Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 434/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 4a i pkt 6
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Protokolant starszy referent Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr UP-293/2023 (340000/71.117919.2023 RSU) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 listopada 2021 r., nr [...]; 2) umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr UP-293/20223 z 25 kwietnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Oddział w B.) – dalej ZUS - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." po rozpoznaniu odwołania K. J. ( dalej określanej jako strona, Skarżąca utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 29 listopada 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 8.413,01 zł w tym na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, odsetek za zwłokę kosztów upomnienia.

Stan sprawy jest następujący;

17 czerwca 2021 r. do ZUS wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek uzasadniony trudną sytuację finansową związaną z COVID-19.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania decyzją z 29 listopada 2021 r. nr [...] odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; nie wykazała też strona, iż zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności z tytułu składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego; nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego, opłacenie należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zakwestionowała legalność decyzji organu I instancji podnosząc, że od października 2020 r, do maja 2021 r. nie uzyskiwała dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej a we wrześniu 2021 r. wznowiła jej prowadzenie. Oznajmiła, że aktualnie nie posiada środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec ZUS, a w przypadku dochodzenia należności w drodze egzekucji, dokona likwidacji działalności gospodarczej.

ZUS decyzją z 17 grudnia 2021r. nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż organ I instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis.

Zaznaczył, iż z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 7 lipca 2021 r., wynika że: strona jest mężatką; mikroprzedsiębiorcą; z prowadzonej działalności gospodarczej przychody i dochody firmy kształtowały się następująco: w 2019 r. przychód 60.627,29 zł dochód 56.966,37 zł, w 2020 r. przychód 81.288,90 zł strata 6.722,71 zł, do maja 2021 r. przychód 8.950,00 zł strata 5.408,38 zł, strona pracuje zarobkowo w R; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, z tytułu miesięcznych opłat - 2.000,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 600,00 zł - 800,00 kosztów związanych z leczeniem - 100,00 zł oraz innych - 120,00 zł; prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje dochód w miesięcznej wysokości 1.263,82 zł netto; nie posiada innych zobowiązań pieniężnych; nieruchomości, pojazdów oraz wierzytelności; posiada laptop o wartości 1.000,00 zł; podmiot nie znajduje się w likwidacji, upadłości lub w postępowaniu restrukturyzacyjnym.

Wskazał także, że: strona od 1 stycznia 2019 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów; od 23 października 2020 r. do 12 września 2021 r. była zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik w pełnym wymiarze czasu pracy przez firmę R Sp. z o.o., podstawa wymiaru składek wyniosła we wrześniu 2021 r. 3.261,25 zł, tj. 2.386,86 zł netto; aktualnie jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą; 29 maja 2020 r. uzyskała wsparcie w formie bezzwrotnej pożyczki w wysokości 5.000,00 zł; 21 października 2020 r., 23 listopada 2020 r. i 19 grudnia 2020 r. zostały przyznane świadczenia postojowe w wysokości po 2.080,00 zł każde (łącznie 6.240,00 zł); nie jest właścicielką bądź współwłaścicielką pojazdów i nieruchomości; mąż jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą (NIP: [...]) pod firmą P w zakresie transportu drogowego towarów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Gliwicach strona zakwestionowała legalność decyzji wydanej przez ZUS. Wskazała, iż dopiero od sierpnia 2021 r. zaczęła na nowo uzyskiwać "normalne" dochody, albowiem ponowny rozruch działalności wynosił (jak w większości branż) około 3 miesięcy od dnia zniesienia ograniczeń. Analogicznie w 2019 i 2020 r. w okresie nie obowiązywania zakazu uzyskiwała dochód w kwocie miesięcznej od 10 do 16 tysięcy złotych. Za chybione zatem uznała rozważania organu, iż zaistnienie stanu epidemii i ograniczenia z tym związane nie miały żadnego wpływu na działalność skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 8 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 259/22 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS.

W ocenie Sądu przy rozpoznawaniu wniosku strony w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek doszło do naruszenia przepisów art. 28 ust. 3, a w szczególności pkt 4a, 6 u.s.u.s. albowiem organ zaniechał samodzielnej oceny tej przesłanki całkowitej nieściągalności. W szczególności organ stwierdził, iż przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 4a usus nie zachodzi gdyż wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia jednak nie podał jaka jest wysokość upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, wysokość nie opłaconej składki i nie zestawił tych dwu wartości by ocenić przesłankę określoną w tym przepisie .

ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje nadmiernych skutków w sferze finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny.

Podobnie nie dokonał oceny przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 gdyż nie wskazał na podstawie jakich okoliczności faktycznych przyjął iż w sprawie jest oczywiste dla organu iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy decyzję z 29 listopada 2021 r.

Uzasadniając rozstrzygnięcie zaznaczył, ze akta sprawy zostały uzupełnione o zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2020 i 2021 (PIT-36L); informacje o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2020 i 2021 (PIT/B), dot. Skarżącej i jej męża; podsumowanie Księgi Przychodów i Rozchodów za rok 2022 oraz za miesiące 1/2023-2/2023 - P; podsumowanie Księgi Przychodów i Rozchodów za rok 2022 oraz za miesiące 1/2023-2/2023 dotyczące działalności Skarżącej; oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości.

Dalej organ uznał, że nie zachodzą w sprawie przesłanki umorzenia zaległości wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W szczególności zaś nie zaistniała przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł. Także nie zaistniała przesłanka z 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - w związku z nieopłaceniem składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zgodnie z uprawnieniami wynikającymi z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.). Dyrektor ZUS Oddział w R. wszczął wobec Skarżącej przymusowe dochodzenie należności obejmujące m.in. przedmiotowe zaległości, w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności z należącego do Skarżącej rachunku bankowego w [...], co pozwoliło na skuteczną windykację. 24 sierpnia 2022 r. wyegzekwowano wpłatę w łącznej wysokości 15.806,69 zł, która pokryła całość zadłużenia za okres 2/2020-5/2021 wykazanego w decyzji I instancji z 29 listopada 2021 r. nr [...] oraz pozostałe należności objęte wystawionymi na tamten czas tytułami wykonawczymi.

Rozważając zaistnienie w sprawie przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. nr 141, poz. 1365) organ uznał także, że sytuacja związana z pandemią koronawirusa nie jest podstawą do tego, by umorzyć zaległości z tytułu składek, gdyż muszą tutaj zachodzić inne szczególne okoliczności.

Wskazał, że państwo polskie udzielało bardzo dużego wsparcia przedsiębiorcom, którzy ponieśli straty z działalności z uwagi na zaistniałą sytuację związaną z COVID - 19. Tarcza Antykryzysowa dała możliwość ubiegania się o pieniądze, które pomagały przetrwać trudny czas epidemii koronawirusa.

Na podstawie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych otrzymała Pani pomoc rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z C0VID-19, udzieloną w ramach limitu 800 tys. euro na przedsiębiorcę, tj. pożyczkę warunkowo umorzoną w kwocie 5.000,00 zł od Prezydenta Miasta T. ZUS przyznał Skarżącej również świadczenie postojowe:

- 21 października 2020 r. (termin realizacji wypłaty 22 października 2020 r.) w kwocie 2.080.00 zł;

- 23 listopada 2020 r. (termin realizacji wypłaty 25 listopada 2020 r.) w kwocie 2.080.00 zł;

- 19 grudnia 2020 r. (termin realizacji wypłaty 22 grudnia 2020 r.) w kwocie 2.080,00 zł.

Decydując się na założenie działalności gospodarczej powinna Pani być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Z kolei wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.

W składanych wnioskach o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca nie powoływała się na problemy związane ze stanem swojego zdrowia. W toku prowadzonego postępowania nie przedłożyła żadnych dokumentów medycznych potwierdzających np. fakt konieczności stałego leczenia czy zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Skarżąca przedłożyła także dokumentację dotyczącą stanu zdrowia męża. Wynikające z niej problemy zdrowotne są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią, w ocenie ZUS, wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiały Skarżącej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego ich opłacenie. Nadto brak jest dokumentów, z których wynikałoby, że mąż Skarżącej wymaga stałej opieki lub pomocy osób trzecich, tym bardziej, że stan zdrowia pozwala mu jednocześnie prowadzić działalność gospodarczą i pracować w pełnym wymiarze czasu pracy.

Organ we własnym zakresie ustalił, że od 1 marca 2022 r. Skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako pracownik B Sp. z o.o. w pełnym wymiarze czasu pracy. Wykazane podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy wyniosły kolejno: 1/2023 - 4.007,68 zł, 2/2023 - 5.169,27 zł i 3/2023 - 5.364,31 zł, co daje miesięcznie średnio kwotę 3.634,45 zł netto.

Ponadto Skarżąca podlega ubezpieczeniu zdrowotnego z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, z której, jak oświadczyła:

- w 2020 r. - przychód wyniósł 81.288,90 zł, strata wyniosła 6.722,71 zł,

- w 2021 r. - przychód wyniósł 67.640,47 zł, dochód wyniósł 22.931,22 zł,

- w 2022 r. - przychód wyniósł 173.891,02 zł, dochód wyniósł 19.330,63 zł.

Konkludując organ stwierdził, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W przedmiotowej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia, że i sytuacja finansowa Skarżącej ma charakter trwały. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uprzednio wydawanych decyzjach słusznie upatrywał szansę na wyegzekwowanie należności w najbliższej przyszłości.

Organ podkreślił także, że istotą prowadzonego postępowania jest ustalenie rzeczywistych dochodów osoby zobowiązanej jak i realnych obciążeń jakie ponosi. Co istotne w toku postępowania organ pouczał Panią o możliwości uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające. Na braki w zakresie dowodowym wskazuje także treść decyzji pierwszoinstancyjnej. Pomimo to także na etapie ponownego rozpoznania sprawy przez organ Skarząca nie wykazała w sposób dostateczny swoich twierdzeń środkami dowodowymi. Tym samym obraz sytuacji socjalno-materialnej nakreślony w oświadczeniu nie znajduje potwierdzenia w obiektywnym materiale dowodowym dotyczącym i konkretnej sytuacji życiowej.

W skardze skierowanej do sądu administracyjnego Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. Podkreśliła, ze przy ocenie zdolności do opłacania składek, które są zobowiązaniem osobistym, należy brać pod uwagę przede wszystkim sytuacje osoby zobowiązanej a nie jej rodziny.

Powołała się na szereg orzeczeń sądów powszechnych dotyczących postępowania restrukturyzacyjnego czy o zapłatę wynagrodzenia. Podniosła także, że z powodu epidemii, która niewątpliwie była stanem nadzwyczajnym, zmuszona była podjąć pracę zawodowa poniżej jej kwalifikacji.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Podtrzymał w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i przytoczoną na jego poparcie argumentację.

Na rozprawie pełnomocnik Skarżącej przyznał, ze doszło do egzekucji z rachunku bankowego. Jednak rachunek nie należał do Skarżącej lecz do jej matki. Egzekucja zatem była bezprawna. Nie wie jak toczą się rozmowy matki Skarżącej z bankiem dotyczące tej egzekucji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawa udzielenia Skarżącej ulgi w postaci umorzenia zaległych składek za okres wskazany we wniosku jest powtórnie rozpoznawana przez sąd administracyjny.

Stosownie do treści art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 359, dalej określanej skrótem P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Zatem ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie może formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem. Przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji lub postanowienia (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1602/12; wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I GSK 1498/13). Z kolei wskazania określają sposób postępowania w przyszłości tak organu ponownie rozpoznającego sprawę jak i sądu oczerniającego wydany po ponownym rozpoznaniu sprawy akt. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału zebranego w sprawie (wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 2013/21). Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w wyroku może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego.

W sprawie wiążące oceny prawne i wskazania zostały wyrażone w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 8 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 259/22.

W tym miejscu należy przypomnieć, że Zgodnie zaś z treścią art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wyrok prawomocny ma przy tym powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia (art. 171 P.p.s.a.).

Zakres powagi rzeczy osądzonej, jak i zakres związania prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego odnosi się zatem do tego, co było przedmiotem rozstrzygnięcia w konkretnej, rozpoznawanej sprawie. Z powagi rzeczy osądzonej korzysta przy tym jedynie sentencja wyroku, a jego motywy tylko w takich granicach, w jakich stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne do wyjaśnienia jego zakresu. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1394/10 i z dnia 7 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 2103/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rozważając wyznaczenie granic rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, odwołać się należy do art. 1 w związku z art. 3 § 1 P.p.s.a. Według art. 1 P.p.s.a.: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne)". Artykuł 3 § 1 P.p.s.a. stanowi: "Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosuje środki określone w ustawie". Rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej nastąpi, gdy sąd administracyjny przeprowadził kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego działania, bezczynności lub przewlekłości prowadzonego postępowania przez organ wykonujący administrację publiczną i w wyniku tego rozpoznania zastosował środek wobec tego działania, bezczynności lub przewlekłości (wydał wyrok uwzględniający skargę) lub odmówił zastosowania środka (wydał wyrok oddalający skargę). Pamiętać przy tym należy, że bierze pod rozwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonego aktu. Bowiem, jak stanowi art. 133 P.p.s.a., Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż Sąd przy ocenie legalności aktu bierze pod uwagą materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia

Wprawdzie res iudicata, powaga rzeczy osądzonej, obejmuje sentencję orzeczenia, jednak biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, ta zaś wyrażona jest w uzasadnieniu, to na zakres powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 P.p.s.a. wskazują motywy wyroku - tak NSA w wyrokach z dnia 6 lutego 2018 r. sygn. akt II FSK 224/16, jak i 11 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1074/07). Pod pojęciem "oceny prawnej" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie oceną prawną odnosi się do określonych elementów uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu przedstawione jest rozumowanie, które doprowadziło sąd do określonej konkluzji prawnej. Analiza treści uzasadnienia wyroku jest zatem kluczowa dla określenia zakresu przedmiotowego ferowanych przez sąd administracyjny ocen. Pozwala ona na ustalenie, co wziął sąd pod uwagę, uwzględniając wniesioną skargę lub ją oddalając (tak też WSA w Warszawie w wyroku z 20 listopada 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 2898/16, wyrok NSA z 11 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 1074/07). Jak z tego wynika, dla prawidłowego odczytania treści sentencji orzeczenia należy się kierować treścią jego uzasadnienia.

Z treści zaś uzasadnienia przywołanego wyżej wyroku WSA w Gliwicach z 8 listopada 2022 r. że przedmiotem oceny sądu była decyzja ZUS z 17 stycznia 2022 r. i ustalony w niej stan faktyczny sprawy. W ocenie WSA w Gliwicach w niedostateczny sposób wyjaśniono brak zaistnienia lub zaistnienie przesłanek z art. 28 ust 3 pkt 4a i 6 u.s.u.s. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd nie podzielił poglądu WSA w Warszawie z wyrażonego w wyroku z 15 grudnia 2009 r. sygn. akt V SA/WA 969/09, iż postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. W ocenie Sądu, to organ administracyjny ma obowiązek samodzielnie ustalić przesłankę całkowitej nieściągalności (oczywistość, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne). W tym zakresie to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje nadmiernych skutków w sferze finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Mając na uwadze postanowienia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. zgodnie z którym całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego powinno prowadzić do jednoznacznego ustalenia, czy przesłanka przewidziana w tym przepisie wystąpiła, czy też nie wystąpiła.

Z powyższego wynika, ze poza zakresem oceny Sądu była kwestia przeprowadzonej wobec Skarżącej w sierpniu 2022 r., a wiec po wydaniu przez ZUS decyzji z 17 stycznia 2022 r., skutecznej egzekucji zaległych składek za okres objęty jej wnioskiem z 17 czerwca 2021 r.

Według art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej okrzesanej skrótem K.p.a.) gdy postępowanie z jakiekolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że bezprzedmiotowość, o której mowa w tym przepisie, oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Zachodzi ona zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania. Bezprzedmiotowość może mieć charakter podmiotowy, jak i przedmiotowy. Zawsze jednak oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Organ umarza więc postępowanie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego i do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Przyjmuje się także, że istota bezprzedmiotowości postępowania polega na nastąpieniu takiego zdarzenia prawnego lub faktycznego, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy (wyrok NSA z dnia 6 lipca 2020 r., II OSK 818/20, i powołane tam orzecznictwo; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I GSK 2078/19.

W sprawie nie jest spornym to, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji zaległe składki objęte wnioskiem skarżącej z 17 czerwca 2021 r. za okres od października 2020 r. do maja 2021 r. zostały w całości wyegzekwowane przez ZUS. Przyznał to pełnomocnik Skarżącej. To zaś oznacza, że w dacie wydania decyzji ostatecznej nie istniały już zaległości mogące być przedmiotem umorzenia. Tym bardziej bezprzedmiotowym stało się rozważanie, czy można wobec Skarżącej przeprowadzić skuteczna egzekucję, czy też nie. Poza granicami rozpatrywanej sprawy znajduje się, podniesiona przez pełnomocnika Skarżącej, kwestia poprawności przeprowadzenia egzekucji zaległych składek.

W rozpatrywanej sprawie w toku prowadzenia postępowania administracyjnego zaistniała sytuacja, w której "zniknął" przedmiot sprawy. To zaś oznacza, ze w istotny sposób zmienił się stan faktyczny i w konsekwencji prawny sprawy w stosunku do tego, który był przedmiotem oceny WSA w Gliwicach w wyroku z 8 listopada 2022 r. W konsekwencji Sąd rozpoznający niniejsza sprawę nie był związany ocena prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wyroku z 8 listopada 2022 r. Dotyczy to także organu orzekającego w sprawie, który po wyegzekwowaniu zaległych składek nie powinien był już orzekać merytorycznie o możliwości ich umorzenia.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

Uznając jednocześnie, że z uwagi na stwierdzony charakter naruszenia prawa brak jest podstaw do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. Sąd postępowanie to umorzył. Zgodnie z ww. przepisem w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Taka sytuacja, co wyżej wskazano, wystąpiła w rozpoznawanej sprawie.