Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3918/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a-f, art. 7, art. 21, 22 i 24 b, art. 6 ust. 1 pkt 10
journal: Dz.U. 2016 poz 1888
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), sędzia WSA Waldemar Śledzik, Protokolant specjalista Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2018 r. sprawy ze skargi G. reprezentowany przez S. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 21 września 2017 r. nr 0114-KDIP2-1.4010.177.2017.1.AJ w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarżący G. (dalej: "Wnioskodawca" lub "G.") zwrócił się z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie zwolnienia przedmiotowego w odniesieniu do przychodów z odsetek od sekurytyzowanych wierzytelności przysługujących od spółek osobowych (transparentnych podatkowo).

Przedstawił następujące zdarzenie przyszłe:

Skarżący działa na podstawie ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnyych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. 2014 poz. 157, dalej: u.f.i). Wyłącznym przedmiotem działalności Wnioskodawcy, zgodnie z przepisami u.f.i, jest lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze publicznego, a w przypadkach określonych w ustawie również niepublicznego, proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych, w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe.

Nabyte wierzytelności stanowią przedmiot aktywów natomiast realizacja praw z nich wynikających - dochodzenie tych wierzytelności - stanowi podstawowe źródło przychodów (dochodów) Wnioskodawcy. Obecnie Wnioskodawca nabywa sekurytyzowane wierzytelności, w których dłużnikami są inne podmioty niż spółki niemające osobowości prawnej lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej. Wnioskodawca nie wyklucza jednak, że sekurytyzacją będą objęte także wierzytelności, w których dłużnikami będą także wskazane podmioty. Wnioskodawca nabywa także sekurytyzowane wierzytelności od innych funduszy inwestycyjnych. Wnioskodawca na podstawie umów o sekurytyzacyjny przelew wierzytelności wchodzi w prawa dotychczasowych wierzycieli (inicjatorów sekurytyzacji), stając się uprawnionym do żądania spełnienia świadczeń wobec pierwotnych dłużników. Przedmiotem sekurytyzowanych wierzytelności mogą być:

1. Wierzytelności bankowe z tytułu kredytów/pożyczek;

2. Wierzytelności z tytułu pożyczek podmiotów innych niż banki;

3. Wierzytelności z innych tytułów niż wskazane w pkt 1 i 2.

Na sekurytyzowane wierzytelności Wnioskodawcy składają się kwoty główne, ale także odsetki umowne/ustawowe oraz inne wierzytelności, które stanowią należność wierzyciela pierwotnego (inicjatora sekurytyzacji).

Ze względu na specyfikę działalności Wnioskodawcy oraz wymogi wynikające z przepisów u.f.i Wnioskodawcą zarządza Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych, które w zakresie wskazanym w ustawie może powierzać czynności zarządzania innym podmiotom, po spełnieniu ustawowych wymogów.

Definicję legalną inicjatora sekurytyzacji zawiera art. 2 pkt 31 u.f.i. Przeważnie inicjatorami sekurytyzacji są przede wszystkim podmioty prowadzące działalność, a więc osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, spółki kapitałowe (z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne) oraz spółki osobowe (spółka cywilna, komandytowa, komandytowo-akcyjna itd.) Przedmiotem aktywów Wnioskodawcy są wierzytelności, które Wnioskodawca pozyskuje na podstawie umów o sekurytyzację, o których mowa w u.f.i. W umowach sekurytyzacji Wnioskodawca występuje jako nabywca, natomiast inicjatorami są różne podmioty w tym także inne fundusze inwestycyjne, których przedmiot aktywów jest tożsamy z działalnością Wnioskodawcy. Struktura własnościowa aktywów G. oraz dochodu, którego te aktywa są źródłem, powstaje według schematu: w zamian za dokonane wpłaty do funduszu inwestorom zostają przydzielone tytuły uczestnictwa, certyfikaty inwestycyjne. Ich liczba pokazuje proporcjonalny udział uczestnika w majątku funduszu inwestycyjnego. Inwestowane przez fundusz inwestycyjny wpłaty uczestników tworzą jego portfel inwestycyjny. Portfel inwestycyjny jest źródłem osiąganych przez fundusz dochodów, które przysługują uczestnikom proporcjonalnie do liczby posiadanych tytułów uczestnictwa. W trakcie funkcjonowania fundusz zamknięty emituje certyfikaty inwestycyjne oraz dokonuje ich wykupu w przypadkach określonych w statucie funduszu, może także dokonywać wypłat dochodów bez konieczności umarzania certyfikatów. Działalność Wnioskodawcy w powyższym zakresie podlega zasadom i ograniczeniom ustawowym. Wnioskodawca nie posiada także praw udziałowych w spółkach niemających osobowości prawnej także w odpowiednikach zagranicznych takich podmiotów.

Skarżący zwrócił się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie.

Czy w świetle wprowadzonego ustawą z dnia 29 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw, art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a do f ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej u.p.d.o.p.), wprowadzającego wyłączenia ze zwolnienia przedmiotowego określonej kategorii przychodów, możliwa działalność Wnioskodawcy związana z nabyciem wierzytelności od spółek osobowych, w których należnościami są także odsetki, nie będą objęte przedmiotowym wyłączeniem ze zwolnienia, tym samym będą zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych?

Wnioskodawca doprecyzował, że w szczególności zadaje pytanie o zakres zwolnienia przedmiotowego w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. b u.p.d.p zwłaszcza sformułowania, że zwolnieniu przedmiotowemu nie podlegają dochody "(...) z odsetek od pożyczek udzielonych podmiotom, o których mowa w lit. a, oraz odsetek od innych zobowiązań tych podmiotów wobec funduszu", a więc np. od odsetek, które wypłacane są G. jako wierzycielowi wierzytelności od spółek osobowych, którym G. stają się na mocy umów sekurytyzącji zawieranych z inicjatorami. Druga część przepisu wskazująca inne zobowiązania spółek osobowych wobec G., sprawia problemy interpretacyjne, mimo iż zdaniem Wnioskodawcy wykładania funkcjonalna przepisu jednoznacznie wskazuje, że nie są nim objęte sekurytyzowane wierzytelności.

Zdaniem Wnioskodawcy w opisanym zdarzeniu przyszłym zasadą jest, że dochody G., których przedmiot działalności oparty jest o ograniczenia i zasady wynikające z u.f.i., podlegają zwolnieniu przedmiotowemu, a wyłączeniu podlegają jedynie te przychody (dochody), które wiążą się z posiadaniem przez G. udziałów (praw i obowiązków) w spółkach osobowych - w tym od dokonywania transakcji z tymi podmiotami, o których mowa w katalogu wyłączeń. Tym samym przychody związane z odsetkami od ewentualnie nabytych przez Wnioskodawcę wierzytelności, w których status dłużnika mają spółki osobowe nie będą objęte przedmiotowym wyłączeniem. Do 31 grudnia 2016 roku, fundusze inwestycyjne niezależnie od statusu podmiotowego korzystały ze zwolnienia podmiotowego z podatku dochodowego. Ustawą o z dnia 29 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw, ustawodawca zniósł zwolnienie podmiotowe, obejmując zwolnieniem przedmiotowym przychody funduszy inwestycyjnych z wyłączeniem określonej kategorii przychodów. Wykładnia nowo dodanego art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p wskazuje, że zasadą jest zwolnienie przedmiotowe dla dochodów funduszy, które generuje działalność inwestycyjna. Użycie sformułowania "stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych" wskazuje, że co do zasady działalność podstawowa, można powiedzieć statutowa funduszu, wynikająca z u.f.i jest działalnością, która generuje przychody (dochody) podlegające dyspozycji powołanego przepisu.

Należy zwrócić także uwagę na definicję legalną dochodów funduszy inwestycyjnych, określonych w powołanej u.f.i. W myśl art. 21 dochodami funduszu inwestycyjnego są przychody z lokat netto funduszu inwestycyjnego lub zrealizowany zysk (strata) ze zbycia lokat. Przedmiotem lokat Wnioskodawcy są sekurytyzowrane wierzytelności, tym samym osiągnięcie przychodu, o którym mowa w powołanym art. 21 u.f.i mogą pochodzić z:

1. nadwyżki wygenerowanej w procesie dochodzenia nabytych sekurytyzowanych wierzytelności ponad poniesione wydatkami na ich nabycie;

2. nadwyżki ze sprzedaży sekurytyzowanych wierzytelności nad kosztami ich nabycia.

Przedmiot lokat G. został enumeratywnie wskazany w ustawie u.f.i.

Zgodnie z art. 187 ust. 3 u.f.i., niestandaryzowany fundusz sekurytyzacyjny jest obowiązany lokować nie mniej niż 75% wartości aktywów funduszu, a w przypadku niestandaryzowanego funduszu sekurytyzacyjnego z wydzielonymi subfunduszami nie mniej niż 75% wartości aktywów każdego subfunduszu, w:

1) określone wierzytelności;

2) papiery wartościowe inkorporujące wierzytelności pieniężne;

3) prawa do świadczeń z tytułu określonych wierzytelności.

Powyżej wskazane kategorie lokat aktywów stanowią podstawę działalności G. oraz stanowią podstawowe źródło dochodów, o których mowa w art. 21 u.f.i. W przypadku Wnioskodawcy, którego przedmiot lokat opiera się o nabywanie wierzytelności, podstawowym źródłem dochodów Wnioskodawcy są dochody z lokat netto oraz z ich zbycia (art. 187 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 21 u.f.i).

Wnioskodawca, zgodnie z powołanym przepisem, może dokonywać także lokat w papiery wartościowe inkorporujące wierzytelności pieniężne oraz prawa do świadczeń z tytułu określonych wierzytelności. Przy czym zgodnie z ust. 4 art. 187 u.f.i w przypadku lokat w papiery wartościowe inkorporujące wierzytelności pieniężne, ustawodawca nałożył na G. ograniczenia, wskazując, iż nie mogą stanowić więcej niż 25% wartości aktywów netto funduszu, a w przypadku niestandartyzowanego funduszu sekurytyzacyjnego z wydzielonymi subfunduszami nie więcej niż 25% wartości aktywów netto każdego subfunduszu.

Fundusz sekurytyzacyjny może także zgodnie z art. 188 ust. 1 u.f.i lokować aktywa w:

1) dłużne papiery wartościowe;

2) jednostki uczestnictwa funduszy rynku pieniężnego;

3) depozyty w bankach krajowych lub instytucjach kredytowych;

4) instrumenty rynku pieniężnego;

5) instrumenty pochodne.

Przy czym lokaty, o których mowa mogą mieć jedynie na celu ograniczenie ryzyka inwestycyjnego (art. 188 ust. 2 u.f.i.).

Ustawodawca wprowadził limity koncentracji lokat G. w celu ochrony interesów uczestników funduszy (posiadaczy certyfikatów), co przejawia się także zakazem prowadzenia określonych form działalności, które mogą wpływać negatywnie na sytuację ekonomiczno-finansową G., zgodnie z art. 188 ust. 3 u.f.i.

Zdaniem Wnioskodawcy przychody osiągane w związku z lokowaniem aktywów, które wynikają z zasad określonych w u.f.i. jednocześnie objęte są ograniczeniami wynikającymi z tych przepisów, korzystają co do zasady ze zwolnienia przedmiotowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.p na co wskazuje ratio legis tego przepisu.

Wnioskodawca zauważył, że celem wprowadzenia wyłączeń z art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a do f z generalnego zwolnienia przedmiotowego, było zgodnie z założeniami ustawodawcy, wyeliminowanie szkodliwych optymalizacji podatkowych z udziałem G. i spółek osobowych. Mechanizm optymalizacji z udziałem G. w spółkach osobowych opierał się na generalnym zwolnieniu podmiotowym samego G. oraz na braku statusu podatnika spółek osobowych, których dochody zgodnie z art. 5 u.p.d.p. podlegają opodatkowaniu u wspólników takich spółek proporcjonalnie do posiadanego udziału w zysku. Dawało to G. podwójną korzyść, z jednej strony spółka osobowa sama nie jest podatnikiem, z drugiej strony G. jako podmiot zwolniony podmiotowo nie podlegał dyspozycji art. 5 u.p.d.p. Zgodnie z przepisami u.f.i., G. co do zasady nie mogą nabywać udziałów w spółkach osobowych. Mogą natomiast nabywać prawa majątkowe z których wynikają określone wierzytelności, a więc np. akcje. Jedyną spółką osobową, która uprawniona jest do emisji akcji jest spółka komandytowo-akcyjna, która obecnie jest odrębnym podatnikiem podatku dochodowego, podlegając opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na źródło ich osiągania.

Wyłączenia ze zwolnienia przedmiotowego dla określonych przychodów G. ujęte zostały w zamkniętym katalogu, co powoduje, że tylko określone w nim przychody nie podlegają temu zwolnieniu, przy czym zdaniem Wnioskodawcy należy je odczytywać w ten sposób, że nie znajdują one zastosowania do przychodów, które pochodzą z działalności statutowej G., opartej o przepisy u.f.i. Brak jest wśród nich przychodów, w tym także z odsetek pochodzących z sekurytyzowanych wierzytelności niezależnie od faktu od jakich podmiotów są otrzymywane, co uzasadnia tezę, że nie są one kategorią przychodów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. b zdanie po przecinku u.p.d.p.o.p. Sekurytyzacja pozwala G. na wejście w prawa i obowiązki inicjatora sekurytyzącji (wierzyciela pierwotnego) i mimo, że dłużnikiem G., zobowiązanym do określonych świadczeń stanie się spółka osobowa, nie dochodzi do sytuacji, w której G. może osiągać korzyści podatkowe, które w założeniach ustawodawcy miały zostać wyeliminowane poprzez wyłączenie określonej kategorii przychodów ze zwolnienia przedmiotowego.

Wynika, to zdaniem Wnioskodawcy z tego, że sekurytyzacja dla G. jest podstawową działalnością, jednocześnie objętą ograniczeniami i zasadami na podstawie przepisów u.f.i., co w kontekście wykładni art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.p nakazuje uznać, że przychody osiągane z sekurytyzacji, są przychodami spełniającymi podstawową przesłankę dla stosowania zwolnienia przedmiotowego.

Zdaniem Wnioskodawcy największe jednak wątpliwości interpretacyjne, z punktu widzenia przedmiotu lokowania aktywów Wnioskodawcy w wierzytelności, budzi brzmienie lit. b analizowanego przepisu w zakresie wyłączeń, zwłaszcza wyłączenie dla "odsetek od innych zobowiązań tych podmiotów wobec funduszu". Tak sformułowane wyłączenie mogłoby wskazywać, że w momencie nabycia wierzytelności od inicjatorów sekurytyzacji, których dłużnikami są podmioty niemające osobowości prawnej i otrzymania spłaty części odsetkowej np. z tytułu umowy pożyczki, przychody te mogą być uznane za te "inne zobowiązania". Jednakże zdaniem Wnioskodawcy, w wyłączeniach ze zwolnienia przedmiotowego chodzi jedynie o kategorie przychodów związanych z udziałami, które fundusz posiada "w spółkach niemających osobowości prawnej lub jednostkach organizacyjnych niemających osobowości prawnej".

Zważywszy na ratio legis powyższego wyłączenia należy zwrócić uwagę, iż celem wprowadzenia zmian związanych z zasadami opodatkowania G. była walka ze szkodliwymi optymalizacjami podatkowymi, które G. jako podmiot zwolniony podmiotowo mógł osiągać z działalności poprzez posiadanie udziału w spółce osobowej, która również nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Mechanizm uzyskiwania korzyści podatkowych oparty był o neutralność podatkową samej spółki osobowej. Podatnikami z udziału w spółce nieposiadającej osobowości prawnej są jej wspólnicy (art. 5 u.p.d.p) co w połączeniu ze zwolnieniem podmiotowym funduszy pozwala na osiągnięcie korzystnego efektu podatkowego, a więc nie opodatkowywania dochodów spółki z działalności bieżącej. Ze względu na ograniczenia formalne nałożone na G., udział w spółkach osobowych ograniczony jest w zasadzie do tych podmiotów, które mogą emitować papiery wartościowe inkorporujące prawa udziałowe, co w przypadku polskich spółek osobowych może mieć miejsce jedynie w przypadku spółki komandytowo-akcyjnej, która co wskazywał Wnioskodawca jest odrębnym podatnikiem podatku dochodowego.

Przyjęty model opodatkowania dochodów z inwestycji poprzez fundusze inwestycyjne wywołuje negatywne skutki, przede wszystkim w obszarze działania krajowych FIZ. Fundusze tego typu stanowią jeden z podstawowych elementów budowania struktur planowania podatkowego z wykorzystaniem podmiotów zagranicznych (głównie transparentnych podatkowo), poprzez umiejscawianie FIZ w łańcuchu podmiotów prowadzących działalność gospodarczą i transferowanie dochodów z tej działalności, w zdecydowanej części, do FIZ. Pomimo zmiany - ustawą z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku tonażowym - opodatkowującej z dniem 1 stycznia 2014 r. spółki komandytowo-akcyjne, zjawisko wykorzystywanej przez FIZ-y optymalizacji podatkowej nie zostało w pełni wyeliminowane.

G. nie uzyskuje żadnej korzyści podatkowej w przypadku, gdy prowadzi statutową działalność polegającej m.in. na nabywaniu wierzytelności w procesie sekurytyzacji, w których dłużnikami są m.in spółki osobowe, w tym także zagraniczne podmioty o analogicznym statusie. Zdaniem Wnioskodawcy, kluczowym dla wykładni pozostałych wyłączeń jest pkt a spornego przepisu. Dalsze wyłączenia wskazane w pkt b do f, odwołują się do podmiotów, o których mowa w lit. a. Określenie przesłanki podmiotowej związanej z wyłączeniem oraz wskazane przez Wnioskodawcę ratio legis tych przepisów, wskazuje, że wolą ustawodawcy było wyłączenie przychodów przede wszystkim pochodzących z udziału w spółkach osobowych, a więc z działalności bieżącej tych podmiotów oraz z udziału w zysku. Ratio legis pozostałych kategorii przychodów podlegających wyłączeniu ze zwolnienia, wskazuje, że również mają one związek z faktem posiadania przez G. udziału w spółkach osobowych, mogących przynieść korzyści z ich nieopodatkowania na poziomie G. Tak jak już wskazał Wnioskodawca, wymierną korzyścią podatkową dla G. jako wspólnika spółki osobowej, może być to, że jako podmiot podlegający zwolnieniu podmiotowemu, nie opodatkowywałby także przychodów (dochodów) z bieżącej działalności spółki osobowej. Brak udziału w spółce osobowej, powoduje, że G. nie odniesie żadnych korzyści podatkowych, ze względu na fakt, że zobowiązanymi do zapłaty podatku z udziału w takiej spółce będą inne podmioty (wspólnicy tych spółek).

Powyższe zdaniem Wnioskodawcy, jest kluczowe dla dokonania poprawnej wykładni pozostałych wyłączeń ze zwolnienia przedmiotowego.

Wnioskodawca zwraca uwagę, że otrzymanie przychodów od podmiotów, z którymi nie ma powiązań kapitałowych, nie przynosi G. korzyści podatkowych. Stąd wyłączenie ze zwolnienia przedmiotowego dotyczy tylko przychodów, które zostają osiągnięte w związku z udziałem w spółce osobowej.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego, Wnioskodawca mając wątpliwości co do prawidłowej wykładni szczególnie lit. b art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p., uważa, że nie dotyczy to sytuacji, w której w związku z nabyciem sekurytyzowanych wierzytelności przez G. wchodzą w prawa wierzyciela spółek osobowych.

Powyższe, zdaniem Wnioskodawcy, uzasadnia taką wykładnię sformułowania "odsetek od innych zobowiązań tych podmiotów wobec funduszu", że przychody (dochody) z tytułu odsetek, jako części składowych wierzytelności nabytych przez G. w procesie sekurytyzacji, nie są tymi innymi zobowiązaniami tych podmiotów wobec G. Przyjęcie takiej wykładni stałoby w sprzeczności z zasadą zwolnienia przedmiotowego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p., zgodnie z którym; wolne od podatku są dochody (przychody) funduszy inwestycyjnych zamkniętych lub specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych, utworzonych na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych. Tak sformułowane przesłanki zwolnienia wskazują, zdaniem Wnioskodawcy, na jednoznaczne niepodleganie opodatkowaniu przychodów (dochodów) z podstawowej działalności inwestycyjnej G. Ustawodawca wskazując, że zwolnienie dotyczy podmiotów, które stosują "zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych, utworzonych na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych", przesądził, że sekurytyzacja, która taką działalność stanowi jest zwolniona z podatku dochodowego od osób prawnych. Konkludując, zdaniem Wnioskodawcy w przedstawionym zdarzeniu przyszłym, przychody (dochody) z odsetek od sekurytyzowanych wierzytelności, które może nabywać Wnioskodawca, pochodzące od inicjatorów sekurytyzacji, których dłużnicy mają status spółek osobowych są zwolnione przedmiotowo z podatku dochodowego od osób prawnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p, jednocześnie nie stanowią kategorii przychodów (dochodów) wyłączonych z tego zwolnienia wskazanych w zamkniętym katalogu wyłączeń (lit. a do f powołanego przepisu).

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej ("DKIS") zaskarżoną interpretacja z 21 września 2017 r. nr 0114-KDIP2-1.4010.177.2017.1.AJ, na podstawie art. 13 § 2a, art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201, z późn. zm., dalej jako "O.p.") uznał stanowisko Strony w sprawie oceny prawnej przedstawionego zdarzenia przyszłego w zakresie zwolnienia przedmiotowego w odniesieniu do przychodów z tytułu spłaty wierzytelności przez podmioty transparentne podatkowo za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu DKIS wskazał, że ze zwolnienia przedmiotowego wyłączone są przychody Wnioskodawcy uzyskane z tytułu spłaty części odsetkowej sekurytyzowanych wierzytelności przez spółki osobowe transparentne podatkowo.

Wbrew twierdzeniom Wnioskodawcy z uzasadnienia ustawy z dnia 29 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 1926) nie wynika, aby Ustawodawca zamierzał zróżnicować opodatkowanie przychodów "odsetkowych" z wierzytelności przysługujących od podmiotów transparentnych podatkowo funduszy sekurytyzacyjnych oraz innych funduszy inwestycyjnych. DKIS podkreślił, że wyłączenia określone w art. 17 ust. t pkt 57 lit. a-f u.p.d.o.p. mają charakter bezwzględnie obowiązujący i w sposób oczywisty mają zastosowanie do przychodów które "pochodzą z działalności statutowej G.", zaś wykładnie rozszerzająca art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p. jest niedopuszczalna.

Strona, pismem z 25 października 2017 r. złożyła skargę na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 21 września 2017 r., wnosząc o uchylenie interpretacji i zasądzenie kosztów postępowania.

