Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 366/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36
journal: Dz.U. 2021 poz 247
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - t.j.
article: art. 10 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Marek Sachajko Protokolant: sekretarz sądowy Elżbieta Polody po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi K. D. i Ł. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 marca 2024 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy M. decyzją z dnia 7 października 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 71 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 75 ust. 1 pkt 4, art 80 ust. 2, art. 84 oraz art. 85 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2021 r., poz. 247 ze zm.; dalej: "u.u.i.ś."), a także § 2 ust. 1 pkt 51 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r., poz. 1839; dalej: "R.p.o.ś."), po rozpatrzeniu wniosku D. D., odmówił ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku inwentarskiego wraz z infrastrukturą towarzyszącą dla obsady zwierząt 1996 sztuk tucznika (279,44 DJP), na działce nr [...], obręb K. , gmina M..

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 22 lutego 2021 r. D. D. złożył wniosek o wydania decyzji dla wyżej opisanej inwestycji, która stanowi przedsięwzięcie mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 51 lit. b R.p.o.ś. We wniosku i w raporcie o oddziaływaniu na środowisko zostały zawarte informacje charakteryzujące planowane przedsięwzięcie. W dniu 28 kwietnia 2021 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O. wydał pozytywną opinią sanitarną nr [...] Następnie Wody [...] po dodatkowym uzupełnieniu raportu na wezwanie, w dniu 10 sierpnia 2021 r. wydały postanowienie nr [...], w którym uzgodniły przedsięwzięcie i określiły warunki jego realizacji. Z kolei w dniu 6 września 2021 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska, po dwukrotnym uzupełnieniu raportu przez inwestora, postanowieniem nr [...], uzgodnił przedsięwzięcie i określił warunki jego realizacji.

Następnie organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia 26 listopada 2021 r. odmówił ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla wnioskowanego przedsięwzięcia, jednak w wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 marca 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Przechodząc do meritum organ I instancji wskazał, że raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko ma istotne znaczenie, gdyż w świetle art. 80 ust. 1 pkt 2 u.u.i.ś. organ prowadzący postępowanie przy wydawaniu rozstrzygnięcia sprawy opiera się głównie na informacjach w nim przedstawionych. W art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.ś. wskazuje się przy tym, że raport powinien zawierać opis wariantów uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania, w tym wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego, racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska - wraz z uzasadnieniem ich wyboru. W rozpoznawanej sprawie w raporcie o oddziaływaniu na środowisko został sporządzony wariant polegający na niepodejmowaniu się realizacji przedsięwzięcia, wariant proponowany przez wnioskodawcę oraz racjonalny wariant alternatywny. Zdaniem organu I instancji ocena wariantów alternatywnych realizacji przedsięwzięcia wskazanych przez wnioskodawcę tytułem spełnienia warunku z art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.ś. nie prowadzi do wniosku, że realizacja przedsięwzięcia w wariancie zamierzonym przez inwestora (wariancie wybranym przez inwestora) niesie ze sobą najmniej zagrożeń dla środowiska oraz ludności. Zgodnie z tym przepisem, raport oddziaływania na środowisko, poza analizą planowanego do realizacji przedsięwzięcia w wariancie proponowanym, ma również zawierać opis innych wariantów, tj. racjonalnego wariantu alternatywnego oraz racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska. W przedłożonym raporcie oddziaływania na środowisko wnioskodawca wskazał wprawdzie na dwa dodatkowe warianty realizacji przedsięwzięcia, czym wypełnił wspomniany warunek ustawowy w ujęciu formalnym, jednak analiza opisu każdego z tych dodatkowych wariantów nie prowadzi do wniosku, że realizacja przedsięwzięcia w wariancie proponowanym jest najkorzystniejsza dla środowiska, co warunkuje możliwość wydania decyzji pozytywnej. W raporcie oddziaływania na środowisko jako jeden z wariantów realizacji przedsięwzięcia wnioskodawca opisał wariant polegający na niepodejmowaniu się realizacji przedsięwzięcia, a więc wariant określany w literaturze przedmiotu jako tzw. wariant "zerowy". Zdaniem organu I instancji nawet jeżeliby wariant ten uznać za alternatywę wobec opisanych w raporcie dwóch innych wariantów realizacyjnych, to przy założeniu jego aprobaty w toku postępowania o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach - w świetle opisu z raportu - można byłoby uznać, że jest to wariant najkorzystniejszy dla środowiska. W opinii organu I instancji analiza zaproponowanego wariantu jako alternatywnego do wariantu proponowanego nie realizuje należycie celów niniejszego postępowania, bowiem nie pozwala na racjonalną ocenę, czy miejsce inwestycji i planowana do wdrożenia technologia w możliwie najmniejszym zakresie wpłyną negatywnie na środowisko, ludność i inne aspekty podlegające ocenie z mocy art. 62 ust. 1 u.u.i.ś. Zdaniem organu I instancji wariant zerowy nie stanowi wariantu alternatywnego, bowiem nie jest w ogóle wariantem realizacji przedsięwzięcia w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.ś. Nawet jednak przyjmując, że niewykonywanie przedsięwzięcia stanowi alternatywę do jego realizacji, to szczegółowa analiza raportu nie pozwala na ustalenie, że realizacja przedsięwzięcia w wariancie proponowanym w szczególności niesie ze sobą najmniejsze zagrożenie dla środowiska, co uzasadniałoby wydanie decyzji pozytywnej.

W odwołaniu z dnia 21 października 2022 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego D. D. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie środowiskowych uwarunkowań dla wnioskowanej inwestycji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 1 grudnia 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

W wyniku rozpoznania wniesionej przez D. D. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2023 r, sygn. II SA/Po [...], uchylił decyzję organu odwoławczego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w przedłożonym do akt postępowania raporcie oddziaływania na środowisko inwestor przedstawił wariant proponowany przez wnioskodawcę zakładający hodowlę bezściółkową, który okazał się być jednocześnie racjonalnym wariantem najkorzystniejszym dla środowiska oraz alternatywny wariant technologiczny zakładający budowę budynku inwentarskiego w systemie ściółkowym. Zdaniem Sądu wskazanie przez inwestora drugiego wariantu, polegającego na budowie budynku inwentarskiego w systemie ściółkowym spełnia wymóg wskazania racjonalnego wariantu alternatywnego. Po drugie Sąd wskazał, w sprawie istotnym jest, że na podstawie art. 71 ust. 1 pkt 1 i 4 u.u.i.ś. organ I instancji wystąpił do RDOŚ w P. oraz do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. o wydanie opinii w tym zakresie. Z akt sprawy wynika, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał opinię z dnia 28 kwietnia 2021 r., w której zaopiniował pod względem higienicznym i zdrowotnym środowiskowe uwarunkowania realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia. Także Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska po uzupełnieniu raportu na wezwanie, w dniu 6 września 2021 r. wydał postanowienie, w którym uzgodnił planowaną inwestycję i wskazał warunki realizacji przedsięwzięcia, które następnie znalazły odzwierciedlenie w treści decyzji organu I instancji. Ocena stanowisk organów wyspecjalizowanych dotyczy przy tym w szczególności takich kwestii jak to, czy dane rozstrzygnięcie (stanowisko) jest wyczerpujące (ewentualnie kompletne, jeżeli przepisy szczególne stawiają określone wymagania formalne danemu aktowi administracyjnemu) i spójne (osnowa i uzasadnienie), czyli czy spełnia ustawowe wymagania, przede wszystkim określone w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Zdaniem Sądu znajdujące się w aktach uzgodnienia oraz opinia takie wymagania spełniają, a przed wydaniem decyzji organ I instancji zapewnił społeczeństwu udział w postępowaniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 marca 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości (pkt 1) i na podstawie art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 72 ust. 1 pkt 3, art. 80 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 oraz art. 82 ust. 1 i 3 u.u.i.ś. określiło środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku inwentarskiego wraz z infrastrukturą towarzyszącą dla obsady zwierząt 1996 sztuk tucznika (279,44 DJP) na terenie działki o nr ewid. [...], obręb K. , gmina M. (pkt 2).

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że nie znalazł podstaw do ponownego angażowania specjalistycznych organów współdziałających - RDOŚ, WP i PPIS, które wnikliwie rozpatrzyły zagadnienie w ramach swoich właściwości i, po postępowaniach wyjaśniających, przedstawiły swoje stanowiska w wymaganej przepisami formie. Ewentualne kwestionowanie uzyskanych przez Burmistrza opinii oraz uzgodnień specjalistycznych organów wymagałoby dysponowania fachowymi kontrargumentami, które powinny pochodzić od biegłych. Podobnie ewentualne kwestionowanie ustaleń raportu, wnikliwie rozpatrzonego przez specjalistyczne organy współdziałające i uzupełnionego stosownie do wymagań stawianych w postępowaniu wyjaśniającym - mogłoby nastąpić tylko na podstawie kontrekspertyzy.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że jest związany oceną prawną zawartą w wyroku z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. II SA/Po [...], wobec czego musiał przyjąć, że nie może być podstawą uniemożliwienia realizacji przedsięwzięcia uznanie przez organ prowadzący postępowanie, że warianty przedsięwzięcia zostały niewystarczająco przedstawione w raporcie. Analiza spełnienia przez raport formalnych i merytorycznych wymogów prawnych winna być przeprowadzona na wstępnym etapie postępowania, z wykorzystaniem procedury opartej na art. 50 i 64 K.p.a. Kontynuowanie procesu wydania decyzji środowiskowej po otrzymaniu wyjaśnień i uzupełnień oznacza uznanie raportu za spełniający wymagania dowód w sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uznał kompletność przeprowadzonej przez organ I instancji procedury z zapewnieniem udziału społeczeństwa, a przedłożony raport z uzupełnieniami za środek dowodowy zgodny z prawem, spełniający wymagania formalne i merytoryczne (materialne). Ponadto organ odwoławczy wziął pod uwagę, że WSA dokonując kontroli przeprowadzonego postępowania nie znalazł podstaw do jego zakwestionowania ani do uznania raportu za wadliwy. WSA przesądził, że uzyskane przez Burmistrza uzgodnienia i opinie organów współdziałających zaakceptowały przedsięwzięcie i przedstawiły warunki jego realizacji, a ponadto zapewniony był udział społeczeństwa, w którym zgłoszone były wnioski, uwagi i zastrzeżenia. Organ odwoławczy ponownie rozważył możliwości realizacji chlewni w postulowanej przez wnioskującego lokalizacji, rozpatrzył ocenę wariantów technologicznych pod względem uciążliwości dla środowiska oraz określił uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia z uwzględnieniem uwag i zastrzeżeń zgłoszonych w trakcie pierwotnego postępowania, albowiem nie ma podstaw prawnych do odmowy wydania decyzji określającej środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia. Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie jest decyzją uznaniową i ma charakter związany. Oznacza to, że organ właściwy do wydania decyzji nie ma swobody działania, a katalog podstaw wydania decyzji negatywnych ma charakter zamknięty. Jako powody odmowy wydania decyzji u.u.i.ś. wyszczególnia niezgodność zamierzenia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, brak zgody wnioskodawcy na wskazany przez organ wariant dopuszczalny, znaczące oddziaływanie przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 oraz negatywny wpływ na możliwość osiągnięcia celów środowiskowych gospodarowania wodami. Wobec tego ustawa nie daje możliwości odmowy określenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia na podstawie zgłoszonych sprzeciwów społecznych lub sąsiedzkich, czy też zastrzeżeń do ustaleń raportu.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania rozpatrzył uwagi i wnioski złożone przez sąsiadów, dotyczące głównie sposobu wentylacji chlewni. W załączonej do nich opinii - ekspertyzie autor wyraził obawę, że projektowany kurtynowy system wentylacji chlewni może okazać się sprzeczny z obowiązującymi przepisami dotyczącymi afrykańskiego pomoru świń (ASF), czy dobrostanem zwierząt, a także powodować większą uciążliwość odorową niż wentylacja mechaniczna. Zdaniem organu odwoławczego stosując się do wyroku WSA nie ma jednak możliwości domagania się od wnioskującego uzupełnień raportu o analizę środowiskową wariantu z wentylacją mechaniczną chlewni. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że przedsięwzięcie planowane jest na terenie oddalonym o przynajmniej 300 m od chronionego środowiska wiejskiej rozproszonej zabudowy o charakterze zagrodowym bądź usługowym. Ponadto chlewnia przez większą część roku będzie po zawietrznej stronie chronionego środowiska. Zanieczyszczenie środowiska odorami jest oceniane na podstawie modeli rozprzestrzeniania się gazów i pyłów w powietrzu atmosferycznym - czego dokonano w raporcie dla emitorów punktowych. Natomiast przepisy o ochronie środowiska nie zawierają odrębnych ilościowych uregulowań dla odorów i należy kierować się dopuszczalnymi normami emisji określonymi dla gazów i pyłów. Z przedstawionej w raporcie analizie obliczeniowej wynika, że środowiskowe standardy ochrony powietrza przed zanieczyszczeniem nie zostaną naruszone w wyniku funkcjonowania chlewni. Zmiana wentylacji obiektu inwentarskiego z tzw. grawitacyjnej na mechaniczną nie miałaby wpływu na wielkość unosu zanieczyszczeń powietrza z chlewni. Należy też wziąć pod uwagę, że zastosowanie wentylacji mechanicznej spowodowałoby pojawienie się nowych źródeł emisji ciągłego hałasu, co mogłoby być uciążliwością większą od odorowej.

Organ odwoławczy wyjaśnił także, że w uwagach i wnioskach składanych w toku postępowania przed organem I instancji, w tym protestu mieszkańców, nie dopatrzył się wystarczająco przekonującego oszacowania ewentualnych zmian emisji oraz rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w środowisku, a także uprawdopodobnionego wykazania, że oddziaływania chlewni na środowisko znacząco się zmniejszą w wypadku zastosowania wentylacji mechanicznej. Organ odwoławczy wskazał, że należało też wziąć pod uwagę, że zastosowanie wentylacji mechanicznej spowodowałoby pojawienie się nowych źródeł emisji ciągłego hałasu - co mogłoby być uciążliwością większą od odorowej. Po rozpatrzeniu całości zgromadzonych materiałów Kolegium nie stwierdziło zasadności realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym, niż wariant zaproponowany przez wnioskującego, który na obecnym, wstępnym etapie planowania inwestycji, należy uznać za najkorzystniejszy z punktu widzenia ograniczania uciążliwości i negatywnych oddziaływań środowiskowych, bowiem nie ma konieczności tworzenia nowej drogi dojazdowej do terenu przedsięwzięcia (inwestor jest właścicielem terenu od drogi publicznej do planowanej fermy), proponowana skala i lokalizacja przedsięwzięcia pozwala na zachowanie minimum 300- metrowej odległości instalacji od siedlisk i wód, a więc z zachowaniem normy odległości dla urządzeń magazynowania i przygotowania ścieków do rolniczego wykorzystania w ilości do 5000 m3 na dobę, funkcjonowanie fermy nie spowoduje naruszenia obowiązujących standardów ochrony środowiska przed zanieczyszczeniami, a brak wentylacji mechanicznej jest korzystny z punktu widzenia ochrony przed dokuczliwościami akustycznymi, a lokalizacja chlewni po zawietrznej stronie chronionego środowiska ogranicza rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń powietrza w kierunku siedlisk.

Kolegium stwierdziło dalej, że analizując i oceniając przedsięwzięcie pod względem prognozowanego poziomu emitowanych zanieczyszczeń środowiska nie stwierdzono wystarczających podstaw do oceny planowanej fermy jako obiektu powodującego uciążliwości przekraczające przeciętną miarę na terenach wiejskich. Takie podejście, uwzględniające lokalizację fermy w dość dużej odległości od siedlisk (ok. 300 m) oraz przylegającą do kompleksu leśnego, nie oznacza złagodzenia wymogów środowiskowych, określanych m.in. decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia: obowiązek ochrony zdrowia sąsiadów musi być zrealizowany w maksymalnym dostępnym stopniu - niezależnie od zgłaszanych uwag, wniosków, protestów i sprzeciwów. Jednakże, z punktu widzenia interesu publicznego (tj. zapewnienia funkcjonowania gospodarki i produkcji żywności) uwzględnienie protestów stron może nastąpić tylko poprzez odpowiednie określenie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia (a później - warunków zabudowy terenu). Sprzeciwy nie są uprawnioną przesłanką do odmowy określania środowiskowych uwarunkowań realizacji ferm. Zdaniem Kolegium należy pamiętać, że protesty przeciwko projektowaniu ferm chowu zwierząt są powszechnym, oczywistym i indywidualnie usprawiedliwionym symptomem tzw. NIMBY (ang. not in my back yard – nie na moim podwórzu; uw. własna Sądu) lub LULU (ang. locally unacceptable land use – niechciane przez społeczność zagospodarowanie terenu; uw. własna Sądu). Uciążliwość obiektów intensywnego chowu zwierząt - zwłaszcza odorowa - dla najbliższego otoczenia jest faktem powszechnie znanym i niewymagającym dowodu (art. 77 § 4 K.p.a.). Brak zgody okolicznych mieszkańców na dokuczliwe przedsięwzięcia jest głównie wyrazem konfliktu o charakterze sąsiedzkim (typu NIMBY, LULU czy BANANA – ang. built absolutely nothing, anywhere near anything – nie buduj absolutnie nic w pobliżu czegokolwiek; uw. własna Sądu), a nie społecznym. U podstaw tego konfliktu można dopatrywać się sprzecznych interesów (w tym ekonomicznych) grup społecznych – rolników, hodowców, mieszkańców wsi i przedsiębiorców. Ten konflikt generalnie jest jednak skutkiem np. niedostatków lub braku planowania przestrzennego, a nie wynikiem jakichś szczególnych zagrożeń środowiska powodowanych przez działalność rolniczno-hodowlaną.

Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że środowiskowe uwarunkowania opisane w części I. sentencji zostały określone w oparciu o całość przeprowadzonej przez Burmistrza oraz przez Kolegium oceny oddziaływania na środowisko, z uwzględnieniem uzgodnień i opinii wydanych przez organy współdziałające oraz wniosków i uwag zgłoszonych w związku z udziałem społeczeństwa i stron. Nie znaleziono podstaw do kwestionowania stwierdzeń z postanowień Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska i Wód [...] o braku przewidywanego negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko przyrodnicze, na elementy chronione obszarów Natura 2000, na środowisko gruntowo-wodne (w tym wody podziemne i powierzchniowe) i na krajobraz. Warunki realizacji przedsięwzięcia, określone w opinii/uzgodnieniach specjalistycznych organów współdziałających, zostały uwzględnione w sentencji niniejszej decyzji bądź w charakterystyce przedsięwzięcia. W sytuacji, gdy podlegające ochronie akustycznej środowisko znajduje się w odległości ok. 300 m od planowanych instalacji, funkcjonowanie fermy nie spowoduje przekroczenia poziomów hałasu dopuszczalnych w środowisku. Przy zachowaniu wokół fermy obecnego zagospodarowania terenu, realizacja przedsięwzięcia nie będzie skutkowała kumulacją immisji i nie spowoduje w podlegającym ochronie środowisku przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu.

W skardze z dnia 26 kwietnia 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. D., Ł. D., S. T., P. K., J. M., P. P. i K. S. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie uchylenie także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 136 § 1 K.p.a., art. 136 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. w zw. z art. 84 § 1 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 36 u.u.i.ś. oraz art. 89 § 2 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. oraz art. 10 § 1 K.p.a.

W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że organ odwoławczy całkowicie pominął przedstawiony przez skarżących dowód z opinii prywatnej z dnia 2 sierpnia 2022 r., sporządzonej przez dr hab. inż. P. C., eksperta z zakresu higieny środowiska i dobrostanu zwierząt, pracownika naukowego Uniwersytetu Przyrodniczego we W. . W jej treści autor wskazał na szereg błędnych założeń oraz niespójności obliczeniowych oraz niezgodności z obowiązującymi przepisami, które wynikają z przygotowanego raportu.

Po pierwsze, raport zawiera błędne założenia związane z obliczeniami ilości produkowanej gnojowicy względem rzeczywistej planowej obsady chlewni. Zgodnie z ustaleniami raportu, budynek chlewni zakłada obsadę trzody w liczbie 1996 tuczników (tj. 279,44 DJP). Natomiast podczas dokonywanej kalkulacji odchodów trzody chlewnej z uwzględnieniem produkcji gnojowicy czy produkcji azotu w obliczeniach przyjęto błędnie inną liczbę świń tj. 1984 sztuk (str. [...] raportu), co wpływa bezpośrednio na uciążliwości zapachowe wywołane gazami pochodzącymi od zwierząt znajdujących się w przedmiotowym obiekcie. Obliczenia wskazane w raporcie w tym zakresie są zatem błędne.

Po drugie, założenia raportu w zakresie warunków utrzymania trzody chlewnej są niezgodne z przepisami w zakresie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich. Na str. [...] raportu wskazano, że "założeniem inwestora jest zakup prosiaków (11 tygodniowe) ok. 25- 30 kg z firmy zewnętrznej, które zasiedlać będą cały planowany budynek w systemie cały obiekt pusty - cały obiekt pełny. W celu wyeliminowania chorób i zapewnienia bezstresowego chowu nie przewiduje się przeganiania zwierząt między kojcami, zakupione warchlaki będą przebywały w jednym kojcu od zakupu do osiągnięcia maksymalnej wagi 110 kg". Dalej, na stronie [...] raportu wskazano że "wanna gnojowicowa będzie przykryta rusztami betonowymi (ze szczeliną 17 mm) opartymi na konstrukcji wsporczej". Tymczasem przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisanych Unii Europejskiej (Dz. U. z 2010 r., nr 56, poz. 344 ze zm.), precyzyjnie określają warunki w jakich zwierzęta gospodarskie mogą być utrzymywane. Zgodnie z § 25 pkt 1 lit. a tego rozporządzenia, w przypadku utrzymywania świń w systemie, o którym mowa w § 19 ust. 1 pkt 2 (świnie utrzymywane w gospodarstwie grupowo), na betonowej podłodze szczelinowej, szerokość otworów w podłodze nie może wynosić w przypadku: prosiąt - więcej niż 11 mm, warchlaków, loszek i knurków hodowlanych - więcej niż 14 mm, tuczników - więcej niż 18 mm, loszek po pokryciu lub loch - więcej niż 20 mm. Mając zatem na uwadze założenia raportu dotyczące utrzymywania trzody chlewnej w tych samych kojcach i na tym samym systemie podłóg betonowych bezściółkowych począwszy od prosięcia, aż do osiągnięcia przez te zwierzęta oczekiwanej masy tucznej wynoszącej 110 kg, szerokość szczelin podłogowych wynosząca 17 mm nie będzie zgodna z warunkami utrzymania przewidzianymi w § 25 rozporządzenia dla prosiąt, warchlaków, loszek i knurków hodowlanych.

Po trzecie, założenia raportu dotyczące technologii kurtynowej wentylacji grawitacyjnej są niezgodne z przepisami w zakresie środków podejmowanych w związku z występowaniem afrykańskiego pomoru świń, tj. przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 sierpnia 2021 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz. U. z 2021 r., poz. 1485), zgodnie z którym w gospodarstwach położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nakazuje się utrzymywanie świń w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach, w których są utrzymywane tylko świnie, mających oddzielne wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych pomieszczeń, w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne, zabezpieczenie budynku, w którym są utrzymywane świnie, przed dostępem zwierząt wolno żyjących i domowych, wyłożenie mat dezynfekcyjnych przed wejściami do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, i wyjściami z tych pomieszczeń, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość danego wejścia lub wyjścia, a długość - nie mniejsza niż 1 m, a także stałe utrzymywanie tych mat w stanie zapewniającym skuteczność działania środka dezynfekcyjnego. Zdaniem skarżących przewidywane rozwiązanie technologiczne dotyczące kurtynowego systemu wentylacji stanowi rozwiązanie sprzeczne z przepisami. Zdaniem skarżących organ powinien był zwrócić się do biegłego o wydanie opinii w zakresie rozstrzygnięcia tych rozbieżności i niezgodności z zobowiązującymi przepisami prawa, ewentualnie zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję w pierwszej instancji.

Co więcej, zdaniem skarżących skoro w toku postępowania zmieniły się przepisy rozporządzenia w sprawie ASF, to powinny być one uwzględnione w kontekście oceny raportu. Wobec tego opinia sanitarna PPIS w O. wymagała powtórzenia w opisanym powyżej zakresie, a w szczególności w zakresie dotyczącym zgodności opisanego w raporcie rozwiązania technologicznego dotyczącego zastosowania kurtynowego systemu wentylacji z przepisami tego rozporządzania.

Skarżący nie zgodzili się również z Kolegium co do tego, że wariant zaproponowany przez wnioskującego należy uznać za najkorzystniejszy z punktu widzenia ograniczenia uciążliwości i negatywnych oddziaływań środowiskowych, bowiem oparto się na błędnie sporządzonym raporcie. Eksploatacja przedmiotowej chlewni spowodowuje uciążliwości akustyczne oraz zapachowe - wytwarzane przez siarkowodór i amoniak. Raport nie zawiera przy tym precyzyjnego określenia jakie "założone parametry wentylacji" zostały zaplanowane w mającym powstać budynku hodowlanym, co jest niezbędne do ustalenia tzw. wielkości wentylacyjnej, która będzie w tym obiekcie podstawowym kryterium oceny pod kątem wyboru efektywności systemu wentylacyjnego. W przypadku utrzymywania w chlewni otwartych kurtyn ściennych, potencjalna uciążliwość zapachowa wywołana gazami (siarkowodorem i amoniakiem) może w zależności od kierunku wiatru oraz prędkości ruchu powietrza być usuwana z planowego obiektu bezpośrednio poprzez wentylowane ściany długie chlewni (tuż nad dolnym progiem kurtyny), ale w żadnym wypadku powyższe nie wystarczy do usuwania tych substancji na poziomie wylotu komina wentylacyjnego (tj. wysokość ponad 6 m). Stąd też mając na uwadze kierunki i prędkości lokalnych wiatrów w rejonie miejscowości K. , trzeba uwzględnić ryzyko ruchu powietrza nawiewanego szczególnie od strony wschodniej i południowo-wschodniej, bowiem sytuacja taka może doprowadzić do przemieszczania się gazów, w szczególności silnie trującego amoniaku. Ponadto zwyczajowe obliczenia wielkości wentylacyjnej dla obiektów użytkowanych w celach produkcji zwierzęcej, wykonywane są na podstawie kryterium CO2 (produkcji dwutlenku węgla przez zwierzęta) lub na podstawie kryterium pary wodnej (produkcji pary wodnej przez zwierzęta). Kryteria te nie zostały ujęte w raporcie, stąd też nie ma możliwości określenia, czy planowane warunki utrzymania trzody chlewnej będą faktycznie właściwe oraz czy w trakcie użytkowania obiektu, jak też prowadzonego tuczu trzody chlewnej, nie będzie ostatecznie konieczności dokonania adaptacji budynku poprzez zainstalowanie wentylacji mechanicznej. W raporcie wskazano, że "w przypadku wystąpienia bardzo wysokich temperatur, warunki pracy mogą odbiegać od komfortowych. Przeciwdziałać temu będzie planowana wentylacja ogólna". Nie jest zatem wiadome czy w przedmiotowym obiekcie, poza opisaną wcześniej wentylacją grawitacyjną, będzie funkcjonować inny, alternatywny system wentylacji.

Ponadto zauważono, że zgodnie z opracowaniem przygotowanym przez Centrum Doradztwa Rolniczego w B. pod nazwą: "Warunki utrzymywania trzody chlewnej w świetle obowiązujących przepisów" wymiana powietrza dla tucznika winna wynosić latem 80m3/h/sztukę. Czyli w planowanym obiekcie powinno być wymienione 3,83 mln m3 powietrza dziennie. Takie parametry są do osiągnięcia wyłącznie przy zastosowaniu 14 wysokowydajnych wentylatorów mechanicznych o wydajności około 10 000 m3/godz. Planowany system wentylacji grawitacyjnej przy przyjętych założeniach daje wydajność na poziomie około 1 500 m3/godz. a więc wielokrotnie niższa, niż powinna być przyjęta. Jest zatem wysoce prawdopodobne, że w trakcie eksploatacji obiektu, z uwagi konieczność zapewnienia odpowiedniego poziomu wymiany powietrza, zostanie zastosowany system wentylacji mechanicznej, który nie został wzięty pod uwagę na etapie przygotowania raportu. Z kolei zastosowanie powyższych wentylatorów mechanicznych o wydajności około 10 000 m3/h spowoduje, że nie zostaną spełnione normy akustyczne na sąsiadujących nieruchomościach.

Dalej, w raporcie przy obliczeniach dotyczących uciążliwości zapachowych opracowano wskaźnik emisji siarkowodoru przy wentylacji grawitacyjnej, którego wartość średnią oszacowano jako 4g/dzień/DJP, powołano się na opracowanie "Air Emissions From Animalną Production Buildings ISAH 2003". Tymczasem autorzy cytowanego opracowania krytycznie podsumowali ten aspekt swoich wywodów, o czym jednak nie wspomniano w raporcie. Autorzy cytowanego opracowania zwrócili uwagę, że wskaźniki emisji są określane przez pomnożenie stężenia składnika przez natężenie przepływu objętościowego, przy którym składnik o danym stężeniu występuje. O ile dokładny pomiar stężenia gazów i zapachów w obiektach inwentarskich jest wykonalny, to określenie emisyjności nie jest w analogiczny sposób przeliczane. Podobnie zdaniem autorów cytowanego opracowania emisja z budynku nie jest stała, jak zakłada raport.

Końcowo skarżący podnieśli, że organ odwoławczy zaniechał przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodziła potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz było to potrzebne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności biorąc pod uwagę okoliczności zwiane z uciążliwością zapachowo- akustyczną inwestycji. Zdaniem skarżących brak przeprowadzenia rozprawy administracyjnej skutkował faktycznym pominięciem stanowiska mieszkańców oraz błędnym przyjęciem przez SKO, że wariant zaproponowany przez wnioskującego jest najkorzystniejszy pod względem środowiskowym i nie będzie powodował uciążliwości przekraczających przeciętną miarę na terenach wiejskich.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 10 września 2024 r. Sąd odrzucił skargę S. T., P. K., J. M., P. P. i K. S.. Postanowienie jest prawomocne.

Na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę i jej zarzuty, w szczególności dotyczące niespójności w kwestiach objętych raportem, czego Kolegium nie zweryfikowało.

Uczestnik postępowania D. D. wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że jest młodym rolnikiem i chce rozwijać swoje gospodarstwo. Sporna inwestycja ma być realizowana w oddaleniu od zabudowy wsi, zatem uciążliwości z nią związane nie będą tak duże, jak gdyby próbował ją zrealizować w obszarze zabudowanym. Podniósł, że zarzuty dotyczące wentylacji kurtynowej są niezasadne. Za kurtyną zawsze jest siatka, która zabezpiecza budynek przed wejściem innych zwierząt z zewnątrz. Wyjaśnił ponadto, że niezależnie od wentylacji grawitacyjnej kurtynowej w obiekcie przewidziane są wentylatory i kominy, które mogą być włączane w razie potrzeby, szczególnie latem przy wysokich temperaturach i to jest "wentylacja ogólna".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 marca 2024 r., nr [...], którą określono środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku inwentarskiego wraz z infrastrukturą towarzyszącą dla obsady zwierząt 1996 sztuk tucznika (279,44 DJP), na działce nr [...], obręb K. , gmina M..

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji trzeba uwzględnić fakt, iż sprawa była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnrgo w Poznaniu, który w prawomocnym wyroku z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po [...], przesądził kilka znaczących w sprawie kwestii.

Po pierwsze WSA przesądził, że przedstawiony przez inwestora raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko jest prawidłowy w zakresie, w jakim określa warianty realizacji przedsięwzięcia. W przypadku chowu tuczników metoda ściółkowa i rusztowa (tj. bezściółkowa) oznaczają bowiem dwa różne warianty przedsięwzięcia, a chów jedną metodą może stanowić wariant alternatywny wobec chowu przy zastosowaniu drugiej technologii. W rozpoznawanej sprawie inwestor opisał wariant proponowany przez wnioskodawcę, technologiczny wariant alternatywny, a także racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska, który jest jednocześnie wariantem proponowanym przez wnioskodawcę. Inwestor dokonał również porównania wybranego wariantu oraz wariantu alternatywnego, wykazując różnice w kwestii oddziaływania na ludzi, rośliny, grzyby i siedliska przyrodnicze, wody powierzchniowe, wody podziemne (wyższe zużycie wody myjącej w przypadku metody ściółkowej), powietrze (wyższa emisja amoniaku oraz podtlenku azotu w przypadku metody ściółkowej), powierzchnię ziemi, krajobraz i krajobraz kulturowy, dobra materialne, zabytki, formy ochrony przyrody, a także wzajemne oddziaływanie między elementami środowiska przyrodniczego. Wobec tego WSA uznał, że w sprawie zostały spełnione wymogi art. 66 ust. 5 u.u.i.ś.

Po drugie, WSA wyraźnie wskazał, że dokonując kontroli prowadzonego postępowania nie znalazł podstaw do zakwestionowania okoliczności związanych z koniecznością uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla planowanej inwestycji, jak również z przebiegiem samego postępowania. W ocenie WSA znajdujące się w aktach uzgodnienia oraz opinia spełniają wymagania stawiane im przez przepisy. WSA wskazał, że jego rolą nie jest przy tym ocena merytorycznej treści tych stanowisk (opinii oraz uzgodnień) organów współdziałających w załatwieniu sprawy, gdyż co do zasady wymagałoby to wiadomości specjalnych z poszczególnych gałęzi nauki związanych z kwestiami ochrony środowiska czy przyrody lub gospodarki wodami. Stąd też ocena stanowisk organów wyspecjalizowanych dotyczy w szczególności takich kwestii jak to, czy dane rozstrzygnięcie (stanowisko) jest wyczerpujące (ewentualnie kompletne, jeżeli przepisy szczególne stawiają określone wymagania formalne danemu aktowi administracyjnemu) i spójne (osnowa i uzasadnienie), czyli czy spełnia ustawowe wymagania, przede wszystkim określone w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Zdaniem WSA znajdujące się w aktach sprawy uzgodnienia oraz opinia takie wymagania spełniają, a przed wydaniem decyzji organ I instancji zapewnił społeczeństwu udział w postępowaniu.

Na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "P.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w tym orzeczeniu wiążą zarówno organ, jak i Sąd w obecnym składzie. W tym kontekście zamierzonego skutku nie mógł odnieść zarzut bezpodstawnego przyjęcia przez organ odwoławczy, że brak było przesłanek merytorycznych oraz podstaw prawnych do ponownego angażowania specjalistycznych organów współdziałających, w szczególności w zakresie uzyskania aktualnej opinii sanitarnej Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O., w sytuacji, gdy opinia ta została wydana przed wejściem w życie przepisów Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 10 sierpnia 2021 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz. U. z 2021 r., poz. 1485) (pkt 3 petitum skargi). Rozporządzenie to obowiązywało bowiem w dacie wydania wyroku z dnia 5 kwietnia 2023 r., a WSA nie stwierdził konieczności wystąpienia o kolejną opinię sanitarną lub jej uzupełnienie.

Dodatkowo jednak przy tej okazji wskazać należy, że w momencie opracowywania raportu obowiązywało wcześniejsze rozporządzenie z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz. U. z 2018 r., poz. 290) i jego przepisy były zbieżne z przepisami rozporządzenia z 2021 r. zacytowanymi w skardze. W szczególności w rozporządzeniu z 2021 r. nakazano zabezpieczenie budynku, w którym są utrzymywane świnie, przed dostępem zwierząt wolno żyjących i domowych (§ 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia z 2021 r.), natomiast w rozporządzeniu z 2015 r. nakazano utrzymywanie świń w gospodarstwie w sposób wykluczający kontakt ze zwierzętami wolno żyjącymi i ze zwierzętami domowymi (§ 1 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia z 2015 r.). Organy opiniujące i uzgadniające miały więc możliwość oceny przedłożonego raportu w oparciu o tożsame przepisy rozporządzenia z 2015 r.

Dodatkowo już tylko ubocznie wskazać można, że zdaniem Sądu kwestie regulowane w tym rozporządzeniu (nakazy i zakazy) w ogóle nie podlegają kontroli w przy dokonywaniu opinii i uzgodnień w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia, a ich wdrożenie monitorowane jest na późniejszych etapach realizacji inwestycji. Wszystkie te kwestie – regulowane przez ustawę o ochronie zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt – pozostają bowiem pod nadzorem Głównego Lekarza Weterynarii. Zamierzona działalność jest działalnością nadzorowaną polegająca na "utrzymywaniu zwierząt gospodarskich, w celu umieszczenia na rynku tych zwierząt lub produktów pochodzących z tych zwierząt lub od tych zwierząt" (art. 1 pkt 1 lit. n ustawy). To pracownicy inspektoratu weterynarii przeprowadzają stosowne kontrole zgodności wdrożonych rozwiązań z przepisami prawa i mogą wydawać stosowne decyzje w oparciu o przepisy ustawy.

Przechodząc dalej wskazać należy, że z uwagi na treść zarzutów skargi uznać należało, że spór w sprawie koncentruje się wokół ustalenia, czy znajdujący się w aktach sprawy raport oddziaływania na środowisko mógł stanowić podstawę do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. W licznych zarzutach skargi skarżący kwestionują bowiem wadliwość tego raportu.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy przy wsparciu wyspecjalizowanych organów z zakresu ochrony środowiska, gospodarki wodnej oraz ochrony sanitarnej, szczegółowo przeanalizował przedstawiony przez inwestora raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko wraz z jego uzupełnieniami i Sąd nie znalazł podstaw, aby te ustalenia kwestionować. Podkreślenia wymaga, że celem postępowania, w którym wydaje się decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach, jest możliwie najlepsze zabezpieczenie środowiska przed negatywnym oddziaływaniem inwestycji, a nie jej zablokowanie. Zatem protesty społeczne kierowane przeciwko inwestycji należy dogłębnie ocenić, by poznać ich powód, jednak wystąpienie protestów nie powoduje automatycznie, że organ powinien uzyskać społeczną akceptację dla przedsięwzięcia. W sytuacji stawiania zamierzeniu inwestycyjnemu konkretnych zarzutów należy je wyjaśnić, co w niniejszej sprawie zostało uczynione w sposób wystarczający. Zapewnienie udziału społeczeństwa w postępowaniu nie może być jednak rozumiane jako swoiste referendum czy głosowanie nad dopuszczalnością proponowanej inwestycji.

Zauważenia wymaga, że w swoich wywodach skarżący opierają się w głównej mierze na przedłożonej przez nich w toku postępowania opinii prywatnej wykonanej na zlecenie skarżących przez dr hab. inż. P. C.. Skarżący pomijają jednak zupełnie, że w opinii tej raport w swoim całokształcie został oceniony pozytywnie, natomiast zarzuty mu stawiane nie są zarzutami kategorycznymi, a wskazują na pewne "wątpliwości" autora opinii, które zdaniem Sądu nie mogły stanowić podstawy do podważenia treści raportu.

W kontekście powyższego wskazać należy, że zdaniem autora opinii "opracowany na okoliczność przedmiotowej inwestycji "Raport..." stanowi kompleksowe i zwarte opracowanie, spełniając liczne kryteria o charakterze prawnym, obowiązujące w zakresie inwestycji oddziaływujących na środowisko w Polsce. W opracowaniu tym dość szczegółowo scharakteryzowano m.in. planowane przedsięwzięcie, jak również wskazano planowane możliwości eksploatacji terenu działki nr [...] w K. , począwszy od etapu realizacji inwestycji (tj. fazy budowlanej), kończąc na finalnej eksploatacji budynku inwentarskiego oraz towarzyszącej mu infrastruktury użytkowej. Określono także rozmaite procesy produkcyjne, w tym choćby powierzchnię hodowlaną per capita - dążąc do uzyskania zakładanej obsady zwierząt w liczbie 1996 sztuk tuczników o masie ciała do 110 kg czy żywienie i pojenie tych zwierząt. Uwzględniono też zaplanowanie procesów wentylacyjnych dla tego obiektu, jak również zagospodarowanie ścieków i gnojowicy, podobnie jak zakres obsługi zwierząt przez personel fermy. W oparciu o zestawienia teoretyczne obliczenia opisano także przewidywane rodzaje emisji (tj. emisje wynikającą z eksploatacji farmy, w tym m.in. pyłów zawieszonych, gazów czy hałasu), sugerując obliczeniowo wartości, jakie emisyjność ta może mieć wpływ na otaczające środowisko, w tym także okoliczne tereny zabudowy przeznaczonej na cele mieszkalne. Omawiany "Raport..." zawiera również informacje o budowie geologicznej, uwarunkowaniach hydrologicznych czy stanie jakościowym powietrza atmosferycznego oraz okolicznych walorach przyrodniczych. Dokument ten słusznie uwzględnia też możliwości wystąpienia różnych zdarzeń losowych i awarii pochodzenia naturalnego i antropogenicznego. Materiał ten charakteryzuje również analizę możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem. Na uwagę zasługuje również krytyczne podejście zawarte w rozdziale dotyczącym (cyt.) "trudności wynikających z niedostatków techniki lub luk we współczesnej wiedzy", w którym określono m.in. braki (cyt.) "możliwości oceny eksploatacji planowanego przedsięwzięcia pod kątem potencjalnej uciążliwości odorowej". Omawiane opracowanie zostało uzupełnione licznymi załącznikami tabelarycznymi i obliczeniowymi, jak również graficzną prezentacją różnych czynników, w tym m.in. emisyjnością poszczególnych gazów (np. amoniak czy siarkowodór) oraz zasięgiem ich oddziaływania na otoczenie. Większość treści merytorycznych "Raportu..." nie budzi zastrzeżeń o charakterze merytorycznym i należy uznać je za właściwie przygotowane" (str. 7 opinii).

Niedoskonałości dokumentacji, które "mogą" budzić zdaniem autora opinii wątpliwości obejmują: 1) zaplanowanie systemu wentylacji grawitacyjnej, co może przyczynić się do uciążliwości zapachowej dla okolicznych mieszkańców, 2) sposób obliczenia emisyjności uciążliwości zapachowych, które mogą być inne, 3) sposób obliczenia ilości produkowanej gnojownicy, które mogły zostać zaniżone, 4) scharakteryzowane warunków utrzymania trzody chlewnej wbrew aktualnie obowiązującym przepisom w zakresie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, 5) możliwą sprzeczność zastosowanej technologii kurtynowej wentylacji z przepisami zapobiegającymi rozprzestrzenianiu się choroby afrykańskiego pomoru świń.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zagadnienia zaplanowanego systemu wentylacji grawitacyjnej dysponującej elementem wentylacyjnym wykonanym w technologii kurtynowej wskazać należy, że autor opinii zauważył, iż nie jest jednoznaczne jakie założone parametry wentylacji zostały zaplanowane w mającym powstać budynku hodowlanym, co jest niezbędne dla ustalenia tzw. wielkości wentylacyjnej, która powinna być podstawowym kryterium wyboru efektywności systemu wentylacyjnego. Wskazał także, że z uwagi na brak zwyczajowych obliczeń wielkości wentylacyjnej nie ma możliwości określenia, czy planowane warunki utrzymania trzody chlewnej będą właściwe oraz czy w trakcie użytkowania obiektu nie będzie konieczne dokonanie adaptacji budynku. Efektywność wyboru danego rozwiązania jest jednak pojęciem względnym, a to przecież w interesie inwestora jest, aby temperatura powietrza sprzyjała dobrostanowi zwierząt (zarówno ze względu na minimalizowanie ryzyka padania zwierząt i zmniejszenia dochodów jak wymagania stawiane przez lekarzy weterynarii) i pozwalała na przebywanie w tym pomieszczeniu pracownikom. Z ogólnodostępnych informacji wynika przy tym, że wentylacja grawitacyjna wykorzystywana jest powszechnie np. w budynkach z obsadą bydła. Budynek musi posiadać otwory nawiewne i wyciągowe, które funkcjonują prawidłowo w okresie dużej różnicy temperatur. W przypadku gdy różnica temperatur jest mała, korzystne jest wykorzystanie tak zwanych wywietrzaków dachowych, które poprzez wykorzystanie siły wiatru obracają się powodując wyssanie zużytego powietrza. Ważne jest przy tym, by instalacja taka była wykonana w sposób fachowy z możliwością regulacji w zależności od panujących warunków klimatycznych. W raporcie wskazano natomiast, że sprzężenie kominów dachowych, kurtyn ściennych i sond za pomocą modułu sterującego (Klima-komputera) pozwoli na uzyskanie w obiekcie założonych parametrów wentylacji. Wybrany przez inwestora sposób wentylacji, co zasadnie zostało podniesione przez organ odwoławczy, nie generuje przy tym hałasu do środowiska, jak to ma miejsce w przypadku wentylacji mechanicznej. Na rozprawie inwestor wyjaśnił dodatkowo, że niezależnie od wentylacji grawitacji kurtynowej w obiekcie przewidziane są wentylatory i kominy, które mogą być włączane tylko w razie potrzeby, i to jest "wentylacja ogólna", o której mowa w raporcie.

W dalszej części opinii jej autor dywaguje, że w przypadku utrzymywania w chlewni otwartych kurtyn ściennych, potencjalna uciążliwość zapachowa wywołana szczególnie gazami (siarkowodór czy amoniak) "może – co uzależnić trzeba także od tzw. "róży wiatrów" oraz lokalnej prędkości ruchu powietrza – być usuwana z planowanego obiektu bezpośrednio poprzez wentylowane ściany długie chlewni (tuż nad dolnym progiem kurtyny), nie czyniąc zadość założeniom usuwania tych substancji na poziomie wylotu komina wentylacyjnego". Dywagacje te – niepoparte żadnymi sprecyzowanymi danymi i obliczeniami nie mogły być wystarczające do podważenia treści raportu. Zarówno Państwowy Inspektor Sanitarny, jak i Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska jako organy wyspecjalizowane nie zakwestionowały przy tym dokonanego przez inwestora wyboru wentylacji grawitacyjnej. Trafnie przy tym Kolegium zwróciło uwagę, że przedsięwzięcie planowane jest na terenie oddalonym o przynajmniej 300 m od chronionego środowiska wiejskiej rozproszonej zabudowy o charakterze zagrodowym bądź usługowym. Słuszne także uwypukliło, że chlewnia przez większą część roku będzie po zawietrznej stronie chronionego środowiska. Z przedstawionej w raporcie analizie obliczeniowej wynika, że środowiskowe standardy ochrony powietrza przed zanieczyszczeniem nie zostaną naruszone, a zmiana wentylacji obiektu inwentarskiego z tzw. grawitacyjnej na mechaniczną nie miałaby wpływu na wielkość unosu zanieczyszczeń powietrza z chlewni. Kolegium trafnie także wyjaśniło skarżącym, że nie dopatrzyło się wystarczająco przekonującego oszacowania ewentualnych zmian emisji oraz rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w środowisku, a także uprawdopodobnionego wykazania, że oddziaływania chlewni na środowisko znacząco się zmniejszą w przypadku zastosowania wentylacji mechanicznej. Nie jest więc tak, jak to zarzucają skarżący, że Kolegium nie odniosło się do istotnych dla sprawy okoliczności, które były przez nich podnoszone.

W dalszej części opracowania autor zauważył, że "uciążliwość zapachowa może w istotny sposób różnić się od zakładanej w raporcie emisyjności", co autor opinii uzasadnia tym, iż w raporcie wskaźnik emisji siarkowodoru przy wentylacji grawitacyjnej, którego wartość średnią opracowano jako 4g/dzień/DJP, został opracowany w oparciu o artykuł naukowy Jacobson L.D.,Bicudo J.R. i inni, Air emissions from animal production buildings z 2003 r., a autorzy tego artykułu w sposób krytyczny podsumowali merytoryczny aspekt swoich wywodów. Zauważenia jednak wymaga, że nie jest to argumentacja wystarczająca do podważenia merytorycznej treści raportu, który został wszak oceniony przez wyspecjalizowane organy opiniujące i uzgadniające. To, że autorzy wskazanego artykułu w 2003 r. w jego treści krytycznie ocenili przy tym swoje wywody nie oznacza, że metoda ta nie mogła zostać później szerzej zaakceptowana w środowisku naukowym. Autor opracowania nie wskazał natomiast żadnego altrenatywnego sposobu dokonania obliczeń, który byłby bardziej aprobowany w środowisku naukowym, ani też nie sporządził stosownych obliczeń, które uprawdopodabniałyby chociażby, że obliczenia dotyczące emisji siarkowodoru i amoniaku rzeczywiście są błędne.

Co zaś się tyczy obliczeń ilości produkowanej gnojownicy, które zdaniem autora opinii mogły zostać zaniżone względem rzeczywistej, planowanej obsady chlewni wskazać należy, że rzeczywiście zgodnie z charakterystyką planowanej inwestycji założono obsadę trzody chlewnej w liczbie 1996 sztuk tuczników, tj. 279,44 DJP, natomiast podczas dokonywanej kalkulacji odchodów trzody chlewnej w obliczeniach przyjęto 1984 sztuk. Zauważenia jednak wymaga, że wynika to z przyjętej ilości stanu średniorocznego zwierząt (str. 13 raportu). W bilansie nawozów (odchodów) wzięto pod uwagę, że prosięta przebywają w gospodarstwie tylko tydzień czasu i ustalono stan średnioroczny trzody chlewnej, dla uproszczenia obliczeń przyjmując je jako warchlaki (opcja mniej korzystna).

Odnośnie zarzutu braku zgodności przyjętych rozwiązań w raporcie (przykrycia wanny gnojowicowej rusztami betonowymi ze szczeliną 17 mm) z § 25 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (Dz. U. z 2010 r., nr 56, poz. 344 ze zm.), wskazać należy, że zarzut ten jest niezasadny. Z charakterystyki procesów produkcyjnych wynika, że "założeniem inwestora jest zakup prosiaków (11 tygodniowych) ok. 25-30 kg, które zasiedlać będą cały planowany budynek w systemie cały obiekt pusty – cały obiekt pełny. Zakupione warchlaki będą przebywały w jednym kojcu od zakupu do osiągnięcia maksymalnej wagi 110 kg. Utrzymywanie zwierząt w planowanym budynku inwentarskim odbywać się będzie do wagi 110 kg. Po osiągnięciu przez tuczniki wagi 110 kg nastąpi odstawa trzody do ubojni" (str. [...] raportu). Z kolei zgodnie z § 2 przywołanego rozporządzenia, użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają: tucznik - młode zwierzę z gatunku świnia przeznaczone do tuczu, bez względu na płeć, od ukończenia 10. tygodnia życia do dnia uboju (pkt 19); warchlak - młode zwierzę z gatunku świnia, od odsadzenia do ukończenia 10. tygodnia życia (pkt 20). Posługując się definicją zawartą w rozporządzeniu, inwestor planuje więc utrzymywanie w budynku inwentarskim jedynie tuczników (bo przywożone świnie będą miały min. 11 tygodni). Tymczasem z § 25 pkt 1 lit. a wskazanego rozporządzenia wynika, że w przypadku utrzymywania świń w systemie, o którym mowa w § 19 ust. 1 pkt 2 (tj. grupowo – uw. własna Sądu), na betonowej podłodze szczelinowej szerokość otworów w podłodze nie może wynosić w przypadku tuczników więcej niż 18 mm. Zaplanowana szczelina 17 mm jest więc z tym przepisem zgodna.

W kwestii możliwości sprzeczności zastosowanej technologii kurtynowej wentylacji z przepisami zapobiegającymi rozprzestrzenianiu się choroby afrykańskiego pomoru świń wskazać należy, że na rozprawie inwestor wyjaśnił, że za kurtyną zawsze jest siatka, która zabezpiecza budynek przed wejściem zwierząt z zewnątrz. Ponadto, jak już wskazano przy okazji omawiania zarzutu nr [...] skargi, kwestia spełnienia przez inwestora nakazów i zakazów wskazanych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 sierpnia 2021 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń pozostaje w gestii inspekcji weterynaryjnej.

Powyższe rozważania odnoszą się bezpośrednio do zarzutów zawartych w punktach 1, 2, 4 i 5 petitum skargi, które Sąd uznał za niezasadne. Podkreślenia wymaga, że przedstawiona opinia prywatna nie była wiążąca dla organu, który prawidłowo przeprowadził z niej dowód i swobodnie ją ocenił. Opinia ta nie ma przy tym charakteru kontrraportu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się natomiast, że raportowi o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko przysługuje szczególna moc dowodowa, która wynika z kompleksowego charakteru analizy planowanego do realizacji przedsięwzięcia. Podważenie jego ustaleń mogłoby nastąpić jedynie, co do zasady, poprzez przedstawienie równie kompletnej analizy uwarunkowań środowiskowych (tzw. kontrraportu), sporządzonej przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autor raportu, których wnioski pozostawałyby w rażącej sprzeczności do tych zawartych w raporcie przedłożonym przez inwestora. Skoro w niniejszej sprawie takiego kontrraportu nie przedłożono, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że przedłożony przez inwestora raport spełnia zarówno wymogi formalne (ustawowe) oraz sporządzony został w sposób rzetelny, zaś jego wnioski są logiczną konsekwencją wywodów w nim zawartych. W konsekwencji raport ten musiał zostać przyjęty, jako podstawowy dowód w postępowaniu w sprawie o wydanie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia.

Za niezasadny Sąd uznał także zarzut zaniechania przeprowadzenia rozprawy administracyjnej (pkt [...] petitum skargi), albowiem Kolegium w tym zakresie zasadnie wyjaśniło w treści zaskarżonej decyzji, że problemy sozotechniczne (a więc związane z ochroną przyrody), związane z realizacją przedsięwzięcia, wymagają rozwiązań opartych o specjalistyczną wiedzę – stąd raport oraz uzgodnienia organów współdziałających. Kolegium słusznie także wskazało, że uciążliwości towarzyszące funkcjonowaniu ferm chowu są faktem powszechnie znanym i niewymagającym dowodów, konflikty interesów inwestor-sąsiedzi został obszernie wyartykułowany i udokumentowany oraz omówiony w postępowaniu organu I instancji (sprzeciwy, protesty, uwagi, wnioski i opinie), w ustosunkowaniu się inwestora do zgłoszonych zastrzeżeń, postępowanie zostało przeprowadzone z udziałem społeczeństwa, z uzyskaniem wniosków i zastrzeżeń od zainteresowanych, a stronom zapewniono możliwość końcowego wypowiedzenia się co do zgromadzonych w sprawie dowodów i materiałów (str. [...] zaskarżonej decyzji). W sprawie w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia nie ma natomiast obowiązku przeprowadzania rozprawy administracyjnej, którą jedynie fakultatywnie można przeprowadzić w oparciu o art. 36 u.u.i.ś.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. (pkt 8 petitum skargi) wskazać należy, że rzeczywiście organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie wystosował do stron zawiadomienia w celu umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Niemniej jednak zauważenia wymaga, że organ odwoławczy orzekał po zwrocie akt przez WSA i nie prowadził żadnego dalszego postępowania dowodowego, a jedynie ponownie oceniał zgromadzony już w sprawie materiał dowodowy zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku z dnia 5 kwietnia 2023 r. Strona skarżąca nie wykazała natomiast, aby zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw, i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest natomiast wykazanie, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej. Z treści skargi wynika natomiast, że podnoszone w sprawie zarzuty pod adresem znajdującego się w aktach raportu oddziaływania na środowisko były odzwierciedleniem złożonej przez stronę skarżącą do akt sprawy opinii prywatnej z dnia 2 sierpnia 2022 r., której treść była znana organowi orzekającemu i została oceniona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Końcowo Sąd wskazuje, że – jak słusznie wskazał organ odwoławczy – decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że organ właściwy do wydania tej decyzji winien przeprowadzić postępowanie przewidziane przepisami u.u.i.ś. i jest zobligowany wydać tę decyzję, jeżeli inwestor spełni wymagania określone przepisami tej ustawy.

W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził występowania żadnej z okoliczności, która w świetle przepisów mogłaby stanowić podstawę do odmowy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Decyzja Kolegium została wydana po szczegółowej analizie dowodów i materiałów zgromadzonych w sprawie, w szczególności złożonego do sprawy raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Raport ten jest kompletny i spójny i zawiera wszystkie niezbędne elementy wskazane w art. 66 u.u.i.ś., w tym w szczególności spełnia wymogi z art. 66 ust. 5 u.u.i.ś. w zakresie wskazania racjonalnego alternatywnego wariantu inwestycji. Zgodnie z art. 80 ust. 1 u.u.i.ś. w treści decyzji uwzględniono wyniki raportu, wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa oraz wyniki wymaganych uzgodnień i opinii. Decyzja zawiera wszystkie wymagane elementy, spełniając w tym zakresie wymogi wynikające z art. 82 i art. 85 u.u.i.ś., respektując jednocześnie wymagana wynikające z art. 107 § 3 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.