Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1136/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83  ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
article: art. 24 par. 1  pkt 5w zw. z  art. 127  par. 3
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędzia WSA Anna Mierzejewska Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi U. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. D. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych), powiększoną o należny podatek od towarów i usług w wysokości 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...], odmawiającą przyznania U. C. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym mężu A. C.

Obie ww. decyzje Prezesa ZUS zostały podpisane przez Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno – Rentowych – E. N., działającą z upoważnienia organu.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił, że niespełnienie którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ uznał, że renta rodzinna nie może zostać przyznana zainteresowanej, gdyż nie osiągnęła wieku emerytalnego, wymaganego dla kobiet (60 lat), ma bowiem dopiero 46 lat, ani nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy. Wnioskodawczyni może zatem podjąć zatrudnienie lub inną działalność objętą ubezpieczeniem społecznym, by zapewnić sobie niezbędne środki utrzymania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję U. C. zarzuciła, że jest ona dla niej krzywdząca, a organ nie zapoznał się z całością jej sytuacji. Powołała się na trudną sytuację materialną, podkreślając, że renta rodzinna powinna zostać jej przyznana, gdyż mąż wypracował odpowiedni staż ubezpieczeniowy, z którego ona może skorzystać, zwłaszcza że legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu trwałej niepełnosprawności, a pod jej opieką pozostaje także niepełnosprawna córka. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Udzielając odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego argumentację, jakiej użył w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2011 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że Prezes ZUS nieprawidłowo ustalił, iż w przypadku U. C. nie została spełniona przesłanka całkowitej niezdolności do pracy. Organ nie zwrócił bowiem uwagi, że zainteresowana jest trwale niepełnosprawna w stopniu lekkim, cierpi na zapalenie stawów, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, jaskrę, zaburzenia lękowe i depresyjne. Prezes ZUS, podejmując decyzje w sprawie, oparł się jedynie na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2004 r., stwierdzającym zdolność do pracy skarżącej, przy czym od chwili jego wydania do momentu złożenia wniosku przez zainteresowaną w 2010 r. i podjęcia decyzji upłynął odpowiednio długi okres czasu, w którym stan zdrowia U. C. na tyle się pogorszył, że wymagał ponownego zdiagnozowania przez lekarza orzecznika ZUS. Organ dopuścił się zatem naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co doprowadziło do błędnej jego oceny, które to uchybienia nie pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

W sprawie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), poprzez wydanie zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 2010 r. o sygn. akt I OPS 13/09 (publ. ONSAiWSA 2010/5/82; LEX nr 579940), przepis art. 24 § 1 pkt 5 kpa nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 kpa, w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 kpa. Należy zatem a contrario przyjąć na podstawie rozważań zawartych w przedmiotowej uchwale, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 kpa ma zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 kpa, w przypadku, gdy funkcję organu wykonuje upoważniony pracownik organu, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W niniejszej sprawie tym pracownikiem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podlegającym wyłączeniu, jest Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno – Rentowych – E. N., która podpisała obie wydane w sprawie decyzje. Instytucja wyłączenia pracownika organu administracji publicznej jest tylko jednym z elementów gwarancji prawa do obiektywnego, bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, zatem wydanie decyzji po złożeniu wniosku o ponowne jej rozpatrzenie przez tę samą osobę niewątpliwie świadczy o uchybieniu tej gwarancji.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 kpa. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w razie wystąpienia w sprawie jednej z przesłanek wznowieniowych, określonych w przepisach ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, sąd administracyjny jest zobligowany do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozpoznając ponownie sprawę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi. Jednocześnie Sąd podkreśla, że podjęcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie wymaga powtórnego zdiagnozowania stanu zdrowia skarżącej przez lekarza orzecznika ZUS. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2004 r. nie może być w pełni miarodajne, albowiem czas, jaki upłynął od dnia jego wydania do chwili obecnej, niewątpliwie podważa jego aktualność, zważywszy na schorzenia i dolegliwości, na które strona się powołuje.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.

Na podstawie art. 250 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie w wysokości 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu.