Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 657/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 26 stycznia 2024 r., nr SKO-NP-4115-329/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z dnia 26 stycznia 2024 r., nr SKO-NP-4115-329/23 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 31 lipca 2023 r., znak: MOPS. III. 524.Od. 001928. SP.07. 2023, w którym odmówiono A. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad S. G.

W podstawie prawnej wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 r., poz. 1429).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia, A. Z., działając poprzez pełnomocnika adwokata K. G. zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie uwzględniono bowiem okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy w prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji, SKO wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz.390 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. z uwagi na fakt, że strona wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r. Zatem niniejsza sprawa zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, podlega rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Kolegium uznało, że rozstrzygnięcie organu l instancji co do zasady jest prawidłowe pomimo błędnego uzasadnienia, gdyż organ l instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443).

Następnie wskazano, że S. G. (matka skarżącej) legitymuje Orzeczeniem o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 15 czerwca 2023 r., znak: [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Sączu zaliczającym ww. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i stwierdzającym, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a znaczny stopnień niepełnosprawności datuje się od 11 maja 2023 r.

Z oświadczenia skarżącej z dnia 11 lipca 2023 r. wynika, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym 1 lutego 2017 r. (k. 7 a.a.). Do wniosku dołączono również zaświadczenie lekarskie z 15 maja 2023 r. – o rozpoznaniu u S. G. głuchoty obustronnej – ubytku (k. k. 6 a.a.) oraz ocenę psychologiczną z 25 maja 2023 r. (k. 6 a.a.)

Dokonując szczegółowej analizy prowadzonego przez organ l instancji postępowania, jak i wydanej w jego konsekwencji decyzji, Kolegium uznało, że rozstrzygnięcie organu l instancji co do zasady jest prawidłowe pomimo błędnego uzasadnienia.

Odnosząc się do uzasadnienia prawnego zaskarżonej decyzji, wskazano, iż organ l instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., póz. 1443).

W przedmiotowej sprawie, zdaniem Kolegium, należało wyjaśnić czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny, ustalił, że S. G. mieszka wraz z wnioskodawcą, obecnie ma 86 lat, od maja 2023 r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym z powodu schorzeń określonych symbolami przyczyn niepełnosprawności: 07-S -tj. choroby układu oddechowego i krążenia, 03-L -tj. zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu, pozostaje w leczeniu specjalistycznym z powodu schorzeń: miażdżycy, nadciśnienia tętniczego, niewydolności krążenia. Ma zaburzenia równowagi i pamięci. Korzysta z terapii psychologicznej co pół roku, ze względu na głuchotę ma ograniczone możliwości z komunikowaniem się z otoczeniem, porusza się samodzielnie po mieszkaniu i podwórku przy pomocy laski, czasami nie kontroluje sowich potrzeb fizjologicznych z tego powodu wymaga zaopatrzenia w pieluchomajtki. Ze względu na wiek i stan zdrowia S. G. wymaga pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu. Zakres opieki sprawowanej przez córkę niepełnosprawnej obejmuje: pomoc w przygotowaniu posiłków, prowadzeniu gospodarstwa domowego, utrzymaniu higieny osobistej, załatwianiu spraw urzędowych oraz w placówkach służby zdrowia - organizowanie wizyt lekarskich i towarzyszenie w nich.

W oświadczeniu z dnia 25 lipca 2023 r. skarżąca podała, że zapewnia matce stałą opiekę, która polega na robieniu zakupów, przygotowaniu posiłków, utrzymaniu higieny osobistej załatwianiu spraw w placówkach służby zdrowia. Wskazała, że zakres tej opieki nie pozwala jej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z kolei w załączonym do wniosku kolejnym oświadczeniu wnioskodawczyni opisała szczegółowe czynności dotyczące opieki nad niepełnosprawną matką, podając, że w godzinach: od 7 do 9 rano porządkuje łóżko, w zależności od potrzeb pomaga matce dotrzeć od toalety lub zakłada pieluchomajtki, przygotowuje ubranie i zakłada je mamie, od 9 do 11 przygotowuje śniadanie, podaje lekarstwa, mierzy ciśnie, w godzinach od 11 do 13 wykonywanie ćwiczeń rehabilitacyjnych, rozmowa. Godziny od 13 do 15 - to czas sprzątania mieszkania, wyjścia na zakupy, przygotowania obiadu i podania go. W godzinach 15-17 to czas oglądania programów telewizyjnych z mamą lub spacerów, 17-19 przygotowanie kolacji, a następie łóżka. Od 19-21 to kąpiele, smarowanie balsamami, masaż. Nadto podała, że opieka to również palenie w piecu, wyjazdy na wizyty lekarskie z mamą załatwianie spraw urzędowych.

