Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1079/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 235(1)
journal: Dz.U. 2023 poz 1465
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
article: § 8 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1836
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej U. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1226/23 w sprawie ze skargi U. J. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia 3 lipca 2023 r. nr NP.9081.2.36.2023 w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie na rzecz U. J. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1226/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę U.J. (skarżąca) na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (organ odwoławczy, organ II instancji, skarżony organ) z dnia 3 lipca 2023 r., nr NP.9081.2.36.2023, w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.

Skarżąca od 8 października 1986 r. do 4 października 2021 r. była zatrudniona w P. w B.na stanowisku kasjer-sprzedawca (od 8 października 1986 r. do 26 lipca 1992 r. w sklepie nr 5, od 27 lipca 1992 r. do 12 listopada 1999 r. w sklepie nr 2, od 13 listopada 1999 r. do 11 listopada 2000 r. w sklepie nr 1 [w tym od 16 września 2000 r. do 11 listopada 2000 r. na stanowisku zastępcy kierownika], od 12 listopada 2000 r. do 14 października 2005 r. w sklepie nr 2, od 15 października 2005 r. do 19 kwietnia 2013 r. w sklepie nr 20, od 20 kwietnia 2013 r. do 30 kwietnia 2019 r. w sklepie nr 38, od 1 maja 2019 r. do 4 października 2021 r. w sklepie nr 12). Ocena narażenia zawodowego sporządzona przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bochni (organ I instancji, PPIS) z 30 sierpnia 2022 r. wykazała, że do obowiązków skarżącej należały następujące czynności: obsługa klienta (przekładanie towaru wyłożonego przez klienta na taśmę, pobieranie pieniędzy za towar w formie gotówki lub za pomocą karty płatniczej, ważenie towaru i wyszukiwanie kodu towaru na ekranie), przyjęcie i odbiór towaru, układanie na paletach, regałach i gablotach, utrzymywanie sklepu w czystości, w chwili pojawienia się braków - uzupełnianie luk, uzupełnianie pakowizny na stoiskach samoobsługowych, prawidłowe rozliczanie się z gotówki. Skarżąca była badana w Małopolskim Ośrodku Medycyny Pracy w Krakowie, który 9 września 2021 r. wydał orzeczenie lekarskie nr 579/2021 o braku podstaw do rozpoznania u niej choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. Prawostronny zespół cieśni nadgarstka rozpoznano badaniem EMG z dnia 7 maja 2008 r., operowano 18 sierpnia 2008 r. W aktualnie wykonanym badaniu EMG z 15 czerwca 2021 r. stwierdzono brak cech prawostronnego zespołu cieśni nadgarstka. Lewostronny zespół cieśni nadgarstka operowano 7 maja 2015 r. Badaniem EMG z 23 listopada 2020 r. nie potwierdzono lewostronnego zespołu cieśni nadgarstka. Jak wskazano w ww. orzeczeniu, ocena narażenia zawodowego nie potwierdza, aby skarżąca w trakcie czynności zawodowych wykonywała seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, powtarzane wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych, które spełniałyby kryteria ruchów monotypowych. Wprawdzie wykonywane przez pracownika czynności na stanowisku pracy kasjer-sprzedawca obciążały kończyny górne, jednak nie jest to równoznaczne z monotypią ruchów w zakresie stawów nadgarstkowych. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem ww. jednostki orzeczniczej nie ma podstaw do uznania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzanym w dokumentacji obustronnym zespołem cieśni nadgarstka, a sposobem wykonywania pracy.

Organ pierwszej instancji decyzją nr 1/22 z 7 marca 2022 r. odmówił zatem stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni nadgarstka.

Decyzja ta została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z 22 czerwca 2022 r., znak: NP.9081.2.17.2022, a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ II instancji wskazał na konieczność przeprowadzenia ponownej oceny narażenia zawodowego w zakładzie pracy skarżącej P. w B. z uwzględnieniem chronometrażu oraz sposobu wykonywania pracy, oraz zweryfikowanie danych podanych przez zakład pracy z informacjami, dowodami pochodzącymi od skarżącej i w związku z tym przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej mającej na celu wysłuchanie stron postępowania, w celu ustalenia chronometrażu pracy i rodzaju wykonywanych czynności.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, po wykonaniu zaleceń zawartych w decyzji kasatoryjnej organu odwoławczego, organ I instancji sporządził 30 sierpnia 2022 r. protokół oraz kartę oceny narażenia zawodowego, w których zawarto informacje jakie czynności skarżąca wykonywała pracując na stanowisku kasjer sprzedawca. Na podstawie raportu dostarczonego przez przedstawiciela PSS "Społem" ustalono, że w okresie od 5 stycznia 2021 r. do 30 lipca 2021 r. średnia częstotliwość wyniosła 6,2 zeskanowanego produktu na minutę, a za okres od 15 maja 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. średnia wyniosła 7,4 zeskanowanego produktu na minutę, podczas, gdy o pracy monotypowej mówi się wówczas gdy częstotliwość powtarzania czynności jest większa niż 40 razy na minutę w okresach krótszych niż pięć minut. Przedłożone dane dotyczyły wykonywanej pracy przez skarżącą na stanowisku sprzedawcy kasjera w sklepie nr 12, w którym pracowała od maja 2019 r. do 4 października 2021 r., w pozostałym zakresie brak było danych. Zgodnie z oświadczeniem pracodawcy największa intensywność obsługi klienta ze względu na skalę swojej działalności i specyfikę miała miejsce w sklepie nr 12. Skarżąca pracowała w systemie dwuzmianowym po 8 godzin, z jedną przerwy wynoszącą 15 minut. Na podstawie danych dotyczących logowania się na stanowisku kasjera ten czas był nieraz wydłużony do 9 godzin. Kierownik sklepu nr 20 oświadczyła, że do obowiązków skarżącej należały następujące czynności: obsługa kasy fiskalnej, "dotowarowanie" stanowiska wyrobami piekarniczo-cukierniczymi, aktualizacja obowiązujących cen, prace porządkowe, utrzymanie czystości na stanowiskach pracy. Kierownik sklepu nr 38 oświadczyła, że do zakresu obowiązków skarżącej w tym sklepie należały: obsługa kasy fiskalnej, w tym obsługa klienta, "dotowarowanie" stanowiska z wyrobami cukierniczymi. W toku rozprawy administracyjnej, która odbyła się 28 listopada 2022 r., w obecności stron przesłuchano świadków, którzy pracowali ze skarżącą tj.: P. B., M. F. oraz E. S.. Organ I instancji na podstawie zebranych informacji dokonał aktualizacji karty oceny narażenia zawodowego skarżącej. Opracowaną kartę oceny narażenia zawodowego wraz z protokołami przesłuchań świadków przesłano do Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy w Krakowie, w celu uzyskania opinii medycznej do wydanego orzeczenia lekarskiego nr 579/2021 z dnia 9 września 2021 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W dniu 22 lutego 2023 r. Małopolski Ośrodek Medycyny Pracy w Krakowie, odnosząc się do przesłanej dokumentacji dotyczącej choroby zawodowej skarżącej, nie znalazł podstaw do zmiany treści orzeczenia lekarskiego nr 579/2021 z 9 września 2021 r.

Decyzją z dnia 9 maja 2023 r. nr 2/23 organ I instancji orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej – przewlekłej choroby układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym wskazała, że po zabiegach operacyjnych, które odbyły się 18 sierpnia 2008 r. i 7 maja 2015 r. (prawostronny i lewostronny zespół cieśni) pozostał uszczerbek na zdrowiu, który powoduje sztywnienie dłoni i wypadanie z nich przedmiotów. W ocenie skarżącej, prawdziwy wymiar czasu w narażeniu został ujęty dopiero po złożeniu odwołania do organu II instancji, jednak pomimo, że choroba powstała na wskutek sposobu wykonywanej pracy, lekarza orzecznik nie stwierdził choroby zawodowej.

Zaskarżoną decyzją z dnia 3 lipca 2023 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy po przedstawieniu przebiegu postępowania w sprawie oraz przywołaniu mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa uznał, że nie zostały spełnione wszystkie warunki konieczne do stwierdzenia choroby zawodowej skarżącej, tj. upoważniona jednostka orzecznicza (na dzień badania w jednostce) "nie rozpoznała choroby zawodowej", która figuruje pod poz. 20.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych. Ponadto sposób wykonywania pracy przez skarżącą, nie wiązał się z monotypią w zakresie stawów nadgarstkowych. Wprawdzie w dokumentacji medycznej skarżącej "widnieje informacja o obustronnym zespole cieśni nadgarstka, stwierdzonym w okresie jej pracy zawodowej", jednak z uwagi na brak narażenia na ruchy monotypowe nie ma podstaw do uznania "choćby z wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem (obustronnym zespołem cieśni nadgarstka), a sposobem wykonywania pracy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniosła skarżąca, domagając się uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

Zdaniem Sądu I instancji, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, podzielić należało stanowisko organu odwoławczego, że brak jest dostatecznych podstaw do uznania, że rozpoznane u skarżącej schorzenie – obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka powstały w związku ze sposobem wykonywania pracy (narażenie zawodowe). Sąd I instancji wskazał, że postępowanie zostało przeprowadzone przez organy w sposób pełny i kompleksowy zgodnie z obowiązującymi unormowaniami. Przeprowadzono postępowanie epidemiologiczne, przesłuchano skarżącą, kierownika sklepu nr 12 w B., w którym skarżąca ostatnio pracowała, sporządzono kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej. Uzyskano również orzeczenie lekarskie nr 579/2021 z 9 września 2021 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz opinię uzupełniającą z 31 stycznia 2022 r. Następnie w wykonaniu zaleceń zawartych w decyzji kasatoryjnej z 22 czerwca 2022 r. dokonano ponownej oceny narażenia zawodowego skarżącej z uwzględnieniem chronometrażu oraz sposobu wykonywania pracy, przeprowadzono rozprawę administracyjną w udziałem skarżącej i przedstawiciela pracodawcy oraz przesłuchano świadków zawnioskowanych przez pracodawcę. Uwzględniono też raporty o kasjerach i raporty logowania się kasjera na stanowisku. Na podstawie zebranych informacji ustalono zakres i charakter pracy skarżącej w sklepach nr 12, nr 20 i nr 38 oraz nr 2 i nr 1. Następnie sporządzono nową kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z 30 sierpnia 2022 r. Organy zapewniły skarżącej prawo do udziału w każdym stadium postępowania z czego skarżąca aktywnie korzystała. Skarżąca oprócz swoich oświadczeń nie zgłaszała żadnych dodatkowych wniosków dowodowych, a zgłoszony przez nią wniosek o przeprowadzenie dowodu z wydruku z rolek kasowych został uwzględniony. Na jego podstawie m.in. ustalono chronometraż pracy skarżącej wskazujący na brak częstotliwości zginania i prostowania nadgarstka, zamykania dłoni lub chwytania narzędzia pracy palcami wymaganej dla monotypii. Finalnie organy uzyskały kolejną opinię uzupełniającą jednostki orzeczniczej I stopnia z 22 lutego 2023 r., która została wydana na podstawie pełnego materiału dowodowego zebranego w sprawie. Z jej treści jednoznacznie wynika m.in., że protokoły przesłuchań świadków nie wskazują na wykonywanie ruchów monotypowych zginania prostowania nadgarstków, wielokrotnie powtarzanych w krótkich odstępach czasu, co mogłoby skutkować powstaniem obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Następnie ośrodek odniósł się do sposobu wykonywania przez skarżącą pracy na stanowisku kasjera uznając, że składał się z szeregu różnych czynności, angażujących w różnym stopniu i zakresie kończyny górne. Proces "sprzedaż i kasowanie" wiąże się z wykonywaniem czynności zmiennych, różnorodnych, nie spełniających kryterium ruchów monotypowych. Jak stwierdzono w opinii jednostki orzeczniczej, uchwycenie i przesunięcie skanowanego towaru wymaga raczej usztywnienia stawu nadgarstkowego i generuje ruch w obrębie przedramienia, stawu łokciowego oraz barkowego. Również wpisywanie kodu ważonego produktu na monitorze kasy łączy się z zablokowaniem stawu nadgarstka ograniczającym jego zgięcie i prostowanie. Wskazano też, że natężenie pracy było zmienne w zależności od intensywności ruchu. Sąd I instancji podzielił zdanie organów, że powyższa argumentacja w przekonujący sposób uzasadnia brak istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanymi u skarżącej zmianami chorobowymi, a sposobem wykonywania pracy. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził narażenia zawodowego, które mogłoby spowodować chorobę zawodową wymienioną w skierowaniu na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej - obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Jak zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji, skarżąca wykonywała różnorodne czynności na swoich stanowiskach pracy, a wykonywanie pracy kasjera nie wiązało się z monotypią ruchów. Zasadnie organ uznał też, że jest związany stanowiskiem jednostki orzeczniczej, które w swej treści jest spójne i nie jest sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Stąd słusznie uznano orzeczenie lekarskie i stanowiska uzupełniające wydane przez upoważnioną do tego jednostkę orzeczniczą za dowód w sprawie, czyniąc wynikające z nich okoliczności podstawą swoich ustaleń faktycznych. WSA w Krakowie wskazał, że fakt wykonywania przez wiele lat pracy kasjera – sprzedawcy, związanej z obciążeniem kończyn górnych, pozostaje bez wpływu na ocenę legalności decyzji objętej skargą. Sama okoliczność wykonywania pracy w narażeniu zawodowym, czy też zachorowania w okresie pracy nawet na chorobę objętą wykazem, nie jest jeszcze równoznaczna z powstaniem choroby zawodowej, gdyż ustawodawca wymaga rozpoznania takiej choroby przez jednostkę orzeczniczą, która potwierdzi istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy warunkami pracy, a stanem zdrowia badanego. Skoro w orzeczeniu lekarskim i opiniach uzupełniających stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej, to ani organ, ani sąd nie mogły stwierdzić, że sposób wykonywania pracy mógł być przyczyną rozpoznania u skarżącej zespołu cieśni nadgarstka. Stanowisko wyspecjalizowanych organów wskazywało, że nie wystąpił związek przyczyno-skutkowy pomiędzy sposobem wykonywania pracy, a schorzeniem skarżącej z powodu braku monotypowego charakteru podejmowanych przez skarżącą czynności.

Podsumowując Sąd I instancji stwierdził, że organy w ramach posiadanych kompetencji i zebranego materiału dowodowego, w szczególności najistotniejszych w tym zakresie orzeczeń lekarskich, nie miały podstaw do stwierdzenia u skarżącej istnienia ww. choroby zawodowej, co szczegółowo wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W sprawie nie doszło więc do naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 75 § 1 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) Sąd i instancji nie stwierdził również, by organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego.

IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 235(1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (k.p.) i art. 235(2) k.p. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni nadgarstka, podczas gdy z materiału dowodowego wynika z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem istnienie związku przyczynowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a zdiagnozowanym zespołem cieśni nadgarstka, co skutkowało wadliwym uznaniem braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej i nie dostrzeżeniem przez Sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.;

2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż organy obu instancji:

a) nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym:

- błędnie ustaliły, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a zdiagnozowanym u Skarżącej obustronnym zespołem cieśni nadgarstka,

- błędnie ustaliły, iż w niniejszej sprawie Skarżąca nie wykonywała seryjnych ruchów zginania i prostowania nadgarstków, powtarzanych wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych i które spełniałyby kryteria ruchów monotypowych,

- nie zweryfikowały, czy inne czynności niż skanowanie kodów towarów, wykonywane przez Skarżącą, w tym: podnoszenie towaru uprzednio wyłożonego przez klienta na taśmę w celu zeskanowania kodu towaru i odkładanie towaru na bok; ważenie towaru, a to kładąc towar na wadze jedną lub dwoma rękami, co wiązało się z lekkim lub mocnym zaciśnięciem ręki na produkcie w zależności od jego wielkości i ciężaru; wyjmowanie towaru z koszyka, spełniają kryteria ruchów monotypowych;

b) naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że orzeczenia lekarskie znajdujące się w aktach sprawy, w tym z dnia 9 września 2021 r., 31 stycznia 2022 r. oraz 22 lutego 2022 r. są wiarygodne, w pełni uzasadniają podstawy do przyjęcia braku zaistnienia w niniejszej sprawie choroby zawodowej i niesprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, podczas gdy rzeczone orzeczenia lekarskie nie uzasadniają podstawy do przyjęcia braku zaistnienia w niniejszej sprawie choroby zawodowej, nie zawierają logicznych i przekonujących wniosków, odnoszących się do istotnych okoliczności sprawy, są lakoniczne i ogólnikowe, w tym w zakresie wyjaśnienia motywów oceny, że proces "sprzedaż kasowanie" składa się z czynności różnorodnych niespełniających kryterium ruchów monotypowych i oceny częstotliwości wykonywania przez skarżącą innych czynności, jak skanowanie towarów, a także pozostają w sprzeczności z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym protokołem z przesłuchania strony z 12.10.2022 r., z którego treści wynika, że skarżąca podnosząc towar musiała go odwrócić i odbywał się skręt dłoni, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nieustalenia, iż zaistniał związek przyczynowy pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a zdiagnozowanym u skarżącej obustronnym zespołem cieśni nadgarstka, a skarżąca wykonywała seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, powtarzane wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych i które spełniały kryteria ruchów monotypowych, a w konsekwencji spełnione były wszystkie warunki do stwierdzenia choroby zawodowej, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku, a Sąd a quo zaaprobował rzeczone uchybienia i wadliwie zastosował art. 235(1) k.p. i art. 235(2) k.p. i oddalił skargę;

3) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. art 151 p.p.s.a. w zw. z art. z § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (rozporządzenie) polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż organy obu instancji błędnie przyjęły, że w toku postępowania administracyjnego nie ujawniły się żadne okoliczności, które uzasadniałyby konieczność uzupełnienia orzeczeń lekarskich w sposób określony w § 8 ust. 2 rozporządzenia, podczas gdy w toku postępowania administracyjnego ujawniły się okoliczności, które uzasadniałyby konieczność uzupełnienia tych orzeczeń, zwłaszcza że:

a) nie zweryfikowano, czy inne czynności niż skanowanie kodów towarów, wykonywane przez skarżącą, w tym podnoszenie towaru uprzednio wyłożonego przez klienta na taśmę w celu zeskanowania kodu towaru i odkładanie towaru na bok, ważenie towaru (a to kładąc towar na wadze jedną lub dwoma rękami, co wiązało się z lekkim lub mocnym zaciśnięciem ręki na produkcie w zależności od jego wielkości i ciężaru), wyjmowanie towaru z koszyka, spełniają kryteria ruchów monotypowych,

b) ww. orzeczenia lekarskie nie zawierają logicznych i przekonujących wniosków, odnoszących się do istotnych okoliczności sprawy, są lakoniczne i ogólnikowe, w tym w zakresie wyjaśnienia motywów oceny, że proces "sprzedaż kasowanie" składa się z czynności różnorodnych niespełniających kryterium ruchów monotypowych i oceny częstotliwości wykonywania przez skarżącą innych czynności, jak skanowanie towarów, a także pozostają w sprzeczności z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym protokołem z przesłuchania strony z 12.10.2022 r., z którego treści wynika, że Skarżąca podnosząc towar musiała go odwrócić i odbywał się skręt dłoni, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nieustalenia, iż zaistniał związek przyczynowy pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a zdiagnozowanym u Skarżącej obustronnym zespołem cieśni nadgarstka, a Skarżąca wykonywała seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, powtarzane wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych i które spełniały kryteria ruchów monotypowych, a w konsekwencji spełnione były wszystkie warunki do stwierdzenia choroby zawodowej, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku, a Sąd a quo zaaprobował rzeczone uchybienia i wadliwie zastosował art. 235(1) k.p. i art. 235(2) k.p. i oddalił skargę.

V. Stanowisko strony przeciwnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjna organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie od skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

1. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.

2. Wobec niestwierdzenia określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania sądowego, jak również podstaw do zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do kontroli prawidłowości zaskarżonego wyroku w świetle zarzutów kasacyjnych.

3. Wyniki przeprowadzonej zgodnie z zasadą rozporządzalności procesowej kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku stanowią podstawę do sformułowania wniosku, że wniesiona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie w zakresie części podniesionych zarzutów, co jest konieczną i wystarczającą przesłanką do wzruszenia orzeczenia kontrolowanego Sądu Wojewódzkiego.

4. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadnione zarzuty naruszenia prawa procesowego sądowoadministracyjnego i administracyjnego w zakresie, w jakim zakwestionowano prawidłowość pozytywnej oceny legalności proceduralnej zaskarżonej decyzji (pkt 2.a i 2.b oraz pkt 3 petitum skargi kasacyjnej).

Ocena prawna Sądu Wojewódzkiego w powyższym zakresie okazała się wadliwa, gdyż Sąd ten nie dostrzegł istotnych naruszeń przepisów postępowania administracyjnego regulujących obowiązki organów w zakresie wnikliwego i pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz jego swobodnej i weryfikowalnej oceny na tle wszystkich relewantnych prawnie okoliczności faktycznych, które wynikają z prawidłowo interpretowanej normy materialnoprawnej podlegającej konkretyzacji. W konsekwencji wadliwie przeprowadzonej kontroli legalnościowej zaskarżonej decyzji oddalenie wniesionej skargi w zaskarżonym wyroku było – jako co najmniej przedwczesne – błędne.

5. Stwierdzone wyżej uchybienia procesowe organów i wtórne względem nich wady weryfikacji sądowoadministracyjnej były w pierwszej kolejności konsekwencją błędnej wykładni wskazanego jako wzorzec kontroli kasacyjnej (zob. pkt 1 petitum skargi kasacyjnej) przepisu art. 235(1) k.p. Skarżony organ i kontrolowany Sąd Wojewódzki pominęły istotny i aprobowany w orzecznictwie sądów administracyjnych element treści normatywnej, która wynika z powyższego przepisu, to jest konstrukcję domniemania zawodowej etiologii schorzenia stanowiącego chorobę zawodową.

Zgodnie z art. 235(1) k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Z powyższej definicji legalnej pojęcia choroby zawodowej wynika logicznie konstrukcja domniemania zawodowej etiologii choroby zawodowej. Konstrukcja ta zakłada domniemanie związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem schorzenia prawnie uznanego za chorobę zawodową a warunkami pracy narażającymi na jego powstanie. Jeśli do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczający jest wysoki stopień prawdopodobieństwa jej powstania w następstwie działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, to jest oczywiste, że nawet w sytuacji, w której istnieją także inne (konkurencyjne) czynniki etiologiczne powstania choroby zawodowej, której istnienie nie budzi wątpliwości, domniemanie przemawia za zawodową etiologią tego rodzaju schorzenia (zob. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2024 r., II GSK 583/23). Jest to domniemanie wzruszalne i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym (por. np. wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., II OSK 7/05), z którego będzie wynikać, że źródłem powstania schorzenia są czynniki pozazawodowe. Obalenie domniemania może jednak nastąpić tylko wtedy, gdy na podstawie orzeczeń lub opinii lekarskich organy administracji sanitarnej wykażą, że określone schorzenie zaliczone do wykazu chorób zawodowych powstało bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wyłącznie w wyniku działania czynników pozazawodowych (zob. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r., II OSK 285/18; por. także np. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., II OSK 611/18; wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., II OSK 1743/09; wyrok NSA z dnia 21 maja 2009 r., II OSK 222/09).

W przedmiotowej sprawie, wbrew treści przepisu art. 235(1) k.p. oraz wynikającej z niego konstrukcji presumpcyjnej, organy administracji sanitarnej nie wyjaśniły zagadnienia możliwości obalenia domniemania zawodowej etiologii schorzenia skarżącej przez wykazanie, że stwierdzona choroba powstała bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wyłącznie w wyniku działania czynników pozazawodowych.

6. W związku z powyższym należy stwierdzić, że materiał dowodowy oraz dokonane na jego podstawie ustalenia faktyczne stanowiące podstawę subsumpcji w świetle art. 235(1) k.p. nie były wystarczające do wydania negatywnej decyzji w zakresie stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej.

Przede wszystkim nie można było uznać, że zakwalifikowane jako zasadniczy dowód w sprawie orzeczenie lekarskie z dnia 9 września 2021 r. wydane przez jednostkę orzeczniczą I stopnia (uzupełnione opiniami z dnia 31 stycznia 2022 r. oraz z dnia 22 lutego 2023 r.) wyjaśniło w sposób pełny, spójny, logiczny i przekonujący zagadnienie etiologii stwierdzonego schorzenia. Ogólne odwołanie się w ww. orzeczeniu lekarskim i opiniach uzupełniających do wyników badań neurologicznych oraz "wiedzy medycznej" bez pełnego wskazania ich kategorii rodzajowych (wskazano na badania elektromiograficzne – EMG, jednak tylko w odniesieniu do stwierdzenia występowania schorzenia), zakresu oraz specjalistycznych interpretacji na tle zagadnienia prawdopodobieństwa zawodowej albo pozazawodowej etiologii zespołu cieśni nadgarstków, oraz oparcie zasadniczej argumentacji medycznej jedynie na problematyce monotypii ruchów w zakresie stawów nadgarstkowych w toku czynności zawodowych skarżącej, z pominięciem wyjaśnienia skali prawdopodobieństwa medycznego zawodowej i pozazawodowej genezy choroby, skutkowało powinnością uznania, że materiał dowodowy w tym zakresie nie jest dostateczną podstawą do formułowania przez kontrolowane organy konkluzywnych wniosków na temat spełnienia albo niespełnienia przesłanki związku przyczynowego między stwierdzonym schorzeniem a stanem narażenia zawodowego. W szczególności lekarze specjaliści działający w ramach wyznaczonej jednostki orzeczniczej I stopnia nie określili charakteru stwierdzonej neuropatii (np. idiopatycznej) oraz możliwych do ustalenia cech lub właściwości schorzenia, które przemawiają za zawodową albo pozazawodową etiologią choroby, jak również nie dokonali interpretacji medycznej historii zaburzeń neurograficznych w różnych okresach choroby skarżącej (np. po ustaniu narażenia zawodowego), o ile tego rodzaju historia podlega rekonstrukcji, z tym zastrzeżeniem, że wątpliwości w tym zakresie należy rozstrzygać w kierunku zawodowej etiologii schorzenia. Ocena specjalistyczna powinna również uwzględniać stwierdzenie, czy i w jakim zakresie w okresie rozwoju choroby współistniały pozazawodowe czynniki medyczne skutkujące powstaniem spornego schorzenia w obwodowym układzie nerwowym (por. np. wyrok NSA z dnia 29 marca 2019 r., II OSK 1045/17).

Zaaprobowanie niekompletnego i wysoce ubogiego w zakresie specjalistycznych ocen medycznych uzasadnienia ww. orzeczenia lekarskiego naruszyło zatem w sposób istotny reguły proceduralne wynikające nie tylko z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., lecz także z § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy (w szczególności dane zawarte w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika) jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W przedmiotowej sprawie organy administracji sanitarnej, wobec zaistnienia podstaw do powstania istotnych wątpliwości co do wniosków wynikających z orzeczenia lekarskiego, były zobowiązane do uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji rozstrzygającej istotę sprawy. Ze względu na wyczerpanie trybu konsultacyjnego z jednostką orzeczniczą I stopnia w niniejszej sprawie zachodzi konieczność wystąpienia do jednostki orzeczniczej stopnia II celem specjalistycznego i pełnego rozstrzygnięcia wątpliwości co do wyłącznego albo przeważającego charakteru etiologii medycznej stwierdzonego schorzenia z uwzględnieniem przedstawionej powyżej ostatecznej i wiążącej oceny prawnej. Nie zasługują natomiast na uwzględnienie dalej idące twierdzenia ekscepcyjne strony skarżącej kasacyjnie wyrażone na tle wskazanych wyżej wzorców kontrolnych z zakresu prawa procesowego.

7. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzenia zasadności części zarzutów kasacyjnych oraz uznania, że istota sprawy sądowoadministraycjnej została dostatecznie wyjaśniona dla potrzeb przejęcia skargi do rozpoznania oraz jej uwzględnienia na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., zaskarżony wyrok oraz zaskarżona decyzja podlegały uchyleniu. Z przedstawionej powyżej ostatecznej oceny prawnej oraz wytycznych procesowych Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikają określone obowiązki skarżonego organu w zakresie uzupełnienia administracyjnego postępowania wyjaśniającego oraz zastosowania do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy relewantnej regulacji materialnoprawnej w rozumieniu przyjętym w niniejszym wyroku. O kosztach postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a., art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz art. 200 p.p.s.a., zasądzając od skarżonego organu na rzecz strony skarżącej kasacyjnie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

-----------------------

2