Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 161/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 27 ust. 1 i 2,  par. 46
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: par. 45 pkt 7a, par. 50
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art. 190
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8  art. 18 ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1  art. 39 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca) Protokolant stażysta Agnieszka Kunkel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2017 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 w pomniejszonej wysokości oddala skargę.


UZASADNIENIE

S. M. (dalej: "rolnik" "skarżący", "strona") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "ARiMR") z dnia "[...]" w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2013.

Z akt sprawy wynika, że w roku 2013 rolnik ubiegał się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej:

- w ramach wariantu 2.3 – trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 6,75 ha (działki: A, B, H, I, J, K, L, Ł, M, N),

- w ramach wariantu 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 11,88 ha (działki: C, D, E, F, G),

- w ramach wariantu 3.1.1 – ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach do powierzchni 2,08 ha (działki: B, H),

- w ramach wariantu 3.1.2 – ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 do powierzchni 4,67 ha (działki: A, I, J, K, L, Ł, M, N).

W dniach "[...]" i "[...]" w gospodarstwie rolnym przeprowadzona została kontrola na miejscu. Na jej podstawie stwierdzono, że powierzchnia maksymalnego spójnego obszaru dla działki rolnej A wynosi 0,87 ha, a deklarowana jej powierzchnia to 0,88 ha.

W ramach wariantu 2.9 stwierdzono, że powierzchnia ewidencyjno-gospodarcza dla działki G wynosi 1,23 ha, zamiast deklarowanej powierzchni 1,25 ha, a zatem łączne zobowiązanie w zakresie wariantu 2,9 wynosi 11,86 ha.

Nadto stwierdzono, że nie wszystkie uprawiane drzewa spełniają wymogi określone w § 9 ust.2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. nr 33, poz.262 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009r.". Ilość drzew na poszczególnych działkach przedstawiono następująco: działka C – ilość drzew ogółem -382, niespełniających normy – 338, spełniające normy – 44; działka D – ilość drzew ogółem -319, niespełniających normy – 284, spełniające normy – 35; działka E – ilość drzew ogółem-157, niespełniających normy – 148, spełniające normy – 9; działka F – ilość drzew ogółem 131, niespełniających normy – 123, spełniające normy – 8; działka G – ilość drzew ogółem- 143, niespełniających normy – 84, spełniające normy – 59. Kontrolujący stwierdzili, że wśród drzew niespełniających normy są drzewa wyschnięte i martwe (60%), oraz drzewa, w których pędy wyrastają poniżej szczepienia i drzewa poniżej 0,8 m. Drzewa spełniające normę to drzewa zdrowe, o przeciętnej wysokości 1 m, średnicy 10 mm, z pędami bocznymi wyrastającymi 10 cm powyżej szczepienia. Stwierdzono, że rolnik nie prowadzi produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin – nieprawidłowość ta dotyczy wszystkich działek deklarowanych w wariancie 2.9.

W zastrzeżeniach do raportu z czynności kontrolnych rolnik poinformował, że zachował na plantacji sadowniczej wymóg 125 szt./ha, gdyż łącznie na powierzchni 11,88 ha wysadzono 1600 szt. sadzonek. Od momentu założenia plantacja jest utrzymywana w dobrej kulturze rolnej, a użyty materiał nasadzeniowy to materiał kwalifikowany spełniający wymogi. Sadzonki zostały uszkodzone przez zwierzynę leśną na co nie miał wpływu. Większość drzew jest żywa, ale z uwagi na uszkodzenia przez zwierzynę leśną mają mniej niż 80 cm. Występowały także sadzonki uschnięte, które nie wytrzymały zimy, ale minimalna obsada była zachowana. Zakupiono 700 szt. drzewek i doprowadzono plantację do stanu spełniającego wymogi programu rolnośrodowiskowego. Strona wniosła o ponowne przeprowadzenie czynności kontrolnych. W odpowiedzi na powyższe Kierownik Biura Kontroli na Miejscu ARiMR wskazał, że raport z czynności kontrolnych został sporządzony prawidłowo, a rolnik został poinformowany, że zakup sadzonek i odnowienie plantacji nie mają wpływu na wynik kontroli. Odnowienie plantacji nastąpiło po "[...]", tj. po przeprowadzeniu kontroli w zakresie pakietu 2.9. Wskazał, że w toku kontroli dokonano obliczenia nasadzeń, zaliczając do nich jedynie żywe rośliny, posiadające ulistnienie lub zawiązki pąków, których wysokość wynosi nie mniej niż 80 cm, a średnica pnia 8 mm mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetnienia. Wśród drzew niespełniających norm były drzewa suche i martwe.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia "[...]", przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na rok 2013: z tytułu realizacji pakietu ekstensywne trwałe użytki zielone kwotę 3370 zł, z tytułu pakietu rolnictwo ekologiczne – wariant trwałe użytki zielone kwotę 1752,40 zł oraz odmówił przyznania płatności z tytułu realizacji pakietu rolnictwo ekologiczne – wariant uprawy sadownicze i jagodowe.

Organ podał, że płatność do wariantu 2.3 została przyznana do powierzchni 6,74 ha, do wariantu 3.1.1 – do powierzchni 2,08 ha, a do wariantu 3.1.2 – do powierzchni 4,66 ha. Deklaracja obejmowała m.in. działkę rolną A o powierzchni 0,88 ha, a stwierdzono, że jej powierzchnia wynosi 0,87 ha. Do wariantu 2.9 strona deklarowała działkę rolną C o powierzchni 3,95 ha oraz działkę G o powierzchni 1,25 ha. Nadto organ wskazał, że wskutek wykluczenia drzew niespełniających norm, strona nie utrzymuje minimalnej obsady drzew i krzewów zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r., tj. 125 szt./1 ha, przy uwzględnieniu przewidzianej tolerancji 5%.

Organ I instancji wskazał, że uzyskał wykaz producentów spełniających wymagania produkcji ekologicznej, sporządzony przez Jednostkę Certyfikującą Spółkę A z dnia "[...]", w którym w polu "uwagi" zapisano: "Na działkach "[...]"stwierdzono niewystarczającą obsadę jabłoni. Stwierdzono wypadnięcie drzewek w ilości 50%." Ustalono, że w trakcie inspekcji terenowej przeprowadzonej przez Jednostkę dokonano jedynie ogólnych oględzin bez przeprowadzenia pełnej inwentaryzacji sadu. W trakcie tej kontroli wskazano na konieczność przywrócenia plantacji do dobrej kultury rolnej i wykonania działań naprawczych. Strona dostarczyła protokół jednostki certyfikującej z dnia "[...]" 2014r. potwierdzający realizację zaleceń.

Organ zaznaczył, że przypadki wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym są oni w stanie dokonać tej czynności. Zgłoszenie uwag do protokołu z kontroli terenowej nie jest powiadomieniem właściwego organu. Wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku nieutrzymywania minimalnej obsady drzew lub krzewów oraz prowadzenia produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby wynosi 100%. Kwota zmniejszenia płatności w obrębie wariantu 2.9, uwzględniając powierzchnię stwierdzoną działek rolnych, lecz niespełniającą warunku płatności, wynosi zatem 18.264,40 zł.

W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Dyrektor ARiMR przytoczył w motywach rozstrzygnięcia treść § 2, § 4 i §50 ust.1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. oraz wymogi dla pakietu 2 rolnictwo ekologiczne, zawarte w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r.. Zaznaczył, że strona realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe od 2010r. i wskazał na nieprawidłowości stwierdzone w wyniku kontroli administracyjnej i kontroli na miejscu odnośnie działek rolnych zadeklarowanych w 2013r. W przypadku wariantu 2.3 zadeklarowano powierzchnię 6,75 ha, stwierdzono 6,85 ha, a do płatności uwzględniono powierzchnię 6,74 ha (PEG dla działki A wynosi 0,87 ha, zamiast deklarowanej 0,88 ha). W przypadku wariantu 3.1.2 zadeklarowano powierzchnię 4,67 ha, stwierdzono 4,77 ha, a do płatności zakwalifikowano powierzchnię 4,66 ha (różnica dotyczy PEG dla działki A, która wynosi 0,87 ha, zamiast deklarowanej 0,88 ha). W przypadku wariantu 3.1.1 nie stwierdzono rozbieżności między powierzchnią zadeklarowaną, stwierdzoną i uwzględnioną do płatności. W przypadku wariantu 2.9 zadeklarowano i stwierdzono powierzchnię 11,88 ha, a do płatności uwzględniono powierzchnię 11,86 ha (różnica dotyczy PEG dla działki G, która wynosi 1,23 ha, zamiast deklarowanej 1,25 ha).

Organ odwoławczy wskazał także, że w wyniku przeprowadzonej w gospodarstwie kontroli na miejscu, w przypadku działek rolnych C, D, E, F i G stwierdzono nieprzestrzeganie norm i wymogów określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. dotyczących minimalnej obsady drzew gatunku "jabłoń domowa" wynoszącej 125 szt./1 ha. W przeliczeniu na powierzchnię poszczególnych działek stwierdzono następującą liczbę drzew: na działce C – 11 szt./ha, na działce D – 9 szt./ha, na działce E – 5 szt./ha, na działce F – 6 szt./ha, na działce G – 47 szt./ha. W związku z powyższym zastosowano kod pokontrolny E7 – nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady). Nadto na ww. działkach stwierdzono, że nie wszystkie drzewa spełniają wymogi określone w § 9 ust.2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w związku z czym zastosowano kod pokontrolny E2 – materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań oraz, że rolnik nie prowadzi produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin, w związku z czym zastosowano kod pokontrolny E6 – prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochrony gleby. Organ powołał przy tym treść § 9 ust.2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. oraz § 17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz.U. nr 29, poz.189 ze zm.).

Jednocześnie organ wskazał, że w przypadku programu rolnośrodowiskowego nie przewiduje się rekontroli. Uzupełnienie nasadzeń, czy też przedstawienie dokumentów wskazujących na nowe okoliczności w sprawie nie może mieć wpływu na zasadność przeprowadzenia ponownej kontroli na miejscu. Kontrola na miejscu została przeprowadzona w sposób prawidłowy i zgodnie z regułami przewidzianymi prawem, przez inspektorów posiadających stosowne uprawnienia i wiedzę z zakresu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Organ odwoławczy wskazał kategorie siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgodnie z § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. oraz art.47 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. UE L 368 z dnia 23 grudnia 2996r. ze zm.). Wskazał, że ustawodawca przewidział przypadek polegający na uszkodzeniu lub zniszczeniu drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mający wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego, ale powołane w ww. przepisie przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności dotyczą jedynie sytuacji, w których ustawodawca zwalnia beneficjenta od zwrotu otrzymanej już pomocy, co nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Zaznaczył, że w każdym przypadku działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w ww. przepisach, rolnik powinien powiadomić Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o zaistniałych okolicznościach w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności wraz z dostarczeniem dowodów potwierdzających wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Dowodem potwierdzającym wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności może być wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Strona nie przedstawiła dowodów pozwalających przyjąć, że szkody mające jakoby powstać w wyniku niszczenia sadzonek przez dzikie zwierzęta miały znamiona siły wyższej bądź nadzwyczajnych okoliczności. Organ stwierdził, że nie może być uznane za spełnienie wymogów powiadomienia organu we wskazanym terminie o zaistnieniu ww. okoliczności, pismo strony złożone do Biura Powiatowego ARiMR w dniu "[...]" 2014r. – strona nie dochowała terminu do zgłoszenia szkody, ani zaistnienia samej szkody z uwzględnieniem związku przyczynowego. Nie dołączyła także jakichkolwiek dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Nadto pismo zostało złożone do niewłaściwego podmiotu – Biura Kontroli na Miejscu, zamiast Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Organ II instancji zaznaczył, że strona deklarując we wniosku określone działki rolne powinna przed złożeniem wniosku dokonać pomiaru powierzchni gruntów, do których ubiega się o przyznanie płatności oraz sprawdzić jak w rzeczywistości przedstawia się stan posiadanych gruntów i dokładnie przeanalizować czy wypełniony wniosek odpowiada rzeczywistości.

