Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 478/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust.2 pkt 2, art. 61 ust.2 e, art. 59 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi D. K., A. K. i M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2022 r. nr KOC/5113/Op/22 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 19 grudnia 2022 r., nr KOC/5113/Op Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołań D.K., M. K. oraz A. K. od decyzji Prezydenta m. [...] z 19 lipca 2022 r., nr [...] o ustaleniu opłaty za pobyt B. K. w domu pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją Prezydenta m. [...] z 19 lipca 2022 r. orzeczono o ustaleniu opłaty za pobyt B. K. w domu pomocy społecznej od osób zobowiązanych: M. K. (syna), A. K. (wnuczki), M. K. (wnuka) i D. K. (wnuka) w wysokości po 693,90 zł miesięcznie od 5 marca do 31 marca 2021 r., w wysokości po 715,02 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r. i po 712,89 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2022 r. Ponadto orzeczono, że M.K., R. K., A. K. (córka), G. K. i M. K. nie ponoszą odpłatności za pobyt B. K. w domu pomocy społecznej w związku z nieprzekroczeniem dochodu o kwotę 300% kryterium dochodowego.

Odwołanie od decyzji Prezydenta wnieśli: D. K., M. K. i A. K.

Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wskazało, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.).

Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym gmina i osoby określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z art. 61 ust. 2 ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Natomiast stosownie do art. 61 ust. 2d ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Z kolei zgodnie z art. 61 ust. 2e ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Przepis art. 61 ust. 2f ustawy stanowi, że wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Kolegium wyjaśniło, że dochody przebywającego w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] B. K. nie wystarczają na pokrycie wszystkich kosztów jego pobytu w tej placówce. Zaistniała więc potrzeba ustalenia pozostałych kosztów od osób zobowiązanych.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący są osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt B. K. w domu pomocy społecznej, jako ich zstępni, stosownie do art. 61 ust. 2 pkt ustawy.

Pomimo pisemnych wezwań organu, skarżący uniemożliwili przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz nie wyrazili zgody na zawarcie umowy.

Kolegium wskazało, że jeżeli skarżący w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organ I instancji, pomimo kierowanej do nich korespondencji przyjęli bierną postawę, ignorując wezwania organu i nie stawiając się w ośrodku pomocy społecznej celem umożliwienia przeprowadzenia z nimi wywiadu środowiskowego, nie wyrażając przy tym gotowości zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, to zaistniała podstawa do uznania, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 61 ust. 2e ustawy. Ratio legis tego przepisu jest możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby

obowiązane (por. wyrok WSA w Szczecinie z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 849/20). W związku z tym zaszły podstawy do zastosowania regulacji, o której mowa w art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej.

Kolegium wyjaśniło, że poza mieszkańcem domu jest dziewięć osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty (zstępnych). Mieszkaniec domu pomocy społecznej ponosi opłatę w wysokości: 1878,35 zł, zaś różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca wynosi 6245,12 zł w marcu 2021 r., 6435,19 zł od kwietnia 2021 r. do marca 2022 r. i 6416,02 zł od kwietnia 2022 r.

Wobec tego skarżący ponoszą odpłatność za pobyt B. K. w domu pomocy społecznej w wysokości po 693,90 zł miesięcznie od 5 marca do 31 marca 2021 r. (6245,12 zł/9 = 693,90 zł), po 715,02 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r. (6435,19 zł/9 = 715,02 zł) i po 712,89 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2022 r. (6416,02 zł/9 = 712,89 zł).

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że w toku prowadzonego postępowania przed organem I instancji skarżący nie złożyli wniosku o zwolnienie ich z opłaty częściowo lub całkowicie stosownie do art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Nie przedstawili również żadnej argumentacji mogącej stanowić podstawę do podjęcia przez organ takiej decyzji. Tym samym brak było podstaw do rozpatrywania tej kwestii w zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy podniósł, że kwestie dotyczące zwolnienia z opłaty oraz relacji skarżących z dziadkiem, w tym załączone do odwołania dowody, mogą być rozpatrywane w odrębnym postępowaniu o zwolnienie z opłaty za pobyt B. K. w domu pomocy społecznej, po złożeniu przez skarżących stosownego wniosku do Prezydenta m. [...].

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 19 grudnia 2022 r. wnieśli D. K., M. K. i A. K..

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a. art. 64 pkt 2, 3 i 7 ustawy, poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji kiedy

- skarżący D. K. i M. K. pozostają osobami bezrobotnymi na utrzymaniu matki i cała trójka utrzymuje się jedynie z jej wynagrodzenia,

- skarżąca A. K. do niedawna studiowała, aktualnie wyjechała za granicę, gdzie docelowo co prawda będzie się utrzymywać sama jednak leczy się psychiatrycznie, co znacznie wpływa na jej możliwość samodzielnego funkcjonowania oraz możliwości zarobkowe,

- cała trójka skarżących nigdy tak naprawdę nie poznała dziadka, widzieli go raz w trakcie przelotnego przypadkowego spotkania, ani ojciec R. K., ani dziadek nie utrzymują z nimi kontaktu, żaden z nich nie poczuwał się do jakichkolwiek świadczeń o charakterze alimentacyjnym na ich rzecz a także nie uczestniczył w najmniejszym stopniu w ich życiu całkowicie ich zaniedbując,

b. art. 61 pkt 2 ust. 2 lit. b ustawy poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, kiedy w okolicznościach niniejszej sprawy posiadany dochód na osobę w gospodarstwie domowym skarżących jest nie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty jest niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu

i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w tym między innymi:

- zaniechanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego,

- pominięcie informacji zawartych w korespondencji mailowej, jaką prowadziła A. K. z organem udzielając mu tą drogą wszelkich niezbędnych informacji i wyjaśnień, w tym wskazywała na okoliczności uzasadniające zwolnienie jej z opłaty za pobyt dziadka w [...] i brak zgody na ponoszenie opłaty a także złożonego przez nią wniosku o zwolnienie z opłat,

- pominięcie informacji przekazywanych przez skarżących drogą telefoniczną w zakresie braku uzyskiwania przez nich dochodu oraz podstaw do zwolnienia ich z obowiązku ponoszenia opłat,

- zaniechanie ustalenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie w stosunku do skarżących pomimo posiadanych w tym zakresie informacji o zarejestrowaniu skarżących jako bezrobotnych oraz oświadczeń o wysokości osiąganego dochodu przez matkę skarżących i braku dochodów po stronie skarżących,

- pominiecie wyjaśnień złożonych przez K. K., która działała jako pełnomocnik skarżących, w których w sposób szczegółowy i wyczerpujący odniosła się do stanu faktycznego sprawy jak i wskazywała okoliczności uzasadniające zwolnienie skarżących z opłaty i brak zgody na ponoszenie opłaty, dochody jakie osiąga będąc jedynym żywicielem rodziny, a także dowody na powyższe okoliczności,

- pominięcie oświadczeń świadków, którzy podkreślali brak jakiegokolwiek kontaktu ze strony B. K. ze skarżącymi,

b. art. 7, 76 § 1, art. 77 § 1 i 80 kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności dokumentom:

- postanowieniu z 31 maja 2007 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie niealimentacji R. K. wobec swoich dzieci,

- zaświadczeniu z 14 marca 2014 r. wydanym przez Prokuraturę Rejonową [...] o złożeniu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa niealimentacji przez R.K.,

- postanowieniu z 5 maja 2014 r. o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie uporczywego uchylania się przez R. K. od obowiązku alimentacyjnego,

- zaświadczeniu z 9 sierpnia 2022 r. wydanym przez Komornika Sądowego D. K., a także decyzji Prezydenta Miasta [...] z 21 września 2010 r. odmawiającej skarżącym prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o co wystąpiła ich matka w związku z przekroczeniem progu dochodowego o 99 gr.,

pomimo, że dokumenty te mają moc dokumentów urzędowych, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności, iż skarżący będąc na wyłącznym utrzymaniu matki K. K., która pozostawała bez jakiejkolwiek pomocy ze strony byłego męża oraz rodziny byłego męża i usiłowała pozyskać środki do życia dla dzieci w drodze przymusu państwowego - nie powinni być zobowiązani wobec dziadka ze strony ojca, który nigdy nie widział ani swojej synowej ani wnuków i nie wykazywał jakiegokolwiek

zainteresowania ich istnieniem - za nie udowodnioną.

c. art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 kpa obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnego z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 kpa,

d. art 8 kpa poprzez działanie przez organ odwoławczy w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej przez uczestników postępowania z uwagi na utrzymanie decyzji w mocy przy całkowitym pominięciu argumentów i dowodów przedkładanych przez stronę skarżącą, jej wyjaśnień i wniosków, bez wyraźnej ku temu podstawy faktycznej i prawnej,

e. art. 138 § 1 pkt 1 kpa, polegające na błędnym zastosowaniu i utrzymaniu w mocy wadliwej decyzji organu I instancji.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęli w uzasadnieniu skargi. Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodów wskazanych w skardze na podane w niej okoliczności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przeprowadzonej 13 lipca 2023 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze, gdyż odpisy dokumentów zawnioskowanych jako dowody znajdują się w aktach administracyjnych sprawy, za wyjątkiem pisma A. K. z 12 sierpnia 2022 r. o zwolnienie z ponoszenia kosztów pobytu dziadka w [...]. Pisma takiego nie ma w aktach administracyjnych. Poza tym pismo nie zostało podpisane i nie wynika, aby było złożone do organu (brak prezentaty organu lub innego dowodu złożenia go w organie lub przesłania do organu).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organy przytoczyły obowiązujące przepisy dotyczące zasad odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej i osób zobowiązanych do ich ponoszenia i prawidłowo zastosowały je do stanu faktycznego w niniejszej sprawie.

Niewątpliwie skarżący, jako wnuki B. K. (zstępni), należą do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt dziadka w [...] - zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy stanowi, że opłatę ponoszą, m.in. zstępni zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy. W przedmiotowej sprawie do zawarcia umowy nie doszło.

Stosownie do art. 61 ust. 2e ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt. 2 zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W niniejszej sprawie było 9 osób zobowiązanych o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, w tym skarżący.

Z kolei opłata wskazana w art. 61 ust. 2e ustawy, to opłata ustalana w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Do ustalenia decyzją opłaty w tej wysokości dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taką odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy. Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu i sytuacji materialnej.

Przepis art. 61 ust. 2e ustawy był podstawą wydania decyzji. Z treści przepisu wynika, że chodzi o "niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego". Skarżący nie wyrazili zgody na przeprowadzenie wywiadu.

Organ w korespondencji prowadzonej z nimi informował o treści przepisów, jakie będą mieć w sprawie zastosowanie i jakie konsekwencje z tego wynikają, w tym o konieczności przeprowadzenia wywiadów środowiskowych (pisma: z 22 kwietnia 2021 r., z 2 czerwca 2021 r., z 8 września 2021 r. z 14 września 2021 r., z 7 czerwca 2022 r.). Pomimo odbioru korespondencji kierowanych przez organ skarżący D.K. i M.K. nie udzielili odpowiedzi na pisma i nie nawiązali kontaktu z pracownikiem socjalnym (zwrotne potwierdzenia odbioru pism oraz notatki urzędowe z 25 lipca i 29 listopada 2022 r.).

Natomiast skarżąca A. K. w piśmie z 23 września 2021 r. przedstawiła swoją sytuację rodzinną i brak relacji z dziadkiem, stosunek ojca do obowiązków wobec dzieci. Natomiast w piśmie z 24 czerwca 2022 r. wprawdzie oświadczyła, że nie unika kontaktu z organem i przeprowadzenia wywiadu, jednakże do wywiadu nie doszło. Skarżąca w powyższym piśmie oświadczyła, że 3 lipca 2022 r. wyjeżdża do Australii. Załączyła także zaświadczenie lekarskie.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, zarówno pisemne, mailowe, jak i telefoniczne wyjaśnienia, oświadczenia stron i innych osób, złożone dokumenty nie spełniają przesłanek wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Na podstawie delegacji zawartej w art. 107 ust. 6 ustawy obejmującej, m.in. wskazanie sposobu i terminów przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego - mając na uwadze konieczność zapewnienia rzetelności i kompleksowości przeprowadzanego rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz identyfikacji pracownika socjalnego - Minister Rodziny i Polityki Społecznej wydał 8 kwietnia 2021 r. rozporządzenie w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. poz. 893). W § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazano, że wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.

Nie ma zatem wątpliwości, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby zobowiązanej lub uprawnionej, co wydaje się rzeczą naturalną i niezbędną z uwagi na cele jakie ma zrealizować ta czynność dowodowa. Jest to bowiem szczególny charakter dowodu, którego zamierzeniem jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenie oraz korzystających ze świadczeń, bądź tak jak w niniejszej sprawie zobowiązanych do świadczeń. Wywiad środowiskowy powinien poprzedzać zawarcie umowy ustalającej zakres wsparcia dla osoby bliskiej oraz wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ustalonych w decyzji. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, a to z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej i trudno ją zastąpić innymi środkami dowodowymi (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2212/20).

Postępowanie organu administracji zmierzające do przeprowadzenia wskazanego dowodu w sposób wynikający z powołanych norm prawnych ocenić trzeba jako zgodne z prawem.

Jak wynika z akt sprawy skarżący nie wyrazili zgody na przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania, ani na zawarcie umowy. Skarżąca A. K. wiedząc o tym, że planuje wyjazd na stałe do Australii, nie znalazła jednak czasu na przeprowadzenie wywiadu rodzinnego. Zważyć należy, że przygotowanie wyjazdu na odległy kontynent wymagało starań organizacyjnych rozłożonych w czasie. Decyzji takiej nie realizuje się "z dnia na dzień". Wobec tego planowany wyjazd nie stanowił przeszkody w przeprowadzeniu wywiadu. Organ prowadził postępowanie przez wiele miesięcy, przesyłał do skarżących pisma informujące o podstawach prawnych ustalenia odpłatności za pobyt dziadka w OPS i konsekwencjach związanych z brakiem zgody na przeprowadzenie wywiadu. Jednakże skarżący nie nawiązali kontaktu z pracownikiem socjalnym celem przeprowadzenia wywiadu.

Dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji nie ma wpływu załączone do odwołania A. K. zaświadczenie lekarskie z 22 czerwca 2022 r. Jak wynika z jego treści uzyskano pełną poprawę leczenia, a ostatnia wizyta lekarska miała miejsce w sierpniu 2020 r., a więc prawie dwa lata wcześniej. Zważyć należy, że skarżąca zdecydowała się na wyjazd na stałe do Australii, w czym stan zdrowia jej nie przeszkodził.

Skoro skarżący w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organ I instancji, pomimo kierowanej do nich korespondencji, nie wyrazili zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, to organ I instancji miał wszelkie podstawy do uznania, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 61 ust. 2e ustawy. Przepis ten umożliwia organowi ustalenie, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom niewyrażającym zgody na przeprowadzenie wywiadu, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i inne osoby. Nie został więc naruszony wyżej wskazany przepis.

W niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 61 ust. 2 pkt b ustawy, bowiem ocena sytuacji materialnej i dochodów w rodzinie możliwa jest dopiero po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jednakże, jak wyżej wskazano, do przeprowadzenia wywiadu nie doszło z przyczyn leżących po stronie skarżących.

Odnośnie do zarzutu skargi dotyczącego sytuacji materialnej skarżących i braku możliwości wywiązania się z ponoszenia opłat w ustalonej decyzją wysokości wskazać należy, że strona ma możliwość dochodzenia zwolnienia z tej opłaty, na podstawie art. 64 ustawy, jeśli ze stosownym wnioskiem wystąpi. Jest to odrębne postępowanie od postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. Wobec tego niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia tego przepisu. Organy nie stosowały art. 64 ustawy, gdyż zwolnienie od ponoszenia opłaty jest odrębnym postępowaniem. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny z treści art. 64 wynika, że zwolnienie musi się odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Instytucja zwolnienia z wnoszonej opłaty może być stosowana tylko na wniosek osoby zobowiązanej, zwolnienie następuje w formie decyzji administracyjnej. Skoro zatem postępowanie o ustalenie osoby zobowiązanej do opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej i ustalenia wysokości tej opłaty ma charakter odrębny, to jego przedmiotem nie może być ocena zasadności zwolnienia od ponoszenia ww. opłaty. To w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia z opłat mogą być badane kwestie dotyczące relacji i obowiązków rodzinnych pomiędzy osobą przebywającą w [...], a zobowiązanymi członkami rodziny do partycypowania w kosztach tego pobytu.

Wbrew zarzutom skargi nie doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 76, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, gdyż organy prowadziły postępowania z zachowaniem zasad określonych w tych przepisach. Stan faktyczny i prawny sprawy został przez organy orzekające wyjaśniony w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi wskazane w art. 107 § 3 kpa. Nie został także naruszony art. 138 § 1 pkt 1 kpa, gdyż decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.