Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 285/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 193/22 w sprawie ze skargi D. K. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 3 listopada 2021 r. nr DOLiS.440.705.2018.145508 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 193/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. K. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 3 listopada 2021 r. nr DOLiS.440.705.2018.145508 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

W piśmie z 6 czerwca 2013 r. skarżąca zwróciła się do P. z siedzibą w N. (dalej "Związek") o udzielenie informacji w sprawie posiadania i przetwarzania jej danych osobowych. Jednocześnie wniosła o podjęcie przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (dalej "GIODO") działań zmierzających do udostępnienia jej wszystkich danych przetwarzanych przez Związek ze szczególnym uwzględnieniem danych zapisanych w formularzu [...] oraz zaprzestania przetwarzania jej danych osobowych i ich bezpowrotnego usunięcia ze zbioru danych osobowych administracyjnych przez Związek.

W piśmie z 5 lipca 2013 r. skarżąca wniosła do GIODO skargę na naruszenie przez Związek przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (dalej "u.o.d.o. z 1997").

GIODO decyzją z 28 stycznia 2014 r., na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 22 i art. 43 ust. 2 u.o.d.o. z 1997 r., umorzył postępowanie.

Skarżąca w piśmie z 11 lutego 2014 r. oznaczonym jako "odwołanie" wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z 25 maja 2017 r. GIODO na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 43 ust. 2 w zw. art. 12 pkt 2 i art. 22 u.o.d.o. z 1997 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W związku z zarzutami podniesionymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy GIODO zwrócił się do Związku o złożenie dodatkowych wyjaśnień, na podstawie których ustalił, że skarżąca jest członkiem Związku.

GIODO wyjaśnił, że nie ma ustawowych możliwości do analizy sprawy pod kątem uprawnienia Związku do przetwarzania danych osobowych skarżącej na gruncie przepisów prawa powszechnie obowiązującego. W zaistniałej sytuacji nie mogą być zastosowane przepisy u.o.d.o. z 1997 r. Zgodnie bowiem z art. 43 ust. 2 tej ustawy, organowi nie przysługują uprawnienia do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w ramach art. 18 ustawy w stosunku do osób należących do kościołów i związków wyznaniowych. W związku z brakiem możliwości zastosowania art. 18 u.o.d.o. z 1997 r., w ocenie GIODO w zaistniałym stanie faktycznym należało umorzyć postępowanie.

Pismem z 1 października 2017 r. skarżąca wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją GIODO z 25 maja 2017 r., podnosząc, że po przejrzeniu akt sprawy stwierdziła w nich brak oświadczenia z 20 grudnia 2016 r. o jej rezygnacji z członkostwa w organizacji [...] przesłanego do [...] w USA.

GIODO postanowieniem z 5 lutego 2018 r. na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 148 § 1 K.p.a. w zw. z art. 12 pkt 2 i art. 22 u.o.d.o. z 1997 r., odmówił wznowienia postępowania, stwierdzając, że wniosek został złożony po upływie terminu jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

W piśmie z 8 marca 2018 r. skarżąca wniosła do GIODO kolejną skargę na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jej danych osobowych przez [...] w Polsce z siedzibą w N.. Skarżąca wniosła o usunięcie danych osobowych na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 6 u.o.d.o. z 1997 r. z zasobów Związku, o zobowiązanie Związku do zwrotu wszelkich dokumentów będących w jego posiadaniu oraz o przeprowadzenie kontroli na podstawie art. 14 i art. 15 u.o.d.o. z 1997 r.

GIODO postanowieniem z 30 marca 2018 na podstawie art. 61a K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu stwierdził, że prowadził już postępowanie administracyjne w sprawie skarżącej na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jej danych osobowych przez Związek i odwołał się do opisanych wyżej decyzji z 28 stycznia 2014 r. i z 25 maja 2017 r. GIODO skonstatował, że nie jest zatem dopuszczalne ponowne rozpatrywanie przez organ sprawy, która została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją. Stwierdził ponadto, że decyzja umarzająca postępowanie definitywnie kończy postępowanie i organ administracyjny jest nią związany.

Skarżąca w piśmie z 20 kwietnia 2018 r. oznaczonym jako "zażalenie" wniosła do GIODO o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem zajętym przez organ ochrony danych osobowych i wnosi o uchylenie postanowienia z 30 marca 2018 r. Wywiodła, że podstawą umorzenia postępowania w sprawie przetwarzania jej danych osobowych była informacja, że była członkiem Związku, co jest niezgodne z faktami, gdyż w czasie wydawania decyzji nie była ona już członkiem Związku.

Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej "PUODO") postanowieniem z 3 listopada 2021 r., na podstawie art. 144 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61a oraz art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., a także art. 160 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. "u.o.d.o. z 2018 r. w zw. z art. 12 pkt 2 i art. 22 u.o.d.o. z 1997 r., utrzymał w mocy postanowienie GIODO z 30 marca 2018 r.

PUODO opisał w uzasadnieniu dotychczasowy przebieg postępowania, po czym zauważył, odwołując się do opisanych wyżej decyzji z 28 stycznia 2014 r. i z 25 maja 2017 r., że organ ochrony danych osobowych prowadził już postępowanie administracyjne w sprawie skarżącej na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jej danych osobowych przez Związek. Następnie PUODO zaznaczył, że od 25 maja 2018 r. prawo do ochrony danych osobowych podlega reżimowi rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (dalej "RODO"), w którym ustanowiono przepisy o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych oraz przepisy o swobodnym przepływie danych osobowych.

W piśmie z 22 grudnia 2021 r. postanowienie PUODO z 3 listopada 2021 r. zaskarżono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie powyższego postanowienia, ponieważ zostało wydane po wydaniu przez organ decyzji z 24 sierpnia 2021 r. która dotyczyła tej samej materii i po złożeniu przez nią skargi na tę decyzję, co powoduje, że zaskarżone postanowienie jest całkowicie bezpodstawne i bezprawne, gdyż PUODO ma pełną wiedzę w przedmiocie żądań skarżącej wobec administratora.

PUODO wniósł o odrzucenie skargi, jako złożonej po terminie, ewentualnie o oddalenie skargi, powołując w odpowiedzi argumentację zbieżną z zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Na podstawie akt sprawy o sygn. II SA/Wa 3668/21 ustalono, że PUODO - po rozpatrzeniu powołanej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia skargi z 30 sierpnia 2019 r. (data wpływu 4 września 2019 r.) na nieprawidłowe przetwarzanie jej danych osobowych przez [...] w P. z siedzibą w N. polegające na niespełnieniu przez Związek żądania usunięcia jej danych osobowych oraz zwrotu wszelkich dokumentów zawierających dane osobowe skarżącej będących w posiadaniu Związku - wydał decyzję z 24 sierpnia 2021 r. którą na podstawie art. 104 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 2 u.o.d.o. z 2018 r. w zw. z art. 6 ust. 1 lit. f oraz art. 9 ust. 2 lit. d RODO odmówił uwzględnienia wniosku.

Powołaną decyzję zaskarżono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 27 października 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3668/21 oddalił skargę. Wyrok nie jest prawomocny.

Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie oddalił skargę.

Sąd stanął na stanowisku, że kontrola zaskarżonego postanowienia PUODO z 3 listopada 2021 r. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia GIODO z 30 marca 2018 r. nie daje podstaw do stwierdzenia, że zostały one wydane z naruszeniem prawa materialnego, natomiast stwierdzone naruszenie przepisów postępowania (art. 144 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a.) nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy.

W ocenie sądu brak również podstaw do uznania, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonego postanowienia nie wyjaśniono wszystkich kwestii mających wpływ na zasadność stwierdzenia, że wszczęcie postępowania w sprawie skargi z 8 marca 2018 r. było niedopuszczalne z uwagi na pozostawanie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji GIODO z 25 maja 2017 r.

Zdaniem Sądu I instancji uzasadnienia wydanych w sprawie postanowień odpowiadają prawu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie, tj.;

a) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wniesionej przez skarżącą, mimo, że Sąd I instancji powinien uchylić zaskarżone postanowienie, albowiem w niniejszej sprawie brak było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania, bowiem nie zachodziła tożsamość spraw, powodująca powagę rzeczy osądzonej,

b) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wniesionej przez skarżącą, mimo, że Sąd I instancji powinien uchylić zaskarżone postanowienie, albowiem organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do ustalenia rzeczywistego przedmiotu skargi wniesionej przez skarżącą, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia PUODO z dnia 3 listopada 2021r. oraz uprzedniego postanowienia GIODO z dnia 30 marca 2018 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu. Skarżąca oświadczyła, że zrzeka się uprawnienia do rozpoznania skargi na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wobec oświadczenia skarżącego kasacyjnie o zrzeczeniu się rozprawy, sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym – art. 182 § 2 p.p.s.a.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183

§ 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Spór

w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skierowany do GIODO wniosek skarżącej z 8 marca 2018 roku dotyczył sprawy tożsamej z tą, jaka została rozstrzygnięta decyzją z 25 maja 2017 r. znak: DOLiS/DEC-644/17/42470,42475, wydaną w następstwie rozpoznania wniosku skarżącej z 5 lipca 2013 roku. Stanowisko Sądu pierwszej instancji zajęte w tym przedmiocie jest prawidłowe.

Jak wynika z akt sprawy pismem z 5 lipca 2013 r. skarżąca wniosła do GIODO skargę na naruszenie przez S. w P. z siedzibą

w N. przepisów uodo z 1997. Skarżąca wniosła o podjęcie przez GIODO działań zmierzających do udostępnienia jej wszystkich danych przetwarzanych przez Związek ze szczególnym uwzględnieniem danych zapisanych w formularzu [...] oraz zaprzestania przetwarzania jej danych osobowych i ich bezpowrotnego usunięcia ze zbioru danych osobowych administracyjnych przez Związek.

Wnioskiem z 8 marca 2018 r. skarżąca wniosła do GIODO kolejną skargę na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jej danych osobowych przez [...] w P. z siedzibą w N.. Skarżąca domagała się usunięcia jej danych osobowych na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 6 uodo z 1997 r. z zasobów Związku, zobowiązania Związku do zwrotu wszelkich dokumentów będących w jego posiadaniu oraz o przeprowadzenie kontroli na podstawie art. 14 i art. 15 uodo z 1997 r.

Prawidłowe jest stanowisko WSA, że oba postępowania były prowadzone na podstawie przepisów uodo z 1997 roku. Wprawdzie kwestionowane skargą postanowienie PUODO zostało wydane 3 listopada 2021 roku, a więc po wejściu

w życie uodo z 2018 roku oraz RODO, jednakże z uwagi na rozwiązania międzyczasowe przyjęte w art. 160 ust. 1 i ust. 2 uodo z 2018 roku materialnoprawną podstawą kształtującą sytuację prawną skarżącej były przepisy uodo z 1997 roku.

Treść obu wniosków skarżącej – z 5 lipca 2013 roku oraz 8 marca 2018 roku – jest przedmiotowo tożsama. Nie można podzielić stanowiska skarżącej

o występujących między nimi różnicach. Kwestia odmienności semantycznego sformułowania zawartych w nich żądań jest oczywista, jednakże nie ona ma znaczenie dla formułowania wniosku o tożsamości inicjowanych nimi spraw administracyjnych. Zasadnicze znaczenie ma bowiem nie to, czego skarżąca "dosłownie" żądała, lecz to, w jaki sposób organ mógł wnioski skarżącej załatwić w ramach przyznanych mu ustawowo kompetencji. Kompetencje GIODO i PUODO na dzień rozpoznania obu wniosków skarżącej były identyczne. Wyznaczała je przede wszystkim treść przepisów art. 12 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 18 ust. 1 pkt 1-6 uodo z 1997 roku. Organ był więc uprawniony do kontroli zgodności z prawem przetwarzania przez Związek danych osobowych skarżącej (art. 12 pkt 1), rozpatrzenia wniesionych przez skarżącą skarg (art. 12 pkt 2) oraz wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie usunięcia uchybień dotyczących nieprawidłowego przetwarzania danych osobowych skarżącej albo zakazu przetwarzania tych danych (art. 18 ust. 1 pkt 1 i pkt 6).

Treść wniosków skarżącej z 5 lipca 2013 roku oraz 8 marca 2018 roku nie pozostawia wątpliwości, że ich podstawowym celem było doprowadzenie do wydania przez organ decyzji administracyjnej na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 6 uodo z 1997 roku, nakazującej Związkowi usunięcie danych osobowych skarżącej; na taką intencję wskazuje zresztą skarżąca wprost w treści wniosku z 8 marca 2018 roku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 6 uodo z 1997 roku z założenia "konsumuje" pozostałe żądania skarżącej wyartykułowane we wnioskach z 5 lipca 2013 roku oraz 8 marca 2018 roku. Jest oczywiste, że decyzja administracyjna nakazująca Związkowi usunięcie danych osobowych skarżącej jest równoznaczna z jednoczesnym zakazem przetwarzania tych danych. Wydanie takiej decyzji musi wiązać się z uprzednim przeprowadzeniem postępowania kontrolnego (art. 14 uodo z 1997 roku) oraz ustaleniem, czy i jakie dane osobowe skarżącej są przez Związek przetwarzane. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw do kwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji o tożsamości spraw inicjowanych wnioskami skarżącej z 5 lipca 2013 roku oraz 8 marca 2018 roku.

Wniosek skarżącej z 5 lipca 2013 roku został rozpatrzony decyzja GIODO z 25 maja 2017 r. znak: DOLiS/DEC-644/17/42470,42475. Organ umorzył postępowanie, albowiem ustalił, że skarżąca jest członkiem związku wyznaniowego, co w świetle postanowień art. 43 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 uodo z 1997 roku uniemożliwia organowi skorzystanie z kompetencji przewidzianych w art. 18 tej ustawy. Organ zasadnie przyjął, że wobec braku możliwości wydania decyzji nakazującej Związkowi usunięcie danych osobowych skarżącej (art. 18 ust. 1 pkt 6) postępowanie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu.

Skarżąca kasacyjnie wywodzi, że wniosek z 8 marca 2018 roku złożono

w innych uwarunkowaniach faktycznych. Zwraca uwagę, że wydając decyzję z 25 maja 2017 r. organ nie dysponował oświadczeniem skarżącej z 20 grudnia 2016 r. o jej rezygnacji z członkostwa w organizacji [...]. Skarżąca kasacyjnie nie dostrzega, że okoliczność wystąpienia przez nią ze Związku istniała na dzień wydania decyzji z 25 maja 2017 r. jednakże organ nie dysponował w tym zakresie stosownym środkiem dowodowym. Skarżąca mogła więc podjąć działania zmierzające do wzruszenia decyzji z 25 maja 2017 r. w trybie postępowania o wznowienie postępowania administracyjnego z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., co uczyniła, tyle że nieskutecznie, gdyż uchybiła terminowi z art. 148 § 1 k.p.a. – vide prawomocne postanowienie z 5 lutego 2018 r. znak; DOLiS-440-543/13/AO/I/1887/18.

W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, że wniosek z 8 marca 2018 roku został złożony w innych uwarunkowaniach faktycznych od tego, w jakich rozpoznano wniosek z 5 lipca 2013 roku. Akceptacja stanowiska skarżącej prowadziłaby do obejścia rygorów procesowych kształtujących tryb i zasady inicjowania postępowania

o wznowienie postępowania administracyjnego.

Słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, iż przyjęta w procedurze administracyjna konstrukcja umorzenia postępowania w drodze decyzji powoduje, że stabilność decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania korzysta z tej samej ochrony jak każda inna decyzja. Wzruszenie decyzji umarzającej postępowanie może nastąpić jedynie w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych w k.p.a. Decyzja rozstrzygająca co do istoty sprawę, w której decyzją ostateczną postępowanie umorzono, jest nieważna - art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. - res iudicata - wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: 27 lipca 2022 r., II OSK 2366/19, z 26 czerwca 2020 r., II OSK 36/20, z 20 grudnia 2016 r., II OSK 761/15, z 19 września 2019 r., II GSK 2255/17.

Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że kwestia zgodności z prawem przetwarzania danych osobowych przez Związek była przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia organu, który rozpoznając wniosek skarżącej z 30 sierpnia 2019 roku wydał decyzję z 24 sierpnia 2021 r. znak: ZSPU.440.1182.2019.WP.NB.136621, 136625, 138365. Była ona przedmiotem sądowoadministracyjnej kontroli w sprawie

o sygn. II SA/Wa 3668/21.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw, aby kwestionować, tak ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji – art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. – jak i zasadność zastosowania art. 61a § 1 k.p.a.

Z wyłożonych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając w oparciu

o art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.