Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 440/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1199
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust. 1, ust. 3
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Renata Nawrot, , Protokolant specjalista Karolina Sikora, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi E. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 26 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Syg. akt VIII SA/Wa 440/24

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 26 marca 20224 roku Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa( dalej organ odwoławczy) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U z 2023 roku, poz. 775 ze zm. dalej jako k.p.a.), art. 29 ust.1 ustawy z dnia 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa( DZ.U z 2023 roku, poz. 119 dalej jako ustawa) po rozpatrzeniu odwołania E.P. od decyzji Dyrektora M. Oddziału Regionalnej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa( organ pierwszej instancji) nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia uzyskanego za sprzedaż jabłek w ramach Nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów jabłek z dnia 31 października 2023 roku – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Podstawą wydania zaskarżonej decyzji były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.

W dniu 29 czerwca 2022 roku E. P. złożył w organie wniosek o udzielenie pomocy w ramach mechanizmu Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek realizowanego na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 2022 roku w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów jabłek oraz producentów świń( DZU z 2022 roku poz. 879 dalej rozporządzenie RM). W przedmiotowym wniosku strona zadeklarowała sprzedaż do zakładów przetwórczych 31 080 kg jabłek z pow. 3,11 ha.

Dyrektor M. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 roku przyznał E. P. wsparcie w kwocie 9 324 zł, która to kwota została wypłacona w dniu 23 sierpnia 2022 roku.

W dniu 27 września 2023 roku organ poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego. W sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności.

W dniu 11 października 2023 roku skarżący wyjaśnił, że w dacie dostawy jabłek nie miał wiedzy, że dostawy w ramach obowiązującego mechanizmu muszą odbywać się za pośrednictwem organizacji producentów. Chciał aby przetwórca zmienił fakturę dostawy i wpisał, że dostawcą była [...] sp. z oo.

zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia RM z dnia 22 kwietnia 2022 r.:

1, Pomoc, o której mowa w § 3a pkt 1, przysługuje:

1) organizacji producentów owoców i warzyw uznanej na podstawie art. 152 ust. i rozporządzenia nr 1308/2013, w odniesieniu do producenta jabłek będącego członkiem tej organizacji, który jest producentem rolnym w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2022 r. poz. 203 i 219), zwanej dalej "ustawą z dnia 18 grudnia 2003 r. ", oraz: posiada gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni co najmniej 1 ha, w którym prowadzi uprawę jabłek, a powierzchnia działki rolnej w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r., na której prowadzi tę uprawę, wynosi co najmniej 0,1 ha, realizuje co najmniej jedno z działań wymienionych w ust. 1-11 załącznika do rozporządzenia;

2) producentowi jabłek niebędącemu członkiem organizacji producentów, o której mowa w pkt 1, który jest producentem rolnym w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. oraz: posiada gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni co najmniej 1 ha, w którym prowadzi uprawę jabłek, a powierzchnia działki rolnej w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r., na której prowadzi tę uprawę, wynosi co najmniej 0,1 ha, realizuje co najmniej jedno z działań wymienionych w ust. 1-11 załącznika do rozporządzenia.

W rozpatrywanej sprawie ustalono, że E. P. nieprzerwanie od dnia 28.09.2010 r. jest członkiem uznanej organizacji producentów owoców i warzyw [...] Sp. z 0.0. z siedzibą w P., [...], a więc nie spełnia warunku określonego w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z dnia 22.04.2022 r.

Podkreślenia wymaga treść przepisu § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z dnia 22 kwietnia 2022 r., który jasno wskazuje, że pomoc w mechanizmie Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek przysługuje producentowi jabłek niebędącemu członkiem organizacji producentów.

Mając zatem na uwadze w/w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z dnia 22 kwietnia 2022 r., E. P. pomoc objęta Wnioskiem o udzielenie pomocy w ramach mechanizmu Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek, złożonym w M. Oddziale Regionalnym ARiMR w dniu 29.06.2022 r. nie przysługuje. W związku z powyższym, organ pierwszej instancji uznał, iż kwota 9 324,00 zł wypłacona Stronie na mocy Decyzji Nr [...] z dnia 02.08.2022 r. stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności. W związku z tym. Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR wydał w dniu 31.10.2023 r. Decyzję Nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia uzyskanego za sprzedaż jabłek w ramach Nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów jabłek.

