Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 278/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2019-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1a  pkt 3, art. 80, art. 64 c § 1 i 4, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 9 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (Dyrektor) postanowieniem

z [...] nr [...]utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z [...] (Naczelnik) nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 1420,46 zł, w związku

z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego

nr DKW.WW.TW.481.DKO.2018 z 12 października 2018 r. wystawionego przez Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

w Warszawie (wierzyciel), obejmującego zobowiązanie W. [...] (Spółdzielnia) z tytułu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych w kwocie należności głównej 15.996,90 zł.

Organ ustalił, że Naczelnik jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne w stosunku do majątku Spółdzielni na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego strona odebrała 4 grudnia 2018 r. w trybie art. 44 § 1 oraz § 4 k.p.a. W dniu 8 stycznia 2019 r. pod wskazany w tytule wykonawczym adres udał się egzekutor celem dokonania czynności egzekucyjnych. Jak wynika z raportu egzekutora pod ww. adresem mieści się żłobek gminny. W dniu 11 stycznia 2019 r. Naczelnik zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Volkswagen Bank GmbH sp. z. o.o (zawiadomienie

z 11 stycznia 2019 r.) doręczając je dłużnikowi zajętej wierzytelności pieniężnej drogą elektroniczną w dniu dokonania ww. czynności. Zobowiązanemu ww. zajęcie organ egzekucyjny doręczył za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. w trybie zastępczym z art. 44 § 1 oraz § 4 k.p.a. Pismem z 11 stycznia 2019 r. bank poinformował organ egzekucyjny, że zajęcie prawa majątkowego nie może być zrealizowane, z uwagi na brak środków na rachunku. Zastosowanie ww. środka egzekucyjnego nie doprowadziło do wykonania zobowiązania. Z uwagi na zaistniałe okoliczności, Naczelnik postanowieniem z 19 marca 2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Spółdzielni z uwagi na bezskuteczność egzekucji administracyjnej, na które wierzyciel nie wniósł zażalenia. Zawiadomieniem z 2 kwietnia 2019 r. Naczelnik poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a na wniosek wierzyciela [...]. wydał postanowienie w tym zakresie.

Dyrektor wskazał, że wierzyciel został obciążony kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 1420, 46 zł na podstawie art. 64c § 4, § 6a, pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. 2018.1314) dalej "u.p.e.a." Na ww. kwotę złożyły się: 1. opłata manipulacyjna - 234,41 zł, nr czynności 155137 z 15 listopada 2018 r. (23.532,77 x 1%); 2. opłata związana z zajęciem rachunku bankowego - 1186,05 zł., nr czynności 1561193

z 11 stycznia 2019 r. (23.732,65. x 5%).

W ocenie Dyrektora przedstawiony stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy, stanowi wystarczającą przesłankę do obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela. Stosownie bowiem do art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty postępowania, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. W niniejszej sprawie taka sytuacja wystąpiła, gdyż postanowienie z 19 marca 2019 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego zakończyło tok dochodzenia roszczenia (dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych), a co za tym idzie, nie ma już prawnej możliwości egzekucji kosztów od zobowiązanego. Kosztów tych nie może pokryć także organ egzekucyjny, gdyż nie prowadził egzekucji administracyjnej w sposób wadliwy.

Dyrektor nie podzielił stwierdzenia wierzyciela, że naliczenie opłaty manipulacyjnej w wysokości 234,41 zł pozostaje w oderwaniu od faktycznie wykonanych czynności, a ponadto narusza standardy wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., syg. akt SK 31/14. Sporne koszty powstały

w związku z podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami, o których mowa

w art. 1a pkt. 12 u.p.e.a., tj. zajęciem rachunku bankowego i wkładu

oszczędnościowego z 11 stycznia 2019 r. Ustawodawca nie uzależnia możliwości naliczenia opłaty od efektów zastosowanego środka egzekucyjnego tylko od jego skuteczności. W związku z tym, jeżeli zobowiązany posiada rachunek bankowy i zostały zajęte wierzytelności pieniężne zdeponowane na tym rachunku (obecne i przyszłe), to zajęcie to jest skuteczne, a zatem po stronie zobowiązanego powstaje obowiązek uiszczenia, z chwilą zawiadomienia go o zajęciu, opłaty za tą czynność, a na mocy art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążają wierzyciela. Dyrektor stwierdził, że skoro skuteczność podjętej czynności egzekucyjnej została osiągnięta (zobowiązany nie mógł korzystać swobodnie z rachunku bankowego), to opłata za zajęcie jest jak najbardziej należna, doszło bowiem również do zajęcia wierzytelności przyszłych, a jak wyżej wskazano ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty od efektów zastosowanego środka egzekucyjnego, tylko od skuteczności czynności podjętej w celu jego zastosowania. Ponadto Dyrektor zauważył, że organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania zobowiązania objętego przedmiotowymi tytułami wykonawczymi stosował szereg środków i czynności egzekucyjnych, co zostało opisane w postanowieniu o umorzeniu postępowania, które, co istotne, nie zostało zaskarżone przez ww. wierzyciela. Zdaniem Dyrektora powyższe działania organu egzekucyjnego uwzględniają wytyczne zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Jednocześnie organ omówił główne założenia tego wyroku.

Dyrektor nie podzielił ponadto poglądu wierzyciela w zakresie konieczności ustalenia adresu Spółdzielni, w sytuacji gdy 8 stycznia 2019 r. organ ten ustalił, że pod wskazanym w tytule wykonawczym adresem funkcjonuje inny podmiot, tj. żłobek gminny. To na wierzycielu ciąży ustawowy obowiązek wskazania adresu zobowiązanego (art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Skoro więc wierzyciel nie ustalił nowego adresu zobowiązanego, a z informacji uzyskanej z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że ten adres jest tożsamy z tym, który wskazał wierzyciel w tytule wykonawczym, trudno uznać racje skarżącego za uzasadnione. Dyrektor nie podzielił także poglądu wierzyciela polegającego na doręczaniu przez organ egzekucyjny korespondencji mającej związek z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym podmiotowi nie mającym uprawnień do jej odbioru. Naczelnik działał

w tym zakresie zgodnie z prawem. Doręczał wszelką korespondencję zobowiązanemu pod adres widniejący w KRS. Doręczenie zobowiązanemu tytułu

i zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego w trybie art. 44 k.p.a wywołało skutki związane powstaniem kosztów egzekucyjnych, które obciążają wierzyciela.

Na powyższe postanowienie Prezes Zarządu PEFRON złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie

i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych, mimo że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, gdyż na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, że organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

2. art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z [...] pomimo, że organ powinien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji;

które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem skarżącego organ egzekucyjny nie wykazał, że w ciągu 14 dni od dokonania pierwszego zajęcia prawa majątkowego doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu (art. 64 § 2 u.p.e.a.). Wątpliwości budzi poprawność interpretacji doręczenia tytułu wraz z zawiadomieniem zobowiązanemu w trybie doręczenia zastępczego. Nie wykazano bowiem, że żłobek jest uprawniony do odbioru korespondencji w imieniu dłużnika. Organ egzekucyjny nie ustalił obecnego adresu Spółdzielni. Konsekwencją niedoręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego w terminie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego jest niedopuszczalność pobrania opłat egzekucyjnych przez organ egzekucyjny.

Dodatkowo kwota naliczonych kosztów pozostaje w oderwaniu od faktycznie wykonanych czynności przez Naczelnika. Zaskarżone postanowienie nie uwzględnia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. Wskazał, że Naczelnik nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania podjętych przez organ czynności, czy też nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Postanowienie Naczelnika zostało wydane [...], tj. po dacie opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji oznacza to, że wyrok ten ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny. Na potwierdzenie swojego stanowiska skarżący wskazał na wyroki sądów administracyjnych.

Skarżący powołał wyroki sądów administracyjnych, w których zawarto stanowisko, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna, o której mowa

w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Skarżący nie zgodził się przy tym ze stwierdzeniem, że zasadność odmiennego stanowiska organu w tym zakresie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, o czym świadczą wyroki sądów administracyjnych powołane przez skarżącego.

Strona zarzuciła, że organ nie dokonał miarkowania wysokości kosztów stosownie do stopnia skomplikowania czynności i nakładów poniesionej pracy.

W przedmiotowej sprawie obciążenie wierzyciela kosztami zajęcia pustego rachunku bankowego nosiłoby znamiona "kary" w sytuacji, gdy realizował on swoje ustawowe obowiązki. Skarżący zwrócił uwagę na niewspółmierną wysokość naliczonych kosztów. Takie działania oznaczają ograniczenie środków, które co do zasady powinny służyć ochronie interesów osób niepełnosprawnych.

Wskazała, że w przedmiotowej sprawie zarówno wierzyciel tj. PEFRON jak i organ egzekucyjny są jednostkami budżetowymi i funkcjonują w oparciu o środki finansowe przekazane przez Skarb Państwa. Obciążenie wierzyciela kosztami zajęcia rachunku bankowego stanowi de facto przesunięcie środków finansowych z jednego rachunku bankowego na inny w ramach szeroko rozumianego budżetu Skarbu Państwa. Przekazywanie środków pieniężnych z rachunku PEFRON na rachunek organu egzekucyjnego w sytuacji, gdy nie doszło nawet do częściowego zaspokojenia roszczeń wierzyciela jest także społecznie nieuzasadnione, gdyż może utrudnić wierzycielowi realizację jego ustawowych zadań.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2018.1302 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że skargę należy uwzględnić, ponieważ zaskarżone oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji naruszają prawo.

Przedmiot sprawy dotyczy oceny zasadności obciążenia skarżącego (wierzyciela) kosztami postępowania egzekucyjnego, przeprowadzonego wobec zobowiązanej Spółdzielni, w sytuacji, gdy nie nastąpiło faktyczne zajęcie wierzytelności, a jedynie doszło do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (art. 80 u.p.e.a.).

Z przepisu art. 64 c § 1 i 4 u.p.e.a. wynika, że opłaty, o których mowa

w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64 a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem

§ 2-4, obciążają zobowiązanego. Jeśli natomiast koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, tak jak w niniejszej sprawie, pokrywa je wierzyciel.

Przyczyną sporu jest interpretacja przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Zgodnie

z powołaną regulacją organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Różnica zdań stron wynika z odmiennego rozumienia terminu "dokonana czynność egzekucyjna". Według organu o dokonanej czynności egzekucyjnej można mówić już w sytuacji zastosowania danego środka egzekucyjnego, przykładowo jak w niniejszej sprawie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego, nawet gdy nie było na rachunku bankowym środków finansowych. Zdaniem skarżącego natomiast o dokonanej czynności egzekucyjnej można mówić wyłącznie wówczas gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Samo zajęcie rachunku bankowego, na którym od dnia zajęcia do daty zakończenia postępowania egzekucyjnego nie zgromadzono żadnych środków, nie daje podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą w wysokości wynikającej z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Ustosunkowując się do tak zarysowanej kwestii spornej należy wskazać, że przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie uzależnia możliwości pobrania opłaty za czynności egzekucyjne od tego, czy należność w chwili dokonania czynności egzekucyjnej została wyegzekwowana. Opłaty te są należne organowi egzekucyjnemu za samo podjęcie tych czynności. Przez czynność egzekucyjną rozumie się bowiem wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Wysokość opłaty odnosi się do kwoty egzekwowanej, nie zaś wyegzekwowanej należności. Rację ma więc organ egzekucyjny twierdząc, że wierzyciel nie może uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego tylko z tego powodu, że było ono nieefektywne.

Poza sporem natomiast jest, że w rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego – zajęcia wierzytelności

z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego. Dopełniono bowiem wymogów odnoszących się do zgodnego z przepisami zastosowania tego środka egzekucyjnego. Przeszkody do uznania, że doszło do zastosowania tego środka nie mogło stanowić to, że w tym czasie na tym rachunku nie zostały zdeponowane środki pieniężne stanowiące własność zobowiązanej Spółdzielni. Wskazać należy, że zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym

w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Za podjęcie przez organ egzekucyjny czynności zajęcia przysługuje mu wynagrodzenie.

W myśl art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Dłużnikiem zajętej wierzytelności zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 1a pkt 3 u.p.e.a. jest dłużnik zobowiązanego jak również bank, pracodawca, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata i inne podmioty realizujące na wezwanie organu egzekucyjnego zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego. W konsekwencji wierzyciel nie może uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego tylko z tego powodu, że było ono nieefektywne. Stanowisko to znajduje pośrednio potwierdzenie w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016r., SK 31/14. Trybunał kwestionując obciążenie dłużnika pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela, po dokonaniu czynności egzekucyjnej i umorzeniu postępowania egzekucyjnego zwrócił uwagę na konieczność określenia przez ustawodawcę sposobu obliczania opłat w takim przypadku. Oznacza to, jak wskazał WSA w Opolu w wyroku z 21 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Op 33/18, że obecnie obowiązujące przepisy nie uzależniają możliwości naliczania opłat egzekucyjnych od skuteczności postępowania egzekucyjnego. Przyjmuje się, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjne są konsekwencją stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Opłaty za czynności egzekucyjne są więc należnościami, które nie powodują bezpośredniego wydatkowania środków przez organ egzekucyjny za dokonywane czynności

i stanowią swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych. Opłaty te są należne organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna

z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2016 r. II FSK 3167/14, )

Z powyższych względów Sąd, nie podziela poglądów wyrażonych w wyrokach sądów administracyjnych, powołanych w skardze. W konsekwencji zarzuty skargi

w tym zakresie są nieuzasadnione, co oznacza, że nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Uzasadnione okazały się natomiast zarzuty nieuwzględnienia przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz.U.2016.1244). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że:

art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny (pkt 4.3.) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat

w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych

i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa

w art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Należy też zauważyć, że jakkolwiek przedmiotowy wyrok bezpośrednio odnosi się do art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a., to nie ulega wątpliwości, że przeprowadzona w nim analiza instytucji kosztów postępowania egzekucyjnego oraz zakres ingerencji ustawodawcy przy ich określaniu winny być uwzględnione przy interpretacji pozostałych przepisów art. 64 § 1, których wysokość określona jest stosunkowo. Są to te same problemy, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. określenia maksymalnej wysokości tych opłat.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że określając kwotę kosztów egzekucyjnych, na które składa się opłata manipulacyjna oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów, jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego. Powstała zatem uzasadniona wątpliwość, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w adminisatrcji przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą

w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Powołany wyrok został opublikowany 16 sierpnia 2016 r., a zaskarżone postanowienia noszą datę [...] i [...]. Do dnia wydania postanowień przez organy obu instancji nie zostały wdrożone rozwiązania legislacyjne, które stanowiłyby wykonanie wskazań wynikających z tego wyroku. Należy podzielić stanowisko organu, że brakującej części normy nie może ustalić za ustawodawcę ani sąd, ani organ. Omówiony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował jednak z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zawarte w uzasadnieniu wyroku wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 3802/18, z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17, z 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie miał natomiast zarzut niewykazania przez organ doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub zawiadomienia

o zajęciu w terminie, o którym mowa w art. 64 § 2 u.p.e.a. Wymaga wyjaśnienia, że kwestia prawidłowości doręczenia ww. dokumentów nie może stanowić przedmiotu rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej oceny zasadności obciążenia skarżącego (wierzyciela) kosztami postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo z dyspozycji przepisu art. 64 § 2 u.p.e.a. wynika, że dla ziszczenia się opisanych w nim skutków wystarczającym jest nadanie do zobowiązanego w placówce pocztowej odpisu tytułu wykonawczego lub zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, który to warunek w niniejszej sprawie został spełniony.

Wysokość kosztów egzekucyjnych wynika wprost z przepisów ustawy egzekucyjnej i są one należne organowi egzekucyjnemu z tytułu prowadzonej egzekucji, nawet w sytuacji, gdy wierzycielem są podmioty finansowane podobnie jak organy egzekucyjne z budżetu. Ustawodawca nie wprowadził przedmiotowych ani podmiotowych zwolnień, które zwalniałyby te podmioty z obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych. A skoro tak, to sama okoliczność, iż wierzyciel jest podmiotem finansowanym ze środków publicznych podobnie jak i realizacja przez niego ustawowych zadań nie stanowi uzasadnienia dla nie obciążania kosztami.

Ponownie rozpoznając sprawę organ, w razie braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien zatem uwzględnić, czy wysokość kosztów egzekucyjnych, jest adekwatna w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostaje w związku z efektywnością egzekucji.

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił w pkt 1 wyroku zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy p.p.s.a. O kosztach w pkt 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz.U. 2018.265).