Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 949/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2015r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą w trybie dekretu o reformie rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], Starosta P. na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 z późn. zm., dalej: "u.g.n.") odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości opisane w księgach wieczystych Sądu Powiatowego w C. jako (1) U. t. [...], k. [...] (parcela nr [...]), matrykuła katastralna [...], księga budynkowa [...] – obecnie działka nr [...] Miasto U. oraz (2) U. t. [...], k. [...] (udział w nierozmierzonych podwórzach), matrykuła katastralna [...] – obecnie działka nr [...] Miasto U. z tytułu pozbawienia prawa własności do tych nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 z późn. zm., dalej: "dekret PKWN") na rzecz E. D. i D. K., spadkobierców po zmarłym M. D.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskiem z dnia [...] listopada 2014 r. E. D. wystąpił o ustalenie przedmiotowego odszkodowania. Jako podstawę swojego żądania skarżący wskazał art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W powyższym wniosku podniesiono, że wpis własności omawianej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa został dokonany postanowieniem Sądu Powiatowego w C. z dnia [...] września 1959 r., na podstawie wniosku z dnia [...] września 1959 r., gdy tymczasem wówczas nie obowiązywał już dekret z dnia 6 maja 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz. U. nr 7, poz. 30). E. D. oświadczył również, że wraz z D. K. jest spadkobiercą M. D., który z kolei wraz z M. D. była właścicielem rozważanej nieruchomości. Organ I instancji wyjaśnił następnie, że wspomniany wpis Skarbu Państwa jako właściciela poruszanej nieruchomości został dokonany na wniosek z dnia [...] września 1959 r i zaświadczeń Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. – Powiatowego Zarządu Rolnictwa z dnia [...] września 1959 r., nr [...]. Podstawą tego wpisu był art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. nr 39, poz. 233) oraz art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy wolnej (Dz. U. nr 3, poz. 13 z późn. zm.). Jednocześnie z aktu oskarżenia z dnia [...] maja 1948 r. wynika, że M. D., będąc obywatelem polskim zgłosiła w dniu [...] marca 1940 r. swoją przynależność do narodowości niemieckiej i otrzymała w związku z tym niemiecki dowód tożsamości II grupy. Organ I instancji ustalił ponadto, że obecnie przedmiotowa nieruchomość nie stanowi własności Skarbu Państwa, ani spadkobierców po M. i M. D. Mając na uwadze przedstawiony materiał dowodowy, Starosta P. uznał, że wspomniane zaświadczenia z dnia [...] września 1959 r. wyraźnie wskazują na przejęcie przedmiotowego gruntu wraz z zabudowaniami i wszelkimi przynależnościami na rzecz Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele reformy rolnej. Jednocześnie zmiana właściciela tej nieruchomości nie została przeprowadzona w trybie postępowania wywłaszczeniowego, gdyż żaden akt wywłaszczeniowy nie został wydany. Nieruchomość ta przeszła natomiast na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN. Wymieniony akt normatywny pozostaje nadal w mocy i wywołuje skutki prawne. Jednocześnie nie przewidywał on żadnej formy odszkodowania za przejęte grunty. Tym samym brak jest podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., skoro przejście własności w świetle art. 2 dekretu PKWN następowało z mocy prawa, bez wynagrodzenia. Jeżeli natomiast zmiana właściciela nieruchomości nastąpiła ex lege, wpis do księgi wieczystej ma wyłącznie deklaratoryjny charakter. Jednocześnie ze względu na wystąpienie skutków dekretu PKWN w dniu 13 września 1944 r. brak jest powodów do stosowania przepisów ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swoją przynależność do narodowości niemieckiej (Dz. U. nr 29, poz. 270).

Pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. E. D. odwołał się od powyższej decyzji z dnia [...] maja 2015 r., zarzucając organowi I instancji na podstawie art. 156 § 1 pkt i art. 148 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") rażące naruszenie: (1) art. 233 u.g.n. przez uznanie, że zmiana właściciela omawianej nieruchomości nie nastąpiła w drodze wywłaszczenia, oraz przyjęciu, że dekret PKWN może stanowić podstawę rozstrzygnięcia, mimo że ustawa o utworzeniu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 21 lipca 1944 r. (Dz. U. nr 1, poz. 1) i ustawa Krajowej Rady Narodowej o Tymczasowym trybie wydawania dekretów z mocą ustawy z dnia 15 sierpnia 1944 r. (Dz. U. nr 1, poz. 3) nie występują już w obrocie prawnym, (2) art. 7 k.p.a. przez nieustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość znajdowała się na terenie Ziem Odzyskanych, do których zastosowanie znajduje dekret PKWN, oraz nieustalenie, czy w odniesieniu do M. D. również toczyło się postępowanie karne, podobnie jak w stosunku do M. D., (3) art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 233 u.g.n. przez uznanie, że przepisy ten nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie, mimo że odjęcie własności przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie powołanego postanowienia Sądu Powiatowego w C. z dnia [...] września 1959 r., wobec czego wywłaszczenie mogło być dokonane tylko w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 17, poz. 70).

W uzasadnieniu skarżący powtórzył przedstawione wyżej zarzuty, podkreślając w szczególności, że organ I instancji nie ustalił, czy przedmiotowa nieruchomość znajdowała się na Ziemiach Odzyskanych. Starosta P. przyjął ponadto wadliwie, że dekret PKWN nadal obowiązuje, mimo usunięcia z systemu prawnego aktów normatywnych stanowiących podstawę do wydania tego dekretu. Należy przy tym zaznaczyć, że przeniesienie własności rozważanego gruntu nastąpiło dopiero w dacie wpisu Skarbu Państwo w odpowiedniej księdze wieczystej, a nie w dacie wydania dekretu PKWN. Utrata prawa własności przedmiotowego gruntu nastąpił zatem na podstawie powołanej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jednocześnie zaświadczenia wydane przez Prezydium Powiatowej Rady narodowej w C. pozbawione jest podstawy prawnej, skoro w tym czasie weszła już w życie powołana ustawa o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swoją przynależność do narodowości niemieckiej. Za sankcję należy bowiem uznać art. 2 ust. 1 lit. b dekret PKWN. Wydanie tych zaświadczeń trzeba natomiast ocenić jako wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Ponadto w wyroku z dnia 19 maja 2011 r., SK 9/2008 (Dz. U. nr 115, poz. 673), Trybunał Konstytucyjny wskazał na odmienną funkcję dekretu PKWN i art. 216 u.g.n. Niemniej orzeczenie to nie odnosi się do obywateli polskich narodowości niemieckiej, objętych art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN. Organ I instancji nie ustalił również, czy rodzice skarżącego byli rzeczywiście obywatelami polskimi narodowości niemieckiej. Tym bardziej, że tylko M. D. zgłosiła swoją przynależność do narodowości niemieckiej. Nie zbadano również, czy M. D. złożyła wniosek o rehabilitację.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], Wojewoda Wielkopolski na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2015 r. w całości i w tym zakresie orzekł o (1) odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz E. D. za utracone prawo własności przedmiotowej nieruchomości oraz (2) umorzeniu postępowania administracyjnego w części dotyczącej ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz D. K. za utracone praw własności wspomnianej nieruchomości.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, podzielając w pełni ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji. Wojewoda Wielkopolski przytoczył następnie przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, oraz wyjaśnił, że przepisy dekretu PKWN nie utraciły mocy obowiązującej. Zgodnie bowiem z art. 47 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. nr 49, poz. 279 z późn. zm., dalej: "dekret z 1946 r."), z obrotu prawnego zostały wyeliminowane tylko te przepisy dekretu PKWN, który stały się sprzeczne z dekretem z 1946 r. Tym samym nabycie przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości na podstawie dekretu PKWN następowało ex lege. Wbrew twierdzeniom odwołującego się, zaświadczenia wydane przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej nie były aktem administracyjnym wszczynającym postępowanie. Dokumenty te nie mają również charakteru decyzji administracyjnej, lecz jedynie stanowiły oświadczenie wiedzy organu administracji publicznej. W konsekwencji zastosowanie znalazł art. 2 dekretu PKWN, który nie przewiduje żadnego wynagrodzenia za odjęcie prawa własności. Organ II instancji zaznaczył przy tym, że badanie, czy spełnione zostały przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, a w szczególności ustalenie, czy M. D. zgłosił swoją przynależność do narodowości niemieckiej oraz jakie miał obywatelstwo, nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Na marginesie organ odwoławczy zauważył jednak, że ze zbiorowego stwierdzenia nabycia spadku wynika, że także M. D. był Niemcem, zamieszkiwał na terenie Niemiec i tam też zmarł. W rozważanym przypadku nie mógł zatem zastosowania znaleźć art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Pismem z dnia [...] września 2015 r. E. D. zaskarżył powyższą decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając organowi II instancji rażące naruszenie: (1) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez wydanie decyzji, której rozstrzygnięcie jest sprzeczne z uzasadnieniem, (2) art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 47 ust. 1 powołanej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 7 k.p.a. przez odmowę zastosowania tych przepisów i nieustalenie, w jaki sposób zakończyło się postępowanie karne przeciwko M. D. i czy M. D. zgłosił przynależność do narodowości niemieckiej, (3) art. 1 ust. 1 cytowanego dekretu o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej przez wystawienie zaświadczeń przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. – Powiatowy Zarząd Rolnictwa jako organ niewłaściwy, (4) art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN przez uznanie, że przedmiotowa nieruchomość była objęta zakresem zastosowania wymienionego przepisu, mimo że znajdowała się ona w graniach Miasta U.

W uzasadnieniu skarżący powtórzył swoją wcześniejszą argumentację zawartą w odwołaniu z dnia [...] czerwca 2016 r.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem jednak art. 57a p.p.s.a.

Na wstępie trzeba zauważyć, że we wniosku z dnia [...] listopada 2014 r. E. D. wystąpił do Starosty P. o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia własności nieruchomości: (1) U. t. [...], k. [...] (parcela nr [...]), matrykuła katastralna [...], księga budynkowa [...] – obecnie działka nr [...] Miasto U. oraz (2) U. t. [...], k. [...] (udział w nierozmierzonych podwórzach), matrykuła katastralna [...] – obecnie działka nr [...] Miasto U. (k. 2-7 akt adm. organu I instancji). Okoliczność tę należy uznać za bezsporną, gdyż nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania.

Jako podstawę swojego żądania E. D. wskazywał w powołanym wniosku z dnia [...] listopada 2014 r., jak i w toku postępowania administracyjnego, przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 782 z późn. zm., dalej: "u.g.n."). Zgodnie z art. 129 ust. 1 u.g.n., odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem art. 129 ust. 5 u.g.n. Co do zasady zatem rekompensata za odjęcie prawa własności powinna być określona w samej decyzji wywłaszczeniowej. Niemniej ustawodawca wskazuje w art. 129 ust. 5 u.g.n., że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: (1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126 u.g.n., (2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości oraz (3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, Sąd podzielił stanowisko organów administracji publicznej, w świetle którego nie zachodzą żadne podstawy do orzeczenia odszkodowania za utratę prawa własności do przedmiotowego gruntu. Z materiału dowodowego wynika bowiem niewątpliwie, że w analizowanym przypadku zastosowanie nie mógł znaleźć art. 129 ust. 5 pkt 1 i 2 u.g.n. Konkluzja ta jest także aprobowana przez skarżącego, który powoływał się wyłącznie na art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Trzeba zatem zauważyć, że zastosowanie tego ostatniego przepisu wymaga kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: (1) pozbawienia prawa własności w drodze aktu administracyjnego, co wynika z łącznej interpretacji art. 129 ust. 1 i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., oraz (2) obowiązywania normy prawnej, która nakazuje wypłatę odszkodowania w związku z odjęciem prawa własności. Żadna z tych przesłanek nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie.

Organy administracji publicznej ustaliły w toku postępowania, że prawo własności rozważanego gruntu przeszło na Skarb Państwa w drodze art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 z późn. zm., dalej: "dekret PKWN"). Zgodnie z tym przepisem, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości gruntowe, będące własnością obywateli Rzeczy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 2 ust. 1 dekretu PKWN, że wszystkie nieruchomości wymienione w art. 2 ust. 1 lit. b-e dekretu PKWN przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej. Należy zatem podkreślić, że prawo własności nieruchomości, o jakich mowa w art. 2 ust. 1 lit. b-e dekretu PKWN, przechodziło na Skarb Państwa z mocy samego prawa (ex lege), bez potrzeby prowadzenia jakiegokolwiek postępowania administracyjnego czy wydawania aktu administracyjnego. Tym samym do nabycia prawa własności przez Skarb Państwa nie było również konieczne zainicjowanie postępowania wywłaszczeniowego lub wydanie decyzji wywłaszczeniowej. Skutek odjęcia prawa własności nieruchomości następował natomiast z wejściem w życie dekretu PKWN, tj. w dniu 30 sierpnia 1946 r., zgodnie z art. 8 dekretu PKWN.

Takie stanowisko jest jednolicie prezentowane w judykaturze, począwszy od chwili wejścia w życie dekretu PKWN i to zarówno w orzecznictwie sądów powszechnych (zob. m.in. orzeczenie SN z dnia 22 grudnia 1948 r., C 344/48, PiP 1949, nr 4, s. 122; uchwała SN(7) z dnia 13 października 1951 r., C 427/51, OSN 1953, nr 6, poz. 112; uchwała SN z dnia 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992, nr 5, poz. 72; uchwała SN z dnia 6 grudnia 2005 r., III CZP 90/05, ONSC 2006, nr 11, poz. 179), jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 3 marca 2015 r., I OSK 1592/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (wyrok TK z dnia 3 lipca 2007 r., SK 1/06, OTK-A Zb. Urz. 2007, nr 2, poz. 73).

Dotychczasowych wniosków nie zmienia fakt, że Skarb Państwa został wpisany do księgi wieczystej jako właściciel przedmiotowej nieruchomości dopiero w wyniku postanowienia nr [...] Sądu Powiatowego w C. z dnia [...] września 1959 r. i postanowienia nr [...] Sądu Powiatowego w C. z dnia [...] września 1959 r. (k. 92-93 akt adm. organu I instancji). Należy bowiem podkreślić, że zasadniczo wpisy w księdze wieczystej mają charakter deklaratoryjny. Nie tworzą one zatem prawa, lecz jedynie potwierdzają, że doszło do określonej zmiany, np. zmiany właściciela. Konkluzja ta zachowuje swoją aktualność zwłaszcza w rozpatrywanym przypadku, gdy prawo własności przeszło ex lege na Skarb Państwa (zob. wyrok SN z dnia 8 lutego 2008 r., I CSK 371/08, LEX nr 457845).

Należy przy tym od razu zauważyć, że według wymienionego postanowienia nr [...] z dnia [...] września 1959 r. powyższy wpis został dokonany na podstawie wniosku z dnia [...] września 1959 r. oraz zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] września 1959 r., [...](k. 46 akt adm. organu I instancji). Podobnie w postanowieniu nr [...] z dnia [...] września 1959 r. wskazano, że wpis Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości nastąpił na wniosek z dnia [...] września 1959 r. oraz zaświadczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] września 1959 r., [...] (k. 62 akt adm. organu I instancji). Należy przy tym podkreślić, że organy administracji publicznej pozyskały wspomniane zaświadczenie i włączyły je do materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy.

Z tej perspektywy w kontekście rozważanej sprawy istotne znaczenie posiada dekret z dnia [...] sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. nr 39, poz. 233 z późn. zm.). Zgodnie z art. 1 ust. 1 powołanego dekretu, tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b-e dekretu PKWN, jest zaświadczenie starosty, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych wyżej przepisów. Konsekwentnie zatem wydanie wspomnianego zaświadczenia było jedynie pewnym wymogiem formalnym złożenia wniosku o wpis Skarbu Państwa w księdze wieczystej. Akt ten, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie inicjował natomiast postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości.

Nie można przy tym zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, w świetle którego dekret PKWN nie ma już mocy obowiązującej. Przede wszystkim należy podkreślić, że powołany dekret nie został jak dotąd wyeliminowany z systemu prawnego, a w szczególności brak jakiegokolwiek aktu normatywnego, który derogowałby ten dekret w całości. Konkluzji tej nie zmienia art. 47 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. nr 49, poz. 279 z późn. zm.). Przepis ten uchyla bowiem przepisy dekretu PKWN jedynie w takim zakresie, w jakim są one sprzeczne z przepisami wymienionego dekretu z dnia 6 września 1946 r. Ustawodawca nie zdecydował się zatem na abrogację dekretu PKWN.

Ponadto nietrafne okazały się także wywody skarżącego, który wskazywał na wyeliminowanie z obrotu prawnego aktów normatywnych, które stanowiły podstawę do wydania dekretu PKWN. Uchylenie ustawy z dnia 21 lipca 1944 r. o utworzeniu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (Dz. U. nr 1, poz. 1), jak i ustawy z dnia 15 sierpnia 1944 r. o tymczasowym trybie wydawania dekretów z mocą ustawy (Dz. U. nr 1, poz. 3) doprowadziło bowiem do usunięcia z systemu prawnego norm o charakterze jedynie kompetencyjnym. Ich derogacja nie wpłynęła natomiast na obowiązywanie norm merytorycznych. Aktualnie zatem nie istnieje Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, jak i tryb wydawania dekretów przez ten organ. Niemniej akty normatywne, które weszły już do systemu prawnego, pozostają jego elementem do chwili ich uchylenia. Konkluzję tę potwierdza fakt, że w obecnym systemie prawnym obowiązują nadal akty normatywne wydane w szczególności jeszcze pod rządami ustawy konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. (Dz. U. nr 30, poz. 227) czy konstytucji z dnia 22 lipca 1952 r. (Dz. U. z 1976 r., nr 7, poz. 36 z późn. zm.).

Sąd nie podziela także zarzutów skarżącego co do ewentualnej niewłaściwości organu wydającego zaświadczenia z dnia [...] września 2015 r. Wprawdzie art. 1 ust. 1 powołanego dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. wskazuje, że przedmiotowe zaświadczenie wydaje starosta. Niemniej uwzględnić należy także następującą w okresie powojennym reorganizację podziału terytorialnego państwa. Wydanie omawianych zaświadczeń przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. nie przesądza bynajmniej o braku kompetencji tego organu do wykonania zadania z art. 1 ust. 1 wymienionego dekretu.

Nie można także podzielić zarzutów skarżącego dotyczących niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności niniejszej sprawy. Należy bowiem podkreślić, że przedmiotem kontrolowanego postępowania jest jedynie ustalenie, czy skarżący powinien otrzymać odszkodowanie w związku z odjęciem prawa własności nieruchomości, a jeśli tak, to, w jakiej wysokości. Organy administracji publicznej nie były zatem uprawnione do samodzielnego weryfikowania, czy przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN zostały spełnione. Wystarczające było natomiast poprzestanie na pozyskaniu wspomnianych zaświadczeń z dnia [...] września 2015 r. wraz z uzupełniającym wskazaniem na ujawnienie Skarbu Państwa jako właściciela gruntu. Jak podnoszono już bowiem w toku wcześniejszych rozważań, przejście prawa własności nieruchomości na mocy art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN następowało ex lege, bez potrzeby wydania jakiegokolwiek aktu administracyjnego.

