Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 97/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 25
journal: Dz.U. 2024 poz 421
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
article: art. 104, art. 107 § 1 pkt 4-6, art. 107 § 3, art. 138 § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...],[...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia dobry start uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...],[...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2023 r., nr [...],[...] wydaną na podstawie § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2021 r., poz. 1092, dalej: rozporządzenie RM) oraz art. 151 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) - uchylił J. K. (dalej: skarżący) prawo do świadczenia dobry start przyznane na dziecko – Ł. K., określone w informacji z dnia [...] października 2023 r., w kwocie 300 zł.

W treści decyzji organ wskazał, że świadczenie dobry start skarżącemu nie przysługuje ponieważ organ ustalił, że w dniu w którym ustalono prawo do świadczenia dobry start skarżący nie zamieszkiwał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią § 2 rozporządzenia RM, świadczenie dobry start przysługuje osobom zamieszkałym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dalej ZUS wskazał, że wypłacone świadczenie stanowi nienależnie pobrane świadczenie, o którym mowa w § 29 ust. 2 rozporządzenia RM. Nienależnie pobrane świadczenie skarżący zobowiązany jest wpłacić na rachunek bankowy ZUS.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r., nr [...] ZUS stwierdził, że wypłacone skarżącemu w dniu [...] października 2023 r. świadczenie dobry start w kwocie 300 zł na dziecko Ł. K. stanowi nienależnie pobrane świadczenie, o którym mowa w § 29 rozporządzenia RM. Organ zobowiązał skarżącego do zwrotu ww. świadczenia łącznie z odsetkami za okres od [...].11.2023 r. do [...].12.2024 r. (3,14 zł), tj. w łącznej kwocie 303,14 zł.

Od powyższej decyzji ZUS z dnia z dnia [...] listopada 2023 r., nr [...],[...] oraz decyzji z dnia [...] grudnia 2023 r., nr [...] ZUS J. K. wniósł odwołanie.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r., nr [...],[...], po rozpatrzeniu odwołania od decyzji ZUS z dnia [...] listopada 2023 r. o uchyleniu prawa do świadczenia i o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z dnia [...] grudnia 2023 r. na dziecko Ł. K. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając decyzję Prezes ZUS wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdzono brak podstaw do uchylenia decyzji ZUS, ponieważ w chwili ustalenia prawa do świadczenia dobry start skarżący nie zamieszkiwał wraz z dziećmi na terytorium RP. Organ zaznaczył, że na podstawie złożonego wniosku o świadczenie dobry start dla ww. dziecka na okres świadczeniowy 2022/2023 coraz 2023/2024 celowe było wszczęcie postępowania wyjaśniającego, bowiem z danych zawartych we wniosku z dnia [...].07.2022 r., a także z dotychczas złożonych wniosków o świadczenie wychowawcze na okres 2022/2023 oraz 2023/2024 nie wynikało jednoznacznie, że centrum życiowe skarżącego z dzieckiem znajduje się w Polsce.

W dalszej części uzasadnienia decyzji Prezes ZUS wskazał, że w związku z rozbieżnymi informacjami pomiędzy odwołaniem skarżącego, z którego wynika że centrum życiowe skarżącego wraz z dzieckiem jest w Polsce, a otrzymanym pismem od Wojewody [...] z dnia [...].11.2023 r., według którego skarżący wraz z rodziną zamieszkuje na terenie Czech, ZUS w dniu [...].12.2023 r. zobligował skarżącego do złożenia oświadczenia w terminie 7 dni od otrzymania pisma, gdzie znajduje się jego centrum życiowe oraz ww. dziecka.

Prezes ZUS wyjaśnił, że po ponownej analizie sprawy, stwierdził, iż dostarczone w dniu [...].12.2023 r. oświadczenie oraz zgromadzony w sprawie materiał nie dają podstawy do uznania, że centrum życiowe skarżącego znajduje się w Polsce. Dzieci skarżącego chodzą do szkoły na terytorium Czech, a zgodnie z zapisami w systemie informatycznym ZUS, wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin, skarżący nie podlega ubezpieczeniu w Polsce od [...].06.2022 r. Ostatnim dniem ubezpieczenia skarżącego był [...] dzień w styczniu 2022 r. jako członek rady nadzorczej. Organ wskazał, że zgodnie z treścią § 2 rozporządzenia RM, świadczenie dobry start przysługuje osobom zamieszkałym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Warunek zamieszkiwania na terytorium Polski powinni spełniać wnioskodawcy posiadający obywatelstwo polskie, obywatele UE, EOG i Szwajcarii, Wielkiej Brytanii oraz pozostali cudzoziemcy. Mając na uwadze powyższe - zdaniem Prezesa ZUS - brak jest podstaw do uznania, że miejsce zamieszkania skarżącego oraz jego dziecka znajduje się w Polsce. Centrum życiowe skarżącego znajduje się w Czechach. Wobec powyższego nie można przyznać świadczenia dobry start, a wypłacone świadczenie stanowi świadczenie nienależnie pobrane.

Pismem z dnia [...] stycznia 2024 r. skarżący zaskarżył ww. decyzję Prezesa ZUS, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] wskazując, że decyzja cofająca jego synom - obywatelom polskim – świadczenia 300+ i 500+, wydana została na podstawie informacji urzędniczki [...] Urzędu Wojewódzkiego, z którą skarżący prowadzi korespondencję od początku powstania ww. programów. Skarżący podkreślił, że sytuacja jego rodziny była znana i wielokrotnie wyjaśniana przez europejski system koordynacji programów socjalnych. Zaznaczył, że nigdy nie złożył nieprawdziwego oświadczenia we wnioskach. W ocenie skarżącego uchylenie wcześniej wydanych decyzji i żądanie zwrotu środków ma na celu doprowadzenie jego rodziny do bankructwa i bezdomności, co dziwi w obliczu popierania przez każdą opcję polityczną polityki prorodzinnej i np. szerokiej pomocy rodzinom ukraińskim. Skarżący wskazał ponadto, że zawsze wysyłał stosowne zaświadczenia i PIT-y o płaceniu podatków w Polsce. Przypomniał, że wykonuje wolny zawód artystyczny, co jest szczególnie trudne w dobie Covid-19, za co został odznaczony medalem G. Wskazał, że wraz z żoną pracuje ponad trzydziestu lat na rzecz kultury polskiej, synowie uczą się w polskich szkołach, studiować będą na polskich uczelniach i pracować dla dobra Rzeczypospolitej Polskiej.

Odpowiadając na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Mając na uwadze powyższy zakres kognicji sądów administracyjnych, należało stwierdzić, że skarga jest uzasadniona choć z innych względów niż zostały w niej podniesione. W ocenie Sądu przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co stanowi przesłankę do uchylenia decyzji, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Na wstępie, celem uporządkowania ustaleń proceduralnych, wyjaśnienia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie ocenie Sądu podlegała decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2024 r., nr [...],[...], którą to decyzją po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji z dnia [...] listopada 2023 r., nr [...],[...] o uchyleniu prawa do świadczenia dobry start i od decyzji z dnia [...] grudnia 2023 r., o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia na dziecko – Ł. K., Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zauważyć należy, że w postępowaniu, którego przedmiotem jest wsparcie dla rodzin w formie świadczenia dobry start, zastosowanie mają przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z § 30 rozporządzenia RM w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozporządzeniu stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735). Wobec jednoznacznego odesłania do przepisów kpa w kontrolowanym postępowaniu winny być zachowane wszystkie zasady prowadzenia postępowania administracyjnego, w tym wyrażona w art. 16 § 1 kpa zasada trwałości decyzji administracyjnej. Stosownie do treści tego przepisu decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych.

Przepisy prawa materialnego (w tym wypadku - ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - DZ.U. z 2020 r. poz. 821 oraz rozporządzenie RM) są podstawą unormowania prawnej sytuacji jednostki, jej praw i obowiązków. Przepisy k.p.a. zawierają natomiast regulacje proceduralne, stanowiące gwarancję poszanowania zróżnicowania prawnej sytuacji jednostki przy konkretyzacji prawa materialnego, zwłaszcza w drodze decyzji administracyjnej, zapewniają stronom zachowanie określonego standardu czynności podejmowanych w procesie stosowania prawa. Procedura wyznacza obowiązki organu i uprawnienia stron, tworzy system gwarancji poprawności działania w dochodzeniu do prawdy obiektywnej i ustalaniu stanu prawnego, otwiera drogę do weryfikacji rozstrzygnięć z różnych przyczyn i dla ochrony zróżnicowanych interesów prawnych. Spełnia ona zatem rolę służebną w procesie stosowania prawa materialnego. Prawo materialne nie urzeczywistnia się więc bez procedury (zob. Przedmowa w: Kodeks postępowania administracyjnego, B. Adamiak, J. Borkowski, wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005).

W przepisach k.p.a. zawarte są regulacje proceduralne stanowiące w szczególności o tym w jakich okolicznościach prawnych organ administracji publicznej rozstrzyga w formie decyzji administracyjnej, nadto kpa zawiera regulacje dotyczące wymogów formalnych jakie winna spełniać decyzja administracyjna. Zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. W myśl art. 107 § 1 kpa decyzja zawiera: 1) oznaczenie organu administracji publicznej; 2) datę wydania; 3) oznaczenie strony lub stron; 4) powołanie podstawy prawnej; 5) rozstrzygnięcie; 6) uzasadnienie faktyczne i prawne; 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania; 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji; 9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy. Stosownie do treści art. 107 § 3 uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Analiza sprawy wykazała, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z [...] stycznia 2024 r. wydana została z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w kpa oraz art. 107 § 1 i § 3 kpa. Należy zauważyć, że decyzją tą po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji z dnia [...] listopada 2023 r.nr [...],[...] o uchyleniu prawa do świadczenia dobry start i decyzji z dnia [...] grudnia 2023 r., znak [...] stwierdzającej, że wypłacone skarżącemu w dniu [...] października 2023 r. ww. świadczenie w kwocie 300 zł na dziecko – Ł. K. - stanowi nienależnie pobrane świadczenie Prezes ZUS utrzymał w mocy "zaskarżoną decyzję". Z sentencji decyzji wynika zatem, że na skutek rozpoznania odwołań od dwóch decyzji ZUS organ odwoławczy jedną decyzją utrzymał w mocy obydwie - w.w. - dwie decyzje organu I instancji. W dalszej treści decyzji Prezes ZUS użył zawrotu "utrzymuję w mocy zaskarżoną decyzję", co sugeruje że rozstrzygniecie organu odwoławczego dotyczy jednej decyzji. W ocenie Sądu z całości akt sprawy wynika jednak, że zaskarżoną decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2023 r., [...],[...] o uchyleniu prawa do świadczenia dobry start. Powyższe ustalenie wynika z treści decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2024 r. znak [...], którą to decyzją, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji z dnia [...] grudnia 2023 r. znak [...] o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, organ odwoławczy utrzymał w mocy tę decyzję. W świetle powyższego uznać należało, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 1 pkt 4 - 6 oraz § 3 k.p.a., bowiem decyzja ta nie spełnia wymogów odnośnie wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz wskazania faktów ustalonych w toku postępowania. Jak wyżej zauważono, zgormadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji dotyczy dwóch odrębnych postępowań w przedmiocie świadczenia dobry start wypłaconego skarżącemu w dniu [...] października 3023 r. na dziecko – Ł. K. Taki sposób rozstrzygnięcia pozostaje w sprzeczności z art. 104 kpa., który statuuje zasadę załatwiania każdej sprawy administracyjnej odrębnie w formie decyzji administracyjnej W myśl wskazanego przepisu organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej (§ 1). Decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji (§ 2).

W tym miejscu wskazać należy, że decyzja organu z dnia [...] lutego 2024 r. - z przyczyn oczywistych - wydana została bowiem po wniesieniu skargi do Sądu - nie mogła być objęta skargą skarżącego z dnia [...] stycznia 2024 r. W obecnym stanie sprawy skarżącemu przysługuje prawo złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi od ww. decyzji z dnia [...] lutego 2024 r. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi (§ 3).

Jak już wyżej wskazano zaskarżoną decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...],[...] o uchyleniu prawa do świadczenia dobry start. Tymczasem zwrócić należy uwagę, że w decyzji z dnia [...] listopada 2023 r. organ nie wskazał przepisu prawa materialnego rozstrzygniecia powołując jedynie § 30 rozporządzenia RM (który stanowi odesłanie do przepisów k.p.a.) oraz art. 151 k.p.a. (który określa rodzaje decyzji kończących postępowanie wznowieniowe). Z akt sprawy, jak również z przedmiotowej decyzji nie wynika jednak jakie przesłanki wznowieniowe z art. 145 § 1 k.p.a stanowiły podstawę wznowienia postępowania oraz uchylenia na podstawie art. 151 kpa prawa do świadczenia dobry start. W decyzji organu II instancji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji uchybienia te nie zostały konwalidowane, natomiast organ ten jako podstawę prawną wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., § 30 rozporządzenia RM oraz art. 187a ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W tym stanie sprawy stwierdzić należy, że wbrew wymogom wynikającym z art. 107 § 1 pkt 4 i § 3 kpa organy orzekające w sprawie nie wskazały i nie wyjaśniły podstawy prawnej uchylenia prawa do świadczenia dobry start.

Kwestie związane z nienależnie pobranym świadczeniem dobry start reguluje, powołany przez organ - w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2023 r. - § 29 rozporządzenia RM, stanowiąc w ust. 1, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie dobry start, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie dobry start uważa się (ust. 2): świadczenie dobry start wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 1); świadczenie dobry start wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (pkt 2); świadczenie dobry start wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona do tego świadczenia, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał to świadczenie (pkt 3).

Przepisy rozporządzenia RM poza ogólnym - w § 15 ust. 4 - wskazaniem, że ZUS w sprawach uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia dobry start, wydaje decyzje - nie określają przesłanek uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia dobry start. Rozporządzenie RM w § 30 stanowi jedynie, że w sprawach nieuregulowanych w rozporządzeniu stosuje się przepisy k.p.a. Zdaniem Sądu, w tym stanie sprawy, uprawnione jest odwołanie się do ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych wypracowanego w zakresie stosowania norm zawartych w art. 25 i art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421), który to przepis przewiduje możliwość zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, bez zgody strony, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do tego świadczenia, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do tego świadczenia. W orzecznictwie wypracowany został pogląd, zgodnie z którym decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 ustawy, ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. W trybie art. 27 ustawy nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 ustawy). Zatem jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii) oraz nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone. Może to nastąpić w pierwszej kolejności przez wydanie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia, a dopiero później przez wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu (por. np. wyroki WSA w Białymstoku z dnia 26.09.2023 r., II SA/Bk 357/23, II SA/Bk 585/23, orzeczenia.nsa.gov.pl., dalej: CBOSA). Podobnie w tej kwestii wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 28.07.2023 r., I OSK 1014/21, wskazując, że "odrębną kwestią od rozstrzygnięcia podjętego w trybie art. 27 ustawy 500+ jest możliwość domagania się przez organ zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w trybie art. 25 ustawy 500+, co może mieć miejsce niezależnie od uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego w trybie art. 27 ustawy 500+ (...). Jakkolwiek w trybie art. 27 ustawy 500+ nie będzie podlegało uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już skonsumowane, to nie stanowi to bariery, aby organ administracji wdrożył, w oparciu o materialnoprawną podstawę art. 25 ust. 1 ustawy 500+, postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i doprowadził do orzeczenia o jego zwrocie decyzją administracyjną" (por. również wyrok NSA z dnia 30.04.2020 r., I OSK 1269/19, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie decyzja organu z dnia [...] listopada 2023 r. (utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją), uchyla skarżącemu prawo do świadczenia dobry start (przyznane w informacji z dnia 12 października 2023 r.). ZUS uchylił zatem skarżącemu prawo do świadczenia, które zostało już wcześniej w całości skonsumowane. Tymczasem, jak wyżej wskazano, decyzja uchylająca prawo do świadczenia ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty jej wydania, nie może zatem dotyczyć prawa do świadczenia, które zostało już w całości skonsumowane, tak jak to ma miejsce w badanej sprawie. Ponownie należy zwrócić uwagę, że brak podstaw do uchylenia prawa do świadczenia nie wyłącza stosowania przepisów dotyczących obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (§ 29 rozporządzenia RM). Powyższy charakter decyzji uchylającej prawo do świadczenia organ winien mieć na uwadze ponownie analizując i rozpoznając sprawę.

Podsumowując, zdaniem Sądu, wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył, przepisy postępowania - art. 138 § 1 k.p.a., art. 104, art. 107 § 1 pkt 4 - 6 oraz § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz - na podstawie art. 135 p.p.s.a. – poprzedzającej decyzji z dnia [...] listopada 2023 r. Zaistniała bowiem przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., stanowiąca podstawę uchylenia kontrolowanej decyzji.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni przedstawione wyżej spostrzeżenia, dokona oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wyda rozstrzygnięcie wyczerpująco je uzasadniając.

Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył ZUS a skarżący nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.