W ocenie organu odwoławczego, ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem czynności wykonywane przez odwołującą ustalone na podstawie wywiadu oraz te wskazane w oświadczeniach, odwołującej (wyżej opisane) nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące ze starszymi rodzicami do alimentacji których są zobowiązane. Czynności wykonywane przez odwołującą wynikają wprost z faktu wspólnego zamieszkiwania z matką oraz z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. W podsumowaniu powyższego wątku, Kolegium stwierdziło, że wykonywanie ww. czynności z pewnością nie zajmuje odwołującej całego dnia i nie uniemożliwiają wykonywania tak specyficznej pracy, jak praca we własnym gospodarstwie rolnym.

Zdaniem SKO, okoliczności te wskazują, iż niepełnosprawna jest w stanie sama funkcjonować przez cześć dnia, a odwołująca ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym może dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych. Zatem, w ocenie organu II instancji, trudno przyjąć - na co słusznie wskazał organ pomocowy w zaskarżonej decyzji - iż w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo skutkowy między nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem.

W skardze na powyższą decyzję SKO, skarżąca, działająca przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie: prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

Nadto autor skargi wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji w całości; zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Powyższy zarzut został rozwinięty w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę SKO domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na to, że pełnomocnik skarżącej wniósł w skardze o zastosowanie tego trybu postępowania, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

Jako podstawę materialnoprawną podjętego rozstrzygnięcia wskazano art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., stosownie do art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis ten określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo-skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Jednak zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Bezsporne w tej sprawie było to, że matka skarżącej - legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 15 czerwca 2023 r. (k. 3 a.a.). W orzeczeniu stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczające do przyznania takiego świadczenia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego każdej osobie posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost by tak stanowił. Ze wskazanego przepisu wynika, że posiadanie takiego orzeczenia to tylko jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest ponadto wykazanie, że po pierwsze istnieje "konieczność" sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i po drugie, że jednocześnie ta "konieczność" wywołuje inną "konieczność", to jest rezygnację z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia (por. wyrok NSA z 6 maja 2022 r., I OSK 1472/21 i powołane tam orzecznictwo).

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np.: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r. I OSK 275/21).

W tym miejscu dodatkowego wyjaśnienia wymaga, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 uśr wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca (por. wyrok NSA z dnia: 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22 oraz 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2242/23).

Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego z dnia 25 lipca 2023 r. (k.16 a.a.) wynika, że skarżąca świadczy niepełnosprawnej pomoc w przygotowaniu posiłków, prowadzeniu gospodarstwa domowego, utrzymaniu higieny osobistej, załatwianiu spraw urzędowych oraz w placówkach służby zdrowia (organizowanie wizyt lekarskich i towarzyszenie w nich). Skarżąca też przygotowuje i podaje posiłki, które podopieczna spożywa samodzielnie. Skarżąca podała, że wszystko to zajmuje jej kilkanaście godzin dziennie.

Podopieczna średnio co drugi miesiąc korzysta z wizyty u lekarza rodzinnego, co trzeci miesiąc jest u otolaryngologa, co pół roku korzysta z terapii psychologicznej. Pozostaje też w leczeniu specjalistycznym z powodu schorzeń: miażdżycy, nadciśnienia tętniczego, niewydolności krążenia. Ma zaburzenia równowagi i pamięci oraz ograniczoną zdolność w zakresie komunikowania się. Porusza się samodzielnie w obrębie mieszkania.

W wywiadzie tym skarżąca oświadczyła również, że obecnie rodzina nie wymaga wsparcia w formie przyznania usług opiekuńczych.

W załączonym do wniosku oświadczeniu (k. 10 a.a.) skarżąca opisała szczegółowe czynności dotyczące opieki nad niepełnosprawną matką, podając, że:

- w godzinach od 7 do 9 rano: porządkuje łóżko, w zależności od potrzeb pomaga matce dotrzeć od toalety lub zakłada pieluchomajtki, przygotowuje ubranie i zakłada je mamie; - od godziny 9 do 11: przygotowuje śniadanie, podaje lekarstwa, mierzy ciśnie; - w godzinach od 11 do 13: wykonywanie ćwiczeń rehabilitacyjnych, rozmowa; - godziny od 13 do 15 - to czas sprzątania mieszkania, wyjścia na zakupy, przygotowania obiadu i podania go; - w godzinach 15-17 to czas oglądania programów telewizyjnych z mamą lub spacerów; - od godziny 17 do 19 ma miejsce przygotowanie kolacji, a następie łóżka; - w porze od g. 19 do 21 czas wypełniają kąpiele, smarowanie balsamami, masaż. Nadto skarżąca zaznaczyła, że opieka to również palenie w piecu, wyjazdy na wizyty lekarskie z mamą, załatwianie spraw urzędowych.

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że znaczna część wskazywanych czynności, które skarżąca wykonuje w ramach opieki nad matką odnosi się do szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego (przygotowywanie i podawanie posiłków, załatwienie spraw urzędowych, umawianie i towarzyszenie w wizytach lekarskich, sprzątanie, zakupy), które są przecież wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Pozwala to z jednej strony przyjmować, że czynności te nie angażują specjalnie dodatkowego czasu skarżącej, skoro także jej dotyczą, z racji wspólnego zamieszkiwania z matką (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21, WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21, WSA w Krakowie z 14 marca 2023r., sygn. III SA/Kr 1531/22), a z drugiej stwierdzić, że są one wykonywane także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mogą być realizowane tak przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy).

Podsumowując ten wątek, zgodnie powszechnym rozumieniem na prowadzenie gospodarstwa domowego składają się zazwyczaj czynności takie jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, sprzątanie mieszkania, pranie, zamawianie wizyt lekarskich oraz zakupy. Są to czynności związane z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia.

Zgodnie z poglądem WSA w Krakowie zawartym w wyroku z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. III SA/Kr 1846/22, warto w tym miejscu też dodać, że "wykonanie większości z tych czynności, nawet gdy są one niezbędne, może być tak zaplanowane, że ich realizacja może nastąpić w określonych godzinach rano i wieczorem, a pomiędzy tymi okresami jest możliwe wygospodarowanie czasu na inne niż z nimi związane cele, gdyż stan zdrowia matki skarżącej, a co za tym idzie możliwość jej funkcjonowania w życiu codziennym to umożliwia. Z pewnością matka skarżącej wymaga pomocy, ale pomoc jej w niektórych czynnościach związanych z codzienną egzystencją, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd zdaje sobie sprawę i rozumie trudności związane z przemieszczaniem się matki skarżącej (poruszanie się na wózku inwalidzkim), nie mniej jednak ani jej stan zdrowia, w konsekwencji i możliwość samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym, ani czynności opiekuńcze z tym związane, nie są one aż tak absorbujące czasowo, że wykluczają jakakolwiek pracę zawodową. Stąd zgodzić się należało z oceną Kolegium, że taki zakres i charakter czynności opiekuńczych nie mógł być uznany za wymagający całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Nie może przesądzić o innej ocenie tych czynności incydentalne przypadki upadku i urazów doznanych przez matkę, które to okoliczności podniesione zostały w skardze, gdyż takowe mogą się wydarzyć zawsze. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie, umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna."

Reasumując, w ocenie Sądu, skarżąca, reprezentowana w tej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazała, aby wymiar i charakter opieki sprawowanej nad matką wymagał całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub podejmowania pracy zarobkowej.

Zdaniem Sądu, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą mają zasadniczo charakter typowych czynności codziennych i mogą być łączone z pracą w gospodarstwie rolnym (nie implikują konieczności rezygnacji z pracy).

W oparciu o informacje przedstawione przez skarżącą, organ administracji ustalił ten element podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, który dotyczył sfery samodzielności matki. W ślad bowiem za twierdzeniami skarżącej, organ przyjął, że niepełnosprawna porusza się samodzielnie w obrębie mieszkania oraz samodzielnie spożywa posiłki. Ten wskazany wyżej stopień sprawności matki skarżącej w obszarze codziennego funkcjonowania przekłada się na zakres potrzebnej jej pomocy, który to zakres – jak wskazała skarżąca – obejmuje: przygotowanie i podawanie posiłków (4/5 posiłków), wizyty lekarskie (od potrzeby), załatwianie spraw urzędowych (od potrzeby), pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz utrzymania higieny, podawanie leków (2 razy dziennie).

