Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 962/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza S. z dnia [...] maja 2021r., Nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] Burmistrz S. orzekł o odmowie przyznania M. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - matką I. B..

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że M. T. nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - I. B. ponieważ niepełnosprawność I. B. powstała po ukończeniu 25 roku życia. Z uwagi na fakt, iż I. B. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji, ale niepełnosprawność nie powstała do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, orzekający organ I instancji stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. T. wyraziła niezadowolenie z treści rozstrzygnięcia, podnosząc jednocześnie, że opiekuje się niepełnosprawną matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż M. T. w dniu [...] lutego 2021 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką I. B.. Do wniosku dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] stwierdzające, iż I. B. ur. [...] września 1939 r. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2021r. tj. daty złożenia wniosku oraz istnieje konieczność stałej długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Organ odwoławczy wskazał, na pkt 2 sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt K 38/13 w brzmieniu: "Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji".

Z wyroku zdaniem Kolegium wynika, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym, (tj. dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 cyt. ustawy, z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem [...] października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organ I instancji uwagę skupił wyłącznie na wskazaniu, że skarżąca nie spełnia warunku przyznania świadczenia z powodu, który nie powinien mieć w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ jest niekonstytucyjny.

Przytaczając treść art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b cyt. ustawy, Kolegium wskazało, że przywołany przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy interpretować mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej osobom, które podejmując się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Świadczenie określone w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Zatem, jeżeli osoba, nad którą sprawowana jest opieka nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę nad osobą niepełnosprawną, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia [...] stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/G1 639/17 - Lex nr 2437760).

W sprawie kwestią sporną pozostaje uprawnienie odwołującej się do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką I. B..

Kolegium stwierdziło, iż jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Związek zatem między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni.

Organ wskazał, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet, jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, CBOSA). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012r., sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA).

Zdaniem organu, skarżąca wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego, w niewielkim stopniu wspierając matkę w chorobie. Z ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa we wskazanym przepisie, a co wynika z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącej z dnia [...] lutego 2021 r., w którym podaje, że sprawuje stałą opiekę nad matką, która wymaga pomocy w codziennych czynnościach takich jak gotowanie, sprzątanie, zakupy, mycie, palenie w piecu, wizyty u lekarzy i pomoc w podstawowej higienie. Jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] marca 2021 r., M. T. wykonuje takie czynności opiekuńcze i pielęgnacyjne jak: sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, pranie, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, kontaktuje się z lekarzem, wykupuje leki i je dozuje, załatwia sprawy urzędowe.

W świetle ustalonych okoliczności faktycznych, za prawidłową w ocenie Kolegium należało uznać ocenę, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie stanowi stałej opieki. W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium, zakres opieki udzielanej matce przez skarżącą, nie wykracza poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Tymczasem zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy). Fakt przebywania przez kilka godzin dziennie u matki, nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżąca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ponadto organ odwoławczy podkreślił, iż skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, by opiekować się niepełnosprawną matką, bowiem ostatni stosunek pracy ustał w roku 2013 - informacja telefoniczna uzyskana od skarżącej w trakcie prowadzonego postępowania uzupełniającego przez organ odwoławczy, a niepełnosprawność matki skarżącej w stopniu znacznym datuje się od 2021 r.

W skardze do Sądu M. T. zarzuciła decyzji organu odwoławczego naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wobec:

. zaniechania wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

. zaniechania wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, a sprawowaniem przez Nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:

. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie decyzji organu I instancji,

. zobowiązanie Organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie,

. zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych,

. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu zarzutów skarżąca podniosła, iż organy I i II instancji pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy oceniły wyjaśnienia Skarżącej w aspekcie sprawowanej opieki nad matką. Skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości aktywności zawodowej, co wynika z zebranych w sprawie dokumentów - orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności I. B.. Tym samym nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia osoby wymagającej opieki był na tyle dobry, by mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi na równoległe podjęcie pracy.

Biorąc pod uwagę powyższe oraz z uwagi na treść orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, zdaniem skarżącej nieuprawnione jest twierdzenie organu odwoławczego, że zakres opieki pozwala opiekunowi na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz niezasadne jest założenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach wyłącznie innych czynności, niż czynności związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc taką można traktować, jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem, mogą wypełniać cały dzień.

Z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad matką skarżącej zajmuje znaczną część dnia. W ocenie skarżącej, organ odwoławczy nie wziął również pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Ponadto wskazano, że organ pierwszej instancji ustalił, czego organ II instancji nie zakwestionował, że opiekę pełni nad osobą niepełnosprawną Skarżąca i w opiece nad osobą niepełnosprawną nie pomaga nikt inny. Zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji, w ocenie Skarżącej i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy jest stały, długotrwały.

Zdaniem skarżącej, zastosowanie przez Organ rozstrzygający w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej, doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organ winny był zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18.10.2001 r., I KZP 22/01, a także A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s.203 i nast.; L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 1997, s.151; J. Wróblewski, Sadowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, s.123 i nast.).

W sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadzi zdaniem skarżącej do wniosku, że opiekując się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] o odmowie przyznania M. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – matką, I. B.. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji był fakt, że niepełnosprawność wymagającej opieki I. B. nie powstała przed 18 rokiem życia lub przed 25 rokiem życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, co zakwestionowane zostało jednak przez SKO. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał bowiem, że argumentacja organu I instancji, pomijająca okoliczność utraty konstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. [...], organ odwoławczy wskazał jednocześnie na inną przyczynę odmowy świadczenia i podniósł, że w niniejszej sprawie nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z uwagi na to, że wykazany zakres opieki sprawowanej nad matką nie uzasadnia konieczności rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia.

Przechodząc zatem do oceny zasadności wydanych w sprawie rozstrzygnięć, w pierwszej kolejności za prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium w zakresie dotyczącym braku możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od dnia [...] stycznia 2021 r. Należy bowiem wyjaśnić, że w związku z wydanym dnia 21 października 2014 r. wyrokiem TK o sygn. akt K 38/13, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się zaś z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia [...] października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query). W związku z tym za wadliwą uznać należało podstawę odmowy wnioskowanego świadczenia, na której oparł się organ I instancji, a tym samym również wydane przez niego rozstrzygnięcie.

Jeżeli zaś chodzi o podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego związaną w istocie z brakiem wykazania w sprawie związku przyczynowo - skutkowego między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia, a sprawowaną opieką, zdaniem Sądu jest ona przynajmniej przedwczesna, bowiem ocena Kolegium co do zakresu oraz charakteru sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką jawi się w świetle dokonanej pod tym kątem przez organ analizy oraz przedstawionego na gruncie zaskarżonej decyzji wnioskowania, jako zbyt powierzchowna.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przepisu tego wprost wynika, że wnioskujący o to świadczenie musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W każdym przypadku rozpoznawania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne niezbędne jest zatem przeprowadzenie w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, a następnie przeanalizowanie ustalonych okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu indywidualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki.

W niniejszej sprawie bezsporną kwestią jest, że skarżąca jako córka niepełnosprawnej I. B. - legitymującej się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] stwierdzającym, iż I. B. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe - jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i może ubiegać się o przedmiotowe świadczenie. Niewątpliwie też matka skarżącej wymaga sprawowania opieki.

Z informacji telefonicznej, jak wskazuje organ wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, by opiekować się matką, gdyż ostatni stosunek pracy ustał w 2013r. Natomiast skarżąca rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką

Zdaniem organu zakres obowiązków w ramach sprawowanej opieki nie jest przeszkodą, aby skarżąca podjęła aktywność zawodową, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Zaznaczono także, że opieka skarżącej sprowadza się w istocie do czynności domowych i higienicznych, a taki zakres opieki nie wskazuje, że I. B. wymaga stałej opieki i nie uzasadnia konieczności rezygnacji z zatrudnienia.

W ocenie Sądu stanowisko to nie znajduje przekonującego uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym. W załączonym wywiadzie, sporządzonym przez pracownika socjalnego opisującym czynności wykonywane przy podopiecznej stwierdzono, że zasadne jest przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Oceniając ten sam zakres czynności organ odwoławczy wyciągną przeciwne wnioski bez przeprowadzenia dodatkowych dowodów. Nie wiadomo natomiast jaki jest rzeczywisty stan podopiecznej i jakie dokładnie niezbędne czynności przeprowadza skarżąca i jak one oddziałują na możliwość ewentualnego podjęcia zatrudnienia czy uzasadnienia pozostawania osobą niezatrudnioną.

Organ odwoławczy nie dokonał wystarczającej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ani też jego nie uzupełnił, wybiórczo opierając się przy tym na niektórych okolicznościach sprawy i dochodząc w konsekwencji do wniosku, że zakres sprawowanej opieki nie wskazuje, że matka skarżącej wymaga stałej opieki i nie uzasadnia konieczności rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, ponieważ opieka nad matką może być sprawowana poza godzinami pracy. Takie rozstrzygnięcie, na tym etapie uznać należało za nieuzasadnione, a wobec braku poprzedzenia go odpowiednią analizą okoliczności sprawy jako przedwczesne.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15 – dostępny jw.). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (zob. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 482/20, WSA w Krakowie z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 640/21 – dostępne jw.). Stała opieka winna być zatem rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 598/21 – dostępny jw.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się ponadto, że nie można uzależniać otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka. Tym bardziej w wypadku, gdy odległość pomiędzy miejscem zamieszkania opiekuna i podopiecznego jest niewielka za niewłaściwe uznaje się odgórne stwierdzenie, że okoliczność ta wyklucza możliwość sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. O przyznaniu świadczenia nie powinna bowiem decydować sztywno określona liczba kilometrów dzieląca opiekuna od osoby, którą się opiekuje. Oceny takich okoliczności należy zatem zawsze dokonywać przy uwzględnieniu m.in. indywidualnej sytuacji życiowej oraz warunków mieszkaniowych opiekuna i osoby niepełnosprawnej, sposobu komunikacji między nimi czy też kondycji zdrowotnej osoby niepełnosprawnej (por. wyroki: NSA z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18; NSA z dnia 18 czerwca 2020r., sygn. akt I OSK 270/20; WSA w Krakowie z dnia 29 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 640/21 – dostępne jw.)

