Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 41/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1a pkt 2, ust. 1 pkt 4, ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 128, art. 132, art. 129 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] Burmistrz C. działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, art. 17 ust.5 pkt 1 lit a, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 2, art. 24 ust. 2 i 2a, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu wniosku, odmówił przyznania C. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad siostrą G. N. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku z niespełnieniem przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b oraz 17 ust 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że G. N. posiada orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji z dnia [...] grudnia 2021 r. Data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji nie została wskazana, natomiast z załączonej dokumentacji wynika, że G. N. legitymowała się wcześniej orzeczeniami o całkowitej niezdolności do pracy, która powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25 roku życia lub w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. G. N. jest mężatką, mąż J. N. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do [...] listopada 2023 r. Podopieczna posiada troje dzieci, córka P. M. (rodowe N. ) sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Od 1 października 2021 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tego tytułu, przyznane na okres od do 30 listopada 2023 r. Z dziećmi L. N. oraz A. N. nie ma kontaktu, co zostało potwierdzone jedynie oświadczeniem C. S.. Nadto, C. S. dostarczyła kserokopię postanowienia Sądu sygn. akt [...] z dnia [...] grudnia 1991 r. o pozbawieniu władzy rodzicielskiej G. i J. N. i umieszczeniu dzieci w rodzinach zastępczych. C. S. jest uprawniona do emerytury. Pełnomocnik strony poinformował, że strona złoży wniosek o zawieszenie świadczenia emerytalnego, w przypadku gdy jedyną przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego będzie pobieranie emerytury.

Zdaniem organu I instancji C. S. pomaga siostrze, natomiast nie sprawuje nad nią opieki, co zostało potwierdzone wywiadem z dnia 28 marca 2022 r. Opieka nad siostrą polega na zakupieniu leków, dawkowaniu leków, zakrapianiu oczu, przygotowaniu obiadu, praniu, załatwianiu spraw urzędowych. C. S. nie sprecyzowała jaki konkretny czas poświęca opiece na siostrą. G. N. sama ubiera się, myje, nie wymaga pomocy w czynnościach pielęgnacyjnych.

Organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni pobiera emeryturę, dlatego nie jest w stanie określić, czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy utratą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad siostrą.

W ocenie Burmistrza, córka P. M. jest w stanie sprawować opiekę jednocześnie nad matką jak i nad ojcem, ponieważ G. N. jest samodzielna, wymaga jedynie pomocy w określonych czynnościach. Dodatkowo córka sprawuje opiekę nad ojcem, który mieszka wspólnie z żoną.

Mając na uwadze powyższe, organ I instancji uznał, że nie spełniono przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tzn. wnioskodawczyni pobiera emerytura oraz nie można ustalić kiedy powstała niepełnosprawność w stopniu znacznym G. N..

Od powyższej decyzji C. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie, w którym zarzuciła zaskarżonej decyzji:

- błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność G. N. powstała po 18. roku życia i w związku z tym nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne,

- błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji,

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego,

- naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez nią nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000) i art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu sprawy odwołania, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza C..

Uzasadniając decyzję Kolegium podało, że G. N. ma [...] lata, jest mężatką, mąż J. N. zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...] listopada 2021 r. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2023 r. G. N. legitymuje się orzeczeniem, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 21 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych. W orzeczeniu tym wskazano, że data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała na dzień 1 listopada 2021 r.

Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. (sygn. akt K 38/13) Kolegium podkreśliło, że podmioty rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W związku z tym wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka, w postaci momentu powstania niepełnosprawności, nie mogła być podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, jak to przyjął organ I instancji.

W ocenie Kolegium kwestię sporną w sprawie stanowi, czy na gruncie obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, odwołującej jako osobie spokrewnionej w dalszej kolejności, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, może przysługiwać wnioskowane świadczenie.

Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej "k.r.o."), a który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym - jak podkreśli Trybunał - kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).

Z akt sprawy wynika, że G. N. ma troje dzieci - P. M., Ł. N. oraz A. N.. Zatem obowiązek alimentacyjny obciąża w pierwszej kolejności jej dzieci, bowiem stosownie do art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza więc obowiązek alimentacyjny siostry. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] grudnia 1991 r. sygn. akt [...] J. i G. N. pozbawiono władzy rodzicielskiej nad dziećmi. Jednakże fakt pozbawienia władzy rodzicielskiej nad dziećmi nie spowodował, że obowiązek alimentacyjny przestał istnieć. Obowiązek alimentacyjny jest niezależny od posiadania władzy rodzicielskiej. Córka P. M. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem - mężem G. N., i z tego tytułu od 1 października 2021 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium podziela stanowisko organu I instancji, że P. M. jest w stanie sprawować opiekę jednocześnie nad matką jak i ojcem, ponieważ jak wynika z przeprowadzonego w dniu 28 marca 2022 r. wywiadu środowiskowego G. N. wymaga pomocy jedynie w zrobieniu zakupów, podaniu leków, w zakropieniu oczu, w przygotowaniu obiadu, w załatwieniu spraw urzędowych, w zawiezieniu do lekarza. Samodzielnie się ubiera i myje, nie wymaga pomocy w czynnościach pielęgnacyjnych.

Zdaniem Kolegium nie zostało wykazane, iż P. M. nie jest w stanie z obiektywnych przyczyn sprawować opieki nad swoją matką. Dodać także należy, że brak kontaktu z matką - jak ma to miejsce w przypadku L. N. oraz A. N., nie zwalnia dorosłych dzieci niepełnosprawnej z obowiązku alimentacyjnego. Okoliczność sprawowanej przez C. S. opieki nad niepełnosprawną siostrą nie znosi obowiązku alimentacyjnego określonego w art. 129 k.r.o., ciążącego w pierwszej kolejności dzieciach.

Organ II instancji wyjaśnił, że wnioskodawczym jest uprawniona do emerytury, okoliczność ta jednak nie ma pierwszoplanowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem nie została spełniona przesłanka uprawniająca stronę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - nie zaistniały bowiem okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny C. S. względem siostry.

Na powyższą decyzję C. S., zastępowana przez radcę prawnego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Szczecinie, w której zarzuciła naruszenie prawa, tj.:

- art. 132 k.r.o. w zw. z art. 1441 k.r.o. oraz z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu opieki nad niepełnosprawną siostrą, gdyż zobowiązane do opieki nad nią są w pierwszej kolejności jej dzieci, które żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,

- art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, że niepełnosprawna G. N. nie wymaga stałej opieki swojej siostry, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia.

Skarżąca oświadczyła, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu I i II instancji, ponieważ sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną siostrą, a dzieci niepełnosprawnej nie utrzymują z nią kontaktu, poza P. M., która opiekuje się z kolei niepełnosprawnym ojcem.

W ocenie skarżącej organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawna. Po pierwsze w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności G. N., z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Dokument ten jest dokumentem urzędowym wydanym przez lekarza ZUS. Natomiast organy uprawnione do orzekania w przedmiocie świadczeń rodzinnych nie posiadają umocowania do zastępowania powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Tak więc organ II instancji w przedmiotowej sprawie wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, uznał, że podopieczna nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki. Ponadto, organ winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Siostra nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby, co została potwierdzone przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Dodać również należy, że nie należy rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.

Według skarżącej, organy naruszyły art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadnie uznały, że nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ dzieci siostry żyją, nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to na nich spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do mamy.

W ocenie strony, warto powołać się na treść art. 144 1 k.r.o, zgodnie z którym zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W zaistniałym stanie faktycznym taka sytuacja może mieć miejsce biorąc pod uwagę dysfunkcyjne zachowania niepełnosprawnej podopiecznej w stosunku do swoich małoletnich dzieci. Zatem błądzi organ II instancji wskazując na istniejący obowiązek alimentacyjny po stronie L. N. oraz A. N.. Podzielić należy stanowisko prezentowane w wyroku NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16 iż, w sytuacji jaka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, dokonując wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy mieć na względzie nadto cel regulacji zawartej we wskazanych przepisach - przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. Zgodnie zaś z wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2021 r. IV SA/Po 107/21 formalistyczna (językowa) wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1 pkt 4) może - w określonych okolicznościach - sprawy doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej sprawować faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym, co z kolei nie da się pogodzić z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę. Zdaniem skarżącej, spełnia więc wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczenia, tj. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Szczecinie zważył co następuje:

Sprawa została rozpoznana, zgodnie z wolą stron, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym - art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej p.p.s.a.).

W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym, sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Skarga nie jest zasadna.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu siostrą, nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego.

Rację ma organ odwoławczy, że w okolicznościach tej sprawy nie ziściła się przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – "ustawa").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, a taką osobą jest skarżąca, ustawa przewiduje katalog przesłanek pozytywnych, których dopiero łączne spełnienie umożliwia przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl bowiem art. 17 ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W kontekście powyższych regulacji wskazać należy, że skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, gdyż zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm. - dalej jako "k.r.o."), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Skarżąca, jako siostra niepełnosprawnej, jest jednak spokrewniona z siostrą w linii bocznej, co oznacza, że jest zobowiązana do alimentacji względem siostry w dalszej kolejności. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustalając kolejność zobowiązanych, w art. 129 § 1 stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.).

W art. 132 k.r.o. wskazano przy tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Wskazana norma koresponduje z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy, albowiem przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., I OSK 3804/18).

Jak wynika z podanych regulacji, jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w stopniu dalszym niż pierwszy z osobą niepełnosprawną, jest okoliczność, iż nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie, bądź też legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Poza sporem w sprawie pozostaje, że zobligowany w pierwszej kolejności do alimentacji mąż podopiecznej (art. 130 k.r.o.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje pod opieką córki, która z tego tytułu pobiera świadczenie pielęgnacyjne. W takim razie, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych i w realiach tej sprawy, osobami, które mogą ubiegać się w pierwszej kolejności o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną G. N. są jej dzieci, niezależnie od tego, że została ona pozbawiona władzy rodzicielskiej. Dopiero ustalenie zaistnienia względem ww. osób którejś z dwóch przesłanek – niepełnoletność lub legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu, uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w stopniu dalszym, czyli siostrze, jeśli spełnia pozostałe warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt wynika, iż G. N. ma trójkę dzieci. Z dziećmi L. i A. N. nie ma kontaktu. Natomiast córka P. M. ma kontakt z rodzicami, sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem i z tego tytułu pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Niewątpliwie jest osobą spokrewniona w pierwszej linii z G. N. i wobec matki, pomimo pozbawienia jej praw rodzicielskich, ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, w pierwszej kolejności, po mężu.

Zdaniem Sądu, jeśli nawet przyjąć taką wykładnię przepisów, jak sugeruje skarżąca, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę, to w zaistniałych okolicznościach sprawy o obiektywnej przeszkodzie nie sposób mówić w stosunku do córki P. M..

Jak już wskazano sprawuje ona opiekę nad ojcem w miejscu wspólnego zamieszkania z niepełnosprawną matka, co niewątpliwie ma takie przełożenie, że część jej czynności w gospodarstwie domowym, siłą rzeczy, mają skutek zaopiekowania się także matką. Przy czym, jak wynika z ustaleń organu I instancji, G. N. nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji, jednakże nie jest osobą leżącą, zupełnie dysfunkcyjną, wykonuje część bieżących czynności życiowych samodzielnie, co ma wpływ na zakres i rodzaj obowiązków opiekuna, które musi długotrwale bądź stale świadczyć. Nie sposób zgodzić się ze skarżącą, że ustalenia organów co do koniecznych obowiązków opiekuna wobec G. N. i ich ocena stoi w sprzeczności z orzeczeniem lekarskim o niezdolności do samodzielnej egzystencji.

W tym miejscu dodać należy, nawiązując do kwestii pozostałych dzieci, że obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych, wspomagających zapewnienie właściwej opieki najbliższemu.

Należy tu podkreślić, że w omawianej materii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny podejmując w składzie poszerzonym uchwałę w dniu 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22, która wprawdzie została podjęta po wydaniu zaskarżonej decyzji, jednakże, w ocenie Sądu, potwierdza prawidłowość stanowiska Kolegium w kwestii spornej w tej sprawie.

W uchwale wskazano, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)".

W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. w pierwotnym brzmieniu (od 1 stycznia 2010 r.) zawierał przesłankę odnoszącą się do braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą tej opieki wymagającą. Dopiero z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawodawca dokonał w tym zakresie zmiany i do przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadził przesłankę legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. W ten sposób ustawodawca odszedł od kryterium faktycznych możliwości sprawowania opieki przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. Ustawodawca zastąpił przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki na przesłankę legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. Ponadto, iż limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Regulacja ta nie jest również sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej.

Z uwagi na charakter przedmiotowej uchwały Sąd jest związany stanowiskiem zaprezentowanym w niej przez Naczelny Sąd Administracyjny, i uwzględniając także w ocenie zaskarżonej decyzji jej treść, Sąd doszedł do przekonania, że okoliczności rozpoznawanej sprawy nie pozwalają na odmienne jej rozstrzygnięcie.

W świetle stanu faktycznej sprawy i obowiązujących regulacji stwierdzić należy, że przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego istniałyby jedynie wówczas, gdyby wykazane zostało, że dzieci siostry nie są w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, ale tylko z tego powodu, że legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Skoro zatem skarżąca nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej siostry, to nie może ona skutecznie ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią. Organ odwoławczy nie naruszył zatem wskazywanych w zarzutach skargi przepisów art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie oceny przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz nie wymagał w ocenie Sądu uzupełnienia.

Odnosząc się ponadto do stanowiska organu I instancji, który odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia oparł się na wystąpieniu negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka, należy podkreślić, że trafnie orzekło Kolegium, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki.

Wyjaśnić trzeba, że zarzuty skargi i wcześniej odwołania odnośnie wadliwego ustalenia zakresu, formy i rodzaju czynności opiekuńczych oraz czasu jaki wymaga sprawowanie opieki nad G. N. pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy ze względu na ustaloną okoliczność, że skarżąca nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz niepełnosprawnej siostry, a zatem nie może ona skutecznie ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.