Postanowienie NSA, sygn. akt III FZ 242/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a), b) i c)
journal: Dz.U. 2023 poz 1964
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Paweł Borszowski po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia adw. P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 2635/23, w przedmiocie kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 20 marca 2018 r., nr 1401-IEW-1.4120.32.2017.AM w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 23 kwietnia 2024 r., sygn. III SA/Wa 2635/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. K. (dalej jako: "Pełnomocnik"), pełnomocnika z urzędu ustalonego na rzecz S. B. (dalej jako: "Skarżący") tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 1.033,20 zł (tysiąc trzydzieści trzy złote i dwadzieścia groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 840 zł (osiemset czterdzieści złotych) oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 193,20 zł (sto dziewięćdziesiąt trzy złote i dwadzieścia groszy).

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że w niniejszej sprawie udzielenie pomocy prawnej z urzędu sprowadzało się do złożenia skargi kasacyjnej, którą NSA rozpoznał na posiedzeniu niejawnym oraz do udziału w rozprawie w dniu 7 marca 2024 r. W tej sytuacji Pełnomocnikowi, który został ustanowiony już po wydaniu wyroku w I instancji należałoby przyznać wynagrodzenie wynoszące 180 zł, o czym stanowi § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1714, dalej jako: "Rozporządzenie w sprawie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu"), (tj. 75% kwoty bazowej wynoszącej 240 zł) oraz wynagrodzenie wynoszące 240 zł, o czym stanowi § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie nie jest bowiem należność pieniężna. Członek zarządu, zobowiązany na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej do uiszczenia należności za spółkę, nie ma statusu strony w postępowaniu wymiarowym w stosunku do spółki i może skutecznie kwestionować jedynie fakt przeniesienia odpowiedzialności, a nie wysokość tej należności.

Pismem z 2 maja 2024 r. Pełnomocnik Skarżącego złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu:

1. naruszenie § 14 ust. 1. punkt 1 lit. a) w związku z § 14 ust. 1. punkt 2. lit. b) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964; dalej jako: "Rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie") poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy na etapie kontroli formalnej skargi wniesionej przez Skarżącego Przewodnicząca Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydając zarządzenie z dnia 5 czerwca 2018 roku ustaliła wysokość wpisu na podstawie § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193; dalej jako: "Rozporządzenie w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu"), a następnie dnia 18 czerwca 2018 roku Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2.199 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, a co za tym idzie przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była wówczas "należność pieniężna";

2. naruszenie § 14 ust. 1. pkt 1. lit. a) w związku z § 14. ust. 1. pkt 2. lit. b) Rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez ich niezastosowanie w sprawie dotyczącej kontroli legalności decyzji ustalającej odpowiedzialność Skarżącego za zobowiązanie w kwocie 219813 zł, która to decyzja ma bezpośredni wpływ na sytuację majątkową Skarżącego, albowiem w wypadku, w którym skarga kasacyjna wniesiona przez Pełnomocnika Skarżącego nie okazała by się skuteczna, Skarżący byłby zobowiązany do zapłaty kwoty 219813 zł, co przesądza, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest należność pieniężna.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. K. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu dalszej kwoty 18.060 zł plus VAT, to jest łącznej kwoty 18.900 zł plus VAT.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Postanowieniem z 6 lutego 2020 r. przyznano Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, którym wyznaczony został P. K. Pełnomocnik pismem z 4 czerwca 2020 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu oddalającego skargę. W skardze tej zwrócił się o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Wyrokiem z 11 października 2023 r. (sygn. akt III FSK 2467/21) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wspomniany wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wyrok ten wydano na posiedzeniu niejawnym. W piśmie z 18 grudnia 2023 r. skierowanym do NSA Pełnomocnik wniósł o zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2022 r., SK 78/21 i powiększonych o podatek VAT. Oświadczył też, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Wyrokiem z 7 marca 2024 r. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Na rozprawie w tym samym dniu stawił się ustanowiony przez Pełnomocnika z urzędu substytut, który wniósł o zwrot kosztów pomocy prawnej dla Pełnomocnika jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 14 ust. 1. punkt 1 lit. a) w związku z § 14 ust. 1. punkt 2. lit. b) Rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie nie może uznać go za trafny.