Mając na względzie wyżej przedstawione rozważania, podnieść należy, że w okolicznościach sprawy o braku sprawowania stałej opieki uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia, nie może zatem przesądzać powierzchowne ustalenie, że skarżąca jedynie pomaga matce poprzez przygotowanie posiłków, sprzątanie mieszkania, pomaga w myciu, kontaktuje się z lekarzem itp. i w tych okolicznościach zakres opieki udzielanej matce przez skarżącą nie wykracza poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy, a w konsekwencji zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych.

Niewątpliwie stałą opiekę, jak już wyżej wskazano, należy rozumieć przede wszystkim jako trwałą oraz rozciągniętą w czasie oraz polegającą zarówno na sprawowaniu faktycznych czynności opiekuńczych jak i pozostawaniu w gotowości do pomocy. W związku z powyższym nie należy wykluczać odgórnie, że w czasie gdy matka pozostaje sama – skarżąca nie jest w ciągłej gotowości do niesienia jej pomocy. Organ odwoławczy jednak nie uwzględnił tego i pominął tę kwestię w swoich rozważaniach, wskazując jednocześnie, że fakt przebywania przez kilka godzin dziennie u matki, nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Takie stwierdzenie bez pogłębionej analizy okoliczności sprawy, nie może jednak zostać zaakceptowane. Po pierwsze z tego względu, że podjęcie zatrudnienia mogłoby znacznie utrudnić dyspozycyjność skarżącej, co przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu zdrowia matki, mogłoby skutkować brakiem możliwości otoczenia matki taką opieką jakiej wymaga. Po drugie zaś, należy pamiętać, że nie można wymagać od osoby opiekującej się obłożnie chorym członkiem rodziny, że całkowicie zrezygnuje ze swojego życia osobistego i w czasie, gdy nie wykonuje faktycznych czynności opiekuńczych – a zatem w realiach sprawy, gdy matka zostaje sama – będzie podejmowała pracę zawodową. Przyjęcie takiego założenia a priori, bez należytego zbadania wszystkich okoliczności danej sprawy jest sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego i może być krzywdzące dla osoby sprawującej opiekę. Należy mieć bowiem na względzie ciężar obowiązków związanych z opieką nad osobą schorowaną, co w okolicznościach sprawy nie zostało przez SKO poddane wszechstronnej analizie.

Powyższe w ocenie Sądu niewątpliwie świadczy o zbyt powierzchownym rozważeniu materiału dowodowego przez organy, które w szczególności nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia rzeczywistych potrzeb osoby wymagającej opieki i nakładu pracy wymaganego dla ich zaspokojenia, a tym samym ciężaru oraz zakresu obowiązków jaki spoczywa na osobie otaczającej ją opieką.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że organy administracji orzekające w sprawie winny uzupełnić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności w zakresie faktycznych czynności wykonywanych przez skarżącą podczas opieki nad matką, a następnie ustalić, czy są to czynności przekraczające zakres zwykłej opieki sprawowanej przez osobę zobligowaną do świadczeń alimentacyjnych, uniemożliwiające jakiekolwiek zatrudnienie, czy też charakter oraz zakres tych czynności pozwala na uznanie ich za takie, które mogą być wykonywane poza godzinami pracy.

Podkreślić należy przy tym, że Sąd nie przesądza niniejszej sprawy co do meritum, a jedynie wskazuje na dostrzeżone uchybienia polegające na braku pełnego materiału dowodowego, wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności przedmiotowej sprawy i wybiórczym oparciu się na poszczególnych okolicznościach sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na jej ostateczne rozstrzygnięcie.

Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., ponieważ nie zostały wyjaśnione i właściwie ocenione wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na jej ostateczny wynik. Rozstrzygając sprawę ponownie, orzekające w sprawie organy uwzględnią przede wszystkim wyrażone w niniejszym uzasadnieniu uwagi Sądu, zwłaszcza co do konieczności uzupełnienia i ponownego wszechstronnego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego.

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.

Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.