Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 352/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 63 ust. 2-3
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka- Trzebiatowski Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Protokolant Sekr. sądowy Katarzyna Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką B. K. oraz przyznało w/w stronie świadczenie pielęgnacyjne oraz składki na ubezpieczenia społeczne od [...] grudnia 2020 r. do [...] lutego 2024 r.

Powyższy okres, na jaki M. K. zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne, wynikał z faktu, iż orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. matka strony B. K. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] lutego 2024 r.

Kolejnym orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2024 r. B. K. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2024 r. M. N. (zmiana nazwiska strony wynikała z zawarcia związku małżeńskiego) zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do [...] grudnia 2023 r., w związku z opieką nad matką B. K.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił M. N. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż jak ustalono w toku postępowania, wyrokiem z dnia [...] stycznia 2023 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] rozwiązał poprzez rozwód małżeństwo powódki B. K. z pozwanym K. K., z winy pozwanego, jednakże wyrok ten nie jest prawomocny z uwagi na wniesioną przez pozwanego apelację. Nadto K. K. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ nie zakwestionował faktu sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, jednakże jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia (z uwagi na nieprawomocny charakter powyższego wyroku) wskazał pozostawanie przez B. K. w związku małżeńskim, przy czym jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu o niepełnosprawności, co wynika z art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. – w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.).

Od powyższej decyzji M. N. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], kwestionując stanowisko organu I instancji jako krzywdzące, a także powołując się na orzecznictwo, w myśl którego pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, natomiast w zastępstwie małżonka niemającego takiej możliwości obowiązek ten jest w stanie zrealizować osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.

Decyzją z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...].

Jak wyjaśniło Kolegium, jeśli chodzi o wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego jako prawidłowe należy uznać stanowisko organu I instancji, który jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał na pozostawanie przez B. K. w związku małżeńskim (trwa rozpoznanie apelacji) w sytuacji, gdy jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. N. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając naruszenie:

1) prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy:

a) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit a u.ś.r. (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.) poprzez błędną wykładnię polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy;

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez stronę opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym mamą nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawna B. K. ma męża, na którym w pierwszym stopniu spoczywa obowiązek opieki nad żoną;

- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny męża względem wymagającej opieki żony bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny córki (skarżącej), co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji strony nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny względem mamy, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- przyjęciu, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, podczas gdy pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić (in casu: nieprawomocny wyrok SO w [...] w sprawie rozwodu, wieloletnia separacja faktyczna, wyrok o ustanowieniu rozdzielności majątkowej od [...] maja 2015 r.), a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości – osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności – w tym przypadku córka;

b) art. 32 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji RP – stanowiących o równości wobec prawa oraz zasadzie sprawiedliwości społecznej;

c) art. 71 ust. 1 oraz art. 69 Konstytucji RP - stanowiących o obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej oraz osobom niepełnosprawnym;

2) prawa procesowego mającego wpływ na wynik sprawy:

a) art. 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 zre zm.n dalej k.p.a.) poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania, braku informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na prawa i obowiązki strony;

b) art. 77 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy.

Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o uchylenie decyzji w całości względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi wywiodła m.in., iż organy wskazały na pozostawanie przez B. K. w związku małżeńskim, podczas gdy wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r., [...] mama uzyskała rozwód z całkowitej winy pozwanego K. K. Od tego wyroku złożona została apelacja, pozwany zakwestionował jedynie aspekt winy i wysokość alimentów, a nie samą istotę orzeczenia rozwodu. Ponadto w 2021 r. zapadł wyrok dotyczący rozdzielności majątkowej K. i B. K., z datą wsteczną. Od tego wyroku pozwany również wniósł apelację, którą Sąd Okręgowy w [...] oddalił, ustanawiając rozdzielność majątkową z datą [...] maja 2015 r.

K. K. w 2015 r. opuścił rodzinę. Od 2018 r. z powództwa B. K. trwa sprawa rozwodowa zakończona wyrokiem rozwodowym z całkowitej winy pozwanego. Nie ma prowadzonego wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków, jest za to zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych pozbawienie innych członków rodziny możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że osoba jest w związku małżeńskim, stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony rodziny i stawia małżonków w gorszej sytuacji niż osoby niebędące w tym związku (postanowienie TK z 1 czerwca 2010 r., P 38/09). Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit a u.ś.r. powinien być rozumiany celowościowo, a nie literalnie.

Organy odmówiły wypłaty świadczenia skarżącej, która sprawuje faktyczną i rzetelną opiekę nad niepełnosprawną i bliską jej osobą, co zostało również potwierdzone przez przeprowadzony w sprawie w marcu br. wywiad środowiskowy. Z kolei uznanie, że to mąż niepełnosprawnej B. K. w pierwszej kolejności jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym, wyprzedzając tym samym obowiązek córki wobec matki w tym zakresie i pozbawiając ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest oderwane od sytuacji życiowej skarżącej i jej matki. Kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji nie powinno samo w sobie stanowić przeszkody w nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto w latach 2021-2024 r., do lutego br. skarżąca miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne decyzją Kolegium z dnia [...] maja 2021 r.

W przywołanym w skardze orzecznictwie przyjmuje się, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielegnacvinego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższe wywiedziono z art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej k.r.o.), a także nawiązując do istoty świadczenia pielęgnacyjnego, z której wynika, że świadczenie to przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji

niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżąca podtrzymała zarzuty i argumentację podniesione w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – w wersji obowiązującej do 31 grudnia 2023 r.).

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odniesieniu do tego ostatniego przepisu Kolegium trafnie wywiodło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołując się obszernie na orzecznictwo sądów administracyjnych, iż w pierwszym rzędzie zobowiązani do opieki, a przez to i uprawnieni do świadczenia pielęgnacyjnego są małżonkowie osób niepełnosprawnych, co znajduje oparcie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących kolejności obowiązku alimentacyjnego. Natomiast inne osoby mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne tylko wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie będzie mógł sam tej opieki sprawować. Przy czym ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. sprowadził brak możliwości sprawowania opieki przez małżonka tylko do sytuacji, gdy ten legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie rozwiązanie w sposób istotny ogranicza przypadki, w których opieką nad niepełnosprawnym współmałżonkiem mogliby zająć się inni krewni.

W nawiązaniu do przytoczonej wyżej regulacji wskazać również należy, iż dnia 14 listopada 2022 r., w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, w myśl której: 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.).

Należy przy tym mieć na uwadze, iż orzekając w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny jest związany cytowaną uchwałą. W myśl bowiem art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej izby albo w uchwale pełnego składu NSA, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, iż dokonana w uchwale składu poszerzonego wykładnia przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych jak i rozszerzonych składów orzekających. Jest ona wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Jeżeli sąd w toku rozpoznania sprawy nie podzieli stanowiska wyrażonego w uchwale, może jedynie powstałe zagadnienie prawne przedstawić do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi poszerzonemu. Uchwała traci moc tylko na skutek podjęcia na podstawie art. 269 p.p.s.a. nowej uchwały, odmiennie rozstrzygającej problem, którego dotyczyła wcześniejsza uchwała. Dopóki bowiem nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale, dopóty sądy administracyjne obowiązane są je respektować, (por. A. Skoczylas, Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2004, s. 234-235; M. Romańska, Skuteczność orzeczeń sądów administracyjnych, Warszawa 2010, s. 230).

Treść tej uchwały pociąga za sobą taki skutek w realiach niniejszej sprawy, iż w sytuacji, gdy K. K., będący w dacie wydania decyzji organów I oraz II instancji (z uwagi na nieprawomocny charakter wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r., [...]) małżonkiem B. K., nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma prawnej możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej jako wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. osobie spokrewnionej z niepełnosprawną w stopniu znacznym B. K. Nie został bowiem spełniony wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. warunek sprowadzający się do wymogu posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez małżonka osoby wymagającej opieki.

W odniesieniu do przedstawionej w skardze argumentacji na temat poglądów orzecznictwa co do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazać należy, iż powyższa uchwała NSA, w sposób wskazany w przytoczonej wyżej sentencji, rozstrzygnęła wcześniejsze rozbieżności w orzecznictwie co do interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., m.in. w zakresie możliwości ubiegania się przez osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego wymagającego opieki (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), a więc między innymi dzieci, o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przywołane w skardze wyroki zostały natomiast wydane przed podjęciem powyższej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W tej sytuacji zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego należało uznać za zgodną z prawem, podobnie jak argumentację zawartą w uzasadnieniu tej decyzji. Okoliczności innego rodzaju, nie wynikające z przepisów ustawy, nie mogą być bowiem brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygając tego rodzaju sprawy organ ograniczony jest ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Nie może zatem kierować się zasadami współżycia społecznego, słuszności, nawet w przypadkach trudnych sytuacji życiowych, w jakiej niewątpliwie znajduje się rodzina skarżącej, w szczególności jej matka.

Dodatkowo wskazać należy, iż jak wynika z uzasadnienia przywołanej wyżej uchwały NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego kryterium zobiektywizowanego, niezależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

Odnosząc się do zawartej w skardze argumentacji na temat zakwestionowania przez małżonka B. K. wyroku Sądu Okręgowego rozwiązującego przez rozwód małżeństwo B. K. z K. K. jedynie w zakresie winy za rozkład pożycia oraz w zakresie wysokości alimentów, a nie samego orzeczenia rozwodu należy zwrócić uwagę, iż nie jest możliwe uchylenie wyroku rozwodowego tylko w części orzekającej o winie za rozkład pożycia małżeńskiego. Orzeczenie co do winy jest integralną częścią wyroku orzekającego rozwód, przy czym stanowisko takie w dotychczasowej praktyce orzeczniczej Sądu Najwyższego nie zostało podważone (por. postanowienie SN z 21 lipca 1999 r., II CKN 280/99, OSP 2000 r., nr 7-8, poz. 116, wyroki SN z 26 listopada 1999 r., III CKN 468/98, OSP 2000 r., nr 7-8,, poz. 117, a także z 9 lutego 2001 r., III CKN 375/99, LEX nr 1167360). Co więcej – i co istotne w niniejszej sprawie – zaskarżenie zawartego w wyroku rozwodowym orzeczenia o winie, które wchodzi w skład orzeczenia o rozwiązaniu małżeństwa, oznacza zaskarżenie tego wyroku w całości. Nie stają się więc prawomocne żadne zawarte w tym wyroku orzeczenia (wyrok SN z 28 stycznia 2004 r., IV CK 406/02, LEX nr 529700). W okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą więc podstawy do przyjęcia, iż małżeństwo B. K. z K. K. zostało w dacie wydania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego prawomocnie rozwiązane przez rozwód.

Odnośnie regulacji intertemporalnych zawartych w art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) wskazać należy, iż przepisy te nie mogły stanowić samodzielnej podstawy uwzględnienia skargi. Na skutek upływu terminu, do którego zostało wydane orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2019 r. o zaliczeniu B. K. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz wydania w tym zakresie nowego orzeczenia z dnia [...] lutego 2024 r., a w konsekwencji złożenia przez skarżącą nowego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ocenie podlegało spełnienie w sprawie wszystkich przesłanek materialnoprawnych, w tym również wynikających z art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy zwrócić uwagę, iż stan faktyczny w niniejszej sprawie został ustalony prawidłowo, przy czym okolicznością niekwestionowaną była zarówno trudna sytuacja zdrowotna matki skarżącej oraz znaczny stopień niepełnosprawności jak i fakt, że skarżąca w sposób należyty opiekuje się matką.

Jak już wyżej wspomniano okoliczność, że skarżąca sprawuje nad niepełnosprawną matką faktyczną opiekę, nie stanowiła wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. O uprawnieniu do omawianego świadczenia decydują bowiem wyłącznie przesłanki normatywne, ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji organy orzekające w sprawie nie mogły zadośćuczynić żądaniu skarżącej, gdyż zobowiązane są działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa.

Końcowo, z uwagi na zmianę stanu prawnego, jaka nastąpiła z wejściem z życie z dniem 1 stycznia 2024 r. ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, dodać należy iż skarżąca, przy spełnieniu przewidzianych w tej ustawie warunków, może ubiegać się o przyznanie pomocy w formie tego właśnie świadczenia.

Wobec powyższych okoliczności, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.