Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1407/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1 pkt 1-4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.a), art. 174 pkt 1, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art.188, art.193, art.200, art.203 pkt 1, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 952/22 w sprawie ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 kwietnia 2022 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 22 grudnia 2021 r., nr [...]; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz K. N. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 952/22, oddalił skargę K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 21 kwietnia 2022 r., r [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 16 lipca 2021 r. (20 lipca 2021 r. – data wpływu do organu) K. N. (dalej – skarżący, skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez adwokata, wystąpił do Prezydenta Miasta [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – M. N. Załączony został również wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na urzędowym formularzu.

Prezydent Miasta [...] decyzją z 10 sierpnia 2021 r., nr [...], odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 20 października 2021 r., nr [...], uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Ponownie rozpatrując sprawę Prezydenta Miasta [...] decyzją z 22 grudnia 2021 r., nr [...], po raz drugi odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia.

Od tej decyzji skarżący, reprezentowany przez adwokata, pismem z 9 marca 2022 r. złożył odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 21 kwietnia 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podnosząc, że skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej nad matką opieki uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub pracy zarobkowej.

SKO wskazało, że matka skarżącego, urodzona w 1927 r., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 18 marca 2021 r., nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od stycznia 2021 r. Przyczyną niepełnosprawności są choroby oznaczone symbolem [...] związane z dysfunkcją narządu ruchu, w tym m. in. wady wrodzone i rozwojowe narządu ruchu, układowe choroby tkanki łącznej, zapalenie stawów, choroby zwyrodnieniowe stawów, nowotwory narządu ruchu czy amputacje oraz wiele innych schorzeń w obrębie narządu ruchu.

SKO ustaliło, że skarżący nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów oraz podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: od 26 stycznia 2004 r. do 30 czerwca 2006 r. – na wniosek w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik oraz od 3 sierpnia 2006 r. do nadal na wniosek w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. W dniu 16 lipca 2021 r. złożył on oświadczenie, z którego wynika, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo to stanowi sad owocowy, który liczy ponad 100 drzew owocowych, różnych gatunków. Jest ono usytuowane w [...] przy ul. [...], w bezpośrednim sąsiedztwie skarżącego. Jest własnością skarżącego i jego brata J. N., który aktualnie zajmuje się jego prowadzeniem.

SKO ustaliło także, że matka skarżącego choruje na astmę, alergię, refluks żołądka; miała złamanie kompresyjne kręgosłupa; jest bardzo pochylona. Nadto ma silną demencję starczą, zmiany zanikowe kory mózgowej i móżdżku.

Natomiast skarżący w ramach sprawowanej opieki wykonuje czynności opiekuńcze polegające na prowadzeniu matki do łazienki, ponieważ porusza się ona przy pomocy balkonika i w asyście, wykonywaniu czynności toaletowych w łazience lub na łóżku, zmianie pampersów, ubieraniu, organizowaniu wizyt lekarskich, przygotowywaniu posiłków w odpowiedniej konsystencji, karmieniu, podawaniu leków, realizacji recept, ćwiczeniach rehabilitacyjnych, inhalacjach, dokładnych czynnościach porządkowych z uwagi na alergię matki, załatwianiu spraw urzędowych.

Skarżący wykonuje względem matki czynności higieniczne 5-7 razy dziennie, wymienia pielucho-majtki 3-5 razy dziennie, przygotowuje ubrania i ubiera 3 razy dziennie, smaruje kremami 2 razy dziennie, masuje i oklepuje 2-3 razy dziennie, układa do snu, czyta książki 2-4 razy dziennie, przewraca na inny bok 2 razy dziennie, mierzy ciśnienie 2 razy dziennie, podaje 3 razy dziennie leki, przygotowuje i podaje posiłki 4-5 razy dziennie, sprząta raz dziennie, organizuje wizyty lekarskie w zależności od potrzeb, robi zakupy i realizuje recepty co 2 dni, opłaca rachunki i załatwia sprawy urzędowe co miesiąc, wychodzi z matką na spacery i do kościoła 2 razy dziennie.

SKO wskazało, że oprócz skarżącego zobowiązani do alimentacji względem matki są jego: brat J., który przebywa w N., brat R., który mieszka w K. i pracuje zawodowo, siostra M. która mieszka w U. i siostra H., która pracuje zawodowo. Skarżący przyznał, że rodzeństwo wspomaga go w razie potrzeby w formie zakupu leków.

SKO uznało, że zakres sprawowanej opieki przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy. Wynika to z analizy czynności wykonywanych podczas opieki na matką oraz dokumentacji medycznej leczenia szpitalnego w Szpitalu Wojewódzkim im. [...] SP ZOZ w [...] w okresie 2017-2021, z których wynika, że matka skarżącego leczyła się z powodu m.in. zaćmy oka lewego, otwartej rany powłok będącej następstwem wypadku w domu oraz dolegliwości jamy brzusznej. W ocenie SKO, powyższe w żaden sposób nie świadczy o tym, aby stopień naruszenia sprawności organizmu matki skarżącego i konieczność zapewnienia adekwatnej do stwierdzonych schorzeń opieki uniemożliwiałaby skarżącemu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niewielkim wymiarze czasowym

SKO uznało za niewłaściwe stanowisko organu I instancji, że następstwem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego winna być utrata statusu osoby objętej ubezpieczeniem w KRUS. Wskazało, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nim wykonywanie określonej działalności rolniczej. Ponadto, zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwiało się ubezpieczenie w KRUS.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skarżący, zastępowany przez adwokata, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracji w Krakowie, który wyrokiem z 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 952/22, oddalił skargę, podnosząc, że skarżący nie wykazał, że został zmuszony do niepodejmowania zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawną matką.

W ocenie Sądu I instancji, w stanie faktycznym sprawy nie był sporny ani stan zdrowia matki skarżącego, ani zakres wykonywanych czynności opiekuńczy, natomiast sporny był sposób interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej – u.ś.r.) w zakresie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a sytuacją osobistą i rodzinną skarżącego.

Sąd I instancji wskazał, że konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z faktu, że jest to świadczenie z zakresu pomocy społecznej, a zatem jego przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). Pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.

W ocenie Sądu I instancji, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącego przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki.

Poza skarżącym - zobowiązani do alimentacji względem matki są: jego brat J. – przebywający w N., siostra M. – mieszkająca w U., siostra H. – pracująca zawodowo, brat R. – który mieszka w K. i pracuje zawodowo. W rezultacie, możliwe było, zdaniem Sądu I instancji, takie podzielenie się obowiązkami, żeby skarżący mógł podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki.

Sąd I instancji uznał, że skoro skarżący nie był jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, całkowita rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącego nie była konieczna, aby zapewnić odpowiednią opiekę matce nie tylko ze względu na zakres czynności opiekuńczych, ale również ze względu na zobowiązanie do alimentacji względem matki ze strony rodzeństwa. Sam skarżący przyznawał, że rodzeństwo pomaga w finansowaniu kosztów zakupu lekarstw. Obowiązujący system opieki zdrowotnej w Polsce w części finansuje zakup lekarstw dla osób powyżej 75 roku życia; rodzeństwo skarżącego z uwagi na zatrudnienie w krajach o znacznie wyższym dochodzie na jednego mieszkańca niż Polska (N. i U.), a także zatrudnienie w Polsce (siostra H. i brat R.), w ocenie Sądu, mogłoby wspomagać skarżącego chociażby w części ponoszenia kosztów usług opiekuńczych dla matki.

Sąd I instancji podkreślił, że posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest jedyną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ani nie stanowi potwierdzenia zaistnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia. Przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wymagają przede wszystkim ustalenia, czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł skarżący, zastępowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

Wskazując na powyższy zarzut skarżący, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz przyznanie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, według norm przepisanych.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącego kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

W skardze kasacyjnej podniesiono wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni - art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z analizy okoliczności niniejszej sprawy, wbrew stanowisku Sądu I instancji i organu odwoławczego, bez wątpienia wynika, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny, czy występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] stanowiły przepisy u.ś.r., regulujące zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wskazać trzeba, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem jest, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że matka skarżącego – M. N. (rocznik 1927) na dzień wydania decyzji organu odwoławczego miała 95 lat, obecnie ponad 97 lat. Posiada orzeczenie ZUS o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Jest wdową, choruje na astmę, ma alergię, refluks żołądka, miała złamanie kompresyjne kręgosłupa, jest bardzo pochylona. Ma silną demencję starczą, występują u niej zmiany zanikowe kory mózgowej i móżdżku. Nie korzysta samodzielnie z toalety, jest pampersowana. Nie jest w stanie samodzielnie dokonać codziennej toalety. Porusza się przy pomocy balkonika i w asyście (traci równowagę).

Skarżący mieszka wspólnie z matką, której pomaga w dojściu do łazienki oraz przy wykonywaniu czynności toaletowych w łazience lub na łóżku, zmianie pampersów, ubieraniu, organizowaniu wizyt lekarskich, przygotowywaniu wszystkich posiłków w odpowiedniej konsystencji, karmieniu i piciu (pije tylko przez rurkę), podawaniu leków, realizacji recept, ćwiczeniach rehabilitacyjnych, inhalacjach, dokładnych czynnościach porządkowych z uwagi na alergię matki, załatwianiu spraw urzędowych. W ciągu nocy kilkukrotnie wstaje, aby pomóc matce w odkrztuszeniu utrudniającym oddychanie. Sprawuje całodobową opiekę nad matką. Z zestawienia czynności opiekuńczych wynika, że skarżący wykonuje względem matki czynności higieniczne 5-7 razy dziennie, wymienia pielucho-majtki 3-5 razy dziennie, przygotowuje ubrania i ubiera 3 razy dziennie, smaruje kremami 2 razy dziennie, masuje i oklepuje 2-3 razy dziennie, układa do snu, czyta książki - 4 razy dziennie, przewraca na inny bok 2 razy dziennie, mierzy ciśnienie 2 razy dziennie, podaje 3 razy dziennie leki, przygotowuje i podaje posiłki 4-5 razy dziennie, sprząta raz dziennie, organizuje wizyty lekarskie w zależności od potrzeb, robi zakupy i realizuje recepty co 2 dni, opłaca rachunki i załatwia sprawy urzędowe co miesiąc, wychodzi z matką na spacery i do kościoła 2 razy dziennie. W ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy matka skarżącego wymaga całodobowej opieki.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tych okolicznościach całkowicie niezrozumiałe jest stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, iż brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką posiadającą orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Z przedstawionych wyżej okoliczności wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że matka skarżącego ze względu na znacznie zaawansowany wiek, stan zdrowia i liczne dolegliwości wymaga całodobowej opieki i stałej obecności skarżącego, który będąc w jej pobliżu pozostaje w gotowości do udzielenia jej niezbędnej pomocy. Już choćby z tych przyczyn, że matka skarżącego dotknięta jest silną demencję starczą, ma zmiany zanikowe kory mózgowej i móżdżku, wymaga przygotowania i podawania posiłków w odpowiedniej konsystencji, jak również wymaga asysty skarżącego przy poruszaniu się w domu celem skorzystania choćby z toalety, nie jest możliwe podjęcie przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie może ulegać żadnej wątpliwości, że stan zdrowia matki skarżącego wymaga sprawowania nad nią całodobowej opieki.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieprawidłowe jest również stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, które uznały, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w szczególności ze względu na możliwość partycypowania w sprawowaniu opieki przez jego rodzeństwo.

Wskazać bowiem należy, że z art.17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącego, innych osób obowiązanych do alimentacji i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, jeśli jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z tych osób – tej, która spełnia warunki wymagane art.17 ust.1 u.ś.r.

Podkreślić trzeba, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z takich osób winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. przykładowe wyroki NSA z: 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2083/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21).

Sąd I instancji dopuścił się zatem naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię akceptując stanowisko organu odwoławczego o możności odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką oraz ze względu na możność brania udziału w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną matką przez rodzeństwo skarżącego.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku oraz okoliczność, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji.

W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.