Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2397/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 4d, art. 24 ust. 8a
journal: Dz.U. 2017 poz 2343
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA (del.) Anna Maria Świderska, Protokolant Agata Milewska, po rozpoznaniu w dniu 14 września 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Po 2312/15 w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 18 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz E. Sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. w K. uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów działającego przez organ upoważniony Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2015 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych.

We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej Spółka wskazała, że jest spółką kapitałową z siedzibą na terytorium Polski. Jest mniejszościowym udziałowcem innej spółki z o.o. z siedzibą na terytorium Polski (dalej jako: Spółka zależna).

Większościowym udziałowcem Spółki zależnej, posiadającym bezwzględną większość praw głosu, jest inna spółka kapitałowa z siedzibą na terytorium Polski (dalej jako: Udziałowiec).

W przyszłości Wnioskodawczyni planuje wraz z Udziałowcem wnieść aportem do spółki kapitałowej z siedzibą w Polsce (dalej jako: Spółka kapitałowa) posiadane udziały w Spółce zależnej.

Wnioskodawczyni oraz Udziałowiec jednocześnie (w ramach jednego aktu notarialnego) dokonają aportu udziałów w Spółce zależnej do Spółki kapitałowej, a zatem transakcje nabycia udziałów w Spółce zależnej przez Spółkę kapitałową nastąpią w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy liczonych począwszy od miesiąca, w którym nastąpiło pierwsze ich nabycie przez Spółkę kapitałową.

Na skutek wniesienia przez Wnioskodawczynię oraz Udziałowca udziałów w Spółce zależnej Spółka kapitałowa uzyska bezwzględną większość praw głosu w Spółce zależnej. Wnioskodawczyni i Udziałowiec w zamian za aport otrzymają nowe udziały Spółki kapitałowej, wyemitowane w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego Spółki kapitałowej, przy czym Wnioskodawczyni i Udziałowiec nie otrzymają od Spółki kapitałowej żadnej (w tym częściowej) zapłaty w gotówce.

Opisana powyżej transakcja będzie przeprowadzona w następstwie podjęcia przez wspólników Spółki kapitałowej jednomyślnej uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego Spółki kapitałowej oraz o pokryciu podwyższenia w drodze aportu udziałów w Spółce zależnej. Na moment dokonania tej transakcji Wnioskodawczyni, Udziałowiec, Spółka zależna i Spółka kapitałowa będą podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych podlegającymi w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągnięcia.

Na tle tak przedstawionego opisu zdarzenia przyszłego Spółka zadała następujące pytanie: czy w związku z planowaną transakcją aportu udziałów w Spółce zależnej do Spółki kapitałowej po stronie Wnioskodawczyni powstanie przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych?

Zdaniem Spółki odpowiedź na powyższe pytanie powinna być negatywna. Wnioskodawczyni z treści przepisów art. 12 ust. 4d, ust. 11 i ust. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 851 ze zm. - w skrócie: "u.p.d.o.p.") wywiodła, że w przypadku transakcji wymiany udziałów, dla podmiotów biorących udział w tej transakcji, nie powstanie przychód pod warunkiem, że:

1) spółka nabywająca nabędzie od wspólnika innej spółki udziały (akcje) tej innej spółki oraz w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekaże wspólnikowi tej innej spółki własne udziały (akcje);

2) podmioty biorące udział w tej transakcji podlegają w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągnięcia;

3) spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane;

4) w przypadku dokonania więcej niż jednej transakcji nabycia udziałów (akcji), przeprowadzone transakcje dokonane zostaną w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy liczonych począwszy od miesiąca, w którym nastąpiło pierwsze ich nabycie, a w ich wyniku zostaną spełnione warunki określone powyżej (w pkt od 1 do 3).

W interpretacji indywidualnej z dnia 18 sierpnia 2015 r., Minister Finansów uznał stanowisko Wnioskodawczyni za nieprawidłowe. W uzasadnieniu wskazano, że w opisanej we wniosku sytuacji, gdy dwóch udziałowców wnosi do Spółki kapitałowej posiadane udziały w Spółce zależnej, stronami każdej z transakcji jest jeden z tych udziałowców - właściciel wnoszonych udziałów i spółka otrzymująca taki wkład (spółka nabywająca). Z powyższego wywiedziono, że dla każdego udziałowca należy dokonać odrębnej oceny, czy wartość udziałów otrzymanych przez udziałowców (wspólników innej spółki) będzie zaliczała się do przychodu, analizując stan istniejący w momencie zawarcia przez niego transakcji.

Zdaniem Ministra Finansów z art. 12 ust. 4d u.p.d.o.p. wynika, że efekt w postaci neutralnej podatkowo wymiany udziałów (akcji) dotyczy sytuacji, gdy wspólnik innej spółki wniesie do spółki (jako wkład niepieniężny przeznaczony w całości lub w części na podwyższenie kapitału zakładowego spółki nabywającej), a spółka wraz z nabytymi udziałami (akcjami) uzyska bądź zwiększy bezwzględną większość praw głosu, w spółce, której udziały (akcje) są nabywane.

Natomiast z przedstawionego opisu zdarzenia przyszłego nie wynika, aby przez samodzielne wniesienie przez Wnioskodawczynię udziałów posiadanych w Spółce zależnej, spółka nabywająca uzyskała bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały są nabywane, gdyż większościowym (posiadającym bezwzględną większość praw głosu) udziałowcem Spółki zależnej jest inna spółka kapitałowa z siedzibą na terytorium Polski. Uwzględniając powyższe, organ stwierdził, że w momencie wpisu do rejestru podwyższenia kapitału zakładowego Spółki kapitałowej wartość nominalna otrzymanych przez Wnioskodawczynię udziałów będzie stanowiła dla niej przychód, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p.

Po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa Spółka, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, w której zarzuciła naruszenie:

- art. 12 ust. 4d, art. 12 ust. 12 oraz art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w związku z planowaną transakcją aportu udziałów Spółka osiągnie przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych,

- art. 120 w zw. z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst. jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. - w skrócie: "O.p.") poprzez zajęcie stanowiska pozostającego w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa,

- art. 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p. poprzez uznanie stanowiska Spółki za nieprawidłowe w sytuacji, gdy Minister Finansów wydawał interpretacje indywidualne prawa podatkowego potwierdzające prawidłowość stanowisk analogicznych do przedstawionego przez Spółkę, na gruncie zbliżonych stanów faktycznych/zdarzeń przyszłych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylając zaskarżoną interpretację wskazał, że stanowisku Ministra Finansów przeczą wyniki wykładni systemowej wewnętrznej, albowiem powołany wyżej art. 12 ust. 12 u.p.d.o.p. pozwala zastosować regulację wynikającą z art. 12 ust. 4d, pozwalającą na dokonanie więcej niż jednej transakcji nabycia udziałów, i wbrew poglądowi organu, literalne brzmienie tego przepisu nie ogranicza jego zastosowania do nabycia udziałów tylko od jednego wspólnika w ramach kilku transakcji.

Zdaniem Sądu Minister Finansów wydając zaskarżoną interpretację, dokonał wadliwej wykładni art. 12 ust.4d u.p.d.o.p. uznając, że w świetle przedstawionego stanu faktycznego, przepis ten nie znajdzie zastosowania. W konsekwencji tego naruszenia zasadny okazał się także zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 120 w zw. z art. 14h O.p.

Od powyższego wyroku pełnomocnik Ministra Finansów wniósł skargę kasacyjną zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), tj.:

- art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 120 i art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Z 2015 r. poz. 613 - t.j. z 8 kwietnia 2015 r. - dalej: "O.p.") poprzez uchylenie interpretacji indywidualnej m.in. z uwagi na błędne przyjęcie przez Sąd, że Organ naruszył art. 120 O.p. w zw. z art. 14h O.p., podczas gdy Organ nie naruszył w żaden sposób art. 120 O.p., a sam fakt dokonania w wydanej interpretacji indywidualnej odmiennej wykładni przepisów prawa niż przyjęta przez Sąd za trafną nie powoduje per se naruszenia art. 120 O.p. - wobec czego naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 141 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 4a p.p.s.a. poprzez sporządzenie lakonicznego uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie wykładni art. 12 ust. 4d i 12 u.p.d.o.p., co zmusza Organ do odgadywania przesłanek i argumentów, które zdecydowały o rozstrzygnięciu sprawy przez Sąd i w konsekwencji uniemożliwia podjęcie właściwej polemiki, co do trafności tych przesłanek i argumentów, a jednocześnie uwidacznia brak należytej kontroli legalności wydanej interpretacji indywidualnej - wobec czego naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj.:

- art. 12 ust. 4d, 11 i 12 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 851 ze zm.; dalej "u.p.d.o.p.") polegającą na przyjęciu, że (przy spełnieniu pozostałych przesłanek) dla wyłączenia z przychodów wnioskodawcy (wspólnika) wartości udziałów (akcji) spółki kapitałowej, do której wniesie on udziały (akcje) innej spółki nie jest wymagane, żeby spółka kapitałowa uzyskała bezwzględną większość praw głosu w tej innej spółce jedynie na skutek nabycia udziałów (akcji) tej innej spółki od wnioskodawcy (wspólnika), ale może bezwzględną większość praw głosu uzyskać w wyniku nabycia udziałów (akcji) innej spółki od wnioskodawcy (wspólnika) oraz innych wspólników tej innej spółki; podczas gdy prawidłowa wykładnia normy prawnej wynikającej z tych przepisów prowadzi do wniosku, że (przy spełnieniu pozostałych przesłanek) wartość udziałów (akcji) spółki kapitałowej, do której wnioskodawca (wspólnik) wniesie aportem udziały (akcje) innej spółki nie będzie stanowiła dla wnioskodawcy (wspólnika) przychodu jedynie w sytuacji, kiedy spółka kapitałowa uzyska bezwzględną większość praw głosu w tej innej spółce na skutek nabycia udziałów (akcji) tej innej spółki od wnioskodawcy (wspólnika), a nie łącznie od wnioskodawcy (wspólnika) i innych wspólników tej innej spółki - co doprowadziło do zastosowania przez Sąd normy wynikającej z tych przepisów w przedmiotowej sprawie, tj. na tle zdarzenia przyszłego, w którym nie znajdzie ona zastosowania.

Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie od Skarżącej na rzecz Organu podatkowego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, nie zasługuje na uwzględnienie.

Spór w tej sprawie dotyczy wykładni art. 12 ust. 4d u.p.d.o.p. i jego zastosowania w okolicznościach faktycznych opisanych we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu odnoszącym się do realiów sprawy "Jeżeli spółka nabywa od wspólnika innej spółki udziały (akcje) tej innej spółki oraz w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje jej wspólnikowi własne udziały (akcje) albo w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje wspólnikowi tej innej spółki własne udziały (akcje) wraz z zapłatą w gotówce w wysokości nie wyższej niż 10% wartości nominalnej własnych udziałów (akcji), a w przypadku braku wartości nominalnej - wartości rynkowej tych udziałów (akcji), oraz jeżeli w wyniku nabycia:

1) spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, albo

2) spółka nabywająca, posiadająca bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, zwiększa ilość udziałów (akcji) w tej spółce

– do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych wspólnikowi tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę, pod warunkiem że podmioty biorące udział w tej transakcji podlegają w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągnięcia (wymiana udziałów)".

Istotne znaczenie ma również treść art. 12 ust. 12 u.p.d.o.p., w świetle którego

przepis ust. 4d stosuje się również w przypadku dokonania więcej niż jednej transakcji nabycia udziałów (akcji), przeprowadzonych w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy liczonych począwszy od miesiąca, w którym nastąpiło pierwsze ich nabycie, jeżeli w wyniku tych transakcji są spełnione warunki określone w tym przepisie.

Sąd pierwszej instancji ten przyjął, że - na tle przedstawionego przez skarżącą Spółkę zdarzenia przyszłego oraz na gruncie uregulowania art. 12 ust. 4d u.p.d.o.p., w którym mowa jest wprawdzie o "wspólniku", a nie o "wspólnikach" - zawarta w tym przepisie norma dotyczyć może nabycia od kilku wspólników w ramach kilku transakcji, a nie nabycia od jednego wspólnika w ramach transakcji z nim zawieranych. W efekcie Sąd uznał, odmiennie niż organ, że w kwestii ustalenia kosztów uzyskania przychodów w sprawie winien znaleźć zastosowanie przepis art. 12 ust. 4d (wymiana udziałów).

Z kolei organ konsekwentnie prezentuje stanowisko, że w sytuacji, gdy dwóch udziałowców wnosi do spółki kapitałowej posiadane udziały w spółce zależnej, stronami każdej z transakcji jest jeden z tych udziałowców - właściciel wnoszonych udziałów i spółka otrzymująca taki wkład (spółka nabywająca). W konsekwencji zdaniem organu dla każdego udziałowca należy dokonać odrębnej oceny, czy wartość udziałów otrzymanych przez udziałowców (wspólników innej spółki) będzie zaliczała się do przychodu, analizując stan istniejący w momencie zawarcia przez niego transakcji.

Rozpatrujący sprawę skład orzekający NSA nie podziela zapatrywań organu interpretacyjnego. Zaznaczyć w tym miejscu wypada, że stanowisko Sądu pierwszej instancji wpisuje się w zasadniczo jednolitą praktykę orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zbieżny z prezentowanym przez WSA pogląd wyrażony został m.in. w wyrokach NSA z dnia 5 czerwca 2018 r., II FSK 1495/16 czy też z dnia 26 czerwca 2018 r., II FSK 1722/16. Podobne stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny prezentował również na tle interpretacji tożsamego co do treści przepisu art. 24 ust. 8c zawartego w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, m.in. w wyrokach z dnia 23 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 3145/12 i z dnia 24 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 117/14 czy też z dnia 14 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2148/16. W orzeczeniach tych NSA wyjaśnił, że mimo obecnego użycia przez ustawodawcę w omawianym przepisie określenia "wspólnik" w liczbie pojedynczej, z jego treści wynika, iż cel w postaci uzyskania większości głosów w spółce, której udziały (akcje) są wnoszone, może być osiągnięty w postaci kilku transakcji, oddzielonych od siebie czasowo w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy. Zarówno wykładnia literalna, jak i celowościowa art. 12 ust. 4e u.p.d.o.p. (czy też art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.) wskazuje na dopuszczenie przez ustawodawcę sytuacji, gdy uzyskanie przez spółkę nabywającą większość głosów w innej spółce, jest wynikiem jednoczesnego działania kilku osób - udziałowców (akcjonariuszy) innej spółki.

Rozpatrujący niniejszą sprawę skład orzekający podzielając stanowisko zajęte w wymienionych orzeczeniach, nie aprobuje zarazem odmiennego poglądu eksponowanego w wyroku NSA z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt II FSK 1067/16 - w którym przyjęto odmienną wykładnię art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Pogląd ten należy uznać za odosobniony.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej indywidualnej interpretacji jest wadliwe, a tym samym nie zasługuje na akceptację. Celem ustawodawcy przy konstruowaniu przepisów dotyczących wymiany udziałów było nieopodatkowywanie samej transakcji wymiany udziałów, przy jednoczesnym odroczeniu momentu zaliczania w poczet kosztów uzyskania przychodów wydatków na nabycie (objęcie) udziałów (akcji) spółek zbywanych (wnoszonych) w drodze tejże transakcji. Powtórzyć należy, że w świetle art. 12 ust. 4d u.p.d.o.p., jeżeli spółka nabywa od wspólnika innej spółki udziały (akcje) tej innej spółki oraz w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje jej wspólnikowi własne udziały (akcje) albo w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje wspólnikowi tej innej spółki własne udziały (akcje) wraz z zapłatą w gotówce w wysokości nie wyższej niż 10% wartości nominalnej własnych udziałów (akcji), a w przypadku braku wartości nominalnej - wartości rynkowej tych udziałów (akcji), oraz jeżeli w wyniku nabycia: (-) spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, albo (-) spółka nabywająca, posiadająca bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, zwiększa ilość udziałów (akcji) w tej spółce – to do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych wspólnikowi tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę, pod warunkiem, że podmioty biorące udział w tej transakcji podlegają w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągnięcia (wymiana udziałów).