Według Sądu, ocena wskazanego zakresu czynności opiekuńczych nie uprawniała do przyjęcia, iż ich realizacja wymusza potrzebę stałej obecności skarżącej przy matce, czy też nakazuje poświęcać matce ciągłą uwagę, powodując tym samym zaniechanie wykonywania aktywności zawodowej. Podkreślić bowiem trzeba, że ww. czynności nie są związane z nieodzownością stałej obecności opiekuna przez cały dzień. Uwzględniając powyższe czynności opiekuńcze oraz wskazaną wcześniej, pewną samodzielność niepełnosprawnej w określonych sferach codziennego funkcjonowania podzielić należało stanowisko organu II instancji o braku istnienia związku przyczynowo - skutkowego w tej sprawie.

Powyższe ustalenia Sądu korespondują ze stanowiskiem NSA zawartym w wyroku z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23, wydanym na kanwie podobnej sprawy: "Z akt sprawy nie wynika, aby matka strony była osobą całkowicie niesamodzielną, leżącą. Porusza się o własnych siłach, używając do pomocy laski. Ponadto, po przygotowaniu posiłku, nie wymaga karmienia ze strony innych osób. E. Ł. w toku postępowania wyjaśniała także, iż jej opieka nad matką koncentruje się na pomocy: w czynnościach higienicznych i w ubieraniu, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, wykonywaniu pomiarów ciśnienia, podawaniu lekarstw, umawianiu wizyt lekarskich i dowozie do placówek medycznych w razie potrzeby, jak też na prowadzeniu gospodarstwa domowego matki (pranie, sprzątanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych matki). W tej sytuacji rację ma Sąd I instancji, iż taki zakres czynności co prawda ogranicza stronę, jednakże nie uniemożliwia jej podjęcia pracy, chociażby w niewielkim zakresie. W przeważającej części opieka nad matką sprowadza się bowiem w tym przypadku do typowych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego a zatem nie powoduje konieczność sprawowania nad nią stałej opieki. Z kolei wykonywane wobec matki czynności stricte opiekuńcze (podawanie leków, pomiar ciśnienia, pomoc w ubieraniu, dbanie o jej higienę osobistą) są, w ocenie składu orzekającego, czynnościami tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiają wykonywania aktywności zawodowej w określonym wymiarze czasowym."

Nadto wskazać należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym. W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżąca zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem skarżąca powinna była przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA). Pełnomocnik skarżącej nie przedłożył też dokumentacji medycznej do sprawy na poparcie swojej argumentacji, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki ma charakter stały i długotrwały oraz wskazuje na istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia (lub rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad matką. Z przedłożonej do akt oceny psychologicznej z 25 maja 2023 r. (k. 6 a.a.) wynika, że matka skarżącej ma pełną orientację allopsychiczną, niepełną orientację co do miejsca i czasu, znaczne zaburzenie pamięci świeżej, nie nawiązuje i nie podtrzymuje kontaktu werbalnego z otoczeniem. Z powyższego nie wynika, żeby stan psychiczny skarżącej wymagał stałej obecności opiekuna. Ponadto psycholog z jednej strony wskazuje, że S. G. ma pełną orientację allopsychiczną (świadomość miejsca, czasu i przestrzeni), a z drugiej podaje, że ma niepełną orientację co do miejsca i czasu, co wskazuje na pewną sprzeczność i niekonsekwencję.

W tym miejscu trzeba też podkreślić, że twierdzenia skarżącej (lub jej pełnomocnika) są wewnętrznie sprzecznie. Najpierw bowiem podano w wywiadzie środowiskowym, że "obecnie rodzina nie wymaga wsparcia w formie przyznania usług opiekuńczych", a następnie zostało wskazane, że S. G. "wymaga stałej pomocy i opieki ze strony klientki w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych" (wywiad środowiskowy k. 16 a.a.). Powyższe wskazuje na pewną niekonsekwencję, bowiem skoro podopieczna nie wymaga wsparcia w formie usług opiekuńczych to oznacza, że tym bardziej nie jest jej potrzebna stała i długotrwała opieka ze strony skarżącej, która uniemożliwia podjęcie zatrudnienia choćby w minimalnym jego wymiarze.

Podsumowując, zgodzić się trzeba z oceną wyartykułowaną w zaskarżonej decyzji, że ustalony zakres faktycznie sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc w zasadzie wykracza tylko poza standardowe obowiązki domowe, nie uniemożliwia więc aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem prawidłowe jest stanowisko organu II instancji, że w przedmiotowym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaną przez nią opieką nad matką - w rozumieniu u.ś.r. Tym samym należy przyjąć, że skarżąca w tak ustalonym stanie faktycznym nie spełnia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Zarzut skargi Sąd uznał za nieuzasadniony. Organ prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do istotnego naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 pkt ustawy) oraz dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.