Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1217/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 24   ust. 5  i 5b
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: Art. 7, 77  par. 1, 80 i 107  par. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: Art. 145 par. 1  pkt 1 lit. c, 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi U. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 czerwca 2024 r. nr UP-421/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy własną decyzję pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez U. M., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 13 czerwca 2024 r., znak: 220000/71/125074/2024, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie - "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497 zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr 737/2024 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Dnia 8 lutego 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek skarżąca umotywowała trudną sytuacją finansową i zdrowotną.

Decyzją z dnia z 4 kwietnia 2024 r. nr 737/2024 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w tym: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy.

Prezes wydał powyższą decyzję z uwagi na następujące okoliczności:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

- skarżąca nie wykazała zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego,

- skarżąca nie wykazała jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń,

- skarżąca nie wykazała, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła skarżąca.

Skarżąca podniosła, że organ błędnie ustalił wysokość pobieranego przez skarżącą i jej męża świadczenia emerytalnego. Wskazała, że pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 217,48 zł oraz rodzicielskie świadczenie uzupełniające w wysokości 1563,48 zł. Z kolei mąż pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2 915,36 zł. W ocenie skarżącej organ błędnie ustalił wysokość osiąganego dochodu, który nie zapewnia rodzinie skarżącej minimum egzystencji, biorąc pod uwagę sumę wydatków związanych z chorobą skarżącej oraz zaspokojenie niezbędnych potrzeb do życia. Nadto organ nie dokonał wnikliwej analizy stanu faktycznego, a w szczególności sytuacji finansowej, zdrowotnej, mieszkaniowej i rodzinnej skarżącej w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 13 czerwca 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną wydaną w pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Prezes wskazał, że ustalił, iż skarżąca jest mężatką, nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodu z innych źródeł. Skarżąca pobiera świadczenia z Urzędu Pracy w kwocie 1 357,63 zł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy. Skarżąca ponosi stałe miesięczne opłaty eksploatacyjne w kwocie 1 088,73 zł, ponosi miesięczne koszty leczenia w kwocie 1 000,00 zł, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który osiąga dochód w kwocie 2 087,79 zł netto miesięcznie. Skarżąca posiada zobowiązania pieniężne z tytułu: podatków za 2023 r. w kwocie 107,00 zł z miesięczną ratą 27,00 zł, zaciągniętych kredytów za 2008 r. w kwocie 49 000,00 zł. Zobowiązania te spłacane są w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 220 m2 położonego w S., nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu, ani ni innych składników mienia ruchomego, nie posiada wierzytelności, ale nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Sytuacja finansowa skarżącej nie prognozuje spłaty zadłużenia. Skarżąca choruje na cukrzycę, przewlekłe choroby nerek, podejrzenie nowotworu.

Ponadto, na podstawie danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że od 31 grudnia 2015 r. skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, od 15 lutego 2024 r. pobiera rodzicielskie świadczenie uzupełniające w wysokości 1780,96 zł brutto, które po potraceniu przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. (359,03 zł) wynosi 1 261,64 zł netto, mąż skarżącej od 27 lipca 2023 r. pobiera świadczenie emerytalne w aktualnej wysokości 3 711,50 zł brutto, tj. 3 232,46 zł netto, świadczenie nie jest obciążone zajęciami. Ustalono również, że mąż skarżącej od 27 lipca 2023 r. prowadzi działalność gospodarczą M., jest właścicielem samochodu ciężarowego Skoda z 1988 r. nr rejestracyjny [...] oraz Scania 113 ML z 1993 r. numer rejestracyjny [...]. Skarżąca jest właścicielem 1/2 udziału nieruchomości stanowiącej łąki trwałe o powierzchni 0,1187 ha położonej w G., dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą [...], na której ZUS dokonał wpisu do hipoteki na łączną kwotę 91 439,28 zł.

Analizując kwestie przedawnienia organ stwierdził, że w decyzji z dnia 4 kwietnia 2024 r. organ prawidłowo stwierdził, że z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek uległ zawieszeniu i należności są wymagalne. Jednocześnie wyjaśniono, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały natomiast określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Przesłanki te stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W niniejszej sprawie przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - nie zachodzi, nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku, gdyż skarżąca pobiera świadczenie emerytalne, posiada i nieruchomość, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego; nie wystąpiła także przesłanka braku następców prawnych. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których Pani wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi – postanowieniem z 14 sierpnia 2019 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w G. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze ZUS za okres od maja 2008 r. do listopada 2010 r. z uwagi na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego - wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródło dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę kosztów egzekucyjnych; postępowanie egzekucyjne wszczyna się ponownie na wniosek wierzyciela lub z urzędu; aktualnie wobec skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż na posiadanej przez skarżąca nieruchomości ZUS dokonał wpisu do hipoteki; 7 marca 2024 r. ZUS skierował wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. o prowadzenie egzekucji z nieruchomości za okres od maja 2008 r. do listopada 2010 r.; natomiast na zadłużenie za okres od maja 2010 r. do października 2015 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Nowym Sączu prowadzi postępowanie egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

W związku z powyższym, zdaniem organu, brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jednocześnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyjaśnił przy tym, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej klienta organ każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego.

Organ ustalił, że dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 4 853,13 zł. Do oceny sytuacji finansowej gospodarstwa domowego przyjęto dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych. Z uwagi na brak informacji o wysokości dochodu małżonka z działalności gospodarczej organ nie uwzględnił go w dochodzie rodziny skarżącej. Minimum socjalne ustalone 4 kwietnia 2024 r. w IV kwartale 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 2 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2 890,71 zł i jest niższe od dochodu wspólnego gospodarstwa domowego skarżącej. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej ponosi ona wydatki z tytułu stałych miesięcznych opłat eksploatacyjnych w łącznej wysokości 1 088,73 zł. Do akt sprawy skarżąca przedłożyła:

- decyzję z 2 lutego 2024 r. Wójta Gminy G. o wymiarze łącznego zobowiązania pieniężnego za 2024 r. w wysokości 119,00 zł płatnego w IV ratach po 30,00 zł,

- zawiadomienie z 18 styczna 2024 r. o zmianie wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi Wójta Gminy G. z terminem płatności 15 maja 2024 r.

w kwocie 225,00 zł, z terminem płatności 16 września 2024 r. w kwocie 225,00 zł,

z terminem płatności 15 listopada 2024 r. w kwocie 225,00 zł,

- decyzję Wójta Gminy G. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2024 r. ( budynek mieszkalny, sady, użytki zielone) w kwocie 144,00 zł z 4 ratami po 36,00 zł,

- plan płatności za prognozowany pobór paliwa gazowego z PGNiG z kwotą 264,13 zł

z terminem płatności 27 czerwca 2024 r., 27 sierpnia 2024 r. i 28 października 2024 r.,

- potwierdzenie dla wpłacającego opłaty do Tauron z 26 stycznia 2024 r. na kwotę 663,49 zł.

W związku z powyższym organ wyjaśnił, że ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Koszty bieżących opłat, jak również wyżywienia są stałymi miesięcznymi opłatami, które ponosi większość społeczeństwa. Wydatków tych nie można nazwać nieprzewidywalnymi oraz nadzwyczajnymi i są uzależnione od potrzeb i możliwości finansowych skarżącej.

Jeśli chodzi o comiesięczne koszty w kwocie 1 000,00 zł z tytułu leczenie, to skarżąca ich nie udokumentowała. Tymczasem ciężar wykazania istotnych okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia którejś z przesłanek z § 3 rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek. Z kolei fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należnych składek. Ciężar ponoszenia i konieczności wywiązywania się z posiadanych zobowiązań winien być oczywisty dla każdego podejmującego decyzję o zaciągnięciu takiego zobowiązania. Indywidualne i autonomiczne decyzje w tym zakresie nie mogą stanowić uzasadnienia dla późniejszego wniosku o umorzenie należności publicznych.

