Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1635/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Ostrowska Sędziowie: sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły asesor WSA Paweł Konicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej ds. Studentów Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie z dnia 4 stycznia 2023 r. w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej ds. Studentów Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie na rzecz M. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. S. jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w W. (...) z [...] stycznia 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję Komisji Stypendialnej ds. Studentów [...] z [...] grudnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu stypendium socjalnego na rok akademicki 2022/2023.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:

Decyzją z [...] grudnia 2022 r. Komisja Stypendialna ds. Studentów [...] na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1, art. 86 ust. 3 i art. 87 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm.) w związku z Regulaminem świadczeń dla studentów, stanowiącym załącznik do Zarządzenia Rektora Szkoły [...] nr 56 z dnia 18 października 2019 r. (zwanego dalej Regulaminem) nie przyznała skarżącemu stypendium socjalnego.

Jak wskazała Komisja, warunkiem przyznania stypendium socjalnego jest spełnienie przesłanki z art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz spełnienie kryterium dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, które zgodnie z art. 87 ust. 2 ww. ustawy w roku akademickim 2022/23 wynosi 1050,00 zł netto miesięcznie. Na podstawie § 13 ust. 1 Regulaminu w związku z wątpliwościami odnośnie wniosku Komisja Stypendialna wezwała studenta do złożenia wyjaśnień, na podstawie których ustalono, że student wraz z trzema pełnoletnimi braćmi nie posiadał żadnego zatrudnienia, mieszka w Domu Studenta [...], a jego trzej bracia w akademikach w K., gdzie studiują. Student swoje miesięczne wydatki szacuje na kwotę około 1050 zł miesięcznie; swoich braci na kwotę około 2400 zł miesięcznie. Wnioskodawca oraz bracia nie otrzymują wsparcia materialnego od rodziców. Student oświadczył, iż przez ostatnie 17 lat otrzymywał prezenty finansowe od rodziny na różne okazje np. święta, imieniny i urodziny i z tych środków ponosi koszty życia w W. od października 2022 r. Obecnie pozostało mu ok. 400 zł. Wnioskodawca nie ma żadnej wiedzy, w jaki sposób jego bracia pokrywają koszty swego pobytu i funkcjonowania w Polsce. Dodatkowo poza dochodami rodziców, matka studenta posiada dwupokojowe mieszkanie, które wynajmuje na Białorusi i osiąga z tego tytułu dochód. Student uważa, iż rodzice nie sprzedadzą dodatkowego mieszkania w sytuacji, gdyby zabrakło jemu lub jego braciom środków do funkcjonowania. Student na dzień dzisiejszy nie rozważa podjęcia zatrudnia z powodu studiowania w języku obcym i związanych z tymi problemami.

Na podstawie złożonych wyjaśnień, Komisja Stypendialna uznała, że student nie spełnia przesłanki z art. 87 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, ponieważ przedstawiona dokumentacja jest niewiarygodna. Komisja poddała w wątpliwość możliwość utrzymania się czterech dorosłych osób w Polsce, których miesięczne wydatki w Polsce wynoszą ok. 3500 zł oraz ich rodziców przebywających na Białorusi z dochodu 623.97 zł netto na osobę. Powyższe pozwala domniemywać, że rodzina studenta posiada dodatkowe i nieudokumentowane źródła utrzymania, co uniemożliwia Komisji Stypendialnej kompleksową i faktyczną ocenę sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny. W opinii Komisji Stypendialnej student nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a jego rzeczywista sytuacja dochodowo - finansowa odbiega od tej, przedstawionej w dokumentach, na podstawie których wyliczono dochód na potrzeby stypendium socjalnego. Powyższe potwierdza również fakt, że rodzice utrzymują rodzinę z wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia oraz przychodów z najmu lokalu mieszkalnego. Pozwala to stwierdzić, iż ww. dochody, te wykazane, jak i te nieujawnione, w pełni zaspokajają wszystkie potrzeby rodziny.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. S., wnosząc o jej uchylenie i przyznanie mu stypendium socjalnego od 1 października 2022 r. na 9 miesięcy w wysokości 1176,03 zł, podnosząc, że udokumentował źródła utrzymania rodziny, a przedstawiona dokumentacja jest kompletna i wiarygodna.

Decyzją z [...] stycznia Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 86 ust. 1 pkt 1 oraz art. 86 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

Jak wskazał organ odwoławczy w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalił, że dochód na osobę w rodzinie studenta wyniósł 623,97 zł miesięcznie, z kolei określona zgodnie z § 13 ust. 2 Regulaminu wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne w roku akademickim 2022/2023 wynosi 1.050,00 zł. Student w oświadczeniu o dochodach zadeklarował, że w skład jego rodziny wchodzi sześć osób – student, jego matka, ojciec i trzej bracia, którzy uzyskali pełnoletniość 21 października 2004 r. Na wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta złożyły się:

- dochody studenta w wysokości 0 zł miesięcznie;

- dochody brata P. w wysokości 0 zł miesięcznie;

- dochody brata Y. w wysokości 0 zł miesięcznie;

- dochody brata B. w wysokości 0 zł miesięcznie;

- dochody matki w wysokości 1250,85 zł miesięcznie;

- dochody matki z najmu dodatkowego mieszkania 209,00 zł miesięcznie;

- dochody ojca w wysokości 2283,96 zł miesięcznie;

Komisja Stypendialna wyliczyła dochód na osobę w rodzinie studenta w wysokości 623,97 zł miesięcznie, przy czym dochód rodziny skarżącego pochodzi wyłącznie od rodziców skarżącego. Przy ustaleniu dochodów. Przy ustaleniu miesięcznych wydatków całej rodziny na kwotę około 5000 zł miesięcznie, w oparciu o utrzymanie się w dwóch krajach w ocenie organu odwoławczego kwota taka jest tak jaskrawie niska, że w sytuacji, w której rodzina nie korzysta z żadnego systemu wsparcia społecznego, w świetle zasad doświadczenia życiowego i powszechnej wiedzy o przeciętnych kosztach funkcjonowania rodziny nie jest możliwe, by był to dochód realny. Nadto przedstawienie dochodów na kwotę minimalnie większą niż 600 zł i ewentualną konieczność dostarczenia odpowiedniego zaświadczenia z OPS (które również znajduje się w zebranej dokumentacji - student oraz rodzina nie korzystają z takiego wsparcia) w opinii Odwoławczej Komisji Stypendialnej zachodzi podejrzenie o celowe ukrywanie dochodów przez studenta bądź osiąganie przez studenta lub członków jego rodziny dochodów uzyskanych, których ujawnienie stanowiłoby o braku spełniania kryterium dochodowego. Student napisał w odwołaniu "zwracam uwagę, że wskazany w decyzji Komisji Stypendialnej wyrok WSA (...) dotyczy: niedostarczenia przez wnioskodawcę zaświadczenia z Urzędu Pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej (...), moi rodzice pracują i dostarczyłem zaświadczenia z miejsca pracy (...)". Odnosząc się do tego wyroku sądu (II SA/Go 247/20) Odwoławcza Komisja Stypendialna stwierdziła, że został on przez skarżącego nieodpowiednio zinterpretowany, gdyż dotyczył odmowy przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z powodu braku zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, a student odwoływał się w zakresie nieprzyznania świadczenia w zwiększonej wysokości. W przypadku natomiast wnioskodawcy oboje rodzice pracują, zaś w sprawie nie przyznano studentowi stypendium z uwagi na przedstawienie niewiarygodnej sytuacji. Mając zaś kilkukrotnie wyższe koszty funkcjonowania rodziny od dochodu, nie jest możliwe, by był to dochód realny.

Nadto organ odwoławczy wskazał, że z przedstawionego zaświadczenia wydanego przez "W. M." sp. z o.o., średniomięczne zarobki matki na stanowisku dyrektora wynoszą 855,83 BYN, gdzie przeciętne wynagrodzenie na Białorusi wynosi z kolei 1637 BYN, a co odpowiada poziomowi wynagrodzenia osoby wykonującej zawód dozorcy czy ślusarza, przy czym w rejonie miasta M. zarobki są statycznie wyższe.

Także odnośnie uzyskiwanego z wynajmu wynagrodzenia wysokości 200 BYN, organ odwoławczy uznał, że jest to kwota kilkunastokrotnie niższa niż rynkowa.

Skargę na powyższą decyzję złożył M.S., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie:

art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności tłumaczenia przysięgłego zaświadczenia Inspekcji Ministerstwa podatków i składek Republiki Białoruś w rejonie leninowskim M., pomimo iż dokument ten ma moc dokumentu urzędowego, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności przedstawienia wszystkich dochodów rodziny za nieudowodnioną;

art. 8 K.p.a. poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie przyznania moim trzem braciom stypendium socjalnego;

art. 107 § 2 i 3 K.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z którego nie wynika, dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości oraz uchylenie aktu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że mediana wynagrodzeń w sektorze medycznym w 2021 r. wynosiła odpowiednio 963,4 BYN w maju i 1026,2 BYN w listopadzie, zaś ze względu na protesty przeciwko sfałszowanym wyborom prezydenckim wiele firm, w tym pracodawca matki skarżącego otrzymały ogromne grzywny przez co musiały obniżyć pensje wszystkim pracownikom. Ojciec pracuje na stanowisku konsultanta, w firmie która jest w dobrej kondycji finansowej. Skarżący podważył także średnią wysokość kosztu wynajmu mieszkania w M., podkreślając słaby standard mieszkania wynajmowanego przez matkę. Nadto skarżący wskazał, że jego bracia utrzymują się z przyznanych im stypendiów socjalnych w wysokości 1100 zł każdy.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna ds. Studentów [...] wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – zwanej dalej P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. w sytuacji, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega natomiast wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zauważyć należy, że zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm.) student może ubiegać się o m.in. stypendium socjalne, którego przyznanie oraz odmowa przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1 – 4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji (ust. 3). Rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa (ust. 4).

Z kolei zgodnie z art. 87 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, rektor w porozumieniu z samorządem studenckim ustala wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, która nie może być:

1) mniejsza niż 1,30 kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 i 2270 oraz z 2022 r. poz. 1 i 66);

2) większa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 oraz z 2021 r. poz. 1162, 1981, 2105 i 2270).

W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości (ust. 3).

Wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne w roku akademickim 2022/2023 wynosiła kwotę 1.050,00 zł netto miesięcznie (art. 87 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce).

Zauważyć należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy jedyną okolicznością stanowiącą podstawę do wydania negatywnej dla skarżącego decyzji była ocena Komisji Stypendialnych obu instancji, że udokumentowana przez skarżącego sytuacja materialna jest niewiarygodna głównie z tego powodu, że wyliczony miesięczny dochód w rodzinie na osobę jest nierealny do zapewnienia jakichkolwiek potrzeb życiowych rodziny. Tym samym w ocenie Komisji zachodzi podejrzenie o celowe ukrywanie dochodów osiąganych przez studenta bądź jego członków rodziny. Organy nie analizowany, czy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji tylko podważyły wiarygodność złożonych przez skarżącego dokumentów i wyjaśnień. Tymczasem w ocenie Sądu tak sformułowane stanowisko jest co najmniej przedwczesne.

Po pierwsze zauważyć należy, że w toku postępowania skarżący, ubiegając się o przyznanie stypendium socjalnego wskazywał, że przebywający w Polsce bracia, w innym niż skarżący mieście również są studentami, o czym świadczy chociażby fakt, że mieszkają w akademikach. Organ nie wyjaśnił w żaden sposób, czy otrzymują oni jakąś formę pomocy jako studenci, szczególnie że złożone w sprawie dokumenty odnoszą się do przeciętnego, miesięcznego dochodu członka rodziny osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (rok akademicki, na który student wnioskował o przyznanie stypendium socjalnego) – art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych, Dz. U. z 2023 r., poz. 390 w związku z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Tymczasem jak wskazał skarżący, otrzymywali oni stypendia socjalne w roku akademickim 2022/2023, a więc w tym samym roku co objęty wnioskiem skarżącego. Z tego też względu nie mógł on zostać wykazany w oświadczeniu o dochodach, ale który tłumaczy, dlaczego posiadane środki finansowe, mające zaspokoić bieżące potrzeby życia codziennego skarżącego i jego braci, są realnie wyższe niż wskazywane przez organ. Z tego też względu ocena w zaskarżonej decyzji odnośnie wysokości dochodu na osobę jako nierealna i zaniżona pozostawała przedwczesna.

Po drugie, organ nie wyjaśnił przekonywująco, dlaczego kwestionował złożone w sprawie dokumenty tak odnośnie zarobków matki skarżącego jak i wysokości uzyskiwanego z najmu mieszkania na Białorusi. Słusznie zwraca uwagę skarżący, że nie można kwestionować samych dokumentów tylko i wyłącznie na podstawie informacji o przeciętnym wynagrodzeniu na Białorusi, bez podania źródła tych informacji i bez uwzględnienia sytuacji politycznej na Białorusi. Podobnie rzecz należy ocenić odnośnie wysokości wynajmu mieszkania matki skarżącego w M.. Organ wskazał na średni koszt wynajmu mieszkania na Białorusi, nie podając ani źródła, które go określa, bez uwzględnienia standardu tego mieszkania i przede wszystkim bez wskazania, dlaczego kwestionuje jego wysokość w świetle dokumentacji wystawionej przez władze białoruskie.

Z tych przyczyn należy przyjąć, że ustalając stan faktyczny organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ dokona oceny przedłożonej przez skarżącego dokumentacji, uwzględniając wskazania wynikające z niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 210 § 2 P.p.s.a., przyjmując, że składały się na nie uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. wobec wniosku skarżącego o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i braku żądania przez organ przeprowadzenia rozprawy, zgłoszonego w terminie wskazanym w tym przepisie.