Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 947/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 2 kwietnia 2024 r., znak SKO.NP/4115/77/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącej M. C. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie zaskarżoną do Sądu decyzją z 2.04.2024 r. (znak: SKO.NP/4115/77/2024) po rozpatrzeniu odwołania M. C. (dalej: "skarżąca"), utrzymało w mocy Wójta Gminy P. z 19.02.2024 r. (znak: GOPS-5231/SP/17/23) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

1. Wnioskiem z 28.12.2023 r. skierowanym do Wójta Gminy P. skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad matką, M. M. (ur. w 1942 r.) legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Tarnowie z 7.04.2014 r. ustalającym, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. We wniosku tym podała, że jest rolnikiem i od 28.02.2021 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Do wniosku skarżąca załączyła: kartę leczenia szpitalnego matki z 8.12.2022 r. i z 9.02.2023 r., decyzję Wójta Gminy P. z 7.04.2021 r. przyznającą jej specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę, wykaz realizowanych czynności opiekuńczych nad matką oraz oświadczenie z 21.12.2023 r. z którego wynika, iż jest właścicielem gospodarstwa rolnego (3,33 ha) i że z dniem 28.02.2021 r. zaprzestała pracy w tym gospodarstwie dodając, że gospodarką zajmuje się obecnie jej mąż. Nadto, w aktach znajduje się karta oceny matki skarżącej według skali Barthela, z której wynika, że uzyskała ona 25 punktów na 100 możliwych.

2. W ramach wywiadu środowiskowego organ ustalił, że skarżąca mieszka z matką, mężem oraz dziećmi. Stwierdził, że matka skarżącej wymaga całkowitej opieki. Zakres czynności opiekuńczych obejmuje: kąpiel, mycie głowy, obcinanie paznokci, pomoc przy ubieraniu, pomiar ciśnienia, podanie leków, przygotowanie i podanie posiłków, załatwienie spraw urzędowych, zakupy, realizacja recept, sprzątanie i pranie.

3. Decyzją z 19.02.2024 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał m.in., że:

- za wiarygodną uznaje ocenę sprawności matki skarżącej wg skali Barthela;

- skarżąca ma dwoje rodzeństwa (siostrę i brata, którzy nie pomagają przy matce);

- decyzją z 29.09.2023 r. organ przyznał skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę (od 1.11.2023 do 31.10.2024 r., a wcześniej od 1.03.2021 r. do 31.10.2023 r.).

Motywując decyzję odmowną stwierdził, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki, bowiem opieka ta nie jest całodobowa i nie wymaga rezygnacji z aktywności zawodowej, a nadto jest jeszcze dwoje rodzeństwa skarżącej zobowiązanego do alimentacji matki. Organ wskazał także na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), tj. wymogu powstania niepełnosprawności w określonym czasie.

4. SKO w Tarnowie po rozpoznaniu odwołania od opisanej wyżej decyzji – utrzymało to rozstrzygnięcie w mocy (decyzja z 2.04.2024 r.). Wskazało na wadliwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. – poprzez brak uwzględnienia skutków wyroku TK z 21.10.2014 r. (K 38/13). Mimo powyższego Kolegium uznało, że kwestionowana decyzja odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. W tym aspekcie wskazało, że skarżąca w oświadczeniu z 21.12.2023 r. podała, że "od 2021 r. prowadziłam gospodarstwo rolne. Od 01.03.2021 r. jestem na specjalnym zasiłku opiekuńczym na opiekę nad mamą". W treści wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 21.12.2023 r. złożonego 28.12.2023 r. skarżąca podała, że jest rolnikiem, lecz zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 28.02.2021 r. W celu weryfikacji wniosku zwrócono się pismami z 10.01.2024 r. do KRUS oraz do ARiMR. W odpowiedzi na w.w. pismo KRUS podał, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z kolei ARiMR pismem z 16.01.2024 r. podała, że skarżąca w latach 2022 – 2023 r. ubiegała się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami W 2022 r. skarżąca otrzymała wnioskowane płatności. Dalej wyjaśniono, że na dzień sporządzenia przedmiotowego pisma sprawy wniosku o przyznanie płatności na 2023 r. nie zostały zakończone wydaniem decyzji przyznającej płatności.

W ocenie SKO, z zebranego materiału niewątpliwie wynika, że skarżąca nie zaprzestała całkowicie prowadzenia gospodarstwa rolnego, skoro jak wynika z informacji uzyskanej z ARiMR w latach 2022-2023 ubiegała się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Dopłaty otrzymała za rok 2022, natomiast sprawa przyznania płatności za 2023 r., jest w toku. Według Kolegium Odwoławczego, z powyższych ustaleń jednoznacznie wynika, że skarżąca posiada status producenta rolnego.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę na art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2021 r. poz. 2114) akcentując, że płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów (...), a nadto, producentem rolnym jest osoba fizyczna (...), będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Przedstawiając kolejne przepisy w.w. ustawy oraz rozporządzenia U.E. nr 1307/2013 – SKO w Tarnowie wywiodło, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Dalej, przywołując uchwałę NSA z 11.12.2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12) organ odwoławczy wskazał, że prowadzenie działalności rolniczej to poza zwykłymi czynnościami rolniczymi (pracą fizyczną), także zarządzanie gospodarstwem. Dopiero natomiast występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu.

Zaznaczyło SKO w Tarnowie, że z racji ubiegania się i pobierania płatności bezpośrednich stwierdzić należało, że skarżąca jest zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych prowadzonej przez ARiMR. Badając materiał dowodowy Kolegium nie dopatrzyło się informacji, z której wynikałoby, że strona złożyła wniosek o wykreślenie z ewidencji producentów. Przyjęło, że skarżąca nie spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ wbrew złożonemu oświadczeniu w ramach wniosku z dnia 21.12.2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 28.02.2021 r. Dodatkowo podkreślił organ odwoławczy, że wskazana przez stronę w oświadczeniu z dnia 21.12.2023 r. okoliczność, że "obecnie gospodarstwem rolnym zajmuje się mój mąż", w istocie nie stoi na przeszkodzie osiąganiu z tego tytułu dochodów. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie opiekunowi utraty potencjalnych dochodów w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i niemożliwością podjęcia działań w celu zapewnienia sobie źródeł utrzymania. Zdaniem Kolegium, nawet zajmowanie się gospodarstwem rolnym przez męża skarżącej nie powoduje, że utraciła ona jakiekolwiek dochody z tego gospodarstwa. Gospodarstwo to jest nadal prowadzone i potencjalnie dalej przynosi dochody, jakie rodzina osiągała przed złożeniem przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej Kolegium podało, iż skarżąca przedłożyła organowi I instancji - kartę informacyjną z leczenia szpitalnego w Szpitalu Wojewódzkim [...] SP ZOZ w T. Oddział Chorób Wewnętrznych i Metrologii z Ośrodkiem Dializ z 08.12.2022r. gdzie jej matka przybywała w od 29.11.2022r. do 08.12.2022 r. W treści tej karty wskazano, że u pacjentki rozpoznano niewydolność nerek, cukrzycę typu 2, wtórną niedoczynność przytarczyc, zakażenie układu moczowego, niedokrwistość normocytarną ciężką, hiperurykemia, przewlekłą niewydolność serca w stadium hemodynamicznym III, łagodną niedomykalność mitralną, łagodną stenozę zastawki aortalnej, nadciśnienie tętnicze, miażdżycę uogólnioną, otyłość, kamicę pęcherzyka żółciowego, stłuszczenie wątroby i trzustki, chorobę zwyrodnieniową stawów, przebytą alloplastykę stawu kolanowego prawego (2006) i obu stawów biodrowych (1996), przebytą operację zespołu cieśni nadgarstka prawego (2011), stan po operacji zaćmy oka prawego (2007) i lewego (2008). Nadto skarżąca przedłożyła kartę informacyjną z leczenia szpitalnego matki w Szpitalu Wojewódzkim [...] SP ZOZ w T. Oddział Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej z 08.02.2023 r. gdzie pacjentka przebywała w okresie od 8.02.2023 r. do 09.02.2023r. W ramach pobytu na w.w. oddziale pacjentkę przygotowano i przeprowadzono zabieg polegający na wytworzeniu przetoki tętniczo - żylnej na przedramieniu prawym. Nadto zapisano, że przebieg i okres pooperacyjny bez powikłań. Dodatkowo skarżąca przedłożyła wykaz czynności opiekuńczych (z 21.12.2023 r.) wraz z podziałem ich wykonywania na pory dnia (od 7 rano do 23.00). Dodatkowo, w oświadczeniu z 21.12.2023r. Strona wskazała, że matka dwa razy w tygodniu jeździ na dializy. Z tych powodów wstaje o 4:00 rano, przygotowuje mamę do wyjazdu. Następnie oczekuje na jej powrót między 12:00 a 13:00. Kolegium stwierdziło, że czynności opiekuńcze skarżącej mają charakter typowych czynności codziennych i nie wymagają one nieprzerwanej obecności opiekuna. Charakter wykonywanej gospodarstwa pracy daje możliwość jej zaplanowania z uwzględnieniem potrzeb niepełnosprawnego.

Końcowo organ II instancji wskazał, że skarżąca ma dwoje rodzeństwa, które powinno ją wspomagać w opiece nad matką.

5. W skardze skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 k.p.a., 8 § 1 k.p.a., 77 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a., 108 k.p.a. poprzez: brak wszechstronnego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania w sposób stronniczy, nieprawidłowe uzasadnienie decyzji. Nadto zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez błędne zastosowanie i stwierdzenie, że nie zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego i w związku z tym nie jest uprawniona do otrzymania wnioskowanego świadczenia oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez wskazanie, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki, a rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia choćby w ograniczonym zakresie. Zarzuciła także naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że oprócz skarżącej zobowiązane do alimentacji są pozostałe dzieci niepełnosprawnej. Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania.

6. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium słusznie zakwestionowało prawidłowość powołanej przez organ I instancji argumentacji o niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności u matki skarżącej, jako przeszkody w przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Celnie organ odwoławczy przyjął, że będący podstawą decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21.10.2014 r. (sygn. K 38/13). Stosując właściwą wykładnię tego przepisu należało przyjąć, jak uczyniło to Kolegium, że w stosunku do opiekunów osób, których daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, niedopuszczalne było oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Z uwagi na przyjętą przez organ odwoławczy motywację decyzji odmownie załatwiającej żądanie skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, kluczowym zagadnieniem było to, czy skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Jak wynika bowiem z art. 17 ust. 1b w zw. ust. 1 tego przepisu, zaniechanie przez rolnika pracy w gospodarstwie rolnym jest jednym z warunków, których spełnienie jest nieodzowne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dowodem zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym jest oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, a dowód ten podlega ocenie na ogólnych zasadach. Ustawodawca nie zdefiniował normatywnego pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym". W orzecznictwie przyjmuje się, że brak prowadzenia gospodarstwa rolnego związany jest z kryterium faktycznego działania i rzeczywistych korzyści. Wskazuje się, że jeśli dana osoba nie wykonuje określonych, konkretnych czynności związanych z typowymi pracami w rolnictwie w danym jego dziale, jak też nie uzyskuje w związku z powyższym jakichś konkretnych korzyści, w tym finansowych, to trudno twierdzić, że prowadzi gospodarstwo rolne. W sytuacji, gdy organy kwestionują przyjęty w tym zakresie przez ustawodawcę dowód w postaci, składanego przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne pod rygorem odpowiedzialności karnej, tj. oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to muszą przeprowadzić w tym przedmiocie należyte postępowanie wyjaśniające, które w sposób jednoznaczny wykaże, że oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia winny dotyczyć posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego, rzeczywistego wykonywania w nim czynności "rolniczych", uzyskiwania unijnych dopłat związanych z rolnictwem czy też zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolniczej. To bowiem wymienione okoliczności wskazują na fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie można przy tym traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego, w sytuacji gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. Sam fakt rejestracji jest obojętny prawnie, jeśli nie łączy się z uzyskiwaniem realnych korzyści z tym związanych. Nie można również uznać, jako przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, faktu podlegania przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Z objęcia takim ubezpieczeniem, wynika jedynie domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy (tak np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 31.01.2024 r. II SA/Ke 742/23, wyrok WSA w Rzeszowie z 14.08.2024 r. III SA/Rz 610/24, wyrok NSA z 30.10.2020 r., I OSK 1273/20).

Niewątpliwie zatem, fakt pobierania przez rolnika dopłat bezpośrednich, jako korzyści finansowych z prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi przeszkodę w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne ponieważ stanowi dowód prowadzenia gospodarstwa rolnego (tak przywołany wyżej wyrok WSA w Rzeszowie).

W realiach kontrolowanej sprawy dostrzec jednak trzeba, że z oświadczenia skarżącej złożonego w toku postępowania administracyjnego (w dniu 1.02.2024 r.) wynikało, że zrezygnowała ona z pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 28.02.2021 r. Tożsamą datę wskazała skarżąca we wniosku inicjującym postępowanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazała dalej skarżąca w przywołanym wyżej oświadczeniu z 1.02.2024 r. – "zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym polega na wykonywaniu jakiejkolwiek pracy fizycznej w gospodarstwie, jak również na zaprzestaniu jakichkolwiek działań prawnych i administracyjnych". Organ odwoławczy formułując stanowisko, iż skarżąca nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym przywołał okoliczności wynikające z pisma ARiMR z 16.01.2024 r. W oparciu o to pismo organ ustalił i przyjął, że w latach 2022-2023 skarżąca ubiegała się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. W 2022 r. skarżąca otrzymała wnioskowane płatności, zaś na dzień sporządzenia przedmiotowej informacji ARiMR (16.01.2024 r.) - płatności na rok 2023 r. nie zostały zakończone wydaniem decyzji przyznającej płatności. Organ odwoławczy – w oparciu o powyższe przyjął – że wbrew złożonemu oświadczeniu w ramach wniosku z 21.12.2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, we wskazanym w tym oświadczeniu dniu 28.02.2021 r. Mając na uwadze powyższe ocenie podlegało zatem to, czy wskazana wyżej data zaprzestania przez skarżącą działalności rolniczej (28.02.2021 r.) miała istotną doniosłość prawną z perspektywy ocen czynionych na potrzeby kontrolowanej aktualnie sprawy. Wszak dostrzec trzeba, że sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła 28.12.2023 r. W kontekście przywołanych wyżej dat i towarzyszących im okoliczności, pojawia się więc pytanie o to, czy wobec złożenia przez skarżącą wniosku o świadczenie pielęgnacyjne 28.12.2023 r., miało znaczenie dla ocen dotyczących zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym to, że skarżąca w 2022 r. pobrała dopłaty bezpośrednie z ARiMR, jak też to, że w bliżej nieustalonej dacie 2023 r. złożyła wniosek o takie płatności, a wniosek ten, w dacie orzekania przez organy administracji nie został jeszcze rozpoznany przez ARiMR.

Zajmując stanowisko odnośnie postawionego wyżej zagadnienia zwrócić należy uwagę nawynikającą z art. 24 ust. 2 u.ś.r. regułę przyznawania świadczeń rodzinnych. Z przywołanego przepisu wynika, że prawo do świadczeń rodzinnych (a więc także do świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W modelowej sytuacji – przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest zatem najwcześniej od miesiąca, w którym zainteresowany takim wsparciem złożył stosowny w tym względzie wniosek i w dacie tej spełnił wszelkie materialnoprawne przesłanki przyznania prawa i wyeliminował przesłanki negatywne. Inaczej mówiąc, oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zasadniczo dokonuje się na datę złożenia wniosku w tym względzie. Organ administracji publicznej orzekający o świadczeniu pielęgnacyjnym – uwzględniając tę regułę – może zatem (uznając spełnienie przesłanek materialnoprawnych przez wnioskodawcę) przyznać to wsparcie – najwcześniej od wskazanej wyżej cezury czasowej. Skoro punkt ocen wyznacza – co do zasady – data złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, to stwierdzić trzeba, że podana w tym wniosku data zakończenia aktywności zawodowej w rolnictwie obejmująca czas sprzed złożenia wniosku o to świadczenie - jawi się jako niemająca istotnego przełożenia na oceny spełnienia przesłanek do przyznania tegoż wsparcia. Inaczej mówiąc, skoro oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dokonuje się na datę złożenia wniosku w tym przedmiocie, to brak spełnienia tych przesłanek w okresie wcześniejszym nie rzutuje na dopuszczalność przyznania tego świadczenia. W tej sprawie natomiast – SKO uznając brak zaniechania przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego przypisało decydujące znaczenie faktowi pobierania przez nią dopłat bezpośrednich w 2022 r. Jest to jednak data występująca przed najwcześniejszym okresem, na który mogło zostać w ogóle przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Data ta (2022 r.) oraz towarzyszące jej dochody z gospodarstwa rolnego (dopłaty uzyskane przez skarżącą), jako niekorelujące z datą złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne – w ocenie Sądu - pozostawały bez znaczenia dla tej sprawy. Odnośnie zaś do kwestii dotyczącej złożenia przez skarżącą wniosku o dopłaty bezpośrednie na 2023 r. – to dostrzec trzeba, że ani z pisma ARiMR z 16.01.2024 r., ani z pozostałych dokumentów składających się na akta sprawy (w oparciu o które orzeka Sąd – por. art. 133 par. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.) - nie wynika, czy takie dopłaty zostały w ogóle skarżącej przyznane. Ze wskazanego wyżej pisma Agencji wynika tylko to, że skarżąca ubiegała się o te dopłaty oraz to, że w dniu datowania tego pisma - nie został jeszcze jej wniosek rozpoznany. W oparciu o powyższe, nie można było zatem kategorycznie stwierdzić, czy skarżąca uzyskiwała jakiekolwiek dochody (dopłaty) z gospodarstwa rolnego w 2023 r. Akta nie dostarczają nawet wiedzy o tym, kiedy skarżąca złożyła wniosek o dopłaty i za jaki okres 2023 roku – skarżąca o te dopłaty się ubiegała. Ustalenia zaś w tym względzie były kluczowe, skoro punkt odniesienia dla zanegowania faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowić mógłby dzień 28.12.2023 r., tj. dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wcześniejsze rozważania dot. art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Inaczej mówić, kluczowe było ustalenie, czy po dniu złożenia tego wniosku, skarżąca przejawiała aktywność zawodową w rolnictwie lub uzyskiwała dochody z gospodarstwa rolnego. Samo zatem ustalenie, że w 2023 r. skarżąca złożyła jedynie wniosek o dopłaty (który to wniosek nie został nawet rozpoznany przez ARiMR w dacie orzekania przez organy w tej sprawie) nie przesądzał jeszcze tego, że płatność taką skarżąca otrzymała, jak też i tego, że – w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne – nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak już przy tym wyżej wskazano, sama okoliczność pobierania przez skarżącą dopłat w 2022 r. nie miała doniosłości prawnej z punktu widzenia kontrolowanej sprawy, skoro oceny przesłanek do przyznania świadczenia (w tym zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym) dokonuje się na dzień złożenia wniosku (grudzień 2023 r.). Nawiasem mówiąc, wychwycenie przez organ rozbieżności w kwestii deklarowanej przez skarżącą bierności zawodowej i faktycznym prowadzeniem gospodarstwa, przy uwzględnieniu pobierania wsparcia na matkę zależnego od zaniechania pracy – mogłoby ewentualnie mieć reperkusje w innym, niż obecne kontrolowane, postępowaniu.

Reasumując, orzekające SKO nie wyjaśniło kategorycznie tego, czy skarżąca rzeczywiście zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i ewentualnie kiedy miało to miejsce - w tym znaczeniu, jakie przedstawiono wyżej. Zagadnienie to winno być przedmiotem ocen w ponownie prowadzonym postępowaniu.

Nie zasługiwało na akceptację stanowisko Kolegium Odwoławczego, co do zakresu opieki realizowanej przez skarżącą względem matki. W tym aspekcie dostrzec trzeba, że skarżąca – na okres od 1.11.2023 r. do 31.10.2024 r. – uzyskała decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy. Przesłanki przyznania tego świadczenia, jeżeli idzie absencję zawodową warunkowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem bliskiej rodziny - są zbieżne względem przesłanek dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego. Nie było więc zrozumiałe to, dlaczego spełnienie tych samych przesłanek raz organy administracji uznają za dowiedzione (sprawa o specjalny zasiłek opiekuńczy), a innym razem – tj. w kontrolowanej sprawie - negują ich wystąpienie (por. w tym względzie np. wyrok NSA z 28.06.2024 r., I OSK 1663/23). W takim przypadku, zanegowanie istnienia związku przyczynowo-skutkowego zasadzać by się musiało np. na wykazaniu wystąpienia zmiany potrzebnego niepełnosprawnej zakresu opieki względem istniejącego w sprawie o specjalny zasiłek opiekuńczy. Nadto, opisany na stronach 11-12 decyzji organu odwoławczego stan zdrowia niepełnosprawnej i zakres czynności realizowanych względem tej osoby przez skarżącą, nie został w ogóle oceniony przez organ odwoławczy z perspektywy przywołanego w decyzji stanu zdrowia matki skarżącej (cukrzyca, niewydolność serca, nerek, dializowanie, cewnikowanie, przetoka na ramieniu, itp.). Podkreślić zaś trzeba, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej wyznacza zakres opieki której ona potrzebuje, a to rzutuje na zaangażowanie opiekuna, w tym konieczny czas, który musi on poświęcić w powyższym celu. Ten z kolei aspekt jest istotny z punktu widzenia oceny powinności rezygnacji opiekuna z aktywności zawodowej, tj. oceny wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego, o którym stanowi art. 17 us.t 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu nie był trafny argument Kolegium Odwoławczego, iż zajmowanie się gospodarstwem rolnym przez męża skarżącej nie powoduje, że utraciła ona jakiekolwiek dochody z tego gospodarstwa. Wszak dostrzec trzeba, że przywołane na wstępie uzasadnienia przepisy wymagają do przyznania świadczenia - rezygnacji z pracy zawodowej przez opiekuna, a nie przez wszystkie osoby składające się na jego rodzinę.

Odnośnie rodzeństwa wnioskodawcy Sąd podziela taki nurt orzecznictwa sądowoadministracyjnego, który wskazuje, że kwestia rodzeństwa zasadniczo nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Okoliczność ta obrazuje bowiem możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem – por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20.12.2023 r. (sygn. akt I OSK 2322/22), z 6.02.2024 r. (sygn. akt I OSK 128/23), z 14.02.2024 r., (sygn. akt I OSK 229/23) oraz z 21.02.2024 r., (sygn. akt I OSK 158/23). Tak więc ocena możliwości organizacyjnych całej rodziny w zakresie opieki nad niepełnosprawnym może mieć także pewne znaczenie dla ocen czynionych w tej sprawie. Nie chodzi tu jednak o sam fakt istnienia rodzeństwa, lecz o ocenę tego, jakie w tym przypadku efektywne możliwości ma rodzina w prawidłowej organizacji celowej opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem. Akcentowana kwestia możliwości współdziałania rodzeństwa, jako zobowiązanego alimentacyjnie względem niepełnosprawnego w równym stopniu co wnioskujący, zawsze musi jednak podlegać indywidulanej ocenie na tle ogółu okoliczności faktycznych danej sprawy, a zwłaszcza specyfiki, intensywności i charakteru opieki jakiej wymaga osoba niepełnosprawna ze względu na rodzaj występujących u niej niedomagań (schorzeń), jak też przy uwzględnieniu realnych możliwości udzielania wsparcia opiekunowi przez rodzeństwo - w takim stopniu, który dawałby mu rzeczywistą (efektywną) możliwość podjęcia zatrudnienia i zdobycia środków pozwalających się utrzymać. Nie sposób przy tym oczekiwać, aby udzielane opiekunowi przez rodzeństwo wsparcie odbywać się miało z uszczerbkiem dla pracy zawodowej tego rodzeństwa, jego rodziny, czy też miałoby prowadzić do popadnięcia w niedostatek np. z powodu konieczności opłacenia usług opiekuńczych dla niepełnosprawnego rodzica. Wskazywanych wyżej, zindywidualizowanych ocen przedstawionego aspektu sprawy, nie zaprezentowało Kolegium Odwoławcze, zaś wywiedzione stanowisko, z przyczyn wyżej podanych, nie zyskało aprobaty Sądu.

Końcowo wskazać należy, iż przywołane przez SKO krajowe oraz europejskie regulacje prawne dotyczące systemów wsparcia dla rolników – w dacie wydawania kontrolowanej decyzji już nie obowiązywały. Ustawą z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r., poz. 261) uchylona została przywoływana przez Kolegium Odwoławcze ustawa z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. 2022 r., poz. 1775). Także przywoływane przez organ II instancji rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1307/2013 zastąpione zostało rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2021/2115 z 2 grudnia 2021 r. ustanawiającym przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien uzupełnić materiał dowodowy w zakresie wyżej wskazanym, w tym pozyskać miarodajne informacje z ARiMR. Organ odwoławczy dysponując tymi informacjami oceni, czy skarżąca zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego w dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, czy też można przyjąć, że gospodarstwo to skarżąca prowadziła jeszcze po złożeniu tego wniosku. W zależności od poczynionych w tym względzie ustaleń i towarzyszących im ocen - aktualizować się może powinność odniesienia się organu do zakresu opieki realizowanej przez skarżącą. Ocena tego aspektu sprawy winna natomiast obejmować wynikający z akt stan zdrowia niepełnosprawnej z uwzględnieniem faktu uprzedniego spełnienia (w sprawie dot. specjalnego zasiłku opiekuńczego) przez skarżącą przesłanek analogicznych, jak w obecnej sprawie. Dodatkowo, przyjmując, że znaczenie dla sprawy ma także kwestia rodzeństwa, organ odwoławczy winien uwzględnić przedstawione oceny w tym przedmiocie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. – w stopniu rzutującym na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie Sądu zapadło w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) p.p.s.a.

O kosztach (pkt 2 sentencji) orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 par. 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje także wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego. Wysokość tego wynagrodzenia ustalona została w oparciu o par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023 r., poz. 1964).