Zdaniem organu sytuacja życiowa skarżącej nie nosi znamion ubóstwa. Skarżąca posiada środki, które pozwalają rodzinie na utrzymanie się i zaspokojenie niezbędnych i podstawowych potrzeb związanych z egzystencją. Sytuacja finansowa gospodarstwa domowego skarżącej nie wskazuje na konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia należności z tytułu składek. Przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek wraz z należnymi odsetkami lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Z uwagi na osiągany dochód i prowadzone postępowanie egzekucyjne podjęcie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Działalność gospodarcza nie jest już prowadzona, dlatego przesłanka § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Jednocześnie organ nie zanegował stanu zdrowia skarżącej i uznał, że wskazane problemy zdrowotne są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Problemy te nie pozbawiają skarżącej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Źródłem utrzymania skarżącej jest bowiem dochód z uzupełniającego świadczenia emerytalnego, który jest wypłacalny bez względu na jej stan zdrowia. Nadto podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. W nin. sprawie nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Skarżąca nie udokumentowała, że sprawuje opiekę nad chorym członkiem rodziny.

Organ wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. każda sprawa o umorzenie podlega wnikliwej analizie celem ustalenia, czy w danej sprawie występują okoliczności przemawiające za umorzeniem. Wynika to również z przyjętej w postępowaniu administracyjnym zasady, określonej w art. 7 k.p.a. Taki sposób postępowania gwarantuje również realizację zasady wszechstronnej oceny okoliczności rozpatrywanej sprawy na podstawie analizy całego zgromadzonego materiału dowodowego, co wynika z art. 77 i art. 80 k.p.a.

Organ wyjaśnił również, że kryterium "ważnego interesu zobowiązanego" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa. Organ podkreślił, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej prowadzeniem ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek wobec ZUS. Instytucja umorzenia nie może być wykorzystywana do poprawy sytuacji ekonomicznej skarżącej oraz zabezpieczenia jej interesów. Nie wystarczy, powołanie się na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych zaległości. Należy liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata zobowiązania spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy państwa. Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Inne rozstrzygnięcie organu oznaczałoby nieuzasadnione, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, uprzywilejowanie skarżącej względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania. W orzecznictwie sądowym akcentuje się także, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek interes publiczny musi być szczególne mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

W skardze na powyższą decyzje skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów:

1) art. 28 ust. 3a-3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne a to poprzez niewłaściwe uznanie, że przesłanki wymienione § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia muszą wystąpić łącznie, podczas gdy do umorzenia należności z tytułu składek wystarczające jest samodzielne wystąpienie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia lub okoliczności podobnych do tej przesłanki (otwarty katalog przesłanek);

2) § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a to poprzez:

- błędne przyjęcie, że wniosek oparty o tę przesłankę winien być oceniany przez pryzmat dochodów współmałżonka (gdy nie prowadzi on wraz z zobowiązaniem działalności gospodarczej), podczas gdy ocena spełnienia się przesłanki z tego przepisu sprowadzać się powinna do oceny tego, czy przewlekła choroba zobowiązanego pozwala mu na samodzielne uzyskiwanie dochodu umożlwiającego opłacenie należności składkowych;

- błędne przyjęcie, że niespełnienie się przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w przypadku skarżącej stanowi przesłankę negatywną dla wypełnienia się przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia;

- błędne przyjęcie, że przewlekła choroba skarżącej nie jest wydarzeniem wyjątkowym, aktualizującym przesłanki umorzenia zaległości składkowych;

- niewłaściwe uznanie, że obok wystąpienia przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia zaistnieć muszą dodatkowo inne, wyjątkowe sytuacje – podczas gdy art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje jedynie na "uzasadnione przypadki", zaś delegacja ustawowa (ust. 3b) nakazuje określić w rozporządzeniu te uzasadnione przypadki, wobec czego przesłanki z § 3 ust. 1 Rozporządzenia mają stanowić autonomiczne przykłady uzasadnionych przypadków przemawiających za umorzeniem należności;

- błędne, choć dorozumiane uznanie, że wg obecnego stanu wiedzy i wyobraźni nie występują sytuacje i nie jest możliwe opisanie takich sytuacji, które uzasadniałyby w praktyce umorzenie należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3) art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego przedłożonego w niniejszej sprawie oraz dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu przez organ, iż dokonywanie zapłaty należności dłużnych organowi nie pozbawia skarżącej oraz jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz prowadzenie egzekucji zapewnia możliwość wyegzekwowania dłużnych organowi środków.

W odpowiedzi na skargę organ administracji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale nie z wszystkich przyczyn w niej podniesionych.

Sąd dokonując bowiem kontroli według wyżej wskazanych kryteriów zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej, stwierdził, ze Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przy ich wydawaniu przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, co w świetle postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. obligowało Sąd do uchylenia tych decyzji.

Pomimo, że w skardze skarżąca nie zarzuciła organom przedawnienia należności objętych kontrolowanymi decyzjami, to okoliczność ta była przez Sąd badana z urzędu. Sąd administracyjny orzeka bowiem na podstawie akt sprawy i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, w myśl postanowień art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a., jak to już na wstępie Sąd podkreślił.

Sąd zobowiązany był zatem kwestię przedawnienia należności wziąć pod uwagę, skoro z treści decyzji i akt sprawy wynika, że należności te, zdaniem organu, nie uległy przedawnieniu.

Sąd nie podziela przy tym poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wypowiedzianego w wyroku z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 646/17. Zdaniem bowiem składu orzekającego w niniejszej sprawie Sądu skoro organy w decyzjach odmawiających umorzenia zaległości składkowych konkretyzują kwoty i okresy, których odmowa umorzenia dotyczy, to tym samym organy nie mogą się uchylić od wykazania, że należności te nie uległy przedawnieniu. Dodatkowo, wskazać należy, że zobowiązanemu (zwłaszcza w przypadku długotrwałej bezczynności organów egzekucyjnych, a więc z powodu braku czynności egzekucyjnych - niemożności podniesienia kwestii przedawnienia) nie przysługiwałby żaden inny środek procesowy, zmierzający do skutecznego wykazania, że należności, czy też ich część, objętych decyzją odmawiającą umorzenia zaległości uległa przedawnieniu.

Orzekający w niniejszym składzie Sąd podziela przeważający pogląd sądów administracyjnych w tym zakresie i za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 183/22 aprobuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane w wyroku z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 927/20, zgodnie z którym wprawdzie przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, nie może być badanie zadłużenia a jedynie ustawowe podstawy umorzenia należności, to jednak w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Przypomnieć także należy, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić.

A zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. Naczelny Sąd Administracyjny w omawianym orzeczeniu zauważył, że wadliwość prowadzonego przez organ postępowania będzie powodował brak ustalenia czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09 oraz wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 2181/17).

W związku z powyższym Sąd powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09). Z tych samych względów Sąd rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża skarżącą. Nie oznacza to, że w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd przejmuje obowiązki organu egzekucyjnego. Z tych względów należało też uznać, że jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem, to podniesiona przez Sąd kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych (wyrok NSA z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1492/17).

Należy podkreślić, że w każdym przypadku wniesienia wniosku o umorzenie zaległych składek organ powinien ustalać wymagalność należności z tytułu składek na dzień wydania decyzji (por. wyrok NSA z 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że organ rozpoznając wniosek o umorzenie składek w pierwszej kolejności winien ustalić ich prawidłową wysokość, odnosząc się również do kwestii ich ewentualnego przedawnienia w sposób, który pozwoli Sądowi dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

Zadaniem organu jest zatem takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś, by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu.

W rozpatrywanej sprawie orzekające organy stwierdziły w uzasadnieniu kontrolowanych decyzji, że figurujące na koncie skarżącej należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Następnie wskazały, że na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało wpływ wszczęcie postępowania egzekucyjnego dla należności za wskazane na str. 5 uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej okresy. Postępowanie egzekucyjne dla należności za okres od maja 2008 r. do listopada 2010 r. zostało przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. umorzone postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2019 r. z powodu bezskuteczności. Ustalono bowiem, że z przedmiotowej egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Dalej organ stwierdził, że 7 marca 2024 r. wysłano zawiadomienie o ponownym wszczęciu egzekucji dla należności za okres od maja 2008 r. do listopada 2010 r. z nieruchomości objętej księgą wieczystą [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z 18 grudnia 2013 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Po czym organ wyjaśnił, kiedy, w myśl art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497, zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony.

Wobec powyższego Sąd uznał, że jest jasne powoływanie się na wszczęte (i trwające nadal) postępowanie egzekucyjne prowadzone - skoro sam organ w uzasadnieniu podniósł, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone przez komornika umorzeniem z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Kwestia ta wymagała więc uściślenia i wyjaśnienia w odniesieniu do jakich należności i za jakie okresy oraz z jakich ruchomości, bądź nieruchomości postępowanie egzekucyjne zostało umorzone wobec bezskuteczności dla jasności, że odrębnym jest postepowanie egzekucyjne uruchomione z nieruchomości objętej księgą wieczystą [...]. W tym względzie Sąd nie może się domyślać i dokonywać własnych ustaleń za organ.

Mając z kolei na uwadze okoliczności, że należności objęte zaskarżoną decyzją dotyczą poszczególnych miesięcy począwszy od 2008 r., a wskazanych szczegółowo w sentencji decyzji organu pierwszej instancji, to zauważyć należy, że organ zobowiązany był do wyczerpującego wyjaśnienia kwestii wymagalności

i ewentualnego przedawnienia składek dla każdego z osobna ze wskazanych okresów wymienionych następnie na str. 5 uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej oraz składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, czego nie uczynił.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Istnieje więc w ocenie orzekającego Sądu, uzasadniona wątpliwość, czy przynajmniej część zaległości skarżącej nie uległa przedawnieniu.

Nadto, w odniesieniu do kategorycznego stwierdzenia organów, że przedmiotowe należności zostały zabezpieczone hipoteką i w związku z tym stosownie do postanowień art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, które jednakże po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek liczonych do dnia przedawnienia, stwierdzić należy, iż w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wydruk aktualnej treści księgi wieczystej [...] (stan na dzień 1 czerwca 2023 r.) z którego to dokumentu wynikają różne daty dokonania wpisu ustanowienia hipoteki przymusowej zwykłej (28 luty 2001 r. i 7 stycznia 2011 r.). Z akt administracyjnych wynika też, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. ustanowił na rzecz ZUS zastawy na ruchomościach.

Kwestii z tym związanych Sąd kontrolujący decyzje w przedmiotowej sprawie pod względem legalności, także nie może się domyślać, a tym bardziej ustalać wyręczając w tym względzie organy. Kwestie te muszą być ustalone jednoznacznie, także w odniesieniu do dat ustanowienia hipoteki na nieruchomości i ustanowienia zastawu, co ma znaczenie dla kwestii przedawnienia wobec treści wskazanego już art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wreszcie, zwrócić należy uwagę, że na gruncie niniejszej sprawy kluczowe znacznie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18 (Dz. U. z 2020 r. poz. 976), w którym zbadano zgodność art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z normami konstytucyjnymi i w orzeczeniu tym stwierdzono, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Co istotne, Trybunał odniósł się także do poprzedniego wyroku z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12 w którym stwierdzono niekonstytucyjność analogicznego rozwiązania obowiązującego względem należności podatkowych w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. W orzeczeniu z dnia 20 maja 2020 r. zwrócono uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Podkreślono, że składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zasady równości, poprzez zróżnicowanie sytuacji płatników w zależności od tego, czy posiadają składniki majątkowe, na których można ustanowić hipotekę, czy też nie posiadają takich składników, Trybunał podniósł, że zróżnicowanie skutków prawnych stosowanych form zabezpieczenia jest w sposób naturalny związane z rodzajem składników majątkowych. Próba ich ujednolicenia, tak by doprowadzić do zrównania sytuacji podmiotów, oznaczałaby konieczność oparcia regulacji prawnych na fikcyjnym założeniu, że z punktu widzenia prawnych form zabezpieczenia wykonywania zobowiązań, sytuacja majątkowa tych, którzy posiadają różne składniki majątkowe, i tych, którzy ich w ogóle nie posiadają, jest taka sama. Trybunał Konstytucyjny zwrócił przy tym uwagę, że choć ustanowienie hipoteki dla zabezpieczenia należności składkowych i jej skutki w postaci wyłączenia przedawnienia może być postrzegane, jako zróżnicowanie sytuacji płatników składek, to nie jest to bezpośrednią konsekwencją modyfikacji przez ustawodawcę terminów przedawnienia zobowiązań w odniesieniu do poszczególnych grup podmiotów, tylko pośrednim skutkiem wynikającym z możliwości stosowania różnych, przyjętych w prawie powszechnym, środków zabezpieczenia wierzytelności. Trybunał nie uznał, aby powyższe zróżnicowanie było niedopuszczalne w świetle zasady równości. Rozważając zachowanie przez ustawodawcę granic swobody, przy zróżnicowaniu sytuacji podmiotów, wyjaśniono, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych służy nie tylko ochronie konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki wynikającego z art. 67 Konstytucji RP, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek na ubezpieczenie społeczne przekłada się na wysokość i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. W sytuacjach szczególnych ustawa systemowa umożliwia umorzenie należności składkowych (art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.). Natomiast przedawnienie tych należności nie powinno być wykorzystywane jako sposób wygasania stosunków zobowiązaniowych przez płatników. Trybunał Konstytucyjny wskazał jednocześnie, że uchylenie art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ograniczyłoby w znacznym stopniu ściągalność składek ZUS. Brak przedawnienia w połączeniu z możliwością odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty jest rozwiązaniem korzystniejszym niż konieczność przeprowadzenia egzekucji przed upływem terminu przedawnienia. Dłużnik hipoteczny nadal pozostaje właścicielem nieruchomości i może z niej korzystać, pobierać pożytki oraz może też nią rozporządzać. Art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w pewnych sytuacjach może zatem chronić także właściciela przedmiotu zabezpieczenia przed wywłaszczeniem nieruchomości mieszkalnych, czy niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, w trybie postępowania egzekucyjnego. Nieprzedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie powinno z drugiej strony być traktowane i wykorzystywane przez organy, jako możliwość niewywiązywania się z ciążących na nich obowiązków w zakresie ściągalności zobowiązań, lecz jako inny środek stosowany wówczas, gdy istnieje możliwość spłaty bez konieczności dokonywania drastycznych czynności egzekucyjnych dla dłużnika. W związku z tym art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwarza bardziej elastyczne i dogodne możliwości w zakresie spłaty długu dla płatników składek i ZUS. Z powyższych powodów Trybunał Konstytucyjny uznał, że analizowany przepis ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2024 r., sygn. akt I GSK 1958/22; LEX nr 3702560).

Kwestie jednakże z tym związane powinny być najpierw jednoznacznie ustalone, a następnie z powołaniem się na stosowną argumentację z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wywiedzione. Ograniczenie się jedynie do wskazania ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomości z odwołaniem się do treści art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a następnie związku z tym stwierdzenie, że należności z tytułu składek nie ulegają przedawnieniu, należało uznać za niewystarczające.

Organ ponownie rozstrzygając sprawę, powinien więc przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czyniąc to na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Winny się w nim znaleźć konkretne dowody, w tym dokumenty, które pozwolą zweryfikować prawidłowość ustaleń organu, co do każdej z okoliczności, mających wpływ na bieg terminu przedawnienia konkretnych zaległości. Sąd zwraca przy tym uwagę na powtarzany w orzecznictwie pogląd, że organ winien wskazać, w stosunku do każdej z zaległych należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1046/20). Organ powinien zatem zgromadzić dokumenty potwierdzające konkretne czynności egzekucyjne jeżeli bieg terminu przedawnienia uzależniony był od tych czynności egzekucyjnych. Przy czym w aktach administracyjnych winny się znaleźć nie tylko dokumenty potwierdzające te czynności ale i również dowody ich doręczenia stronie.

Sąd ani nie ma obowiązku, ani nie może dokonywać za organ swoistej kwerendy akt administracyjnych w poszukiwaniu za organ okoliczności mających znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, tym bardziej, że akta administracyjne nie są całościowo zespolone, zostały podzielone na osiem części (każda z nich osobno spięta), nie są ułożone chronologicznie i nie zostały opisane (brak spisu treści akt).

Sąd nie podziela też poglądu, że do spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych potrzebne jest orzeczenie organu egzekucyjnego, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z powołanego przepisu nie wynika, że organ egzekucyjny musi orzec formalnie "o braku majątku" - takie okoliczności mogą wynikać z uzasadnienia orzeczenia organu egzekucyjnego.

Sąd także w tej sprawie powtarza za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 779/23, że zgodnie z przyjętą przez Sąd Najwyższy wykładnią, pojęcie "bezskuteczności egzekucji" należy rozumieć jako stan niebudzącej wątpliwości nieściągalności wierzytelności, tj. sytuacji, w której niezbicie wynika, że dłużnik nie ma majątku, z którego wierzyciel mógłby zaspokoić swoje należności (por. wyroki SN z dnia: 26 czerwca 2003 r., sygn. akt V CKN 416/01; 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II CSK 571/10; 6 grudnia 2013 r., sygn. akt I CSK 54/13; 25 marca 2015 r., sygn. akt II CSK 402/14).

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi, to Sąd podkreśla, żeby prawidłowo ocenić te zarzuty, sprecyzowana uprzednio musi być kwota łącznych, istniejących i nieprzedawnionych zaległości i kwotę tę należy odnieść do potencjalnych możliwości skarżącej.

Zasadne okazały się zatem zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności artykułów: 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej w skrócie - "k.p.a."). Zdaniem Sądu również i art. 107 § 3 k.p.a., który nakłada na organy administracji przedstawienia w motywach wydanych decyzji stanu faktycznego, jak i prawnego. Przedstawienia zaś stanu prawnego nie może się ograniczać do przytoczenia przepisów, czy też fragmentu treści tych przepisów. Działanie bowiem na podstawie prawa wymaga nie tylko ustalenia, które przepisy mają zastosowanie w sprawie i dlaczego, ale przede wszystkim zawarcia wywodu rozumienia tych przepisów przez organ i wyjaśnienia z jakich powodów ten, a nie inny przepis (a będąc precyzyjnym, ta konkretna norma prawna w nim wysłowiona), ma zastosowanie w ustalonym przez organ stanie faktycznym. Innymi słowy mówiąc organ zobowiązany jest przedstawić w szczególności, że abstrakcyjny stan faktyczny opisany w hipotezie określonej normy prawnej pokrywa się z tym ustalonym stanem faktycznym sprawy, a co za tym idzie wskazane w tej dyspozycji następstwo prawne ma więc zastosowanie, bądź z uwagi na takie, a nie inne okoliczności, nie ma zastosowania.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ, biorąc pod uwagę stanowisko Sądu stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a., ustali na podstawie zgromadzonych dokumentów jaka jest łączna, nieprzedawniona kwota zaległości i następnie rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy oraz dokona oceny możliwości płatniczych skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

W związku z powyższym skarga musiała odnieść zamierzony skutek.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.