Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 355/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 § 1 i 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 50 ust. 6, 7
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), po rozpoznaniu w dniu 13 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 15 maja 2023 r. znak: SKO.PS-80/3573/2172/2023 w przedmiocie odmowy zmniejszenia odpłatności za usługi opiekuńcze oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 15 maja 2023 r. znak: SKO.PS-80/3573/2172/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania A. F. (zwanej też dalej "stroną"), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej nr 0.95.2023 z dnia 8 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy zmniejszenia odpłatności za 1 godzinę usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania przez opiekunki Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Skarżysku-Kamiennej (zwany dalej "MOPS").

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na mocy decyzji z 9 grudnia 2022 r. przyznano stronie usługi opiekuńcze na czas określony od dnia 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r., zobowiązując ją do ponoszenia odpłatności za 1 godzinę usług opiekuńczych w wymiarze 10,24 zł. Z materiału dowodowego wynika, że różnicę odpłatności w wysokości 12,51 zł za godzinę usługi ponosi syn A. F. – R. M.. SKO, przytaczając treść regulacji § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, podkreśliło że organ administracji orzekający w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze działa w warunkach uznania administracyjnego. Przyznawanie usług opiekuńczych ustawodawca wiąże przede wszystkim ze stanem zdrowia wnioskodawcy, a nie z jego sytuacją finansową, która tylko częściowo ma w tym przypadku znaczenie, tj. wpływa na wysokość tej odpłatności. Tylko w sytuacji, gdy dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, wnioskodawca zwolniony jest (z mocy ustawy) z odpłatności za przyznane świadczenie (art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej). Tymczasem w przypadku odwołującej się taka sytuacja nie zachodzi, gdyż dochód na osobę w gospodarstwie domowym strony wynosi 2 292,19 zł (emerytura z ZUS), przekraczając tym samym kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które aktualnie wynosi 776 zł (§ 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Uwzględniając łączne koszty utrzymania mieszkania i leczenia, w tym także opłatę za usługi opiekuńcze, wynosiły one w styczniu 2023 r. 1 500,78 zł – a zatem do dyspozycji strony pozostaje kwota 791,41 zł, co również przekraczało kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej. Organ I instancji wydając zakwestionowaną decyzję uwzględnił również przepisy załącznika do uchwały nr LVI/449/2022 Rady Miasta Skarżyska-Kamiennej z dnia 10 listopada 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za godzinę usług opiekuńczych oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania. Mianowicie, zgodnie z § 6 ust. 1 tej uchwały w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek osoby objętej pomocą w formie usług opiekuńczych lub pracownika socjalnego Dyrektor Ośrodka może okresowo zwolnić osobę z ponoszenia odpłatności lub obniżyć ją, zwłaszcza ze względu na: 1) konieczność ponoszenia przez nią odpłatności za pobyt innego członka w domu pomocy społecznej, w ośrodku wsparcia lub wszelkiego typu placówkach opiekuńczo-wychowawczych, leczniczo - rehabilitacyjnych, opiekuńczo-leczniczych lub pielęgnacyjno-opiekuńczych, 2) zdarzenie losowe w rodzinie osoby objętej usługami opiekuńczymi, w szczególności: śmierć członka, wypadek, pożar, klęska żywiołowa, ekologiczna, kradzież lub nagły, niezbędny wydatek z budżetu domowego danej osoby, 3) pogorszenie stanu zdrowia osoby, które pociąga za sobą wzrost kosztów leczenia lub konieczność zapewnienia stałej opieki i pielęgnacji, a ich brak może skutkować zagrożeniem jej życia. Organ I instancji słusznie zatem wskazał, że żadna z wymienionych ww. okoliczności uzasadniająca zwolnienie z ponoszenia opłat, czy zmniejszenie odpłatności nie zachodzi w przedmiotowej sprawie. Jakkolwiek A. F. jest osobą chorą, to kwestia ta przełożyła się jedynie na ustalenie odpłatności w wysokości 10,24 zł, różnicę do pełnej wysokości opłaty ponosi syn strony – zgodnie z zawartą umową.

Reasumując, SKO uznało odstąpienie przez organ I instancji od udzielenia stronie zmniejszenia odpłatności za uzasadnione. Poza bowiem ww. okolicznościami, które zadecydowały o ustaleniu przedmiotowej odpłatności w wysokości 10,24 zł, nie sposób pominąć faktu, że strona osiąga stały dochód w wysokości przekraczającej ustawowe kryterium dochodowe, a syn wspiera ją finansowo. Słuszności tej oceny nie podważają natomiast okoliczności podane w odwołaniu, dotyczące sytuacji rodzinnej i zdrowotnej jej syna. Wskazane argumenty nie świadczą o braku możliwości poniesienia przez stronę odpłatności za świadczone usługi, gdyż jej syn dobrowolnie zgodził się na partycypowanie w kosztach odpłatności za usługi opiekuńcze w wysokości ustalonej ww. decyzją z 9 grudnia 2022 r. Tym samym, zakwestionowana decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadami wyrażonymi art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., przy czym materiał dowodowy został zgromadzony sposób kompletny, rozpatrzony i oceniony w sposób prawidłowy i wyczerpujący, a poczynione przez organ ustalenia faktyczne znajdują w nim odzwierciedlenie, czemu organ dał stosowny wyraz w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. F. zakwestionowała decyzję SKO, powtarzając argumentację przedstawioną w odwołaniu, szczegółowo opisując swoją sytuację zdrowotną i życiową, jak również postępowanie pracowników MOPS, akcentując fakt zakażenia jej "pokrzywką" przez pracownika Ośrodka i wskazując, że nie wyraża zgody na obciążanie kosztami opieki jej syna – który sam ma problemy zdrowotne (nie ma śledziony, jest osłabiony immunologicznie).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia zakwestionowanego rozstrzygnięcia.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie zmniejszenia odpłatności za 1 godzinę usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania strony przez opiekunki MOPS.

Niespornym był fakt, że na mocy decyzji z 9 grudnia 2022 r. przyznano skarżącej usługi opiekuńcze na czas określony od dnia 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r., zobowiązując ją do ponoszenia odpłatności za 1 godzinę usług opiekuńczych w wymiarze 10,24 zł, zaś różnicę odpłatności w wysokości 12,51 zł za godzinę usługi ponosi syn skarżącej na podstawie zawartej umowy.

A. F. pismem z dnia 3 lutego 2023 r. zwróciła się do Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej o zmniejszenie powyższej odpłatności, wskazując na fakt, że cierpi na "pokrzywkę", która rozprzestrzeniła się po całym ciele i doprowadziła do anemii. Jak podniosła we wniosku, emerytura ledwo starcza jej na pokrycie opłat i zakup leków, których przyjmuje mnóstwo.

Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2023 r. poz. 2268), dalej jako "u.p.s.", osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Przepis art. 50 ust. 6 u.p.s. stanowi, że rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Delegacja ustawowa dla stanowienia norm powszechnie obowiązujących na obszarze działania organu, wynikająca z art. 50 ust. 6 u.p.s., została zrealizowana przez Radę Miasta Skarżyska-Kamiennej uchwałą Nr LVI/449/2022 z dnia 10 listopada 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za godzinę usług opiekuńczych oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania (Dz.Urz. Woj. Świętokrzyskiego z 2022 r. poz. 3904), zwanej dalej "uchwałą z dnia 10 listopada 2022 r.". To właśnie ta uchwała określa m.in. szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat za usługi opiekuńcze, które przyznane zostały skarżącej. Aktem takim nie jest natomiast przywołane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. z 2005 r. Nr 189 poz. 1598), które zostało wydane na podstawie art. 50 ust. 7 u.p.s. i określa warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat za specjalistyczne usługi świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi, co wprost wynika zarówno z jego treści (§ 1 pkt 3 i 4), jak i z art. 50 ust. 7 u.p.s., stanowiącego delegację ustawową dla powołanego rozporządzenia. Niemniej jednak rozstrzygnięcie organu I instancji prawidłowo opiera się na pierwszym z przywołanych aktów, a zatem uchwale z dnia 10 listopada 2022 r., zaś SKO także ocenia możliwość uwzględnienia wniosku skarżącej przez pryzmat przesłanek przewidzianych w § 6 ust. 1 tej uchwały. Nie można zatem przyjąć, by samo odwołanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji także do ww. rozporządzenia z dnia 22 września 2005 r. stanowiło uchybienie mogące powodować konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z § 3 ust. 1 i 2, § 4 i § 5 ust. 1 uchwały z dnia 10 listopada 2022 r. usługi opiekuńcze przysługują nieodpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie wymagającej przyznania usług nie przekracza 130 % kryterium dochodowego. Odpłatność za świadczone usługi opiekuńcze ustala się w wysokości zależnej od dochodu zgodnie z tabelą. Odpłatność stanowi iloczyn liczby godzin usług świadczonych w danym miesiącu i kosztu usługi za 1 godzinę zegarową. Opłaty świadczeniobiorca będzie dokonywał na podstawie decyzji administracyjnej przyznającej usługi. W rozpatrywanym przypadku, jak wyżej podniesiono, taka decyzja została wydana w dniu 9 grudnia 2022 r. W świetle ustaleń poczynionych przez organ, w przypadku skarżącej nie został spełniony warunek przewidziany w § 3 ust. 1 uchwały z dnia 10 listopada 2022 r., dochód skarżącej w wysokości 2 292,19 zł (emerytura z ZUS) przekracza bowiem 130 % kryterium dochodowego, które wynosi 776 zł, co z kolei wynika z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296). Zgodnie natomiast z § 6 ust. 1 uchwały z dnia 10 listopada 2022 r., który stanowił podstawę orzekania przez organy w niniejszym przypadku, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek osoby objętej pomocą w formie usług opiekuńczych lub pracownika socjalnego Dyrektor Ośrodka może okresowo zwolnić osobę z ponoszenia odpłatności lub obniżyć ją, zwłaszcza ze względu na:

1) konieczność ponoszenia przez nią odpłatności za pobyt innego członka w domu pomocy społecznej, w ośrodku wsparcia lub wszelkiego typu placówkach opiekuńczo-wychowawczych, leczniczo-rehabilitacyjnych, opiekuńczo-leczniczych lub pielęgnacyjno-opiekuńczych,

2) zdarzenie losowe w rodzinie osoby objętej usługami opiekuńczymi, w szczególności: śmierć członka, wypadek, pożar, klęska żywiołowa, ekologiczna, kradzież lub nagły, niezbędny wydatek z budżetu domowego danej osoby,

3) pogorszenie stanu zdrowia osoby, które pociąga za sobą wzrost kosztów leczenia lub konieczność zapewnienia stałej opieki i pielęgnacji, a ich brak może skutkować zagrożeniem jej życia.

W świetle powyższej regulacji prawnej należało stwierdzić, że decyzja administracyjna będąca następstwem rozpoznania przez organ administracji publicznej wniosku strony domagającej się zwolnienia z odpłatności za realizowane na jej rzecz odpłatne usługi opiekuńcze, podjęta została w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu ("może zwolnić"). Decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości, lecz sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić organom obu instancji naruszenia obowiązujących przepisów, ponieważ wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Organy skoncentrowały się na zbadaniu sytuacji materialnej i życiowej skarżącej w celu oceny czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w cytowanym przepisie. W szczególności organ I instancji przeprowadził z udziałem skarżącej w dniu 23 lutego 2023 r. aktualizacyjny wywiad środowiskowy, w czasie którego dokonano dokładnych ustaleń w kierunku ewentualnego zaistnienia przesłanek przewidzianych w § 6 ust. 1 uchwały z dnia 10 listopada 2022 r. Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem organów, że z przebiegu tego wywiadu, pisemnego oświadczenia z dnia 23 lutego 2023 r., zgromadzonej dokumentacji, jak też z treści pism skarżącej, w tym wniesionej przez nią skargi do Sądu, nie można wywieść, by zachodził w niniejszym przypadku "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający zmniejszenie odpłatności. Skarżąca wprawdzie leczy się przewlekle na szereg schorzeń i okresowo ponosi udokumentowane koszty leczenia, jednak nie można przyjąć, by były to koszty niemożliwe do pokrycia, zwłaszcza uwzględniając dochód skarżącej oraz ustalone przez organ wydatki. Łączne ustalone koszty ponoszone przez skarżącą wynoszą miesięcznie 1 500,78 zł, co obejmuje także wydatki na leki (w tym leczenie pokrzywki, o której mowa w skardze), a także opłatę za usługi opiekuńcze (337,92 zł/miesiąc). Do dyspozycji skarżącej, po uwzględnieniu wszystkich wydatków, pozostaje kwota 791,41 zł, która także, jak zauważył organ, przekracza kwotę kryterium dochodowego. Jak przy tym słusznie dostrzegło SKO, syn skarżącej dobrowolnie zgodził się na partycypowanie w kosztach odpłatności za usługi opiekuńcze w określonej wysokości. W konsekwencji zatem w ocenie Sądu nie można w rozpatrywanym przypadku skutecznie zarzucić organom naruszenia powołanych przepisów postępowania, czy też prawa materialnego, co mogłoby powodować konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.