Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 770/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 215 ust 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. C., G. C. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania J. C. oraz G. C., decyzją z 27 stycznia 2023 r. nr 500/2023 utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z 22 października 2021 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania G. C. odszkodowania za 2/12 części nieruchomości i J. C. za 8/12 części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], hip. nr [...], stanowiącej obecnie działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. 678 m2.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279 ze zm.) – dalej zwanego "dekretem", tj. 21 listopada 1945 r., ww. nieruchomość stała się własnością gminy m.st. Warszawy, a od 1950 r., z chwilą likwidacji gmin, własnością Skarbu Państwa.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni, będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące, uprawnieni byli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę, do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) za czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina miała obowiązek uwzględnienia wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli lub ich następców prawnych dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonym w planie zabudowania.

Objęcie niniejszego gruntu przez gminę nastąpiło 14 lipca 1947 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...], a więc termin do złożenia wniosku upływał 14 stycznia 1948 r.

Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości został złożony wniosek w trybie art. 7 dekretu.

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla [...] X Wydziału Ksiąg Wieczystych z 12 września 2001 r. tytuł własności "Nieruchomości Nr [...] w W. przy ul. [...]" o pow. 690,54 m2 uregulowany był, na mocy aktu zdziałanego 28 listopada 1936 r. zatwierdzonego orzeczeniem z 1 grudnia 1936 r., na W. i M. z J. małż. C.

Zgodnie z przesłaną przez Sąd Rejonowy dla [...] w W. przy piśmie z 21 kwietnia 2020 r. dokumentacją nieruchomość o adresie [...] posiadała oznaczenie [...].

Zgodnie z opracowaniem geodezyjnym z 8 marca 1996 r. wykonanym przez geodetę M. R. dawna nieruchomość [...] hip. nr [...] obecnie stanowi w całości działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. 678 m2, która stanowi własność Królestwa [....] na podstawie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 24 czerwca 1997 r. nr ZK-111-1326/97 i umowy zawartej pomiędzy Skarbem Państwa, a Rządem Królestwa [...] w W., w formie aktu notarialnego sporządzonego 25 czerwca 1997 r. Rep. [...].

Dla ww. nieruchomości prowadzona jest przez Sąd Rejonowy dla [...] w W. księga wieczysta nr [...].

W powyższym opracowaniu geodeta wskazał, że powierzchnia nieruchomości hip. [...] wynosi 678 m2, a nie 690,5 m2.

Wniosek A. C. i J. C. z 9 marca 1992 r. o zwrot nieruchomości położonej w W., przy ul. [...], hip. Nr [...] oraz wniosek J. C. z 12 października 1998 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości zostały rozpoznane negatywnie dla wnioskodawców.

Wnioskiem z 24 lipca 2012 r. J. C. i G. C. – spadkobiercy przeddekretowych właścicieli nieruchomości wystąpili o odszkodowanie za nieruchomość położoną przy ul. [...], hip. nr [...].

Pismem z 11 czerwca 2019 r. wnioskodawcy sprecyzowali żądanie wniosku w ten sposób, że wnieśli o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, jako wchodzącą do masy spadkowej, na rzecz J. C. w 8/12 w masie spadkowej, zaś G. C. w 2/12 w masie spadkowej stanowiącej ww. nieruchomość.

Prezydent [...] decyzją z 22 października 2021 r. orzekł o odmowie przyznania G. C. odszkodowania za 2/12 części nieruchomości i J. C. za 8/12 części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], hip. nr [...], stanowiącej obecnie działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. 678 m2. Organ l instancji wyjaśnił, że kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem reguluje obecnie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel, bądź jego następcy prawni, zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel, bądź jego następcy prawni, mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Prezydent [...] ustalił, że w 1945 r. przedmiotowa nieruchomość była zabudowana. Organ I instancji stwierdził, że budynek posadowiony na gruncie na dzień wejścia w życie dekretu nie był domem jednorodzinnym oraz przeszedł na własność państwa przed 5 kwietnia 1958 r. i w konsekwencji odmówił ustalenia odszkodowania za dom jednorodzinny w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Prezydent [...] stwierdził, że przeddekretowy właściciel został pozbawiony faktycznej możliwości władania działką przed 5 kwietnia 1958 r. Wobec czego nie została spełniona przesłanka (jedna z dwóch) warunkująca możliwość ustalenia odszkodowania za grunt nieruchomości. Zatem, również w przypadku działki nie ma możliwości ustalenia odszkodowania, gdyż dla danego przedmiotu muszą być spełnione wszystkie przesłanki łącznie.

