Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1722/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 29 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/941/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej J. M. 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. M. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 29 września 2023 r. (nr SKO.ŚR/4111/941/2023) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. z 14 lipca 2023 r. (nr GOPS ŚR 5211-6/23) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny tej sprawy przedstawiał się następująco:

Skarżąca pismem z 16.06.2023 r. wniosła do organu I instancji żądanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, P. G.

Z przeprowadzonego w toku postępowania wywiadu środowiskowego wynikało, iż skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem. Zakres tej opieki obejmuje: podanie leków, umawianie wizyt lekarskich, realizację recept, płacenie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, dbanie o higienę ojca (mycie, czesanie, golenie), zmianę pampersa, przygotowanie posiłków, podanie ich, przebieranie, zmianę pościeli, pranie, sprzątanie, zapobieganie odleżynom. Pracownik socjalny – w dokumencie sporządzonym z wywiadu środowiskowego zapisał rodzaj schorzeń, którymi obarczony ma być ojciec skarżącej. Są to m.in.: choroba uchyłkowa jelita, zapalenie żołądka, miażdżyca uogólniona, choroba refluksowa, kamica żółciowa, tłuszczak w okolicy czołowej, zapalenie dwunastnicy, nadciśnienie tętnicze, torbiele nerek, rozrost prostaty, przepuklina, tętniak aorty piersiowej, niedosłuch, astma oskrzelowa, otępienie.

W oświadczeniu z 3.07.2023 r. skarżąca podała m.in., że jej ojciec jest pod stałą kontrolą: pulmonologa, kardiologa, neurologa i urologa.

Z akt wynika, że decyzją organu I instancji z 2.12.2022 r. przyznany został skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad ojcem.

Odmawiając przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, Wójt Gminy L. w uzasadnieniu decyzji z 14.07.2023 r. podał, że skarżąca niewątpliwie sprawuje opiekę nad ojcem, jednak z uwagi na powyższe ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, a ta okoliczność wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1b pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Nadto organ wskazał na brak spełnienia przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1b w.w. ustawy.

W odwołaniu skarżąca podała, że wraz wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenie, że z dniem przyznania tego świadczenia zobowiązuje się do rezygnacji z dotychczas otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak podkreślono, rezygnacja ze świadczenia przed uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powodowało by niepewność i obawę, czy uzyska ona oczekiwane świadczenie i czy nie pozostanie bez środków finansowych. Nadto skarżąca akcentowała, że organ I instancji nie mógł odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z uwagi na niekonstytucyjność tej regulacji.

SKO w Krakowie decyzją z 29 września 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Kolegium wskazało, że w sprawie sporne było to, czy zakres (charakter) sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem wypełnia ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a ponadto czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Kolegium Odwoławcze przytoczyło zakres czynności opiekuńczych stwierdzony podczas wywiadu środowiskowego (podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept, płacenie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wykonywanie czynności pielęgnacyjnych: higiena osobista, mycie, czesanie, golenie, zmiana pampersów, przygotowywanie posiłków i ich podawanie, zmiana pościeli, sprzątanie, zapobieganie odleżynom, gdyż ojciec większość czasu leży), a następnie podało, że nie sposób przyjąć, że rozmiar obowiązków skarżącej związanych z opieką nad ojcem "nie uniemożliwia Jej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy". Organ odwoławczy podał, że takie czynności jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, sprzątanie czy załatwianie spraw urzędowych nie mogą być uznane za czynności wymagającej pełnej dyspozycyjności ze strony odwołującej się. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, nie może usprawiedliwiać powstrzymywania się (niepodejmowania czy rezygnacji) wykonywania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Podkreśliło Kolegium Odwoławcze, że z akt sprawy nie wynika, by ojciec skarżącej wymagał ciągłej obecności, czy też nadzoru ze strony wnioskodawczyni.

W ocenie organu odwoławczego, nie tylko zakres opieki nie uzasadnia objęcia pomocą w formie świadczenia pielęgnacyjnego, ale również brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zawodowej, a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu ojcu stałej opieki. Z akt wynika bowiem, że skarżąca jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w urzędzie pracy, niepracującą od wielu lat z uwagi na stan zdrowia (lekki stopień niepełnosprawności). Jak wynika to z danych pozyskanych z Grodzkiego Urzędu Pracy, skarżąca przepracowała 4 lata i 7 miesięcy. Podczas kilkunastoletniej rejestracji w urzędzie pracy, skarżąca otrzymała szereg propozycji podjęcia zatrudnienia, z których jednak nie skorzystała. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium nie ma żadnego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, bądź jego niepodejmowaniem w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 30 czerwca 2022 r.

SKO podało przy tym, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi, w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo organ podał, że wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka w postaci czasu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie mogła być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13).

W skardze na powyższą decyzję skarżąca podniosła zarzuty naruszenia:

- art. 17 ust. 1 ustawy świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- art. 7, art, 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez Skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponadto żądała zasądzenia kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga była zasadna i skutkowała uchyleniem obu kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów administracji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania tych aktów (Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Przepis ten mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie, art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18.03.2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).

Jak wynika z zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, przyjętym motywem tego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, iż zakres opieki realizowanej przez skarżącą względem ojca nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz z uwagi na historię zatrudnienia skarżącej (długotrwałe pozostanie bez pracy; dotychczas przepracowała skarżąca 4 lata i 7 miesięcy, brak podejmowania ofert zatrudnienia) – nie można przyjąć, że jej pasywność zawodowa wynika z opieki świadczonej ojcu.

W ocenie Sądu, przedstawione wyżej stanowisko, wyrażone zostało przedwcześnie, przy zaniechaniu dokładnego ustalenia stanu faktycznego kontrolowanej sprawy i kompleksowej ocenie całego materiału dowodowego.

W zakresie wskazanego wyżej "historii zatrudnienia" wskazać należy, iż w orzecznictwie trafnie wskazuje się, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 87/22). Podkreślić więc należy, że nie sposób a priori wykluczać tego, że u osoby biernej zawodowo, dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, które uzasadniałoby twierdzenie, że od określonej daty, pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Inaczej mówiąc, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że skarżąca, przed złożeniem wniosku o to świadczenie, nie podejmowała zatrudnienia z przyczyn innych niż opieka nad ojcem, jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej, leżała właśnie obiektywna konieczność sprawowania tejże opieki. W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżący spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. W tej natomiast sprawie skarżąca wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym jej ojciec dysponował orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze stanu faktycznego sprawy wynikało, że skarżąca ma umiarkowany stopień niepełnosprawności (w aktach brak orzeczenia w tym przedmiocie). Sama ta okoliczność może niewątpliwie utrudniać podjęcie zatrudnienia, jednak takiej możliwości zasadniczo nie wyklucza. Nie można było więc z góry przyjmować tego, że aktualnie (tj. w dacie składania wniosku oświadczenie pielęgnacyjne) brak podejmowania pracy zarobkowej (zatrudnienia), mógł być spowodowany właśnie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Oceniany więc motyw rozstrzygnięcia – z przedstawionych wyżej względów – nie uprawniał do negatywnego załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczowym bowiem było przesądzenie, czy aktualnie istniejące uwarunkowania zdrowotne niepełnosprawnego są tego rodzaju, że zakres opieki jaki osoba ta wymaga, wyklucza możliwość podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna. Ten natomiast aspekt sprawy wymagał z kolei zbadania skali i charakteru nieodzownej opieki, jaka realizowana jest przez skarżącą względem jej niepełnosprawnego ojca. W tym natomiast aspekcie dostrzec trzeba, że organ odwoławczy przyjął, iż rozmiar czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą nie uniemożliwiał zatrudnienia. Zajmując stanowisko względem tego poglądu należy wskazać, że w toku postępowania organ I instancji odnotował pewne informacje dotyczące stanu zdrowia podlegającego opiece ojca skarżącej. Z akt wynika bowiem, że osoba ta obarczona jest szeregiem schorzeń, tj.: chorobą uchyłkową jelita, zapaleniem żołądka, miażdżycą uogólnioną, chorobą refluksową, kamicą żółciową, tłuszczakiem w okolicy czołowej, zapaleniem dwunastnicy, nadciśnieniem tętniczym, ma torbiele nerek, rozrost prostaty, przepuklinę, tętniaka aorty piersiowej, niedosłuch, astmę oskrzelowa oraz otępienie. Nie ulegało sporu w tej sprawie to, że w związku z wiekiem oraz akcentowanym wyżej stanem zdrowia, nieodzowna jest pomoc udzielana tej osobie przy podstawowych czynnościach życiowych. Z podanego przez skarżącą zakresu czynności wykonywanych względem ojca wynikało przy tym, że zakres ten obejmuje: podanie leków, umawianie wizyt lekarskich, realizację recept, płacenie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, dbanie o higienę (mycie, czesanie, golenie), zmianę pampersa, przygotowanie posiłków, podanie ich, przebieranie niepełnosprawnego, zmianę mu pościeli, pranie, sprzątanie, zapobieganie odleżynom.

Dostrzec jednakże należy, że sama treść przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, poza przepisaniem schorzeń niepełnosprawnego ujętych w oświadczeniu skarżącej z dnia 3.07.2023 r., nie zawiera właściwie żadnych własnych spostrzeżeń pracownika socjalnego, tak co do stanu zdrowia niepełnosprawnego, jak i celowej opieki, której ta osoba musi wymagać. Tymczasem, z przytoczonego wyżej zakresu czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą względem jej niepełnosprawnego rodzica wynika, że w spektrum tych obowiązków ujęta jest zmiana pampersów i pełna higiena ojca. Nadto, skarżąca w toku postępowania podawała, że jej ojciec jest – w przeważającej większości czasu – osobą leżącą, ze skłonnością do odleżyn. Przytoczone wyżej okoliczności naprowadzają na to, że stan zdrowia ojca skarżącej wskazuje, że nie jest on mobilny (jest leżący, z odleżynami), a potrzeby fizjologiczne załatwia do pieluchomajtek. Powyższe pozwala przyjmować, że osoba ta nie jest w stanie sama wykonać elementarnych czynności życiowych (fizjologicznych, higienicznych), a przy tym – jak podała skarżąca – jej ojciec cierpi na otępienie i obarczony jest szeregiem chorób (wyżej wymienionych), będąc przy tym pod stałą opieką: pulmonologa, kardiologa, neurologa i urologa. Stwierdzić więc należy, iż sporządzony w tej sprawie wywiad środowiskowy nie zwiera informacji mogących weryfikować - wywnioskowany wyżej, w oparciu o twierdzenia skarżącej - stan zdrowia jej ojca, jak też nie zawiera ocen autora tego dokumentu odnośnie celowego zakresu opieki potrzebnej niepełnosprawnemu. W tym też aspekcie, dokument ten sporządzony został wadliwe i nie obejmuje elementarnych danych, które są istotne z perspektywy rozstrzygnięcia sprawy (na marginesie zwrócić należy także uwagę na utrudniającą jego odczytanie formę sporządzenia). W aktach brak jest przy tym także jakiejkolwiek dokumentacji medycznej ojca skarżącej mogącej choćby uwiarygadniać istnienie schorzeń podanych przez skarżącą. Prowadzące postępowanie organy administracji zaniechały wezwania skarżącej o przedłożenie tych dokumentów, co doprowadziło do niepełnego ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia tej sprawy (z naruszeniem art. 7, art. 77 par. 1 k.p.a.). Wskazane zaniechanie nie pozwalało także na weryfikację twierdzeń skarżącej odnośnie do skali i rodzaju deklarowanej opieki nad ojcem. Dokumentacja ta, a w szczególności wnioski z niej płynące, winny zostać skonfrontowane z twierdzeniami skarżącej, co do zakresu potrzebnej ojcu opieki, co pozwolił dopiero wypowiedzieć się miarodajnie, czy opieka aktualnie realizowana, nie stanowi opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Ustalenia zatem, tak odnośnie stanu zdrowia niepełnosprawnego, jak i zakresu celowej opieki jakiej wymaga, były więc niepełne, a wniosek, że opieka ta stanowić ma jedynie czynności nie uniemożliwiające zatrudnienia – nie znajduje dostatecznego oparcia w materiale dowodowym sprawy.

Nadto, w realiach kontrolowanej sprawy dostrzec należy, że stan zdrowia niepełnosprawnego ojca, jak też zakres opieki nad nim realizowany przez skarżącą, a przede wszystkim istnienie związku przczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad niepełnosprawnym - były już przedmiotem ocen organu I instancji w ramach postępowania dotyczącego przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z akt wynika bowiem, że decyzją z 2.12.2022 r. organ przyznał skarżącej wskazane wsparcie właśnie z uwagi na jej pasywność zawodową warunkowaną opieką nad ojcem. Stwierdzić trzeba, że przywołane powyżej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są zasadniczo tożsame względem przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis bowiem art. 16a ust. 1 u.ś.r. przewidywał, że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego wymaga wykazania właśnie związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez opiekuna z zatrudnienia, a opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu członkiem bliskiej rodziny. W ocenianym przypadku mamy więc do czynienia z sytuacją, że organ I instancji we wskazanej wyżej decyzji z 2022 r. przyjął istnienie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez opiekuna z zatrudnienia, a opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym, a w wydanej w kontrolowanej aktualnie sprawie - decyzji z 14.07.2023 r. organ I instancji nie zakwestionował istnienia tego związku (przyczyną odmowy przyznania świadczenia był art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz właśnie fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego). Ten związek przyczynowy zakwestionowało natomiast orzekające SKO w Krakowie. W ocenie Sądu, zakwestionowanie istnienia tego związku – choć oczywiście niewykluczone – z uwagi na fakt, że sprawa dotycząca świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawą odmienną od obejmującej przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, wymagała jednak poczynienia kompleksowych ustaleń i ocen w zakresie wyżej wskazanym, czego jednak w tej sprawie zaniechano.

W zakresie argumentacji zawartej w decyzji organu I instancji (występowanie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. - do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, a polegająca na istnieniu uprawnienia skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego) dostrzec trzeba, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że okoliczność dysponowania prawem do prawa konkurencyjnego względem świadczenia pielęgnacyjnego, może zostać wyeliminowana poprzez dokonanie wyboru korzystniejszego świadczenia. Uchylenie tej przeszkody (wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie konkurencyjne) winno nastąpić dopiero po przesądzeniu przez organ administracji spełniania wszystkich warunków (przesłanek) do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. np. wyrok NSA z 17.03.2022 r., sygn. akt I OSK 1194/21). Rolą organu administracji jest więc w pierwszej kolejności ustalenie, czy strona spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w przypadku pozytywnego przesądzenia tej okoliczności poinformowanie jej, że wyłączną przeszkodą do przyznania świadczenia jest pobieranie zasiłku dla opiekuna.

Reasumując, obie zaskarżone decyzje naruszają przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 77 par. 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 par. 3 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a.) w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Końcowo należy wskazać na dwie kwestie.

Pierwsze, to trafne zweryfikowanie przez organ II instancji stanowiska Wójta Gminy L. odnośnie przyjmujący jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego niemożliwość ustalenia daty powstania niepełnosprawności ojca skarżącej (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze, wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że nie znajduje uzasadnienia wydanie w sprawie orzeczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ta część przepisu określająca kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, została uznana za niezgodną z art. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i utraciła przymiot konstytucyjności.

Druga, to kwestia konsekwencji zmiany prawa, jaka nastąpiła po wydaniu kontrolowanych decyzji. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Wskazać należy, że to czy skarżąca je spełnia należy już do istoty sprawy, która wobec wadliwego zastosowania przepisów, nie została rozstrzygnięta (tak słusznie wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13). Ponownie prowadząc postępowanie organy związane będą oceną prawną wyrażoną w części motywacyjnej niniejszego uzasadnienia.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł jak w pkt 1. sentencji wyroku.

O kosztach (pkt 2. sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 par. 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje również wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego w postępowaniu sądowym, które zostało ustalone w oparciu o par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023 r., poz. 1964).