Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 602/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz-Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr BDSPB02-243/2023 w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA/Bd 602/23

UZASADNIENIE

W dniu [...] czerwca 2021 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Ż. wpłynął wniosek o przyznanie płatności na rok [...] złożony przez A. o. (dalej także: "skarżąca", "strona", "spółka"). Na podstawie złożonego wniosku i zmiany do niego strona ubiegała się o przyznanie płatności ONW typ specyficzny strefa I (niekorzystne warunki o walorach przyrodniczo-turystycznych) do powierzchni 195,40 ha oraz płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefy II do powierzchni 10,87 ha.

W dniu [...] czerwca 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ż. (dalej także: "Kierownik ARiMR") odmówił przyznania A. o. płatności ONW, o które strona wnioskowała w roku 2021.

W dniu [...] lutego 2023 r., w wyniku rozpatrzenia odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. (dalej także: "Dyrektor ARiMR") wydał decyzję o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Dyrektor ARiMR wskazał, że za uzasadniony należy uznać zarzut dotyczący nieprawidłowego doręczenia postanowienia o dopuszczeniu dowodu w sprawie. W ocenie organu odwoławczego, wskazana okoliczność stanowiła istotne uchybienie procesowe, ponieważ rozstrzygnięcie organu I instancji było w znacznym stopniu oparte na dowodach, dopuszczonych tym postanowieniem.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w dniu [...] maja 2023 r. Kierownik ARiMR wydał decyzję o odmowie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Na mocy tej decyzji organ I instancji odmówił przyznania stronie wszystkich płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2021, o których przyznanie strona ubiegała się na podstawie wniosku o przyznanie płatności złożonego na rok 2021.

Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor ARiMR decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że reguły ustalające przyznawanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) w ramach PRO W 2014-2020 zostały określone zarówno w przepisach prawa krajowego, jak i unijnego. Spośród przepisów krajowych podstawowe znaczenie ma rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015r. poz. 364 ze zm., dalej: "rozporządzenie ONW").

Organ podał, że najistotniejsza dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest treść i znaczenie wskazanych powyżej przepisów art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 i art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Zgodnie z art. 60 rozporządzenia 1306/2013, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. W art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 została ustanowiona ogólna zasada postępowania w przypadku, w którym następuje stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z ustanowionymi w sektorowym prawodawstwie rolnym, z której wynika, że w takiej sytuacji osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z tego prawodawstwa. Jednocześnie podkreślenia wymagało zdaniem organu, że zasada ustanowiona w tym przepisie ma zastosowanie w przypadkach, w których kwestia postępowania w sytuacji stworzenia sztucznych warunków nie została uregulowana w prawodawstwie sektorowym.

Następnie organ podał, że aby można było mówić o sztucznych warunkach w myśl art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, niezbędne było w przedmiotowej sprawie stwierdzenie istnienia dwóch przesłanek – obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia, subiektywna zaś – że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść sprzeczną z tym celem.

Zdaniem organu prowadzenie gospodarstwa rolnego, niezalenie od jego formy prawnej, nie może mieć na celu wyłącznie uzyskanie płatności ONW, gdyż z istoty tych płatności wynika, że mają one na celu wsparcie już istniejących i działających gospodarstw rolnych. Mają na celu wspieranie w ww. aspektach rolników w ich działalności. Oznacza to, że nie można prowadzić gospodarstwa rolnego wyłącznie w celu uzyskania ww. pomocy finansowej. Na początku rolnik musi wykazać, że prowadzi gospodarstwo rolne, że spełnia wymogi programu, a następnie może ubiegać się o wsparcie w ramach płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).

Organ wskazał, że sztuczne wykreowanie łącznie 9 gospodarstw rolnych, z tym zastrzeżeniem, że część z nich tj. gospodarstwa deklarowane przez [...] istniały już wcześniej, a część tj. gospodarstwa deklarowane przez [...], powstała wyłącznie w celu uniknięcia, przez już wcześniej istniejące podmioty, skutków wynikających z § 3 ust. 4 i 6 rozporządzenia ONW. Organ wyjaśnił, że płatność ONW do każdego hektara jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z jego wzrostem – zasada degresywności.

Organ wskazał, że poddano analizie dane dotyczące historii rejestracji w KRS strony, osób fizycznych oraz pozostałych spółek kapitałowych (z uwzględnieniem zarejestrowanego w 2021 r. [...] Sp. z o.o.) oraz historię rejestracji poszczególnych podmiotów w Ewidencji producentów. Organ uznał, że S. K. był bezpośrednio zaangażowany w dokonanie wpisu do Ewidnecji producentów P.W. B. Sp. z o.o. (podpis jako członka zarządu na wniosku o wpis), P.W. E. Sp. z o.o. (jako prezes spółki, udzielający pełnomocnictwa osobie składającej wniosek o wpis) oraz K. K. i K. K. (jako ich pełnomocnik, składający wniosek). S. K. podpisywał także wnioski o zmianę danych w ewidencji, dotyczących strony niniejszego postępowania, czyli A. o., jak również [...] Sp. z o.o. oraz [...] Sp. z o.o. jako osoba uprawniona do reprezentacji tych podmiotów. W okresie składania wniosków o przyznanie płatności na rok 2021, S. K. był prezesem zarządu i właścicielem 92,31% udziałów P.W. B. Sp. z o.o., właścicielem 100% udziałów P.W. E. Sp. z o.o., prezesem zarządu i właścicielem 100% udziałów [...] Sp. z o.o. oraz prezesem zarządu i osobą uprawnioną do reprezentacji (jako prezes zarządu – samodzielnej) [...] Sp. z o.o. oraz A. o. Głównym udziałowcem A. o., pozostaje A. K. (99% udziałów), czyli małżonka S. K., będąca ponadto członkiem zarządu spółki. Jednocześnie, S. K. pełni funkcję prezesa zarządu tej spółki z prawem do jej samodzielnego reprezentowania. W przypadku [...] Sp. z o.o. sp. k., która również odrębnie ubiegała się o przyznawanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, powiązania osobowe pomiędzy tą spółką a S. K. i innymi podmiotami są złożone i polegają na tym, że S. K. jest prezesem zarządu [...] Sp. z o.o., z prawem do samodzielnej reprezentacji tej spółki. Z kolei [...] Sp. z o.o. jest komplementariuszem [...] Sp. z o.o. sp. k., a 99 % udziałów [...] Sp. z o.o. należy do A. K., która ponadto jest komandytariuszem [...] Sp. z o.o. sp. k. Zgodnie z zapisem w KRS, wspólnikiem uprawnionym samodzielnie do reprezentacji prowadzenia spraw [...] Sp. z o.o. sp. k. jest komplementariusz zgodnie z jego sposobem reprezentacji, czyli [...] sp. z o.o. reprezentowana przez S. K.. W istocie więc, S. K. jako prezes zarządu [...] Sp. z o.o., uprawniony do samodzielnej reprezentacji tej spółki, jest jednocześnie uprawniony do samodzielnej reprezentacji [...] Sp. z o.o. sp. k., w której 99% udziałów posiada jego żona, A. K..

Podsumowując powyższe organ stwierdził, że S. K. jest głównym udziałowcem i osobą uprawnioną do samodzielnej reprezentacji P.W. B. Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. S. K. jest także jedynym wspólnikiem P.W. [...] Sp. z o.o. Wynika z tego, że ma on w tej spółce wyłączne kompetencje we wszystkich sprawach, w których zgodnie z kodeksem spółek handlowych wymagana jest uchwała wspólników, w tym w sprawie powoływania zarządu i odwoływania zarządu. Struktura A. o. i [...] Sp. z o.o. sp. k. (oraz jej komplementariusza – [...] Sp. z o.o.) ukształtowana jest natomiast w taki sposób, że poprzez pełnione funkcje i wynikające z nich uprawnienia S. K. ma decydujący wpływ na bieżącą działalność tych podmiotów, w tym na ubieganie się przez te podmioty o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. S. K. jest także pełnomocnikiem K. K. i K. K., przy czym udzielone pełnomocnictwa są na tyle szerokie, że w praktyce stwarzają stronie możliwość samodzielnego działania we wszystkich aspektach działalności rolniczej synów, w tym także w zakresie składania wniosków o przyznanie płatności.

