Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2149/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), asesor WSA Anna Fyda-Kawula, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia 24 czerwca 2022 r. nr SKO/I/I/904/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 24 czerwca 2022 r., nr SKO/I/I/904/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie, po rozpatrzeniu odwołania B. C. od decyzji Wójta Gminy S. z 20 maja 2022 r., nr GOPS.5122.1.1.2022 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przyznało B. C. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną W. C. - od 1 kwietnia 2022 r. - na stałe.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że B. C. 18 stycznia 2022 r. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad żoną W. C. Żona legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, wydanym 10 stycznia 2008 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. Orzeczenie wydano na stałe. Jak wynika z jego treści niepełnosprawność istnieje od - "nie da się ustalić", ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 grudnia 2007 r.

Decyzją z 16 lutego 2022 r., nr GOPS.5122.1.2022 organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że z orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika, aby niepełnosprawność powstała nie później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto decyzją Wójta Gminy S. z 18 listopada 2021 r. B. C. ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.

Decyzja z 16 lutego 2022 r. została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z 31 marca 2022 r. i sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Kolegium wskazało, że organ I instancji ponownie prowadząc postępowanie powinien w pierwszej kolejności uchylić decyzję przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy, a następnie dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Wójt Gminy S. decyzją z 20 kwietnia 2022 r. uchylił własną decyzję przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy - od 1 kwietnia 2022 r.

Decyzją z 20 maja 2022 r. Wójt odmówił wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną. Decyzję uzasadnił faktem, iż z załączonego do wniosku orzeczenia nie wynika, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ I instancji wskazał również na fakt, że W. C. pozostaje w związku małżeńskim, mąż nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Od decyzji z 20 maja 2022 r. B. C. złożył odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie rozpoznając sprawę wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2022 r., poz. 615) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Natomiast stosownie do art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wobec tego wydanie w sprawie orzeczeń na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy nie znajduje uzasadnienia (wyrok NSA z 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16).

Wyrokiem z 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jakkolwiek wyrok ten odnosi się do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprzed nowelizacji tego przepisu, to jednakże wywody tam zawarte pozostają aktualne w odniesieniu do właściwej interpretacji zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych, w tym do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy.

Kolegium powołując orzecznictwo sądowe wskazało, że bezspornie małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego albowiem jest - poza matką i ojcem, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 - inną osobą, na której, zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny.

Organ odwoławczy podał, że Wójt Gminy S. decyzją z 20 kwietnia 2022 r. uchylił swoją decyzję z 18 listopada 2021 r. o przyznaniu B. C. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną.

Kolegium stwierdziło, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawuje on opiekę nad niepełnosprawną żoną. Nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty i innych świadczeń wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wnioskodawca spełnia również przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, tj. warunek obowiązku alimentacyjnego wobec osoby, którą się opiekuje. Biorąc pod uwagę przepis art. 24 ust. 1 ustawy i fakt, że wnioskodawca do 31 marca 2022 r. pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy Kolegium przyznało świadczenie pielęgnacyjne od 1 kwietnia 2022 r. - na stałe.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z 24 czerwca 2022 r. złożył B. C. Decyzję zaskarżył w części, w jakiej nie przyznano wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,

- art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie B. C. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2022 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięte zostały w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kolegium prawidłowo powołało przepisy prawa i właściwie zastosowało je w stanie faktycznym sprawy.

Wskazując na treść art. 17 ust. 1b ustawy słusznie Kolegium uznało, powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, że przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Wobec tego wadliwe było stanowisko organu I instancji, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy miał w niniejszej sprawie zastosowanie.

Kolegium prawidłowo wskazało także, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, albowiem jest inną osobą w rozumieniu tego przepisu, na której zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny.

Kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do określenia daty początkowej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie, czy przysługuje ono począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia, czy też od daty uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis ten nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych (w niniejszej sprawie do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego), przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Jeżeli przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego (por. wyroki: NSA z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; WSA w Lublinie z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 568/19; WSA w Gdańsku z 16 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 575/19).

W niniejszej sprawie doszło do skorzystania przez stronę w prawa wyboru. Wydana została decyzja uchylająca, z dniem 1 kwietnia 2022 r., prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z decyzji tej wynika, że zakończono realizację wypłaty zasiłku od 1 kwietnia 2022 r. Strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika decyzji tej nie zaskarżyła.

Przeszkoda normatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustała począwszy od 1 kwietnia 2022 r. i od tej daty możliwe stało się przyznanie stronie tego świadczenia. Jak wyżej zaznaczono, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo, m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można więc w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń (por. wyrok NSA z 11 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1400/21, wyrok WSA w Krakowie z 28 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 812/22).

Treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 ustawy potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Wobec powyższego niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b) i art. 27 ust. 5 ustawy.

Wskazać należy, że wprawdzie zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, jednakże jeśli nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zrealizowana w przewidzianej prawem procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone, gdyż rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest konieczne do rozpoznania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.