Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1776/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jacek Mrozek sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik asesor WSA Nina Beczek (spr.) Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 maja 2022 r. nr DAP-WN-727-47-25/2017/WWP w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A.W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 12 maja 2022 r. nr DAP-WN-727-47-25/2017/WWP, po rozpatrzeniu wniosku Powiatu [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z 9 kwietnia 2015 r. nr DMSP.555.32.2015.RSz oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z 25 września 2000 nr GG.VI.7723/V/144b/2000/OR w części dotyczącej stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Powiat [...] własności mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu Zespołu Szkół w [...] przy ul. [...], obejmującego nieruchomość położoną w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha, dla której prowadzona jest obecnie księga wieczysta KW nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wojewoda Małopolski decyzją z 25 września 2000 r. stwierdził nabycie przez Powiat [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własności mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu Zespołu Szkół w [...], obejmującego nieruchomość położoną w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], oznaczoną jako działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha. Decyzja ta stała się ostateczna i weszła do obrotu prawnego.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Wojewody Małopolskiego, w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...] ha wystąpiła A. W.

Po rozpatrzeniu wniosku, Minister Skarbu Państwa decyzją z 9 kwietnia 2015 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody Małopolskiego z 25 września 2000 r. w części dotyczącej stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Powiat [...] własności mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu Zespołu Szkół w [...] przy ul. [...], obejmującego nieruchomość położoną w jednostce ewidencyjnej [...], obręb K[...] oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha, dla której prowadzona jest obecnie księga wieczysta KW nr [...].

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją Ministra Skarbu Państwa z 9 kwietnia 2015 r. wystąpił Powiat [...]. Postępowanie to zostało zawieszone z urzędu przez Ministra Skarbu Państwa postanowieniem z 28 października 2015 r. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania administracyjnego toczącego się przed Wojewodą Małopolskim w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody Małopolskiego z 30 października 2013 r. nr WS-III.7515.1.4.2011.IB stwierdzającą, że działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] ha, obręb [...], wchodząca w skład zespołu pałacowo-parkowego nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.). Następnie zawieszone postępowanie zostało podjęte przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z 14 stycznia 2019 r.

Po rozpatrzeniu wniosku Powiatu [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 29 lipca 2019 r. nr DAP-WN-727-47-25/2017 uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z 9 kwietnia 2015 r. i umorzył postępowanie wszczęte na wniosek A. W.w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z 25 września 2000 r. w części dotyczącej stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Powiat [...] własności mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu Zespołu Szkół w [...] przy ul. [...], obejmującego nieruchomość położoną w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha, dla której prowadzona jest obecnie księga wieczysta KW nr [...].

Powyższa decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 29 lipca 2019 r. była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1894/19 uchylił decyzję Ministra z 29 lipca 2019 r. z uwagi na wykazany przez Sąd fakt przysługującego A. W. prawa strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z 25 września 2000 r. Następnie wyrok ten stał się przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 515/21 oddalił skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Ponownie rozpatrując sprawę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w zaskarżonej decyzji z 12 maja 2022 r. stwierdził, że nie zaistniała żadna z wymienionych w art. 156 § 1 kpa przesłanek, która skutkowałaby koniecznością orzeczenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z 25 września 2000 r. W ocenie Ministra, zgromadzona w sprawie dokumentacja dowodzi, że aktualnie stan prawny spornej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] uregulowany jest w księdze wieczystej KW nr [...]. Jednocześnie zebrana dokumentacja wskazuje, że w dniu 1 stycznia 1999 r. stan prawny był wpisany w księdze Z.200 na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister zauważył także, że decyzją z 30 października 2013 r. Wojewoda Małopolski stwierdził, że sporna działka o nr [...] nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i że decyzja ta stała się ostateczna z dniem 16 listopada 2013 r. Mimo, że Minister nie kwestionuje pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Wojewody Małopolskiego z 30 października 2013 r., to jednak w jego ocenie nie można pomijać faktu, że to wpis w księdze wieczystej danej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia jej stanu prawnego, istniejącego w dacie komunalizacji. W przypadku założenia dla danej nieruchomości księgi wieczystej, organy administracji publicznej przede wszystkim w oparciu o ten wpis obowiązane są dokonywać oceny badanych decyzji administracyjnych. Minister wyjaśnił, że treść wpisu w księdze wieczystej, jako orzeczenie sądu cywilnego, wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Z tej przyczyny, jak podniósł, organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne wynikające z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Jednocześnie organ wskazał, że domniemanie wynikające z ksiąg wieczystych jest wzruszalne, a jego obalenie wymaga przeprowadzenia dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu sądowym jako przesłanka rozstrzygnięcia sprawy. W każdym razie przeprowadzenie dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego i jest zastrzeżone wyłącznie dla właściwości sądu powszechnego i nie daje organom administracji publicznej jakiejkolwiek ingerencji w ich treść.

Podsumowując, Minister stwierdził, że jest związany wpisem w księdze wieczystej i nie jest uprawniony w postępowaniu nadzorczym do badania jego prawidłowości, skarżąca zaś może wystąpić do sądu powszechnego o zmianę wpisu w księdze wieczystej.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosła A. W., zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 7 i art. 45 Konstytucji RP w zw. z art. 3 i 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, i wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Uzasadniając zarzuty skarżąca wskazała, że w polskim systemie prawnym przyjęto zasadę deklaratoryjnego charakteru wpisu do księgi wieczystej, co oznacza, że brak wpisu prawa własności do księgi wieczystej nie pozbawia właściciela nieruchomości tytułu prawnego do nieruchomości. Niemniej, w istocie, księgi wieczyste pełnią m.in. funkcję informacyjną, jak i funkcję ochronną, a jej przejawem jest przyjęcie zasady jawności materialnej rejestru i związane z tym domniemania: zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 u.k.w.h.), nieistnienia prawa wykreślonego (art. 3 ust. 2 u.k.w.h.), czy rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 u.k.w.h.). Jak stanowi art. 3 u.k.w.h. domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, zaś prawo wykreślone nie istnieje. Domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece są domniemaniami iuris tantum i jako takie mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu w księdze ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (jak w sprawie niniejszej). Usunięcie powstałej, na skutek przyczyn i zdarzeń o różnym charakterze, sprzeczności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a jej rzeczywistym stanem prawnym, ma miejsce na podstawie wyroku sądu wydanego w oparciu o art. 10 u.k.w.h., zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Jednakże obalenie powyższego domniemania unormowanego w art. 3 u.k.w.h. (wzruszalnego) w postępowaniu przed sądem powszechnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, będzie możliwe dopiero po uzyskaniu stosownego dowodu, wskazującego na inny stan prawny nieruchomości niż ten, który został w księdze wieczystej ujawniony. Decyzja Wojewody Małopolskiego z25 września 2000 r., zgodnie z którą organ stwierdził, że przedmiotowa działka nr [...] wchodzi w skład zespołu pałacowo-parkowego i nie podpada pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, takim wystarczającym dowodem nie jest zarówno dla postępowania uzgadniającego treść księgi wieczystej, jak i postępowania przed sądem wieczystoksięgowym, wszczętego celem dokonania aktualnego wpisu do prowadzonej dla nieruchomości księgi wieczystej. W niniejszej sprawie, w ocenie skarżącej, koniecznym jest zatem uprzednie wyeliminowanie ostateczną decyzją – decyzji komunalizacyjnej Wojewody Małopolskiego z 25 września 2000 r. we wnioskowanym zakresie – co jest możliwe wyłącznie w drodze niniejszego postępowania o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Wojewody Małopolskiego z 25 września 2000 r. Ostateczna decyzja, jako dowód, wykaże bowiem sądowi powszechnemu występującą i niekwestionowaną przez Ministra rozbieżność w powyższej materii (stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości). Zgodnie z aktualną regulacją prawną, organ administracyjny, dysponując decyzją z 30 października 2013 r., ma pełne uprawnienie do samodzielnego ustalenia, oczywiście wyłącznie na użytek tego postępowania, faktu, że przedmiotowa nieruchomość w dacie komunalizacji nie stanowiła mienia Skarbu Państwa. Skarżąca podkreśliła, że decyzja ta nie stanowi podstawy zmiany wpisu prawa własności w księdze wieczystej, stan prawny ujawniony i chroniony księgą wieczystą pozostaje nadal bez zmian. Ewentualna zmiana, zgodnie z powyższym, będzie dopiero możliwa po uzyskaniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego, wydanego w postępowaniu prowadzonym o ustalenie rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. W ocenie skarżącej, przeciwne stanowisko jakie prezentuje Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, prowadzi natomiast do sytuacji patowej, uniemożliwiającej wykazanie skarżącej rzeczywiście występującego stanu prawnego nieruchomości, albowiem bez wyeliminowania decyzji komunalizacyjnej w powyższym trybie we wnioskowanej części, niemożliwym jest wystąpienie do sądu powszechnego o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości i tym samym w dalszej kolejności dokonania stosownego wpisu do prowadzonej dla niej księgi wieczystej. Niezwykle istotnym jest bowiem fakt, że powództwo o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może wytoczyć tylko osoba uprawniona do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej (uchwała 7 sędziów SN z dnia 15 marca 2006 r., III CZP 106/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 160). Oznacza to, że proces w trybie art. 10 ust. 1 u.k.w.h. podlega ograniczeniom podmiotowym, a legitymowanym czynnie nie jest każdy, kto ma interes prawny (jak podała skarżąca – jak ma to miejsce w jej przypadku). Gdyby zatem przyjąć, że postępowanie o uzgodnienie księgi wieczystej jest wyłącznym trybem wzruszenia domniemań wprowadzonych w art. 3 u.k.w.h., nie wszystkie zainteresowane osoby mogłyby skorzystać z tej możliwości, co tym samym znacznie ograniczyłoby, w sposób nieuzasadniony i nieproporcjonalny, zagwarantowane Konstytucją RP prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Reasumując skarżąca ponownie podniosła, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym, o którym mowa w art. 3 ust. 1 u.k.w.h., może zostać wzruszone – jako przesłanka rozstrzygnięcia – w innej sprawie (postępowaniu) niż sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 tej ustawy). Orzeczenie w sprawie, w której wzruszenie domniemania z art. 3 u.k.w.h. jest ustalane jedynie przesłankowo (jak w sprawie niniejszej), nie ma bowiem skutku erga omnes, a jedynie między stronami tego postępowania, czyli jedynie ze skutkiem inter partes, bez wykreślenia prawa z księgi. Wzruszenie (obalenie) tego domniemania wywołuje skutki prawne wyłącznie w danej sprawie i ma znaczenie wyłącznie dla zapadłego w niej rozstrzygnięcia. To samo odnosi się do dobrej wiary w kontekście rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, albowiem takie rozstrzygnięcie organu samo w sobie nie wyłącza dobrej wiary w odniesieniu do innych osób, które działają w zaufaniu do treści księgi wieczystej. A zatem, pozostałe osoby, niebędące stronami w tym postępowaniu (niniejszym) mogą nadal powołać się na domniemania wynikające z art. 3 u.k.w.h. Wzruszenie takiego domniemania (zgodnie z art. 234 k.p.c.) nie oznacza, że równocześnie przestaje obowiązywać prawomocny wpis ujawniony w księdze wieczystej, a więc nie zostaje on automatycznie uchylony ani usunięty z księgi i nadal pozostaje w obrocie prawnym, wywołując w stosunku do wszystkich pozostałych osób skutki, o jakich mowa w ustawie o księgach wieczystych i hipotece. Tylko w stosunku do stron innego (niniejszego) postępowania te skutki mogą zostać wyłączone. Stąd też skarżąca ponownie podniosła, że wpis właściciela do księgi wieczystej ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, co oznacza, że wynikające z takiego wpisu domniemanie oparte na treści art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, możliwe jest do obalenia w każdym postępowaniu, w którym ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia zasadności żądania. Decyzja Wojewody Małopolskiego z 30 października 2013 r. niewątpliwie stanowi dostateczną przesłankę dla obalenia domniemania o prawdziwości wpisu w księdze wieczystej w dacie komunalizacji, oczywiście na użytek niniejszej sprawy. Zatem, wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej jest zdaniem skarżącej wykazany, gdyż zgodnie z treścią ostatecznej decyzji Wojewody Małopolskiego z 30 października 2013 r. zespół pałacowo-parkowy, oznaczony aktualnie jako działka nr [...], stanowiący byłą własność dziadka skarżącej Z. W., nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Skoro powyższa działka nie mogła zostać przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie wymienionego dekretu, to tym samym nie mogła zostać skomunalizowana na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. To z kolei, zdaniem skarżącej, prowadzi do konkluzji, że podważana przez nią w trybie nieważnościowym decyzja komunalizacyjna, jako wydana z rażącym naruszeniem prawa, powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Takie też stanowisko wynika z decyzji Ministra Skarbu Państwa z 9 kwietnia 2015 r.

Zdaniem skarżącej postawa Ministra, wyrażona w zaskarżonej decyzji, prowadzi, do nieuzasadnionego i nieproporcjonalnego ograniczenia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), albowiem treść zaskarżonej decyzji uniemożliwia skarżącej wystąpienie do sądu powszechnego w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przedmiotowej nieruchomości, a także narusza naczelną zasadę państwa prawa – zasadę praworządności, ujawnioną w art. 7 Konstytucji RP, której wszystkie organy państwa są podporządkowane, a w następstwie powyższego wyrażoną również w art. 6 k.p.a. i w art. 7 k.p.a. Jest to zasada pierwszoplanowa, kluczowa, która wynika z zasady demokratycznego państwa.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, albowiem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydając zaskarżoną decyzję w sprawie dopuścił się naruszenia prawa, które miało wpływ na wynik sprawy.

Sprawa zakończona wydaniem zaskarżonej decyzji, a dotycząca stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody Małopolskiego z 25 września 2000 r., była już poddana kontroli zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1894/19 uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 29 lipca 2019 r. (którą Minister ten uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z 9 kwietnia 2015 r. stwierdzającą nieważność decyzji komunalizacyjnej z 25 września 2000 r.), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 515/21 oddalił skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniesioną od powyższego wyroku z dnia 13 marca 2020 r.

Element ten ma doniosłe znaczenie, bowiem w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponownie rozpatrując sprawę, zarówno organ, jak i orzekający aktualnie Sąd są więc związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w przywołanym wyroku. W konsekwencji oznacza to, że organ odwoławczy był obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do ocen prawnych zawartych w uzasadnieniach powyższych wyroków z dnia 13 marca 2020 r. i z dnia 22 października 2021 r. Reguła wyrażona w przepisie art. 153 powołanej ustawy ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ustanie mocy wiążącej oceny prawnej może spowodować zmiana, po wydaniu orzeczenia, istotnych okoliczności faktycznych lub przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia, zmiana stanu prawnego oraz wzruszenia orzeczenia (zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym trybie. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia jego wadliwości. Rozwiązanie to stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu. Działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych m.in. z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także sądu administracyjnego. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego. Z uwagi na treść art. 153 powołanej ustawy, organ nie może na dalszych etapach postępowania skutecznie zakwestionować kwestii przesądzonych już wcześniej przez Sąd. Uregulowania zawarte w tym przepisie mają bowiem zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu.

Nadto dodać należy, że zgodnie z art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ratio legis tej regulacji polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Moc wiążąca orzeczenia określona w tym przepisie w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w postępowaniu późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Zachodzi tu zatem ograniczenie dowodzenia faktów, objętych prejudycjalnym orzeczeniem, a nie tylko ograniczenie poszczególnego środka dowodowego. Ani organ, ani sąd nie mogą inaczej i na nowo sformułować oceny prawnej, która już raz została sformułowana w sprawie i są zobowiązane podporządkować się jej w pełnym zakresie. Co więcej, sąd ponownie orzekający jest zobowiązany wskazać, czy organ do tej oceny się zastosował, co jest warunkiem legalności zachowania organu w sprawie. Natomiast niezastosowanie się przez organ czy sąd do oceny prawnej wyrażonej w poprzednim wydanym w tej samej sprawie prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego jest naruszeniem prawa, tj. art. 153 powołanej ustawy.

Powyższe uwagi mają znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem w prawomocnym wyroku z 13 marca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy "Zadaniem organu jest ustalenie prawidłowości wydania decyzji komunalizacyjnej (...) na podstawie całokształtu materiału dowodowego jakim dysponuje, w tym ostatecznych decyzji administracyjnych, które istnienie tego prawa podważyły, a nie wyłącznie w oparciu o wpis w księdze wieczystej, którego do czasu istnienia w obrocie ostatecznej decyzji komunalizacyjnej, skarżąca uzgodnić nie może.". Tymczasem Minister w zaskarżonej decyzji – wbrew zaleceniu Sądu – ponownie skoncentrował swoją uwagę wyłącznie na wpisie w księdze wieczystej i ponownie wydał decyzję wyłącznie w oparciu o wpis w księdze wieczystej, czym naruszył art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zauważyć przy tym należy na co zwrócił uwagę również Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w wyroku z dnia 22 października 2021 r., że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia 18 sierpnia 2014 r., Dz.Kw.[...], którym Sąd oddalił wniosek skarżącej o dokonanie wpisu własności w księdze wieczystej wyjaśniając m.in., że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, jeżeli nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to ostateczna decyzja administracyjna wydana na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN rozstrzygająca definitywnie i wiążąco dla sądów powszechnych kwestie nabycia (lub nie nabycia) przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości mogłaby stanowić odpowiedni dokument, o którym mowa w art. 31 u.k.w.h. wykazujący niezgodność z rzeczywistym stanem prawnym w razie wadliwego ujawnienia w księdze wieczystej Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak jednak wyjaśnił w omawianym postanowieniu sąd wieczystoksięgowy, sąd powszechny jest, co do zasady, związany decyzją komunalizacyjną do czasu jej wyeliminowania z obrotu prawnego i dopóki decyzja komunalizacyjna, na podstawie której dokonano wpisu Powiatu Miechowskiego jest w obrocie prawnym sąd wieczystoksięgowy nie jest uprawniony do kwestionowania stwierdzonego w niej stanu prawnego.

Nadto zauważyć należy, że w uzasadnieniu powyższego wyroku z dnia 13 marca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wprawdzie Wojewoda Małopolski decyzją z 25 września 2000 r. stwierdził nabycie przez Powiat [...] m.in. działki objętej niniejszym postępowaniem, jednakże decyzją z 30 października 2013 r. ten sam Wojewoda stwierdził, że przedmiotowa działka wchodząca w skład zespołu pałacowo-parkowego nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 16 listopada 2013 r. Tym samym, jak stwierdził dalej Sąd w powyższym wyroku, decyzja Wojewody Małopolskiego z 30 października 2013 r. przekreśliła tytuł Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości. Decyzja ta wywołała ten skutek, że Skarb Państwa utracił prawo własności objętej decyzją nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Skarb Państwa utracił podstawę prawną nabycia prawa własności tej nieruchomości wynikającej z dekretu o reformie rolnej. Tym samym nie mogło być przedmiotem komunalizacji mienie, które nie stanowiło własności Skarbu Państwa. Skarb Państwa wprawdzie w dacie wydania decyzji Wojewody Małopolskiego legitymował się prawem własności działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, obręb [...], dla której prowadzona jest obecnie księga wieczysta KW nr [...], niemniej jednak na skutek decyzji Wojewody Małopolskiego z 30 października 2013 r. podstawa jego prawa odpadła, gdyż decyzja Wojewody Małopolskiego z 30 października 2013 r. przekreśliła tytuł prawa własności Skarbu Państwa do tej nieruchomości. W niniejszej sprawie ujawnione, na skutek decyzji Wojewody Małopolskiego z 30 października 2013 r. okoliczności wskazują, że Skarbowi Państwa na dzień 1 stycznia 1999 r. nie przysługiwał tytuł własności do tej nieruchomości pomimo niedokonania zmian w treści księgi wieczystej. Tym samym wbrew stanowisku organu domniemanie rękojmi wiary ksiąg wieczystych zostało wzruszone.

Naczelny Sąd Administracyjny natomiast w wyroku z 22 października 2021 r. zwrócił uwagę, że realizacja reformy rolnej była często dokonywana w sposób wadliwy, albowiem przejmowane nieruchomości niejednokrotnie nie spełniały z różnych względów kryteriów określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przepis § 5 rozporządzenia z 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN miał z założenia służyć naprawieniu skutków takich nieprawidłowości – między innymi na jego podstawie Wojewoda Małopolski wydał decyzję z 30 października 2013 r. Z akt niniejszej sprawy wynika, że wspomnianą już decyzją z 30 października 2013 r. Wojewoda Małopolski, po rozpatrzeniu wniosku K. W., w miejsce którego wstąpiła jego córka A. W., stwierdził, że działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] ha, obręb [...] wchodząca w skład zespołu pałacowo-parkowego, nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem organu wydającego tę decyzję oznacza to, że nieruchomość ta nie podlegała przejęciu na własność Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust 1 lit. e dekretu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że decyzja administracyjna, o jakiej mowa w § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ma charakter deklaratywny, wywiera skutek rzeczowy (w tym sensie, że stwierdza, że prawo własności przysługiwało przez cały czas pierwotnemu właścicielowi bez konieczności powrotnego przeniesienia tego prawa) i stanowi wyłączną podstawę do uzyskania przez byłych właścicieli lub ich spadkobierców wiedzy, że Skarb Państwa nie nabył z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skoro na mocy powyższej decyzji z 30 października 2013 r. rzeczona nieruchomość nie przeszła na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN, to jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, nadal jej właścicielem pozostawał Z. W. – dziadek skarżącej i właściciel nieruchomości.

W świetle powyższych okoliczności bezpodstawne jest odmawianie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z 25 września 2000 r. z powoływaniem się na wpis w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa, a następnie kolejny raz odsyłanie skarżącej do sądu powszechnego w celu zmiany wpisu w tejże księdze wieczystej, co do której przecież już sąd wieczystoksięgowy stwierdził, że związany jest decyzją komunalizacyjną aż do czasu jej wyeliminowania z obrotu prawnego i dopóki ona pozostaje w obrocie prawnym, sąd wieczystoksięgowy nie jest uprawniony do kwestionowania stwierdzonego w niej stanu prawnego. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględni wyrażoną wyżej ocenę prawną – mając na względzie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2020 r. i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2021 r. – wiążącą organ na mocy art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i stwierdzi nieważność decyzji komunalizacyjnej Wojewody Małopolskiego z 25 września 2000 r.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 powołanej ustawy.