Zdaniem organu bezsprzecznie od strony formalnej, w świetle przepisów prawa polskiego, wszystkie wymienione podmioty, tj. [...] są samodzielne i niezależne w obrocie gospodarczym, jednak równie bezsprzeczne dla organu pozostaje to, że struktura wymienionych spółek prawa handlowego lub zakres pełnomocnictw udzielonych S. K. przez osoby fizyczne (synów) w istocie pozwalają S. K. na samodzielne podejmowanie wszystkich istotnych decyzji, związanych z prowadzeniem działalności rolniczej (w tym decydowania o strukturze zasiewów, rodzaju upraw, terminach i rodzaju wykonywania prac, składania wniosku o płatności i ich treści).

Kolejnym elementem, który został poddany ocenie, były siedziby gospodarstw osób fizycznych: S. K., A. K., K. K. i K. K. oraz gospodarstw zgłaszanych jako należące do 5 spółek kapitałowych, wraz z zarejestrowanymi siedzibami stad. W tym zakresie organ przywołał wyniki szeregu wizji lokalnych, przeprowadzonych, w miejscach zamieszkania osób fizycznych oraz w zarejestrowanych siedzibach spółek kapitałowych, przeprowadzonych dla sprawy z roku 2020, jednak faktycznie w roku 2021. Oceniając stwierdzony stan faktyczny organ wskazał, że brak jest jakichkolwiek obiektywnych przesłanek do wyodrębnienia siedziby spółki od kompleksu budynków i budowli, położonych w P. 8 czy też ul. [...]. W rzeczywistości, jest to ten sam teren, należący do S. K., wykorzystywany przez niego oraz członków jego najbliższej rodziny, a także P.W. [...] Sp. z o.o. Na podstawie przeprowadzonych czynności oraz zebranych dokumentów nie sposób przy tym wyróżnić jakiegokolwiek przedmiotu majątkowego czy przejawu prowadzenia działalności rolniczej przez A. o. pod adresem wskazywanym jako siedziba spółki. Działalność rolnicza deklarowana przez spółkę prowadzona jest w innych miejscach, w sposób rozproszony, a jednocześnie skorelowany z miejscami prowadzenia działalności rolniczej przez pozostałe podmioty powiązane. Taki charakter prowadzonej działalności rolniczej można przy tym przypisać każdemu z podmiotów powiązanych – tzn. wielokrotnie w sposób oderwany miejscowo od innych miejsc prowadzenia działalności przez dany podmiot, a jednocześnie zbieżny miejscowo z innymi podmiotami. Ponadto organ wskazał, że o ile samo przyznanie i wysokość płatności ONW nie jest uzależniona od liczby posiadanych zwierząt i siedzib stad, o tyle, dla wykazania istniejących pomiędzy podmiotami powiązań, kwestia ta ma bardzo istotne znaczenie. W związku z tym, na podstawie zamieszczonych w zaskarżonej decyzji zestawień tabelarycznych i szczegółowej analizy tych zestawień oraz baz danych prowadzonych przez ARiMR i wyjaśnień strony i członków jej rodziny stwierdzono, że oprócz siedzib trzech wskazanych spółek, pod adresem w P. przy ul. [...] zarejestrowane są także siedziby stad zgłaszanych przez wszystkie wymienione osoby fizyczne, a także siedziba stada P.W. [...] Sp. z o.o. Wszystkie ww. spółki pozostają własnością S. K. lub A. K.. Również sama posesja jest własnością S. K.. Wszystkie zwierzęta przetrzymywane są wspólnie w jednym budynku inwentarskim, należącym do S. K.. Budynek podzielony jest na boksy, w których umieszczane są zwierzęta podzielone jedynie ze względu na grupy wiekowe, a nie na przynależność do poszczególnych osób. Wszystkimi zwierzętami zajmują się stale pracownicy P.W. [...] Sp. z o.o., której jedynym udziałowcem jest S. K.. Jednocześnie, S. K. jest stroną umowy dzierżawy podpisanej ze spółką [...], na podstawie której spółka użytkuje część budynków gospodarskich i inwentarskich, położonych w P. przy ul. [...]. Z kolei siedziby stad dwóch pozostałych spółek, których siedziba zarejestrowana jest pod adresem w P. przy ul. [...], tj. strony – A. o. i [...] Sp. z o.o. sp. k., zarejestrowane zostały w miejscu siedziby (oraz siedziby stada) P.W. B. Sp. z o.o., pod adresem [...] 18. Jak wykazano na podstawie zebranych dokumentów, głównym udziałowcem (720 z 780 udziałów), jak również prezesem spółki, mającym prawo do jej samodzielnej reprezentacji, jest S. K..

Na podstawie umiejscowienia siedzib spółek kapitałowych, adresów gospodarstw osób fizycznych (będących w istocie jedynie adresami zamieszkania tych osób) oraz umiejscowienia siedzib stad organ doszedł do wniosku, że opisane okoliczności wskazują na zorganizowaną i przemyślaną koordynację działań pomiędzy ww. podmiotami. Sposób rozmieszczenia siedzib stad i siedzib spółek kapitałowych, sposób sprawowania opieki nad zwierzętami (zbiorczo przez pracowników [...] Sp. z o.o.), sam sposób przetrzymywania zwierząt (we wspólnych boksach), w połączeniu z przeprowadzoną powyżej analizą struktury własnościowej spółek i ich strukturą organizacyjną wskazują na istniejące powiązania osobowe (wskazywane jak powyżej), a także powiązania organizacyjne i gospodarcze, z wiodącą rolą S. K. oraz A. K. jako osób posiadających określone kompetencje decyzyjne w ramach powiązanych podmiotów. Kompetencje te wynikają przy tym bądź z tytułu posiadanych udziałów w spółkach kapitałowych, bądź z tytułu prawa reprezentacji, bądź też z zakresu udzielonych pełnomocnictw.

Innymi okolicznościami świadczącymi o istnieniu powiązań osobowych, organizacyjnych i gospodarczych pomiędzy analizowanymi podmiotami są zdaniem organu przykładowo przemieszczenia poszczególnych sztuk zwierząt pomiędzy różnymi siedzibami stad, pozostającymi jednak przez cały czas w ramach wskazywanego kręg powiązanych podmiotów. Organ zwrócił uwagę na dwa fakty: po pierwsze, wiele sztuk zwierząt podlegało "przemieszczeniom" jedynie w systemach informatycznych ARiMR, gdyż fizycznie nie zmieniały swojego położenia – utrzymywane były w tych samych pomieszczeniach i boksach. Brak jest przy tym dowodów, z których wynikałoby, że dochodziło do faktycznego przewozu zwierząt również pomiędzy siedzibami stad, mieszczącymi się w różnych miejscach. Po drugie, wiele sztuk zwierząt ulegało przemieszczeniom powrotnym, przeważnie w krótkim czasie po pierwszym "przemieszczeniu". W stosunku do niektórych zwierząt, takie przemieszczenia pomiędzy poszczególnymi podmiotami powiązanymi odbywały się nawet kilkukrotnie.

Organ dokonał też zestawienia maszyn i urządzeń rolniczych posiadanych przez ww. osoby fizyczne, a także przez [...]. Z analizy tych danych wynika, że żadne z gospodarstw deklarowanych przez osoby fizyczne nie posiada kompletnego parku maszynowego. Stan parków maszynowych w ocenie organu odwoławczego wskazuje, że poszczególne podmioty były uzależnione od siebie wzajemnie przy produkcji rolnej i hodowlanej na taką skalę, że żaden z nich nie ma możliwości technicznych pozwalających na wykonywanie wszystkich niezbędnych prac polowych, w szczególności w powiązaniu z tak znacznym rozproszeniem gruntów. Uwzględniając rozproszenie gruntów rolnych zgłaszanych nawet w ramach tych samych wniosków, ich powierzchnię (łącznie do jednolitej płatności obszarowej podmioty powiązane deklarowały ponad 3 800 ha, a do płatności ONW ponad 2 600 ha), prowadzony chów zwierząt, a także rozproszenie maszyn rolniczych i niekompletność posiadanych przez te podmioty (szczególnie w przypadku osób fizycznych) parków maszynowych, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że prowadzenie działalności rolniczej w takich okolicznościach wymuszało wręcz konieczność koordynacji działań przez osobę lub osoby posiadające niezbędną wiedzę, środki techniczne i zasoby ludzkie (lub dostęp do nich) oraz stosowne uprawnienia decyzyjne. Takimi osobami pozostawali niewątpliwie S. K. i A. K., którzy z pomocą swoich synów, w ocenie organu odwoławczego zarządzali w istocie jednym dużym gospodarstwem, jedynie podzielonym na mniejsze jednostki organizacyjne, zachowujące pozory odrębności.

