Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1149/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 października 2023 r., SKO Gd/3715/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

D. M. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 24 października 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Malbork w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Pismem z dnia 20 marca 2023 r. D.M. zwróciła się z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, H. G.

Z akt sprawy wynika, że H. G. (ur. 21 maja 1938 r.) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (symbol przyczyny niepełnosprawności: 02-P, 05-R, 09-M), legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z dnia 25 września 2020 r., nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 sierpnia 2020 r. Orzeczenie jest wydane na stałe. Niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i środki techniczne ułatwiające funkcjonowanie oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki.

Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie świadczenia, złożonego oświadczenia oraz ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego wynika, że H. G. jest wdową, choruje na nadciśnienie, dnę moczanową, nie ma jednej nerki. Ma problemy z pamięcią. Jest osobą sprawną fizycznie, samodzielną, ubiera się samodzielnie, dba o swój wygląd i nie ma problemów z samodzielnym spożywaniem posiłków, samodzielnie załatwia swoje potrzeby fizjologiczne.

D. M. była osobą czynną zawodowo do maja 2022 r. Zrezygnowała z zatrudnienia, ponieważ zmieniła miejsce zamieszkania i obecnie ma utrudniony dojazd do pracy. W rozmowie z pracownikiem socjalnym wnioskodawczyni oświadczyła, że po rezygnacji z pracy szukała samodzielnych rozwiązań aby uzyskać wymagany staż pracy do świadczenia emerytalnego z ZUS (brakujące lata i składki emerytalno-rentowe). Z uwagi na utrudnienia związane z dojazdem do pracy wnioskodawczyni nie przyjęła pracy proponowanej przez Powiatowy Urząd Pracy. Następnie zawarła umowę zlecenia z matką o świadczenie usług opiekuńczych na okres od 8 października 2022 r. do 8 października 2023 r. Umowa obejmowała załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, dojazdy do lekarza, przygotowywanie posiłków, słanie łóżka i zmianę pościeli, pomoc przy codziennej toalecie, zakupy i sprzątanie. Od zawartej umowy odprowadzała składki emerytalno-rentowe. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że z dniem 18 lutego 2023 r. złożyła w ZUS rezygnację z tej umowy.

Wnioskodawczyni zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z matką, synem oraz bratem, który jest na emeryturze. Mąż wnioskodawczyni pracuje w Irlandii na umowę o pracę.

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Malborku, działając z upoważnienia Wójta Gminy Malbork, decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r.") albowiem niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem 25 roku życia, a ponadto w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawczynię z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobę niepełnosprawną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 24 października 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie z powodu niespełnienia przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz z uwagi na fakt, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją wnioskodawczyni z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że sprawowana opieka, z uwagi na jej zakres, umożliwia wnioskodawczyni podjęcie zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, nie wymaga używania pampersów, samodzielnie się porusza, nie wymaga karmienia. Sprawowana opieka polega głównie na pomocy w czynnościach z zakresu higieny osobistej i przygotowaniu posiłków. Wnioskodawczyni mieszka z matką, a pranie, sprzątanie i robienie zakupów czy gotowanie należą do czynności dnia codziennego i składają się na prowadzenie każdego gospodarstwa domowego. Zdaniem organu odwoławczego wnioskodawczyni poświęca opiece nad matką czas w stałych porach dnia, a z przeprowadzonego wywiadu można wywnioskować, że podopieczna jest na tyle samodzielna w swojej niepełnosprawności, że mogłaby funkcjonować np. przy wsparciu w formie usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania.

W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką podczas, gdy w przedmiotowej sprawie istnieje związek przyczynowo- skutkowy. Zarzucono także niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji wskazanego przepisu, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Ponadto podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; powoływana dalej jako "p.p.s.a."). W razie nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615; zwanej dalej: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd w składzie orzekającym podziela zatem stanowisko Kolegium w zakresie braku podstaw do uzasadnienia odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia niespełnieniem przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki, należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Na gruncie niniejszej sprawy nie zachodzi przy tym przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak ustalono w toku postępowania administracyjnego, matka skarżącej jest wdową.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje ustalenie spełniania przesłanek powołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. (pozytywna przesłanka przyznania świadczenia – tzw. związek przyczynowo – skutkowy). Przedmiotem sporu jest, czy skarżąca nie podejmuje (zrezygnowała z) pracy zarobkowej wyłącznie z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Z oceną tej przesłanki wiąże się także konieczność ustalenia zakresu pomocy świadczonej podopiecznej po to, aby ustalić, czy rzeczywiście jest on tego rodzaju, że uzasadnia całkowitą rezygnację z zatrudnienia (jego podjęcia), gdyż nie ma jakikolwiek możliwości pogodzenia pracy – nawet w częściowym wymiarze - z taką opieką.

W ocenie Sądu, prawidłowa jest dokonana przez Kolegium ocena niespełnienia przez skarżącą pozytywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikająca z powołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r., a dotycząca tzw. związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia w przypadku skarżącą a świadczoną przez nią opieką na rzecz matki.

Jak wynika z przytoczonego wyżej już art. 17 ust. 1 u.ś.r., wnioskujący o to świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.).

Zauważyć również należy, że przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Natomiast, to sprawowana faktycznie opieka musi obiektywnie uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne.

Stąd też świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie to jest skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Matka skarżącej ma 85 lata, jest wdową, zamieszkuje wraz ze skarżącą, jej synem oraz synem (bratem skarżącej), który jest osobą sprawną fizycznie korzystającą ze świadczenia emerytalnego. H. G. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (symbol przyczyny niepełnosprawności: 02-P, 05-R, 09-M), legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z dnia 25 września 2020 r. wydanym na stałe. Niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i środki techniczne ułatwiające funkcjonowanie oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki.

Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie świadczenia, złożonego oświadczenia oraz ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego wynika, że H. G. choruje na nadciśnienie, dnę moczanową, nie ma jednej nerki. Według skarżącej ma problemy z pamięcią, ale w dokumentacji medycznej brak jest potwierdzenia tej okoliczności. Mimo podeszłego wieku H. G. jest osobą sprawną fizycznie, samodzielnie się porusza i ubiera, dba o swój wygląd i nie ma problemów z samodzielnym spożywaniem posiłków, samodzielnie załatwia swoje potrzeby fizjologiczne, jeździ z córką na zakupy do miasta.

Skarżąca wskazała, że była osobą czynną zawodowo do maja 2022 r. Zrezygnowała z zatrudnienia, ponieważ zmieniła miejsce zamieszkania i obecnie ma utrudniony dojazd do pracy. Z wywiadu środowiskowego wynika, po rezygnacji z pracy szukała samodzielnych rozwiązań aby uzyskać wymagany staż pracy do świadczenia emerytalnego z ZUS (brakujące lata i składki emerytalno-rentowe). Z uwagi na utrudnienia związane z dojazdem do pracy wnioskodawczyni nie przyjęła pracy proponowanej przez Powiatowy Urząd Pracy. Następnie zawarła umowę zlecenia z matką o świadczenie usług opiekuńczych na okres od 8 października 2022 r. do 8 października 2023 r. Umowa obejmowała załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, dojazdy do lekarza, przygotowywanie posiłków, słanie łóżka i zmianę pościeli, pomoc przy codziennej toalecie, zakupy i sprzątanie. Od zawartej umowy odprowadzała składki emerytalno-rentowe. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że z dniem 18 lutego 2023 r. złożyła w ZUS rezygnację z tej umowy, celem rezygnacji z dalszego opłacania składek ZUS.

Sprawowana opieka polega głównie na pomocy w czynnościach z zakresu higieny osobistej, przygotowaniu posiłków czy sprzątaniu domu i praniu. W ocenie organów administracji przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie należą do czynności dnia codziennego i składają się na prowadzenie każdego gospodarstwa domowego. Przygotowywanie posiłków, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich i pomoc w pracach domowych nie należą do czynności wykluczających jakąkolwiek aktywność zawodową.

Oceniając wskazany powyżej zakres opieki świadczonej przez skarżącą, Sąd podziela w konsekwencji dokonaną przez Kolegium ocenę, z której wynika, że nie uniemożliwia on skarżącej podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mimo podeszłego wieku matki skarżącej opisany wyżej zakres opieki sprawowanej przez skarżącą wobec podopiecznej potwierdza, że matka skarżącej jest osobą stosunkowo samodzielną. Świadczona pomoc w przeważającej mierze sprowadza się do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, bowiem matka skarżącej samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie porusza się po domostwie, nie wymaga też żadnych specjalistycznych czynności związanych ze stanem zdrowia (np. ćwiczeń rehabilitacyjnych). Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę organów administracji, że zakres sprawowanej opieki nad H. G. nie może być uznany za wykluczający jakąkolwiek aktywność zawodową. Tym bardziej, że w gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze dwójka domowników, w tym syn niepełnosprawnej, a z akt sprawy nie wynikają żadne okoliczności wskazujące na brak możliwości sprawowania przez nich opieki chociaż przez kilka godzin dziennie. W ocenie Sądu, za nieuzasadnione należałoby uznać przyznanie świadczeń ze środków publicznych związanych z rezygnacją z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w sytuacji, gdy opieka ta sprowadza się w przeważającej części do wykonywania zwykłych czynności typowego gospodarstwa domowego (m.in. sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich), a w gospodarstwie domowym pozostają inne osoby, którym stan zdrowia i zobowiązania zawodowe (bądź ich brak) nie przeszkadzają w sprawowaniu takiej opieki. Na marginesie rozpatrywanej sprawy należy podkreślić, że jako przyczynę zaprzestania zatrudnienia skarżąca wskazywała problemy z dojazdem, a nie kwestie związane z koniecznością sprawowania opieki.

Słuszne jest zatem stanowisko Kolegium, że wskazany zakres opieki udzielanej przez skarżącą matce nie stanowi o przeszkodzie w podjęciu przez nią pracy zarobkowej. Nie wykonuje on bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby ją nieustannie i wymagały jej ciągłej obecności, choćby poprzez pozostawanie w dyspozycji, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak: wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15). Zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że pomimo znacznej niepełnosprawności i schorzeń matki skarżącej, jest ona zdolna do częściowego samodzielnego funkcjonowania. Zdaniem Sądu zakres obowiązków spoczywających na skarżącej nie usprawiedliwia jej całkowitej bierności zawodowej. Nie wykonuje on bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały jej ciągłej obecności, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek zawarty w skardze, przy braku sprzeciwu organu.

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl.