Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 691/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2024-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 24 ust. 2, art. 32 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 43, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 57 par. 5 pkt 2, art. 61 par. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 21 maja 2024 r., nr SKO.40.894.2024.śr w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez B. J. (zwanego dalej też: "skarżącym"), reprezentowanego przez pełnomocnika – adwokata M. B., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej też w skrócie: "Kolegium" lub "SKO") z dnia 21 maja 2024 r., nr SKO.40.894.2024.śr, utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Głubczyc (zwanego dalej też "organem pierwszej instancji") z dnia 1 lutego 2024 r., nr SR.5212.29.1.2024, którą odmówiono przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. J., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 4 stycznia 2024 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w Głubczycach wpłynął (nadany listem poleconym dnia 28 grudnia 2023r.) wniosek B. J., reprezentowanego przez pełnomocnika - adwokata M. B., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. J. We wniosku skarżący wskazał, że jego matka jest wdową na dowód czego dołączył skrócony odpis aktu zgonu K. J. Ponadto dołączył do wniosku: 1) orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 1 kwietnia 2022 r., nr [...] o zaliczeniu H. J. na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od 67 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 marca 2022 r.; 2) umowę o pracę z dnia 30 listopada 2017r. zawartą przez wnioskodawcę na okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2018 r.; 3) decyzję Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 1 października 2018 r. o przyznaniu wnioskodawcy prawa do zasiłku dla bezrobotnych; 4) oświadczenia własne dotyczące stanu zdrowia i zakresu opieki sprawowanej nad matką, braku przesłanek negatywnych przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wykazu osób zobowiązanych do alimentacji wobec matki. W piśmie przekazującym skarżący wniósł o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do wniosku oraz przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od grudnia 2023 r.

W toku postępowania wyjaśniającego, dnia 29 stycznia 2024 r. została przeprowadzona aktualizacja wywiadu środowiskowego w trakcie którego ustalono, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką, z którą wspólnie zamieszkuje. Matka wymaga stałej opieki, a skarżący jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.

Decyzją z dnia 1 lutego 2024r., nr SR.5212.29.1.2024, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Głubczycach - działając z upoważnienia Burmistrza Głubczyc, odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu powołał regulacje art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 4 i ust. 5 oraz art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) zwaną dalej u.ś.r. i wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zaznaczył, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekający niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, nie oznacza usunięcia kryterium wieku z ustawy, a tym samym organ wydający decyzję nie jest właściwy do pominięcia tego kryterium.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym sformułowała zarzuty naruszenia:

- art. 32 ust. 1 Konstytucji RP polegające na różnicowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na moment powstania niepełnosprawności pomimo, iż przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt IC 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP;

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. polegające na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje z uwagi na wiek powstania niepełnosprawności u osoby potrzebującej opieki;

- art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (zwanej dalej k.p.a.) polegające na wydaniu decyzji w oparciu o wybiórcze, a nie kompleksowe ustalenia w zakresie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, a w rezultacie niedążenie do ustalenia przez organ pierwszej instancji prawdy obiektywnej;

- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia pełnomocnika strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Decyzją z dnia 21 maja 2024 r., nr SKO.40.894.2024.śr, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznając jednak, że zaistniała inna przyczyna odmowy przyznania świadczenia. Wyjaśniając zasadność rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że z dniem 1 stycznia 2024 r., na mocy art. 43 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm.), ustawa o świadczeniach rodzinnych została zmieniona w zakresie treści art. 17 ustawy, regulującego warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ustawie nowelizującej ustawodawca zawarł przepisy przejściowe, określające w oparciu o jaki stan prawny powinno być prowadzone i zakończone postępowanie. Taką normę stanowi art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, zgodnie z którym jeżeli powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiło do 31 grudnia 2023 r. to stosuje się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, czyli obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Jeżeli natomiast prawo do świadczenia nie powstało do 31 grudnia 2023 r. wówczas należy stosować aktualne przepisy, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Uznając, że powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oznacza moment, w którym doszło do spełnienia wszystkich, ustawowych warunków koniecznych do nabycia tego prawa Kolegium zaznaczyło, że kluczową kwestią wymagającą rozważenia w przedmiotowej sprawie jest to, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki pozytywne do nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia, z jednoczesnym brakiem przesłanek negatywnych, wykluczających przyznanie tego prawa, określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Dokonując ustaleń w tym zakresie organ odwoławczy powołał regulacje określające przesłanki przyznania świadczenia, tj. art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Odnosząc się do stwierdzonego przez organ pierwszej instancji braku spełnieni przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. wskazał, że po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznającego ww. przepis za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, tj. od 23 października 2014 r., art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w dotychczasowym kształcie. Należało go wykładać w ten sposób, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, ocenę spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tym samym organ pierwszej instancji powołując się na brak spełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. dopuścił się błędnej wykładni tego przepisu. Okoliczność ta nie miała jednak zdaniem Kolegium wpływu na rozstrzygnięcia, gdyż w niniejszej sprawie nie można było rozstrzygać o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o brzmienie przepisów u.ś.r. obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. Dostrzegając, że wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu pierwszej instancji po tej dacie, albowiem 4 stycznia 2024 r. Kolegium wskazało, że stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Termin ustanowiony w art. 24 ust. 2 u.ś.r. ma charakter terminu materialnego, który nie podlega przywróceniu na podstawie k.p.a. Oznacza to, że niedochowanie tego terminu, nie stanowi podstaw do przyznania świadczenia wstecz, np. od miesiąca w którym nadano na poczcie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem wniosek strony wpłynął do organu 4 stycznia 2024 r., to przepisy u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. nie mają w sprawie zastosowania, a sprawę należy rozstrzygnąć w oparciu o aktualne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. Powołując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie został spełniony określony w nim warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż matka skarżącego nie jest osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia (urodziła się [...].). Skarżący nie sprawuje więc opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, a tym samym nie zostało spełnione kryterium wieku osoby niepełnosprawnej wskazane w wyżej powołanym przepisie. W konsekwencji, zdaniem SKO, zaskarżoną decyzję należało utrzymać w mocy jako w swej istocie prawidłową, gdyż nie ma podstaw do podjęcia, także w aktualnym stanie prawnym, odmiennego rozstrzygnięcia. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił również, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy przejściowe zawarte w art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, albowiem dotyczą one sytuacji dla których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed dniem 31 grudnia 2023r. W niniejszej sprawie prawo takie nie powstało natomiast w terminie do 31 grudnia 2023 r., ponieważ wniosek o ustalenie prawa wpłynął do organu pierwszej instancji po tym dniu, a nie wystąpiła żadna z okoliczności określona w art. 63 ust. 1-3 tej ustawy. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a. i zasadą legalizmu wynikającą z art. 6 k.p.a., stosując przepisy obowiązujące w dniu rozstrzygania sprawy Kolegium zaznaczyło, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, bowiem pozwala na dokonanie oceny przesłanek ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o aktualny stan prawny.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zarzucił decyzji odwoławczej naruszenie:

- art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje, bowiem wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu w dniu 4 stycznia 2024 r., zatem prawo do wnioskowanego świadczenia nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., podczas gdy w niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., a zatem zastosowanie mają przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

- art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że terminem złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest data jego wpływu do organu, a nie data jego nadania przez pełnomocnika wnioskodawcy za pośrednictwem operatora pocztowego;

- art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, skarżący wywodził, że w przedmiotowej sprawie, prawo do wnioskowanego świadczenia powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., a zatem świadczenie powinno zostać przyznane w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Orzeczenie o stopniu niepełnoprawności osoby wymagającej opieki, tj. H. J., wydane zostało bowiem w dniu 1 kwietnia 2022 r., a przed dniem 31 grudnia 2023 r. skarżący spełniał wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie skarżącego należało przyjąć, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w grudniu 2023 r. Został bowiem nadany w urzędzie pocztowym przesyłką poleconą w dniu 28 grudnia 2023 r. na druku obowiązującym dla spraw dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego rozpatrywanego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Akcentując, że dzień nadania wniosku przesyłką poleconą należało uznać za dzień złożenia wniosku oraz, że wniosek spełniał wszystkie przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżący podniósł, że decyzje przyznające określone świadczenia rodzinne, w tym świadczenie pielęgnacyjne mają charakter decyzji retroaktywnych, bowiem przyznają świadczenie od momentu spełnienia przez wnioskodawcę wszelkich przesłanek niezbędnych do jego uzyskania. W niniejszej sprawie takie przesłanki zostały spełnione już w grudniu 2023 r., co przemawia za stosowaniem przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Według poglądów orzecznictwa, art. 63 ust 1 ustawy o świadczeniu wspierającym jednoznacznie uzależnia zastosowanie przepisów dotychczasowych od powstania prawa, a nie jego stwierdzenia w deklaratywnej decyzji. W niniejszej sprawie w chwili złożenia wniosku, tj. w dniu 28 grudnia 2023 r. istniały po stronie skarżącego wymagane przez prawo przesłanki powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tych okolicznościach, zdaniem skarżącego, nieprawidłowe jest twierdzenie Kolegium, że matka skarżącego nie spełnia przesłanki wieku osoby nad którą sprawowana jest opieka, tj. osoby do 18 roku życia, o czym stanowi art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. obowiązujący od 1 stycznia 2024 r. Zgodnie bowiem z treścią przepisów, które obowiązywała do dnia 31 grudnia 2023 r. i które winny mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b nie mogło stanowić samoistnej podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, wnioskując o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skarżącego podniosło, że stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wynika z tego wprost, że dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istotne jest kiedy do organu orzekającego wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W tym przypadku do określenia daty wpływu wniosku nie ma zastosowania przepis art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. W art. 24 ust. 2 u.ś.r. wskazany jest bowiem termin określany za pomocą konkretnego zdarzenia, a nie okresu czasu, czy konkretnej daty kalendarzowej. Takim zdarzeniem jest "wpływ wniosku". Termin tego typu jest tzw. terminem początkowym, którego nadejście powoduje określone skutki prawne dla strony. Skoro zatem wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wpłynął do organu dnia 4 stycznia 2024 r., to przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. nie mają w sprawie zastosowania i sprawę należało rozstrzygnąć w oparciu o aktualne przepisy u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Niniejsza sprawa, stosownie do art. 119 pkt 2 oraz art. 120 p.p.s.a., została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów; a to wobec zgodnego wniosku obydwu stron o rozpoznanie sprawy w tym trybie.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych kryteriów, ocena wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa materialnego. Z tego też powodu akceptując w całości argumentację organu odwoławczego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialną podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w skrócie u.ś.r.), która określa zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu prawidłowo Kolegium przyjęło, że przepisy wskazanej ustawy znajdowały w niniejszej sprawie zastosowanie w jej brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 323), a więc po jej nowelizacji wprowadzonej mocą art. 43 powołanej wcześniej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 ze zm.),

Trafnie Kolegium dostrzegło, że stosownie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w u.ś.r. zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednocześnie, w niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo ustaliło, że prawo skarżącego do wnioskowanego świadczenia nie powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., wobec czego w sprawie zastosowanie znajdują przepisy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r.

Dokonując interpretacji art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym należy przyjąć, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a ustawy o świadczeniu wspierającym, zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organ rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję, biorąc za podstawę przepisy u.ś.r. dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r.

Nie ulega przy tym wątpliwości, co uwzględniło Kolegium w zaskarżonej decyzji, że oznaczenie daty, od której przysługuje świadczenie, determinowane jest treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem, w przypadku spełnienia przesłanek przyznania świadczenia, momentem uzyskania prawa do świadczenia jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia.

W konsekwencji, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, istotne było w pierwszej kolejności ustalenie daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - który to, co prawda został nadany za pośrednictwem placówki pocztowej w dniu 28 grudnia 2023 r., jednak do Ośrodka Pomocy Społecznej w Głubczycach wpłynął dopiero w dniu 4 stycznia 2024 r. (k. 1 akt administracyjnych). Okoliczność ta jest istotna, albowiem tylko skuteczne złożenie wniosku przed dniem 1 stycznia 2024 r. mogło skutkować zastosowaniem przy rozpoznaniu wniosku skarżącego przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

W tej kwestii, zdaniem Sądu, prawidłowo Kolegium uznało, że skoro wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu pierwszej instancji dnia 4 stycznia 2024 r., to w tej sytuacji przepisy u.ś.r w brzmieniu dotychczasowym, obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. nie mają w sprawie zastosowania, a sprawę należało rozstrzygnąć w oparciu o aktualne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązujące od 1 stycznia 2024 r.

Zauważyć przyjdzie, że stosowanie do art. 32 ust. 2 u.ś.r. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy k.p.a., z zastrzeżeniem ust. 3 który nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Z przepisów k.p.a. wynika natomiast, że zdarzenie w postaci "złożenia pisma", odróżnia się od zdarzenia w postaci "nadania pisma" (art. 57 § 5 k.p.a.). Z kolei oba te zdarzenia zawierają się w szerszym pojęciu "wniesienia podania", użytym w przepisie art. 63 § 1 k.p.a. Mając na uwadze to, że zgodnie z przepisem art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie (wniosek) strony jest data doręczenia organowi administracji publicznej żądania (podania), należało przyjąć, że złożenie wniosku w sprawach z zakresu pomocy społecznej ma miejsce w dniu jego faktycznego otrzymania przez organ.

O ile, zgodnie z przepisem art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, to jednak dostrzec trzeba – co wadliwie interpretuje strona – że treść art. 57 k.p.a. odwołuje się do terminów procesowych, obejmujących pewien okres czasu, oznaczonych w określonych jednostkach czasu (dniach, tygodniach, miesiącach). Przepis art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. pełni zatem rolę gwarancyjną dla strony w tym sensie, że umożliwia jej zachowanie, wymaganego przez przepisy prawa, terminu do wniesienia środka prawnego czy środka zaskarżenia, jeżeli niezachowanie tego terminu może mieć negatywne następstwa dla osoby składającej podanie. Terminy do wnoszenia podań określane są poprzez wskazanie określonego okresu czasu np. 7 dni, 14 dni, 1 miesiąc (por. wyrok WSA w Kielcach z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 294/24, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA).

Zdaniem Sądu wskazany w skardze przepis art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. – jak zasadnie wywodzi organ odwoławczy – nie ma jednak zastosowania do określenia istotnej w niniejszej sprawie daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodzić się należy z poglądem Kolegium, że art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, odwołuje się do innego rozumienia instytucji "terminu", niż przepis art. 57 k.p.a. Termin z art. 24 ust. 2 u.ś.r. określany jest za pomocą konkretnego zdarzenia, nie zaś okresu czasu, czy konkretnej daty kalendarzowej. Takim zdarzeniem jest "wpłynięcie wniosku", mające charakter tzw. terminu początkowego - którego nadejście powoduje określone skutki prawne dla strony. Zgodnie też z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, a nie nadania żądania czy podania.

Wobec takiej redakcji mających zastosowanie w sprawie przepisów nie ma żadnego znaczenia okoliczność, kiedy wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nadano w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego, ponieważ decydujące znaczenie ma data, w jakiej takie żądanie (wniosek) wpływa do organu administracji publicznej. Pojęcie "złożenia wniosku" nie zostało zdefiniowane, zatem jego wykładnia powinna korespondować z brzmieniem art. 61 k.p.a. regulującym datę otwarcia postępowania na żądanie (wniosek) strony. Tym samym datą złożenia wniosku jest data wpływu wniosku do organu (data doręczenia), a nie data nadania wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora pocztowego. Dopiero bowiem z datą doręczenia wniosku organowi zaczynają się materializować konkretne uprawnienia albo obowiązki dla wnioskodawcy, wynikające z przepisów prawa materialnego. Od tej daty organ jest związany treścią wniosku co do przedmiotu załatwianej sprawy administracyjnej (por. wyrok WSA w Kielcach z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 294/24).

Tym samym spełnienie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podlega ocenie według stanu prawnego obowiązującego na dzień wpływu wniosku do organu. Z art. 24 ust. 2 u.ś.r. wynika bowiem, że prawo do przedmiotowego świadczenia nabywa się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. uzależnia natomiast zastosowanie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. od powstania prawa.

W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że prawidłowo Kolegium rozpoznało sprawę na podstawie aktualnych przepisów u.ś.r. obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r.

Jakkolwiek zatem ubocznie zgodzić się należy z tym, że w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r. – z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność (wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r.) nie podlegało uwzględnieniu, to jednak uznać należy, że okoliczność ta - jak przyjęło Kolegium, była bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Podobnie też bez znaczenia było to, czy skarżący – jak podniesiono w skardze, spełniał wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania wnioskowanego świadczenia obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. O ile bowiem organ pierwszej instancji podjął rozstrzygniecie na postawie stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. to jak słusznie wywiodło Kolegium, zgodnie z ustaloną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania i ustaloną w art. 6 k.p.a. zasadą legalizmu, organ odwoławczy zobowiązany był do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego właściwie ustalonego na dzień podjęcia decyzji odwoławczej. Dwuinstancyjność postępowania określona w art. 15 K.p.a. w aspekcie materialnym wyraża się bowiem w dwukrotnym merytorycznym rozpatrzeniu tej samej sprawy administracyjnej. Kompetencje organu odwoławczego nie sprowadzają się zatem tylko do dokonania kontroli rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji czy weryfikacji zarzutów odwołania, ale polegają na ponownym rozpatrzeniu tej samej sprawy. Organ odwoławczy nie jest przy tym związany ustaleniami dokonanymi w tym zakresie przez organ pierwszej instancji lecz na podstawie zebranego materiału dowodowego prawidłowo samodzielnie dokonuje ponownych ustaleń i oceny. W konsekwencji, wskazana kwestia spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania świadczenia według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r., wobec konieczności zastosowania do wniosku skarżącego nowego brzmienia art. 17 u.ś.r. (nieobjętych analizą Trybunału) nie znajdowało odniesienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy.

Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie bez wątpienia nie został spełniony warunek określony w przytoczonym przepisie. Skarżący ubiegał się wszak o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad matką, a nie nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. W konsekwencji SKO prawidłowo stwierdziło, że obowiązujące przepisy nie dają podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Ubocznie zauważyć natomiast można, że obecnie osobie w wieku od ukończenia 18 roku życia przysługuje świadczenie wspierające, które wraz ze zmianą przepisów dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostało wprowadzone do systemu prawnego wskazana wcześniej ustawą nowelizującą od 1 stycznia 2024 r.

Reasumując Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i oceny stanu faktycznego, zgodnie z zasadami wynikającymi z k.p.a. W szczególności organ odwoławczy nie naruszył wskazanych w skardze regulacji art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowane przepisy ustawy, co uprawniało go do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek bowiem ustalenie stanu prawnego i ocena dokonana przez organ pierwszej instancji nie były prawidłowe, utrzymane w mocy rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. Sąd miał również na uwadze to, że organ odwoławczy wskazał - stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.

W tym stanie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.