Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 185/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 , art. 17 ust. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 7, 77, 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski ASR WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2023 r., sygn. akt SKO.ŚR/4111/1052/2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez M. S., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 4 grudnia 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Skawina z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr 001114/SP/08/2023 o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką W. S.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr 001114/SP/08/2023 Burmistrz Miasta i Gminy Skawina orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny sprawy oraz przywołał przepisy mające zastosowanie w sprawie. Wskazał, że opieka nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia pracy przez skarżącą choćby na pół etatu. Nadto matka skarżącej została uznana za niepełnosprawną po ukończeniu przez nią 18 roku życia, co sprawia, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ustawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku członków rodziny względem siebie, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Kolegium ustaliło, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co stwierdzono w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 12 lipca 2022 r. Niezdolność do samodzielnej egzystencji ustalono do dnia 30 czerwca 2025 r., nie pracuje, mieszka osobno, ale skarżąca prawie codziennie przyjeżdża do matki i pomaga jej w codziennych czynnościach. Matka skarżącej korzysta raz w tygodniu z usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzin.

Zdaniem Kolegium, wbrew twierdzeniom organu pierwszej instancji, brak jest możliwości uznania, że data powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej ma wpływ na przyznanie świadczenia. Zgodnie bowiem z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem przesłanką przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jaką winno się w toku postępowania ustalić jest to, czy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nastąpiła rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia.

Kolegium podniosło nadto, że zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.

W ocenie Kolegium w rozpatrywanej sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z wykonywania pracy zarobkowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Co prawda matka skarżącej wymaga opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, jednak świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przyznawanym osobie niepełnosprawnej, nawet w stopniu znacznym, ale jej opiekunowi. Nadto wyłącznie w sytuacji, gdy można stwierdzić wspomniany wyżej związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Tymczasem z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, by wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W ocenie Kolegium z argumentacji strony i zebranych w toku postępowania dokumentów wynika, że rezygnacja przez stronę z zatrudnienia związana była z okolicznościami życiowymi nie związanymi z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Nadto matka skarżącej nie wymaga opieki w takim zakresie, by nie było możliwe podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Z wywiadu środowiskowego wynika, że pomoc skarżącej nie jest świadczona całodobowo. Wymagająca opieki jest w dużej mierze samodzielna i większość codziennych czynności, pomimo ograniczeń związanych z wiekiem i schorzeniami wykonuje samodzielnie. Powyższe znajduje potwierdzenie w wykazie czynności wykonywanych przy sprawowaniu opieki (karta akt. 30). Co więcej z oświadczeń matki skarżącej wynika, że skarżąca przyjeżdża do niej trzy razy w tygodniu. Jeśli jest potrzeba, to częściej - ale "tylko zaglądnie". Głównie chodzi o pomoc w kąpieli, zrobienie zakupów, nastawienie prania. Jak wyjaśniła - nie może mieszkać z córką, ponieważ ma ona swoją rodzinę (chorego konkubenta). Z wyjaśnień skarżącej wynika z kolei, że przez jakiś czas matka mieszkała u niej, jednakże wróciła do swojego mieszkania.

Jak podało Kolegium powyższe okoliczności świadczą o tym, że opieka nie jest świadczona całodobowo, ponieważ nie ma takiej potrzeby. Robienie zakupów, pranie, sprzątanie nie stanowią czynności, które powodują konieczność rezygnacji z zatrudnienia. W każdej rodzinie są wykonywane tego rodzaju czynności. Przeciwko twierdzeniu, że opieka nad matką jest w związku przyczynowo - skutkowym z rezygnacją z zatrudnienia świadczy również okoliczność, że matka skarżącej jest w stanie zamieszkiwać sama, pomimo możliwości mieszkania z córką. Zarzuty odwołania w tym zakresie nie są zasadne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą, a opieką sprawowana nad matką, podczas gdy taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga w zależności od rodzaju schorzenia oraz stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2) art. 6, 8, 9, 77 § 1, ar. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki ., co skutkowało odmową przyznania świadczenia i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, zawartym w skardze (k. 3 akt sądowych) i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarga ta nie zasługiwała jednakże na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku

gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 12 lipca 2022 r. (jak wynika z akt orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS; k. 3 akt administracyjnych). Niezdolność do samodzielnej egzystencji ustalono do dnia 30 czerwca 2025 r., datę zaś powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji określono "nadal".

Wobec powyższego podkreślić należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu trafne zatem jest stanowisko Kolegium, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych,. Przepis ten nie mógł być samodzielną podstawą do odmowy przyznania skarżącemu prawa do żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie - mogło jednakże skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji - pomimo wskazanej błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w stanie faktycznym sprawy brak jest rzeczywiście związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.

Przekonywująca i trafna jest ocena Kolegium zebranego w sprawie materiału dowodowego, że zakres i charakter czynności opiekuńczych nie jest tego rodzaju, iż wyklucza jakiekolwiek aktywność zawodową skarżącej. Wskazane w oświadczeniu z dnia 6 lipca 2023 r. czynności jak: bieżące sprzątanie, robienie drobnych zakupów, pranie w pralce, ścielenia łózka gotowanie posiłków dotrzymywanie towarzystwa przekonują za zasadnością oceny i zakresu i charakteru tych czynności dokonaną przez Kolegium. Nie wykraczają one bowiem poza zakres czynności mieszczących się w ramach czynności realizowanych przez osoby, które są aktywne zawodowo i zamieszkując z rodziną, wspierają ją w ramach relacji rodzinnych. Podkreślić należy, że powszechnie przyjmuje się, że w ramach codziennych czynności wykonywane są obowiązki polegające m. in. na robieniu zakupów, sprzątaniu, gotowaniu, załatwianiu spraw i umawianiu wizyt lekarskich, pomocy w czynnościach dnia codziennego. Czynności prowadzenia gospodarstwa domowego przez opiekuna powinny być ocenione nie tylko w powiązaniu z innymi, wykonywanymi przez niego czynnościami, ale też w powiązaniu ze schorzeniami osoby niepełnosprawnej, ich rodzajem, a także możliwością pozostawania niepełnosprawnego bez opieki, zakresu samoobsługi (wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2022 r. sygn. akt III SA/Gd 955/21).

Prawidłowo więc oceniło Kolegium, że opieka sprawowana przez skarżącą nie ma charakteru o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwłaszcza, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w niniejszej sprawie wynika, że – co kluczowe w sprawie - pomoc skarżącej nie jest świadczona całodobowo. Wymagająca opieki jest w dużej mierze samodzielna. Większość codziennych czynności, pomimo ograniczeń związanych z wiekiem i schorzeniami wykonuje samodzielnie. Powyższe znajduje potwierdzenie w wykazie czynności wykonywanych przy sprawowaniu opieki (karta akt. 30). Zasadnie więc podnosi Kolegium, że - co więcej z oświadczeń matki skarżącej wynika, iż skarżąca przyjeżdża do niej trzy razy w tygodniu. Jeśli jest potrzeba, to częściej - ale "tylko zaglądnie". Głównie chodzi o pomoc w kąpieli, zrobienie zakupów, nastawienie prania. Jak wyjaśniła matka skarżącej - nie może mieszkać z córką, ponieważ ma ona swoją rodzinę (chorego konkubenta). Z wyjaśnień skarżącej wynika z kolei, że przez jakiś czas matka mieszkała u niej, jednakże wróciła do swojego mieszkania.

Zgodzić się wobec tego należało z oceną Kolegium, że powyższe okoliczności świadczą o tym, iż opieka nie jest świadczona przez skarżącą całodobowo, ponieważ po prostu nie ma takiej potrzeby. Robienie zakupów, pranie, sprzątanie nie stanowią czynności, które powodują konieczność rezygnacji z zatrudnienia. W każdej rodzinie są wykonywane tego rodzaju czynności. Trafnie zauważyło też Kolegium, że przeciwko twierdzeniu, że opieka nad matką jest w związku przyczynowo - skutkowym z rezygnacją z zatrudnienia świadczy również okoliczność, iż matka skarżącej jest w stanie zamieszkiwać sama, pomimo możliwości mieszkania z córką. Kolegium nie miało więc podstaw uznać zarzutów odwołania za zasadne.

Wprawdzie w wywiadzie środowiskowym zawarte są okoliczności wskazujące na to, że stan zdrowia matki skarżącej z roku na rok jest coraz słabszy. Jak twierdzi skarżąca matka skarżącej leczy się na cukrzycę, ma stopę po amputacji i w związku z tym wymagana jest codzienna zmiana opatrunków, leczy się też chirurgicznie, okulistycznie, co wiąże się z koniecznością ustalania wizyt, nadto leczy się na schizofrenię i musi codziennie zażywać leki. Okoliczności te nie mogły jednakże zmienić stanowiska Sądu w kwestii prawidłowej oceny Kolegium tego stanu rzeczy. Skarżąca i jej pełnomocnik nie zdołali bowiem skutecznie wykazać, że stan zdrowia matki skarżącej rzeczywiście wymaga dyspozycyjności skarżącej i powoduje, iż wykonywane czynności opiekuńcze w powiązaniu ze stanem zdrowia matki skarżącej i możliwością jej samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym są tego rodzaju, że powodują, iż skarżąca musi zrezygnować z wszelkiej aktywności zawodowej. Jeszcze raz podkreślić należy, że zakres i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą nie jest jednak tego rodzaju, że wyklucza wykonywanie przez nią jakiejkolwiek pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane tylko wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. odpowiednio: współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki. Co do zasady czynności takie jak: sprzątanie, odkurzanie, mycie okien, zawieszanie firan, gotowanie, czy robienie zakupów oraz załatwianie spraw urzędowych są tymi, które związane są prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie odznaczają się niczym nadzwyczajnym. Pomoc np. w czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków i ich spożywaniu a w tym przypadku także wsparcie przy wstawaniu i rozpoczęciu nowego dnia, zdjęcie bielizny, przypominanie o konieczności korzystania z toalety, dbania o higienę, wsparcie psychiczne, wykupywanie leków, umawianie wizyt lekarskich, także są wpisane w codzienne funkcjonowanie, czy wzajemną opiekę członków rodziny. Niewątpliwie, w zależności od konieczności, wymagają poświęcenia czasu, ale materiał dowodowy niniejszej sprawy nie wskazuje, by absorbowały one skarżącą aż tak, poza niepopartymi stosowną dokumentacją medyczną twierdzeniami, że niweczą całkowicie jakąkolwiek jej pracę nawet w ograniczonym czasie pracy.

Zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie potwierdza niestety twierdzeń skarżącej i jej pełnomocnika zawartych we wniosku, pismach procesowych, a następnie w skardze do sądu administracyjnego, o tak absorbujących czynnościach opiekuńczych wobec matki skarżącej, że skarżąca musiała zrezygnować z pracy. Ponownie podkreślić należy, że czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna muszą być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Takiego stanu rzeczy skarżąca wraz z pełnomocnikiem nie przedstawili organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób, a organy zobowiązane są ustalić istnienie bądź nie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą więc organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale, co istotne i decydujące, weryfikacja zakresu wymagającego rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22). Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Nie przedstawiła więc skarżąca i jej pełnomocnik, że stan zdrowia matki skarżącej jest aż tak poważny, mając na względzie wskazane okoliczności chorób – cukrzycy, i jak wynika z wywiadu schizofrenii - że bez stałej i długotrwałej opieki nie jest on w stanie samodzielnie egzystować bez pomocy skarżącej w życiu codziennym – skoro nawet sama wymagająca opieki podnosi i podkreśla, że skarżąca przyjeżdża do niej trzy razy w tygodniu, a jeśli jest potrzeba, to częściej - ale "tylko zaglądnie". Ponadto, jak wyjaśniła nie może ona mieszkać z córką, ponieważ ma ona swoją rodzinę (chorego konkubenta), co jest spójne z wyjaśnienia samej skarżącej, że przez jakiś czas matka mieszkała u niej, jednakże wróciła do swojego mieszkania. Nie przedstawiono, co także znamienne żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej istnienie wskazanych chorób u matki skarżącej i ich wpływu na jej samodzielne funkcjonowanie pomimo zawiadomienia z art. 79a k.p.a. przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej. Reprezentujący skarżącą w toku postępowania zawodowy pełnomocnik powinien doskonale zdawać sobie sprawę jakie dokumenty medyczne powinien przedłożyć organowi na poparcie ziszczenia się przesłanek do przyznania żądanego świadczenia, zgodnie z zawartym pouczeniem w zawiadomieniu z art. 79a k.p.a. Tego jednakże nie uczyniono, a organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Kolegium miało wystarczające podstawy, do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Nawet bowiem w sytuacji sprzeczności, czy też niewłaściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, decydujące znaczenie ma jego zasadność i prawidłowość. Kolegium mogło więc skorzystać ze swych kompetencji, przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) przez ich błędną wykładnię i zastosowanie. Nie można też Kolegium zarzucić naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. art. 6, 8, 9, 77 § 1, 80 k.p.a.), które by skutkowały uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Ratio legis pomocy społecznej, która to, co ponownie podkreślić należy z całą mocą, ma charakter subsydiarny. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć. Nie jest więc zasadny zarzut nieprzeprowadzenia systemowej i celowościowej wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.

W rozpoznawanej sprawie Kolegium mogło więc, pomimo błędu organu pierwszej instancji w wykładni i zastosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie tego organu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w sentencji wyroku.