Powyższe wywody i analizy organu w jego ocenie świadczą o świadomym i przemyślanym działaniu, nakierowanym wyłącznie na zmaksymalizowanie możliwych do uzyskania płatności do zwierząt. Dokonywanie przemieszczeń w opisany sposób, tzn. bez zmiany miejsca pobytu zwierząt (w przypadkach siedzib stad zarejestrowanych w P. ), pomiędzy wyłącznie podmiotami powiązanymi ze sobą w opisywany wcześniej sposób, jedynie czasowo w okresie tuż przed złożeniem wniosku i doprowadzenie w każdym z podmiotów do stanu pozwalającego na ubieganie się o przyznanie płatności do zwierząt w maksymalnym lub zbliżonym do maksymalnego wymiarze w ocenie organu świadczy o koordynacji i współpracy pomiędzy poszczególnymi wnioskodawcami. W ocenie organu odwoławczego, koordynacja taka nie byłaby możliwa, gdyby pomiędzy omawianymi podmiotami nie istniały ścisłe związki o charakterze osobowym, gospodarczym i organizacyjnym, właściwe dla jednego wieloskładnikowego gospodarstwa.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że żaden z 9 podmiotów ubiegających się o płatność ONW w roku 2021 nie realizował 5-letniego zobowiązania, o którym mowa w § 2 ust. 3 rozporządzenia ONW. Tym samym, limit powierzchni, do której możliwe było uzyskanie płatności ONW przez każdy z podmiotów wynosił 75 ha. Przeprowadzona przez organ analiza powierzchni zadeklarowanych przez poszczególne podmioty tylko do płatności ONW typu z ograniczeniami naturalnymi strefy II wykazała, że gdyby w 2021 r. został złożony jeden wniosek o przyznanie płatności, to szacunkowa przyznana płatność na podstawie deklarowanych wartości na rok 2021 wyniosłaby [...] zł. Natomiast, jeżeli kwota płatności zostałaby określona dla każdego z podmiotów z osobna, to wielkość płatności szacowana łącznie dla wszystkich podmiotów wyniosłaby [...] zł. Z uwagi na obowiązujące zasady przyznawania płatności ONW – limit powierzchniowy a przede wszystkim degresywność – w oczywisty sposób złożenie 9 odrębnych wniosków zamiast jednego, obejmującego wszystkie grunty znajdujące się pod faktycznym zarządem Pana S. K. i członków jego najbliższej rodziny, zwielokrotniło możliwą do uzyskania płatność ONW.

W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T., organ I instancji ponad wszelką wątpliwość wykazał istnienie wzajemnych powiązań pomiędzy stroną, S. K. a pozostałymi podmiotami, a także tych podmiotów ze sobą nawzajem. Powiązania te są przy tym widoczne w wielu aspektach działalności rolniczej, chociaż nie wszystkie w tym samym stopniu dotyczą każdego z zaangażowanych podmiotów. Biorąc pod uwagę wszystkie wymienione powyżej elementy i zdarzenia, zdaniem organu odwoławczego składają się one całościowo na klarowany obraz jednego, wieloskładnikowego gospodarstwa rolnego, zarządzanego przez wąską grupę podmiotów (A. K. i S. K. wraz z synami), działających w porozumieniu w celu maksymalizacji korzyści możliwych do uzyskania w ramach pomocy wspólnotowej w rolnictwie.

Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu uniknięcia skutków zmniejszenia poziomu wsparcia, ponieważ zmniejszenie to wystąpiłoby w sytuacji, kiedy o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ubiegałby się jeden podmiot prowadzący jedno gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia UE i Rady (UE) Nr 1307/2013. Niewątpliwie stworzenie sztucznych warunków stoi w sprzeczności z celami przyznawania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, rozumianymi jako zrównoważone przydzielanie proporcjonalnych kwot płatności małym i dużym beneficjentom, posiadającym w świetle przepisów unijnych status rolnika prowadzącego samodzielne gospodarstwo rolne.

W skardze do tut. Sądu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz utrzymanej nią decyzji z dnia [...] maja 2023 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż. zarzucając naruszenie:

I. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023r. poz. 775; dalej także: "k.p.a."), art. 77 § 1 k.p.a. i art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2020r. poz. 1341; dalej także: "ustawa o płatnościach") polegające na braku wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez niewykazanie rzeczywistego prowadzenia, kierowania, sprawowania zwierzchnictwa i podejmowania wszelkich czynności faktycznych i prawnych dotyczących wszystkich gospodarstw rolnych (osób fizycznych i spółek) wyłącznie przez A. i S. małżonków [...], podczas gdy organ wskazuje tylko na możliwość sprawowania w/w czynności, a ponadto organ pominął dokumenty i wyjaśnienia strony potwierdzające wyodrębnienie poszczególnych gospodarstw rolnych kierowanych przez indywidualnych producentów rolnych;

II. art. 80 k.p.a. i art 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach polegające na dokonaniu przez organ dowolnej oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego poprzez: wybiorcze, przykładowe – jak sam przyznał organ, prezentowanie rzekomo swobodnego przenoszenia gruntów pomiędzy producentami rolnymi; stwierdzenie braku posiadania kompletnego parku maszynowego i zaplecza technicznego oraz osobowego przez poszczególnych producentów rolnych;

III. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. i art. art. 10 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo braku skutecznego doręczenia pełnomocnikowi skarżącego zawiadomienia z dnia [...].02.2022 r. o wizji terenowej oraz wezwania z dnia [...].02.2022 r. do złożenia wyjaśnień wobec czego skarżący został pozbawiony możliwości brania udziału w wizji lokalnej oraz złożenia dalszych wyjaśnień;

IV. art. 10 § 1 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a. mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez uniemożliwienie stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, materiałów, zgłoszonych żądań oraz uniemożliwienie przedłożenia dowodów w sprawie poprzez niepoinformowanie strony o zamiarze wydania decyzji administracyjnej, zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w sprawie;

V. art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na:

a) braku wyjaśnienia dlaczego w ocenie organu otrzymane przez skarżącego korzyści były sprzeczne z celami wsparcia wymienionymi w art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz. 487; dalej także: "rozporządzenie nr 1305/2013").

b) występowaniu istotnych sprzeczności w rozumieniu pojęcia stwarzania sztucznych warunków, gdzie z jednej strony organ upatruje jej w "sztucznym wykreowaniu 9 gospodarstw", a z drugiej w "postępującej z biegiem czasu koordynacji działań", co nie pozwala przesądzić czy odmowa przyznania płatności wynika z samego faktu powstania gospodarstw rolnych - a jeżeli tak, to dlaczego zdaniem organu gospodarstwa utworzono sztucznie (w szczególności spółki handlowe funkcjonujące na rynku od kilkunastu lub kilkudziesięciu lat), czy też z faktu postępującej koordynacji działań – a jeżeli tak, to na czym polegała owa koordynacja działań w roku 2021, jakie podmioty brały w niej udział i dlaczego koordynacja ta nie mogła powstać na skutek naturalnego ukształtowania się

stosunków gospodarczych;

c) a ponadto na braku wykazania przez organ, że działania podejmowane na przestrzeni kilkudziesięciu lat przez A. i S. małżonków [...] polegały na sztucznym wykreowaniu 9 gospodarstw oraz że wyłącznym celem owych działań było uzyskanie korzyści sprzecznej z celami wsparcia, w sytuacji gdy ustalenia w powyższym zakresie organ poczynił wyłącznie na podstawie własnych przypuszczeń i domniemań, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera wzmianki na czym polegać miało sztuczne stworzenie warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia;

d) braku uzasadnienia, dlaczego poszczególne podmioty należy uznać za podmioty niesamodzielne skoro w roku 2021 nie podejmowały żadnych działań obliczonych na sztuczne tworzenie warunków, a zwłaszcza dlaczego Spółkę pod firmą Grupa [...] sp. z o.o. należy uznać za podmiot niesamodzielny, wchodzący w skład jednego wieloczłonowego gospodarstwa rolnego i braku wskazania jakie działania w roku 2021 podejmowała w/w spółka w zamiarze stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności;

- co w wyniku w/w naruszeń skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, tj. że działania A. i S. małżonków [...] były podyktowane chęcią zwiększenia rozmiaru płatności i obejściem przepisów ograniczających płatności; uznaniem 9 gospodarstw kierowanych przez odrębnych producentów rolnych za jedno gospodarstwo rolne zarządzane przez jednego zarządcę; uznaniem, że wszystkie gospodarstwa rolne powstały w sposób sztuczny;

VI. art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) NR 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz. 549; dalej jako: "rozporządzenie nr 1306/2013") poprzez błędne uznanie, że strona stworzyła sztuczne warunki do uzyskania płatności oraz że celem nabycia udziałów w spółkach i utworzenia własnego gospodarstwa rolnego było wyłącznie osiągnięcie korzyści sprzecznych z celami polityki rolnej UE, co w konsekwencji doprowadziło do nieprzyznania płatności;

VII. art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE] nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) (Dz. Urz. UE L 2013 nr 347 poz. 608; dalej także: "rozporządzenie nr 1307/2013) przez niewłaściwe uznanie, że S. K. wraz z podmiotami powiązanymi, w ocenie organu, jest jednym rolnikiem, który prowadzi jedno gospodarstwo, podczas gdy każdy z odrębnych producentów rolnych prowadzi zindywidualizowane i samodzielne gospodarstwo rolne;

VIII. § 2 ust. 3 i § 3 ust. 4 rozporządzenia ONW poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie, iż czynności podejmowane przez S. K. i skarżącego zmierzały do obejścia przepisów prawa wyłącznie w celu uzyskania płatności sprzecznie z celami wsparcia, co spowodowało odmowę przyznania płatności;

IX. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, która to decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa poprzez bezpodstawne i sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym utożsamianie istnienia powiązań pomiędzy producentami rolnymi ze stwarzaniem sztucznych warunków do otrzymania płatności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na zdalnej rozprawie.

Dokonując badania legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia.

Wskazać należy, że podstawie złożonego wniosku i zmian do niego spółka ubiegała się o przyznanie płatności ONW typ specyficzny strefa I (niekorzystne warunki o walorach przyrodniczo-turystycznych) do powierzchni 195,40 ha oraz płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefy II do powierzchni 10,87 ha.

Spór sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił spółce przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Dyrektor ARiMR uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił podstawę do przyjęcia, że w sprawie doszło do stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych w takiej sytuacji płatności. Kwestionując to stanowisko strona zarzuca organowi brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i dokonaniu jego dowolnej oceny, a także naruszenie przepisów prawa materialnego (przepisów unijnych).

Trzeba zauważyć, że reguły ustalające przyznawanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) w ramach PRO w 2014-2020 zostały określone w przepisach prawa krajowego, jak i unijnego. Zagadnienie to reguluje m.in. rozporządzenie ONW.

Na podstawie § 2 ust. 1 wymienionego rozporządzenia, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli:

1) spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013,

2) łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 "rolnikiem" jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast pod pojęciem "gospodarstwa rolnego" w znaczeniu przyjętym w art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013, należy rozumieć wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Prawodawstwo unijne zawiera też normy odnoszące się do przypadków obchodzenia prawa, wprowadzając sankcje w postaci przyznania płatności w zmniejszonym wymiarze, zwrotu przyznanej płatności oraz odmowy przyznania płatności. Zgodnie z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W myśl natomiast z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

W konstrukcji norm prawa unijnego zwrotem niedookreślonym jest sformułowanie "warunki zostały sztucznie stworzone". Wykładni pojęcia "sztucznych warunków" dokonał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 (Słynczewa siła EOOD). Co prawda wyrok ten odnosi się do treści art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, ale poddawana wykładni norma prawna jest zbliżona z zastosowanym przez organy art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Trybunał uznał, że artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

W świetle powyższego, aby można było mówić o sztucznych warunkach w myśl art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 (czy art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95), niezbędne jest stwierdzenie istnienia dwóch przesłanek - obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia, subiektywna zaś - że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać korzyść sprzeczną z tym celem.

Podkreślenia przy tym wymaga, że w wyroku z dnia 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20 (S.C. Avio Lucos SRL) TSUE wyjaśnił, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania", nie odwołując się już do wyłącznego celu działania wnioskodawcy. Zatem w najnowszym orzecznictwie TSUE wykazanie sprzecznego z - jak stanowi wspomniany przepis - celami prawodawstwa unijnego działania wnioskodawcy nie wymaga udowodnienia jego wyłącznego zamiaru uzyskania nienależnej pomocy. Tym samym obciążający organy administracji ciężar dowodu ogranicza się do okoliczności świadczących za sztucznym stworzeniem warunków uzyskania pomocy, sprzecznie z celami prawa unijnego oraz występowania zamiaru wnioskodawcy osiągnięcia takiego skutku. Takie rozumienie wyróżnionego we wskazanym orzecznictwie TSUE elementu subiektywnego działania beneficjenta pozwala na racjonalne i zgodne z interesem publicznym eliminowanie tych nieprawidłowości, które polegają na niezgodnym z prawem uzyskiwaniu pomocy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt I GSK 2709/18).

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem organu, element obiektywny polegał na wykreowaniu 9 gospodarstw (4 prowadzonych przez osoby fizyczne oraz 5 prowadzonych przez spółki kapitałowe), wnioskujących o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, będących w istocie rzeczy jednym rolnikiem, prowadzącym jedno, wieloczłonowe gospodarstwo rolne. Stworzyło to możliwość uzyskania odrębnie przez te podmioty wsparcia w wysokości wyższej, niż mogłaby zostać przyznana, gdyby te podmioty ubiegały się o przyznanie płatności jako jeden rolnik, co jest sprzeczne z celami tego wsparcia. Natomiast w ramach elementu subiektywnego organ przeprowadził wielowątkową analizę istniejących powiązań o charakterze osobowym, organizacyjnym, biznesowym i własnościowym pomiędzy: [...] W ramach tej analizy poddano ocenie: historię rejestracji w ewidencji producentów, ich siedzib, położenie użytkowanych nieruchomości rolnych, wymianę działek ewidencyjnych, stan zaplecza gospodarczego (maszyny, budynki gospodarcze), siedziby stad i przemieszczenie zwierząt.

Sąd podziela stanowisko organu o wystąpieniu w przedmiotowej sprawie przesłanki obiektywnej oraz subiektywnej i w konsekwencji o stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania wyższych płatności. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), Europejski Przegląd Sądowy 2011, nr 6, s. 25-26). Ustalenie przy tym, że nastąpiło stworzenie sztucznych warunków wymaga oceny działań nie tylko samego beneficjenta, ale również działań pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 2579/14). Podmioty można uznać za powiązane, jeżeli te same osoby prawne lub fizyczne równocześnie bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu nimi albo posiadają udział w kapitale tych podmiotów, jak również gdy występują więzi o charakterze rodzinnym.

W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że S. K. jest pełnomocnikiem synów. Oba pełnomocnictwa obejmują m.in. dokonywanie czynności prawnych związanych z obrotem nieruchomościami, obciążania ich, reprezentowanie mocodawcy przed wszelkimi podmiotami, zarząd i administrowanie majątkiem mocodawcy, podpisywanie w jego imieniu weksli in blanco i deklaracji wekslowych, odbioru wszelkiej korespondencji kierowanej do mocodawcy, zaciąganie zobowiązali kredytowych i wiele innych, określonych w dokumentach pełnomocnictw. Podkreślenia wymaga, że większość czynności objętych zakresem pełnomocnictwa może być dokonywana na warunkach według uznania pełnomocnika. Zdaniem Sądu należy zgodzić się z organem, że tak szeroki zakres pełnomocnictwa uzasadnia przyjęcie tezy, że S. K. ma w istocie prawo do samodzielnego zarządu majątkiem synów, posiadając wszelkie uprawnienia decyzyjne w tym zakresie.

Z dowodów zebranych w sprawie wynika też, że w okresie składania wniosków o przyznanie płatności na 2021 r. S. K. był prezesem zarządu i właścicielem 92,31% udziałów w P.W. B. sp. z o.o., właścicielem 100% udziałów w P.W. [...] sp. z o.o., prezesem zarządu i właścicielem 100% udziałów w GRUPA [...] sp. z o.o. oraz prezesem zarządu i osobą uprawnioną do reprezentacji A. o. Organ ustalił także, że głównym udziałowcem A. o. jest A. K. (99% udziałów), żona S. K.. W przypadku [...] sp. z o.o. sp. k., która również odrębnie ubiegała się o przyznawanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, powiązania osobowe pomiędzy tą spółką a S. K. i innymi podmiotami polegają na tym, że S. K. jest prezesem zarządu [...] sp. z o.o., która jest komplementariuszem [...] sp. z o.o. sp. k. Wskazać należy, że 99 % udziałów w [...] sp. z o.o. należy do A. K., która ponadto jest komandytariuszem w [...] sp. z o.o. sp. k. Wspólnikiem uprawnionym samodzielnie do reprezentacji i prowadzenia spraw [...] sp. z o.o. sp. k. jest komplementariusz, czyli [...] sp. z o.o. reprezentowana przez S. K..

W rezultacie należy stwierdzić, że S. K. jest głównym udziałowcem i osobą uprawnioną do samodzielnej reprezentacji P.W. [...] sp. z o.o. i GRUPA [...] sp. z o.o. Jest także jedynym wspólnikiem P.W. [...] sp. z o.o. oraz prezesem zarządu w A. o. S. K. jest również uprawniony do reprezentowania [...] sp. z o.o. sp. k., gdyż spółka [...] sp. z o.o., której jest prezesem jest komplementariuszem w [...] sp. z o.o. sp. k. S. K. jest także pełnomocnikiem K. i K. K., przy czym udzielone pełnomocnictwa są na tyle szerokie, że w praktyce stwarzają stronie możliwość samodzielnego działania we wszystkich aspektach działalności rolniczej synów, w tym także w zakresie składania wniosków o przyznanie płatności.

Organ ustalił, że S. K. był bezpośrednio zaangażowany w dokonanie wpisu do ewidencji producentów: [...] podpisywał także wnioski o zmianę danych w ewidencji dotyczących GRUPA [...] sp. z o.o. oraz A. o.

Podkreślenia wymaga, że od strony formalnej wszystkie wymienione podmioty, tj. [...] są samodzielne i niezależne w obrocie gospodarczym, jednak bezsprzeczne struktura własnościowa i sposób reprezentacji wymienionych spółek oraz zakres udzielonych pełnomocnictw pozwalają S. K. na samodzielne podejmowanie wszystkich istotnych decyzji, związanych z prowadzeniem działalności rolniczej (w tym decydowania o strukturze zasiewów, rodzaju upraw, terminach i rodzaju wykonywania prac, składania wniosku o płatności i ich treści) tych podmiotów, które są ze sobą związane już to poprzez pokrewieństwo (w przypadku osób fizycznych), już to poprzez osobę S. K. (w przypadku spółek).

Dokonując oceny, czy w przedmiotowej sprawie wystąpiły sztuczne warunki organ przeanalizował materiał dowodowy zebrany w sprawach dotyczących wszystkich podmiotów powiązanych nie tylko w 2021 r., lecz także w latach poprzednich.

W pierwszej kolejności analizie poddano miejsca, gdzie znajdowały się siedziby wymienionych podmiotów. A. o. ma swoją siedzibę w P. przy ul. [...]. Ustalono także, że w tym samym miejscu - w P. przy ul. [...], zarejestrowana jest także siedziba innych powiązanych z S. K. spółek (P.W. [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o. sp. k.). Dwie pozostałe spółki, tj. P.W. [...] sp. z o.o., GRUPA [...] sp. z o.o. mają zarejestrowane siedziby odpowiednio pod adresem [...] 18, pow. R. oraz [...] 2, pow. W..

W P. przy ul. [...] zarejestrowane są także siedziby stad zgłaszanych przez wszystkie wymienione osoby fizyczne, a także siedziba stada P.W. [...] sp. z o.o. Wszystkie zwierzęta przetrzymywane są wspólnie w jednym budynku inwentarskim, należącym do S. K.. Budynek podzielony jest na boksy, w których umieszczane są zwierzęta, podzielone jedynie ze względu na grupy wiekowe, a nie na przynależność do poszczególnych osób. Wszystkimi zwierzętami zajmują się stale pracownicy zatrudnieni w P.W. [...] sp. z o.o., której jedynym udziałowcem jest S. K.. Natomiast siedziby stad A. o. i [...] sp. z o.o. sp. k. zarejestrowane zostały w miejscu siedziby (oraz siedziby stada) P.W. [...] sp. z o.o., tj. w [...] 18. Z zebranych dowodów wynika, że w budynkach i budowlach gospodarskich zlokalizowanych w [...] 18, wszystkie zwierzęta ze stad należących do m.in. A. o. utrzymywane są razem, bez podziału na poszczególne stada. Ci sami pracownicy opiekują się zwierzętami należącymi do wszystkich podmiotów, załatwiają również formalności dotyczące zwierząt. Jak wykazano głównym udziałowcem i prezesem spółki [...] jest S. K.. Jedynie siedziba GRUPA [...] sp. z o.o. oraz siedziby stad zgłaszane przez ten podmiot nie wykazują związku geograficznego z pozostałymi, opisanymi powyżej. Należy jednak w tym miejscu zauważyć, że związek pomiędzy tymi podmiotami istnieje przede wszystkim poprzez osobę S. K., będącego jedynym udziałowcem w GRUPA [...] sp. z o.o.

Sposób rozmieszczenia siedzib stad i siedzib spółek kapitałowych, sposób sprawowania opieki nad zwierzętami (zbiorczo przez pracowników P.W. [...] sp. z o.o. P.W. [...] sp. z o.o.), sam sposób przetrzymywania zwierząt (we wspólnych boksach), w połączeniu z przeprowadzoną powyżej analizą struktury własnościowej spółek i sposobem ich reprezentacji, wskazują na istniejące powiązania osobowe, organizacyjne i gospodarcze, właściwe dla jednego wieloczłonowego gospodarstwa rolnego, z wiodącą rolą S. K. jako osoby mogącej podejmować decyzje w ramach powiązanych podmiotów.

Organ wskazał także na fakt przemieszczenia poszczególnych sztuk zwierząt pomiędzy różnymi siedzibami stad, pozostającymi jednak przez cały czas w ramach wskazywanego kręgu powiązanych podmiotów. W tym zakresie należy zwrócić uwagę na dwa fakty: po pierwsze, wiele sztuk zwierząt podlegało przemieszczeniom jedynie w systemach informatycznych ARiMR, gdyż fizycznie nie zmieniały swojego położenia - utrzymywane były w tych samych pomieszczeniach, a nawet boksach, jak dotychczas. Wynikało to z wykazanego powyżej faktu wspólnego utrzymywania zwierząt należących do poszczególnych podmiotów. Po drugie, wiele sztuk zwierząt ulegało przemieszczeniom powrotnym, przeważnie w krótkim okresie czasu po pierwszym przemieszczeniu. W stosunku do niektórych zwierząt, takie przemieszczenia pomiędzy poszczególnymi podmiotami powiązanymi odbywały się nawet kilkukrotnie.

Z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika, że poprzez takie przemieszczenia wskazane podmioty w poszczególnych latach zwiększały, a często maksymalizowały liczebność swoich stad na potrzeby płatności związanych do zwierząt. Tendencja taka widoczna była szczególnie w 2020 r., w mniejszym stopniu w 2021 r., ale wykazuje ciągłość tych działań od początku rejestracji kolejnych siedzib stad podmiotów powiązanych.

Rację ma organ, że powyższe świadczy o przemyślanym działaniu, nakierowanym wyłącznie na zmaksymalizowanie możliwych do uzyskania płatności do zwierząt. Dokonywanie przemieszczeń w opisany sposób, tzn. bez zmiany miejsca pobytu zwierząt, pomiędzy wyłącznie podmiotami powiązanymi, jedynie w okresie tuż przed złożeniem wniosku i doprowadzenie w każdym z podmiotów do stanu pozwalającego na ubieganie się o przyznanie płatności do zwierząt w maksymalnym lub zbliżonym do maksymalnego wymiarze, dowodzi koordynacji działań i współpracy pomiędzy poszczególnymi wnioskodawcami. Taka koordynacja nie byłaby możliwa, gdyby pomiędzy omawianymi podmiotami nie istniały ścisłe związki o charakterze osobowym, gospodarczym i organizacyjnym.

Organ ustalił także, że te same działki deklarowane były do płatności przez różne podmioty, należące jednak do kręgu podmiotów powiązanych wzajemnie ze stroną. Sąsiadujące ze sobą grunty były deklarowane do płatności przez różne powiązane podmioty, a część tych samych działek ewidencyjnych była deklarowana w częściach przez różne osoby. Łączna powierzchnia deklarowana do płatności ONW we wszystkich wnioskach i wszystkich zgłaszanych strefach wynosiła 2.603,41 ha.

Na podstawie dokonanych analiz i zestawień organ stwierdził, że grunty rolne deklarowane przez powiązane podmioty do płatności w poszczególnych latach były wymieniane pomiędzy tymi podmiotami w sposób niczym nieograniczony. Brak jest jednocześnie podstaw do przyjęcia obiektywnie uzasadnionego celu takich zmian w posiadaniu gruntów. Podkreślenia wymaga, że wszelkie decyzje w zakresie zmian w posiadaniu pomiędzy powiązanymi podmiotami pozostawione były w gruncie rzeczy decyzji jedynie dwóch osób - A. K. i S. K., pozostających w związku małżeńskim, którzy mieli możliwość podejmowania wszelkich czynności prawnych w imieniu pozostałych podmiotów, bądź to z tytułu przysługujących im uprawnień zarządczych, bądź właścicielskich, bądź na podstawie udzielonych pełnomocnictw.

Trafnie organ zauważył, że takie ukształtowanie stanu posiadania gruntów rolnych miało na celu przede wszystkim wykazanie prowadzenia przez poszczególne podmioty działalności rolniczej, które następnie miało uzasadniać prowadzenie odrębnych gospodarstw przez poszczególne podmioty. Przekazywanie posiadanych i zgłaszanych do płatności gruntów poszczególnych podmiotów, na podstawie np. umów dzierżawy, innym podmiotom powiązanym, miało na celu formalne dysponowanie przez każdy z podmiotów powiązanych powierzchnią, zapewniającą otrzymanie maksymalnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wskazane przekazywanie gruntów rolnych w obrębie powiązanych ze sobą podmiotów świadczy o świadomym i skoordynowanym działaniu, mającym na celu ominięcie przepisów definiujących rolnika oraz gospodarstwo rolne w celu uzyskania wyższych płatności.

W trakcie wizytacji terenowych dokonano również oglądu posiadanego przez wskazane podmioty zaplecza technicznego (w postaci budynków gospodarczych, magazynowych, maszyn i urządzeń rolniczych). Jedynie część wizytowanych gospodarstw posiadała własne zaplecza produkcyjne i techniczne, pozwalające na samodzielną i niezależną uprawę roślin i hodowlę zwierząt w pełnym, wynikającym z deklaracji, wymiarze. Ustalono, że maszyny i urządzenia rolnicze należące do osób fizycznych były przechowywane na stałe w P. przy ul. [...] oraz w [...]. W związku z dużym rozproszeniem gruntów rolnych deklarowanych przez te osoby, maszyny rolnicze były także, w zależności od potrzeb, przechowywane w innych miejscach, u rolników indywidualnych na terenach różnych gmin. Wszystkie osoby w swoich pisemnych wyjaśnieniach, składanych na wezwanie organu wskazywały, że korzystają również ze sprzętu należącego do S. K., na podstawie nieodpłatnych, ustnych umów użyczenia. Organ dokonał zestawienia maszyn i urządzeń rolniczych posiadanych przez osoby fizyczne, a także przez [...] Analiza tych zestawień oraz wyjaśnień uzyskanych od poszczególnych osób wskazuje, że żadne z gospodarstw deklarowanych przez osoby fizyczne nie posiada kompletnego parku maszynowego. Przykładowo, spośród osób fizycznych tylko S. K. posiada ciągniki rolnicze, natomiast inne osoby posiadają jedynie przyczepy i maszyny, do obsługi których niezbędne są ciągniki rolnicze. Również stan posiadania w tym zakresie części spółek (np. P.W. [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o. sp. k.) był na tyle ograniczony, że uniemożliwiał prowadzenia produkcji rolniczej na skalę wynikającą z wniosków tych podmiotów o płatności. Stan parków maszynowych wskazuje, że poszczególne podmioty były uzależnione od siebie wzajemnie przy produkcji rolnej i hodowlanej, gdyż żaden z nich nie miał możliwości pozwalających na wykonywanie wszystkich niezbędnych prac polowych, w szczególności w powiązaniu z rozproszeniem gruntów. Duże rozproszenie gruntów deklarowanych przez poszczególne podmioty skorelowane jest z podobnym rozproszeniem miejsc stacjonowania maszyn, które wykorzystywane są, w zależności od potrzeb, na gruntach deklarowanych przez różne osoby. Rzekome zatem odrębne gospodarstwa skarżącej, K. K., K. K. i A. K. nie posiadały własnego zaplecza gospodarczego w postaci budynków inwentarskich i magazynowych, a także wystarczających zasobów sprzętu rolniczego.

Dokonana przez organ analiza powiązań między wymienionymi podmiotami, ich siedzib oraz siedzib stad, przemieszczania sztuk zwierząt pomiędzy stadami, wymieniania działek rolnych, użytkowania maszyn rolniczych oraz zabudowań gospodarczych, zatrudniania pracowników, wskazuje, że spółka [...] działała w ramach jednego dużego gospodarstwa rolnego zarządzanego przez S. K. i A. K., choć formalnie strona prowadziła odrębne gospodarstwo rolne. Podkreślenia wymaga, że rolnikiem zgodnie z definicją zawartą w art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013 może być również - tak jak w rozpatrywanej sprawie - grupa osób fizycznych lub prawnych. Organ wykazał, że pomiędzy [...] występowały powiązania o charakterze osobowym, organizacyjnym i gospodarczym. Wszystkie 9 jednostek produkcyjnych koordynowało swoje działania w celu uzyskania korzyści wynikających z systemu wsparcia bezpośredniego. Stworzenie wielu gospodarstw wskazuje na świadome dążenie do uzyskania płatności w zawyżonej wysokości, co jest sprzeczne z celami wspólnej polityki rolnej.

Trafnie także organ wskazał na istnienie limitów i ograniczeń obowiązujących w systemie płatności ONW. Należy podnieść, że zgodnie z zasadą degresywności płatność ONW do każdego hektara jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z jego wzrostem. Zasadę degresywności stosuje się w odniesieniu do powierzchni powyżej 25 ha (płatność ONW bez zobowiązania 5-letniego) lub 50 ha (płatność ONW wraz ze zobowiązaniem 5-letnim), przy czym maksymalna powierzchnia, do której może zostać przyznana pomoc finansowa z tytułu ONW wynosi 75 ha (w przypadku płatności ONW bez zobowiązania 5-letniego) oraz 300 ha (dla płatności ONW ze zobowiązaniem 5-letnim). Na gruncie przepisów prawa krajowego zasadę degresywności wyraża przepis § 3 rozporządzenia ONW, natomiast na gruncie przepisów unijnych - art. 31 ust. 4 rozporządzenia nr 1305/2013. Ustalenie górnych limitów płatności przypadających na jedno gospodarstwo rolne ma na celu przeciwdziałanie nadmiernemu kumulowaniu środków w gospodarstwach wielkoobszarowych i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach.

