Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 872/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 w zw. z  art. 17b  ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 18 października 2023 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy lub SKO) z 18 października 2023 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a. ), którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. (dalej: organ I instancji lub Wójt) z 7 września 2023 r. w sprawie odmowy przyznania B.G. (dalej: "skarżąca" lub "strona") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką A. O..

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie sprawy:

Decyzją Wójta odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką A. O..

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy oraz wskazał, że przyczyną odmowy świadczenia było niespełnienie warunku wskazanego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium, po rozpatrzeniu sprawy zaskarżoną i powołaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawiło na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania. Podało, że wnioskiem z 9 czerwca 2023r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką (ur. 10 października 1941r.). Do wniosku dołączyła orzeczenie lekarza rzecznika ZUS z 2 czerwca 2023r. nr [...], z którego wynikało, że Pani A. O. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 24 kwietnia 2023r. Dodatkowo, z oświadczenia załączonego do wniosku wynikało, że z dniem 1 czerwca 2023r. skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Odnosząc się do meritum Kolegium wyjaśniło, że zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003r.

o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: ustawa, u.ś.r.), m.in. w art. 17 ust. 1, który m.in. przewiduje, że przedmiotowe świadczenie przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, według art. 17b ust. 2 ustawy, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składania fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Z akt sprawy wynika, że Pani A. O. jest wdową, ma 82 lata. Skarżąca należy do kręgu osób legitymowanych do ubiegania się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

Z powołanego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy wynika, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparł m. in. na treści art. 17 ust. 1b ustawy. Tymczasem, w ocenie Kolegium przepis ten nie może stanowić przyczyny odmowy stronie przedmiotowego świadczenia, gdyż w świetle wyroku TK z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwaliło się stanowisko, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności i wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wskazało, iż sądy podkreślają, że bezczynność ustawodawcy niewykonującego zaleceń Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyżej powołanym wyroku, tj. brak nowelizacji lub uchylenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wywołała skutek w postaci braku ochrony jednostek, których prawa zostały naruszone treścią tego przepisu.

Z tych względów SKO, akceptując w pełni stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych uznało, że nie ma znaczenia w sprawie, w jakim wieku powstała niepełnosprawność A.O..

W związku z tym Kolegium uznało, że Wójt rozpoznając wniosek strony w niniejszej sprawie był zobowiązany zbadać, czy spełnia ona warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem powyżej opisanej części tego przepisu, a mianowicie czy zakres opieki jakiej wymaga Pani A. O. uniemożliwia Skarżącej prowadzenie gospodarstwa rolnego bądź też podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia. A także, czy osoba będąca rolnikiem spełnia warunki do przyznania świadczenia zgodnie z art. 17b ustawy (świadczenia dla rolników).

Jak zauważyło Kolegium, Skarżąca w czasie wywiadu środowiskowego w dniu 21.06.2023 r. podała, że podczas opieki sprawowanej nad matką A. O. dwa razy w tygodniu szykuje matce kąpiel i sprząta po niej, codziennie pomaga przy myciu twarzy, rąk i nóg, raz w miejscu zawozi matkę do zakładu fryzjerskiego, codziennie przygotowuje ubrania odpowiednie do warunków atmosferycznych, trzy razy dziennie podaje matce leki, przygotowuje i podaje posiłki. Raz w miesiącu zawozi matkę do lekarza. Wychodzi z matką na spacery oraz do kościoła. Kiedy jest potrzeba sprząta, pierze, robi zakupy, kupuje leki, opłaca rachunki. Przygotuje opał i pali w piecu. Pani A. O. mieszka w M., D. [...]. Skarżąca mieszka pod tym samym adresem.

W ocenie Kolegium, sprawowana przez Skarżącą opieka nad matką nie wyklucza możliwości pracy w gospodarstwie rolnym przez Skarżącą. Przede wszystkim A. O., pomimo znacznego stopnia niepełnosprawności, jest częściowo samodzielna w funkcjonowaniu w domu. Nie ma przeszkód, aby sama spożywała przygotowane dla mej posiłki, jak również załatwiała potrzeby fizjologiczne, czy też zażyła leki. Sprawowanie opieki nad nią wymaga rzecz jasna pomocy ze strony córki, niemniej jednak przy prawidłowej organizacji dnia możliwe jest uzyskanie takiego stanu, który pozwoliłby jej na podjęcie zatrudnienia. Zauważyło też, że prowadzenie działalności rolniczej podlega samodzielnie ustalanemu przez rolnika reżimowi pracy i może zostać tak zorganizowane, iż nie będzie kolidować z wypełnianiem obowiązków alimentacyjnych względem niepełnosprawnego członka rodziny.

Zdaniem SKO, z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że sprawowana przez Skarżącą opieka nad matką polega na wykonywaniu zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które nie kolidują z podjęciem zatrudnienia, czy pracą w gospodarstwie rolnym. Sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego (a nawet i niekoniecznie codziennego), które są wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo i wykonujące je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, również przyrządzają posiłki i sprzątają. Umawiają też dla chorego wizyty lekarskie i towarzyszą choremu domownikowi w tych wizytach. Z ustalonych okoliczności faktycznych nie wynika, by czynności wykonywane przy podopiecznej miały charakter czynności pielęgnacyjnych. Jest to raczej asysta w prowadzeniu gospodarstwa domowego w sferach, w których podopieczna, z uwagi na swój stan zdrowia, albo nie może wykonać w ogóle, albo nie może wykonać bez pomocy drugiej osoby. Skarżąca twierdzi, że przygotowuje posiłki dla matki, zauważyć jednak należy, że przygotowywanie posiłków (w tym gotowanie obiadów) Skarżąca wykonywałby bez względu na stan zdrowia matki. Natomiast czynności związane z opieką polegające na pomocy w kąpieli, czy podaniu leków nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu lub prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Nie kwestionując stanu zdrowia matki Skarżącej i zakresu sprawowanej opieki przez Skarżącą, Kolegium uznało, że sama konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 ustawy - samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W niniejszej sprawie zaś taki związek przyczynowy nie zachodzi.

Kolejnym przedmiotem rozpatrywanym Kolegium uczyniło kwestię, czy Skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. W tym przypadku nie ma innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej).

W przedmiotowej sprawie - w ocenie Kolegium - brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co zgodnie z art. 17b ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej będącej rolnikiem. Jak wynika bowiem z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 20.06.2023r., skarżąca nadal jest zarejestrowana w ewidencji producentów stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, ma nadany numer identyfikacyjny i korzysta z płatności bezpośrednich. Prawne przesłanki pobierania płatności z ARiMR są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego jako dowód w sprawie, podlega ocenie na zasadach ogólnych zgodnie z regułami wynikającymi z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Dlatego organ I instancji był uprawniony, zdaniem organu odwoławczego do weryfikacji złożonego oświadczenia. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie może wiązać się tylko ze złożeniem stosownego oświadczenia do organu.

Z powołanych względów Kolegium zarzuty odwołania uznało za nieuzasadnione.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie (dalej jako "Sąd") pełnomocnik skarżącej występując o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i zwrot kosztów postępowania postawił zarzuty naruszenia:

art. 7, z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dowolne i błędne uznanie przez Organ II Instancji, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką nie wyklucza możliwości pracy w gospodarstwie rolnym, a czynności związane z opieką nie są czynnościami oznaczającymi stała lub długotrwałą opiekę nad inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mimo prawidłowych ustaleń Organu I Instancji w tym zakresie, opartych na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia 2 czerwca 2023 roku nr [...]oraz sprawozdaniu z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 czerwca 2023 roku - stanowiących realnie jedyne dowody w sprawie - z których wynika, że Pani A.O. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie wymaga stałej opieki, zaś faktyczną opiekę nad nią sprawuje skarżąca, konsekwencją czego było utrzymanie decyzji odmawiającej udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej,

naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia niezbędnych czynności celem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia okoliczności będących podstawą decyzji oraz jej lakonicznego uzasadnienia w zakresie w jaki Organ II instancji uznał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne, opierając się wyłącznie na okolicznościach wynikających z pisma z dnia 20 czerwca 2023 roku Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z którego miałoby wynikać, iż skarżącą po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dalszym ciągu pobierała płatności bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, pomijając przy tym, że płatność bezpośrednia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa obejmuje rok kalendarzowy poprzedzający jego wypłatę, nadto pomijając, iż w zakresie rozliczeń roku bieżącego (tj. 2023) wniosek skarżącej o wypłatę płatności zgodnie z ustaleniami Organu I instancji został złożony jeszcze przed złożeniem oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą przewidzianego w art. 17b § 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a dalej uznanie, że okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą wynikała wyłącznie ze wskazanego oświadczenia, mimo prawidłowych ustaleń Organu I instancji w tym zakresie, konsekwencją czego było błędne przyjęcie, że skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność rolniczą co znowu przemawiałoby za brakiem podstaw do udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego,

naruszenie at. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Organu I instancji, opartej na przepisie, który utracił moc na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt: K 38/13 (tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych), co powodowało konieczność co najmniej uchylenia zaskarżonej decyzji Organu I Instancji, nadto w sytuacji, w której Organ II Instancji dokonał przeciwnych do Organu I Instancji ustaleń faktycznych i swoje rozstrzygnięcie oparł na innej podstawie prawnej niż Organ I Instancji, co doprowadził do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego sprecyzowanej w art. 15 k.p.a.,

naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak jego zastosowania wynikający z uznania, że w okolicznościach sprawy brak było podstaw do udzielenia skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, mimo, że spełnione zostały wszystkie przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej tego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę, SKO wystąpiło o oddalenie skargi wywodząc, jak

w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: ppsa), stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) – c) ppsa). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania.

Badając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18 lub 25 roku życia przez osobę wymagającą opieki, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym art. 17 ust. 1b u.ś.r. jak słusznie zauważył organ odwoławczy nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia przez Wójta.

Materialnoprawne przesłanki wydania zaskarżonej decyzji zostały określone

w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Stosownie zaś do treści art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1).

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2)". Z kolei pod pojęciem gospodarstwa rolnego na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca rozumie gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 pkt 6 u.ś.r.).

Z kolei pod pojęciem gospodarstwa rolnego na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca rozumie gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów

o podatku rolnym (art. 3 pkt 6 u.ś.r.).

Jak wskazał organ w zaskarżonej decyzji, bezspornym w rozpatrywanej sprawie jest spełnienie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

w postaci legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę wymagającą opieki oraz pozostawania skarżącej i jej matki - osoby niepełnosprawnej - w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy Kolegium miało podstawy do przyjęcia, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad matką, skoro złożyła oświadczenie, o jakim mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r.

Jak zasadnie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przewidziana

w art. 17b u.ś.r. forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację

z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie ze stanem rzeczywistym (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że ww. oświadczenie stanowi dowód w sprawie, zatem obowiązkiem organu jest jego ocena na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami procesowymi zdefiniowanymi w przepisach art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20).

Ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów wynika, że. skarżąca w oświadczeniu z 9.06.2023r. podała, że 10.05.2023r. złożyła wniosek o dopłaty bezpośrednie do ARiMR na rok 2023, gdyż jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Niemniej jednak, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mamą musiała zaprzestać prac w gospodarstwie rolnym. Stąd, z dniem 1.06.2023r. zaprzestała prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym (pracę przejął syn).

Jak wynika z pisma ARiMR z 20 czerwca 2023r. (k. 8 akt administracyjnych) skarżąca jest nadal zarejestrowana w ewidencji producentów stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyrznie płatności (nadany numer identyfikacyjny), jak również korzysta z płatności bezpośrednich. Złożyła też wniosek o przyznanie płatności na rok 2023 (OB i ONW). Dodatkowo, z pisma Urzędu Gminy w M.z 19.06.2023r. wynika, że w latach 2022 – 2023 skarżąca występowała z wnioskiem o zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej i z tego tytułu otrzymała zwrot tego podatku, zarówno w roku 2022 (1007,07 zł), jak i w 2023 (885,61 zł).

W ocenie Sądu właśnie fakt posiadania przez skarżącą zarejestrowanego gospodarstwa rolnego przesądza o tym, że nie została spełniona przesłanka z art. 17b ust 1 pkt 1 u.ś.r. gdyż nie można przyjąć w sprawie aby skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z art. 3 pkt. 2 i 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków

o przyznanie płatności producentem jest m.in. producent rolny, a więc osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009). W świetle art. 4 ust. 1 lit. a, b i c ww. rozporządzenia rolnikiem jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne (czyli "wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego") jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą, a więc: (i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; (ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub (iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Istotne jest także to, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz; 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących

w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (z zastrzeżeniem wyjątku z art. 7 ust. 2).

Sąd w składzie orzekającym podziela w pełni pogląd orzecznictwa, że dopóki rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa

w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Figurowanie w ewidencji producentów rolnych jest więc jednym z elementów koniecznych do przyjęcia, że mamy do czynienia z rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne ( por. wyroki: WSA w Kielcach z 30 maja 2023 r. II SA/Ke 260/23, WSA w Gdańsku II SA/Gd 47/23).

Sąd zwraca uwagę, że w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak

i zarządzanie gospodarstwem. Przy właściwej organizacji pracy, ze względu na charakter działalności rolniczej, skarżąca - rolnik może prowadzić poprzez zarządzenie gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest ona bowiem organizatorem własnej pracy i w tym sensie ma możliwość pogodzenia tych dwóch rodzajów czynności. Jeżeli zatem w należącym do takiego podmiotu gospodarstwie rolnym prowadzona jest działalność rolnicza, przynosząca dochody, z których podmiot ten się utrzymuje, to tym samym nie sposób uznać, że nie prowadzi on we wskazanym rozumieniu gospodarstwa rolnego. Przy właściwej organizacji pracy, ma on bowiem co najmniej możliwość współdecydowania

i zarządzania gospodarstwem rolnym.

W rozpoznawanej sprawie w ocenie składu orzekającego występuje jedna z form aktywności związanej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego tj. zarzadzanie gospodarstwem przez skarżącą, które nadal jest możliwe dzięki wpisowi do krajowej ewidencji producentów i nie musi polegać na wykonywaniu przez nią osobiście prac

w gospodarstwie. Jak już powiedziano wyżej, zarządzanie gospodarstwem rolnym umożliwia skarżącej wpis do ewidencji producentów rolnych. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stałą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne.

Z podniesionych wyżej względów, zdaniem Sądu Kolegium prawidłowo oceniło dowody zgromadzone w sprawie, czemu dało wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.) jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.

-----------------------

euo;