Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1003/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 listopada 2024 r. sprawy ze skargi D. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2024 r. znak SKO.ŚR/4111/150/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie zaskarżoną do Sądu decyzją

z 22.04.2024 r. (znak: SKO.ŚR/4111/150/2024) po rozpatrzeniu odwołania D. F. (dalej jako: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 19.01.2024 r. (znak: GOPS.4702.16.2.2023) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

1. W dniu 27.12.2023 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, J. G. i rezygnacją z tego powodu z zatrudniania. Do wniosku skarżąca dołączyła orzeczenie z 10.05.2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności matki od 11.12.2014 r. Orzeczenie to zostało wydane na stałe i wynika z niego, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Przyczyna niepełnosprawności została określona symbolem 05-R (dysfunkcja narządów ruchu) i 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia). Do wniosku skarżąca przedłożyła również świadectwo pracy, z którego wynikało, że od 01.11.2023 r. do 30.11.2023 r. (1 miesiąc) była zatrudniona w firmie swojego męża na stanowisku obsługi zamówień internetowych, w wymiarze ¾ etatu.

2. W dniu 02.01.2024 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy. Z jego ustaleń wynika, że matka skarżącej cierpi na zwyrodnienie stawów, miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, nietrzymanie moczu, a ponadto z uwagi na endoprotezę stawu biodrowego ma znaczne trudności w poruszaniu się i musi używać kuli. Pracownik socjalny zapisał, że u niepełnosprawnej występują także zaniki pamięci, wahania nastroju, zdarzają się przypadki utraty kontaktu z rzeczywistością. Ponadto, z uwagi na podejrzenie cukrzycy, matka skarżącej musi być na specjalnej diecie. Skarżąca oświadczyła, że w listopadzie 2023 r. pracowała w firmie męża ale musiała z tego zrezygnować z powodu pogarszającego się stanu zdrowia matki. Pracownik socjalny odnotował, ze skarżąca ma troje rodzeństwa ale żadne z nich nie może sprawować opieki nad matką. Brat skarżącej J. mieszka wraz z nią i matką ale sam ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei brat J. mieszka w M., natomiast siostra D. mieszka w W. Czynności opiekuńcze sprawowane przez skarżącą polegają na pomocy w porannej i wieczornej toalecie, przygotowaniu i podaniu śniadania, obiadu, podwieczorku i kolacji oraz leków rano i wieczorem, jak też na wykonywaniu masażu ciała po wieczornej toalecie.

3. Wyżej opisaną decyzją organ l instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ przytoczył ustalenia wywiadu środowiskowego, jak też przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego (art. 128 i art. 129 k.r.o.) oraz treść świadectwa pracy skarżącej. Wskazał, że w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a opieką nad matką. Zdaniem organu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą nie ma charakteru opieki bezpośredniej, trwałej i ciągłej, która uniemożliwiałaby podjęcie przez nią pracy chociażby w niepełnym wymiarze, względnie pracy zdalnej.

Końcowo organ wskazał, że zna skutki prawne wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., (K 38/13) jednakże art. 17 ust. 1b ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: "ustawa"), nie został uchylony i dalej obowiązuje.

3. W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie:

a) w art. 17 ust. 1b ustawy poprzez pominięcie tego, że w następstwie wyroku TK z 21.10. 2014 r. (K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

b) art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

c) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych przyjętych na podstawie wadliwie zebranego lub ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad matką;

d) naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez oparcie decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności z matką skarżącej, poza samą wnioskodawczynią.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że zakres wsparcia, które skarżąca musi zapewnić matce, w znacznym stopniu przekracza czynności, które polegają na zwykłym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Poza czynnościami opiekuńczymi wykonywanymi stricte przy matce, skarżąca przeznacza również czas na czynności związane z dbaniem o dom, zapewnieniem matce odpowiednich warunków życia dostosowanych do jej niepełnosprawności, zaopatrzeniem, itp. Jest też codziennie, przez cały czas, w pełnej gotowości do niesienia pomocy matce. Zaakcentowano w odwołaniu, że zakres sprawowanej opieki uniemożliwia skarżącej jakąkolwiek pracę zarobkową, nawet w niepełnym wymiarze pracy. Wskazano, że moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie powinien mieć znaczenia przy ocenianiu spełnienia przesłanek z art. 17 ustawy, albowiem złożenie takiego wniosku jest prawem, a nie obowiązkiem osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną i to one mają prawo decydować, kiedy o takie świadczenie wystąpią. Wg odwołania, nie ma znaczenia dla sprawy to, że skarżąca ma troje rodzeństwa na których również ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej. To skarżąca zapewnia matce stałą opiekę w związku z jej znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a organ nie może wybierać i wskazywać osoby, która ma sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną

4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie pismem z 22.03.2024 r. wezwało skarżącą o złożenie dodatkowych wyjaśnień w sprawie, a dotyczących możliwości uczestniczenia rodzeństwa skarżącej oraz osób mieszkających wspólnie ze skarżącą w opiece nad matką, a także wskazania ewentualnego zatrudnienia skarżącej w okresie 10 lat sprawowania opieki.