Należy przyznać rację Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, który w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, iż z przepisu § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie wynika, że stawka minimalna zagwarantowana dla pełnomocnika z wyboru w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie takiej, jak niniejsza wynosi 480 zł, a zatem więcej, niż analogiczna stawka dla pełnomocnika z urzędu przewidziana w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia w sprawie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. W rezultacie wyższa jest także stawka za prowadzenie sprawy w postępowaniu kasacyjnym.

Wskazać przy tym należy, iż Sąd I instancji mając na uwadze orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt: SK 66/19 oraz wyrok z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt: SK 78/21) zastosował stawki minimalne wskazane w Rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Należy w tym miejscu przytoczyć, iż jak trafnie wskazał Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w wyroku z 23 kwietnia 2020 r. (SK 66/19) Trybunał zajął się nieobowiązującym już § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801), zaś w wyroku z 20 grudnia 2022r. (SK 78/21) poddał kontroli konstytucyjnej § 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 obecnego rozporządzenia z 2016 r. w sprawie kosztów adwokata z urzędu. W wyrokach tych Trybunał stwierdził m. in., że analiza statusu adwokatów i ich roli w postepowaniu, w którym występują jako podmioty powołane i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie ich wynagrodzenia (tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu o połowę wynagrodzenia, które otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru) nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Odstępstwo od zasady równości, w tym również równej ochrony praw majątkowych, jest więc niedopuszczalne.

Tym samym, w ramach wykładni prokonstytucyjnej należy pominąć regulacje Rozporządzenia w sprawie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w tej części, która przewiduje ustalenie stawek wynagrodzenia adwokata za pomoc prawną z urzędu na poziomie niższym niż opłaty za czynności podejmowane z wyboru i zastąpić je stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca przewidział za tego samego rodzaju prace (pomoc prawną) świadczone przez adwokata ustanowionego z wyboru.

Powyższe oznacza, iż w niniejszej sprawie oraz analogicznych należy przyznawać wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu stosując stawki przewidziane w Rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie, co Sąd I instancji uczynił.

Przechodząc dalej, skarżący wskazuje, iż Przewodnicząca Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydając zarządzenie z dnia 5 czerwca 2018 roku ustaliła wysokość wpisu na podstawie § 1 pkt 4 Rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu, a następnie dnia 18 czerwca 2018 roku Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2.199 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Nie oznacza to jednak, jak twierdzi Pełnomocnik, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była "należność pieniężna". Należy przy tym wskazać, iż wskazanym zarządzeniem nieprawidłowo określono wysokość wpisu. Tak ustalony wpis nie determinuje jednak tego czy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, bowiem sprawa dotyczy ustalenia czy Skarżący winien ponieść odpowiedzialność podatkową za zobowiązania spółki.

Z tych samych względów należy uznać za chybiony zarzut naruszenia § 14 ust. 1. pkt 1. lit. a) w związku z § 14. ust. 1. pkt 2. lit. b) Rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez ich niezastosowanie w sprawie dotyczącej kontroli legalności decyzji ustalającej odpowiedzialność Skarżącego za zobowiązanie w kwocie 219813 zł, która to decyzja ma bezpośredni wpływ na sytuację majątkową Skarżącego.

W przedstawionym stanie faktycznym należy po pierwsze przyznać Pełnomocnikowi wynagrodzenie określone w § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) Rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie 360 zł z uwzględnieniem podatku VAT (za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75%).

Następnie należy przyznać Pełnomocnikowi wynagrodzenie określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie 480 zł z uwzględnieniem podatku VAT z uwagi na przedmiot sprawy, bowiem sprawa toczyła się w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki, nie zaś w przedmiocie kwoty podatku do zapłaty. W tak przedstawionym stanie faktycznym nie należy przyznawać wynagrodzenia zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) Rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Podsumowując powyższe wywody, należy wskazać również, iż WSA prawidłowo ustalił wysokość wynagrodzenia dla Pełnomocnika mając na względzie treść wydanych ostatnio orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego kwestionujących (na co zwrócił zresztą uwagę Pełnomocnik) zróżnicowanie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu i tych występujących w sprawie z wyboru. Trybunał dwukrotnie już bowiem orzekł o niezgodności z Konstytucja RP rozporządzeń w sprawie stawek adwokackich za zastępstwo prawne z urzędu. Sąd I instancji prawidłowo przyznał Pełnomocnikowi wynagrodzenie określone w § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowe zażalenie w pełni podziela argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.