Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 677/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędzia WSA Władysław Kulon Protokolant st. inspektor sądowy Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 listopada 2016 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję w całości.


UZASADNIENIE

Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n.

Zaskarżoną decyzją - po ponownym rozpatrzeniu sprawy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...]r. (nr [...]), mocą której odmówiono E.K. (dalej: strona, skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek w kwocie [...]zł. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. - dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm. - dalej: u.s.u.s.). Z akt sprawy wynika, że - wnioskując o umorzenie należności - strona podniosła, iż - w związku z opieką nad chorą córką (córka od urodzenia cierpi na mózgowe porażenie dziecięce, nie mówi, nie porusza się samodzielnie, wymaga całodobowej opieki /.../) - nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej. Stwierdziła, że nie ma możliwości spłacenia zadłużenia. Oświadczyła, że: pobiera świadczenie pielęgnacyjne ([...] zł miesięcznie); córka ma przyznaną rentę socjalną ([...] zł miesięcznie); ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem ([...]zł); spłaca zobowiązania ([...] zł miesięcznie); nie posiada majątku o znacznej wartości; gospodarstwo domowe prowadzi także z drugą córką, która nie uzyskuje dochodu. Strona argumentowała, że była zmuszona rozpocząć działalność gospodarczą,

z uwagi na trudną sytuację finansową. Podała, że - w tym czasie - jedynym źródłem utrzymania jej rodziny było świadczenie pielęgnacyjne, które otrzymywała na dziecko ([...] zł). Wskazała, że - po upływie okresu opłacania składek na preferencyjnych zasadach i "przejściu na wysoki ZUS" - nastąpiło w jej działalności zachwianie stabilności finansowej i popadanie w długi, co wygenerowało zaległości w składkach. Powołaną na wstępie decyzją - działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365

- dalej: rozporządzenie) - organ I instancji odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek. Stwierdził, że mimo iż strona nie posiada możliwości uregulowania zadłużenia (spełnia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia), to jednak - działając w ramach uznania administracyjnego - postanowił odmówić umorzenia należności. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona powołała się na swoją trudną sytuację finansową i materialną. Oznajmiła, że: jest samotną matką; nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej, gdyż sprawuje opiekę nad [...]-letnią niepełnosprawną córką, która wymaga ciągłej rehabilitacji, opieki medycznej i konsultacji lekarskich; z tytułu rezygnacji z zatrudnienia pobiera od Państwa [...]zł; córka ma przyznaną rentę socjalną ([...]zł); stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą ponad [...]zł; po opłaceniu kosztów związanych z mieszkaniem, pozostaje jej kwota nie pozwalająca na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy - skarżoną decyzją - ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Organ II instancji poinformował, że - prowadząc działalność gospodarczą - strona obowiązana była opłacać składki na własne ubezpieczenie społeczne oraz że - wskutek niedopełnienia przez nią tego obowiązku - powstało zadłużenie, które - według stanu na dzień wpływu wniosku o umorzenie - wraz z odsetkami za zwłokę wynosi [...]zł (plus koszty egzekucyjne w wysokości [...]zł). Odnośnie sytuacji osobistej i materialnej strony, ZUS ustalił, że: strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema pełnoletnimi córkami; młodsza córka

- w związku z naruszeniem sprawności organizmu, powstałym przed ukończeniem [...]-go roku życia - została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i z tego tytułu ma przyznane świadczenie rentowe (po potrąceniach egzekucyjnych, do wypłaty pozostaje [...]zł); z dniem [...]r. strona zlikwidowała działalność gospodarczą

i wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem; decyzją z [...]r., Burmistrz O. przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne

w kwocie [...]zł (na okres od [...] do [...]r.), następnie od [...]r. w kwocie [...]zł (bezterminowo); starsza córka strony - od [...]r. - jest zatrudniona, na podstawie umowy o pracę, w Kancelarii Prawnej "A" (brak informacji o wysokości wynagrodzenia). ZUS uznał, że można domniemywać, iż dochód gospodarstwa domowego strony jest wyższy od minimum socjalnego, które w 3-osobowym gospodarstwie domowym ustalono na kwotę [...]zł. Organ ubezpieczeniowy podał, że zadeklarowane przez stronę stałe wydatki

z tytułu opłat (czynsz, energia elektryczna, gaz, itp.) wynoszą [...]zł miesięcznie. Wskazał na zobowiązanie pieniężne strony wobec spółdzielni mieszkaniowej ([...]zł), które regulowane jest w ratach ([...]zł miesięcznie) i zobowiązanie z tytułu zakupu specjalistycznego urządzenia do hydromasażu o wartości [...]zł (zakup w systemie ratalnym, miesięczna spłata [...] zł). Zauważył, że strona przedłożyła zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z tytułu zaległego podatku od towarów i usług na łączną kwotę [...]zł. Zastrzegł, że nie stwierdzono u strony występowania majątku nieruchomego oraz ruchomego o znacznej wartości, środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym a także wierzytelności. Następnie, ZUS wskazał ramy prawne sprawy (powołał art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s.). Stwierdził, że w niniejszej sprawie należności z tytułu składek nie mogły być umorzone, z uwagi na nie wystąpienie ich całkowitej nieściągalności (szczegółowo przeanalizował przesłanki stanowiące o całkowitej nieściągalności /str. 4-5 decyzji/). Dalej, ZUS ocenił wniosek strony w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który umożliwia umorzenie zadłużenia z tytułu składek mimo braku całkowitej nieściągalności i odwołuje się do przepisów wykonawczych, tj. w/w rozporządzenia, które precyzuje, co należy uznać za uzasadnione przypadki, o których mowa w tym przepisie. Zauważył, że - w myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia - Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. ZUS podkreślił, że użyte w cytowanym przepisie twierdzenie "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przesłanek spoczywa na dłużniku. Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ZUS zauważył, że - zgodnie z oświadczeniem - strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema pełnoletnimi córkami; młodsza córka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; źródłem utrzymania rodziny jest pobierane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ([...]zł) i świadczenie rentowe przyznane młodszej córce ([...]zł netto). Stwierdził, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego nie daje podstaw dla przyjęcia, że w sytuacji strony wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, o jakich mowa w rozporządzeniu. Wniosek ten wyprowadził z uwzględnieniem faktu, że starsza córka - od dnia [...]r. - zatrudniona jest, na podstawie umowy o pracę, w Kancelarii Prawnej "A" (zastrzegł jednocześnie, że nie posiada informacji o wysokości wynagrodzenia). Podsumował, że strona nie wykazała, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawi - ją i jej rodzinę - możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W podanych okolicznościach sprawy, przesłankę zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ZUS uznał za niespełnioną. Zdaniem ZUS, w sprawie nie zaistniały warunki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (straty materialne poniesione w wyniku zdarzenia nadzwyczajnego, ponadto działalność została zlikwidowana). Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ZUS zauważył, że - zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...]r. - córka strony jest całkowicie niezdolna do pracy do [...] r. i legitymuje się orzeczeniem ze wskazaniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby,

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji

i konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia. Stwierdził, że strona otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ([...]zł miesięcznie), które przyznane zostało jej bezterminowo. Podkreślił, że omawiana przesłanka ma zastosowanie jedynie do sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodów. W świetle powyższego, przesłankę tę - w przypadku strony - ZUS uznał za niezaistniałą. Organ II instancji argumentował, że umorzenie należności z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną i że - przez to - okoliczności uzasadniające jej zastosowanie winny posiadać tę samą cechę. Podniósł, że stosując przepisy stanowiące podstawę umorzenia należności, ZUS działa w ramach uznania administracyjnego, co ma odbicie w użytym zwrocie "mogą być umorzone". Oznacza to, że Zakład - po zbadaniu sytuacji materialnej zobowiązanego - może umorzyć zaległości ale nie ma takiego obowiązku, nawet stwierdzając, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek (tutaj ZUS odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych i poglądów doktryny). ZUS podkreślił, że jego ustawowym obowiązkiem jest dochodzenie należności

z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności i że umorzenie tych należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. W skardze na w/w decyzję, strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz umorzenie należności lub jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając, strona argumentowała jak we wniosku o umorzenie należności. Dodała, że jej sytuacja finansowa i materialna nie uległa poprawie, wobec czego nie ma możliwości spłacenia - nawet w ratach - zadłużenia z tytułu składek. Podniosła, że

jest samotną matką, bez perspektyw podjęcia pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną [...]-letnią córką (chorującą od urodzenia na dziecięce porażenie mózgowe z czterokończynowym niedowładem spastycznym), która nie chodzi, nie mówi i wymaga 24-godzinnej opieki. Stwierdziła, że jej sytuacja stanowi o wystąpieniu nadzwyczajnych przesłanek, pozwalających na umorzenie należności

z tytułu składek. Odnośnie twierdzenia ZUS, że jej starsza córka podjęła pracę, strona zauważyła, że córka, która ma [...] lat, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. W ocenie strony, ZUS nie rozważył należycie jej sytuacji materialnej, finansowej

i rodzinnej. Zdaniem strony, wydając tak rażąco krzywdzącą dla niej decyzję, ZUS nieprawidłowo ustalił stan faktyczny. W odpowiedzi na skargę, ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: u.p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Kognicję Sądu doprecyzowuje art. 134 § 1 u.p.p.s.a., zgodnie z którym, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślenia wymaga, że art. 133 § 1 u.p.p.s.a. stanowi, iż sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy /.../. Co więcej,

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (stosownie do art. 135 u.p.p.s.a.). W ocenie Sądu, skarga zasługiwała na uwzględnienie. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny

i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Sąd uznał, że wydanie tej decyzji poprzedziło postępowanie, w którym uchybiono regułom procesowym. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą stronie skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Podstawę prawną do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek stanowią regulacje art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Stosownie do treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji,

w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Z kolei - w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle brzmienia § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności (podkreślenie Sądu):

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że - przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek - organ może, ale nie musi umorzyć należności

z tytułu składek. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W przypadkach, kiedy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego - wynikające z przepisów K.p.a. - reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. Trafnie przyjmuje Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w B.(wyrok z [...] r., I SA/Bd 405/15, dostępny: CBOSA), że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione,

a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać m.in., że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony przez WSA w W., w wyroku z [...]r. (V SA/Wa 2495/07, dostępny j/w), w którym stwierdzono: "Fakultatywny charakter umorzenia nie uzasadnia odstąpienia od prowadzenia postępowania dowodowego oraz braku ustosunkowania się do zarzutów strony. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przy wydawaniu tego rodzaju decyzji organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym". Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby

w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z kolei, w myśl art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia

i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji winno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności

i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji,

z przytoczeniem przepisów prawa. Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu, jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że

w sprawie niewątpliwie ustalono, że w sytuacji strony nie mamy do czynienia

z całkowitą nieściągalnością, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co wynika

z podjętych w sprawie ustaleń oraz treści zaskarżonej decyzji. Przykładowo, strona, mimo zaprzestania prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, posiada następców prawnych, co stanowi o nie wystąpieniu w jej przypadku przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W kwestii zastosowania w sprawie regulacji § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia (pkt 2 nie miał bezspornie zastosowania ponieważ strona nie wskazywała na fakt poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia...), Sąd uznał, że ZUS nie ustalił, nie uwzględnił i nie ocenił (ocenił dowolnie) wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, naruszając

w ten sposób powołane wyżej przepisy K.p.a. oraz że naruszenie to może w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy. Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Sąd zauważa, że - według ZUS - sytuacja, w której: strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema pełnoletnimi córkami; młodsza córka wymaga stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; źródłem utrzymania rodziny jest pobierane przez stronę świadczenie pielęgnacyjne

z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w wysokości [...]zł oraz świadczenie rentowe przyznane córce w wysokości [...]zł netto - nie daje podstaw do uznania, że wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, o jakich mowa w rozporządzeniu. Zdaniem Sądu, stanowisko ZUS nosi znamiona przedwczesnego i dowolnego. ZUS nie wyjaśnił bowiem, na czym oparł przekonanie, że dysponując środkami

w wysokości [...]zł i ponosząc tylko stałe miesięczne wydatki w kwocie około [...]zł ([...]zł /czynsz, energia elektryczna, gaz, itp./, [...] zł /spłata zobowiązania wobec spółdzielni mieszkaniowej/, [...] zł /zobowiązanie - rata - z tytułu zakupu specjalistycznego urządzenia do hydromasażu, niezbędnego dla chorej córki/), strona jest w stanie udźwignąć ciężar opłacenia należności z tytułu składek ([...]zł + koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł), bez pozbawienia siebie i swojej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Stanowisko ZUS jest sprzeczne z doświadczeniem życiowym, logiką i nieadekwatne do sytuacji strony, gdy weźmie się chociażby wzgląd na okoliczność, że podane zestawienie kwot nie zawiera innych "zwykłych" wydatków, które ponosi każda rodzina (żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa...) i wydatków "ponadstandardowych", które niewątpliwie ponosi strona, z uwagi na fakt opieki nad cierpiącą na mózgowe porażenie dziecięce - obecnie dorosłą już - córką. Tym bardziej, że - jak podaje ZUS - nie stwierdzono u strony występowania majątku nieruchomego oraz ruchomego o znacznej wartości, środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym a także wierzytelności. Powyższego twierdzenia nie zmienia powołana przez ZUS okoliczność, że starsza córka, z którą - zgodnie z wnioskiem o umorzenie - strona prowadziła, w dacie składania wniosku, wspólne gospodarstwo domowe, od [...]r. zatrudniona jest, na podstawie umowy o pracę, w Kancelarii Prawnej "A" (ZUS zastrzegł jednocześnie, że nie posiada informacji o wysokości jej wynagrodzenia). I to z kilku powodów. Po pierwsze, podejmując we własnym zakresie (podkreślenie Sądu) ustalenia odnośnie zatrudnienia córki strony, ZUS nie wszedł w posiadanie informacji

o wysokości jej wynagrodzenia (np. nie wezwał strony do ich wyjawienia). Po drugie, nie wyjaśnił, czy - od momentu podjęcia zatrudnienia - starsza córka nadal pozostaje ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym, czemu zaprzecza strona w skardze

(o wspólnym prowadzeniu z córką gospodarstwa domowego strona traktowała we wniosku, gdy córka była jeszcze osobą bezrobotną). Po trzecie wreszcie, głębszej refleksji wymaga, czy - podejmującą pracę i wchodzącą w dorosłe życie - córkę strony należało obciążać obowiązkiem łożenia na spłatę należności zusowskich matki

i utrzymania chorej siostry. Powołane okoliczności, przyjęte jako podstawa rozstrzygnięcia organu, powinny być wyjaśnione przez ZUS, jako gospodarza postępowania, który poczynił w tym zakresie własne, jak się okazało, szczątkowe tylko ustalenia. Według Sądu, dopuszczając się wykazanych zaniedbań, ZUS nie może szukać usprawiedliwienia

w twierdzeniu, że ciężar udowodnienia przesłanek z § 3 pkt 1 rozporządzenia spoczywa na dłużniku. Zupełnie dowolnym jest stwierdzenie ZUS, że można domniemywać, iż dochód gospodarstwa domowego strony jest wyższy od minimum socjalnego, które w 3-osobowym gospodarstwie domowym ustalono na kwotę [...]zł. I tak, o czym była już mowa, nie zostało ustalone: 1) z ilu osób składa się gospodarstwo domowe strony

(z dwóch, czy trzech); 2) jeżeli z trzech, to jak wysokie dochody uzyskuje trzecia osoba (pracująca córka strony). W tym miejscu zaakcentowania wymaga, że rolą ZUS nie było generowanie domniemań lecz ustalanie faktów. Podkreślić należy, że w trakcie całego postępowania, jako zasadniczy argument za umorzeniem należności, skarżąca podnosiła okoliczność związaną z koniecznością opieki nad cierpiącą od urodzenia na dziecięce porażenie mózgowe córką (już dorosłą, bo [...] letnią), która wymaga 24-dodzinnego nadzoru oraz związaną z tym niemożność podjęcia pracy zarobkowej. W/w okoliczność potwierdza fakt przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. W opisanej - niekwestionowanej przez ZUS - sytuacji ocena organu, że

w sprawie nie znajduje zastosowania przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest chybiona (dowolna). Skoro bowiem strona sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny (córką), otrzymując świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej (w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem), to nie sposób przyjąć, a co czyni ZUS, że strona ma możliwość uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Sąd nie podziela przy tym stanowiska ZUS, że otrzymywane przez stronę świadczenie stanowi ów dochód. Ponownie rozpoznając sprawę i uwzględniając zaprezentowane wyżej uwagi Sądu, ZUS winien ocenić, czy - uwzględniając jej stan majątkowy i sytuację rodzinną - strona jest (nie jest) w stanie uiścić ciążące na niej należności, bez spowodowania ciężkich skutków dla siebie i swojej rodziny. Realizując powyższe, ZUS powinien wziąć wzgląd na fakt, że określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia przesłanki nie są wyczerpujące ("w szczególności"). Przy powtórnym rozstrzyganiu sprawy, niezbędne wydaje się zauważenie, że środki, którymi dysponuje strona (łącznie [...]zł), stanowią w całości pomocowe środki publiczne i związana z tym ocena (refleksja), czy do zaakceptowania (z punktu widzenia interesu społecznego) jest sytuacja, aby środki te przeznaczać na spłatę należności publicznych z tytułu składek ZUS oraz czy sytuacja taka nie oznaczałaby iluzoryczność tej pomocy. Niezbędne jest także rozważenie, że jeżeli na umorzenie nie zasługuje osoba znajdująca się w tak trudnej sytuacji życiowej i finansowej (majątkowej

i rodzinnej) jak strona, to kto na tę pomoc zasługuje. Czyniąc w/w wskazania, Sąd nie kwestionuje faktu, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności o charakterze publicznoprawnym, w tym należności z tytułu składek, są decyzjami podejmowanymi w sferze uznania administracyjnego. Należy jednak zwrócić uwagę, że ta okoliczność nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, odniesienia się do wszystkich okoliczności faktycznych i argumentów prawnych podniesionych przez stronę a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności, w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które

- zdaniem organu - przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego, musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował, bada bowiem, czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu. Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym, organ obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy

w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Dodatkowo trzeba podkreślić, że również w postępowaniu przed organami ZUS obowiązuje podstawowa zasada postępowania administracyjnego, w świetle której, w toku postępowania, organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa procesowego, Sąd - uwzględniając regulację art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 u.p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję w całości.