Organ uznał za niezasadne szeregu zarzutów podniesionych w odwołaniu. Stwierdził, że część z nich odnosi się do przypadków naruszenia zasad wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, a w gospodarstwie strony nie była przeprowadzona kontrola w zakresie wzajemnej zgodności. Także przepisy dotyczące płatności udzielanych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie znajdują w sprawie zastosowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S M. wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora ARiMR i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zażądania załączenia do akt sprawy akt sprawy zakończonej decyzją z dnia "[...]" o zwrocie dopłat do sadów z lat 2010-2012, zobowiązanie organu do przeprowadzenia postępowania dowodowego z udziałem biegłego sadownika i biegłego geodety oraz przeprowadzenie oględzin sadu. Decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE L z dnia 28 stycznia 2011r.), poprzez jego nie zastosowanie, podczas gdy ubytki w sadzie spowodowane przez zwierzynę łowną były okolicznością krótkotrwałą i usuwalną i niemożliwą do przewidzenia w dniu zakładania sadów oraz niezależną do rolnika, co daje podstawę do przyznania płatności na 2013,

2. art. 39 ust. 4 rozporządzenia Rady WE nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005r., poprzez jego pominięcie i nie uwzględnienie w toku kontroli specyfiki uprawy i kosztów jej prowadzenia oraz możliwości uzupełniania ubytków jedynie wczesną wiosną i późną jesienią, stwierdzenie strat w wysokości sadzonek w okresie lata - nie ma wpływu na dalszą wegetację sadu, gdyż jak wynika z dokumentacji pokontrolnej skarżący usunął niskie sadzonki zastępując je wyższymi,

3. art. 51 ust. 1 w/w rozporządzenia, poprzez jego pominięcie - redukcję lub wykluczenie z płatności można zastosować jedynie po stwierdzeniu winy lub zaniechania beneficjenta, a tego z protokołów kontroli wywnioskować nie można, przeciwnie - osoby kontrolujące wpisały, że przyczyną strat w uprawie były szkody zwierzęce. Ponadto nawet w wyniku zaniedbania redukcja nie może przekroczyć 5% i tylko w przypadku nie podjęcia po wezwaniu działań naprawczych, natomiast skarżący podjął działania naprawcze mimo braku wezwania,

4. art. 71-73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz. UE L z dnia 2 grudnia 2012r.), gdyż beneficjent poinformował o czynnikach niezależnych (ubytkach w sadzie spowodowanych przez zwierzynę) w dniu kontroli i udowodnił, że dopełnił wszelkich starań by zapobiec szkodom,

5. art. 75 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, poprzez jego pominięcie, natomiast jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych,

6. art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zgodnie z którym, przypadki siły wyższej zgłaszane są organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość, a nie od dnia w którym one ustąpiły, przy czym znaczenie ma data nadania - za zgłoszenie na piśmie uznaje się także oświadczenie złożone do protokołu,

7. art. 28c ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w związku z art. 51 rozporządzenia nr 1698/2005, poprzez jego pomięcie, a zgodnie z którym zmniejszenia i redukcji płatności nie stosuje się, jeżeli nie można przypisać winy beneficjentowi,

8. art. 54 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z art. 24 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, poprzez jego nie zastosowanie i uwzględnienie raportów z kontroli wykonanych z ich naruszeniem i barkiem uzasadnienia w kwestii ustalenia czy niezgodność jest drobna i usuwalna i czy wynikała z winy rolnika, wraz ze wskazaniem wszelkich czynników, które powinny prowadzić do podwyższenia lub obniżenia zmniejszenia, które należy zastosować w przypadku niezgodności, nie ustalono w toku kontroli czy ubytki w sadzie były uzupełniane, których drzew nie zaliczono i z jakiego powodu, czy były one uszkodzone przez czynniki zewnętrze niezależne od rolnika, nie oznaczono drzew nie zaliczonych, nie udowodniono czy kontrola była rzeczywiście prawidłowo wykonywana, nie wykonano rekontroli. Nie ustalono w toku kontroli czy rolnik mógł po czerwcu 2013 r. wykonywać nowe nasadzenia, nie uwzględniono specyfiki uprawy, nie wpisano w protokole, że u rolnika miała miejsce siła wyższa i nie ustalano w toku kontroli czy miała ona miejsce. Kontrola z braku kart liczenia drzew z której wynikałoby które drzewo w którym rzędzie nie zostało uznane - jest nieweryfikowalna, a organ, który wydał decyzję nie prowadził postępowania w zakresie oceny dowodów, pominął wnioski o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej,

9. § 47 i § 50 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., poprzez jego nie zastosowanie i przyjęcie niewłaściwej podstawy prawnej dla części decyzji w zakresie wariantu 2 - rolnictwo ekologiczne, albowiem do rolnika realizującego zobowiązanie podjęte przed 2013r. zastosowanie ma rozporządzenie z 2009r.,

10. nie uwzględniono § 45 ust. 7a rozporządzenia MRiRW z dnia 15 marca 2014r., podczas gdy w sprawach wszczętych i niezakończonych w zakresie pojęcia siły wyższej zastosowanie ma aktualnie obowiązująca definicja siły wyższej,

11. § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., poprzez jego nie zastosowanie i odmowę części płatności, pomimo nie wyjaśnienia sprawy w danym roku i mylne przekonanie organu, iż krótkotrwałe uchybienie, spowodowanego okolicznościami niezależnymi od rolnika, jest podstawą do odmowy płatności w 2013 r., podczas gdy na większości działek nie ustalono, które ze wskazanej liczby drzew jest za małe lub suche co oznacza, że przeprowadzona kontrola jest nieweryfikowalna albowiem nikt nie może przeprowadzić jej analizy w terenie,

12. art. 3 ust. 2 pkt 2 i art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w związku z art. 107 § 3 kpa poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego, pominiecie wniosku o rozprawę administracyjną, co skutkuje brakiem możliwości stwierdzenia prawidłowej podstawy prawnej,

13. art. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady WE nr 146/2008 z dnia 14 lutego 2008 r.. zmieniające rozporządzenie WE nr 1782/2003 ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia (Dz.Urz. UEL 2008, 46 str), poprzez jego pominięcie,

14. art. 77 kpa poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a oparcie się jedynie na bazie danych w ARiMR i fotografiach z sadów, które nie pokrywają się z pomiarami wykonanymi na miejscu,

15. art. 78 kpa poprzez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie wyjaśnień strony dotyczących przeznaczenia sadów oraz przedkładanych do wglądu dokumentów, potwierdzających stan faktyczny uprawy, co skutkowało nieadekwatnym uzasadnieniem decyzji do stanu faktycznego,

16. art. 107 kpa poprzez niepełne uzasadnienie decyzji, a w szczególności jej podstawy prawnej,

17. brak zawiadomienia strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji, co uniemożliwiło uzupełnienie tezy dowodowej przez stronę i naruszyło jej prawa do obrony,

18. nie wyjaśnienie rozbieżności i brak wezwania strony do złożenia wyjaśnienia, w zakresie jej planów na 2013r. - które zostały zniweczone ustanowieniem prawa działającego wstecz do stosunków powstałych w 2009r. i to w drodze rozporządzenia, co stanowi naruszenie zasady prawidłowej legislacji, albowiem sankcje i nakazy mogą być jedynie stosowane w ustawie, a każdorazowa zmiana programu zgodnie z art.3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich wymaga uzgodnienia pisemnego z Komisją Europejską oraz wymaga uchwały Rady Ministrów,

19. art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, poprzez jego naruszenie albowiem w toku sprawy całe postępowanie dowodowe prowadzone było przez niewłaściwy organ, podczas gdy ocenę materiału pokontrolnego oraz wyjaśniać rozbieżności i zlecać rekontrole w sprawach zawiłych i wymagających dodatkowych czynności ma prowadzić Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, a nie BKM,

20. art. 20 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r., o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, poprzez jego nie zastosowanie - zmniejszenia i wykluczenia z pomocy określa się jedynie na podstawie przepisów Unii Europejskiej, a te wskazane przez organ nie mają w niniejszym przypadku zastosowania, ponadto wszelkie przepisy unijne nakładają na organ obowiązek wykazania w toku kontroli, iż uchybienia lub niedotrzymanie programu wynika z winy rolnika, czego w niniejszym przypadku nie znajduję,

21. art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, poprzez uznanie, że strona nie udowodniła faktu prowadzenia sadu w gospodarstwie rolnym, oraz spełnienia przez te grunty warunków do uznania je za sady, poprzez nie zawiadomienie jej o możliwości złożenia dodatkowych dowodów w sprawie przed wydaniem decyzji,

22. art. 2 Konstytucji, poprzez jego pominięcie, a zgodnie z tym przepisem na strony i obywateli nie można nakładać tak drastycznych sankcji na mocy rozporządzeń i winny być one nakładane jedynie w ustawie,

23. art. 7 kpa oraz art. 21 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 14 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, poprzez nie załatwienie wniosku po myśli strony, na skutek zinterpretowania wszelkich niejasności i wątpliwości na niekorzyść strony oraz nie podjęcie wszelkich niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego kroków, skutkujące wydaniem błędnej decyzji, poprzez brak uwzględnienia przez organ zaistnienia wyjątkowych okoliczności, skutkujących zmniejszeniem obsady w sadzie, pomimo powiadomienia o tym fakcie w możliwie najszybszym terminie i wnioskowania o ponowną weryfikację sadu pod tym właśnie kątem, przez co uniemożliwiono stronie prawo do obrony w sprawie,

24. wskazano, że w sprawie uzasadnione jest zastosowanie art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, użyty w przepisie zwrot "nie mają zastosowania" wskazuje na obligatoryjność zastosowania tej normy w przypadku ustalenia którejkolwiek z dwóch wymienionych przesłanek, a jak wynika z postępowania w sprawie organ nie poczynił żadnych ustaleń w tym przedmiocie pomimo zawiadomienia o kontynuowaniu uprawy sadowniczej i zakupieniu sadzonek celem wymiany tych uszkodzonych przez zwierzynę łowną. Organ nie przeprowadził żadnej analizy sprawy w celu ustalenia, czy sadzonki zostały zaniedbane przez rolnika czy wina nie leży po jego stronie pomimo zauważenia tych okoliczności w toku kontroli,

25. art.75 w/w rozporządzenia - obniżki i wykluczenia należy ustanowić z uwzględnieniem zasady proporcjonalności oraz szczególnych problemów związanych z przypadkami siły wyższej, jak również wyjątkowymi okolicznościami i przyczynami naturalnymi. W odniesieniu do obowiązków wynikających z zasady wzajemnej zgodności, obniżki oraz wykluczenia mogą być stosowane jedynie w przypadku zaniedbania rolnika lub jego celowego działania,

26. art. 9 kpa oraz art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, poprzez nie poinformowanie beneficjenta od początku przystąpienia do programu rolnośrodowiskowego o nowej wykładni jaką stosuje organ w ramach prowadzonych postępowań oraz o konsekwencjach, jakie poniesie lub ewentualnie może ponieść wnioskodawca kiedy zaistnieje u niego siła wyższa. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy w jednym czasie funkcjonują dwie odmienne wykładnie stosowania rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., co ma miejsce aktualnie. Organ I i II instancji naruszyły zasadę równości poprzez wydanie rozstrzygnięcia wobec strony odmiennego od treści decyzji podjętej wcześniej, a dotyczącej tożsamej sytuacji faktycznej i prawnej, gdzie w latach poprzednich wydawano decyzje przyznające płatności i dodatkowo płatności na odnowienie sadów, w przypadku siły wyższej.

Wyrokiem z dnia 11 lutego 2015r., sygn. akt I SA/OI 889/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę.

Sąd uznał, że Dyrektor ARiMR w zaskarżonej decyzji dokonał jednoznacznych ustaleń faktycznych, wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów oraz w sposób logiczny umotywował swoje rozstrzygnięcie. Do ustalonego stanu faktycznego prawidłowo zastosowane zostały przepisy prawa materialnego.

Sąd wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie płatności na 2013 r., zadeklarował m.in. pięć działek rolnych o łącznej powierzchni 11,88 ha do wariantu 2.9 - uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności). W wyniku kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach "[...]" i "[...]" 2013r. stwierdzono, że maksymalny obszar kwalifikowany do płatności z tytułu ww. wariantu wynosi 11,86 ha oraz, że skarżący nie przestrzega norm i wymogów określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. Zgodnie z normami, minimalna obsada drzew gatunku jabłoń domowa wynosi 125 szt./ha, a w gospodarstwie strony stwierdzono w odniesieniu do poszczególnych działek rolnych, odpowiednio: 11 szt./ha, 9 szt./ha 5 szt./ha, 6 szt./ha i 47 szt./ha.

Podczas kontroli stwierdzono, że 60% drzew na wskazanych działkach rolnych to drzewa wyschnięte i martwe, a nadto drzewa, w których pędy wyrastają poniżej szczepienia i drzewa o wysokości poniżej 80 cm. Stan drzew obrazują zdjęcia wykonane podczas kontroli na miejscu. Z tych względów tylko wyżej wskazana ilość drzew została uznana za spełniającą opisane wymagania. Ustaleń poczynionych w toku kontroli skarżący, który uczestniczył w tych czynnościach, nie kwestionował. W zastrzeżeniach wskazywał wyłącznie na przyczyny zaistniałego stanu drzew.

Sąd podkreślił, że przed dokonaniem kontroli na miejscu skarżący nie informował organu o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnych, bądź działaniu siły wyższej, które miałyby wpływ na realizację programu rolnośrodowiskowego. Na uszkodzenie sadzonek przez zwierzynę leśną oraz występowanie sadzonek uschniętych ze względu na okres zimowy skarżący wskazał dopiero w zastrzeżeniach do raportu z czynności kontrolnych, podkreślając zachowanie minimalnej obsady, pomimo wystąpienia tych okoliczności.

Sąd wskazał na treść § 45 pkt 7a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. oraz art.47 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006.

Stwierdził, że w świetle przytoczonych przepisów, nawet w przypadku uznania, że uszkodzenie sadzonek przez zwierzynę leśną i ich uschnięcie w wyniku panujących warunków atmosferycznych (mroźnej zimy) należą do kategorii nadzwyczajnych okoliczności, bądź siły wyższej, skarżący nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku powiadomienia o powyższym właściwego organu w terminie 10 dni roboczych.

Raport z czynności kontrolnych jest - co do zasady - dokumentem urzędowym sporządzanym w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania (art. 76 § 1 i 2 k.p.a.). Stanowi on dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone.

Odmowa przeprowadzenia rekontroli została stronie wyjaśniona i uzasadniona – uzupełnienie nasadzeń, czy też przedstawienie dokumentów wskazujących na wykonanie powyższego nie może mieć wpływu na wynik przeprowadzonej kontroli. Istotne bowiem w sprawie jest to, że w dniu kontroli na spornych działkach stwierdzono nieprawidłowości skutkujące odmową przyznania płatności rolnośrodowiskowych z tytułu realizacji wariantu 2.9- uprawy sadownicze i jagodowe. Na rozstrzygnięcie sprawy nie wpływa wynik kontroli dokonanej przez jednostkę certyfikującą. Niemniej kontrola ta również stwierdziła niewystarczającą obsadę jabłoni – stwierdzono wypadnięcie drzewek w ilości około 50%. Kontrola ta odbyła się w dniu "[...]" 2013r., a więc po kontroli na miejscu przeprowadzonej przez Biuro Kontroli na Miejscu, a w trakcie tej kontroli dokonano tylko ogólnych oględzin bez przeprowadzenia pełnej inwentaryzacji sadu. W protokole zaproponowano działania naprawcze – wykonanie nasadzeń drzewek do wymaganej obsady i przywrócenie dobrej kultury plantacji, wyznaczając termin do "[...]" 2013r. W protokole z kolejnej kontroli przeprowadzonej w dniu "[...]" 2014r. stwierdzono, że producent uzupełnił brakujące nasadzenia. Powyższe nie wpływa na zmianę ustaleń poczynionych w toku kontroli na miejscu w dniu "[...]" 2013r., a jedynie je potwierdza.

Sąd nie podzielił zarzutów naruszenia art.18 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 oraz art.51 ust.1 rozporządzenia Rady WE nr 1698/2005.

Uznał, że ww. przepisy odnoszą się do przypadków naruszenia zasady wzajemnej zgodności, a w gospodarstwie skarżącego nie była przeprowadzona kontrola na miejscu w ww. zakresie. Organy nie naruszyły także przepisów: art.54 ust.1 lit.c, art.71-73, art.75 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art.31 rozporządzenia Komisji (WE) nr 73/2009, art.3 ust.2 pkt 2 i art.3 ust.1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, bowiem dotyczą one płatności udzielanych z ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a nie płatności rolnośrodowiskowej. Z kolei zarzuty odnoszące się do naruszenia art.28c ustawy z dnia 7 marca 2007r. i art.1 pkt 4 rozporządzenia WE nr 146/2008 nie mogą być uwzględnione, gdyż wskazane przepisy dotyczą drobnych niezgodności.

Sąd za niezasadny uznał też zarzut pominięcia art.39 ust.4 rozporządzenia Rady WE nr 1698/2005 i nie uwzględnienie w toku kontroli specyfiki uprawy i kosztów jej prowadzenia oraz możliwości uzupełnienia ubytków tylko wczesną wiosną i późną jesienią oraz dokonanie powyższego przez skarżącego. Wymogi w zakresie realizacji spornego wariantu rolnośrodowiskowego zostały określone w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z 2009r., a przeprowadzona kontrola na miejscu wykazała opisane nieprawidłowości. Skarżący nie poinformował organu we właściwym czasie o wystąpieniu jakichkolwiek okoliczności nadzwyczajnych mogących mieć wpływ na przyznanie płatności. Późniejsze uzupełnienie nasadzeń nie ma wpływu na wynik sprawy.

Podobnie, za niezasadne Sąd uznał zarzuty naruszenia przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. gdyż skarżący realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe od 2010r. i obowiązują go wymogi określone z rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z 2009r. oraz załącznikach do tego rozporządzenia.

Organy nie mogły uwzględnić w sprawie § 45 pkt 7a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., gdyż określa on kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany. Decyzja zaskarżona nie rozstrzyga natomiast o zwrocie pomocy lecz o przyznaniu tej pomocy w pomniejszonej wysokości na 2013r.

Sąd za niezasadny uznał zarzut prowadzenia postępowania przez niewłaściwy organ – Biuro Kontroli na Miejscu zamiast Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Stwierdził, że postępowanie w pierwszej instancji prowadzone było przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji, który wydał w sprawie decyzję. Biuro Kontroli na Miejscu przeprowadziło jedynie, zgodnie ze swoją właściwością, kontrolę na miejscu gospodarstwa skarżącego.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art.2 Konstytucji Sąd podkreślił, że udział w programach dotyczących płatności rolnych jest fakultatywny. W sprawie nie można mówić o sankcjach, gdyż organ nie nałożył na skarżącego żadnych sankcji, a jedynie odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowej z tytułu realizacji jednego z pakietów, gdyż stwierdził, że nie są spełnione wymogi określone w ustawie z dnia 7 marca 2007r. i rozporządzeniu. Sąd zaznaczył, że składając wniosek skarżący podpisał oświadczenie, że znane mu są zasady przyznawania płatności objętych wnioskiem.

Od powyższego wyroku skarżący, reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika- radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną, w której sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 grudnia 2016r., sygn. akt II GSK 1263/15 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Oceniając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej NSA wskazał, że ze względu na wady formalne tj. brak wyraźnego podania podstawy kasacyjnej, w ramach której sformułowano zarzuty naruszenia szeregu konkretnych regulacji prawnych, ograniczony został zakres kontroli zaskarżonego wyroku przez Sąd II instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wyjaśniono istoty podnoszonych naruszeń praktycznie co do wszystkich zarzutów, z wyłączeniem zarzutu naruszenia art. 18 ust 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. W powyższym zakresie w skardze kasacyjnej wskazano, że wyrok Sądu I instancji narusza prawo, bo akceptuje stanowisko organów ARiMR, w którym nie dokonano oceny przyjętych w sprawie ustaleń faktycznych z punktu widzenia kryteriów przyjętych w tym przepisie, co w konsekwencji doprowadziło do wady w zakresie stosowania prawa materialnego.

Uwzględniając powyższy zarzut NSA stwierdził, że Sąd I instancji wypowiadając się w stosunku do zarzutu skargi, w którym podniesiono naruszenie przez organy ARiMR treści art.18 ust 2 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011,stwierdził, że tak postawiony zarzut jest bezzasadny, gdyż przepis ten dotyczy przypadków naruszenia wzajemnej zgodności, a w gospodarstwie skarżącego nie była prowadzona kontrola na miejscu w zakresie takiej zgodności. WSA w Olsztynie nie rozwinął jednak tej myśli, pozostając tylko przy stwierdzeniu, że art. 18 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011 nie ma zastosowania w sprawie objętej skargą.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tego poglądu. Podkreślił, że stan faktyczny sprawy jest niewątpliwy. W ramach kontroli, która była przeprowadzona w gospodarstwie S. M., zostały stwierdzone konkretne uchybienia w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego w 2013r. Stwierdzenie tych naruszeń dawało podstawę do zastosowania zmniejszeń w zakresie płatności rolnośrodowiskowych, jednak ich wielkość powinna być ustalana z uwzględnieniem przesłanek określonych w art.18 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011. Konieczność stosowania w rozpoznawanej sprawie wskazanego przepisu jest konsekwencją treści samego rozporządzenia. Zdaniem Sądu II instancji, ma on zastosowanie do sytuacji będącej przedmiotem skargi kasacyjnej, gdyż rozporządzenie Komisji (WE) 65/2011 stosuje się nie tylko do zasady zgodności. Art.18 ust.2 rozporządzenia jest zamieszczony w rozdziale II części II i został zatytułowany kontrola, zmniejszenia i wykluczenia, przy czym dotyczy zmniejszeń i wykluczeń w przypadku niezgodności z innymi kryteriami kwalifikowalności, zobowiązaniami i powiązanymi obowiązkami. Jego szczegółowa treść zatem, ust.1 tego artykułu, stanowi, że w przypadku środków przeznaczonych jako pomoc w programie rolnośrodowiskowym pomoc taka nie jest przyznawana albo podlega zmniejszeniu, jeżeli zachodzą warunki określone w pkt a/ i b/ . Z kolei z treści art.18 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011 wynika, że państwa członkowskie odzyskują wsparcie lub nie przyznają takiego wsparcia albo zmniejszają jego kwotę, w szczególności na podstawie rozmiaru zasięgu i trwałości stwierdzonych niezgodności. Dalsza część tego przepisu wyjaśnia, jak należy rozumieć te czynniki, które mają kształtować m.in. kwotę zmniejszenia lub odmowy jej przyznania. Wobec tego poprawne zastosowanie art.18 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011 powinno uwzględniać przesłanki z art. 18 ust.1 i ust.2 i mieć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Sąd dodał, że to rozporządzenia obowiązuje od 1 stycznia 2011r.

W konkluzji NSA stwierdził, że w sprawie analizowany przepis miał zastosowanie, a to oznacza, że organy ARiMR oraz Sąd I instancji powinny rozstrzygać sprawę z odniesieniem się do treści tego przepisu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zasady i tryb kontroli działania organów administracji publicznej przez sądy reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2016r. poz. 817 ze zm.) zwana dalej w skrócie "p.p.s.a.". Zawiera ona m.in. przepisy określające kompetencje sądów administracyjnych I instancji i granice orzekania w sprawie. Co do zasady wojewódzki sąd administracyjny orzeka na podstawie akt, w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotowa sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2016r. sygn akt II GSK 1263/15. Wobec tego wskazać należy, że modyfikacji ulegają granice sprawy sądowoadministracyjnej, których nie wyznaczają już jedynie art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., ale również art. 183 § 1 p.p.s.a. Zakres badania sprawy limitowany jest bowiem zasięgiem rozpoznania skargi kasacyjnej.

W zaistniałym w sprawie stanie zastosowanie ma art. 190 p.p.s.a. W świetle tego przepisu sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa, o jakiej mowa w art. 190 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku.

Mając na uwadze powyższe należy przede wszystkim podkreślić, że w wyroku z dnia 6 grudnia 2016r. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził prawidłowość przyjęcia za podstawę orzekania ustalony w sprawie stan faktyczny. Uznał za niewątpliwe, że w ramach kontroli w gospodarstwie rolnym skarżącego w 2013r. stwierdzone zostały konkretne uchybienia w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego w tym roku. W ocenie NSA "stwierdzenie tych naruszeń dawało podstawę do zastosowania zmniejszeń w zakresie płatności rolnośrodowiskowych, jednak ich wielkość powinna być ustalona z uwzględnieniem przesłanek określonych w art.18 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE ) 65/2011".

Takie stanowisko Sądu kasacyjnego jednoznacznie przesądza, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji nie może uwzględnić któregokolwiek ze sformułowanych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w szczególności zaś zarzutów co do błędnie przeprowadzonej kontroli i jej wyników utrwalonych w raporcie z kontroli z dnia "[...]" 2013r. oraz dokumentacji fotograficznej. Brak podważenia, poprzez skargę kasacyjną, w postępowaniu przed Sądem II instancji okoliczności faktycznych sprawy oznacza, że aktualnie można w całości podzielić w tym zakresie przytoczone wyżej, w decyzjach organów oraz przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w uchylonym wyroku ustalenia, że skarżący na żadnej z działek rolnych deklarowanych do płatności rolnośrodowiskowych w pakiecie 2.9. w 2013r. nie dochował warunku utrzymania minimalnej obsady jabłoni - 125 sztuk drzewek na hektar. Zauważyć należy, że: na działce C o pow. 3,95 ha stwierdzono 382 drzewka, a z uwzględnieniem 5% tolerancji powinno być 469 ( spośród 382 drzewek tylko 44 spełniały wymogi co żywotności, wysokości i grubości pnia) ; na działce D o pow. 3,63 ha stwierdzono 319 drzewek, a z uwzględnieniem 5% tolerancji powinno być 432 ( spośród 319 tylko 35 spełniało ww. wymogi); na działce E o pow. 1,81 ha stwierdzono 157 drzewek, a z uwzględnieniem 5% tolerancji powinno być 215 ( spośród 157 tylko 9 spełniało wymogi); na działce F o pow. 1,24 ha stwierdzono 131 drzewek, a z uwzględnienie 5% tolerancji powinno być 147 ( spośród 131 tylko 8 spełniało wymogi); na działce G o pow. 1,25 ha stwierdzono 143 drzewka, a z uwzględnieniem 5% tolerancji powinno być 148 ( spośród 143 drzewek 59 spełniało wymogi).

Odnosząc się do argumentacji skargi stwierdzić należy, że w toku postępowania skarżący nie kwestionował powyższego stanu rzeczy. Co więcej, ze znajdującego się w aktach sprawy jego pisma z dnia "[...]" 2014r. skierowanego do Ministra Rolnictwa wynika, że w latach wcześniejszych tj. w 2011,2012, nie stwierdzano uchybień, mimo że w czasie zimy "zające zniszczyły plantacje w około 50%" . Drzewka, mimo, że w 50% miały wysokość od 20 do 40 cm były wliczane do obsady i uznawano je za spełniające normy planu rolnośrodowiskowego. Dalej z pisma wynika, że podczas kontroli w roku 2012 "stwierdzono spełnienie wszystkich wymogów, mimo, że tak jak w pierwszej kontroli 50% drzewek miało wzrost od 20 do 40 cm". Ponadto skarżący wskazał, że również kontrola przeprowadzona w dniu "[...]" 2013r. przez jednostkę certyfikującą stwierdziła niewystarczającą obsadę jabłoni – stwierdzono wypadnięcie drzewek w ilości około 50% i zalecono uzupełnienia, do czego się zastosował.

W istocie skarżący zarzuca osobom kontrolującym jego uprawy jabłoni w 2013r., a następnie organom Agencji nie tyle błędne ustalenia faktyczne, co zmianę oceny zastanego stanu rzeczy i niewłaściwą subsumpcję do obowiązujących przepisów prawa, z uwagi na dokonane jesienią 2013r. uzupełniania obsady drzewek.

W kwestii oceny prawidłowości zastosowania prawa materialnego Sąd odczytał stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 grudnia 2016r., jako zobowiązujące Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznający sprawę do dokonania oceny, czy naruszenie art.18 ust 2 rozporządzenia Komisji (UE)Nr 65/2011, polegające na stwierdzeniu w zaskarżonej decyzji, że ww. przepisy odnoszą się wyłącznie do przypadków naruszenia zasady wzajemnej zgodności, co zostało niezasadnie zaakceptowane przez Sąd w uchylonym wyroku, miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Z dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni art.18 ust.1 i ust.2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, w świetle której kryteria zmniejszenia pomocy i wykluczenia wymienione w ust.2 art.18 należy brać pod uwagę we wszystkich przypadkach niezgodności, a więc wymienionych w ust.1 lit a) i lit b) a nie tylko do "wzajemnej zgodności" ( podstawowych norm i wymogów) bezpośrednio nie wynika kierunek rozstrzygnięcia. Oczywiście przyjęcie w zaskarżonej decyzji, w odniesieniu do zarzutu odwołania, że art.18 ust.2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 nie ma w sprawie zastosowania, stanowi naruszenie prawa materialnego. Jednakże według art. 145 §1 pkt.1 lit. a) p.p.s.a naruszenie prawa materialnego tylko wtedy daje sądowi I instancji podstawę do uchylenia decyzji, gdy miało wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie taki skutek nie wystąpił.

W ocenie Sądu, przy wykładni art.18 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 nie można pomijać, że ma on charakter ogólny, a norma zawarta w art. 18 ust.2 rozporządzenia skierowana jest do państwa członkowskiego. Należy ją zatem interpretować w ten sposób, że zakres zmniejszenia w przypadku niespełnienia szczególnych wymogów płatności rolnośrodowiskowej ( kryteriów kwalifikowalności ) powinien być szczegółowo uregulowany w przepisach prawa krajowego, z uwzględnieniem wskazanych kryteriów.

Powyższe wynika z faktu, że całe rozporządzenie Nr 65/2011 jest aktem wykonawczym do rozporządzenia Rady (WE) nr 1689/2005. Zgodnie zaś z art. 39 ust.3 tego rozporządzenia, płatności rolnośrodowiskowe obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe, ustanowione zgodnie z art.4 i 5 oraz zał. III i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 ( od 2010r. art.6 oraz zał.III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009), jak również minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne obowiązkowe wymogi ustanowione ustawodawstwem krajowym i określone w programie.

Zgodnie z art. 29 ust.1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem (...). Na mocy art. 29 ust.2ustawy minister właściwy do spraw rozwoju wsi został upoważniony m.in. do określenia innych, niż wymienione w przepisach Unii Europejskiej kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w przypadku których wystąpienia nie jest wymagany zwrot pomocy, a także określenia wielkości zmniejszenia pomocy, w przypadku niespełnienia warunków przyznania pomocy innych niż wymogi, normy lub minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin.

W sprawie miały zatem zastosowanie przede wszystkim powołane przez organy obu instancji przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 , oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013r. w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "program rolnośrodowiskowy" objętego programem rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

Zgodnie z § 46 w związku z §50 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. ocena spełnienia warunków i wymogów pakietu 2 wariantu 9, w przypadku zobowiązań rolnośrodowiskowych podjętych na podstawie rozporządzenia z 2009r. jest dokonywana na podstawie tego rozporządzenia, jak również zmniejszeń dokonuje się zgodnie z tym rozporządzeniem. Należy wskazać, że w odniesieniu do pakietu 2 – rolnictwo ekologiczne przepisy rozporządzenia z 2009r. przewidywały zmniejszenia ( § 27 ust.1 i 2) w przypadku nie spełnienia warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej. W niniejszej sprawie zakres zmniejszenia, w przypadku niespełnienia szczególnych wymogów płatności rolnośrodowiskowej, dla pakietu 2 wariantu 9 ( uprawy sadownicze) wynikał z przepisów rozporządzenia i zgodnie z zał. 7 wynosił 100% płatności przysługujących do działek, na których stwierdzono nieprzestrzeganie tych warunków i wymogów.

Trzeba w tym miejscu zauważyć, że skarżący nie został pozbawiony płatności w stosunku do "całej" płatności rolnośrodowiskowej , a tylko w zakresie jednego z pakietów i wariantów i w odniesieniu do tych działek, na których stwierdzono niespełnienie wymogów kwalifikowalności. Nie można więc przyjąć, że uchybiono tu kryterium rozmiaru czy zasięgu niezgodności, o których mowa w art.18 ust.2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji zasadnie uznał, że dokonanie nowych nasadzeń jesienią 2013r. nie mogło spowodować odstąpienia od wynikającego wprost z przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego zmniejszenia płatności w danym roku. To stanowisko w pełni odpowiada prawu. Zgodnie z § 45 pkt 7a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., jedną z kategorii siły wyższej, której wystąpienie nie powoduje obowiązku zwrotu pomocy, stanowi uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego. Podkreślić należy, że przepis mówi o zaniechaniu żądania zwrotu pomocy, czego nie można interpretować jako obowiązku przyznania pomocy w danym roku, w którym ewidentne zaniedbania stwierdzono.

Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.