Wprowadzenie normy zwalniającej od opodatkowania dochód powstający z operacji wymiany udziałów (akcji) związane było z koniecznością dostosowania przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych do postanowień zawartych w Dyrektywie Rady 90/434/EWG z dnia 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wydzieleń, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych Państw Członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE pomiędzy Państwami Członkowskimi (Dz. U.UE. 1990 r. L 225, s. 1 ze zm.). Kolejne nowelizacje art. 12 ust. 4d u.p.d.o.p. były spowodowane koniecznością dostosowania do zmieniających się w tym zakresie przepisów unijnych, w tym do obecnie obowiązującej Dyrektywy Rady 2009/133/WE z dnia 19 października 2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (Dz. U.UE. 2009 r. L 310, s.34). Odnoszące się do realiów niniejszej sprawy brzmienie temu przepisowi nadała nowelizacja wprowadzona art. 1 pkt 8 lit. g ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 1328 ) zmieniająca ustawę z dniem 1 stycznia 2015 r.

Nadto pkt 2 preambuły Dyrektywy stanowi, że łączenia, podziały, podziały przez wydzielenie, wnoszenie aktywów, wymiana udziałów dotyczące spółek różnych państw członkowskich mogą być niezbędne w celu stworzenia we Wspólnocie warunków właściwych dla rynku wewnętrznego i w celu zapewnienia w ten sposób skutecznego funkcjonowania takiego rynku wewnętrznego. Takie czynności nie powinny być hamowane przez ograniczenia, niekorzystne warunki lub zniekształcenia wynikające w szczególności z przepisów podatkowych państw członkowskich. W tym celu niezbędne jest w odniesieniu do takich czynności zapewnienie reguł podatkowych, które są neutralne z punktu widzenia konkurencji, aby umożliwić przedsiębiorstwom dostosowanie się do wymagań rynku wewnętrznego, zwiększyć ich produktywność i poprawić ich siłę konkurencyjną na poziomie międzynarodowym.

Także pkt 5 preambuły Dyrektywy przewiduje, że wspólny system podatkowy powinien zapobiegać nakładaniu podatku w związku z łączeniem, podziałami, podziałami przez wydzielenie, wnoszeniem aktywów lub wymianą udziałów, chroniąc jednocześnie interesy finansowe państwa członkowskiego właściwego dla spółki przekazującej lub nabywanej.

Zgodnie natomiast z art. 2 pkt e Dyrektywy, wymiana udziałów oznacza czynność, w wyniku której spółka nabywa udziały w kapitale innej spółki, uzyskując w ten sposób większość praw głosu w tej spółce lub posiadając taką większość praw głosu, nabywa dalsze udziały, w zamian za wyemitowane na rzecz akcjonariuszy tej ostatniej spółki w zamian za ich papiery wartościowe, papierów wartościowych swojej spółki, jak również, jeżeli ma to zastosowanie, wypłatę gotówkową nieprzekraczającą 10% wartości nominalnej lub, w przypadku braku wartości nominalnej, księgowej wartości nominalnej tych papierów wartościowych.

Aczkolwiek przepisów Dyrektywy nie można stosować wprost do opisanego we wniosku zdarzenia przyszłego, gdyż - zgodnie z art. 1 - Dyrektywę stosuje się w odniesieniu do wymiany udziałów, w które zaangażowane są spółki z co najmniej dwóch państw członkowskich, a wniosek, na podstawie którego wydana została zaskarżona interpretacja tego rodzaju sytuacji nie dotyczy, bowiem obie spółki mają siedzibę na terenie Polski, to jednak okoliczność, iż przepis dotyczący zasad opodatkowania wymiany udziałów w u.p.d.o.p. został wprowadzony w ramach implementacji Dyrektywy oraz innych przepisów unijnych i co do zasady miał dotyczyć transakcji z udziałem innego podmiotu z kraju członkowskiego, nie może powodować dyskryminacji stron analogicznych transakcji mających siedzibę w kraju. Dlatego za uprawnione należy przyjąć stwierdzenie, że zasady określone w przepisach Dyrektyw, w tym wynikające z ich preambuły, powinny mieć również zastosowanie do transakcji krajowych.

Zatem, za uprawnione należy ocenić stanowisko wynikające z rozważań Sądu pierwszej instancji, że transakcja, do której odnoszą się przepisy Dyrektywy, nie może być dzielona na poszczególne czynności przeniesienia przez poszczególnych udziałowców/akcjonariuszy posiadanych udziałów/akcji na spółkę kapitałową, ale powinna być oceniana jako całościowa transakcja zawiązania spółki lub transakcja podwyższenia jej kapitału zakładowego. To wynik tej właśnie transakcji dotyczący uzyskania większości praw głosu przez spółkę nabywającą przesądza o zastosowaniu zwolnienia podatkowego w odniesieniu do udziałowców/akcjonariuszy w związku z objęciem przez nich udziałów/akcji spółki. Dodatkowo, należy wskazać, że przywołany przepis Dyrektywy także przewiduje, iż w zamian za uzyskanie większości praw głosu spółka nabywająca wydaje udziały "akcjonariuszom", nie zaś "akcjonariuszowi".

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na tle analogicznego przepisu zawartego w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych wskazywano, że zarówno przepisy Dyrektywy, jak i regulacje zawarte w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. gwarantują neutralność podatkową, co ma ułatwiać spółce nabywającej udziały (akcje) od udziałowców innej spółki koncentrację praw głosu (a więc z reguły i kapitału) w tej innej spółce a równocześnie umożliwiać podwyższanie własnego kapitału zakładowego poprzez wydawanie nowych udziałów (emisję akcji), obejmowanych (nabywanych) przez dotychczasowych udziałowców tej innej spółki. Przy wykładni tych przepisów należy więc mieć na uwadze te właśnie cele przyświecające nowej regulacji prawnej. Jeżeli zatem spółka nabywająca osiąga te cele, poprzez wymianę własnych udziałów (akcji) na udziały wspólników innej spółki i równocześnie, uzyskując w tej innej spółce większość praw głosu albo posiadając już taką większość, zwiększa ilość udziałów w tej innej spółce, wtedy "do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę" - przy spełnieniu dodatkowych warunków wymienionych w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.

Z analizowanej regulacji wynika więc symetria praw udziałowców tej innej spółki i spółki nabywającej udziały - jeżeli więc spółka nabywająca uzyskuje w związku z dokonaniem transakcji ten przywilej podatkowy (niezaliczanie do przychodu wymienionych wartości), to z takiego samego przywileju korzysta druga strona transakcji, czyli udziałowiec tej innej spółki (por. wyroki: z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 69/13; z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt II FSK 1018/12). Nadto, w wyrokach z dnia 23 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 3145/12 i z dnia 24 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 117/14 NSA wyjaśnił, że mimo obecnego użycia przez ustawodawcę w omawianym przepisie określenia "wspólnik" w liczbie pojedynczej, z art. 24 ust. 8c u.p.d.o.f. wynika, iż cel w postaci uzyskania większości głosów w spółce, której udziały (akcje) są wnoszone, może być osiągnięty w postaci kilku transakcji, oddzielonych od siebie czasowo w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy. O ile przed tą zmianą powyższego terminu z liczby mnogiej na pojedynczą czynność kilku wspólników musiała być jednoczesna (tzn. być wynikiem jednej umowy czy uchwały), o tyle obecnie każdy z nich może dokonywać jej pojedynczo, jednakże dla uzyskania preferencji podatkowej cel w postaci osiągnięcia lub utrwalenia pozycji dominującej przez spółkę nabywającą, musi być zrealizowany w określonym przedziale czasowym.

Wychodząc z powyższych założeń, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisku organu zaprezentowanemu w zaskarżonej interpretacji indywidualnej przeczy także brzmienie przywołanego art. 12 ust. 12 u.p.d.o.p., gdyż pozwala ono zastosować regulację wynikającą z art. 12 ust. 4d u.p.d.o.p. do więcej niż jednej transakcji nabycia udziałów, i wbrew poglądowi organu, literalne brzmienie tego przepisu nie ogranicza jego zastosowania do nabycia udziałów tylko od jednego wspólnika w ramach kilku transakcji.

Wobec tego, stwierdzić należy, że organ, wydając zaskarżoną interpretację, dokonał wadliwej wykładni art. 12 ust. 4d u.p.d.o.p. uznając, że w świetle przedstawionego zdarzenia przyszłego, przepis ten nie znajdzie zastosowania, zaś sąd pierwszej instancji w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku dokonał prawidłowej wykładni przepisów art. 12 ust.4d i ust. 12 u.p.d.o.p., skutkiem czego prawidłowo również - na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego objęty skargą kasacyjną wyrok nie narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku zawiera wszystkie elementy wymienione w tym przepisie, w szczególności prezentację stanu sprawy, jaki Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę orzekania oraz wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Mając to wszystko na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a.