Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 366/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.) sędzia WSA Monika Sawa sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2023 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 grudnia 2022 r. nr DN.gn.625.200.2021 w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 19 grudnia 2022 r., nr DN-gn.625.200.2021, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") po rozpatrzeniu odwołania P. K. (dalej: "wnioskodawca" "skarżący") - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") z 4 listopada 2021 r., nr [...], umarzającą postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] (dalej: "Prezydium") orzeczeniem z 2 grudnia 1954 r., nr [...], orzekło o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, z dniem 2 grudnia 1954 r., gruntów i budynków w gromadzie [...] należących w chwili przejęcia do osób wymienionych w sentencji tego orzeczenia. Powyższe orzeczenie zostało wydane na podstawie dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa na podstawie dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województw: białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339).

Wnioskiem z 1 marca 2016 r. (data wpływu do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] – 3 marca 2016 r.) P. K. wystąpił o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia w części orzekającej o przejęciu nieruchomości należących jego poprzednika prawnego – P. K..

Wojewoda [...], decyzją z 10 maja 2018 r., nr [...], stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 2 grudnia 1954 r., nr [...], w części dotyczące przejęcia nieruchomości stanowiących uprzednio własność P. K., wskazanego w punkcie 33 orzeczenia jako P. K..

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 2 lipca 2020 r., nr GZ-gn.625.118.2019, uchylił ww. decyzję Wojewody z 10 maja 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Następnie, powołaną na wstępie decyzją z 4 listopada 2021 r. - na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021, poz. 1491), dalej "ustawa nowelizująca" – organ I instancji umorzył postępowanie administracyjne.

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Minister wskazał, że ustawa nowelizująca weszła w życie 16 września 2021 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Minister podniósł, że pomimo iż organ I instancji w zaskarżonej decyzji nie poczynił żadnych rozważań dotyczących zasadności umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności części orzeczenia PPRN w [...] z 2 grudnia 1954 r., to zaskarżoną decyzję należy utrzymać w mocy.

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego pozwala bowiem stwierdzić, że postępowanie wszczęte na wniosek skarżącego należy do kategorii spraw, do których odnosi się ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. W orzeczeniu PPRN w [...] z 2 grudnia 1954 r. wskazano, że miało być ono ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] za pośrednictwem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...].

Minister podniósł, że nie udało się odnaleźć dokumentu potwierdzającego w sposób pośredni kiedy konkretnie orzeczenie PPRN w [...] z 2 grudnia1954 r. zostało ogłoszone. Należy jednak pamiętać, że od wydania kwestionowanego orzeczenia minęło kilkadziesiąt lat. W tym czasie zmieniały się: ustrój organów władzy publicznej, kompetencje i struktura organizacyjna urzędów, podział administracyjny kraju, a także sposób funkcjonowania i zakres działania archiwów państwowych. Wymienione okoliczności sprzyjały rozproszeniu lub zaginięciu dokumentacji. Ponadto tylko część dokumentów urzędowych ma wartość historyczną i jest przechowywana wieczyście, pozostałe materiały po upływie określonego czasu podlegają natomiast zniszczeniu (brakowaniu). Pomimo tego, że nie udało się odnaleźć dokumentów potwierdzających w sposób bezpośredni, że ogłoszenie nastąpiło i miało miejsce określonego dnia, to zdaniem organu odwoławczego, nie pozwala to na zanegowanie faktu ogłoszenia orzeczenia PPRN w [...] 2 grudnia 1954 r. W aktach sprawy znajduje się bowiem decyzja tymczasowa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 12 listopada 1957 r. (Minister błędnie wskazał 13 września 1957 r.), nr [...], uwzględniające podanie P. K., w przedmiocie przydziału gospodarstwa położonego w [...] w zamian za gospodarstwo, które zostało przejęte na Skarb Państwa. Pośród zgromadzonego materiału dowodowego znajduje się również decyzja PPRN w [...] z 11 czerwca 1969 r., nr [...] potwierdzająca przyznanie praw do gospodarstwa położonego w [...], jako ekwiwalentu za gospodarstwo, które zostało przejęte na własność państwa orzeczeniem z 2 grudnia 1954 r., nr [...]. Z analizy tej decyzji wynika, że P. K., który powrócił do miejscowości Zdynia, objął w użytkowanie grunty przydzielone decyzją tymczasową do dnia 5 marca 1958 r. P. K. wiedział więc, że nie jest już właścicielem posiadanych uprzednio gruntów i podejmował działania, aby grunty te odzyskać - o czym świadczy wydana w sprawie decyzja tymczasowa. Uwzględniając zatem całokształt okoliczności sprawy należy uznać, że doręczenie (ogłoszenie) orzeczenia PPRN w [...] z 2 grudnia 1954 r. nastąpiło najpóźniej 5 marca 1958 r.

Dalej Minister podniósł, że ustalając datę wszczęcia postępowania należy mieć na uwadze art. 61 § 3 k.p.a., zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w [...] z 2 grudnia 1954 r. wpłynął do [...] Urzędu Wojewódzkiego w dniu 3 marca 2016 r. i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania.

Skoro więc orzeczenie PPRN w [...] z 2 grudnia 1954 r. zostało doręczone (ogłoszone), zaś wniosek z 1 marca 2016 r. o stwierdzenie nieważności części tego orzeczenia nie doprowadził do zakończenia postępowania przed dniem 16 września 2021 r., to oznacza to, że ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 16 sierpnia 2021 r. Z tego powodu postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlegało umorzeniu z mocy prawa. Oznacza to brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji. Tym samym bezprzedmiotowe jest zarówno postępowanie pierwszej instancji, jak i postępowanie odwoławcze, co uzasadnia utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z 4 listopada 2021 r. Jakkolwiek umorzenie to nastąpiło z mocy samego prawa, to konieczne stało się potwierdzenie zaistniałego stanu rzeczy aktem stosowania prawa.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącego, że przepisy ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. nie są zgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Minister wyjaśnił, że organy administracji nie są uprawnione do rozstrzygania o zgodności przepisów z Konstytucją. Konstytucja w sposób jednoznaczny upoważnia tylko Trybunał Konstytucyjny do rozstrzygania o niekonstytucyjności ustawy.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 grudnia 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając jej naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej, tj. M. K., który zmarł w dniu [...] czerwca 2022 r., a był stroną prowadzonego postępowania administracyjnego;

2) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 21 i art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku Skarżącego z 3 marca 2016 r. w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej;

1) art. 7, 77, i 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, iż od daty doręczenia poprzednikowi prawnemu Skarżącego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 2 grudnia 1954 r., nr [...] upłynęło już ponad 30 lat i w związku z tym postępowanie ulega umorzeniu z mocy prawa, w sytuacji gdy organy administracji nie ustaliły daty doręczenia tego orzeczenia poprzednikowi prawnemu Skarżącego, co było wymagane na podstawie art. 80 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolite Polskiej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym lub też poprzez ogłoszenie tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w [...], który to sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia (w przypadku gdy właściciel nieruchomości był nieznany) był przewidziany w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany i w związku z tym nie można domniemywać daty doręczenia, w tym zakładać takiego czy też innego działania ówczesnych organów administracji państwowej.

W związku z powyższym skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji oraz ustosunkowując się do zarzutów skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę za niezasadną.

Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy nie można pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., (sygn. P 46/13), w którym zostało stwierdzone, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że niedookreślony charakter przesłanki rażącego naruszenia prawa powoduje - zdaniem Trybunału - iż z czasem wzrasta ryzyko prawne, polegające na możliwości wykształcenia się odmiennej linii orzeczniczej zarówno w stosunku do norm materialnych jak i procesowych, które legły u podstaw wydanej decyzji, jak i samej przesłanki rażącego naruszenia prawa. Zwrócono też uwagę, że działanie organów państwa na podstawie prawa, będące przejawem zasady praworządności, nie oznacza bezwzględnego obowiązku eliminowania z obrotu wadliwych decyzji, na podstawie których strona nabyła prawo (...), po upływie znacznego czasu od wydania tego aktu administracyjnego. Jedynie (pkt 8.4) w szczególnych okolicznościach, gdy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna, jest dopuszczalne odstąpienie od zasady bezpieczeństwa prawnego (...). Należą tu sytuacje nadzwyczaj wyjątkowe, gdy ze względów obiektywnych zachodzi potrzeba dania pierwszeństwa określonej wartości chronionej bądź znajdującej (...) oparcie w przepisach Konstytucji. Przytaczając dotychczasowe swe orzecznictwo Trybunał podkreślił, że owe ograniczenia czasowe są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych, służąca porządkowi publicznemu, oraz ze względu na rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także ze względu na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie. Trybunał wyraził też pogląd, że trwałość decyzji organów władzy nie może być pozorna. Ostatecznie Trybunał pozostawił ustawodawcy do rozstrzygnięcia czy właściwe byłoby zastosowanie dziesięcioletniego terminu prekluzyjnego z art. 156 § 2 k.p.a., czy też innego terminu.

W celu dostosowanie systemu prawa do powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., ustawodawca zdecydował się dokonać zmian w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zmianę brzmienia art. 156 § 2 k.p.a. (zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.1491), dalej jako "ustawa zmieniająca") oraz dodanie § 3 w art. 158 k.p.a. (dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.).

W obecnym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 16 września 2021 r. (dzień wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.), nie stwierdza się już zatem nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.), jak też nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat (art. 158 § 3 k.p.a.).

Z brzmienia przepisów przejściowych uregulowanych w art. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. wynika z kolei, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust. 1). Natomiast postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (ust. 2).

Uwzględniając realia niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego kontrolowanego orzeczenia z 1954 r.

W tej sprawie kwestionowane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] zostało wydane dnia 2 grudnia 1954 r. Orzeczenie to miało zostać ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Brak jest w aktach dokumentu potwierdzającego opublikowanie orzeczenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym, niemniej zgromadzony materiał dowodowy wskazuje pośrednio, że orzeczenie to zostało we wskazanym trybie ogłoszone. Sąd podziela stanowiska Ministra, że świadczy o tym znajdująca się w aktach sprawy decyzja tymczasowa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 12 listopada 1957 r. nr [...]. Decyzją to uwzględniono podanie P. K. dotyczące przydziału gospodarstwa położonego w [...] w zamian za gospodarstwo, które zostało przejęte na Skarb Państwa. Jednocześnie w materiale dokumentacyjnym znajduje się również decyzja PPRN w [...] z 11 czerwca 1969 r., nr [...] potwierdzająca przyznanie praw do gospodarstwa położonego w [...], jako ekwiwalentu za gospodarstwo, które zostało przejęte na własność państwa orzeczeniem z 2 grudnia 1954 r., nr [...]. Z decyzji tej odczytujemy, że P. K. objął w użytkowanie grunty przydzielone decyzją tymczasową do dnia 5 marca 1958 r. Wobec powyższego prawidłowo organ odwoławczy wywiódł, że P. K. wiedział więc, że nie jest już właścicielem posiadanych uprzednio gruntów i podjął czynności aby grunty te odzyskać (wskazuje na to ww. decyzja tymczasowa). Wobec powyższego Sąd przyjął stanowisko Ministra, że datę 5 marca 1958 r. (w okolicznościach faktycznych tej sprawy) należy uznać jako datę, w której najpóźniej zostało ogłoszone kwestionowane orzeczenie.

Skoro wniosek z 1 marca 2016 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 2 grudnia 1954 r. nie doprowadził do zakończenia postępowania przed dniem 16 września 2021 r., to oznacza, że ziściły się przesłanki do umorzenia z mocy prawa postępowania (na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 16 sierpnia 2021 r.).

Co najmniej od daty wydania wyroku P 46/13 przez Trybunał Konstytucyjny każdy powinien się liczyć z tym, że ustawodawca wykona ten wyrok poprzez stworzenie regulacji ograniczających możliwość wzruszania w trybie nadzwyczajnym decyzji. Na tym polega m.in. zasada zaufania do organów.

Twierdzenie obecnie, że skarżący nie miał prawa przypuszczać że w trakcie postępowania nastąpi zmiana przepisów prawa nie da się w takiej sytuacji obronić. Nie ma bowiem racjonalnego wytłumaczenia powodów dla których właściciele (lub ich następcy prawni), którym odebrano własność czekali blisko kilkadziesiąt lat żeby wzruszyć przedmiotowe orzeczenie. To właśnie zasada zaufania do prawa powinna być rozumiana w ten sposób, że po tak długim okresie czasu organy nie będą mogły wzruszać decyzji ostatecznych. Zasada zaufania do prawa opiera się na pewności prawa i przewidywanym postępowaniu organów państwa. Zasada ta skierowana jest nie tylko do obywateli ale i oczywiście organów, których obowiązkiem jest działanie zgodnie z prawem.

Prawodawca wykonał wyrok Trybunału Konstytucyjnego, choć ze znacznym, bo 6 letnim opóźnieniem i trudno mu z tego czynić jakikolwiek zarzut. Skarżącemu w toku rozpoznawania sprawy przysługiwały środki prawne w celu ponaglenia organu do wydania decyzji – m.in. skarga na bezczynność czy przewlekłość.

Z kolei powoływana często w tych sprawach zasada lex retro non agit również na gruncie procedury administracyjnej doznaje pewnych wyjątków (np. zamknięcie drogi do możliwości wzruszania aktów własności ziemi). W odniesieniu do przyjętej retroaktywności przepisów ustawy, dopuszcza się możliwość wprowadzenia przez ustawodawcę zarówno retroakcji, jak i retrospekcji. Nie sposób abstrakcyjnie wykluczyć istnienia wymagających ochrony konstytucyjnych wartości, które będą uzasadniać odstępstwo od zasady nieretroaktywnego działania prawa. Jednakże tego rodzaju odstępstwo musi być wolne od arbitralności i podlegać ocenie z perspektywy celowości i proporcjonalności (por. orzeczenia o wzajemnym stosunku zasady lex retro non agit i zasady ochrony prawa nabytych: np. wyroki TK z 15 września 1998 r., K 10/98, z 8 grudnia 2009 r., SK 34/08). W ocenie Sądu, racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Z tego względu przyjęte rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności, w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki (vide wyrok tut. Sądu w sprawie I SA/Wa 148/22 (LEX nr 3354507) i przywołany tam wyrok ETPCz z 30 sierpnia 2007 r., Wielka Izba, skarga nr 44302/02, § 68).

Nie jest przy tym rzeczą organów i sądu analiza procedury uchwalania aktu normatywnego. Od tego jest Trybunał Konstytucyjny. Jak wskazano kwestia długości trwania postępowania przed organami mogła być przedmiotem skargi na bezczynność czy przewlekłość a długość postępowania nie ma wpływ na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji.

Strona nie dostrzega, że każdy system prawa przewiduje ograniczenia czasowe w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu. Tytułem przykładu można przywołać: zasiedzenie, następujące odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i 2 k.c.); przedawnienie roszczeń przeciwko wieczystemu użytkownikowi o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, jak również roszczenie wieczystego użytkownika o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu, które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty (art. 243 k.c.); przedawnienie roszczeń z czynów niedozwolonych (art. 4421 § 1 i 2 k.c.).

Tym samym prawidłowo organy obu instancji uznały, że dalsze prowadzenie postępowania w świetle powołanego wyżej przepisu ustawy nowelizującej k.p.a., w obecnym stanie prawnym, jest niedopuszczalne. Wobec tego, Wojewoda umarzając postępowanie nie naruszył prawa - art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, zaś Minister utrzymując w mocy decyzję organu I instancji nie naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zakresie w jakim uniemożliwia wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji R.P. (dot. przyjętego rozwiązania intertemporalnego). Zatem, w sytuacji stwierdzenia niekonstytucyjności, strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – art. 145a k.p.a. Obecnie, zgodnie z zasadą domniemania konstytucyjności aktu normatywnego, brak jest podstaw do stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów ustawy nowelizującej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji wyroku.