W odpowiedzi pismem z 3.04.2024 r. skarżąca wskazała, że jej siostra D. (64 lata) mieszka w W., boryka się z problemami zdrowotnymi i komunikacyjnymi, co uniemożliwia jej opiekę nad matką. Z kolei brat J. (62 lata) mieszka w K., cierpi na schorzenia reumatyczne i zwyrodnieniowe; stan zdrowia jego i żony również uniemożliwia mu opiekę nad matką. Natomiast brat J. (53 lata) mieszka ze skarżącą i matką, jest po ciężkim wypadku, skutkującym złamaniem kręgosłupa i operacją skrócenia przełyku w powodu raka. Ma trudności z poruszaniem się i z alkoholem, przez co sam wymaga opieki i nadzoru.

Skarżąca podała, że siostra D. i brat J. pobierają emerytury, a brat J. zasiłek "500 +" i świadczenia z opieki zdrowotnej. Wskazała, że możliwości finansowe rodzeństwa wraz z jej potencjalnymi zarobkami nie starczyłyby na opłacenie profesjonalnej opieki, a stan zdrowia rodzeństwa i ich miejsce zamieszkania stanowią przeszkody uniemożliwiające organizację naprzemiennej opieki nad matką. Odnośnie swojego zatrudnienia wskazała, że od 10 lat, kiedy to zamknęła działalność gospodarczą i podjęła się opieki nad matką, nie pracowała (poza wykazanym zatrudnieniem w listopadzie 2023 r. w firmie męża). Główną przyczyną tej sytuacji była konieczność opieki nad rodzicami – jej ojciec zmarł dwa lata temu, a przez ostatnie 8 lat także wymagał całodobowej opieki z powodu raka pęcherza, miażdżycy oraz postępującej demencji. Wyjaśniła skarżąca, że jej mąż prowadzi działalność gospodarczą związaną z handlem, a częste wyjazdy znacząco ograniczają jego możliwości zaangażowania w opiekę nad teściową; z kolei młodszy syn uczęszcza do technikum i w miarę możliwości stara się wspierać matkę.

5. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 22.04.2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że w sprawie ma zastosowanie ustawa z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. Wynika to z przepisów temporalnych, tj. z art. 63 ustawy z 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym. Przepis ten stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31.12.2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Kolejno SKO wskazało na skutki prawne wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10 2014 r. (K 38/13) i zaznaczyło, że przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy nie powinna być uwzględniona w niniejszej sprawie.

Organ odwoławczy przytoczył art. 17 ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. i podkreślił, że przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

SKO stwierdziło dalej, iż podziela stanowisko organu I instancji co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką. Podkreśliło, że sprawowana przez skarżącą opieka nie ma charakteru bezpośredniej, ciągłej i trwałej opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, względnie pracy zdalnej, zwłaszcza że była ona zatrudniona w firmie w firmie swojego męża od 01.11.2023 r. do 30.11.2023 r. w wymiarze 3/4 etatu na stanowisku obsługi zamówień internetowych.

Kolejno Kolegium wskazało, że nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącej, ani konieczności sprawowania opieki nad nią. Uwzględnić jednak trzeba to, że skarżąca ma troje rodzeństwa, na których również ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Podkreśliło SKO, że obowiązek alimentacyjny może być spełniony przez wypłatę odpowiednich środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenie. W złożonych oświadczeniach nie przedstawiła żadnych obiektywnych okoliczność uniemożlwiający włączenie się rodzeństwa w opiekę nad matką. Żadne z pozostałego rodzeństwa nie pracuje. W ocenie Kolegium, rodzeństwo powinno być wstanie tak się zorganizować, aby zapewnić opiekę matce i pogodzić tą opiekę z pracą jednej osoby. Zdaniem SKO, okoliczności polegającej na tym, że osoba zobowiązana do opieki mieszka w innej miejscowości, a wykonywane przez nią obowiązki zawodowe nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczności o charakterze obiektywnym, które pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę. Skarżąca nie wykazała, aby rodzeństwo nie było w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad matką.

Końcowo Kolegium zwróciło uwagę, że w świetle aktualnego brzmienia

art. 17 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane na z uwagi na przekroczony przez matkę skarżącej 18 rok życia.

6. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca przywołała zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy oraz art. 7, 77, 80 k.p.a. Uzasadnienie tych zarzutów zawiera 18 obszernych tez z orzecznictwa sądów administracyjnych odnośnie rozumienia przesłanek określonych art. 17 ust. 1 ustawy. Skarga nie prezentowała rozważań nawiązujących do specyfiki i uwarunkowań tej sprawy. Zawierała żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

7. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten narusza przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja ta podlegała zatem uchyleniu – stosownie do art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. Przepis ten mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest słuszny pogląd, że art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20) z uwagi na całkowitą zależność osoby niepełnosprawnej od opiekuna (WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. sygn. I SA/Wa 1265/11). Pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18.03.2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).

Analiza części motywacyjnej zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ ten uznając, iż nie zostały spełnienie przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stwierdził brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a opieką nad matką, jak też uznał, że po stronie rodzeństwa skarżącej nie występują obiektywne okoliczności mogące stanowić przeszkodę do wsparcia skarżącej w czynnościach opiekuńczych nad matką. W aspekcie pierwszej ze wskazanych okoliczności SKO podało, iż "w pełni podziela ustalenia organu I instancji, co do braku związku przyczynowo-skutkowego" dodając, że "opieka skarżącej nad matką nie ma charakteru bezpośredniej, ciągłej i trwałej, która uniemożliwiałaby podjęcie zatrudnienia, zwłaszcza, że skarżąca pracowała od 1.11 do 30.11.2023 r.". Przedstawiony passus stanowi jedyną w istocie wypowiedź organu odwoławczego odnośnie ocenianej obecnie przesłanki. Według Sądu, wypowiedź ta jest stanowczo niewystarczająca z perspektywy stawianych przez przepisy wymogów uzasadnienia decyzji administracyjnych (art. 107 par. 3 k.p.a.), jak też z punktu widzenia powinności dochowania zasadzie przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.). Poszanowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy administracji ale nieodzowne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy w sposób umożliwiający osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Tymczasem przywołana wyżej wypowiedź organu odwoławczego świadczy w istocie o braku przeprowadzenia oceny dowodów zgromadzonych w tej sprawie. W stanie faktycznym niniejszego przypadku wskazać zaś trzeba, że dla oceny zasadności przywoływanych przez skarżącą twierdzeń o powodach jej absencji zawodowej (rezygnacji z pracy w firmie męża), kluczowe było rzetelne odwołanie się do ustaleń poczynionych odnośnie stanu zdrowia niepełnosprawnej matki i związanego z tym stanem zakresu celowej opieki, jakiej osoba ta wymaga. Te ustalenia winny następnie zostać skonfrontowane ze skalą zaabsorbowania czasowego w kontekście tego, czy czas potrzebny na tę opiekę wyklucza - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego – jakąkolwiek aktywność zarobkową i zawodową opiekuna (tak NSA w wyroku z 12.10.2021 r.; sygn. akt I OSK 493/21). Samo zatem stwierdzenie organu odwoławczego, iż podziela on stanowisko organu I instancji, co do braku związku przyczynowego-skutkowego nie mogło zostać ocenione jako miarodajne i wystarczające skoro nie towarzyszyło tej wypowiedzi odniesienie do kluczowych dla sprawy okoliczności i ustaleń. Formułując więc wskazane wyżej stanowisko, organ II instancji nie przeprowadził ocen zrelatywizowanych do wiedzy wynikającej z akt rozstrzyganej sprawy, tj. obejmującej ustalony dotychczas stan zdrowia niepełnosprawnej, jak też obejmującej zakres deklarowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych. Stwierdzone deficyty części motywacyjnej zaskarżonej decyzji w zakresie kluczowym dla możliwości przyjęcia poprawności (legalności) odmowy przyznania skarżącej oczekiwanego świadczenia nakazywały przyjąć, iż decyzja ta narusza przepisy postępowania (art. 107 par. 3 k.p.a., art. 8 par. 1 k.p.a., art. 11 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i podlegała uchyleniu.

Odnośnie natomiast do drugiej okoliczności, którą Kolegium Odwoławcze powołało jako argument za negatywnym załatwieniem wniosku skarżącej – tj. udziału rodzeństwa skarżącego w opiece nad matką (a precyzyjniej braku obiektywnych okoliczności do współpartycypowania w tej opiece) – Sąd wskazuje, że podziela te poglądy prezentowane w orzecznictwie NSA, które akcentują, że kwestia rodzeństwa zasadniczo nie pozostaje całkowicie bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Okoliczność ta obrazuje bowiem możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem – por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20.12.2023 r. (sygn. akt I OSK 2322/22), z 6.02.2024 r. (sygn. akt I OSK 128/23), z 14.02.2024 r., (sygn. akt I OSK 229/23) oraz z 21.02.2024 r., (sygn. akt I OSK 158/23). Tak więc ocena możliwości organizacyjnych całej rodziny w zakresie opieki nad niepełnosprawnym może mieć także pewne znaczenie dla ocen czynionych w tej sprawie. Nie chodzi tu jednak o sam fakt istnienia rodzeństwa, lecz o ocenę tego, jakie w tym przypadku efektywne możliwości ma rodzina w prawidłowej organizacji celowej opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem. Akcentowana kwestia możliwości współdziałania rodzeństwa, jako zobowiązanego alimentacyjnie względem niepełnosprawnego w równym stopniu co wnioskujący, zawsze musi podlegać indywidulanej ocenie na tle ogółu okoliczności faktycznych danej sprawy, a zwłaszcza specyfiki, intensywności i charakteru opieki jakiej wymaga osoba niepełnosprawna ze względu na rodzaj występujących u nich niedomagań (schorzeń), jak też przy uwzględnieniu realnych możliwości udzielania wsparcia opiekunowi przez rodzeństwo - w takim stopniu, który dawałby mu rzeczywistą (efektywną) możliwość podjęcia zatrudnienia i zdobycia środków pozwalających się utrzymać. Nie sposób przy tym oczekiwać, aby udzielane opiekunowi przez rodzeństwo wsparcie odbywać się miało z uszczerbkiem dla pracy zawodowej tego rodzeństwa, jego rodziny, czy też miałoby prowadzić do popadnięcia w niedostatek np. z powodu konieczności opłacenia usług opiekuńczych dla niepełnosprawnego rodzica. W realiach sprawy dostrzec trzeba, że SKO prezentując rozważania odnośnie rodzeństwa nie uwzględniło faktu, że brat skarżącej J., ma złamany kręgosłup, choruje na nowotwór i dysponować ma orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnośnie natomiast pozostałego rodzeństwa skarżąca w toku postępowania wyjaśniła, że osoby te mieszkają kilkadziesiąt kilometrów od niepełnosprawnej matki i z tego powodu nie ma od nich wsparcia, zaś utrzymywanie się tych osób jedynie z emerytur, nie daje możliwości opłacenia zawodowej opieki. Żadnych zatem zindywidualizowanych ocen przedstawionego aspektu sprawy nie zaprezentowało Kolegium Odwoławcze, zaś wywiedzione stanowisko oparte na istnieniu rodzeństwa i mającym występować braku obiektywnych przeszkód do partycypacji w opiece, z przyczyn wyżej podanych, nie zyskało aprobaty Sądu.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien uwzględnić przedstawione rozważania i oceny, a wydaną decyzję winien uzasadnić w sposób odpowiadający art. 107 par. 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe rozważania i oceny, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając naruszenie wskazanych już wyżej przepisów – w stopniu mogącym istotnie rzutować na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie Sądu zapadło w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

O kosztach (pkt 2 sentencji) orzeczono na zasadzie 206 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części. Cytowany przepis obejmuje swoim zakresem także uprawnienie Sądu do określenia wysokości wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika strony, w ramach oceny czynności tego pełnomocnika podejmowanych w postępowaniu sądowym. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika uwzględniać trzeba bowiem każdorazowo szereg okoliczności, wśród których wymienić należy m.in. stopień zawiłości sprawy, jak też wkład pełnomocnika, w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Złożona w tej sprawie skarga nie prezentowała okoliczności indywidualizujących kontrolowany przypadek, zawierając w istocie jedynie treść 18-u obszernych tez z orzeczeń sądów administracyjnych zapadłych na gruncie stosowania przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego. Wywiedziona skarga nie przyczyniła się więc do wyjaśnienia tej sprawy. W takich okolicznościach, w ocenie Sądu, wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania (tj. w tej sprawie, z uwagi na zwolnienie skarżącej z wpisu sądowego, w istocie w rachubę wchodziłyby jedynie koszty zastępstwa procesowego zawodowego pełnomocnika) – nie mógł zostać uwzględniony, przez co Sąd, odstąpił od zasądzenia zwrotu tych kosztów w całości, stosując cytowany wyżej art. 206 p.p.s.a.