Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 4962/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 80§ 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Teza: Na podstawie art. 80§ 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym z administracji, o treści znowelizowanej ustawą z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 7 września 2015 r., poz. 1311), organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego poprzez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wymienionej wierzytelności. W obowiązującej – w stanie sprawy i obecnie - treści art. 80§ 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustawodawca stanowi wyłącznie o banku, nie stanowi natomiast o oddziale banku.

TEZY

Na podstawie art. 80§ 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym z administracji, o treści znowelizowanej ustawą z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 7 września 2015 r., poz. 1311), organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego poprzez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wymienionej wierzytelności. W obowiązującej – w stanie sprawy i obecnie - treści art. 80§ 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustawodawca stanowi wyłącznie o banku, nie stanowi natomiast o oddziale banku.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik ( sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Malinowska, po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 1 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 196/21 w sprawie ze skargi M. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 22 lutego 2021 r., nr 2601-IEE.711.16.2021.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 1 lipca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę na M. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z 22 lutego 2021 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną (sygn. akt I SA/Ke 196/21 – wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Skargę kasacyjną od wskazanego powyżej wyroku wniósł skarżący zaskarżając ów wyrok w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

a) art. 155b § 1 pkt 1) ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427) poprzez wykładnię, która nie uwzględnia faktu, iż dla oceny przyjęcia, że doszło do realizacji czynności zabezpieczającej koniecznym jest prawidłowe doręczenie Skarżącemu kasacyjnie zarządzenia o zabezpieczeniu, a skoro to miało miejsce w dniu 21 stycznia 2020 r., to za całkowicie niedopuszczalne należy uznać twierdzenia zawarte w zaskarżonym wyroku, jak i wydanych w sprawie postanowieniach, że do realizacji czynności zabezpieczającej skutecznie doszło w lipcu 2019 r.,

b) art. 80 § 1 p.e.a. poprzez wykładnię wskazanej regulacji ustawowej, która nie uwzględnia faktu, iż dla oceny skuteczności czynności zabezpieczającej znaczenie mają takie okoliczności jak stwierdzenie, czy dokumentacja dotycząca zabezpieczenia została doręczona do oddziału banku, w którym prowadzony jest rachunek bankowy Skarżącego kasacyjnie, czy na rachunku bankowym znajdują się jakiekolwiek środki, czego nie uwzględnił w ramach zaskarżonego wyroku Sądu administracyjny I instancji,

2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 145 § 1 pkt 1a w zw. z art. 135 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 155b § 1 pkt 1 w zw. z art. 80 § 1 p.e.a. poprzez oddalenie wniesionej skargi, podczas gdy z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego obowiązkiem Sądu I instancji było wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia wydanego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach.

Mając na uwadze powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o: 1) rozpoznanie sprawy na rozprawie, 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a w dalszej kolejności uchylenie postanowienia wydanego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 22 lutego 2021 r. 3) zasądzenie na rzecz Skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Z ostrożności procesowej na wypadek uznania, przez Sąd II instancji, iż nie zachodzi przesłanka przewidziana z art. 188 p.p.s.a. wskazana w pkt 2, podtrzymując pozostałe wnioski, strona zwróciła się o uchylenie zaskarżonego wyroku w całość i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd administracyjny I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Na początek przypomnieć należy, że na podstawie art. 183§ 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), poza wymienionymi enumeratywnie w art. 183§ 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają adekwatne do sprawy zarzuty kasacyjne: sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami i standardami wynikającymi z art. 174 p.p.s.a. i art. 176 p.p.s.a.

Kontrolowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym sprawa dotyczyła skargi na czynności egzekucyjne.

Pierwszym zarzutem kasacyjnym jest zarzut naruszenia art. 155b § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). W powyższym kontekście podnieść należy, że art. 155b § 1 pkt 1 u.p.e.a. nie stanowi normatywnego określenia czynności zabezpieczającej i/lub egzekucyjnej. Przepis art. 155b § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 164§ 4 u.p.e.a. stanowi wskazanie dokumentów, które organ egzekucyjny doręcza - przystępując do czynności zabezpieczających/egzekucyjnych. W treści art. 155b§ 1 pkt 1 u.p.e.a. brak jest podstawy prawnej - prawnego unormowania czynności egzekucyjnych W powyższym normatywnym zakresie brak jest również precyzyjnie zidentyfikowanych prawnie zarzutów kasacyjnych. Skarżący kasacyjnie pominął również treść regulacji prawnej art. 26§ 5 pkt 2 u.p.e.a., z której wynika, że wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Jeżeli więc, jak pisze skarżący kasacyjnie, doręczenie zawiadomienia o zajęciu/zabezpieczeniu - bankowi, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności/innego prawa majątkowego, nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego/ zarządzenia zabezpieczenia, nie stanowiło to naruszenia prawa, na podstawie art. 26§ 5 pkt 2 u.p.e.a. lub art. 26§ 5 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 164§ 4 u.p.e.a.

W tym stanie rzeczy zarzut kasacyjny naruszenia art. 155b§ 1 pkt 1 u.p.e.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Nietrafny jest (kolejny) zarzut kasacyjny dotyczący zagadnienia doręczenia "dokumentacji dotyczącej zajęcia" do "centrali banku", nie zaś do oddziału banku, w którym prowadzony jest rachunek bankowy zobowiązanego. Argumentując w tym zakresie skarżący kasacyjnie powołuje się zasadniczo na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2015 r., II FSK 517/13 (CBOSA). Z wyroku tego wynika ocena prawna, w myśl której, zgodnie z obowiązującym prawem: w celu przeprowadzenia egzekucji z rachunku bankowego organ przesyła do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, w którym zobowiązany posiada rachunek, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego wynikającej z posiadania tego rachunku. Oznacza to, iż w drugim przypadku nie wystarczy dla skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przesłanie zawiadomienia o zajęciu do centrali banku, lecz musi ono zostać skierowane do właściwego jego oddziału, ponieważ gdy zawiadomienie otrzyma niewłaściwy oddział, zajęcie nie będzie mogło zostać zrealizowanie, a samo zawiadomienie powinno zostać zwrócone przez adresata organowi egzekucyjnemu z informacją, że oddział ten nie prowadzi dla wskazanego zobowiązanego rachunku bankowego

Nie wdając się w polemikę z przytoczonym stanowiskiem prawnym, skonstatować i podnieść należy, że skarżący kasacyjnie korzysta z dorobku orzeczniczego i myśli prawniczej opartych na treści ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przed jej nowelizacją.; przykładowo wyrokiem (sygn. akt) II FSK 517/13 Naczelny Sąd Administracyjny skontrolował pod względem legalności kwestionowane rozstrzygnięcia egzekucyjne z 2012 r.

Pierwotnie art. 80§ 1 u.p.e.a. stanowił, co następuje: Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi (u.p.e.a. – tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015).

Na podstawie ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 7 września 2015 r., poz. 1311) art. 80 § 1 otrzymał następujące brzmienie: Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego.

Z powyższego wynika, że w treści art. 80§ 1 u.p.e.a. nastąpiła jednoznaczna do zidentyfikowana zmiana, poprzez usunięcie terminu "odziały" – banku oraz pozostawienie tylko słowa – terminu "bank – przesłanie do banku. Zmiana ta miała, zdaniem Sądu, uzasadnienie w technologicznym rozwoju połączeń informatyczno komunikacyjnych (między innymi pomiędzy centralami banków i oddziałami banków) oraz dążeniem do uproszczenia i przyśpieszenia postępowania egzekucyjnego, poprzez odjęcie obowiązku poszukiwania indywidualnego oddziału, który prowadzi konkretny rachunek bankowy zobowiązanego. Ponadto, skoro na podstawie art. 81§ 1 u.p.e.a. dla skutecznego zajęcia nie jest niezbędna wiedza o numerze rachunku bankowego, który może być pomocny w identyfikacji podmiotu, który prowadzi rachunek, to dane o oddziale, w którym dany rachunek jest prowadzony oraz o innych rachunkach w innych oddziałach banku mogą z powodzeniem i szybciej zostać uzyskane przez informatyczne połączenia centrali banku ze wszystkimi jego oddziałami. Dostatecznym argumentem za - ewentualnym - obowiązkiem doręczania zawiadomienia o zajęciu do oddziału banku, nie może być również treść art. 86a ab initio u.p.e.a., ponieważ stanowi się w niej, że po zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego bank – nie oddział banku – wstrzymuje wypłaty z zajętego rachunku i zawiadamia o zajęciu inne oddziały, inne banki itd. Konkludując: Na podstawie art. 80§ 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym z administracji, o treści znowelizowanej ustawą z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 7 września 2015 r., poz. 1311), organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego poprzez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wymienionej wierzytelności. W obowiązującej – w stanie sprawy i obecnie - treści art. 80§ 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustawodawca stanowi wyłącznie o banku, nie stanowi natomiast o oddziale banku.

Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

s. NSA Anna Dalkowska s. NSA Jacek Brolik s. NSA Stanisław Bogucki