W odwołaniu strony decyzji Prezydenta [...] z 22 października 2021 r. zarzuciły: 1) rażące naruszenie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym ustaleniu, że dawni właściciele nieruchomości utracili faktyczną możliwość władania nią przed 5 kwietnia 1958 r.; 2) rażące naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 77 kpa poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na dokonaniu błędnej oceny prawnej i faktycznej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i uznanie, że dawni właściciele nieruchomości utracili faktyczną możliwość władania nią przed 5 kwietnia 1958 r.; 3) rażące naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez jego niezastosowanie, polegające na niewskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których nie uznał określonych dowodów, a innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z 27 stycznia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z 22 października 2021 r. W uzasadnieniu wskazał, że organ l instancji powołał się na wykładnię art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.) - dalej zwanej "ugn" wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 20 marca 2018 r. sygn. akt l SA/Wa 1011/17 "przepis ten (art. 215 ust. 2) stanowi że przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego; jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Z regulacji tej wynika, że możliwość skorzystania z uprawnienia do odszkodowania, o którym mowa w art 215 ust 2, w odniesieniu do domu jednorodzinnego istnieje wówczas, gdy zostaną spełnione łącznie następujące warunki: grunt i dom podlegały przepisom dekretu warszawskiego, dom przeszedł na własność Skarbu Państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz był to dom jednorodzinny. Odszkodowanie przysługuje tylko za dom gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Natomiast ustalenie odszkodowania za działkę w trybie powołanego art 215 ust 2 u.g.n. dotyczy tylko działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, tj. 26 listopada 1945 r. natomiast przedmiotowa nieruchomość na tę datę była zabudowana, tak więc regulacja powołanego przepisu, w części jakiej dotyczy odszkodowania za działkę, w ogóle nie ma zastosowania do przedmiotowej nieruchomości".

Prezydent [...] powołał się również na decyzje Wojewody Mazowieckiego, w których organ wojewódzki zaaprobował wskazany kierunek rozstrzygnięcia.

Jednak w najnowszym orzecznictwie daje się zaobserwować dominację poglądu odmiennego wyrażającego się w tezie, że odszkodowanie przysługuje za działkę wchodzącą w skład nieruchomości warszawskiej niezależnie, czy była ona zabudowana. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt l OSK 320/21 z 17 czerwca 2021 r. stwierdzono: "Odszkodowanie przysługuje za działkę wchodzącą w skład nieruchomości warszawskiej, niezależnie, czy była ona zabudowana, przesłanką ustawową jest bowiem warunek, aby działka mogła być przeznaczona pod zabudowę przed dniem wejścia dekretu warszawskiego w życie, zaś użyty w przepisie spójnik "oraz" wskazuje, że przepisy odszkodowawcze mają zastosowanie zarówno do domu jednorodzinnego, jak i działki, na której był on usytuowany".

Powyższa teza wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny jest przywoływana w kolejnych orzeczeniach sądu administracyjnego w analogicznych sprawach dotyczących naruszenia prawa materialnego - art. 215 ust. 2 ugn (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt l SA/Wa 1232/21).

Wobec powyższego organ wojewódzki stanął na stanowisku, że prowadząc postępowanie w trybie art. 215 ust. 2 ugn należy dopuścić możliwość ustalenia odszkodowania za grunt, na której był posadowiony dom jednorodzinny, a w stosunku do działki dopuścić możliwość ustalenia odszkodowania niezależnie, czy była ona niezabudowana, czy zabudowana.

Odnosząc się do stanu faktycznego Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że materiał dowodowy potwierdza ustalenia organu I instancji, że nieruchomość położona w W., na dzień wejścia w życie dekretu była zabudowana.

Z dokumentów pozyskanych z Archiwum Państwowego w W. pochodzących z materiałów archiwalnych Biura Odbudowy Stolicy wynika, że podczas lustracji wykonanej 8 listopada 1945 r. na nieruchomości opisanej jako [...] znajdowały się budynki 2 i 3-kondygnacyjne w stanie dobrym. Okoliczność zabudowania przedmiotowej nieruchomości potwierdza również znajdująca się w aktach sprawy karta rejestracyjna nieruchomości z 13 października 1948 r. Ustalenia w tej kwestii również nie budzą wątpliwości skarżących.

Prezydent [...], badając przesłankę warunkującą możliwość ustalenia odszkodowania dotyczącą przejęcia domu jednorodzinnego przez Skarb Państwa po 5 kwietnia 1958 r. stwierdził, że budynki posadowione na gruncie przedmiotowej nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa przed 5 kwietnia 1958 r.

Zdaniem organu odwoławczego organ l instancji prawidłowo ustalił datę przejęcia budynków przez Skarb Państwa.

Znajdujące się na gruntach warszawskich budynki - zgodnie z art. 5 dekretu - pozostały własnością dotychczasowych właścicieli. Budynki te przechodziły na własność Gminy m.st. Warszawy (potem Skarb Państwa) w przypadku: - nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu prawa własności czasowej, - z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o odmowie przyznania tego prawa lub niezłożenia w terminie, przez osobę uprawnioną, wniosku o przyznanie prawa własności czasowej - po upływie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu przez Gminę.

Objęcie niniejszego gruntu przez gminę nastąpiło 14 lipca 1947 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...], a więc termin do złożenia wniosku upływał 14 stycznia 1948 r.

Zatem Wojewoda stwierdził, że - z dniem upływu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości, tj. 15 stycznia 1948 r., budynki posadowione na gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa.

Jednocześnie przeddekretowi właściciele utracili możliwość uzyskania tytułu prawnego do władania/dysponowania utraconą nieruchomością. Dopiero uchwałą nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m.st. Warszawy w wieczyste użytkowanie (M.P. Nr 6, poz. 18) przewidziano możliwość uzyskania przez osoby, które nie złożyły wniosków w terminie, użytkowania wieczystego jednej działki przeznaczonej pod budowę lub zabudowanej z zakreśleniem 6-miesięcznego terminu do złożenia wniosku, a następnie ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) przewidziano nowy termin złożenia wniosku o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste w okresie od 1 sierpnia 1985 r. do 31 grudnia 1988 r.

W ocenie organu odwoławczego prawidłowe jest ustalenie przez organ I instancji, że brak spełnienia jednej z przesłanek odszkodowawczych za budynek powoduje w tej sprawie konieczność odmowy ustalenia odszkodowania, jak słusznie uczynił to Prezydent [...] w odniesieniu do budynków posadowionych w dacie wejścia w życie dekretu na gruncie nieruchomości położonej przy ul. [...].

Rozpatrując wniosek o odszkodowanie w trybie art. 215 ust. 2 ugn, w stosunku do działki zabudowanej, w orzecznictwie przyjmuje się, że jeżeli organ przyjmuje, że działka była zabudowana, to należało w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy był to dom jednorodzinny. (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 marca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 723/04).

Prezydent [...] oceniając, czy przedmiotową nieruchomość można zakwalifikować jako dom jednorodzinny uznał, że skoro nieruchomość położona w W. przy ul. [...] została przydzielona przez władze państwowe na rzecz Ambasady [...], to przesłanka domu jednorodzinnego nie została spełniona.

Zdaniem organu odwoławczego, założenie przez organ I instancji, że skoro nieruchomość wybrano do zbioru nieruchomości wykorzystywanych w celach konsularno-dyplomatycznych, to przesłanka dotycząca "domu jednorodzinnego" nie została spełniona, było nieprawidłowe.

Przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego nie deﬁniowały pojęcia "domu jednorodzinnego", czy "budownictwa jednorodzinnego", dlatego trudno jest przykładać do oceny tej przesłanki pojęcia, które zostały zdeﬁniowane w przepisach, które weszły w życie w latach późniejszych zwłaszcza, że na przestrzeni lat definicja ta się zmieniała. Dom jednorodzinny, jako pojęcie niezdeﬁniowane przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego, należy rozumieć jako taki, który miałby służyć jednej rodzinie, zaś jego wielkość zależeć mogła tylko od możliwości ekonomicznych i potrzeb rodziny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 35/07).

Zdaniem organu wojewódzkiego organ I instancji winien był przeprowadzić badanie przesłanki dotyczącej jednorodzinnego charakteru domu w oparciu o znajdującą się w aktach sprawy dokumentację inwentaryzującą zabudowę od strony technicznej i użytkowej. W zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się m.in. karta rejestracyjna nieruchomości z 13 października 1948 r., w której opisano zabudowę (poszczególne posadowione budynki) pod pkt 18 "przeznaczenie uwzględnione przy budowie", oraz pod pkt 19 "przeważający charakter użytkowania". Ponadto Karta rejestracyjna wskazuje parametry budynków. W aktach sprawy znajduje się również elaborat szacunkowy dotyczący przedmiotowej nieruchomości z lipca 1977 r., który szczegółowo inwentaryzuje zabudowę. Z treści elaboratu nie wynika, aby inwentaryzowane budynki były przebudowywane, tak aby zmienił się układ zabudowy i jego charakter. Co prawda biegły odnotował wykonanie remontu generalnego w okolicach 1962 r., jednak w badaniu przesłanki dotyczącej "domu jednorodzinnego" nieistotny jest stan budynku, a jego charakter użytkowy.

W oparciu o powyższe wyjaśnienia, zdaniem organu odwoławczego, Prezydent [...] nieprawidłowo zbadał przesłankę dotyczącą ustalenia, czy dom był jednorodzinny, gdyż swoją ocenę oparł na ustaleniu faktycznego przeznaczenia, a nie charakteru użytkowego budynku, czym naruszył regulację art. 215 ust. 2 ugn.

Jakkolwiek w sytuacji braku spełnienia pierwszej z analizowanych przesłanek, wniosek o braku możliwości ustalenia odszkodowania za budynki przy ul. [...] jest prawidłowy.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent [...] zbadał przesłankę warunkującą możliwość ustalenia odszkodowania za działkę.

Badając przesłankę dotycząca ustalenia, czy przeddekretowy właściciel został pozbawiony faktycznej możliwości władania po 5 kwietnia 1958 r. Prezydent [...] szczegółowo udowodnił, że przedmiotowa nieruchomość niezwłocznie po zakończeniu II Wojny Światowej znalazła się w dyspozycji władz państwowych i została przekazana na rzecz Ambasady [...], przez którą była wykorzystywana przynajmniej do 1967 r. Prezydent [...] wskazał na znajdującą się w aktach własnościowych informację, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] została przydzielona nakazem nr [...] z 24 maja 1945 r. na rzecz Ambasady [...]. Co prawda w aktach nie znajduje się sam nakaz (informacja ta wynika pośrednio z korespondencji organów państwowych - dopisek organu wojewódzkiego), jednak kolejne dokumenty potwierdzają zaistniały stan rzeczy. W aktach przedmiotowej sprawy znajduje się również pismo zatytułowane "Domy przydzielone przez komisje do przeniesienia władz centralnych oraz Komisje Trzech (Komisja składająca się z reprezentacji trzech alianckich mocarstw: Stanów Zjednoczonych Ameryki, Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii oraz Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, współpracująca z administracją władzy państwa polskiego, której legitymację uznały państwa alianckie - dopisek organu wojewódzkiego) z roku 1945 w czasie od 23 kwietnia 1945 r. do 30 listopada 1945 r." Z treści ww. dokumentu wynika, że pod nr [...] wykazu znajduje się nieruchomość o adresie [...] obok niej widnieje zapis Min. Spraw Zagranicznych. Również z wymienionej już karty rejestracyjnej nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. wykonanej w terenie 13 października 1948 r. przez rejestratora Z. Z. wynika, że użytkownikiem jest Ambasada [...] oraz że remont został wykonany na jej koszt, a jako datę rozpoczęcia użytkowania budynku po wykonaniu robót wskazano rok 1947. Z odpisu pisma z 7 lutego 1949 r. wynika, że Ministerstwo Odbudowy, Dep. Administracji Budowlanej poinformowało Zarząd Miejski [...] Wydział Polityki Budowlanej, że nieruchomość położona przy ul. [...] została wyremontowana i jest użytkowana przez Ambasadę [...]. 26 sierpnia 1950 r. został sporządzony protokół Komisji technicznej zwołanej celem określenia procentu uszkodzenia wojennego domu nr [...] przy ul. [...] w W. Z ww. protokołu wynika, że budynki znajdujące się na posesji są odremontowane przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych w roku 1945 r. skutkiem czego ślady uszkodzeń wojennych są obecnie niewidoczne.

Pismem z 9 kwietnia 2014 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych poinformowało Urząd [...], że Ambasada [...] potwierdziła, że była w posiadaniu nieruchomości położonej przy ul. [...] po 5 kwietnia 1958 r. Wskazano również, że ww. nieruchomość stanowiła rezydencję Ambasadora przynajmniej do 1967 r. Kwestia użytkowania przedmiotowej nieruchomości przez Ambasadę [...] przed 5 kwietnia 1958 r. jest bezsporna - również dla skarżących.

Natomiast argumentem, który w ocenie wnioskodawców przemawia za spełnieniem drugiej z przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 ugn jest okoliczność, że 23 września 1948 r. pomiędzy W. i M. małżonkami C. reprezentowanymi przez adw. Z. K., a Sekretarzem Stanu [...] doszło do zawarcia, w formie aktu notarialnego Rep. nr [...], umowy dzierżawy na 99 lat przedmiotowej nieruchomości. Jak wynika z zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] X Wydziału Ksiąg Wieczystych z 12 września 2001 r. powyższa umowa dzierżawy stanowiła podstawę wpisu do działu lll księgi wieczystej.

Prezydent [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, dlaczego okoliczność zawarcia 23 września 1948 r. umowy dzierżawy przedmiotowej nieruchomości nie stanowi dowodu na spełnienie przesłanki dotyczącej utraty faktycznej możliwości władania działką po 5 kwietnia 1958 r. Prezydent [...] ustalił, że w dacie zawarcia ww. umowy małżonkowie W. i M. C. nie byli już właścicielami przedmiotowej nieruchomości. Jak zostało już wskazane objęcie niniejszego gruntu przez gminę nastąpiło 14 lipca 1947 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...], a więc termin do złożenia wniosku upływał 14 stycznia 1948 r. Dawni właściciele nieruchomości nie złożyli wniosku w trybie art. 7 dekretu. Oznacza, to że budynki znajdujące się na ww. gruncie przeszły na własność gminy z mocy prawa według art. 8 dekretu.

Organ I instancji zauważył, że ww. akcie zawartym 23 września 1948 r. strony ustaliły datę początkową dzierżawy na dzień 1 września 1945 r. Jednak okoliczność, że strony ustaliły skutki prawne umowy dzierżawy na okres wcześniejszy nie oznaczał, że mogły one z datą wsteczną ustalić zaistnienie skutków w sferze stanu faktycznego Ww. umowa dzierżawy nie stanowi dokumentu potwierdzającego fakt władania przez dawnych właścicieli ww. nieruchomością przed datą jej zawarcia.

Jak trafnie zauważył organ I instancji zamiar objęcia ww. umową okresu sprzed jej podpisania należałoby interpretować co najwyżej jako próbę odzyskania władania, a równocześnie chęć potwierdzenia, że druga strona umowy władała nieruchomością za zgodą i wiedzą dawnych właścicieli. W okresie poprzedzającym podpisanie umowy dzierżawy dawni właściciele nie mieli możliwości władania nieruchomością, gdyż nie złożyli wniosku dekretowego, którego term złożenia upłynął (w konsekwencji brak możliwości przyznania prawa własności czasowej do gruntu oraz utrata prawa własności budynków) oraz nie byli oni w posiadaniu przedmiotowej nieruchomości, ponieważ pozostawała ona we władaniu Ambasady [...] za zgodą Ministerstwa Spraw Zagranicznych PRL. Nawet zaś tymczasowe pozbawienie faktycznej możliwości władania dawnych właścicieli przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r., przy uwzględnieniu obowiązku dokonywania ścisłej wykładni art. 215 ust. 2 ugn powoduje, że wskazana w tym przepisie i opisana wyżej przesłanka pozbawienia możności władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. nie został spełniona.

W ocenie organu odwoławczego opartej na analizie materiału dowodowego, Prezydent [...] prawidłowo ustalił i wyczerpująco udowodnił, że przeddekretowi właściciele przedmiotowej nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przed 5 kwietnia 1958 r.

Wojewoda przytoczył wyjaśnienie Protokołu Dyplomatycznego Ministerstwa Spraw Zagranicznych w piśmie z 8 sierpnia 2019 r. w odpowiedzi na pismo Biura Spraw Dekretowych Urzędu [...] z 19 lipca 2019 r. o udzielenie informacji, czy nieruchomości przedstawicielstw dyplomatycznych i konsularnych w latach powojennych (1945-1959) korzystały ze szczególnej ochrony prawnej: "Jednym z najważniejszych przywilejów i immunitetów dyplomatycznych jest nietykalność pomieszczeń (nieruchomości) misji dyplomatycznych, która ma stanowić gwarancję niezakłóconego i nieskrępowanego wykonywania funkcji dyplomatycznych. Ta szczególna ochrona prawna wynika obecnie z art. 22 i 30 Konwencji wiedeńskiej z 1961 r. o stosunkach dyplomatycznych oraz art. 31 Konwencji wiedeńskiej z 1963 r. o stosunkach konsularnych, jednakże przed kodyﬁkacją prawa dyplomatycznego, a więc w latach powojennych, wynikała z normy zwyczajowej prawa międzynarodowego. Jednocześnie należy doprecyzować, że nietykalność misji dyplomatycznej oznacza przede wszystkim, że funkcjonariusze państwa przyjmującego nie mogą wkraczać na jej teren, chyba że uzyskają na to zgodę szefa misji. Zakaz ten dotyczy wszystkich urzędowych przedstawicieli władzy państwa przyjmującego, m.in. władz sądowych, administracyjnych, skarbowych, a szczególnie policyjnych i dokonywania na terenie misji jakichkolwiek czynności urzędowych. Na państwie przyjmującym ciąży obowiązek zapobieżenia jakiemukolwiek zakłócenia spokoju misji dyplomatycznej."

W ocenie Wojewody Mazowieckiego powyższa informacja precyzyjnie wyjaśnia, że przekazanie nieruchomości przez państwo na siedzibę misji dyplomatycznej pozbawiło dawnych właścicieli faktycznej możliwości władania ta nieruchomością.

Organ wojewódzki wskazał, że regulacja dotycząca odszkodowania za działkę w trybie art. 215 ust. 2 ugn zawiera jeszcze jedną przesłankę - działka mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji nie przedstawił wyniku badania wskazanej przesłanki.

W postępowaniu o ustalenie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ugn organ dokonuje oceny występowania przesłanek w nim wskazanych, która determinuje kierunek rozstrzygnięcia. Zatem decyzja wydana w trybie art. 215 ust. 2 ugn nie jest decyzją uznaniową. Dlatego pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii badania drugiej przesłanki jest nieprawidłowe.

Z kolei skarżący w odwołaniu wskazali, iż ich zdaniem, skoro na nieruchomości byłych właścicieli znajdowały się budynki 2 i 3-kondygnacyjne w stanie dobrym, więc była ona przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed wejściem w życie powyższego dekretu, a zatem w ocenie skarżących przesłanka została spełniona. Organ wojewódzki wyjaśnia, iż w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że kwestia przeznaczenia działki odnosi się do jej klasyfikacji w obowiązującym przed wejściem w życie dekretu dokumentem planistycznym stanowiącym akt prawa miejscowego zgodnym z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowie osiedli (Dz.U RP Nr 23 poz. 202): "dla oceny, czy nieruchomość przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne miarodajny jest stan wynikający z Ogólnego Planu Zabudowania [...] z 1931 r., zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r." (por. wyrok WSA w Warszawie z 30 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 698/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 maja 2004 r. sygn. akt I SA/Wa 2187/02). Zatem, jak wynika z powyższego, ocena przesłanki powinna nastąpić w wyniku analizy obowiązującego na dzień wejścia w życie dekretu dokumentu planistycznego dla przedmiotowej nieruchomości, wbrew twierdzeniu skarżących, że przeznaczenie działki można ustalić na podstawie stanu użytkowania.

Wojewoda podał, że w aktach sprawy znajduje się niepoświadczona kserokopia kopii fragmentu Ogólnego Planu Zabudowania [...] z 1931 r. dla rejonu [...] obejmującego odcinek ul. [...] od skrzyżowania z [...] do skrzyżowania z ul. [...] oraz kserokopia kopii fragmentu Ogólnego Planu Zabudowania [...] z 1931 r. zawierającego legendę planu (karty nr 370 i 371, Tom II akt). Niemniej znajdujące się w aktach kserokopie nie są poświadczone za zgodność z oryginałem, zatem nie mogły posłużyć jako wiarygodne źródło w badaniu przesłanki dotyczącej przeznaczenia nieruchomości. Z treści kserokopii nie wynika również ich źródło, ani o czym stanowią - nie są w żaden sposób opisane. Taka forma sporządzenia dowodu w sprawie, nie pozwala na jego merytoryczną ocenę przez strony w postępowaniu, organ II instancji, oraz sądy administracyjne. Zgodnie bowiem z art. 76 § 1 kpa dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Dlatego dla oceny przesłanki przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne za miarodajne uznaje się wystąpienie do dysponenta dokumentów planistycznych z okresu poprzedzającego wejście w życie dekretu, tj. Archiwum Państwowego [...], a następnie badanie pozyskanego fragmentu planu dla rejonu działki, wobec której czynione są ustalenia, oraz określenie jej lokalizacji względem planu poprzez zlecenie wkreślenia granic dawnej nieruchomości hipotecznej w część graficzną planu.

Wojewoda zaznaczył jednak, że niespełnienie choćby jednej z przesłanek warunkujących możliwość ustalenia odszkodowania uniemożliwia jego przyznanie.

Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji winien był prawidłowo przeprowadzić badanie przesłanek: dotyczącej ustalenia, czy dom był jednorodzinny, oraz do działki - czy była przeznaczona pod zabudowę jednorodzinną.

Jednak w konsekwencji jednoznacznego skonstatowania organu I instancji o niespełnieniu pozostałych przesłanek, tj. zawartych w art. 215 ust. 2 ugn, zarówno do domu jednorodzinnego, jak i do działki, czyli ustalenia, że dom przeszedł na własność państwa przed 5 kwietnia 1958 r. oraz że przeddekretowi właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przed 5 kwietnia 1958 r. - brak spełnienia jednej z przesłanek z art. 215 ust. 2 ugn uniemożliwiał ustalenie i przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, co nakazywało uznanie zaskarżonej decyzji za zgodną z prawem.

W opisanych powyżej okolicznościach zarzuty dotyczące naruszenia art. 215 ust. 2 ugn oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 107 § 3 kpa nie zasługiwały na uwzględnienie w analizowanym stanie sprawy.

Od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 27 stycznia 2023 r. J. C. i G. C. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili rażące naruszenie: 1) art. 215 ust. 2 ugn poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym ustaleniu, że dawni właściciele spornej nieruchomości utracili faktyczną możliwość władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r.; 2) art. 6, art. 7, art.. 8, oraz art. 77 kpa poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na dokonaniu błędnej oceny prawnej i faktycznej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i uznanie, że dawni właściciele spornej nieruchomości utracili faktyczną możliwość władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r.; 3) art. 107 § 3 kpa poprzez jego niezastosowanie, polegające na niewskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których nie uznał określonych dowodów, a innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta [...] z 22 października 2021 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawę materialnoprawną decyzji Wojewody Mazowieckiego stanowił art. 215 ust. 2 ugn. Zgodnie z tym przepisem przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Przepis ten ma charakter szczególny, a zatem musi być wykładany precyzyjnie. W przepisie tym zaś - w odniesieniu do byłych właścicieli lub ich następców prawnych - zostało zawarte sformułowanie: "zostali pozbawieni", a nie "utracili", czy "nie mają", albo "nie dysponują". Poza tym w przepisie tym przewidziano, że chodzi o "faktyczną możliwość władania", a nie "władanie", czy "posiadanie". Powyższe oznacza, że: 1) przesłanka ta ma charakter przesłanki dotyczącej sfery faktów; 2) przepis ten uznaje za istotne zdarzenia, ale tylko te mające miejsce w okresie po 5 kwietnia 1958 r. lub przed tą datą. Przy czym nie chodzi o wskazanie okoliczności istniejącej według stanu na konkretną datę (dzień). Takie ustalenie (konkretnej daty pozbawienia konkretnej osoby możliwości władania działką i jednego zdarzenia wywołującego ten stan) byłoby po upływie wielu lat trudne do udowodnienia. Zatem zakładając racjonalność prawodawcy należało przyjąć, że chodzi o wykazanie ciągu różnych zdarzeń, które w powiązaniu ze sobą pozwolą na ustalenie, że w pewnym przedziale czasowym zdarzenie to miało miejsce; 3) pozbawienie uprawnionych faktycznej możliwości władania działką następowało na skutek pozbawienia ich tego przez inny podmiot, a nie na skutek własnego działania. W założeniu zaś ustawodawcy chodziło o podmiot instytucjonalny (organ administracji państwowej, jednostkę organizacyjną realizującą cel publiczny), a nie, np. o pozbawienie kogoś posiadania przez osobę fizyczną (posiadacza samoistnego działającego w złej wierze), który wbrew woli właściciela dokonuje zaboru jego mienia; 4) pozbawienie uprawnionego władania należało rozumieć jako pozbawienie samej tylko możliwości zamanifestowania na gruncie fizycznej obecności, z wyłączeniem innych osób, a nie pozbawienie uprawnionego efektywnego korzystania z gruntu.

Z akt niniejszej sprawy wynika – co zasadnie wywiódł Wojewoda Mazowiecki – że już w 1945 r. budynek znajdujący się na nieruchomości [...] przy ul. [...] (hip. nr [...]) nakazem przydziału z 24 maja 1945 r. nr [...] został przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych przydzielony Ambasadzie [...]. Budynek ten został wyremontowany przez MSZ z funduszy Ministra Odbudowy. Ambasada [...] zgłosiła wniosek o kupno tej nieruchomości. Wniosek ten przekazano Prezydentowi [...] (pismo MSZ z 25 maja 1948 r., pismo Ministra Rozbudowy z 27 czerwca 1945 r.). Przydział spornego gruntu Ambasadzie [...] potwierdza protokół z 20 czerwca 1947 r. oględzin gruntu i znajdujących się na nim naniesień (m.in. budynek murowany od frontu z lewej strony, budynek murowany w głębi posesji – pałacowy) oraz Karta Rejestracyjna Nieruchomości z 13 października 1948 r.

Ambasada [...] zwracała się do Wydziału Inspekcji Budowlanej Zarządu Miejskiego [...] o zezwolenie na odnowienie budynku i jego drobne przeróbki (pismo Ambasady z 27 sierpnia 1947 r.). Administrację tym domem MSZ przekazał za pośrednictwem Ministra Odbudowy – Zarządowi Miejskiemu [...] i Prezydentowi [...] (pismo MSZ z 29 maja 1948 r. i 2 czerwca 1948 r.). Budynkiem tym administrował Zarząd Miejski [...] i polecił wydanie przez Ministerstwo Odbudowy lub z jego polecenia orzeczenia ustalającego czasokres użytkowania budynku przy ul. [...] (pismo ZM [...] z 20 sierpnia 1948 r. i Wiceprezydenta [...] z 4 grudnia 1948 r.). Z pisma Zarządu Miejskiego [...] z 12 listopada 1948 r. wynika, że Zarząd polecił Dyrekcji Hoteli [...] zawarcie umowy najmu m.in. z Ambasadą [...] jako użytkownikiem budynku przy ul. [...]. Z pisma Ministerstwa Odbudowy z 7 lutego 1949 r. wynika, że budynek przy ul. [...] jest oddany do użytkowania Ambasadzie [...]. Z pisma Zarządu Miejskiego [...] z 11 maja 1949 r. wynika, że dom przy ul. [...] został przydzielony Ambasadzie [...] przez tzw. Komisję Trzech i że jest użytkowany przez Ambasadę [...]. Dla budynku znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości była przygotowywana umowa najmu przez Dyrekcję Hoteli [...] (pismo ZM [...] z 21 października 1949 r.). W zakresie spornego budynku miało też być wydane orzeczenie o przekazaniu prawa użytkowania i ustalające czasokres użytkowania (pismo Ministra Odbudowy z 29 kwietnia 1948 r.). Prezydium Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z listopada 1950 r. nr [...] orzekło o przekazaniu prawa użytkowania budynków przy ul. [...] na rzecz Skarbu Państwa – Ministerstwu Spraw Zagranicznych na okres od 21 listopada 1945 r. do 21 sierpnia 1954 r. Podstawę prawną powyższego orzeczenia stanowił art. 9 i art. 13 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny (Dz.U. z 1947 r. Nr 37, poz. 181 ze zm.).

W okresie od 5 kwietnia 1958 r. do 1967 r. nieruchomość przy ul. [...] stanowiła rezydencję Ambasadora [...] (pismo MSZ z 11 stycznia 2019 r.). Okoliczność zajmowania spornej nieruchomości przy ul. [...] już przed 5 kwietnia 1958 r. przez Ambasadora [...] potwierdza artykuł "[...]" zamieszczony w [...] Tygodniku Ilustrowanym "[...]" Nr [...] z 23 lutego 1958 r.

Stan prawny przedmiotowej nieruchomości został uregulowany w 1960 r. poprzez wpis Skarbu Państwa jako właściciela spornej nieruchomości w dawnej księdze wieczystej (hipotecznej) nr [...] (postanowienie Sądu Powiatowego dla [...] z 10 grudnia 1960 r. Z elaboratu szacunkowego z lipca 1977 r. wynika, że budynek główny położony w głębi nieruchomości był remontowany (remont kapitalny) ok. 1962 r.

Trafnie zatem uznał Wojewoda Mazowiecki, że W. C. (zmarł w L. [...] października 1954 r.) i M. C. (zmarła w L. [...] czerwca 1958 r.), utracili już w 1945 r. nieprzerwanie faktyczną możliwość władania sporną nieruchomością, a po ich śmierci ich spadkobiercy – synowie J. C. (w 1958 r. zamieszkały w A.) oraz A. C. (postanowienie sądu spadku z 11 stycznia 2022 r. sygn. akt [...]) tejże faktycznej możliwości władania nie odzyskali.

Sporny grunt został odebrany ich przedwojennym właścicielom i był administrowany przez organ administracji państwowej MSZ, które wyremontowało substancję budynkową i przekazało tenże grunt wraz budynkami już w 1945 r. Ambasadzie [...].

Sąd podzielił stanowisko prezentowane przez Wojewodę Mazowieckiego, że umowa dzierżawy z 23 września 1948 r. Rep. Nr [...] zawarta przed polskim notariuszem przez W. i M. małż. C. z przedstawicielem [...] nie potwierdza, że przeddekretowi właściciele mieli przed 5 kwietnia 1958 r. faktyczną możliwość władania spornym gruntem.

Zawarcie przedmiotowej umowy miało charakter czysto formalny, a nie faktyczny. Umowa dzierżawy została zawarta z mocą wsteczną, tj. od 1 września 1945 r. Pełnomocnik W. i M. małż. C. stanął do zawarcia umowy powołując się na to, że jego mocodawcy są właścicielami spornej nieruchomości, gdy tymczasem na mocy art. 1 dekretu wszelkie grunty na obszarze m.st. Warszawy (w granicach przedwojennych) przeszły 21 listopada 1945 r. z mocy samego prawa na własność Gminy m.st. Warszawy.

Trzeba wskazać, że umowa dzierżawy ma charakter realny. Dawni właściciele spornej nieruchomości nie wydali gruntu [...] celem wykonania tej umowy. Zawarcie tej umowy wynikało zapewne z tego, że w 1948 r. stan prawny spornej nieruchomości nie był uregulowany w księdze wieczystej na rzecz Gminy m.st. Warszawy, a stronie [...] zależało na uzyskaniu od dawnych właścicieli tytułu do korzystania z gruntu, skoro formalnie w księdze wieczystej wpisani byli jako jej właściciele W. i M. małż. C.

Przy czym skarżący pomijają to, że przed 5 kwietnia 1958 r. i po tej dacie dawni właściciele nieruchomości, a później ich spadkobiercy nie mieli możliwości kontroli wykonywania tej umowy przez Ambasadę [...], czy domagania się jej wypowiedzenia lub rozwiązania i wydania im nieruchomości, czy wreszcie wyzucia dzierżawcy z posiadania nieruchomości.

Dawni właściciele spornej nieruchomości, a później ich spadkobiercy przed 5 kwietnia 1958 r. i po tej dacie nie mieli możliwości podejmowania autonomicznych decyzji względem tej nieruchomości. Nie można uznać, że władali oni spornym gruntem poprzez dzierżawcę, skoro po 21 listopada 1945 r. nie byli już właścicielami tego gruntu, nie wydali tego gruntu Ambasadzie [...] w 1945 r. celem wykonania umowy dzierżawy i nie mieli żadnej innej możliwości korzystania z tego mienia, choćby nie czynili z niej użytku, ponieważ zostali przez władzę publiczną pozbawieni faktycznej możliwości władania już w 1945 r. i stan ten trwał po 5 kwietnia 1958 r. Nie zmienia tego faktu kwestia samych rozliczeń pieniężnych za remont budynku przy ul. [...], o których mowa w piśmie adw. J. K. z 20 maja 1948 r. skierowanego do Ministra Spraw Zagranicznych.

Z ustaleń poczynionych przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 22 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1650/06 wynika, że W. i M. małż. C. już w 1939 r. opuścili sporny grunt. Wyjechali do A. Oboje zmarli w L., W. w 1954 r., natomiast M. w 1958 r. (po [...] kwietnia 1958 r.). Wniosek o przywrócenie posiadania spornej nieruchomości dawni właściciele złożyli 17 listopada 1947 r., tj. cztery miesiące po objęciu nieruchomości w posiadanie przez Gminę m. st. Warszawy (14 lipca 1947 r.), ale w żaden sposób nie wyegzekwowali należnych im praw, mimo istnienia tytułu wykonawczego Sądu Okręgowego w W. z 19 maja 1947 r. wydanego w sprawie o sygn. akt [...] o przywrócenie posiadania i podejmowanych przez pełnomocnika dawnych właścicieli prób uzyskania protokołu wprowadzenia w posiadanie nieruchomości sporządzonego przez Komornika Sądu [...] w W. (o czym mowa w piśmie adw. J. K. z 20 maja 1948 r.). Przeddekretowi właściciele spornej nieruchomości nie złożyli też wniosku o przyznanie im prawa wieczystej dzierżawy, czy prawa zabudowy (później prawa własności czasowej).

Dopiero w piśmie z 29 października 1958 r. J. C. zamieszkały w A. w L. reprezentowany przez adw. R. M., po śmierci rodziców, podjął próbę przejęcia spornej nieruchomości pod własny zarząd domagając się skreślenia tego mienia z ewidencji mienia opuszczonego.

Przy czym z treści umowy dzierżawy z 1948 r. (§ 16) wynikało, że zamieszkujący na tej nieruchomości urzędnicy Ambasady [...] korzystają z tzw. prawa zakrajowości według przepisów prawa międzynarodowego (obecnego immunitetu dyplomatycznego).

Trzeba wskazać, że w okresie do 5 kwietnia 1958 r. placówki dyplomatyczne (poselstwa zagraniczne) na mocy prawa narodów i zwyczajów międzynarodowych korzystały z prawa do nietykalności pomieszczeń misji dyplomatycznych. Zwieńczeniem prawnym prawa zakrajowości (nietykalność pomieszczeń misji dyplomatycznej) było zawarcie Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych, sporządzonej w Wiedniu 18 kwietnia 1961 r. (Dz.U. z 1965 r. Nr 37, poz. 232), która w art. 22 uregulowała to prawo. Polska ratyfikowała Konwencję 19 kwietnia 1965 r., [...] przystąpiły do tej Konwencji 13 listopada 1972 r.

Wcześniej (przed 5 kwietnia 1958 r.) pewne elementy prawa zakrajowości były uregulowane w ustawodawstwie polskim [art. 5 § 1, art. 557 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 29 listopada 1930 r. (Dz.U. 1950 r. Nr 43, poz. 394 ze zm.), art. 43 § 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 27 października 1932 r. - Prawo o sądowem postępowaniu egzekucyjnem (Dz.U. Nr 93, poz. 803)].

Odnośnie prawa (przywileju) zakrajowości przedstawicieli misji dyplomatycznych oraz zasady eksterytorialności państwa obcego w państwie przyjmującym na zasadzie wzajemności wypowiadał się przed 5 kwietnia 1958 r. Sąd Najwyższy uznając niedopuszczalność drogi sądowej przy dochodzeniu przez polskich obywateli praw z zakresu prawa cywilnego przeciwko państwu obcemu, z uwagi na jego immunitet sądowy (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 14 grudnia 1948 r. sygn. akt C 635/48; orzeczenie Sądu Najwyższego z 26 marca 1958 r. sygn. akt 2 CR 172/56).

Te wszystkie okoliczności wskazują zatem, że w niniejszej sprawie nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek do przyznania wnioskodawcom odszkodowania za sporną nieruchomość wymieniona w art. 215 ust. 2 ugn, a dotycząca utraty przez M. C., A. C. i J. C. faktycznej możliwości władania spornym gruntem po 5 kwietnia 1958 r.

Również budynki znajdujące się na spornej nieruchomości (wybudowane przed 21 listopada 1945 r.) nie przeszły na własność Państwa po 5 kwietnia 1958 r., ponieważ z upływem terminu przewidzianego dla wniesienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (14 stycznia 1948 r.) budynki przeszły z mocy prawa (art. 8 dekretu) na własność gminy m.st. Warszawy.

Mając na uwadze to, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zarzuty skargi okazały się bezskuteczne Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.