W zaskarżonej decyzji wskazano, że gdyby w 2021 r. został złożony jeden wniosek o przyznanie płatności z tytułu ONW (w zakresie płatności ONW typu z ograniczeniami naturalnymi strefy II), to szacunkowa kwota płatności wyniosłaby [...] zł. Natomiast, jeżeli kwota płatności zostałaby określona dla każdego z podmiotów z osobna, to szacunkowa wielkość płatności (łącznie) wyniosłaby [...] zł. Co więcej, w przedmiotowej sprawie, w przypadku jednego wspólnego wniosku płatność ONW mogłaby zostać przyznana maksymalnie do powierzchni 75 ha spośród całkowitej powierzchni gruntów położonych na obszarach ONW, wynoszącej 2.603,41 ha. W związku ze złożeniem 9 wniosków, powierzchnia zgłoszona do płatności ONW wyniosła 9 x 75 ha, czyli 675 ha. W rezultacie multiplikacja wniosków pochodzących od formalnie niezależnych podmiotów, stanowiących w istocie jednego rolnika (będącego grupą osób) w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, ukierunkowana była na uzyskanie płatności z pominięciem ustanowionych prawem wspólnotowym ograniczeń.

Wskazać także należy na sprzeczność uzyskanych korzyści z celami systemu wsparcia. Cele wsparcia rozwoju obszarów wiejskich są wskazane w rozporządzeniu nr 1305/2013. Zgodnie z art. 4 tego rozporządzenia, wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspierania konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienia zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. Cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej, np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale również zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy, konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia, czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym, konkurencyjność odnosić należy do tego, czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym, a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1518/15; z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I GSK 2852/18). Wypełnieniu celu wsparcia poprzez zapewnienie konkurencyjności w sensie indywidualnym służyło wprowadzenie dofinansowania dla podmiotów prowadzących działalność rolniczą. Konkurencyjność w sensie szerszym zapewnić miał natomiast mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez prowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Jest oczywiste, że wprowadzenie takich mechanizmów kształtowania płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Wprost do takich celów odwołano się również w punkcie 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, gdzie wskazano, że więksi beneficjenci, korzystający z efektu skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu.

Stworzenie wielu gospodarstw służyło wyłącznie uniknięciu skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów. Jak bowiem trafnie wskazał organ, w sytuacji gdyby płatności przyznawano w ramach jednego wniosku, kwota wsparcia byłaby niższa od łącznej kwoty możliwych do uzyskania przez poszczególne podmioty. Formalnie odrębne podmioty, stanowiły w istocie jedną powiązaną osobowo, gospodarczo i organizacyjnie jednostkę, prowadzącą wieloczłonowe, aczkolwiek zunifikowane gospodarstwo rolne.

W konsekwencji stwierdzić należy, że organ zasadnie uznał, iż w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki (subiektywna i obiektywna) warunkujące zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 (czy art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95) i zasadnie odmówił skarżącej przyznania płatności. Należy zauważyć, że także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyrokach z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Po 258/23, III SA/Po 259/23 i III SA/Po 260/23 w przedmiocie przyznania płatności GRUPA [...] sp. z o.o. za 2021 r. uznał, że [...] tworzą jedno gospodarstwo rolne, którego faktycznym zarządcą był S. K..

W skardze strona podnosi, że gospodarstwa rolne osób prawnych istniały i otrzymywały płatności w ramach systemu wsparcia na długo zanim udziały w tych podmiotach zostały nabyte przez A. i S. K.. Zdaniem Sądu przyznawanie płatności za poprzednie lata nie ma wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Dopiero bowiem ponadstandardowa weryfikacja wszystkich powiązanych podmiotów ze skarżącą za poszczególne lata i zbadanie występujących między nimi relacji pozwoliła odkryć sposób ich funkcjonowania i koordynowania wszystkich działań w celu uzyskania płatności większych aniżeli te, które przysługiwałyby jednemu dużemu gospodarstwu rolnemu. Nadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym okoliczności spraw dotyczących wniosków o przyznanie płatności są badane w każdym roku odrębnie. Zatem fakt przyznania płatności w poprzednich latach nie ma znaczenia dla oceny przesłanek przyznania płatności w kolejnych latach. Nie można też abstrahować od tego, że okoliczności dotyczące stworzenia sztucznych warunków wymagają zazwyczaj porównania sposobu działania, powiązań osobowych, wychwycenia mechanizmów działania i treści składanych wniosków nie w obrębie jednego roku, lecz kilku lat. Ustalenia zatem mechanizmów działania może nastąpić dopiero po pewnym czasie, po analizie wniosków składanych także przez inne osoby na przestrzeni lat, gdy pewien schemat działania nabrał cech powtarzalności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2768/18). W ocenie Sądu, dla ustalenia sztucznych warunków nie ma także znaczenia kiedy powstawały poszczególne spółki, oraz że funkcjonują one od wielu lat.

Organ przy tym nie kwestionuje formalnej odrębności poszczególnych podmiotów. Okoliczność zatem zawierania przez nich odrębnych umów z kontrahentami, samodzielnego opłacania podatków, prowadzenia księgowości, osiągania dochodu - nie stoi w sprzeczności z ustaleniem organu, że w istocie prowadzili ono jedno gospodarstwo. W takiej bowiem sytuacji mamy do czynienia z podjęciem przez podmioty czynności prawnych i faktycznych wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Takie zachowanie nie może być objęte ochroną prawną i powinno być odpowiednio sankcjonowane (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt I GSK 1565/18).

Spółka twierdzi także, że organ wskazał jedynie na potencjalną na nie rzeczywistą możliwość podejmowania decyzji i kierowania gospodarstwami rolnymi przez S. K.. Należy jednak zauważyć, że siedziba większości spółek znajduje się w P. przy ul. [...]. W tym miejscu zarejestrowane są także siedziby stad zgłaszanych przez wszystkie osoby fizyczne, a także siedziba stada P.W. [...] sp. z o.o. Maszyny i urządzenia rolnicze należące do osób fizycznych były przechowywane na stałe w P. przy ul. [...]. Osoby te użytkowały także znajdujące się tam budynki gospodarcze. Podkreślenia wymaga, że właścicielem nieruchomości w P. jest S. K.. Jest on także prezesem lub większościowym udziałowcem w wymienionych spółkach, a także pełnomocnikiem swoich synów. Bezsprzecznie zatem w relacji do pozostałych podmiotów zajmuje on pozycję dominującą, koncentrując w "swoich rękach" kompetencje decyzyjne. Trudno przypuszczać, aby taką pozycję miał on jedynie po to, by mieć potencjalny, a nie rzeczywisty wpływ na działalność pozostałych podmiotów. Nie wyklucza to, że decyzje o mniejszym znaczeniu były podejmowane przez inne osoby, czy też, że istotne decyzje S. K. podejmował po konsultacji z innymi osobami.

Nie zasługują także na uwzględnienie zarzuty strony co do bezpodstawności zastrzeżeń organu odnośnie pracowników, wykonujących prace przy obsłudze zwierząt. Jak to już wskazano tylko w P.W. [...] sp. z o.o. i P.W. [...] sp. z o.o. byli zatrudnieni pracownicy. Osoby te wykonywały prace polowe nie tylko na rzecz spółek je zatrudniających, ale także na rzecz innych podmiotów z kręgu podmiotów powiązanych. Kwestie te zostały już szczegółowo omówione wcześniej.

Nie można zgodzić się z stanowiskiem strony, że chybione są zawarte w zaskarżonej decyzji twierdzenia co do przekazywania gruntów. Organ wykazał, że przekazywanie posiadanych i zgłaszanych do płatności gruntów poszczególnych podmiotów, na podstawie np. umów dzierżawy, innym podmiotom powiązanym, miało na celu formalne dysponowanie przez każdy z podmiotów powiązanych powierzchnią, zapewniającą otrzymanie maksymalnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W skardze strona nie wskazała jakim innym celem służyło wzajemne przekazywanie sobie gruntów.

Podniesione w skardze zarzuty dotyczące przemieszczania zwierząt, parku maszynowego nie podważają ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji. Strona nie przedstawiła w tym zakresie argumentów i dowodów, które obalałyby stanowisko organu. Akcentowana w skardze okoliczność, że w 2021 r. nie było przemieszczania stada do spółki [...], nie oznacza, że podmiot ten nie wchodził w skład jednego gospodarstwa rolnego. Wskazać trzeba, że w 2021 r. wszystkie powiązane podmioty miały już pełną wiedzę w przedmiocie tego, że prowadzona jest w stosunku do nich szczegółowa weryfikacja pod kątem zaistnienia sztucznych warunków. Należy też zauważyć, że końcowa ocena nie może opierać się jedynie na wybiórczym potraktowaniu poszczególnych elementów prowadzenia działalności, ale musi uwzględniać całokształt stwierdzonych zależności i powiązań.

Bezpodstawne są także twierdzenia strony, że przyczyną podjętego przez organ rozstrzygnięcia jest konflikt sąsiedzki pomiędzy S. K. a Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w A. K.. W skardze nie przedstawiono na tę okoliczność żadnych dowodów. Nadto stroną niniejszego postępowania nie jest S. K., a A. o.

W ocenie Sądu, skarżąca nie zaprezentowała logicznej, spójnej i przekonywującej argumentacji ani obiektywnych dowodów na poparcie tezy, iż przekazywanie gruntów, zwierząt, maszyn i urządzeń rolniczych, korzystanie przez podmioty powiązane z tych samych budynków i magazynów oraz z prac tych samych pracowników służyło innym celom, niż uniknięcie skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów i uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Nie ma również znaczenia, że spółki osiągały zysk, oraz że dochody nie były czerpane wyłącznie z uzyskiwanych płatności. Powtórzyć trzeba, że wykazanie sprzecznego z celami prawodawstwa wspólnotowego działania wnioskodawcy nie wymaga udowodnienia jego wyłącznego zamiaru uzyskania pomocy unijnej.

Forsowanie przez stronę własnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oderwaniu od wymowy, kontekstu i wzajemnych relacji dowodów oraz okoliczności, które legły u podstaw dokonania niewątpliwych, istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń, nie mogło odnieść skutku. Dowody powinny być analizowane w sposób kompleksowy (całościowy). Nieuprawnione jest twierdzenie o manipulowaniu przez organ faktami. Przyjęcie stanowiska skarżącej i przyznanie jej płatności pomijałoby kluczową w niniejszej sprawie okoliczność utworzenia pozornie odrębnych gospodarstw, co umożliwiło uzyskanie większych płatności niż te, które przysługiwałyby jednemu dużemu gospodarstwu. Innymi słowy, uznanie racji spółki prowadziłoby do uzyskania przez nią korzyści niezgodnych z prawem unijnym.

W ocenie Sądu organ nie dopuścił się również naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. W pierwszej kolejności podać należy, że w przedmiotowym postępowaniu, stosownie do art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy o płatnościach, ograniczeniu uległa realizacja zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie (tak również: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 170/22). Ponadto dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy (podobnie: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 13 lipca 2023 r., II SA/Gl 691/23). Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania, że doszło do naruszenia przez organ prawa skarżącej do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów, zgłoszonych żądań oraz uniemożliwienia przedłożenia dowodów w sprawie poprzez niepoinformowanie Strony o zamiarze wydania decyzji administracyjnej, zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Ponownie wskazać należy w tym kontekście, że strona koncentruje się na kwestii powstania spółek oraz ich dochodów. W sprawie natomiast istotne jest nie to jak powstały poszczególne podmioty, ale jak ich późniejsze działania wespół z działaniami członków rodziny [...] służyły uzyskaniu korzyści z poszczególnych płatności sprzecznie z celami prawa wspólnotowego. Bez znaczenia zatem w ocenie Sądu dla wyniku niniejszej sprawy było przedstawianie dokumentów opisanych przez stronę w skardze.

Nie jest także uprawniony zarzut naruszenia przez organ art. 40 § 2 k.p.a. Uchybienia tego przepisu strona upatruje w braku doręczenia jej pełnomocnikowi korespondencji bowiem korespondencja ta była wysyłana przez organ do strony bezpośrednio. W ocenie Sądu jednak zarzut skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga bowiem, że Dyrektor ARiMR decyzją z dnia [...] lutego 2023r. uchylił decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2022r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji dokonał prawidłowego doręczenia postanowienia z dnia [...] marca 2023 r. o dopuszczeniu dowodów w sprawie, co w ocenie Sądu "konwalidowało" uchybienia organu I instancji poczynione w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2022r. Ponadto stwierdzić należy, że spółka nie wykazała, aby uchybienia organu I instancji miały wpływ na wynik sprawy. Należy zauważyć, że protokół z wizji lokalnej z dnia [...] marca 2022 r. (k. 195 akt administracyjnych), o której strona miała być zawiadomiona pismem z dnia [...] lutego 2022 r. (k. 188 akt administracyjnych), nie zawiera żadnych ustaleń. Z protokołu tego wynika, że pracownicy ARiMR byli pod siedzibą spółki, lecz brama była zamknięta i po 10 minutach powrócili do urzędu. Protokół z wizji lokalnej nie zawiera zatem treści, które wpływałyby na ustalenia faktyczne organu. W tym kontekście wskazać również należy, że spółce doręczono w sposób prawidłowy postanowienie z dnia [...] marca 2023 r. o dopuszczeniu dowodów w sprawie. Zdaniem Sądu spółka nie została pozbawiona możliwości składania wyjaśnień i dowodów na jakimkolwiek etapie postępowania administracyjnego przed wydaniem decyzji. Sformułowane w skardze deklaracje współpracy strony z organem celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy nie znajdują jednak potwierdzenia w aktach sprawy.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie narusza też innych wskazanych w skardze przepisów k.p.a. Organ zgromadził w sprawie obszerny i wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia materiał dowodowy, który poddał wyczerpującej ocenie. Za pomocą logicznej, wspartej okolicznościami sprawy argumentacji, organ wykazał w decyzji bezpodstawność twierdzeń strony. Okoliczność, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego jest dla skarżącej niekorzystna, nie oznacza, że decyzja jest nieprawidłowa. Podniesiony przez stronę zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów byłby uzasadniony, gdyby organ rzeczywiście pominął istotne dowody dla rozstrzygnięcia sprawy, włączył do podstawy ustaleń dowody nieujawnione, naruszył reguły prawidłowego logicznego rozumowania, uchybił wskazaniom wiedzy lub życiowego doświadczenia. W ocenie Sądu, żadnym regułom czy wskazaniom w tym względzie organ nie uchybił. Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena dowodów nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów. Organ wskazał przy tym na przyczynę odmiennej od spółki oceny zgromadzonych dowodów. Nadto, Dyrektor ARiMR w uzasadnieniu decyzji przytoczył zarówno zastosowane przepisy prawne, jak i wskazując na ich treść odwołał się do konkretnych elementów stanu faktycznego sprawy. Brak jest także podstaw do uznania za zasadne naruszenie wymienionych w skardze przepisów prawa materialnego.

Jednocześnie Sąd oddalił wniosek skarżącej o przeprowadzenia dowodów załączonych do skargi. Należy zauważyć, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego uregulowania przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny ma charakter wyjątkowy i następuje gdy jest ono konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a także nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie. Przepis ten nie służy jednak do zwalczania ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, z którymi strona się nie zgadza. Istotny jest stan faktyczny na moment wydania zaskarżonej decyzji. Nadto załączone do skargi dowody dotyczy GRUPA [...] sp. z o.o., a nie skarżącej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.

Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl