Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 247/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 193, art. 194
journal: Dz.U. 2020 poz 821
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 10
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Protokolant Referent Dagmara Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją dnia 24 sierpnia 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 2, ust. 6, ust. 7a i ust. 8 oraz art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2020r. poz. 821) dalej w skrócie jako: "ustawa", Starosta ustalił od A. K. i I. M. solidarnie opłatę za pobyt syna – K. M. w placówce opiekuńczo-wychowawczej:

a) od 1 grudnia 2019 r. do 29 lutego 2020 r. w wysokości 3100 zł miesięcznie,

b) od 1 marca 2020 r. do 30 listopada 2020 r. w wysokości 3559 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 8 czerwca 2014 r. K. M. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich został umieszczony w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego "O." w O.. Następnie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 19 lutego 2016 r. małoletni K. M. został umieszczony 1 kwietnia 2016 r. w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego "N." w K. Obecnie na mocy punktu V wyroku Sądu Okręgowego sygn. akt [...] nadal przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej "N." w K.

Organ wskazał na treść art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i ust. 6 ustawy, zgodnie z którym za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej rodzice ponoszą solidarnie miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Opłatę ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona bądź ograniczona.

Dochody stron, ustalone przez organ w oparciu o informacje uzyskane z Urzędu Skarbowego oraz Urzędu Skarbowego, pozwalają na ustalenie opłaty ponoszonej przez oboje rodziców solidarnie, w wysokości określonej w decyzji, albowiem są znacznie wyższe niż kryterium dochodowe wynikające z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Zdaniem organu strony nie spełniają przesłanek odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, określonych w Załączniku do uchwały Rady Powiatu.

Po rozpoznaniu odwołania I. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 października 2020 r., nr [...] uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w części obejmującej ustalenie wysokości opłaty w podanych okresach i orzekło o wysokości opłaty w kwocie 3100 zł miesięcznie w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 31 marca 2020 r. oraz o wysokości opłaty w kwocie 3559 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 listopada 2020 r.

Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1180/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na skutek skargi I. M., uchylił ww. decyzję organu odwoławczego.

W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd, uznając za bezzasadne zarzuty podniesione przez skarżącego dotyczące braku przymiotu legalności pobytu K. M. w placówce "N." w K. wskazał, że utrata mocy postanowienia tymczasowego (zabezpieczającego interesy małoletniego) nie uczyniła nielegalnym pobytu K. M. w tym ośrodku. Podstawą prawną dla tego pobytu stało się bowiem prawomocne orzeczenie Sądu Okręgowego o umieszczeniu K. M. w instytucjonalnej pieczy zastępczej, zawarte w punkcie V wyroku rozwodowego z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt [...]. Orzeczenie wydane przez Sąd Okręgowy w przedmiocie umieszczenia małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej nie wymagało bynajmniej wydania kolejnej decyzji administracyjnej o skierowaniu do konkretnej placówki.

Sąd zważył nadto, że organy dokonały prawidłowych ustaleń dotyczących wysokości dochodów skarżącego i uczestniczki postępowania A. K., które nie uzasadniały zwolnienia ich z obowiązku uiszczenia opłat w całości ani w części. Ustalenia te nie zostały zakwestionowane przez strony.

