Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1018/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 176 § 2, art. 182 § 2 i 3, art. 183 § 1, art. 174,  art. 151, art. 184, art. 250, art. 258 - 261
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1187/21 w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 04 lutego 2022 r. sygn. II SA/Gl 1187/21 oddalił skargę M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł M. H. zaskarżonemu wyrokowi zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: "p.p.s.a." naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego - art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 877 ze zm. – dalej jako: "ustawa") poprzez błędną jego wykładnię przyjmującą, że okolicznością wystarczającą i dostateczną do odmowy umorzenia należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych jest okoliczność wyrażającego się w odbywaniu przez dłużnika kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym, zawinionego przez dłużnika w ten sposób braku możliwości uregulowania zadłużenia;

2. przepisów postępowania - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego – dalej jako: "k.p.a.", art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 i 3 k.p.a. mających wpływ na treść wyroku wyrażający się w niewłaściwym przyjęciu, że organ prawidłowo odmówił wnioskowi skarżącego w przedmiocie umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji gdy organ w zaskarżonej decyzji nie rozważył wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji skarżącego w szczególności nie uczynił przedmiotem rozważań i ustaleń rzeczywistej możliwości podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej i pozyskiwania dochodów umożliwiających mu utrzymanie siebie jak i uprawnionych do bieżącej alimentacji oraz spłacanie zadłużenia w zakresie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, w kontekście jego możliwości majątkowych, zarobkowych i stanu zdrowia.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto zasądzenie na rzecz pełnomocnika wyznaczonego dla skarżącego w ramach pomocy prawnej wynagrodzenia za czynności w postępowaniu ze skargi kasacyjnej według norm przewidzianych przepisami.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji - w ramach zarzutów zgłoszonych w złożonej w niniejszej sprawie skardze kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Odnosząc się pierwszej kolejności do kwestii postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy podkreślić, że uzasadniając naruszenie przepisów postępowania wykazać trzeba, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia Sądowi ocenę jej zasadności.

I. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że bezzasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono w niniejszej sprawie naruszenie przepisów postępowania.

Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz uzasadnienie w sposób przewidziany w art. 107 § 3 k.p.a. wydanej decyzji. Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że organy prowadzące postępowanie tym standardom sprostały. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga natomiast wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.

Argumentacja skargi kasacyjnej zmierza do wykazania, że wydając zaskarżone decyzje nie rozważono wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji skarżącego, a w szczególności nie uczyniono przedmiotem rozważań realnych możliwości podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej i pozyskiwania dochodów umożliwiających utrzymanie siebie jak i uprawnionych do bieżącej alimentacji oraz spłacanie zadłużenia w zakresie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazano jednak, na czym konkretnie – poza odmienną – od przyjmowanej przez skarżącego kasacyjnie oceną ustalonych okoliczności faktycznych polega zarzucane naruszenie przepisów postępowania. Zakres prowadzonego przez organy postępowania dowodowego determinowany był treścią przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w tej sprawie. Skarżący kasacyjnie ogólnikowo jedynie stwierdza, że rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie oparto o ustalenia dokonane na podstawie niewystarczających ustaleń, nie wskazując jakichkolwiek dowodów przemawiających za prezentowanym przez niego stanowiskiem. W takiej sytuacji twierdzenia skarżącego kasacyjnie są gołosłowne, niemające oparcia w aktach sprawy.

Niezasadnie zatem Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono zatem naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.

II. Niezasadnie również Sądowi Wojewódzkiemu postawiono zarzut naruszenia art. 30 ust.2 ustawy, poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu za uzasadnioną odmowy umorzenia należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z uwagi na fakt, zawinionego przez dłużnika, braku możliwości uregulowania zadłużenia, spowodowany odbywaniem przez niego kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym.

Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej należy wskazać, że pomimo wskazania, że zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczy błędnej wykładni, analiza zarzutu nie potwierdza tej formy naruszenia. Zarzut błędnej wykładni musi odnosić się do podjętych przez Sąd I instancji czynności interpretacyjnych, wskazywać na naruszone dyrektywy interpretacyjne, określać jak powinna wyglądać prawidłowa wykładnia i do ustalenia jakiej normy prawnej powinna prowadzić. Takiej argumentacji skarga kasacyjna nie zawiera. Sposób sformułowania zarzutu dotyczy natomiast kwestii związanych z kwalifikacją prawną stanu faktycznego. Kwalifikacja prawna okoliczności faktycznych sprawy to kwestia zastosowania prawa materialnego, zarzut dotyczy zatem niewłaściwego, w ocenie skarżącego kasacyjnie, zastosowania prawa materialnego.

Skoro nie są uzasadnione zarzuty naruszenia przepisów postępowania i nie podważono ustaleń faktycznych w sprawie, nie mógł odnieść skutku zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego.

Umorzenie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego. To oznacza, że nawet w przypadku spełnienia przesłanek do zastosowania ulgi, organ może, ale nie musi, ulgę taką przyznać. Kontrola sądu w odniesieniu do elementu uznania administracyjnego nie obejmuje kryterium celowości, zasadniczego w przypadku uznania, lecz koncentruje się na badaniu, czy uznanie organu nie ma charakteru arbitralnego, czy zostało należycie uzasadnione rzeczowymi argumentami. Analiza akt sprawy dowodzi, że prawidłowo Sąd Wojewódzki ocenił, że w niniejszej sprawie nie przekroczono granic uznania administracyjnego.

Skarżący kasacyjnie, w okoliczności odbywania kary pozbawienia wolności i stanowiących konsekwencję tego stanu rzeczy, ograniczonych możliwościach podjęcia płatnej pracy upatruje zasadności złożonego wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze kasacyjnej wskazuje się, że aktualna sytuacja skarżącego kasacyjnie zmierza w takim kierunku, że konieczność spłaty ciążących na nim należności, spowoduje, że w ostateczności stanie się on beneficjentem pomocy społecznej.

Odnosząc się do wywodów skargi kasacyjnej zgodzić się trzeba, że przesłanką umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego. Jednocześnie jednak z woli tego samego ustawodawcy, wyrażonej w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. kodeks karny – dalej jako: k.k. niealimentacja stanowi przestępstwo, zagrożone karą pozbawienia wolności. Nie sposób zatem, jak czyni to skarżący kasacyjnie, w samym fakcie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności oraz konsekwencjach tego stanu rzeczy, upatrywać okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Za wewnętrznie sprzeczny i nielogiczny należałoby uznać bowiem system, w ramach którego niealimentacja stanowiłaby przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności (art. 209 § 1 k.k.), a równocześnie okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności stanowiłaby automatycznie przesłankę umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 30 ust. 2 ustawy). Trafnie zatem uznały organy, a Sąd Wojewódzki stanowisko to zaakceptował, że w aktualnym stanie nie ziściły się przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku skarżącego kasacyjnie. Aktualnie, brak jest podstaw do czynienia ustaleń dotyczących przyszłej sytuacji skarżącego kasacyjnie, po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności. Ustalenia takie miałyby wyłącznie charakter hipotetyczny. W ocenie Sądu wniosek skarżącego kasacyjnie powinien zostać ponowiony po zakończeniu odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Wówczas zostanie on rozpatrzony z uwzględnieniem okoliczności podnoszonych w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze, że zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.