W tym miejscu Sąd pragnie ponadto zaznaczyć, że ustalenie w postępowaniu administracyjnym, czy dana nieruchomość była objęta rzeczywiście zakresem zastosowania dekretu PKWN, może ewentualnie nastąpić wyłącznie w przypadku, o jakim mowa w art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN. Tylko w tym zakresie prawodawca przyznał bowiem organom administracji publicznej odpowiednią kompetencję wynikającą z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reformy Rolnej z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 z późn. zm.). Tym samym a contrario badanie wspomnianej kwestii w pozostałych przypadkach, w szczególności w razie zastosowania art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, nie należy do drogi administracyjnej. Okoliczność ta nie może być więc w żaden sposób weryfikowana w postępowaniu przed organami administracji publicznej. Co najwyżej, możliwe jest wtedy ewentualnie rozważenie wystąpienia z powództwem o ustalenie na mocy art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 101 z późn. zm.). Pogląd ten jest także aprobowany w orzecznictwie (zob. wyrok NSA z dnia 3 marca 2015 r., I OSK 1592/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z perspektywy niniejszej sprawy nie miały również istotnego znaczenia takie okoliczności, jak obywatelstwo M. D., status przedmiotowej nieruchomości czy jej lokalizacji, jak również wynik postępowania karnego prowadzonego przeciwko M. D. lub ewentualne prowadzenie podobnego postępowania karnego przeciwko jej mężowi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że matka skarżącego, M. D., dobrowolnie zgłosiła swoją przynależność do narodowości niemieckiej, w wyniku czego otrzymała niemiecki dowód tożsamości II grupy. Fakt ten znajduje swoje odzwierciedlenie w akcie oskarżenia z dnia [...] maja 1948 r., [...] (k. 18 akt adm. organu I instancji). Okoliczność ta nie była również kwestionowana przez żadną ze stron postępowania, w tym także przez skarżącego. Trzeba jednocześnie zauważyć, że rozpatrywana sprawa dotyczy wyłącznie administracyjnoprawnych konsekwencji zachowania M. D. Karnoprawna ocena jej zachowania jest natomiast zagadnieniem odrębnym, niepozostającym co do zasady w związku z żądaniem wypłaty odszkodowania za utracone prawo własności.

Ponadto, jak podnoszono już wcześniej, skutek polegający na przejściu prawa własności nieruchomości nastąpił w dniu wejścia w życie dekretu PKWN. Dlatego późniejsze wejście w życie ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swą przynależność do narodowości niemieckiej (Dz. U. nr 29, poz. 270) pozostaje bez znaczenie, skoro opisany skutek już się zmaterializował w dniu [...] sierpnia 1945 r. Na marginesie Sąd pragnie jedynie zauważyć, że orzeczenie A. R. z dnia [...] września 2014 r., sygn. akt [...], stwierdzające nabycie spadku po M. D. wyraźnie wskazuje, że był on obywatelem niemieckim, zamieszkiwał w Niemczech i tam też zmarł (k. 15-16 akt adm. organu I instancji).

Nie ulega zatem wątpliwości, że pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie została zrealizowana w rozpatrywanej sprawie. Konkluzja ta jest już wystarczająca dla odmowy ustalenia odszkodowania, którego domaga się skarżący. Dla zapewnienia kompletności rozważań Sąd pragnie jednak wskazać, że także druga przesłanka z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie została zachowana.

Jak sygnalizowano już wcześniej, art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN expressis verbis przewiduje, że utrata prawa własności nieruchomości następuje bez jakiejkolwiek rekompensaty finansowej ze strony Skarbu Państwa. Tym samym przepisu powołanego dekretu nie mogły stanowić podstawy do ustalenia odszkodowania. Abstrahując od tego wniosku, należy dodatkowo podkreślić, że dekret PKWN nie został wymieniony w art. 216 u.g.n. Z uwagi natomiast na przejście prawa własności ex lege zastosowania w rozpatrywanej sprawie nie znajdowała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 17, poz. 70 z późn. zm.), ani podobne wcześniejsze akty normatywne regulujące przymusowe odjęcie prawa rzeczowego. Tym samym de lege lata nie można również wskazać podstawy prawnej, która nakazywałaby ustalenie odszkodowania w rozpatrywanym przypadku, co z kolei dodatkowo wyklucza wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia dla skarżącego.

W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Zaskarżona decyzja Wojewody Wielkopolskiego odpowiadała bowiem prawu. W konsekwencji skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.