Strona zarzuciła zaskarżonej interpretacji:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p., w szczególności pkt b powołanego przepisu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, poprzez uznanie, że nabyte wierzytelności przez Skarżącą w procesie sekurytyzacji, w których dłużnikami są spółki nieposiadąjące osobowości prawnej, nie podlega generalnemu zwolnieniu przedmiotowemu określonemu we wskazanym przepisie.

2. nieuwzględnienie przez Organ zasady in dubio pro tributario wyrażonej w art. 2a O.p., w sytuacji, gdy dokonana wykładnia spornego przepisu, oparta zarówno o dyrektywy językowe jak i pozajęzykowe, powoduje wątpliwości, których nie da się w sposób jednoznaczny usunąć.

W uzasadnieniu Skarżąca powołała się na historyczny kontekst związany z wprowadzeniem przedmiotowych przepisów do u.p.o.d.p. W szczególności, w pierwotnym projekcie ustawodawca zamierzał zlikwidować zwolnienie podmiotowe, którym były objęte wszystkie fundusze inwestycyjne. Ze zwolnienia miały korzystać jedynie fundusze o statusie funduszy otwartych, jednakże w zakresie dochodów biernych. W przypadku funduszy zamkniętych, ustawodawca zamierzał całkowicie znieść wszelkie zwolnienia z podatku dochodowego.

W ocenie Skarżącej, błędne jest zatem stanowisko DKIS zgodnie z którym: z uzasadnienia ww. ustawy wynika jedynie, że ustawodawca kierował się m in. chęcią ograniczenia agresywniej optymalizacji podatkowej z wykorzystaniem spółek osobowych emitujących papiery wartościowe oraz funduszy inwestycyjnych zamkniętych. Zdaniem Skarżącej właśnie to kierowanie się chęcią ustawodawcy do ograniczenia agresywnej optymalizacji podatkowej z wykorzystaniem spółek osobowych, wskazuje, że jego celem nie było wyłączenie ze zwolnienia dochodów (przychodów) FIZ, które oparte są o przesłankę ograniczeń i limitów wynikających u.f.i. Wykładnia funkcjonalna oraz ratio legis wyłączeń w zestawieniu z generalną przesłanką dla stosowania zwolnienia przedmiotowego wskazuje, że celem ustawodawcy było wyłączanie tej kategorii przychodów, z których w przypadku udziału w spółce nieposiadającej osobowości prawnej, FIZ jako podmiot zwolniony podmiotowo nie podlegałby opodatkowaniu. Skarżąca nie podziela także oceny Organu, że rozróżnienie dochodów (przychodów) w zależności od tego, czy pochodzą od spółek kapitałowych czy osobowych, które stają się dłużnikami FIZ na mocy umów sekurytyzącji, jest celowym zabiegiem ustawodawcy. Zdaniem Strony, DKIS dokonał interpretacji spornych przepisów, w odniesieniu do sekurytyzacji wbrew kontekstowi funkcjonalnemu oraz ratio legis tych przepisów.

Zdaniem Skarżącej, w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie zasada wyrażona w art. 2a O.p. W szczególności, w niniejszej sprawie rysuje się potrzeba zastosowania niniejszej zasady, ze względu na brak precyzji spornego przepisu, oraz brak spójności normy wyrażonej przez ustawodawcę w odniesieniu do możliwości odmiennych skutków podatkowych, do zdarzeń, które opierają się o tą samą instytucję.

Skarżąca powołała się na dorobek prawny, tj. piśmiennictwo i orzeczenia sądów.

DKIS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Skargę należało oddalić.

2. Sporny w sprawie jest sposób rozumienia lit. b art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.p., w szczególności to, jak sugeruje Skarżąca, że wyłączenie ze zwolnienia nie dotyczy sytuacji, w której w związku z nabyciem sekurytyzowanych wierzytelności przez G. wchodzą w prawa wierzyciela spółek osobowych.

3. Rację w tym sporze należy przyznać organowi interpretacyjnemu.

4. Przede wszystkim, chociaż Skarżąca spełnia warunki do objęcia jej zakresem podmiotowym zwolnienia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.p. (i tu twierdzenia Skarżącej mają przymiot trafności – jest funduszem inwestycyjnym zamkniętym), to wypełnia ona zarazem, z uwagi na przedmiot działalności, przesłanki do wyłączenia jej ze zwolnienia (por lit a i b art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p.). Przy czym przymiot uczestnictwa "w procesie sekurytyzacji" jest – wg ustawodawcy (i Sądu) - irrelewantny z punktu widzenia zastosowania i sposobu zastosowania ulgi, co ma znaczenie dla oceny sprawy.

5. Skarżąca sama bowiem zadeklarowała w stanie faktycznym interpretacji, że przedmiotem jej działalności jest "nabywanie (sekurytyzowanych) wierzytelności, w których dłużnikami są inne podmioty niż spółki niemające osobowości prawnej lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej" i "(...) nie wyklucza jednak, że sekurytyzacją będą objęte także wierzytelności, w których dłużnikami będą także wskazane podmioty", zaś "przedmiotem sekurytyzowanych wierzytelności mogą być: 1. wierzytelności bankowe z tytułu kredytów/pożyczek;

2. wierzytelności z tytułu pożyczek podmiotów innych niż banki;

3. wierzytelności z innych tytułów niż wskazane w pkt 1 i 2".

Zdaniem Skarżącej, wyłączenie z art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.p. nie dotyczy sytuacji, w której "w związku z nabyciem sekurytyzowanych wierzytelności przez G. wchodzą w prawa wierzyciela spółek osobowych", ponieważ przyjęcie odmiennej wykładni stałoby w sprzeczności z zasadą zwolnienia przedmiotowego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.p, w myśl którego wolne od podatku są dochody (przychody) funduszy inwestycyjnych zamkniętych lub specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych, utworzonych na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych.

6. Zdaniem Sądu, brak jest w ustawie podatkowej, wskazań, z których wynika, że wyłączeniu ze zwolnienia nie podlegają dochody z działalności opartej o zasady i ograniczenia wynikające z ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. W konsekwencji w pełni trafny jest pogląd, zgodnie z którym wyłączeniom ze zwolnienia podlegają, w braku ograniczeń, wszystkie dochody, tj. funduszy inwestycyjnych zamkniętych oraz funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych, które zostały wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a-f u.p.d.p.

7. Sąd wskazuje, że z art. 7 u.p.d.p. wynika zasada powszechności opodatkowania, zgodnie z którą "przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód stanowiący sumę dochodu osiągniętego z zysków kapitałowych oraz dochodu osiągniętego z innych źródeł przychodów. W przypadkach, o których mowa w art. 21, art. 22 i art. 24b, przedmiotem opodatkowania jest przychód". Stąd regułą jest opodatkowanie dochodu, natomiast ulgi podatkowe należy traktować jako wyjątek od reguły opodatkowania.

8. Przy czym Sąd wykazuje szacunek dla dorobku prawnego, z którego wynikają reguły wykładni prawa podatkowego. Przykładowo w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1320/11, wskazano, że po pierwsze, - przepisy prawa podatkowego należy interpretować ściśle oraz zgodnie z ich "literalnym brzmieniem" (wyrok SN z 22 października 1992r. III ARN 50/92; B. Brzeziński, Szkice z wykładni prawa podatkowego, ODDK Gdańsk 2002, s. 24, L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Komentarz, Toruń 2002r., s. 90, s. 246-247; B. Brzeziński, Podstawy wykładni prawa podatkowego, Gdańsk 2008r. s.108n). Po drugie, wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae). Ponadto, przepisy dotyczące ulg należy interpretować ściśle i przydawać prymat wykładni językowej. W orzecznictwie tak Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także w piśmiennictwie dominują poglądy o preferowaniu w wykładni przepisów prawa podatkowego wykładni językowej, które są szczególnie akcentowane gdy interpretowane przepisy dotyczą ulg i zwolnień podatkowych (por. wyrok NSA z 15 września 2004r. FSK 478/04, Lex nr 147421; wyrok NSA z 12 czerwca 1992r. SA/Po 596/92, POP 1993, Nr 3, poz. 46; wyrok NSA z 13 stycznia 1994r. SA/Po 1598/93, Mon.Pod. 1994, Nr 10, poz. 313; wyrok NSA z 7 lutego 1996r. III SA 225/95, ONSA 1996, Nr 4, poz. 192; wyrok NSA z 21 marca 2000r. SA/Rz 595/99, POP 2002, Nr 1, poz. 23; wyrok SN z 7 maja 1997r. III RN 22/97, POP 1999, Nr 6, poz. 170; wyrok SN z 9 listopada 2001r. III RN 145/00, OSNAPiUS 2002, Nr 19, poz. 450;r. Mastalski, Interpretacja prawa podatkowego, "Acta Universitatis Wratislawiensis" Nr 1223, Wrocław 1989, s. 109; W. Morawski, glosa do wyroku NSA z 4 października 1994r. SA/Wr. 929/94, POP 1998, nr 1, s. 93; B. Brzeziński, Wykładnia celowościowa w prawie podatkowym, "Kwartalnik prawa Podatkowego" 2002, nr 1, s. 18). W orzecznictwie podkreśla się, że wykładnia językowa stanowi nie tylko punkt wyjścia dla wszelkich wykładni, lecz także zakreśla jej granice w ramach możliwości sensu słów zawartych w tekście prawnym (por. wyrok NSA z 24 lipca 2002r. sygn. akt I SA/Gd 1979/99, POP 2003/2/43, uchwała NSA z 20 marca 2000r. FPS 14/99, ONSA 2000/3/92).

9. Co do zasady elementy konstrukcyjne podatku jak też ulgi i zwolnienia powinny być uregulowane w ustawie podatkowej, a nie domniemywane na podstawie niejasnych zapisów innych ustaw (u.f.i.) i w oparciu o niejednoznaczne wskazówki wynikające z fragmentarycznie powoływanych uzasadnień do projektów ustaw.

10. Mając powyższe na uwadze Sąd uznaje, że wyniki literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 57 ( w szczególności lit. a i lit. b) u.p.d.o.p. są jednoznaczne: ze zwolnienia przedmiotowego wyłączone są przychody Skarżącej uzyskane z tytułu spłaty części odsetkowej sekurytyzowanych wierzytelności przez spółki osobowe transparentne podatkowo i brak jest w tym przypadku wystarczających przesłanek uzasadniających pominięcie wykładni literalnej art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p. Przy czym Ustawodawca wyłączył jednoznacznie ze zwolnienia przedmiotowego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p. wszystkie dochody funduszy inwestycyjnych zamkniętych (czyli także Wnioskodawcę) z odsetek od jakichkolwiek zobowiązań podmiotów transparentnych podatkowo wobec funduszu. Świadczy o tym sformułowanie (por. lit. b) "oraz odsetek od innych zobowiązań tych podmiotów wobec funduszu". Jak wskazano powyżej, Ustawodawca nie uzależnił skutków podatkowych od tego, czy zobowiązania te powstały w wyniku sekurytyzacji.

11. Zdaniem Sądu, brak jest podstaw do twierdzenia - jak to czyni Skarżąca - że wyłączeniu ze zwolnienia nie podlegają dochody z działalności opartej o zasady i ograniczenia wynikające z ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (u.f.i.). Wyłączeniem ze zwolnienia podlegają, w braku odmiennego stanowiska Ustawodawcy, wszystkie dochody: funduszy inwestycyjnych zamkniętych oraz funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a-f u.p.d.o.p. Na trafność stanowiska Sądu w niniejszej sprawie wskazuje pogląd wyrażony w wyroku z 12 czerwca 2018 r. III SA/Wa 2491/17, zgodnie z którym "(...) potwierdzeniem stanowiska zaprezentowanego w zaskarżonej interpretacji jest także brzmienie wprowadzonego jednocześnie z art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p. ustawą z 29 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw [Dz.U. z 2016 r., poz. 1926] przepisu art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p., przewidującego zwolnienie podmiotowe, obejmujące fundusze inwestycyjne otwarte oraz specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte, utworzone na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, z wyłączeniem specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych. Z przepisu tego wprost wynika, że ze zwolnienia podmiotowego obejmującego fundusze inwestycyjne otwarte [FIO] oraz specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte [SFIO] zostały wyłączone te specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte, które stosując zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych. Jednocześnie ustawodawca zrezygnował ze zwolnienia podmiotowego funduszy inwestycyjnych zamkniętych, wprowadzając w to miejsce art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p. Powyższe oznacza, że ustawodawca odstąpił od ogólnej preferencji funduszy inwestycyjnych zamkniętych oraz specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady charakterystyczne dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych. Przewidziane w art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p. zwolnienie, dedykowane dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych oraz specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych nie obejmuje natomiast dochodu, którego opodatkowanie zostało uregulowane w sposób szczególny w art. 24a u.p.d.o.p." W konsekwencji za trafne należy uznać stanowisko organu interpretacyjnego wyrażone w odpowiedzi na skargę, a dotyczące art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.p., wynikające również z treści uzasadnienia do ustawy wynika (por. Sejm RP VIII kadencji, Nr druku: 969). A zatem należy przychylić się do poglądu, zgodnie z którym celem autorów projektu ustawy zmieniającej było właśnie opodatkowanie dochodów funduszy inwestycyjnych zamkniętych (poprzez wyłączenie ze zwolnienia podmiotowego określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p.), a nie zwolnienie ich dochodów z opodatkowania. Jedynie w toku dalszych prac w toku procesu legislacyjnego ustawa zmieniająca przybrała obecny kształt i ostatecznie dochody funduszy inwestycyjnych zamkniętych objęto także zwolnieniem przedmiotowym, ale z pewnymi wyjątkami.

12. Z tych powodów nie jest trafny zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p., "w szczególności pkt b". Nie jest też trafny zarzut naruszenia art. 2a O.p. poprzez nieuwzględnienie zasady in dubio pro tributario, ponieważ treść przepisu nie budzi wątpliwości (o czym wyżej.

13. Z tych powodów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji.