Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 935/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 106 par. 3, art. 113, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o. o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 644/23 w sprawie ze skargi A. Sp. z o. o. w W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 listopada 2023 r. sygn. akt VSA/Wa 644/23 oddalił skargę A. sp. z o. o. z siedzibą w W. (dalej określanej jako Skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca spółka. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz.935. dalej określanej skrótem P.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 113 w zw. z przepisem art. 106 § 3 w zw. z przepisem art. 106 § 4 P.p.s.a., które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy polegające na zaniechaniu przeprowadzenia wnioskowanych dowodów uzupełniających, niezbędnych do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w zakresie potwierdzenia przez Skarżącą rodzaju rzeczywiście prowadzonej działalności wskazanego w RDZ - 79.11 A, braku oceny istotnych dowodów w sprawie, nie wzięcia pod uwagę faktów powszechnie znanych, to jest faktu, że Skarżąca rzeczywiście prowadzi działalność wskazaną w RDZ - 79.11 A;

2. art. 151 P.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, podczas gdy organ naruszył konstytucyjną zasadę równości wobec prawa przepis art. 32 Konstytucji, co jest sprzeczne z zasadą niedyskryminacji w zakresie przysługujących praw, w tym przypadku - do równego traktowania w kontekście pomocy udzielanej przez państwo przedsiębiorcom;

3. art. 134 § 1 P.p.s.a, a to poprzez nieskontrolowanie zaskarżonej decyzji "poza granice zakreślone w skardze, podczas gdy Sąd nie powinien oddalić skargi Skarżącej, a uchylić w całości zaskarżoną decyzję, w szczególności z uwagi na naruszenia przez Organ przepisów postępowania, w tym art. 6, art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej określanej skrótem K.p.a.), art. 8 K.p.a. art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a.".

W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Jednocześnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.

Argumenty na poparcie zarzutów przytoczono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Organ nie udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 182 § 2 i § 3 P.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zajęła stanowiska w tej kwestii.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 P.p.s.a.

Dalej należy zaznaczyć, że stosownie do normy art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną winno zawierać ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt. I GSK 1294/16, z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 P.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Wreszcie Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zaskarżony wyrok, zobowiązany jest ograniczyć się do zbadania, czy wyrok ten uchybia przepisom wskazanym w skardze kasacyjnej w ramach podstaw z art. 174 P.p.s.a.

Przystępując do rozważań na tle wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia i uwzględniając wyżej przedstawione stanowisko, że według art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji.

W rozpatrywanej sprawie Skarżący kasacyjnie podniósł zarzuty związane z naruszeniem przepisów postępowania.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 113 P.p.s.a. w związku z art. 106 § 3 i 4 P.p.s.a. zauważyć należy, ze art. 113 P.p.s.a ma dwie jednostki redakcyjne. Natomiast sposób sformułowania zarzutu i brak uzasadnienia tej jego części uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę tego zarzutu. Określona w art. 183 § 1 P.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien, a ściślej, może podjąć - działając na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Systemowe odczytanie art. 176 i art. 183 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może rozpoznać merytorycznie zarzutów skargi, które zostały wadliwie skonstruowane. Jest to zgodne z poglądem, że przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 P.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała Pełnego Składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09). Aby Naczelny Sąd Administracyjny mógł uczynić zadość temu obowiązkowi, wnoszący skargę kasacyjną musi poprawnie określić, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało.

Naczelny Sad Administracyjny podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie, wedle którego z przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a. wynika, że dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, nie zaś obowiązkiem sądu. Brak przeprowadzenia dowodu (czy z urzędu, czy na wniosek) nie może być postrzegane jako naruszenia prawa procesowego, w rozumieniu wskazanego przepisu. Zarzut naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a. może być skutecznie podniesiony tylko wówczas, gdy sąd administracyjny przeprowadził postępowanie dowodowe, a zastosowane przez ten sąd kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były oczywiście błędne (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2017 r., II FSK 3680/14, LEX nr 2253672). Z tych przyczyn uznać należy, że brak przeprowadzenia przez sąd wojewódzki dowodów z faktur, a oferowanych przez Skarżącą kasacyjnie sądowi pierwszej instancji, w realiach kontrolowanej sprawy nie stanowiło naruszenia przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a. Tym bardziej, ze celem do którego zmierzała Skarżąca wnioskując o przeprowadzenie dowodu i to nie z jednego dokumentu, nie było usunięcie wątpliwości co do rodzaju prowadzonej przez nią działalności lecz ustalenie zasadniczej okoliczności mającej wpływ na wynik sprawy i jednoczenie obalenie domniemania wynikającego z wpisu do REGON-u. Zatem to przeprowadzenie dowodów naruszałoby normę art. 106 § 3 P.p.s.a.

Całkowicie chybiony jest też pogląd Skarżącej, że Sąd winien był wziąć pod uwagę fakt powszechnie znany jakim jest rodzaj prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej. Fakty powszechnie znane wchodzą w zakres procedowania nad treścią rozstrzygnięcia w sprawie, bez potrzeby powoływania się na nie przez strony. Faktami powszechnie znanymi są takie fakty, o których istnieniu każdy wie lub może się dowiedzieć ze źródeł powszechnie dostępnych. O tym, czy dany fakt ma charakter notoryjny, musi decydować jego obiektywna, a nie subiektywna ocena. Oceny, czy dany fakt spełnia te kryteria w znaczeniu procesowym, dokonuje wyłącznie sąd. W ocenie Sądu pierwszej instancji rodzaj prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej nie był faktem powszechnie znanym, skoro nie uwzględnił go w swoich rozważaniach.

Wobec powyższego zarzut z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadny.

Naruszenie art. 151 P.p.s.a. mogłoby mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby sąd - wydając zaskarżone orzeczenie - stwierdził naruszenie prawa (a co nie miało miejsca w niniejszej sprawie), które powinno skutkować uwzględnieniem skargi, a pomimo powyższego ją oddalił. Dopiero ewentualne naruszenie przepisów powiązanych z ww. uregulowaniem decyduje o zasadności zarzutu naruszenia art. 151 P.p.s.a. Skarżąca błędu w oddaleniu skargi upatruje w tym, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, iż organ naruszył art. 32 Konstytucji poprzez nierówne traktowanie przedsiębiorców.

Zgodnie z art. 32 ust. 1. Konstytucji RP wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

Zwolnienie z obowiązku opłacania składek jest ulgą w realizacji obowiązku ponoszenia ustawowo określonych ciężarów publicznych. Chcąc skorzystać z ulgi podmiot o nią się ubiegający winien wykazać wynikające z przepisu prawa przesłanki, od których uzależnione jest skorzystanie z ulgi. W przypadku zwolnienia z obowiązku opłacania składek winien był legitymować się rodzajem przeważającej działalności gospodarczej wykazanym w rejestrze REGON.

W wyroku z 2 stycznia 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 3769/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, ze podziela stanowisko ugruntowane już w orzecznictwie sądów administracyjnych, dotyczącym zwolnień z opłacania należności z tytułu składek, że organ w tego rodzaju sprawach nie może bezkrytycznie przyjmować danych statystycznych zawartych w rejestrze REGON, co do uwidocznionego w ewidencji rodzaju przeważającej działalności gospodarczej prowadzonej przez podmiot ubiegający się o przyznanie takiej ulgi. Istotne jest bowiem ustalenie, jaką przeważającą działalność gospodarczą (według PKD) przedsiębiorca faktycznie prowadził w danym dniu, a nie jaki rodzaj przeważającej działalności figurował w rejestrze i w ewidencji CEIDG lub REGON. W sytuacji rozbieżności pomiędzy wpisem w CEIDG lub REGON, a faktycznie wykonywaną działalnością, pierwszeństwo należy przyznać rzeczywiście wykonywanej działalności. Zaznaczył także, że organ dokonał też nieprawidłowej wykładni językowej analizowanego przepisu art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 bowiem z jego literalnego brzmienia wynika, że ulgę należy przyznać na wniosek płatnika prowadzącego, na dzień złożenia wniosku z opłacania składek, działalność gospodarczą oznaczoną według PKD 2007, jako rodzaj przeważającej działalności wymienionymi tam kodami. Wbrew stanowisku organu ustawodawca nie zastrzegł w tej regulacji, że chodzi o kod PKD wpisany jako rodzaj przeważającej działalności w odpowiednim rejestrze (w rozpoznawanej sprawie CEiDG oraz REGON).

Przepisy dotyczące ulg w opłacaniu składek nie wyłączyły stosowania w tym postępowaniu normy zawartej w art. 76 § 3 K.p.a., co nie zostało przez organ dostrzeżone. Oznacza to, że przedsiębiorca prowadzący rzeczywistą działalność gospodarczą odpowiadającą treści kodów PKD wymienionych w art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19, może przeprowadzić dowód przeciwko treści dokumentu urzędowego. Obalenie domniemania polegać będzie na wykazaniu, że rzeczywisty stan faktyczny jest inny, niż wynikający z danych pozyskanych przez organ z rejestru podmiotów REGON.

W świetle normy art. 153 P.p.s.a powyższe stanowisko Sadu jest wiążące także dla Naczelnego Sady Administracyjnego rozpatrującego niniejszą skargę kasacyjną.

Ponownie rozpoznając sprawę organ wezwał Skarżącą do przedstawienia dowodów wykazujących prowadzoną przez nią przeważającą działalność gospodarczą. Lecz Skarżąca nie przedstawiła w toku postepowania stosownych dowód. W takim przypadku nie można skutecznie zarzucić Sądowi pierwszej instancji, ze nie dopatrzył się naruszenia przez organ zasady równości wobec prawa w rozumieniu art. 32 Konstytucji RP. Akceptując stanowisko organu o braku podważenia wpisu REGON a w konsekwencji niespełnienia przez Skarżącą warunków do uzyskania ulgi.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 134 P.p.s.a należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na treść 134 § 1 P.p.s.a. Przepis ten stanowiąc, że "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a" określa granice rozstrzygania przez sąd administracyjny pierwszej instancji. Granicami tymi są granice danej sprawy, a granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, jak podnosi Skarżąca, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez stronę skarżącą, a które Sąd pierwszej instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu.

Biorąc powyższe pod uwagę podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę na decyzję ZUS niewątpliwie orzekał w granicach sprawy dokonując oceny prawidłowości wydania przez organ decyzji w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku uiszczenia składek, a zatem nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga.

Normę art. 134 P.p.s.a. można naruszyć tylko wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy okoliczności i dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu, którego dotyczy skarga, popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (co w niniejszej sprawie nie miało miejsca). Należy też wyjaśnić, że kwestionowanie wyniku sądowej kontroli ustaleń faktycznych sformułowanych przez organy nie jest dopuszczalne w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 1236/15, LEX nr 2199000).

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania za pozbawione podstaw. W konsekwencji na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.