Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 335/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 2, 3, 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 22 marca 2023 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, Prezes ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

(Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a. ) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009, dalej: u.s.u.s) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 26 stycznia 2023 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzja wydana została w następującym stanie sprawy:

Pismem z 18 listopada 2022 r. K. K.(dalej: zobowiązany, skarżący, strona) złożył do ZUS wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od kwietnia 2008 r. do kwietnia 2012 r., motywując wniosek trudną sytuacją zdrowotną i brakiem możliwości spłaty całości zadłużenia.

Wskazaną na wstępie decyzją z 26 stycznia 2023 r. ZUS na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s, oraz w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej. rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 39.771, 34 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 04/2008 r. -06/2009 r., 08/2011 r, - 04/2012 r. w łącznej kwocie 25.991,97 zł, w tym z tytułu: .

składek -11.626,97 zł,

odsetek -14.365,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 04/2008 r. - 06/2009 r., 10/2010 r. - 01/2011 r., 09/2011 r. - 01/2012 r. w łącznej kwocie 11.432,47 zł, w tym z tytułu: składek - 5.058,47 zł,

odsetek - 6.374,00 zł,

c) Fundusz Pracy -za okres 04/2008 r.- 06/2009 r., 08/2011 r. - 04/2012 r. w łącznej kwocie 2.346,90 zł, w tym z tytułu:

składek -1.060,90 zł,

odsetek - 1.286,00 zł.

Odsetki liczone na dzień wpływu wniosku.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że zobowiązany wyrejestrował działalność gospodarczą 17 kwietnia 2012 r. W okresie prowadzenia działalności nie wywiązywał się z obowiązku płacenia składek. Dlatego też na koncie zobowiązanego powstało zadłużenie, które ZUS jako wierzyciel ma obowiązek egzekwować zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek wywiedziono, że są one wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ ustalenia tego dokonał po przeanalizowaniu art. 24 ust. 4 usus. oraz mając na uwadze jego nowelizacje. Według organu wszczęcie postępowania egzekucyjnego miało miejsce 27 lipca 2011 r.

i sukcesywne kierowanie należności do egzekucji spowodowało, ze bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwał do dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. tj. do 20 grudnia 2019 r.

Analiza dokumentacji zgromadzonej w sprawie wykazała, ze obecnie zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3.055, 97 zł brutto tj. 1.949, 94 zł netto po potraceniu komorniczym w kwocie 763, 99 zł, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta

z innych form pomocy. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z użyczonym mu przez rodzinę mieszkaniem: 580 zł (czynsz), 230 zł (opłaty eksploatacyjne) oraz 450 zł

(koszty leczenia). Od stycznia 2023 r. opłata za centralne ogrzewanie wzrosła o 100 zł. Nie jest właścicielem nieruchomości ani ruchomości.

Zdaniem ZUS w sprawie z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (śmierć dłużnika), art. 28 ust. 3 pkt 4 (w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne) oraz art. 28 ust. 3 pkt 4a (wysokość nieopłaconej składki przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym).

Dyrektor ZUS Oddział w R. wszczął postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone należności. W toku postępowania dokonano zajęcia rachunków bankowych w [...] Bank S.A., [...] Bank i [...] S.A.

W dniu 17 stycznia 2014 r. tytuły wykonawcze przekazano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Postanowieniem z 20 grudnia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w ramach poszukiwania majątku zostały sprawdzone dostępne organowi egzekucyjnemu systemy informatyczne w tym: Cerber, STIR, 0GNIV0 - informacje o rachunkach bankowych, baza Poltax (informacje o źródłach dochodu oraz o posiadanych składnikach majątkowych) oraz System Rejestracji Centralnej CRP-KEP (informacje o aktualnych adresach), JPK, CEPIK. Czynności te nie doprowadziły do ujawnienia składników majątkowych zobowiązanego, do których można byłoby wdrożyć postępowanie egzekucyjne.

Z systemu Poltax wynika, iż ostatnią deklarację rozliczeniową PlT-strona złożyła za 2011 r. W deklaracji został wykazany dochód z innych źródeł w wysokości 10.429,10 zł. Ostatnia deklaracja \/AT dotyczy okresu 06/2009. Brak jest innych deklaracji podatkowych wskazujących na uzyskanie przez Pana jakiegokolwiek dochodu. Z dniem 31 maja 2010 r. zobowiązany został wykreślony z rejestru podatków VAT.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. uznał, że brak jest możliwości zastosowania środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie daje możliwości wyegzekwowania zaległości objętych tytułami wykonawczymi. Postępowanie to będzie jedynie generować kolejne wydatki egzekucyjne związane przede wszystkim z pokrywaniem przez organ egzekucyjny kosztów korespondencji kierowanej do instytucji i podmiotów w celu uzyskania informacji o składnikach majątkowych zobowiązanego. Jednocześnie stwierdził, że brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu składek jako całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Aktualnie istnieje możliwość prowadzenia egzekucji do świadczenia emerytalnego.

Analizując treść § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. dotyczącego możliwości umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ZUS wskazał, że należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia

w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Po opłaceniu łącznych stałych miesięcznych wydatków w łącznej wysokości 1.260,00 zł pozostaje kwota 689,94 zł, z której zobowiązany zaspokaja pozostałe potrzeby życiowe. Zadeklarowany przez niego stan materialny może uniemożliwiać zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, środki czystości). W ocenie ZUS skarżący nie udowodnił, że w związku z trudną sytuacją, na którą obecnie się powołuje zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne.

Zaznaczyć należy, że minimum socjalne w warunkach cenowych dla III kwartału 2022 r., ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPiSS) na podstawie notowań cen udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny, dla jednoosobowego emeryckiego gospodarstwa domowego wynosi 1.483,63 zł. Zważywszy na powyższe strona posiada dochód, który jest wyższy niż ustalona kwota minimum socjalnego dla jednoosobowego emeryckiego gospodarstwa domowego. W toku postepowania zobowiązany nie dołączył do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat.

Zdaniem ZUS w sytuacji skarżącego nie nie zachodzi przesłanka dotycząca sytuacji zdrowotnej płatnika bądź opieki nad chorym członkiem rodziny. Przesłanka ta musi być rozpatrywana w kontekście braku dochodu umożliwiającego spłatę zobowiązania, a strona posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego.

ZUS uznał również, że analiza dokumentacji wykazała, że w sprawie nie zaszły również przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności

z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę prowadzenia działalności gospodarczej.

W świetle powyższego Zakład nie mógł stwierdzić istnienia przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

W wyniku wniesionego odwołania Prezes ZUS decyzją z 22 marca 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości. Prezes ZUS zaakceptował ustalenia faktyczne poczynione przez ZUS oraz przyjętą kwalifikację prawną.

Uznał także, że należności figurujące na koncie płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ odwoławczy powtórnie przeanalizował przesłanki skutkujące umorzeniem postępowania wobec ich całkowitej nieściągalności i uznał za prawidłowa ocenę dokonana przez ZUS. Podkreślił przy tym, że w świetle orzecznictwa NSA, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Wobec pobierania przez skarżącego emerytury, istnieje możliwość spłacenia zaległości. Organ przeanalizował sytuacje ekonomiczną strony, uznając, iż należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności. Organ zwrócił uwagę na pobieranie trzynastego

i czternastego świadczenia emerytalnego, a także stwierdził że została uwzględniona sytuacja zdrowotna strony.

Końcowo Prezes ZUS podkreślił, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności

z tytułu składek na obecnym etapie postepowania byłoby działaniem przedwczesnym.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o pozytywne jej rozpatrzenie. Wskazał, że obecnie jest emerytem i jeżeli będzie musiał spłacać zaległe należności pozostanie bez środków do życia.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd, rozpoznając skargę, ocenia, czy zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez sąd przepisów prawa wskazanego w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Stosownie do art. 32 u.s.u.s., do składek na Fundusz Pracy

i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, m.in. w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.).

Jednak w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., ZUS może umorzyć należności

z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Sądu merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony

o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia składek) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących czyli takich do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi zatem istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji gdy zobowiązania nie ma bo np. wygasło wskutek przedawnienia.

Skład orzekający w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 5 stycznia 2022 r. sygn. akt I GSK 868/21,

z którego wynika, że postępowanie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek musi być postępowaniem posiadającym swój przedmiot. Nie można procedować

w oparciu o przesłanki do umorzenia zamieszczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, w sytuacji gdy składki te nie istnieją. Postępowanie w przedmiocie umorzenia składek w takim przypadku byłoby bezprzedmiotowe. W ocenie NSA ustalenie, że składki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu), to warunek wstępny do procedowania w przedmiocie umorzenia tych należności. Zatem organ

w pierwszej kolejności winien zbadać przedmiotowość złożonego wniosku, jeśli choćby w części należności uległy przedawnieniu, wtedy w tej części organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, w pozostałej zaś części nieprzedawnionej, organ zobowiązany będzie wydać decyzję umarzającą należności

z tytułu składek lub odmówić ich umorzenia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na 2008 r. Za bezprzedmiotowe - podlegające umorzeniu zgodnie

z art. 105 § 3 k.p.a. trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania

w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 u.s.u.s.

W rozpoznawanej sprawie kwestia przedawnienia należności z tytułu składek jest o tyle istotna, że ZUS w wydawanych decyzjach powołał się na przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Możliwość jej stwierdzenia wymaga, by akta sprawy zawierały stosowne dowody potwierdzające jej zaistnienie. Z treści art. 133 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. wynika, że sąd wyrokuje na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania. W decyzjach nie zostały szczegółowo opisane kwestie zawieszenia biegu przedawnienia (nie wyszczególniono ich).

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust.4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływi 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia,

w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.241.2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia,

w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie.

Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08, Lex nr 396253, oraz z dnia 8 lipca 2008 r., I UZP 4/08,Lex nr 396249; ponadto zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., II GSK 1102/08,Lex nr 552737).

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie

i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia(por. wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r., II GSK 72/09, Lex nr 597062 oraz wyrok SN z 6 kwietnia 2011 r., II UK 313/10, OSNP 2012/9-10/126).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Dodano także do art. 24 ust. 5a-5d.

Przepis art. 24 ust. 5b, z dniem 1 lipca 2004 r. uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264). Na podstawie tej samej nowelizacji po ust. 5ddo art. 24 dodano także ust. 5e. W oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.138.808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r.

o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy

w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia,

z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jako tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sąd Apelacyjny

w Katowicach z dnia27 czerwca 2013 r., III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

W niniejszej sprawie ZUS odnosząc się do kwestii przedawnienia należności, stwierdził, że należności figurujące na koncie zobowiązanego jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Natomiast w decyzji I instancji wskazano, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego miało miejsce 27 lipca 2011 r. i sukcesywne kierowanie należności do egzekucji spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwał do dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. tj. do 20 grudnia 2019 r.

Przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek,

o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego Okoliczność ta jednakże musi zostać wykazana przez organ. W aktach niniejszej sprawy, poza stwierdzeniem o nieprzedawnieniu należności, brak jest dowodu doręczenia zawiadomienia dłużnika o czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Istotne pozostaje również i to, że termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg osobno dla każdej składki. Dlatego też organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie i czy miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia.

W konsekwencji powyższych ustaleń organ winien wskazać, które należności z tytułu składek są nadal wymagalne na dzień wydania decyzji i nie uległy przedawnieniu. Informacje dotyczące wskazanych wyżej kwestii powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, podane w sposób zrozumiały, czytelny i jasny dla strony. Konieczne jest wyjaśnienie, wobec której grupy należności nastąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia z precyzyjnym wskazaniem podstawy prawnej takiego stanu.

Ponadto organy obu instancji w żaden sposób nie odniosły się do kwestii przedawnienia należności za 2012 r. Nie można bowiem uznać, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia tych należności nastąpiło wskutek wszczęcie postępowania egzekucyjnego 27 lipca 2011 r., albowiem w tej dacie zobowiązanie z tytułu składek za 2012 r, jeszcze nie powstało.

Taki sposób procedowania w sprawie oznacza, iż organy obu instancji, nie dołączając do akt dokumentów z których wywodzą skutek prawny dla strony dopuściły się w ten sposób naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienie to zaś powoduje, że zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli sądowej, albowiem nie jest wiadomym czy i które składki były wymagalne na dzień rozstrzygania sprawy przez organ.

Reasumując, Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w zakresie ostatecznego ustalenia wielkości zadłużenia skarżącego, wskazania okoliczności przerywających i zawieszających terminy przedawnienia wierzytelności objętych stanem faktycznym. Analiza sprawy, w ocenie Sądu, prowadzi do wniosku, że w oparciu o przedstawiony przez organ materiał dowodowy w sprawie nie da się ustalić powyższych okoliczności. Tym samym Sąd uznał za przedwczesne odnoszenie się do prawidłowości zastosowania przez organy art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.

W tym stanie rzeczy ZUS, mając na względzie powyższe rozważania i uwagi sądu, ponownie rozpoznając sprawę, dokona niezbędnych ustaleń faktycznych

i prawnych, i wyjaśni, czy doszło, w jakiej części i na skutek jakich okoliczności do przedawnienia składek objętych stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy. Wyjaśnienia w ww. zakresie organ zawrze w uzasadnieniu wydanej decyzji zaś materiały źródłowe, na których zostaną one oparte włączone zostaną do akt sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali daty wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczy termin przedawnienia każdej z nich. Dopiero tak ustalony stan faktyczny i uzupełniony materiał dowodowy pozwoli na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd, Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku