Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 220/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 101 ust.  2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 1 grudnia 2023 roku POSTANOWIENIE Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Z. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Z. a Burmistrzem Miasta G. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P.M. o świadczenie pomocowe w formie usług opiekuńczych i bytowych realizowanych przez rodzinny dom pomocy postanawia: wskazać Burmistrza Miasta G. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 17 października 2023 r. Wójt Gminy Z. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Z. a Burmistrzem Miasta G. w przedmiocie wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy z wniosku P.M. o świadczenie niepieniężne z pomocy społecznej w formie pobytu w rodzinnym domu pomocy.

W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że [...] września 2023 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. wpłynęło podanie P.M. o umieszczenie w Rodzinnym Domu Opieki w P. P. M. do [...] marca 2023 r. był mieszkańcem Gminy Z., a od tego terminu został zameldowany na pobyt stały w G., przy ul. S. S. [...]. Ustalono nadto, że wnioskujący o świadczenie pomocowe przebywa czasowo w Rodzinnym Domu Opieki w P. W trakcie trwania tego pobytu, w dniu [...] października 2023 r. skierował wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o udzielenie pomocy w formie pobytu w Rodzinnym Domu Opieki w P. We wniosku wskazał, że jest osobą niepełnosprawną i nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Jest zameldowany jest na pobyt stały na terenie G. W związku z powyższym Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. w [...] września 2023 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o rozpoznanie ww. wniosku P.M. o umieszczenie w Rodzinnym Domu Opieki w P. Wójt Gminy Z. stwierdził, że P.M. wnioskując o pomoc społeczną wprost określił, że Rodzinny Domu Opieki w P. jest jedynie jego miejscem pobytu, chce natomiast mieszkać na terenie G., ponieważ tam mieszka jego brat, w którego mieszkaniu jest zameldowany. Następnie Wójt Gminy Z., analizując przepisy art. 101 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2023.901), dalej jako "u.p.s.", wskazał, iż "miejscem zamieszkania Pana P. M. jest Rodzinny Dom Opieki w P., natomiast miejscem zameldowania na pobyt stały jest G.ul. S. S. [...], [...]". W związku z powyższym właściwym w niniejszej sprawie jest Ośrodek Pomocy Społecznej w [...].

W odpowiedzi na powyższy wniosek Burmistrz Miasta G. wskazał, że P. M. od urodzenia zamieszkuje na terenie gminy Z. Z tym miejscem związany jest emocjonalnie i jest to ośrodek jego osobistych i majątkowych interesów. Zgodnie z oświadczeniem G. M. – brata wnioskodawcy, P. M. został zameldowany w G. w mieszkaniu G. M. z uwagi na sprzedaż nieruchomości, na terenie której wnioskodawca był dotychczas zameldowany. Organ, powołując się na oświadczenie G. M. wskazał, iż zameldowanie to miało charakter czysto techniczny, gdyż P. M. nawet nie był u brata w G. przez 20 lat, nie ma z tym miejscem żadnego związku emocjonalnego, ani nie łączą go z miejscem zameldowania żadne sprawy osobiste i majątkowe. G. M. odwiedza brata w Rodzinnym Domu Opieki w P. w miarę możliwości oraz systematycznie kontaktuje się z tą placówką, ponieważ P.M., z uwagi na niezdolność do samodzielnej egzystencji wynikającej ze schorzeń występujących od 30 lat, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować ani też podejmować samodzielnej inicjatywy w działaniach. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Burmistrz Miasta G.za organ właściwy do załatwienia sprawy dalszego skierowania P. M. do rodzinnego domu pomocy uznał Wójta Gminy Z.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie spór o właściwość występuje między Wójtem Gminy Z. a Burmistrzem Miasta G., bowiem żaden z tych organów nie uznał się za właściwy do rozpoznania wniosku P. M. o umieszczenie w Rodzinnym Domu Opieki w P. Wniosek ten P.M. motywował licznymi chorobami, na które cierpi i potrzebą pomocy w codziennych czynnościach domowych oraz pielęgnacji. Przepisy u.p.s. stanowią, iż w przypadku braku możliwości zapewnienia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania osoba wymagająca z powodu wieku lub niepełnosprawności pomocy innych osób może korzystać z usług opiekuńczych i bytowych w formie rodzinnego domu pomocy. Rodzinny dom pomocy stanowi formę usług opiekuńczych i bytowych świadczonych całodobowo przez osobę fizyczną lub podmiot uprawniony dla nie mniej niż trzech i nie więcej niż ośmiu zamieszkujących wspólnie osób wymagających z powodu wieku lub niepełnosprawności wsparcia w tej formie (art. 52 ust. 1 i 2 u.p.s.).