W dniu 27.11.2023 r. do M.OR ARiMR wpłynęło odwołanie E. P..

W odwołaniu strona wskazywała, że w zaskarżonej decyzji zastosowano uchylony już art. 67 ust. 1 pkt a i b rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 2017/891 uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora przetworzonych owoców i warzyw, uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do kar, które mają być stosowane w tych sektorach, a także zmieniającego rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 543/2011 (Dz. U. UE L 138 z 25.05.2017, str. 4, z późn. zm.), zwane dalej "rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 2017/891". Z uwagi na fakt, iż art. 67 ww. rozporządzenia został uchylony, a art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199), jako przepis kompetencyjny, nie może stanowić wyłącznej podstawy do wydania zaskarżonej decyzji, w ocenie Skarżącego Decyzję nr [...] z dnia 31.10.2023 r. należy uchylić, a wszczęte postępowanie umorzyć. W konsekwencji. Strona zaskarża Decyzję nr [...], wydaną w sprawie [...] z dnia 31.10.2023 r. w całości i zarzuca niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów.

Jednocześnie Strona podnosiła, iż przepisy prawa wymagają od organów administracji publicznej przejrzystości działania, zgodnie z zasadą zaufania obywateli do ich działania oraz w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy te stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy.

Z przytoczonych powyżej przepisów z § 4 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia RM z dnia 22 kwietnia 2022 r. wynika, że w aspekcie podmiotowym, w mechanizmie mogą brać udział jako beneficjenci tylko uznane organizacje producentów oraz producenci indywidualni, którzy nie są członkami takich — organizacji — producentów, a którzy spełniają wymogi przewidziane § 4 ust.1 pkt 2 rozporządzenia RM.

Wyłącznie te dwie kategorie podmiotów mogą skutecznie zgłosić akces do mechanizmu " Nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów jabłek" poprzez złożenie wniosku.

Zdaniem organu należało też podkreślić, iż w przypadku członków organizacji producentów to organizacja producentów owoców i warzyw jest wnioskodawcą, a nie członek tej organizacji występujący, jako indywidualny producent rolny, niebędący członkiem tej organizacji.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ odwoławczy ustalił, iż E. P. wnioskiem złożonym w dniu 22.06.2022 r. (data nadania w placówce pocztowej) ubiegał się o udzielenie pomocy w ramach mechanizmu "Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek". Strona, podpisując i składając ww. wniosek i uczestnicząc w mechanizmie "Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek" oświadczyła, że znane są jej zasady uczestnictwa w mechanizmie. Jednocześnie w złożonym wniosku (pole I. 2. 2.2) Strona zaznaczyła, iż ubiega się o udzielenie pomocy jako "Producent jabłek niebędący członkiem organizacji producentów owoców i warzyw", choć od dnia 28.09.2010 r. do chwili obecnej jest członkiem uznanej organizacji producentów owoców i warzyw [...] Sp, z o. o. z siedzibą w P., [...],

Należy podkreślić, iż informacje o rozpoczęciu naboru do mechanizmu Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek były ogólnodostępne zarówno w zakresie podmiotów, którym będzie przysługiwała pomoc oraz jakie warunki należy spełnić, żeby ją otrzymać.

W dniu 02.08.2022 r. Decyzją Nr[...] o udzieleniu pomocy Dyrektor OR ARiMR przyznał Producentowi wsparcie w wysokości 9 324,00 zł. Powyższą kwotę wypłacono na rachunek bankowy wskazany we wniosku, zgodny z rachunkiem bankowym zawartym w ewidencji producentów; [...].W dniu 27.09.2023 r. organ zawiadomił E.P. o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności w wysokości 9 324,00 zł przyznanej decyzją Nr [...].

