Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 300/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Anetta Chołuj Protokolant st. specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2024 r. nr UP- 400/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr 734/2024.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D. R. (dalej: strona, skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku Białej (dalej: organ, ZUS) z dnia 6 czerwca 2024 r. nr UP-400/2024 utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Łodzi z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr 734/2024 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 78.925,22 zł.

Z akt sprawy wynika, że strona złożyła 19 lutego 2024 r. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuację materialną i na konieczność sprawowania od 2010 r. opieki nad chorym bratem, który nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji. Wskazała strona, że z tego powodu otrzymuje świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ całodobowa opieka na bratem uniemożliwia podjęcie pracy i spłatę zadłużenia. Przedłożyła strona oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej oraz dokumenty dotyczące stanu zdrowia brata, postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 11 grudnia 2015 r. dotyczące ubezwłasnowolnienia brata, postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 26 lutego 2016 r. o ustanowienie opieki prawnej dla brata, zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] z 21 marca 2016 r. o ustanowieniu strony jako opiekuna prawnego dla brata; pismo Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z 22 sierpnia 2023 r. informujące Panią o zmianach w zasadach dotyczących uprawnień do świadczeń.

Decyzją z 11 kwietnia 2024 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Wskazał organ, że nie upłynął jeszcze termin, kiedy należności mogą być dochodzone, ponieważ bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu, tj. od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. 19 kwietnia 2012 r. do nadal; od 19 stycznia 2015 r. tj. złożenia wniosku o umorzenie należności w oparciu o ustawę z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność do dnia uprawomocnienia się decyzji o odmowie umorzenia tj. 29 listopada 2016 r. Dalej ZUS stwierdził, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.), jak również nie stwierdził ZUS spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365 ze zm., dalej: rozporządzenie). Analizując możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) wskazał organ, że strona jest panną i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z bratem, który jest osobą niepełnosprawną, wymagającą całodobowej opieki. Opiekę sprawuje strona jako ustanowiony opiekun prawny. Rodzina posiada dwa źródła dochodów: świadczenie strony z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym członkiem rodziny – 2.988,00 zł oraz rentę brata z tytułu niezdolności do pracy - do 29 lutego 2024 r. wysokość świadczenia wynosiła 1.919,65 zł netto. Kwestia wysokości świadczenia od 1 marca 2024 r. jest na etapie ustalania. Łączny dochód rodziny wynosił 4.907,65 zł. Wskazał organ na podane przez stronę stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 2.500,00 zł, w tym z tytułu: czynszu - 400,00 zł; opłat eksploatacyjnych - 600,00 zł; ochrony zdrowia - 500,00 zł; inne ( m.in. rehabilitacja ) - ok. 1 000,00 zł. Strona posiada zobowiązanie wobec innych wierzycieli za okres 2010 r. w wysokości 30.000,00 zł, które jest regulowane w ramach egzekucji komorniczej - 300,00 zł miesięcznie. Według oświadczenia strony nie posiada ona pojazdów ani nieruchomości, ale ZUS ustalił, że w bazie CEPiK na nazwisko strony jest zarejestrowany samochód osobowy [...] z [...] r.

Dalej wskazał organ, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne, a dla 2 - osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne (wg obliczeń IPISS na podstawie danych GUS za IV kwartał 2023 r.) wynosi 2.950,02 zł tj. 1.475,01 zł na osobę. Stwierdził ZUS, że w sprawie rodzina ponosi stałe, miesięczne wydatki z tytułu utrzymania w łącznej kwocie 2.500,00 zł., a po opłaceniu wydatków pozostaje kwota 2.407,65 zł, z której rodzina finansuje pozostałe potrzeby życiowe. W ocenie Zakładu zadeklarowany przez stronę stan materialny umożliwia zaspokojenie potrzeb życiowych dwuosobowej rodziny (np. wyżywienie, środki czystości). Zaznaczył organ, że ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Strona nie dołączyła dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat, co wskazuje że takie nie występują. Według ZUS sytuacja finansowa strony nie stwarza trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych i nie nosi znamion trwałego ubóstwa. Podkreślił organ, że strona korzysta już z pomocy państwa. Rodzina posiada stałe źródła dochodów (świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oraz renta z tytułu niezdolności do pracy) i sytuacja strony nie przemawia za zasadnością zastosowania kolejnego wsparcia w postaci umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Odnosząc się do konieczności sprawowania opieki nad bratem, ZUS wskazał, że w sprawie powyższa okoliczność nie skutkowała pozbawieniem strony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia, ponieważ rodzina posiada dwa źródła dochodu. Argumentował ZUS, że strona posiada zobowiązanie wobec innych wierzycieli, które jest regulowane w ramach egzekucji komorniczej w kwocie 300,00 zł miesięcznie, a ZUS nie jest uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych. Następnie wskazał ZUS, że przesłanka z rozporządzenia § 3 ust 1 nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. W sprawie zdaniem ZUS nie ma podstaw do stwierdzenia, że sytuacja strony przejawia symptomy trwałych i pogłębiających się trudności, z uwagi na które spłata wnioskowanych należności, np. w ramach układu ratalnego byłaby niemożliwa. Zauważył ZUS, że podjęcie spłaty zadłużenia może stanowić dla strony pewne obciążenie finansowe, ale w sprawie należy przedłożyć interes społeczny nad interes strony, jako nadrzędny. Sytuacja materialna strony nie nosi znamion ubóstwa i nie ma charakteru stałego, a ubezpieczenia mają solidarny charakter co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców i akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych płatników i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy decyzję z 11 kwietnia 2024 r. W uzasadnieniu podzielił stanowisko w zakresie braku spełnienia przesłanek umorzenia z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. Powołał się organ na dotychczasowe ustalenia dotyczące sytuacji strony oraz dodatkowe informacje od strony, że otrzymuje pomoc od rodziny; prowadzi zbiórki na [...] i w [...]. Poczynił ZUS własne ustalenia, że 21 lutego 2011 r. zaprzestała strona prowadzenia działalności gospodarczej; 8 kwietnia 2011 r. nastąpiło wykreślenie wpisu z Bazy REGON, od 1 października 2012 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń w ZUS jako świadczeniobiorca, za którego Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. ma obowiązek opłacać składki; kwota świadczenia od stycznia br. wynosi 2.988,00 zł, posiada strona następców prawnych – syna, który pod adresem strony od 2 stycznia 2018 r. prowadzi działalność gospodarczą, a od 14 stycznia 2020 r. strona widnieje jako pełnomocnik w firmie syna.

Uznał ZUS za udokumentowaną trudną sytuację zdrowotną brata i przyznał, że wskazane problemy strony z pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Wskazał organ, że strona pobiera świadczenie pielęgnacyjne, i złożyła wniosek o przyznanie świadczenia uzupełniającego, jak i dodatku pielęgnacyjnego, brat dysponuje dochodem w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy, które podlega corocznej waloryzacji, a której zadaniem jest wyrównanie korzyści utraconych przez osobę poszkodowaną i stanowi rekompensatę z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej. Według organu ograniczone możliwości płatnicze strony nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Ocenił organ sytuację finansową strony i stwierdził, że budżet gospodarstwa domowego wynosi 5.079,71 zł i kształtuje się on na znacznie wyższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 4 kwietnia 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2023 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 2,950,02 zł i pozwala na sfinansowanie w całości wykazanych wydatków na utrzymanie. Do dyspozycji stronu pozostaje kwota 2.279,71 zł, tj. 1.139,85 zł/os, co oznacza , że w sprawie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Ponadto strona nie wykazała, aby korzystała z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co oznacza, że Pani sytuacja finansowa nie wymusza na Pani konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa (zasiłki celowe, świadczenia pieniężne na zakup żywności itp.), aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. Według ZUS trudności finansowe nie mają charakteru trwałego i strona jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne. Zaznaczył organ, że zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) strona wniosła o umorzenie należności, ewentualnie w razie odmowy umorzenia należności z tytułu składek o umorzenie odsetek, pozwalając na spłatę zobowiązania w ramach układu ratalnego. W uzasadnieniu opisała trudna sytuację rodzinną i finansową związaną ze sprawowaniem opieki nad ciężko chorym bratem. Wyjaśniła, że od 14 lat są uwięzieni w domu, stąd pomysł na zbiórkę na samochód dostosowany do potrzeb brata, którym możliwe będą dojazdy na rehabilitację bądź do lekarza. Podkreśliła strona koszty związane z karmieniem brata ([...] 80 zł dziennie), utrzymanie higieny obok refundacji z NFZ to koszt 550 zł miesięcznie. Wskazała strona na konieczność całodobowej opieki, podawania tlenu co 1,5 godziny, leków. Wskazała strona, że korzysta z pomocy rodziny, syna który pracuje i studiuje oraz kuzynki, która finansuje stronie obiady od stycznia. Wyjaśniła, że jest pełnomocnikiem syna, ale jedynie odbiera korespondencję. Do skargi i w piśmie procesowym przedłożyła strona dokumentację medyczną brata.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024, poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił wnioski dowodowe strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji stwierdził, że naruszają one prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia.

Sąd nie kwestionuje stanowiska organu o nieprzedawnieniu należności. Organ zweryfikował zadłużenie skarżącej, wskazując na okoliczności decydujące o braku przedawnienia.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ww. przepis zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyjaśnić trzeba mając na uwadze wnioski skargi, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma prawo swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi, czyli to organ decyduje o sposobie rozstrzygnięcia. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom uwzględnienie wniosku strony o udzielenie ulgi, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego, jego celowości, czy słuszności.

Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa i czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności te zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ nie dochował spoczywających na nim obowiązków. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył przepisy dotyczące przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 775 ze zm. - dalej: kpa)

Zasadnie natomiast ocenił organ brak wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Nie podziela Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. W tym zakresie należy przywołać ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15).

Tym samym dokonując oceny pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ powinien przede wszystkim zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy strona jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez poniesienia zbyt ciężkich dla niej i rodziny skutków w sferze funkcjonowania, w tym w szczególności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organ nie wywiązał się należycie z powyższego obowiązku, co słusznie zarzuciła strona.

Organ w decyzji wskazał, że strona prowadzi 2 osobowe gospodarstwo domowe z chorym bratem, którego jest opiekunem prawnym. Posiada następców prawnych -syna. Z dokumentacji medycznej brata wynika, że posiada znaczny stopień niepełnosprawności przyznany do 31 marca 2027 r., natomiast Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS do 31 maja 2027 r, uznany został za całkowicie niezdolnego, zarówno do pracy, jak i do samodzielnej egzystencji. W 2010 r. przeszedł [...]. Zmagał się także ze [...]. Był skierowany do kliniki [...]. Jego stan [...] nie ulega istotnej poprawie w stosunku do poprzednich badan orzeczniczych. Strona 21 lutego 2011 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej; 8 kwietnia 2011 r. nastąpiło wykreślenie wpisu z Bazy REGON, od 1 października 2012 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń w ZUS jako świadczeniobiorca, za którego Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. ma obowiązek opłacać składki; kwota świadczenia od stycznia br. wynosi 2.988,00 zł. Strona nie posiada majątku nieruchomego, ma zarejestrowany samochód osobowy marki [...] z [...] r., w pod adresem strony syn ma zarejestrowaną działalność gospodarczą, a strona figuruje w ewidencji jako pełnomocnik, pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 2.988,00 zł, nie korzysta z innych form pomocy, otrzymuje pomoc od rodziny; prowadzi zbiórki na [...] i w [...]. Ponosi stałe wydatki: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 400,00 zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie 600,00 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 500,00 zł, inne (rehabilitacja) - ok. 1.000,00 zł, brat ma rentę w kwocie ok. 1.900,00 zł, posiada zobowiązania pieniężne za 2010 r. w kwocie 30.000,00 zł, które są dochodzone w trybie egzekucji komorniczej po 300,00 zł miesięcznie.

Łączny budżet strony wynosi 5.079,71 zł, z czego po sfinansowaniu ww. wydatków pozostaje 2.279,71 zł, tj. 1.139, 85 zł/os, co stanowi kwotę wyższą aniżeli minimum socjalne w IV kwartale 2023 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego (2.950,02 zł).

Ostatecznie organ stwierdził, że w sytuacji finansowej strony nie można stwierdzić ubóstwa, a ponadto strona nie wykazała aby korzystała z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co oznacza że sytuacja finansowa nie wymusza na stronie konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa (zasiłki celowe, świadczenia na zakup żywności), aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. Według ZUS powyższe świadczy, że trudności finansowe strony nie mają charakteru trwałego i strona jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby materialne. Zaznaczył organ, że koszty życia codziennego nie są wydatkami nadzwyczajnymi oraz nieprzewidywalnymi i ponosi jest większość społeczeństwa. A ponadto strona ma możliwość ubiegania się o refundację na zakup sprzętu rehabilitacyjnego, środków pomocniczych, wyrobów chłonnych od Narodowego Funduszu Zdrowia. Dodatkowo wskazał organ na wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązki rodziców i dzieci.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko organu jest wadliwe. Z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wyraźnie wynika, że należy ocenić m.in. stan majątkowy, aby ocenić, czy zapłata nie pociągnie dla strony (jej rodziny) zbyt ciężkich skutków, w tym nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym samym obowiązkiem organu jest każdorazowo rozważyć, czy zapłata należności do tych niekorzystnych skutków nie doprowadzi, bo właśnie taki stan z punktu widzenia interesu publicznego nie jest pożądany. Przy czym dokonując oceny sytuacji strony (danej rodziny) dla potrzeb ustalenia, czy zapłata "nie pociągnie zbyt ciężkich skutków..." organ zobligowany jest uwzględnić niezbędne potrzeby życiowe tej konkretnej rodziny.

W sprawie organ natomiast poprzestał wyłącznie na zestawieniu danych statystycznych ze środkami, jakimi dysponuje strona bez odniesienia się do indywidualnych potrzeb strony i brata. W zaskarżonej decyzji organ wręcz bezrefleksyjnie wskazuje, że większość społeczeństwa ponosi koszty utrzymania i wydatków tych nie można nazwać nadzwyczajnymi oraz nieprzewidywalnymi. W ocenie Sądu w sprawie niewątpliwie "niezbędne potrzeby życiowe" rodziny nie są typowe i nie wpisują się zwykłe wydatki, i dlatego ich ocena wymaga indywidualnego podejścia. Podobnie indywidualnego podejścia wymaga ocena "zbyt ciężkich skutków", jakie zapłata należności może wywołać dla rodziny strony.

Zwraca również Sąd uwagę, że podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności wymaga by interes publiczny i interes zobowiązanego zostały należycie wyważone. Temu właśnie celowi służy analiza sytuacji materialnej i sytuacji życiowej zobowiązanego, uwzględniająca stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

Jako nieuprawnione ocenia również Sąd stanowisko organu, który jako jeden z argumentów dla niespełnienia przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wskazuje niekorzystanie przez stronę z instytucji wsparcia, co według organu świadczy, że strona jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby materialne. Jak już Sąd wskazywał przy ocenie ww. przesłanki umorzenia należności należy przede wszystkim rozważyć, czy odmowa nie doprowadzi do takiego pogorszenia sytuacji zobowiązanego, że nie będzie w stanie zaspakajać niezbędnych potrzeb życiowych i w konsekwencji korzystać z pomocy społecznej. Ponadto twierdzenie organu, że brak korzystania z pomocy społecznej, ma świadczyć o przejściowości problemów finansowych strony (braku trwałego charakteru trudności finansowych) nie znajduje uzasadnienia. Kwestia decyzji strony o korzystaniu z pomocy społecznej nie determinuje spełnienia przesłanki z rozporządzenia. Organ oceniając sytuację finansową i życiową strony winien odnieść się do ustalonych w postępowaniu faktów, tj. wskazać jakie są rzeczywiste i możliwe źródła finansowe strony, jaka jest jej sytuacja rodzinna i potrzeby i ocenić je we świetle przesłanek umorzenia.

W ocenie Sądu także stanowisko organu w zakresie braku spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie zasługuje na aprobatę. Organ nie dokonał oceny, czy sprawowanie opieki nad bratem pozbawia stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z decyzji wynika, że organ już z samego faktu uzyskiwania dochodu (w postaci świadczenia pielęgnacyjnego) wywodzi, że jest to dochód umożliwiający spłatę należności.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany będzie dokonać oceny materiału dowodowego, w tym dokonać powtórnej oceny czy stan majątkowy i sytuacja życiowa strony spełnia przesłanki do umorzenia należności. Zobowiązany jest również organ ocenić kwestie związane z własnością samochodu z uwzględnieniem warunków umowy i okoliczności nabycia pojazdu. Poczynione ustalenia i powzięte oceny winny znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji.

Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalił wnioski dowodowe strony. Oddalenie nastąpiło z uwagi na to, że wykraczają poza przewidziany p.p.s.a. zakres postępowania dowodowego przed Sądem. Jednakże strona, ma możliwość przedłożenia wszystkich dowodów w postępowaniu przed organem. A mając na uwadze, że postępowanie w przedmiocie umorzenia ma charakter wnioskowy, to zasadniczy ciężar wykazania spełnienia przesłanek, tj. przedstawienia wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej, życiowej i zdrowotnej spoczywa na stronie ubiegającej się o ulgę.

Z uwagi na stwierdzone naruszenia, Sąd uwzględniając regulacje art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję.