Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 852/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej~Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 174 pkt 1 i 2, art. 145 § 1 lit. c),
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 67a § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 49c ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1333
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Konrad Halota, po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 2216/21 w sprawie ze skargi G.K. na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 13 września 2021 r. nr PR4.8011.41.2021.GOX w przedmiocie ulgi płatniczej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od G.K. na rzecz Ministra Finansów kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 17 lutego 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 2216/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G.K. na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 13 września 2021 r., znak PR4.8011.41.2021.GOX w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a".

Skargę kasacyjną od wyżej opisanego wyroku wniósł G.K. zaskarżając go w całości. Na zasadzie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a" przejawiające się w dokonaniu przez Sąd niewłaściwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, poprzez błędną analizę i ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co skutkowało poczynieniem w sprawie na podstawie tejże oceny błędnych ustaleń faktycznych, dotyczących rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, która to sytuacja, wbrew uznaniu Sądu, uzasadniała uwzględnienie wniosku skarżącego o umorzenie opłaty legalizacyjnej;

II. naruszenie prawa materialnego poprzez błędne jego zastosowanie, tj.:

- art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.) – dalej jako: "O.p." w zw. z art. 49c ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. 2020 r., poz. 1333 ze zm.) – dalej jako: "P.b", polegające na błędnym uznaniu, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie podlega pod hipotezę wymienionych wyżej norm i przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka pozytywna dla umorzenia opłaty legalizacyjnej strony skarżącej, mimo iż w rzeczywistości ważny jej interes został należycie w toku postępowania wykazany.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o:

I. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;

II. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji;

III. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa według norm prawem przepisanych;

IV. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

Stosownie do art. 49c ust. 1 P.b. do opłat legalizacyjnych, o których mowa w art. 49 ust. 1 i art. 49b ust. 4, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organu podatkowego przysługują wojewodzie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Naruszenie powołanych przepisów przez Sąd I instancji miało polegać na tym, że Sąd ten nie dostrzegł, że organy administracji publicznej dokonały błędnej analizy i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych. Wbrew bowiem stanowisku organów, i Sądu I instancji, sytuacja skarżącego uzasadniała umorzenie opłaty legalizacyjnej. Uzasadnienie tego zarzutu oparte zostało na dwóch argumentach. Po pierwsze organ skupił się na aktywach posiadanych przez skarżącego pomijając wykazywane problemy finansowe. Po wtóre nie zbadano jaki był stopień naruszenia przepisów ustawy – Prawo budowlane i czy nałożona opłata legalizacyjna była adekwatna do stopnia tego naruszenia.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, jak i z poprzedzającej go decyzji Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wynika, że przedmiotem analizy i oceny był zarówno stan aktywów skarżącego jak i ciążące na nim zobowiązania. Zestawienie tych dwóch wielkości, wynikających z akt sprawy, i czytelnie przedstawionych w uzasadnieniu wyroku, prowadzi do wniosku, że uprawniona była konstatacja, że sytuacja finansowa i osobista skarżącego i jego rodziny nie stanowi o wystąpieniu przesłanki ważnego interesu strony lub interesu publicznego, o których mowa w art. 67a § 1 O.p. Należy podkreślić, że w skardze kasacyjnej nie sprecyzowano jakie dowody bądź okoliczności istotne dla sprawy zostały pominięte, względnie nie wyjaśniono, na czym konkretnie miałaby polegać wadliwa ocena zgromadzonych dowodów. Okoliczność, że organ wyprowadził ze zgromadzonego w sprawę materiału dowodowego wnioski niezgodne z oczekiwanymi przez stronę nie stanowi o wadliwości tej oceny, w konsekwencji o naruszeniu art. 80 K.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w skardze kasacyjnej nie wyjaśniono jakie to konkretnie działania strony z przeszłości powinny być wzięte pod uwagę przy wydawania zaskarżonego wyroku, i jaki ewentualnie mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. Uniemożliwia to Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę zasadności tego argumentu.

Co do ustalenia skutków nieuwzględnienia wniosku o ulgę, należy wyjaśnić, że opłata legalizacyjna jest naliczana na wniosek strony, w wielkościach wynikających z przepisów ustawy – Prawo budowlane, a jej celem jest legalizacji samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego. Jej uiszczenie jest prawem a nie obowiązkiem strony. W kontekście powyższych ustaleń Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ocena skutków ewentualnego nieuwzględnienia wniosku o umorzenie opłaty legalizacyjnej nie jest obowiązkiem organów właściwych dla załatwienia wniosku o umorzenie opłaty legalizacyjnej.

Co drugiego z przedstawionych w skardze kasacyjnej argumentów należy stwierdzić, że postępowanie w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej prowadzone na podstawie art. 67a § 1 O.p. w zw. z art. 49c P.p. jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej. Dlatego też nie może być przedmiotem analizy i oceny w postępowaniu dotyczącym umorzenia tej opłaty kwestia zasadności jej naliczenia i adekwatność do stopnia naruszenia przepisów Prawa budowlanego. W tym zakresie stronie przysługują stosowne środki zaskarżenia określone w ustawie – Prawo budowlane. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela odmiennych poglądów wyrażonych w orzeczeniach powołanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 67 § 1 pkt 3 O.p. należy stwierdzić, że zgodnie powołanym wyżej przepisem organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Możliwość udzielenia ulg w spłacie należności publicznoprawnej przewidziana w art. 67a § 1 O.p. uzależniona jest zatem od zaistnienia przesłanek w postaci ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Decyzja w tym zakresie ma charakter decyzji uznaniowej.

Wskazać należy, że w art. 67a § 1 O.p. przewidziane zostały dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową - "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". W przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje jedna z przesłanek określonych w art. 67a § 1 O.p., organ w sposób uznaniowy, lecz nie dowolny, podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy przyznać podatnikowi ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, czy też nie. W ten sposób wyznaczone są niejako dwie fazy postępowania podatkowego, prowadzonego w przedmiocie ulgi w spłacie zaległości podatkowej (np. wyrok NSA z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15). W pierwszej, organ podatkowy obowiązany jest dokonać ustalenia czy zachodzi przynajmniej jedna z wymienionych przesłanek zastosowania ulgi, co wymaga zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. Kontrola sądowa legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania, nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Organ, po stwierdzeniu wystąpienia jednej z przesłanek podejmuje decyzję czy uwzględnić wniosek i wybór rozstrzygnięcia należy do organu administracji podatkowej. Sąd nie ma możliwości zmiany wyboru, jakiego organ dokonał wydając określone rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego (wyrok NSA z 13 kwietnia 2023 r., III FSK 2164/21).

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że skoro Sądu I instancji słusznie ocenił, że organ administracji publicznej prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki ważnego interesu strony lub interesu publicznego, to prawidłowo także ocenił, że brak było podstaw do umorzenia opłaty legalizacyjnej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.)

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. ustawy.

sędzia NSA Bogusław Woźniak sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Wojciech Stachurski