Strona pismem z dnia 11.10.2023 r. złożyła wyjaśnienia, w których wskazuje, iż w dacie dokonania dostawy jabłek nie miała wiedzy, że dostawy muszą się odbywać za pośrednictwem organizacji producentów, W momencie powzięcia do wiadomości tej informacji Producent skontaktował się z zakładem przetwórczym, do którego dostarczone zostały jabłka, w celu skorygowania faktury, tak żeby dostawcą 31 080 kg jabłek była organizacja [...] sp. z o.o. Nie wyrażono jednak zgody na jakiekolwiek zmiany w dokumentacji dostawy i sprzedaży. Ponadto strona wyjaśniła, że każdą kolejną dostawę realizowała już poprzez swoją organizację producentów oraz że działała w dobrej wierze, w pełni przekonana o słuszności sposobu w jaki postępowała i nie było w jej działaniu próby nienależnego wyłudzenia środków finansowych.

Po weryfikacji oraz analizie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Dyrektor OR ARiMR uznał, że E.P. nie spełnił warunku określonego dla uczestników mechanizmu określonego w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z dnia 22 kwietnia 2022r.

Organ odwoławczy ustalił, że podstawą wydania zaskarżonej decyzji są przepisy: § 11 rozporządzenia RM oraz art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 09.05.2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1199), zwanej dalej "ustawą o Agencji", który przewiduje, że 7. Ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzgcych z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowych, przeznaczonych na:

współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

2. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności łub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, oraz przepisy ww. § 11 rozporządzenia RM.

Z kolei właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych (art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR).

Postępowanie określone w art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR jest samodzielnym postępowaniem, w którym dochodzi do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy UE oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy UE. Co istotne, dla ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie jest konieczne wzruszenie decyzji przyznających płatność i dopuszczalne jest uznanie za nienależne pobrane płatności za ten okres nawet w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostaje ostateczna decyzja przyznająca płatność (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I GSK. 192/18).

Możliwość domagania się zwrotu nienależnie pobranych kwot bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej płatność została zaakceptowana w orzecznictwie.

Strona podpisując i składając wniosek o udzielenie pomocy oświadczyła, że znane są jej zasady uczestnictwa w mechanizmie Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek i zobowiązała się do ich przestrzegania. Powyższe zasady były podane do publicznej wiadomości między innymi na stronie internetowej ARiMR i w sposób szczegółowy określały warunki, zasady i tryb ubiegania się oraz przyznawania przedmiotowego wsparcia, jak również obowiązki wnioskodawców wynikające z uczestnictwa w mechanizmie. Należy zatem stwierdzić, iż Strona składając ww. oświadczenie, była świadoma konsekwencji wynikających z jego niedochowania.

W związku z powyższym, na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego organ ustalił, iż wskazane powyżej dokumenty, w tym wniosek Strony, bezsprzecznie wskazują, iż wnioskującym o możliwość sprzedaży jabłek oraz wnioskującym o wypłatę wsparcia nie był podmiot, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM, czyli producent niebędący członkiem organizacji producentów owoców i warzyw.

Zatem wniosek o udzielenie wsparcia został złożony przez podmiot nieuprawniony. Istotne w sprawie jest to, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia RM tylko dwie wskazane w nim kategorie podmiotów są uprawnione do złożenia wniosku i uczestnictwa w mechanizmie, a Strona nie jest żadnym z tych podmiotów. Stąd konkluzja, iż E.P. ubiegał się i otrzymał nienależną mu i nieuprawnioną pomoc unijną.

Konsekwencją braku uprawnienia Strony do wnioskowania o wsparcie i jego otrzymania jest wydanie przez organ pierwszej instancji Decyzji nr [...] z dnia 31.10.2023 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.

W rozpoznawanej sprawie strona, będąc producentem owoców, który jest jednocześnie członkiem uznanej organizacji producentów owoców i warzyw realizującej program operacyjny ([...]Sp. z o. o.), nie posiada uprawnienia do uzyskania indywidualnego wsparcia finansowego w ramach przedmiotowego mechanizmu. Stąd E.P.ubiegał się o nienależną pomoc unijną.

Środki publiczne pochodzące z UE muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności.

Mając na uwadze powyższe, kwota płatności w wysokości 9 324,00 zł jest kwotą nienależnie pobranych środków, które należy zwrócić wraz z odsetkami, o których mowa w art. 67 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 2017/891 z dnia 13 marca 2017 r. Przedmiotowe odsetki ustala się na podstawie okresu, który upłynął między otrzymaniem nienależnej płatności, a jej zwrotem przez beneficjenta według stawek stosowanych przez Europejski Bank Centralny przy głównych operacjach refinansowania publikowanych w serii "C" Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej i obowiązujących w dniu, w którym dokonano nienależnej płatności, powiększonych o trzy punkty procentowe. Wobec powyższego, do kwoty nienależnie pobranych środków w wysokości 9 324,00 zł należy doliczyć ww. odsetki.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że w niniejszym postępowaniu ma zastosowanie przepis art, 67 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 2017/891, na mocy przepisu przejściowego z art.1 lit. b rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/2528 z dnia 17 października 2022 r. zmieniającego rozporządzenie delegowane (UE) 2017/891 i uchylającego rozporządzenia delegowane (UE) nr 611/2014, (UE) 2015/1366 i (UE) 2016/1149, mające zastosowanie do programów wsparcia w niektórych sektorach rolnych (Dz.U. U L 328 z 22.12.2022, str. 70), zwanego dalej "rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2022/2528", A zatem, przepis ten ma zastosowanie do programów wsparcia w sektorze owoców i warzyw, które państwa członkowskie zatwierdziły zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1308/2013 i rozporządzeniem delegowanym (UE) 2017/891 przed dniem 1 stycznia 2023 roku.

Niemniej jednak przepisy w brzmieniu dotychczasowym stosuje się nadal do programów wsparcia w sektorze owoców i warzyw oraz do programów operacyjnych, które nadal funkcjonują aż do czasu ich zakończenia na warunkach obowiązujących w ramach rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 zgodnie z art. 5 ust. 6 lit. c) rozporządzenia (UE) 2021/2117 lub które państwa członkowskie zatwierdziły zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1308/2013 i rozporządzeniem delegowanym (UE) 2017/891 przed dniem 1 stycznia 2023 Odnosząc się do zarzutów Strony zawartych w odwołaniu wyjaśnić należy, iż z dniem 1 stycznia 2023 r. na mocy art. 1 rozporządzenia delegowanego 2022/2528 uchylone zostały przepisy art. 2 lit. f)-m), art. 22-54, art. 56, 57 i 58, art. 59 ust. 7 i 8, art 60-67, art. 76, art. 77 lit. a) oraz art. 78, 79 i 80 rozporządzenia delegowanego (UE) 2017/891 i załączniki 1, 11, 111, IV i V do tego rozporządzenia. r., a także do poniesionych wydatków i dokonanych płatności związanych z operacjami zrealizowanymi przed dniem 01.01.2023 r. Zatem zarzut podniesiony przez skarżącego mówiący o nieistniejących przepisach prawa, na których oparł się organ jest bezpodstawny.

Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł E.P..

Zaskarżonej decyzji zarzucał:

1. naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw),

art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144 kpa, poprzez utrzymanie przez ARiMR decyzji Dyrektora M. Oddziału ARiMR dnia 31 października 2023 r., znak: [...], w sytuacji, gdy była ona wadliwa z powodu dokonanych przez organ I stopnia zaniechań poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych podczas wydawania decyzji przyznającej skarżącemu pomoc w ramach mechanizmu "Nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów jabłek";

art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa, poprzez nieprzeprowadzenie przez organ administracji wszelkich czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności zaniechania przez organ I stopnia zweryfikowania za pomocą wskazanego we wniosku Skarżącego indywidualnego numeru ewidencyjnego z ewidencji producentów rolnych, która jest prowadzona przez organ I stopnia i tym samym, nieuwzględnieniu przez organ II stopnia zawinionego działania organu I stopnia, który nie poczynił prawidłowych ustaleń faktycznych przed wydaniem decyzji przyznającej Skarżącemu pomoc w ramach mechanizmu "Nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów jabłek", pomimo, iż skarżący we wniosku me zaznaczył, że jest producentem jabłek nie będącym zrzeszonym w organizacji producentów,

art. 8 kpa poprzez naruszenie wyrażonej w tym przepisie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, polegające na obciążeniu strony postępowania konsekwencjami błędu organu I stopnia, który nie dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych przed wydaniem decyzji przyznającej Skarżącemu pomoc w ramach mechanizmu "Nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów jabłek", podczas, gdy mógł tego dokonać, zanim wydał ww. decyzję, tym bardziej, że w postępowaniu o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranej przez Skarżącego płatności wskazał, że "

urzędu stały się znane organowi fakty uzasadniające przypuszczenie, że mogą zachodzić podstawy zwrotu środków nienależnie pobranych, a co oznacza, że okoliczności te organ I stopnia mógł ustalić na etapie postępowania przyznającego płatność;

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji UE nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (zwana dalej "Rozporządzeniem 809/14") w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9.05.2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I stopnia w przedmiocie nałożenia na Skarżącego obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności w ramach programu "Nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów jabłek", podczas, gdy organ I stopnia przed wydaniem decyzji przyznającej Skarżącemu ww. płatność nie zbadał prawidłowo przesłanek do jej przyznania, tj. nie zweryfikował informacji podawanych przez skarżącego z wpisem do prowadzonej przez siebie ewidencji producentów, tym bardziej, że Skarżący nie wskazał, czy jest producentem niezrzeszonym, czy zrzeszonym w organizacji producentów, co skutkowało wydaniem przez ten sam organ decyzji o zwrocie przez Skarżącego nienależnie pobranych płatności, pomimo, iż przed wszczęciem z urzędu postępowania w sprawie o uznanie za nienależnie pobrane przez Skarżącego płatności upłynęło ponad 12 miesięcy od dnia wypłacenia rzeczonych środków;

Mając na uwadze powyższe, wnosił o:

uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazywał, że skarżący w terminie i zgodnie z warunkami programu "Nadzwyczajnej pomocy dostawczej dla producentów jabłek" złożył do ARiMR wniosek o przyznanie mu pomocy w formie płatności na warunkach i zasadach rzeczonego programu.

Co istotne, skarżący we wniosku wskazał wszelkie niezbędne dane, które mogły i powinny podlegać stosownej weryfikacji przez organ I stopnia podczas postępowania poprzedzającego wydanie decyzji w sprawie przyznania lub odmowy przyznania mu ww. pomocy. Z uwagi na fakt, iż skarżący jest osobą starszą, nie zaznaczył on we wniosku czy jest producentem zrzeszonym, czy nie zrzeszonym w organizacji producenckiej.

Pomimo powyższego, a także okoliczności, że organ I stopnia dysponował numerem identyfikacyjnym skarżącego, który świadczył o posiadaniu przez niego wpisu do ewidencji producentów, którą to ewidencję prowadzi organ I stopnia, organ I instancji uznał, że skarżący jest samodzielnym producentem niezrzeszonym w żadnej organizacji producenckiej i tym samym, przyznał mu wnioskowaną pomoc.

Powyższa pomoc została wypłacona na rachunek skarżącego w dniu 23.08.2022 roku.

Decyzją o udzieleniu pomocy z dnia 2.08.2022 roku nr [...] Organ uwzględnił wniosek skarżącego o udzielenie pomocy w ramach mechanizmu "Nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów jabłek" i tym samym, postanowił udzielić pomocy skarżącemu do jabłek dostarczonych i sprzedanych do zgłoszonego zakładu przetwórczego w kwocie 9.324 zł.

Podkreślenia wymaga fakt, że kodeks postępowania administracyjnego nakłada na organ administracji szereg obowiązków, które winien on wypełniać, aby wnioski składane przez obywateli były rozpatrywane wnikliwie i zgodnie z zasadą budowania zaufania obywateli do organów państwa (art.8 kpa).

Niestety, ze stanu faktycznego niniejszej sprawy, jak i wskazanych wyżej okoliczności można domniemywać, że prowadzone postępowania tak przed organem I stopnia o przyznanie płatności i o ustalenie, że jest ona nienależnie pobrana, jak i przed organem II stopnia, który utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I stopnia, były wadliwe właśnie z powodu nieprzestrzegania naczelnych zasad postępowania administracyjnego.

Sam fakt, iż organ I stopnia bez wezwania Skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie, czy jest on samodzielnym producentem, czy też jest zrzeszony w organizacji producenckiej, samodzielnie dokonał ustaleń (bez ich weryfikacji z prowadzoną przez siebie ewidencją producentów), że skarżący jest samodzielnym producentem, świadczy o tym, że organ I instancji dopuścił się zawinionego błędu, za który Skarżący nie powinien ponosić negatywnych skutków.

Stosownie do dyspozycji przepisu art. 7 ust. 1rozporządzenia Komisji UE nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (zwana dalej "Rozporządzeniem 809/14") w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1 ww. przepisu Rozporządzenia 809/14, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Ponadto, w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Podkreślenia wymaga, że przyznanie płatności skarżącemu nastąpiło na skutek błędów poczynionych przez organu I stopnia, które nie zostały prawidłowo zweryfikowane przez organ II stopnia, który utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Skarżący mógł popełnić błąd w wypełnianiu wniosku, który powinien być bez żadnego trudu zweryfikowany przez organ I stopnia z racji prowadzenia przez niego ewidencji producentów.

Tym samym, w stanie faktycznym sprawy doszło do zawinionego działania organu, który nie wydał decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności przed upływem 12 miesięcy od ich wypłaty na rzecz skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się

z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Istota skargi sprowadza się do zarzutu oceny czy zaistniały podstawy do zwrotu nienależnie pobranej płatności. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie zachodzi przypadek gdzie płatność została dokonana na skutek pomyłki błędu właściwego organu.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. W myśl art. 7 ust. 2 tego rozporządzenia odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Przepis art. 7 ust. 3 ww. rozporządzenia stanowi zaś, że obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Reasumując, ostatnio powołany przepis określa obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W orzecznictwie wskazuje się, że celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik – przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna (por. wyroki NSA z 22 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2071/18, z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1191/20, publ.: jak wyżej). Podkreśla się także, że możliwość wyłączenia zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia dwóch przesłanek – płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2011 r., II GSK 594/10, z 24 kwietnia 2013 r., II GSK 315/13, z 22 września 2023 r., I GSK 1315/22).

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, iż strona składając wniosek o udzielenie pomocy oświadczyła, że znane jej są zasady uczestnictwa w mechanizmie w mechanizmie Nadzwyczajna pomoc dostosowawcza dla producentów jabłek dla producentów jabłek i zobowiązała się jej przestrzegania. Strona składając wniosek zawierający to zobowiązanie była świadoma z wynikających z jego niedochowania. Skarżący składając wniosek o przyznanie pomocy w rubryce – rodzaj podmiotu ubiegającego się o udzielnie pomocy zaznaczył – producent jabłek niebędący członkiem organizacji producentów owoców i warzyw. Było to w sytuacji gdy był członkiem organizacji producentów owoców i warzyw. Pomoc w ramach powyższego mechanizmu jest przyznawana na wniosek producenta i zgodnie z danymi zawartymi we wniosku. Za treść merytoryczną wniosku ponosi producent rolny, m.in. także za skutki zgłoszenia danych niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Uzasadnieniem takiego stanowiska jest wzgląd na wykonywanie przez producenta rolnego swojej działalności zawodowo i na własny rachunek. W odniesieniu do aktów staranności wymaganych od producenta rolnego można posiłkować się m.in. art. 355 § 2 k.p.c. W myśl tego przepisu należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności. Surowsze wymagania w zakresie aktów staranności podmiotu wykonującego swoją działalność zawodowo i na własny rachunek, w porównaniu do aktów staranności wymaganych od przeciętnego (relewantnego) konsumenta, można wywieść także z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. I tak przez konsumenta rozumie się właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego przeciętnego konsumenta danej kategorii towarów lub usług (por. pkt 59 i 63 wyroku ETS z 8 czerwca 2002 r. w sprawie C-299/99 oraz tezę 3 wyroku ETS z 6 maja 2003 r., Libertel Groep BV, sprawa C-104/01). Skoro więc od konsumenta wymaga się, aby był właściwie poinformowany, dostatecznie uważny i rozsądny, oczywistym się staje, iż od podmiotu wykonującego swoją działalność zawodowo powinny być wymagane wyższe kryteria staranności. Na wnioskodawcy spoczywa odpowiedzialność za informacje podane we wniosku( wyrok NSA z 8 lipca 2009 roku, II GSK 1115/08).

W ocenie Sądu stanowisko skarżącego, iż zawinił organ administracji ponieważ nie sprawdził w ewidencji producentów czy skarżący jest członkiem organizacji nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Z tych też względów biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.