Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2507/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 74d par. 3 i 4, art. 74e par. 4, art. 74f par. 1, art. 92 par. 3.
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. S.-G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2966/14 w sprawie ze skargi J. S.-G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. S.-G. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5-6 listopada 2013 r., 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasascyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2015 r., oddalił skargę J. S.-G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5 - 6 listopada 2013 r., z dnia [...] lipca 2014 r., w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

w dniach 5 - 6 listopada 2013 r., skarżąca przystąpiła do egzaminu notarialnego przed Komisją Egzaminacyjną Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P..

Komisja Egzaminacyjna Nr 2 uchwałą z dnia [...] grudnia 2013 r., stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Wskazała, że zdająca z dwóch projektów aktów notarialnych otrzymała ocenę niedostateczną, przy czym za projekt pierwszego aktu notarialnego ocenę niedostateczną i za projekt drugiego aktu notarialnego ocenę niedostateczną, także z opinii prawnej otrzymała ocenę niedostateczną.

Objętą skargą uchwałą z dnia [...] lipca 2014 r., Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5 - 6 listopada 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania J. S.-G., utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] grudnia 2013 r.

Odnosząc się do pierwszego projektu aktu notarialnego organ wskazała, że znalazły potwierdzenie uchybienia dotyczące niepobrania opłaty sądowej lecz taksy notarialnej - wobec błędnego przyjęcia, że małoletni został zwolniony od kosztów sądowych, sprzecznego z treścią kazusu oznaczenia miejsca zamieszkania małoletniego. Zdająca nie wskazała daty wejścia w życie planu zagospodarowania przestrzennego, a także brak było wniosku o sprostowanie treści działu I - O księgi wieczystej. Mało czytelny był opis dokumentów w postaci zaświadczenia wydanego w trybie art. 591 k.p.c. oraz postanowień sądu. Brak było oświadczenia sprzedającego, że nie prowadzi on działalności gospodarczej, a także oświadczenia, że małoletni nie jest cudzoziemcem, co w ocenie organu nie miało większego znaczenia. W takich kategoriach Komisja oceniła również uchybienie polegające na niezłożeniu przez opiekuna oświadczenia o braku przesłanek z art. 159 k.r.o., w świetle przedłożenia zaświadczenia o pełnieniu funkcji opiekuna i przedłożenia postanowienia sądu wyrażającego zgodę na dokonanie konkretnych czynności w imieniu małoletniego. Komisja wskazała również, że zdająca wymieniając dokumenty, na podstawie których dokonywana jest czynność prawna nie oznaczyła wyraźnie, czy strony je tylko okazują czy składają. Nie pouczyła przy tym zbywcy nieruchomości o obowiązku uiszczenia podatku dochodowego, a kupującego o przepisach dotyczących renty planistycznej. Zastrzeżenia Komisji Il stopnia wzbudziło także oświadczenie Wójta Gminy Piaseczno, który nie wskazuje wyraźnie, że działa w imieniu Gminy, chociaż z przywołanej przez zdającą podstawy prawnej (art. 109 ustęp 1 pkt. 1 u.g.n.) wynikało, że pierwokup przysługuje Gminie. Komisja z uwagi na fakt, że sporządzony przez zdającą akt notarialny był ważny i skuteczny oraz zawierał wszystkie essentialia negotii tak umowy warunkowej sprzedaży jak i umowy przenoszącej własność, podniosła ocenę za projekt pierwszego aktu notarialnego do oceny dostatecznej. Stwierdziła jednak, że ilość i istotność niektórych uchybień (brak pobrania opłaty sądowej, brak pouczenia o rencie planistycznej i podatku dochodowym, mało czytelny opis dokumentów) nie pozwala na ocenienie pracy skarżącej jako dobrej.

Odnosząc się do drugiego projektu aktu notarialnego Komisja podniosła, że:

- nieprawidłowo wpisano numer repertorium "A", ponieważ akt staje się czynnością po jego podpisaniu przez strony i wpisaniu w repertorium oraz nadaniu odpowiedniego numeru, a zgodnie z zadaniem należało sporządzić projekt aktu, natomiast z treści pracy nie wynikało, aby projekt ten został zarejestrowany w repertorium "A" jako czynność notarialna;

- błędem było zamieszczenie imion rodziców przedstawicieli osób prawnych, gdyż prawo o notariacie tego nie przewiduje w art. 92 § 1 pkt 4; błędem, ze względu na treść art. 110 § 1 ustawy prawo o notariacie, był zapis o wydawaniu wypisów aktu notarialnego stronom tego aktu;

- zdająca naruszyła przepis § 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. 2013 r. poz. 179), z którego wynika, że notariusz ma udzielić ustnego pouczenia o przepisach wymienionych w tym akcie prawnym, czego w projekcie zdająca nie uczyniła, a egzamin miał sprawdzić jej wiedzę również w tym zakresie;

- zdająca nie wykonała w pełni obowiązków nałożonych na notariusza z mocy § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie pobierania przez notariuszy opłat sądowych od wniosków o wpis do księgi wieczystej zamieszczanych w aktach notarialnych (Dz. U. 2001 r. Nr 90, poz. 1011), gdyż nie wskazała osoby, która uiszcza opłatę, sposobu jej zapłaty oraz pozycji w ewidencji przewidzianej dla tej opłaty (Repertorium A), natomiast podstawy prawne jej określenia zostały podane zbyt lakoniczne i niekompletnie, gdyż powołano wyłącznie art. 42 ust. 1 - bez określenia podstawy prawnej. Również źle obliczyła opłatę sądową, co wynikało z błędnie skonstruowanego przez nią wniosku, który nie odpowiadał prawidłowemu rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego;

- zdająca nie wypełniła obowiązku wynikającego z art. 80 § 2 ustawy prawo o notariacie, gdyż nie odniosła się w treści projektu aktu do kwestii planu zagospodarowania przestrzennego mając na uwadze przepisy ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz nie dokonała pouczenia o skutkach wynikających z tych przepisów, których to naruszenie może spowodować naliczenie tzw. renty planistycznej;

- błędem zdającej było zaniechanie szczegółowego opisu kwestii zgody ministra ds. Skarbu Państwa, (nie było nim stwierdzenie zamieszczone w projekcie – "Zgoda Ministra Skarbu Państwa z dnia 19.10.2013 r., na dokonanie przez spółkę pod firmą "W." S.A. z siedzibą w S. czynności objęte niniejszym aktem notarialnym spółkę pod firmą "W." S.A. z siedzibą w S."). Brak podania, jakie dokładnie czynności mogła wykonać cytowana spółka i na które otrzymała zgodę w myśl art. 5a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, był jedną z przyczyn, dla których opiniowany projekt nie mógł otrzymać oceny pozytywnej, gdyż brak zgody na określone czynności powoduje nieważność ich dokonania. Nie wskazano przy tym na podstawie jakiej ustawy zgoda organu jest wydawana, zaś zadanie egzaminacyjne miało sprawdzić wiedzę zdającej w zakresie znajomości stosowania tej ustawy, a przy użytym przez kandydatkę na notariusza zwrocie, było to niemożliwe. Komisja wskazała, że analogiczne uwagi nasuwały się odnośnie braku opisania treści uchwał organów spółek celem zawarcia przedmiotowych umów, objętych projektem aktu: spółka W. - cyt. (...zezwalająca na dokonanie umów zamiany i ustanowienie hipoteki...), bez podania, czy chodzi o nieruchomości objęte projektem, i na której z nich ma być ustanowiona hipoteka oraz w jakiej wysokości, natomiast zbędnie powołano uchwałę rady nadzorczej spółki o tej samej treści; spółka K. - cyt. (...zezwalająca na dokonanie umowy zamiany.), podobne uwagi jak wyżej, co do braku pełnego opisu treści uchwały zgromadzenia wspólników spółki, gdyż zapis ten nie dawał możliwości jej zweryfikowania, mając na uwadze skutki nieważności czynności, przy czym nie było jasne czy uchwała ta dotyczyła zbycia i nabycia nieruchomości podjętej w trybie art. 228 k.s.h., czy też, podjętej w szczególnym trybie art. 229 k.s.h., gdzie z treści i założeń zadania sugerowany był taki obowiązek (data założenia spółki oraz wartość przedmiotu nabycia) - spółka Z. Sp. z o.o. SKA - zamieszczono cały cytat w oryginalnym brzmieniu - z błędami, gdyż ta kwestia była poruszana w odwołaniu; "uchwała Walnego Zgromadzenia spółki pod firmą "Z. SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ" spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w S. zaprotokołowana przez powyższego notariusza dnia 02.11.2013, Rep. a nr [...] w tutejszej kancelarii notarialnej, zezwalająca na dokonanie umowy zamiany objętej aktem notarialnym, głosował również i udzielił tym samym zgody na dokonanie tej czynności komplementariusz spółki pod firmą "Z. SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ.". Komisja II stopnia podniosła, że z tak dokonanego zapisu nie można wywieść, że zgodnie z art. 146 § 2 k.s.h. komplementariusze wyrazili kodeksową zgodę na podjęcie uchwały przez walne zgromadzenie spółki komandytowo-akcyjnej w sprawie zawarcia umowy zbycia i nabycia nieruchomości. Można domniemywać, że ze względu na udział w akcie drugiego komplementariusza spółki, czynność ta odbyła się za jego zgodą, lecz należy mieć też na uwadze, że powyższy zapis nie charakteryzuje się dokładnością wypowiedzi, która ma cechować notariusza. Niepowołano żadnego dokumentu bankowego, z którego wynika udzielenie kredytu, a który byłby wraz z oświadczeniem o ustanowieniu hipoteki, podstawą wpisu tego prawa do księgi wieczystej. Brak tego dokumentu spowoduje dodatkowe wezwanie przez sąd wieczystoksięgowy celem uzupełnienia wniosku;

- brak oświadczenia, co do świadectw charakterystyki energetycznej, o których mowa w art. 5 ust. 3-7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, a dotyczących budynków. Komisja wskazała, że nie są one przesłanką konieczną sporządzenia umowy przeniesienia własności, ale jednocześnie należałoby się do tej kwestii odnieść w treści projektu, czy zostały one sporządzone lub zawrzeć stwierdzenie, że nie zostały sporządzone, a w takim przypadku należy zawrzeć oświadczenie nabywców, iż nie żądają sporządzenia i przekazania im takich świadectw. Takie stanowisko zostało również przedstawione w założeniach egzaminacyjnych do projektu aktu notarialnego. Nabywca nieruchomości może domagać się okazania mu świadectwa charakterystyki energetycznej budynku w chwili zawierania umowy, a także po jej ewentualnym zawarciu. Nieudostępnienie nabywcy tego świadectwa może stanowić podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej zobowiązanego z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania. Brak było prawidłowego odniesienia się do kwestii, która ze spółek ma złożyć oświadczenie, że nie jest cudzoziemcem w rozumieniu ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Obowiązkiem notariusza jest czuwanie nad tym, aby nie została sporządzona nieważna czynność prawna, co znajduje wyraz m. in. w uzewnętrznieniu w treści dokumentu oraz, że stosowne oświadczenie zostało od strony odebrane w celu ewentualnego wykonania przez notariusza obowiązków z art. 8a tej ustawy. Zdająca zawarła w komparycji aktu oświadczenia "nie jest cudzoziemcem" bez podania w, jakim znaczeniu jest ono podawane w stosunku do wszystkich spółek, nawet jednoosobowych Skarbu Państwa, co nie ma żadnego uzasadnienia tak prawnego, jak i opartego na logicznym myśleniu. Oświadczenie, o zwolnieniu czynności objętych projektem aktu notarialnego z opodatkowania podatkiem od towarów i usług, które złożyli stawający, było całkowicie chybione, ponieważ zdająca stwierdziła w projekcie, że oświadczenie to dotyczy umów darowizny, a takie czynności nie były dokonywane. Jest to błąd, który będzie wymagał sporządzenia protokołu prostującego;

- wniosek wieczystoksięgowy zawierał dwa błędy dostrzeżone przez egzaminatorów, wynikające ze złego rozwiązania zadania i braku zachowania kolejności żądań wpisów. Poważniejszym błędem popełnionym w tym zakresie przez zdającą, na co nie zwrócili uwagę oceniający pracę, był sposób sformułowania tego wniosku, jako niezgodnego z art. 626(2) § 5 k.p.c., jak i art. 626(8) § 2 - § 5 k.p.c., co było kolejnym uchybieniem wpływającym na ocenę pracy;

- zdająca w pracy pominęła całkowicie, problem niewyrażenia zgody przez współwłaściciela nieruchomości na podział wieczystoksięgowy nieruchomości, polegający na założeniu nowej księgi wieczystej dla jednej z działek wchodzących w skład nieruchomości objętej jedną księgą wieczystą. Zgodnie z opisem istotnych zagadnień podano, że właściwym byłoby powołanie zgody współwłaściciela tej nieruchomości na takie zbycie i stwierdzono, że orzecznictwo w tej kwestii jest niejednolite, to jednak zbycie udziału w części nieruchomości przez jednego ze współwłaścicieli uznawane jest za czynność przekraczającą zwykły zarząd, wymagające zgody pozostałych współwłaścicieli. Z treści art. 21 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2013 r. poz. 707) wynika, że właściciel kilku nieruchomości stanowiących całość gospodarczą lub graniczących z sobą może żądać połączenia ich w księdze wieczystej w jedną nieruchomość. Z analizy tego przepisu wynika wniosek, że rozłączenie, czyli przeniesienie wyodrębnionych geodezyjnie działek do nowych lub istniejących ksiąg wieczystych z woli jej właściciela jest dopuszczalne. Do podziału takiego decydująca jest zatem wola właściciela nieruchomości (art. 140 k.c.). Jeżeli jednak księga wieczysta jest prowadzona dla kilku wyodrębnionych geodezyjnie działek, które stanowią części składowe jednej nieruchomości w znaczeniu wieczystoksięgowym, odłączenie niektórych z nich do nowej księgi wieczystej, z przeniesieniem wpisów praw wszystkich pozostałych współwłaścicieli stanowi podział prawny nieruchomości i wymaga uzyskania zgody wszystkich współwłaścicieli (art. 199 k.c.);

- język prawniczy użyty w projekcie aktu był na dobrym poziomie, z tym, że przy opisie przedmiotów umowy - lokali, zdająca posługiwała się nieprawidłowo zwrotem "lokal niemieszkalny" zamiast "lokal, stanowiący odrębną nieruchomość". Cały projekt był napisany bardzo skrótowo, przy zastosowaniu niedomówień, niedoprecyzowanych zwrotów i stwierdzeń. W zapisach projektu znajdowały się również zapisy o charakterze bezosobowym (§ 5.2.3.4; § 6.2.3; § 7; §11) - nie wiadomo, kogo dotyczyły, co jest sprzeczne z przepisami prawa o notariacie (art. 92 § 1 pkt 5). Również postanowienie dotyczące obowiązku zapłaty dopłaty przez przedstawiciela spółki W. SA nie zostało wyrażone w sposób jasny i bezwarunkowy ( § 6.3 projektu) przez złożenie wprost oświadczenia - zobowiązania do zapłaty ustalonej kwoty. Jako usterkę projektu należy uznać zamieszczenie stwierdzenia zawartego w § 4 wers pierwszy, które wywołuje wątpliwość, jakie dokumenty zostają przy projekcie okazane, a które przedłożone, co ma znaczenie dla prawidłowego wykonania czynności dokonanych aktem notarialnym, gdyż nie wiadomo, które dokumenty zostają zwrócone, a jakie zostaną przy akcie lub też przekazane zostaną do wydziału ksiąg wieczystych. Komisja II stopnia dodatkowo zwróciła uwagę na zamieszczoną część zapisu § 10 projektu, która jest niezrozumiała, jak również nie został wyjaśniony cel jej dokonania;

- źle rozwiązano zagadnienie ponoszenia kosztów, gdyż stwierdzono, że "Koszty ponoszą spółki", a także podano niewłaściwą podstawę pobrania wynagrodzenia notariusza (§ 6 i 16), bez wyjaśnienia podstawy prawnej. Z uwagi na okoliczność, iż aktem notarialnym objęto kilka czynności cywilnoprawnych, powinno być dokładne podane, kto ponosi koszty każdej z czynności. Koszt wypisów aktu nie jest kosztem samego aktu, lecz odrębną czynnością notarialną i nie powinien być wykazywany w jego treści.

Z uwagi na powyższe okoliczności Komisja stwierdziła, że zarzuty postawione przez egzaminatorów znalazły swoje potwierdzenie, wobec czego ocena niedostateczna wystawiona za sporządzenie drugiego projektu aktu notarialnego nie zasługiwał na podwyższenie, z uwagi na wagę i ilość popełnionych przez zdającą uchybień i nieprawidłowości.

Komisja II stopnia odnosząc się do opinii prawnej wskazała, że jedną z najistotniejszych wad pracy było stwierdzenie przez zdającą, że spółka jawna posiada osobowość prawną. Poza tym zdająca nie rozważyła zagadnienia formy zmiany umowy spółki, co wymagało sięgnięcia do art. 77 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. i art. 23 k.s.h. Komisja uznała jednak, że opinia prawidłowo rozwiązała problem kazusu. Zawiera logiczny wywód prawny, w którym zdająca posłużyła się trafną, choć niepełną argumentacją. Język pracy nie nasuwał istotnych zastrzeżeń. Mimo wskazanego błędu merytorycznego oraz niedostatków argumentacji, wyrażających się w pominięciu zagadnienia formy zmiany umowy spółki oraz charakteru wpisu zamiany do rejestru, praca zasługiwała na najniższą ocenę dostateczną, wystawioną przez jednego z egzaminatorów.

Podsumowując, Komisja stwierdziła, że brak było podstaw do podwyższenia oceny za drugi akt notarialny, a w efekcie brak było podstaw do podwyższenia oceny z części egzaminu składającej się z zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych i w konsekwencji, mimo podwyższenia ocen z pierwszego projektu i opinii prawnej do dostatecznych, brak było podstaw do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego zdającej.

Sąd I instancji oddalając skargę na tą uchwałę stwierdził, że Komisja II stopnia odniosła się w sposób szczegółowy do zarzutów podnoszonych w odwołaniu wykazując ich nietrafność w stopniu uniemożliwiającym wystawienie wnioskodawczyni oceny pozytywnej z przeprowadzonego egzaminu. Wskazał, że Komisja II stopnia opisała prace skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie dyskwalifikowały drugi akt notarialny - umowę zamiany, jak również umożliwiły podwyższenie oceny z projektu pierwszego aktu notarialnego oraz sporządzonej opinii prawnej.

W ocenie Sądu I instancji kluczowym aspektem decydującym o negatywnym wyniku egzaminu składanego przez skarżącą, było uzyskanie przez nią oceny niedostatecznej z drugiej części egzaminu, obejmującej sporządzenie projektu aktu notarialnego. Za słuszne Sąd uznał stanowisko Komisji, że jako najpoważniejsze uchybienie dyskwalifikujące całą pracę skarżąca wskazała brak zgody Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na dokonanie przez spółkę Wapiennik czynności prawnych w ramach umów zamiany. Zauważył, że co prawda w projekcie aktu wspomniała ona o wyrażeniu zgody przez ten organ, jednakże nie powołała się wprost na dokument zawierający taką zgodę oraz nie wskazała przepisów na podstawie, których zgoda taka może być udzielona. Zgoda Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa była wymagana dla umów zamiany, której stroną była spółką Wapiennik, (zgodnie z art. 5a ust. 1 i n. ustawy z dnia 28 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa). Sąd podkreślił w tym zakresie, że czynności prawne na dokonanie, których konieczna była powyższa zgoda są nieważne.

Sąd I instancji podzielił argumentację Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, co do charakteru i stopnia poczynionych w pracy skarżącej błędów skutkujących wystawieniem jej oceny niedostatecznej z drugiej części egzaminu. Podkreślił, że nie można było przychylić się do stanowiska skarżącej, iż błąd w pracy mogący skutkować nieważnością czynności sporządzanej przez notariusza, pozwalał na uzyskanie przez kandydata do wykonywania tego zawodu oceny pozytywnej. Również wskazane przez Komisję Odwoławczą pozostałe błędy, w szczególności związane z nienależytym opisem uchwały spółki komandytowo – akcyjnej Zamek wyrażającej zgodę na dokonanie czynności objętych aktem, w zbiegu z niewykazaniem w prawidłowy sposób zgody na wyrażenie zgody przez właściwego ministra, uzasadniały postawioną przez Komisję tezę o braku podstaw dla oceny pozytywnej z tej części egzaminu.

Zdaniem Sądu, stanowisko organu odwoławczego, co do wagi popełnionych przez skarżącą uchybień zostało uzasadnione, a wyciągnięte wnioski były poprawne. Postępowanie zaś zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego, któremu poddała się skarżąca.

