Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 780/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 270, art. 273 § 2, art. 277, art. 280 § 1, art. 281
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Referent Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi E. G. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 3 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Lu 409/20 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 10 czerwca 2020 r. nr GN-V.7534.1.21.2019.MJC w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 3 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 409/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę E. G. (dalej także jako: skarżący) na decyzję Wojewody Lubelskiego z 10 czerwca 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania.

W dniu 17 sierpnia 2022 r. E. G. złożył pismo, datowane na 15 sierpnia 2021 r., określone jako "wniosek", w którym żądał wznowienia postępowania sądowego w sprawie zakończonej ww. wyrokiem. W piśmie skarżący powołał się na okoliczności dotyczące jego aresztowania przez UB, a następnie skazania przez sąd wojskowy w latach 50-tych XX w. Skarżący podniósł, że "wyrok Sądu Wojskowego z dniem 3 kwietnia 1953 r. znosił wcześniejsze orzeczenia w sprawie działki przy ul. M. wydane przez Wojewódzką Radę Narodową. Skarżący powołał się również na amnestię z 1955 r., którą został objęty i wywiódł, że amnestia nie uwzględniła kary przepadku mienia. Podniósł, że dotychczas nie odzyskał utraconej działki.

Postanowieniem z 1 września 2021 r. (sygn. akt II SA/Lu 637/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę E. G. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. II SA/Lu 409/20.

W wyniku skargi kasacyjnej, wniesionej przez pełnomocnika skarżącego, postanowieniem z 4 listopada 2022 r. (sygn. akt I OSK 2037/21) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. W uzasadnieniu postanowienia NSA stwierdził, że odrzucenie skargi było przedwczesne, gdyż zaniechano wezwania skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi o wznowienie postępowania poprzez skonkretyzowanie podstawy wznowienia.

Wykonując wskazania zawarte w postanowieniu NSA, zarządzeniem z 14 listopada 2022 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania poprzez wskazanie i uzasadnienie ustawowej podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi, określenie żądania w zakresie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia, w terminie siedmiu dni od otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi o wznowienie postępowania.

W terminie otwartym skarżący złożył pismo procesowe, w którym wskazał jako podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej jako: p.p.s.a.). Uzasadniając podstawę wznowieniową skarżący podniósł, że w piśmie procesowym z 29 czerwca 2021 r., złożonym w sprawie II SA/Lu 409/20 załączył dokumenty uzyskane z Instytutu Pamięci Narodowej, które odnalazł w czerwcu 2021 r. Skarżący nie miał wiedzy, że w tej sprawie został już wydany wyrok, dowiedział się o tym dopiero w lipcu 2021 r. Wobec powzięcia wiadomości, że sprawa została prawomocnie zakończona, w sierpniu 2021 r. skarżący złożył skargę o wznowienie postępowania. Trzymiesięczny termin został zatem w ocenie skarżącego zachowany. Skarżący nie miał możliwości złożenia wymienionych pism wcześniej, ponieważ nie był w ich posiadaniu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości. Dołączył kopię swojego pisma z 29 czerwca 2021 r. oraz dołączonych do tego pisma dokumentów.

Sprawa została rozpoznana na rozprawie przeprowadzonej zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095, ze zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale niniejszym można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem.

Skarga o wznowienie postępowania podlega w pierwszej kolejności badaniu formalnemu, pod kątem tego, czy jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej przesłance. Badanie to sąd przeprowadza zarówno wstępnie, na posiedzeniu niejawnym (art. 280 § 1 p.p.s.a.), jak i ponownie, na rozprawie (art. 281 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu w sprawie nie było podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie, ponieważ skarżący powołał ustawowe przesłanki wznowieniowe, nie można również stwierdzić, aby doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi.

Skarżący wskazał jako podstawę prawną wznowienia art. 273 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Niewątpliwie ustawowa podstawa wznowienia została wskazana.

W kwestii terminu do wniesienia skargi, należy zauważyć, że jak stanowi art. 277 p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.

Biorąc pod uwagę, że skarżący podstawę wznowienia wiąże z uzyskaniem dokumentów, które dołączył do pisma procesowego z 29 czerwca 2021 r., a które to dokumenty miał uzyskać w tym właśnie okresie, zaś skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w sierpniu 2021 r., należy uznać, że skarżący zachował ustawowy termin do wniesienia skargi o wznowienie. W ramach oceny formalnej – dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania – sąd nie bada, czy powołane przez skarżącego okoliczności mogą być zakwalifikowane takie okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Jest to już kwestia oceny merytorycznej.

Skoro nie było podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania, należy stosownie do art. 281 p.p.s.a. przejść do oceny merytorycznej.

Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że skarga o wznowienie postępowania nie jest środkiem odwoławczym, lecz nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Skarga nie jest zatem środkiem umożliwiającym ponowną ocenę, w pełnym zakresie tej samej decyzji (innego aktu), która była przedmiotem skargi rozpoznanej przez sąd prawomocnym wyrokiem wydanym w poprzedniej sprawie. Skarga o wznowienie stanowi odstępstwo od zasady związania prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (art. 170 p.p.s.a.), dlatego zakres orzekania w sprawie zainicjowanej taką skargą jest ściśle zdeterminowany podstawami wznowienia przywołanymi w skardze.

Żeby uwzględnić skargę o wznowienie postępowania, w rozpoznawanej sprawie należałoby dojść do wniosku, że przedstawione przez skarżącego dokumenty, dołączone do pisma procesowego z 29 czerwca 2021 r. stanowią takie okoliczności faktyczne albo środki dowodowe, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy i z których skarżący nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie skarga o wznowienie postępowania podlega oddaleniu, gdyż powoływane przez skarżącego dokumenty pozostają bez jakiegokolwiek związku prawnego z przedmiotem kontroli sądowej w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 409/20.

Przedmiotem skargi E. G. w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 409/20 była decyzja Wojewody Lubelskiego z 10 czerwca 2020 r., którą to decyzją utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z 18 lipca 2019 r. o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Wyrok Sądu z 3 grudnia 2020 r. nie zawiera uzasadnienia, gdyż takiego wniosku żadna ze stron nie złożyła (art. 141 § 2 p.p.s.a.). Motywy rozstrzygnięcia Sądu nie są zatem utrwalone na piśmie

i możliwe do odtworzenia na podstawie analizy uzasadnienia. Oddalenie skargi oznacza jednak, że Sąd uznał, iż decyzja Wojewody z 10 czerwca 2020 r. jest zgodna z prawem, a przynajmniej nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Z treści uzasadnienia decyzji Wojewody wynika, że sprawa administracyjna zainicjowana wnioskiem skarżącego z 17 października 2017 r. miała za przedmiot ustalenie i wypłatę odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości stanowiącej własność ojca skarżącego – S. G., położonej w L., przy ul. M. Nieruchomość ta została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 30 czerwca 1952 r., zmienionym orzeczeniem tego samego organu z 30 stycznia 1954 r. (zmiana dotyczyła powierzchni wywłaszczanej nieruchomości, z uwagi na fakt, że w toku postępowania wywłaszczeniowego część nieruchomości została zbyta przez ojca skarżącego). Z ustaleń faktycznych poczynionych przez organ I instancji na bazie dokumentów archiwalnych, wynika, że orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 29 września 1952 r. ustalono odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość oraz za zniszczone zasiewy i uprawy. Ustalono również, że orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej z 28 maja 1952 r. przyznano S. G. za nieruchomość przejętą na cele budownictwa planu narodowego działkę ogrodniczą o pow. 1,10 ha. Ponadto, we wspomnianym wniosku inicjującym postępowanie, skarżący podniósł również okoliczność przejęcia nieruchomości położonej przy ul. Ł. Organ I instancji ustalił w tym zakresie, że nieruchomość ta została przejęta na mocy orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 29 września 1958 r. Za wywłaszczoną nieruchomość S. G. zostało przyznane odszkodowanie. Postępowanie z wniosek skarżącego toczyło się z udziałem wszystkich spadkobierców S. G. (przy czym wobec śmierci D. P. i braku przeprowadzenia postępowania spadkowego po niej, organy przyjęły, że do następców prawnych S. G. należy zaliczyć nieustalonych spadkobierców D. P.– córki S. G.).

Organy obydwu instancji przyjęły, że postępowanie zainicjowane wspomnianym wnioskiem skarżącego należy umorzyć jako bezprzedmiotowe, z uwagi na fakt, że w sprawa objęta żądaniem przyznania odszkodowania za działkę położoną przy ul. M., została już rozstrzygnięta w sposób ostateczny przywołanymi wyżej orzeczeniami z lat 50-tych XX w. Wyklucza to możliwość ponownego orzekania w sprawie tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym.

Jak wskazano wyżej, skoro wyrokiem z 3 grudnia 2020 r. w sprawie II SA/Lu 409/20, Sąd oddalił skargę, to znaczy, że uznał stanowisko organów za prawidłowe. Ocena Sądu wyrażona w prawomocnym wyroku jest wiążąca.

Treść skargi o wznowienie postępowania (uwzględniając pismo procesowe z 14 grudnia 2022 r. stanowiące uzupełnienie braków formalnych skargi) wskazuje, że okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem które mogłyby skutkować odmienną oceną legalności zaskarżonej decyzji Wojewody z 10 czerwca 2020 r., skarżący upatruje w dokumentach dołączonych do pisma procesowego z 29 czerwca 2021 r. Są to następujące dokumenty:

Po pierwsze, pismo Najwyższego Sądu Wojskowego z 14 maja 1953 r. (zatytułowane jako: "Zauważenie"). Pismo to odpowiadało dzisiejszej formie sygnalizacji sądu wyższej instancji. Wynika z niego, że Najwyższy Sąd Wojskowy, po rozpoznaniu sprawy przeciwko E. G., skazanemu za przestępstwo z art. 86 § 2 KKWP na karę 6 lat więzienia, utraty praw na czas 3 lat oraz przepadku całego mienia, zgodnie z wnioskiem Prokuratora, "zwraca uwagę Sądowi I instancji na to, iż skazanemu G. została wymierzona za łagodna kara". W dalszym wywodzie następuje uzasadnienie stanowiska Najwyższego Sądu Wojskowego.

Po drugie, pismo Wojskowego Sądu Rejonowego w Lublinie z 27 maja 1953 r., skierowane do Wojskowego Prokuratora Rejonowego, o doręczeniu dwóch odpisów prawomocnego wyroku Sądu z 3 kwietnia 1953 r. "do wykonania w stosunku do G. E. s. S.". W piśmie zawarta jest informacja, że "ww. przebywa w więzieniu w L.".

Po trzecie, pismo Prokuratora Rejonowego z kwietnia 1954 r. (brak czytelnej daty dziennej), stanowiące wniosek o zastosowanie amnestii wobec E. G., na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 listopada 1952 r. o amnestii.

Po czwarte, wyciąg z postanowienia Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego wydanego na posiedzeniu w dniu 4 maja 1955 r. Postanowieniem tym, wydanym w trybie nadzoru sądowego, zmieniono wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego z 3 kwietnia 1953 r. oraz postanowienie Najwyższego Sądu Wojskowego z 14 maja 1953 r. w sprawie E. G. poprzez: 1) poprawienie kwalifikacji prawnej czynu; 2) przyjęcie innej podstawy prawnej wymiaru kary; 3) złagodzenie kary z 6 do 4 lat więzienia i z 3 do 1 roku pozbawienia praw publicznych i obywatelskich praw honorowych; 4) przez dalsze złagodzenie kary pozbawienia wolności z 4 lat do 2 lat i 8 miesięcy, "z tym, że w myśl art. 4 ust. 2 ustawy o amnestii kara przepadku mienia nie podlega wykonaniu". Jednocześnie postanowieniem uchylono postanowienie Wojskowego Sądu Rejonowego z 15 maja 1954 r. odmawiające zastosowania amnestii w sprawie E. G.

Wszystkie powyższe dokumenty dotyczą skazania skarżącego E. G. w latach 50-tych XX w. za "aktywną działalność kontrrewolucyjną". Dokumenty te nie mają żadnego związku ze sprawą administracyjną, zakończoną decyzją Wojewody Lubelskiego 10 czerwca 2020 r., stanowiącą przedmiot kontroli sądowej w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 409/20. Jak już wyżej wskazano, przedmiotem sprawy administracyjnej była kwestia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone orzeczeniami Prezydium WRN, w oparciu o przepisy wywłaszczeniowe (dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych). Z treści skargi o wznowienie postępowania sądowego wynika, że skarżący w dokumentach dotyczących jego skazania upatruje potwierdzenia tezy, że na tej podstawie doszło do pozbawienia go mienia. Niezależnie od tego, czy doszło do wykonania orzeczonej wobec skarżącego kary przepadku mienia, czemu przeczy treść postanowienia Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego z 4 maja 1955 r. o zastosowaniu amnestii (pkt 4), to podstawą przejęcia własności spornej działki przy ul. M. (jak również działki przy ul. Ł.) i wypłaty z tego tytułu odszkodowania były decyzje administracyjne – orzeczenia Wojewódzkiej Rady Narodowej z lat 50-tych XX w., a nie orzeczenia sądów karnych. W obowiązujących przepisach nie jest przy tym nawet znana procedura, aby organ administracji publicznej orzekał aktualnie w drodze administracyjnej o odszkodowaniu za konsekwencje orzeczeń karnych z lat 50-tych wydanych w stosunku do osób podejrzanych ówcześnie o działalność kontrrewolucyjną, a zatem najprawdopodobniej prowadzących działalność na rzecz niepoległego bytu Państwa polskiego. Wypada w tym miejscu przypomnieć, że kwestie te reguluje ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1693, ze zm.), przewidująca zarówno możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych względem Skarbu Państwa (art. 8 ustawy), jak i zwrot mienia, którego przepadek lub konfiskatę orzeczono na rzecz Skarbu Państwa (art. 10 ustawy). W obydwu przypadkach właściwe w tych sprawach są sądy powszechne, nie ma żadnych podstaw prawnych do orzeczenia w tych kwestiach na drodze administracyjnej.

Pozostałe dokumenty dołączone do pisma skarżącego z 29 czerwca 2021 r. to pisma informujące o braku dokumentacji archiwalnej dotyczącej przejęcia nieruchomości na podstawie orzeczeń sądów wojskowych (pismo Urzędu Miasta z 16 listopada 2020 r., pismo Archiwum Państwowego z 5 lutego 2021 r.) oraz wypis z księgi wieczystej KW Nr [...], z dnia 5 grudnia 1953 r., dotyczący nieruchomości położonej przy ul. M. w L. Jak wynika z treści wypisu, w dziale II jako właściciel działki widniał ówcześnie S. G. syn J. Nie sposób uznać, aby dokumenty te w jakikolwiek sposób wpływały na rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej kontroli legalności decyzji Wojewody z 10 czerwca 2020 r. Dowodzą jedynie braku dokumentacji archiwalnej dotyczącej ewentualnego wykonania przepadku mienia należącego do skarżącego na podstawie orzeczeń wojskowych sądów karnych oraz tego, że w księdze wieczystej prowadzonej dla działki przy ul. M. wg stanu na grudzień 1953 r. jako właściciel nadal wpisany był ojciec skarżącego.

Konkludując: w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 273 § 2 p.p.s.a., gdyż przedstawione przez skarżącego dokumenty nie stanowią okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy o sygn. akt II SA/Lu 409/20, zakończonej prawomocnym wyrokiem z 3 grudnia 2020 r.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę o wznowienie postępowania.