Odpowiadając na pytanie o to, który z organów administracji pozostaje właściwy do załatwienia powyższego wniosku P. M. należy zauważyć, iż o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje co do zasady miejsce zamieszkania strony (art. 101 ust. 1 u.p.s.). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. W sprawie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a u.p.s.). Natomiast w sprawach dotyczących świadczeń wymienionych w art. 37-42 i art. 47-50 u.p.s., w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 103 ust. 3 u.p.s.) (vide: I.Sierpowska: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2009, s. 396; W.Maciejko [w:] W.Maciejko, P.Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2010, s. 402; postanowienie NSA z dnia 13 maja 2011 r., I OW 196/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Z okoliczności niniejszej sprawy wyraźnie wynika, iż świadczenia pomocowe w formie usług opiekuńczych i bytowych realizowane przez rodzinny dom pomocy, nie są wymienione w art. 101 ust. 4 u.p.s., a zatem ustalenie organu właściwego w badanej sprawie nie może nastąpić na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. P. M. przebywając aktualnie w Rodzinnym Domu Opieki w P. nie został umieszczony w tej placówce na podstawie umowy cywilnej lecz wskutek decyzji Wójta Gminy w Z.z [...] września 2022 r. nr [...] oraz z [...] grudnia 2022 r. nr [...]. Tym samym w badanej sprawie właściwość organu nie może zostać ustalona na podstawie art. 101 ust. 2a u.p.s.

Z okoliczności sprawy wynika, iż P. M. zamieszkiwał na terenie gminy Zbójna, w odległości kilku kilometrów od miejsca położenia Rodzinnego Domu Opieki w P. Po sprzedaży nieruchomości, na terenie której był zameldowany, P. M.został zameldowany na pobyt stały w G., w mieszkaniu należący do jego brata G.M.W mieszkaniu w G. P. M. nigdy nie mieszkał. Jak wskazał G. M., zameldowanie to było czynnością czysto techniczną, a zameldowany nigdy nie był w tym mieście. P. M. od września 2022 r. przebywa w Rodzinnym Domu Opieki w P. W ośrodku tym przebywał składając [...] września 2023 r. wniosek o przyznanie usług opiekuńczych i bytowych w formie rodzinnego domu pomocy. Status strony w dniu ubiegania się o świadczenie z pomocy społecznej ma decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia zaistniałego sporu o właściwość.

Powyższe okoliczności jasno wskazują, iż P. M. składając ww. wniosek [...] września 2023 r. był osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 in fine u.p.s. Co najmniej od dnia umieszczenia Rodzinnym Domu Opieki w P. nie zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i jednocześnie jest osobą zameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w mieszkaniu, w którym nie może zamieszkać, m.in. z uwagi na swój stan zdrowia. Jednocześnie z okoliczności sprawy wynika, iż P. M. nie ma tytułu prawnego do mieszkania, w którym jest zameldowany ani do jakiegokolwiek innego lokalu mieszkalnego. Należy także wskazać, iż lokalem mieszkalnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest natomiast takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych (art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U.2018.1234 ze zm.). Pobyt P.M. w Rodzinnym Domu Opieki w P. nie może być zatem postrzegany jako zamieszkiwanie w tym miejscu. Powyższe nie pozwala ustalić właściwości organu administracji na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s.

Niekwestionowane jest natomiast, iż miejscem zameldowania P.M. na pobyt stały jest G.. Konstatacja faktu bezdomności osoby wnioskującej o pomoc społeczną determinuje sposób ustalenia organu właściwego dla załatwienia jego wniosku o świadczenie pomocowe w formie usług opiekuńczych i bytowych realizowanych przez rodzinny dom pomocy. Tym samym na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. to Burmistrza Miasta G. uznać należało za organ właściwy do rozpatrzenia ww. wniosku.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 101 ust. 2 u.p.s., orzeczono jak w sentencji.