Sąd zauważa również, że podwyższenie przez Komisję II Stopnia ocen z pozostałych części egzaminu - z pierwszego aktu notarialnego i opinii prawnej, nie mogło mieć wpływu na uzyskanie przez skarżącą z całego egzaminu wyniku pozytywnego, a to z uwagi na treść art. 74d § 1 i 2 ustawy Prawo o notariacie, który wyraźnie wyróżnia trzy części egzaminu, pierwszą i drugą polegającą na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków i trzecią polegającą na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny. Zgodnie natomiast z art. 74f § 1 ustawy, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Kwestia ewentualnego podwyższenia oceny z tych części egzaminu, z których skarżąca otrzymała oceny pozytywne, pozostawał zatem bez wpływu na wynik egzaminu.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: p.p.s.a.).

J. S.-G. skargą kasacyjną zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego:

a. art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie oraz nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów stawianych przez skarżącą, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a także poprzez dokonanie błędnej oceny poprawności ustaleń stanu faktycznego organu administracji i w dalszej kolejności niedopatrzenie przez Sąd uchybień organu co do przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 p.n.;

b. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez niedopełnienie obowiązku rozpoznania sprawy w granicach skargi i nierozpoznanie wszystkich zarzutów objętych skargą oraz naruszenie tego przepisu poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów podniesionych w skardze, a nadto zaniechanie rozpatrzenia przez Sąd całokształtu okoliczności sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a. art. 92 § 3 ustawy Prawo o notariacie, poprzez jego błędną wykładnię oraz przyjęcie, iż skarżąca w drugim projekcie aktu notarialnego nie powołała się wprost na dokument zawierający zgodę Ministra właściwego ds. Skarbu Państwa na dokonanie umowy zamiany, wobec czego czynność prawna objęta projektem aktu jest nieważna, podczas gdy na stronie numer cztery ww. projektu skarżąca w § 4 pkt 11 wskazuje na przedłożenie przez stawających dokumentu: "zgoda Ministra ds. Skarbu Państwa z dnia 19.10.2013 r. na dokonanie przez spółkę pod firmą "W." S.A. z siedzibą w S. czynności objęte niniejszym aktem notarialnym’’;

b. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r., poz. 829), w zw. z art. 74d § 3 i 4 p.o.n. w zw. z art. 74e § 4 p.o.n. w zw. z art. 74f.§ 1 p.o.n., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w efekcie błędne przyjęcie, iż każdy z projektów aktów notarialnych stanowi odrębną część egzaminu, podczas gdy zarówno pierwszy, jak i drugi projekt aktu notarialnego stanowiły jedną część egzaminu, oraz w efekcie dokonanego naruszenia błędne wskazanie, iż pozytywne oceny cząstkowe z projektu pierwszego aktu notarialnego nie maja wpływu na ocenę egzaminu.

Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu I instancji. Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: a) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle cytowanych przepisów od autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w stosunku do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji – w odniesieniu do przepisów postępowania. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować.

Wobec powyższego w pierwszej kolejność rozpoznaniu podlegają zarzuty sformułowany w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał ich za zasadne. Chybiony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w analizowanej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw aby uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów określonych przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że ustawodawca w art. 141 § 4 p.p.s.a. określił niezbędne elementy uzasadnienia, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej sprawie nie występuje żaden z wymienionych przypadków. Uzasadnienie zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Sądu I instancji w kwestionowanym zakresie. To natomiast, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska Sądu, czy też jego ocena, iż uzasadnienie wyroku jest dla niego nieprzekonywujące, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia tego zarzutu (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 470/14). Sąd I instancji w uzasadnieniu swojego wyroku dokonał poprawnej oceny poczynionych przez organy administracyjne ustaleń stanu faktycznego i prawnego sprawy w oparciu o całokształt okoliczności sprawy i właściwie uzasadnił wydane orzeczenie. Za niezasadne należy zatem uznać sformułowane w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 p.o.n. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 p.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj.: art. 92 § 3 ustawy Prawo o notariacie, poprzez jego błędną wykładnię oraz przyjęcie, iż skarżąca w drugim projekcie aktu notarialnego nie powołała się wprost na dokument zawierający zgodę Ministra właściwego ds. Skarbu Państwa na dokonanie umowy zamiany, wobec czego czynność prawna objęta projektem aktu jest nieważna, oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r., poz. 829), w zw. z art. 74d § 3 i 4 p.o.n. w zw. z art. 74e § 4 p.o.n. w zw. z art. 74f § 1 p.o.n., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w efekcie błędne przyjęcie, iż każdy z projektów aktów notarialnych stanowi odrębną część egzaminu, podczas gdy zarówno pierwszy, jak i drugi projekt aktu notarialnego stanowiły jedną część egzaminu oraz w efekcie dokonanego naruszenia błędne wskazanie, iż pozytywne oceny cząstkowe z projektu pierwszego aktu notarialnego nie maja wpływu na ocenę egzaminu. Podkreślić należy, iż rację ma strona skarżąca kasacyjnie, że w czasie przedmiotowego egzaminu obowiązywały przepisy ustawy Prawo o notariacie w brzmieniu z dnia 14 października 2008 r. (Dz. U. Nr 189, poz. 1158). Z treści art. 74d tej ustawy (w tej obecnym brzmieniu) wynika, iż egzamin notarialny składa się z trzech części: pierwsza to test, druga to sporządzenie dwóch projektów aktów notarialnych, a trzecia – sporządzenie opinii prawnej. Jednak w 2013 r. stosując przepis przejściowy ustawy zmieniającej, należało usunąć z przebiegu egzaminu notarialnego pierwszą część egzaminu, czyli test, a w konsekwencji przyjąć, iż egzamin w 2013 r. składał się z dwóch części, tj. części pierwszej polegającej na sporządzeniu dwóch projektów aktów notarialnych i drugiej – sporządzeniu opinii prawnej. Jednak wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie ten błąd organu i Sądu I instancji nie miał wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ średnia ocen z projektów dwóch aktów notarialnych nie była pozytywna, z uwagi na to, iż z pierwszego projektu strona skarżąca otrzymała ocenę dostateczną, a z drugiego ocenę niedostateczną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przekonanie strony, iż z pierwszego projektu aktu notarialnego winna ona otrzymać ocenę dobrą oraz takąż ocenę z opinii prawnej - jest stanowiskiem subiektywnym.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutów dotyczących naruszenia pozostałych, wskazanych dokładnie wyżej, przepisów prawa materialnego przez Sąd I instancji. Po pierwsze zgodzić się należy z poglądem Sądu I instancji mającym swoje oparcie w orzecznictwie sądowo administracyjnym, iż sądy administracyjne orzekające w sprawach dotyczących wyników egzaminów zawodowych w zawodach prawniczych nie występują w roli trzeciej komisji egzaminacyjnej, ponieważ nie zastępują właściwych organów w ich kompetencjach oceny prac egzaminacyjnych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji w rozpatrywanej sprawie art. 92 § 3 p.o.n., pomieszczonego w skardze kasacyjnej, należy stwierdzić, iż rację ma Sąd I instancji przyjmując za organem, że zgodnie z treścią polecenia egzaminacyjnego zdająca miała sporządzić projekt aktu notarialnego obejmującego umowy zamiany oraz oświadczenie o ustanowieniu hipoteki, gdzie w projekcie należało m. in. wskazać dokumenty niezbędne do dokonania czynności i opisać je w taki sposób, aby na podstawie samej treści aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów. W tym kontekście organ administracyjny stwierdził, że błędem rozwiązania był brak szczegółowego opisania zgody ministra ds. Skarbu Państwa. Brak bowiem należytego określenia, jakie dokładnie czynności mogła wykonać spółka "W." S.A. oraz wskazania podstawy prawnej zgody właściwego organu prowadzić mógł do nieważności czynności. Nadto niedostateczna ocena drugiego projektu aktu notarialnego wynikała nie tylko z wadliwego opisania zgody właściwego ministra na dokonanie czynności rozporządzających majątkiem państwowej osoby prawnej. Na ocenę tą miały również wpływ pozostałe, wskazane i omówione w kwestionowanej przez stronę skarżącą uchwale, liczne mankamenty pracy, w tym: brak prawidłowych pouczeń dla stron czynności, błędne obliczenie należnych opłat sądowych, wadliwe opisanie uchwał korporacyjnych, czy niewłaściwe sformułowane wnioski wieczystoksięgowe. Jak wskazano w uzasadnieniu uchwały Komisji II stopnia, z uwagi na stwierdzoną liczbę i wagę uchybień i nieprawidłowości w projekcie drugiego aktu notarialnego, brak było podstaw do uwzględnienia odwołania i zmiany oceny niedostatecznej. Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, że stanowisko organu odwoławczego co do wagi popełnionych przez zdającą uchybień w drugim projekcie aktu notarialnego zostało uzasadnione, a wyciągnięte wnioski były poprawne.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1) p.p.s.a.