Sąd wskazał, że za uchyleniem zaskarżonej decyzji przemawiał brak wyjaśnienia w toku postępowania administracyjnego podstaw pobytu K. M. poza ośrodkiem i tryb jego tam umieszczenia. Skarżący powoływał się bowiem w toku postępowania na dokumenty, z których wynikało, że K. M. przebywał w 2020 r. przez pewien czas u "rodziny zaprzyjaźnionej" – poza ośrodkiem. Organ odwoławczy odnosząc się do tego zarzutu ograniczył się do przywołania art. 193 ust. 6a ustawy, zgodnie z którym opłaty nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców. Zdaniem Sądu przepis ten jednoznacznie wyjaśnia jedynie kwestię związaną z ponoszeniem opłat za okres pobytu dziecka u rodziców. Poza zakresem jego regulacji pozostaje natomiast kwestia opłat za pobyt dziecka poza ośrodkiem, pod opieką innych podmiotów niż rodzice. Odniesienie się do tego zarzutu wymaga szczegółowego wyjaśnienia zasad i trybu umieszczenia K. M. u "zaprzyjaźnionej rodziny" poza ośrodkiem, do którego został skierowany. Jedynie ustalenie, że przez cały czas w sensie prawnym przebywał on w pieczy zastępczej (pomimo nieobecności w ośrodku) uzasadniałoby przyjęcie, że rodzice powinni uiścić stosowne opłaty także za czas jego nieobecności w ośrodku. Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie pozwalał jednak na dokonanie takiego ustalenia. Nie wyjaśniono także zasad finansowania pobytu dziecka poza ośrodkiem. W ocenie Sądu powyższe naruszenie przepisów postępowania – art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych czynią niemożliwym ocenę prawidłowości zastosowania przez organ administracji art. 193 ust. 1 ustawy.

Sąd wskazał, że rzeczą organu odwoławczego będzie dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie powyżej wskazanym i dokonanie oceny, czy okres pobytu K. M. poza ośrodkiem czyni zadość przesłance pobytu w pieczy zastępczej w rozumieniu art. 193 ust. 1 ustawy, a co za tym idzie, czy za ten okres skarżący i uczestniczka postępowania powinni zostać obciążeni opłatami.

Decyzją z dnia 11 stycznia 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w części ustalającej wysokość opłaty i orzekło o ustaleniu wysokości opłaty w okresie od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 marca 2020 r. w kwocie 3100 zł miesięcznie oraz od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 w wysokości 3559 zł.

Organ odwoławczy podał, że małoletni K. M., syn A. K. i I. M. przebywa w pieczy zastępczej - placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego "N." w K. od dnia 1 kwietnia 2016 r.

Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.

Zgodnie z art. 196 ust. 3 ustawy średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej są ustalane przez starostę, a w przypadku regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych oraz interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych przez marszałka województwa, i ogłaszane odpowiednio przez starostę lub marszałka województwa w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca danego roku. Zgodnie z § 1 pkt 1 Zarządzenia Nr 50/2019 Starosty z dnia 25 lutego 2019 r. w sprawie średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych na terenie Powiatu w 2019 roku wydatki te w przypadku placówki "N." w K. wynosiły 3100 zł miesięcznie, a zgodnie z § 1 pkt 1 Zarządzenia Nr 174/2020 Starosty z dnia 24 marca 2020 r. w sprawie średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych na terenie Powiatu w 2020 roku wydatki te w przypadku placówki "N." w K. wynoszą 3559 zł miesięcznie. Zgodnie z § 3 ostatniego zarządzenia opublikowanego 25 marca 2020 r. wchodzi ono w życie z dniem 1 kwietnia 2020 r. - a zatem opłata za pobyt dziecka w przedmiotowej placówce wynosi 3559 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2020 r., a nie jak wadliwie rozstrzygnięto w decyzji organu pierwszej instancji od dnia 1 marca 2020 r. Naruszenie przepisów prawa miejscowego w zakresie ustalenia daty wejścia w życie zarządzenia z dnia 24 marca 2020 r. uzasadniało uchylenie decyzji w części i wydanie orzeczenia reformatoryjnego przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Jak wyjaśnił organ odwoławczy, pozostała część zaskarżonej decyzji jest prawidłowa. Organ pierwszej instancji prawidłowo obciążył opłatą rodziców dziecka, nie znalazł też podstaw do odstąpienia z urzędu od ustalenia tej opłaty na podstawie przepisów prawa miejscowego. Sytuacja materialna rodziców jest na tyle dobra, że mogą oni uiścić solidarnie opłatę bez uszczerbku dla swojej egzystencji, także po uwzględnieniu opłacanych przez nich alimentów. Sprawa odstąpienia od ustalenia opłaty na wniosek I. M. została rozstrzygnięta odrębną decyzją, co jest wiadome Kolegium z urzędu ze sprawy nr [...].

W ocenie Kolegium niezasadne jest twierdzenie skarżącego, że w chwili wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej i w chwili wydania decyzji nie istniało orzeczenie o umieszczeniu dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej. K. M. przebywa na mocy orzeczenia sądu powszechnego w instytucjonalnej pieczy zastępczej, wobec czego niemożliwe jest umieszczenie go w placówce typu rodzinnego przez organ administracji, który jest związany wyrokiem sądowym. W tej sprawie zostały zatem spełnione wymogi art. 35 ust. 1 ustawy regulujące zasadę, że umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu. W tym zakresie organ jest związany oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1180/20.

Wyjaśniając kwestię objętą wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, dotyczącą ustalenia odpłatności od rodziców dziecka za okres, w którym K. M. przebywał u rodziny wspierającej H. S. i O. H., organ odwoławczy zaakcentował, że Sąd w powołanym wyroku, w ramach wiążącej oceny prawnej, wskazał że: "Jedynie ustalenie, że przez cały czas w sensie prawnym przebywał on w pieczy zastępczej (pomimo nieobecności w ośrodku) uzasadniałoby przyjęcie, że rodzice powinni uiścić stosowne opłaty także za czas jego nieobecności w ośrodku".

W powyższym zakresie Kolegium wystąpiło do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie o udzielenie informacji na jakich zasadach i w jakim trybie małoletni K. M. przebywał w 2020 r. u rodziny H.-S. oraz jakie są zasady finansowania pobytu dziecka poza placówką opiekuńczo-wychowawczą. Dyrektor PCPR wyjaśnił w piśmie z dnia 16 grudnia 2021 r., że małoletni ze względu na nauczanie zdalne, za zgodą dyrektora placówki, był urlopowany przez rodzinę zaprzyjaźnioną H.-S. Jak wynika z pisma Sądu Okręgowego Wydział Rodziny i Nieletnich z dnia 4 stycznia 2019 r. H. S. posiada stałą zgodę Sądu na urlopowanie ww. małoletniego. Również syn ww. rodziny wspierającej – O. H. - posiada zgodę Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] z dnia 31 stycznia 2020 r. na urlopowanie K. M. (do pism dołączono kopie pism). Nadto Dyrektor PCPR wskazał, że państwo H.-S. ponoszą całkowity koszt utrzymania K. M. podczas urlopowania, decydując się na to dobrowolnie. Małoletni będąc urlopowany w maju 2020 r. nadal był na liście wychowanków placówki opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego "N." w K.. Natomiast postanowienia o ustanowieniu pieczy zastępczej nie zostały uchylone.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 193 ust. 6a ustawy opłaty, o której mowa w ust. 1, nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców. Z treści art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika, że opłata jest ponoszona w formie ryczałtu w wysokości uśrednionych wydatków na utrzymanie dziecka, nie zaś w wysokości odpowiadającej faktycznym wydatkom ponoszonym na indywidualne utrzymanie dziecka. Oznacza to, że opłata należna jest za okres, w którym dziecko przebywa w instytucjonalnej pieczy zastępczej w sensie prawnym - fizyczna nieobecność dziecka w budynku placówki opiekuńczo-wychowawczej, spowodowana np. wyjazdem na wycieczkę lub wakacje, pobytem w placówce leczniczej, spędzaniem ferii świątecznych poza placówką, czy jak w tym wypadku - pobytem u rodziny wspierającej - nie zwalnia rodziców dziecka od uiszczenia opłaty. Wyjątek od tej zasady stanowi jedynie art. 193 ust. 6a ustawy, zgodnie z którym opłaty nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców. Sąd rodzinny nie wydał orzeczeń o uchyleniu instytucjonalnej pieczy zastępczej lub zmianie rodzaju tej pieczy na pieczę typu rodzinnego obejmujących okres pobytu dziecka u rodziny wspierającej w 2020 r. Fizyczny pobyt dziecka poza placówką nie może oznaczać też uchylenia czy zawieszenia pieczy zastępczej - małoletni nie może w świetle prawa pozostawać bez opieki prawnej, zatem w sytuacji, gdy rodzice pozbawieni są władzy rodzicielskiej, małoletni musi być objęty pieczą zastępczą. W ocenie Kolegium przyjęcie, że każda fizyczna nieobecność dziecka w budynku placówki pieczy zastępczej zwalniałaby rodziców z ponoszenia opłaty, stałoby w jaskrawej sprzeczności z art. 193 ust. 6a ustawy i przekreślałoby sens tej regulacji. Prawny pobyt dziecka w pieczy zastępczej (a taki istniał w trakcie "urlopu" małoletniego u rodziny wspierającej) rodzi ustawowy obowiązek rodziców dziecka do ponoszenia opłaty do wysokości tzw. średniego miesięcznego kosztu utrzymania określonego stosownie do treści art. 196 ustawy. Obowiązek ten może zostać ograniczony bądź zniesiony tylko w wyjątkowych przypadkach określonych w przepisach prawa, takim wyjątkiem jest przypadek wskazany wprost w art. 193 ust. 6a ustawy, który jednak nie miał miejsca w tej sprawie. Fizyczny pobyt dziecka poza budynkiem placówki opiekuńczo-wychowawczej, u osób innych niż rodzice, nie ma wpływu na wymiar opłaty, co wynika z oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sygn. akt III SA/Gd 1180/20. Pobyt K. M. u rodziny wspierającej nastąpił legalnie, tj. za zgodą sądu opiekuńczego, a jednocześnie sąd ten nie wydał postanowień o uchyleniu lub zawieszeniu umieszczenia dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Fizyczna nieobecność dziecka w placówce spowodowana spędzaniem czasu u rodziny wspierającej nie zwalnia zatem rodziców dziecka od ponoszenia opłaty, skoro nadal K. umieszczony był prawnie w pieczy zastępczej w tym okresie.

Skargę na powyższą decyzję wniósł I. M., zarzucając naruszenie:

1. art. 35 ust. 1, art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz ust. 6, art. 194 ust. 1 ustawy oraz § 1 pkt 1 zarządzenia Nr 50/2019 Starosty z dnia 25 lutego 2019 r. w sprawie średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych na terenie Powiatu w 2019 roku i § 1 pkt 1 zarządzenia Nr 174/2020 Starosty z dnia 24 marca 2020 r. w sprawie średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo- wychowawczych na terenie Powiatu w 2020 roku, poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że były podstawy do wydania przez organ pierwszej instancji decyzji w sytuacji, gdy postanowienie Sądu o umieszczeniu dziecka w placówce w K. sygn. akt [...] z dnia 19 lutego 2016 r., będące podstawą do skierowania K. M. do placówki socjalizacyjnej "N." w K., upadło z mocy prawa w dniu 28 grudnia 2018 r., czyli po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego z dnia 5 grudnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt [...], co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 24 sierpnia 2019 r. w sprawie sygn. akt [...], wraz z postanowieniem z dnia 23 października 2019 r. o sprostowaniu daty upadku zabezpieczenia, a zatem małoletni znajduje się w ww. placówce bez podstawy prawnej umieszczającej go w tejże placówce, a co za tym idzie brak jest podstaw do obciążania skarżącego opłatami za pobyt dziecka w ww. placówce,

2. art 193 ustawy poprzez obciążenie skarżącego za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w okresie kwiecień - maj 2020 r., podczas gdy w tym okresie dziecko znajdowało się pod opieką państwa H.-S., którzy zobowiązali się do poniesienia całkowitego kosztu utrzymania K. M.,

3. art. 7, art. 8 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 84, art. 107 § 3 i art. 124 § 2 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego sprawy polegające m. in. na niezbadaniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności poprzez niezbadanie załączników nadesłanych przez skarżącego do uzupełnienia odwołania, jak również poprzez nieustalenie, czy postępowanie było prowadzone w sposób zaprzeczający zasadzie zaufania obywateli do organów państwa,

4. art. 10 § 1 oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez wydanie przez organ I instancji decyzji w dniu 24 sierpnia 2020 r., to jest przed wyznaczonym wcześniej (i wskazanym stronie) na dzień 4 września 2020 r. terminem zakończenia postępowania administracyjnego, o którym to terminie - do końca którego strona powinna mieć prawo zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz żądać jego uzupełnienia - organ zawiadomił skarżącego zawiadomieniem z dnia 4 sierpnia 2020 r. (doręczonym skarżącemu w dniu 18 sierpnia 2020 r.).

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Przy piśmie z dnia 3 stycznia 2023 r. skarżący przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 19 sierpnia 2020 r., sygn. akt [...] mające potwierdzać, że w sprawie przeniesienia małoletniego do innej placówki socjalizacyjnej cywilna droga sądowa jest niedopuszczalna oraz że małoletni znajduje się w placówce "N." bez podstawy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 259) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest bezzasadna.

Przedmiotowa sprawa dotyczyła ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, którą to kwestię normuje ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 821 ze zm.), zwana dalej "ustawą".

Przepis art. 193 ustawy stanowi:

1. Za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości:

1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 – w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka;

2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym;

1a. Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.

2. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie.

6. Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona.

6a. Opłaty, o której mowa w ust. 1, nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców.

Zgodnie z art. 194 ust. 1 ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.

Zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, że przedmiotowa sprawa była wcześniej przedmiotem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1180/20 .

Powyższe skutkuje koniecznością brania pod uwagę przepisu art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. akt II SA 1560/97, LEX nr 41916). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz do konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.

Rolą obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję Sądu jest weryfikacja, czy organ odwoławczy w pełni zastosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2021 r.

Przywołanym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 października 2020 r. W uzasadnieniu wyroku WSA wyraził ocenę prawną, zgodnie z którą utrata mocy postanowienia tymczasowego (zabezpieczającego interesy małoletniego) nie uczyniła nielegalnym pobytu K. M. w tym ośrodku, bowiem podstawą prawną dla tego pobytu stało się prawomocne orzeczenie Sądu Okręgowego o umieszczeniu K. M. w instytucjonalnej pieczy zastępczej, zawarte w punkcie V wyroku rozwodowego z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt [...]. WSA wskazał także, że orzeczenie wydane przez Sąd Okręgowy w przedmiocie umieszczenia małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej nie wymagało wydania kolejnej decyzji administracyjnej o skierowaniu do konkretnej placówki.

Ponadto Sąd w ww. wyroku wskazał, że jedynie ustalenie, że przez cały czas w sensie prawnym K. M. przebywał w pieczy zastępczej (pomimo nieobecności w ośrodku) uzasadniałoby przyjęcie, że rodzice powinni uiścić stosowne opłaty także za czas jego nieobecności w ośrodku. W konsekwencji Sąd wskazał, aby organ odwoławczy ustalił i ocenił, czy okres pobytu K. M. poza ośrodkiem czyni zadość przesłance pobytu w pieczy zastępczej w rozumieniu art.193 ust. 1 ustawy, a co za tym idzie, czy za ten okres skarżący i uczestniczka postępowania powinni zostać obciążeni opłatami.

WSA stwierdził także, że organy dokonały prawidłowych ustaleń dotyczących wysokości dochodów skarżącego i uczestniczki postępowania, które nie uzasadniały zwolnienia ich z obowiązku uiszczenia opłat w całości ani w części.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organ odwoławczy prawidłowo zastosował się do oceny prawnej zawartej w ww. wyroku przyjmując, że w sensie prawnym K. M. nadal przebywa w instytucjonalnej pieczy zastępczej.

Ocena prawna o legalności pobytu małoletniego w placówce "N." w K., wyrażona przez WSA w prawomocnym wyroku z dnia 28 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1180/20, wiąże - w myśl art. 153 p.p.s.a. – zarówno organy administracji, jak też sądy. Dlatego też , odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku podstawy prawnej umieszczenia małoletniego K. M. w placówce opiekuńczo-wychowawczej wskazać należy, że w świetle oceny prawnej wyrażonej w wyroku tutejszego Sądu z dnia 28 kwietnia 2021 r. pobyt małoletniego w placówce jest legalny. Oceny tej nie może zmienić i nie zmienia , wbrew przekonaniu skarżącego, treść postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 24 sierpnia 2019 r. sygn. akt [...] wraz z postanowieniem tego Sądu z dnia 23 października 2019 r. o sprostowaniu daty upadku zabezpieczenia. Okoliczność, że postanowienie zabezpieczające interesy małoletniego poprzez umieszczenie w pieczy zastępczej upadło z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego, nie ma znaczenia dla oceny legalności pobytu małoletniego w placówce. Z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a. nie jest możliwe przyjęcie , wbrew zarzutom skargi, że pobyt małoletniego K. M. w "N." w K. nie jest legalny i że małoletni przebywa w tej placówce bez podstawy prawnej. Zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, postawione w tym zakresie w skardze, całkowicie pomijają wiążącą zarówno organ, jak i sąd, ocenę prawną zawartą w ww. wyroku.

Odstąpienia od tejże oceny nie uzasadniało również stanowisko skarżącego, powołującego się na załączone do pisma z dnia 3 stycznia 2023 r. postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 19 sierpnia 2020 r., sygn. akt [...]. Zdaniem skarżącego postanowienie to potwierdza, że w sprawie o przeniesienie małoletniego do innej placówki socjalizacyjnej droga sądowa jest niedopuszczalna, że załatwienie tego typu spraw następuje w postępowaniu administracyjnym oraz że małoletni znajduje się w placówce "N." bez podstawy prawnej.

Wskazanym przez skarżącego postanowieniem sąd rodzinny odrzucił wniosek I. M. i A. K. o zmianę wyroku rozwodowego w zakresie władzy rodzicielskiej nad małoletnim K. M. Orzeczenie to dotyczyło zatem zmiany rozstrzygnięcia w kwestii władzy rodzicielskiej, nie zaś materii będącej przedmiotem rozstrzygania w niniejszej sprawie.

Zachodziły zatem podstawy do ustalenia od rodziców małoletniego opłat za jego pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze zastosowało się do oceny prawnej i wykonało wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku WSA z dnia 28 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1180/20.

SKO uzupełniło materiał dowodowy, zwracając się do PCPR o informację o zasadach pobytu małoletniego u rodziny H.-S. oraz o zasadach finansowania tego pobytu.

W konsekwencji organ odwoławczy ustalił, że pobyt małoletniego u rodziny wspierającej H.-S. miał miejsce za zgodą sądu rodzinnego i był uzgodniony z dyrektorem placówki. Rodzina ta dobrowolnie pokrywała koszty pobytu małoletniego. Podczas urlopowania małoletni nadal objęty był pieczą instytucjonalną w placówce "N." w K..

W ocenie Sądu organ odwoławczy dokonał wystarczających ustaleń w powyższej kwestii, a ocena zgromadzonych dowodów dokonana przez ten organ jest prawidłowa.

W niniejszej sprawie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że w pewnych okresach, obejmujących urlopowanie do rodziny wspierającej, małoletni faktycznie nie przebywał we wskazane wyżej placówce, a także że koszty jego utrzymania w tym okresie rodzina ta dobrowolnie pokrywała.

Zauważyć należy, że małoletni nie może pozostawać bez prawnej opieki. W sytuacji, gdy jego rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, opiekę tę sprawuje placówka instytucjonalnej pieczy zastępczej. Rodzinie wspierającej nie przyznano natomiast opieki nad małoletnim.

Należy podkreślić, że – jak już wskazano powyżej – w niniejszej sprawie wiążąca jest ocena dokonana przez WSA w sprawie III SA/Gd 1180/20.

W uzasadnieniu wyroku stwierdzono: "Jedynie ustalenie, że przez cały czas w sensie prawnym przebywał on ( małoletni) w pieczy zastępczej ( pomimo nieobecności w ośrodku) uzasadniałoby przyjęcie, że rodzice powinni uiścić stosowne opłaty także za czas jego nieobecności w ośrodku".

Takiego właśnie ustalenia dokonał organ odwoławczy , wobec czego – zgodnie z powyższym stanowiskiem Sądu – słusznie uznał, że zachodzi podstawa do obciążenia rodziców małoletniego kosztami pobytu małoletniego w placówce "N." także za okres, w którym małoletni przebywał , za zgodą sądu rodzinnego, u zaprzyjaźnionej rodziny.

Słusznie przy tym organ odwoławczy powołał się na treść art. 193 ust. 6a ustawy, z którego wynika, że jedynym przypadkiem, w którym opłaty od rodziców nie mogą zostać ustalone, jest sytuacja, gdy dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców. Sytuacja taka jednak nie miała miejsca w okresie, za który opłatę ustalono.

Sąd w pełni podziela zatem stanowisko organu odwoławczego, że pozostawanie małoletniego w pieczy zastępczej uzasadnia ponoszenie przez jego rodziców opłat miesięcznych za tenże pobyt.

Odnosząc się do oceny prawidłowości ustalenia wysokości nałożonej na skarżącego i uczestniczkę postępowania opłaty stwierdzić należy, że Sąd w wyroku z dnia 28 kwietnia 2021 r. jednoznacznie ocenił jako prawidłowe ustalenia organów, dotyczące wysokości dochodów osiąganych przez wyżej wymienionych, wskazując dodatkowo, że poziom dochodów nie uzasadniał zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłat w jakiejkolwiek części.

Niniejsza sprawa dotyczyła przy tym opłaty za okres od 1 grudnia 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r. Wysokość średniego miesięcznego wydatku na utrzymanie dziecka w placówce "N." została ustalona zarządzeniem Starosty nr 50/2019 z dnia 25 lutego 2019 r. na kwotę 3100 zł. Następnie zarządzeniem Starosty nr 174/2020 z dnia 24 marca 2020 r. ustalono opłatę za pobyt w przedmiotowej placówce w wysokości 3559 zł. Zarządzenie opublikowano w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego z 2020 r., poz. 1586 i weszło ono w życie z dniem 1 kwietnia 2020 r.

W tej sytuacji organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części rozstrzygającej o ustaleniu opłaty we wskazanych w decyzji okresach i orzekł, że wysokość opłaty od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 marca 2020 r. wynosi 3100 zł, a od 1 kwietnia 2020 r. do 30 listopada 2020 r. - 3559 zł.

Zmiana stanu prawnego obligowała organ do tego rodzaju działania, tym bardziej, że zmiana wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest podstawą do zmiany decyzji ostatecznej dotyczącej tej opłaty bez zgody strony ( art. 194 ust. 1a ustawy).

Wobec powyższego ustalenie przez organ odwoławczy wysokości opłaty we wskazanych powyżej kwotach było prawidłowe.

Stwierdzenia wymaga, że wbrew zarzutom skargi skarżący czynnie uczestniczył w postępowaniu administracyjnym. Zawiadomieniem z dnia 28 lipca 2020 r. wystosowanym do skarżącego w trybie art. 10 § 1 k.p.a. organ pierwszej instancji umożliwił skarżącemu zapoznanie się i wypowiedzenie się co do zgromadzonych dowodów i zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia. Uznanie zawiadomienia za doręczone skarżącemu nastąpiło w dniu 11 sierpnia 2020 r. Natomiast przedłużenie załatwienia sprawy do dnia 4 września 2020 r. (zawiadomienie z dnia 4 sierpnia 2020 r.) było podyktowane koniecznością zapewnienia stronom możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i uzupełnienia materiału dowodowego. Wskazanie terminu 4 września 2020 r. nie oznacza, że dopiero po tej dacie organ mógł wydać decyzję, skoro wcześniej zakreślił stronom 7 dni na wypowiedzenie się. Wydanie decyzji w dniu 24 sierpnia 2020 r. nie stanowi zatem uchybienia mającego wpływ na wynik sprawy. Wskazać ponadto należy, że naruszenie przepisów postępowania może tylko wówczas skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący mógł natomiast także wypowiedzieć się i składać dowody w dalszym toku postępowania. Zauważyć też należy, że skarżący nie przywołał żadnego konkretnego przykładu, w jaki sposób ewentualne zbyt wczesne wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji wpłynęło na treść wydanych w sprawie decyzji.

Mając na uwadze powyższe Sąd, nie podzielając zarzutów skargi ani też nie stwierdzając naruszeń przepisów postępowania i naruszeń prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.