Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 594/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3, art. 8
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Sędziowie : Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu E. M. kwotę 295,20 ( słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23% VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia

[...] lipca 2011 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 39 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania B. B. (zwanego dalej skarżącym), od decyzji działającej z upoważnienia Prezydenta Miasta J. G. Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego w czerwca 2011 r. w kwocie 150,00 zł, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że decyzją z dnia

[...] czerwca 2011 r., nr [...], działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta J. G. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. orzekła o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 150,00 zł w czerwcu 2011 r. na cele wskazane we wniosku strony. Uzasadniając decyzję organ pierwszej instancji wyjaśnił, że kwota przyznanego zasiłku celowego odpowiada celom i mieści się w możliwościach finansowych ośrodka pomocy społecznej w J.G.. W tym kontekście organ pierwszej instancji wyjaśnił m. in., że na zasiłki celowe i celowe specjalne może przeznaczyć miesięcznie kwotę 55.666,00 zł, a od stycznia takie zasiłki otrzymało 1923 rodzin, przy czym 1083 rodziny otrzymały zasiłki rodzinne na łączną kwotę 247.167 zł, przy średniej wysokości zasiłku w kwocie 103,55 zł.

Od decyzji odwołał się skarżący w dniu 22 czerwca 2011 r. Odwołujący się zakwestionował wysokość przyznanego zasiłku, podkreślając, że skoro złożył wniosek o przyznanie mu pomocy w wysokości 268,62 zł, to powinien otrzymać zasiłek właśnie w takiej wysokości. Tak więc gdy otrzymał zasiłek w kwocie 150 zł, to zażądał "dopłaty" w wysokości 118,62 zł. Odwołujący się wyraził też swoje niezadowolenie z działalności Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G..

Organ pierwszej instancji, nie znajdując podstaw do uchylenia bądź zmiany swej decyzji, odwołanie wraz z aktami przesłał Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w J. G. jako organowi odwoławczemu wraz z pismem z dnia 30 czerwca 2011 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, miało na uwadze, co następuje.

Podaniem z dnia 1 czerwca 2011 r. B. B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. o przyznanie mu zasiłku celowego w kwocie 268,62 zł na pokrycie kosztów trzech rachunków:

1) z 08 kwietnia 2011 r. na kwotę 51,53 zł za lekarstwa,

2) z 25 maja 2011 na kwotę 136,79 zł za lekarstwa,

3) na kwotę 80,30 zł za energię elektryczną.

Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 2 czerwca 2011 r. ustalone zostało, że B.B. gospodaruje samotnie, jest niezdolny do pracy z powodu znacznego stopnia niepełnosprawności, nie ma własnego dochodu wynikającego z jego aktywności zawodowej. Na jego dochód wynoszący 477 zł składają się: zasiłek stały - 190,83 zł, zasiłek pielęgnacyjny - 153 zł i dodatek mieszkaniowy - 133,17 zł. Skarżący nie przedstawił rachunków, których refinansowania żądał, ale organ pierwszej instancji ich nie zakwestionował. Jednakże pracownik socjalny zauważył, że faktura za leki z 8 kwietnia 2011 r. na kwotę 51,53 zł jest tą samą fakturą, na której częściowe refinansowanie wnioskodawca otrzymał pomoc w formie zasiłki celowego 100 zł w maju 2011 r. W tych warunkach organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], wydał decyzję o przyznaniu B. B. zasiłku celowego w wysokości 150,00 zł.

Na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zwanej dalej "ustawą", zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie kosztów zakupu żywności leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych napraw i remontów, kosztów pogrzebu. Ustawa nie określa wysokości zasiłku celowego. Stąd też w tym zakresie zastosowanie mają przepisy art. 3 ustawy, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby te powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Jednakże w myśl art. 8 ust. 4 ustawy do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

1) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.

Z ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie wynika, że odwołujący się spełnia kryteria dochodowe i osobiste, aby otrzymać zasiłek celowy. Tym samym istotą sporu pozostaje jedynie wysokość przyznanego zasiłku celowego.

Żądanie udzielenia pomocy dotyczy wsparcia finansowego w opłaceniu, a właściwie zrefinansowania już opłaconych rachunków za leki i energię elektryczną, w łącznej kwocie 268,62 zł. Taka potrzeba mieści się w przedmiocie zasiłku celowego. Zaskarżoną decyzją organ pierwszej instancji przyznał zasiłek celowy w wysokości 150 zł. Z brzmienia wskazanego wyżej przepisu art. 39 ustawy wynika, że organ pomocy społecznej orzeka o przyznaniu zasiłku celowego w ramach tzw. uznania administracyjnego, decydując o wyborze rodzaju świadczenia z pomocy społecznej i jego wysokości. Jednocześnie zastosowanie w niniejszej sprawie ma przepis art. 3 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym określając wysokość świadczenia organ pierwszej instancji kieruje się potrzebami osób korzystających z pomocy, ale również bierze pod uwagę możliwości pomocy społecznej. Istnieje zatem obszar swobody organu w zakresie ustalania świadczeń, jednak rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego, organ powinien kierować się interesem obywatela, interesem społecznym oraz środkami finansowymi, jakie ma do dyspozycji organ pomocy społecznej. Tym samym osoby ubiegające się o przyznanie im świadczeń z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Jak wskazuje doktryna oraz orzecznictwo sądowo-administracyjne "z brzmienia art. 39 powołanej ustawy o pomocy społecznej i użytego w niej zwrotu "może" wynika, że decyzja podejmowana na jego podstawie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. (...) sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy (jest on bowiem związany przepisami procedury administracyjnej i przepisami ustawy o pomocy społecznej), ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Należy również podkreślić, że uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oznacza, że kontrola sądowa takich decyzji jest ograniczona i sprowadza się z reguły do oceny czy przy jej podejmowaniu organ administracji nie przekroczył zasad uznania administracyjnego i czy wydane rozstrzygnięcie nie ma dowolnego charakteru" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2009 r., sygn. I OSK 12/09). Także w wyroku z dnia 25 listopada 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że "Z przepisu art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wynika, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku celowego podejmowane jest przez organy w ramach uznania administracyjnego. Obejmuje ono prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Sam fakt zatem spełnienia ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej". Także w wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 785/10, w sprawie ze skargi właśnie B. B., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podkreślił, że każda osoba i jej sytuacja wymaga indywidualnego rozpoznania.

Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy w ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu nakazującym jej zmianę lub uchylenie. Sytuacja zdrowotna B. B., który jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności sytuuje go w gronie osób, które są całkowicie niezdolne do pracy. Z tego zresztą powodu jego brat R. B. otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne określone w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada

2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). B.B. jest objęty wieloletnią i stałą pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G.. Ten stały kontakt pracownika socjalnego z odwołującym się pozwala na stwierdzenie, że ze strony B. B. nie są podejmowane żadne próby wyjścia z trudnej sytuacji, w jakiej niewątpliwie się znajduje, poza systematycznym występowaniem z kolejnymi podaniami o przyznanie kolejnych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Sytuacja taka jest utrwalona i trudno jest jej w realiach twierdzić, że może ona ulec zmianie na skutek działalności lub aktywności samego odwołującego się. Tym samym to na instytucjach pomocy społecznej spoczął obowiązek zaspokajania podstawowych potrzeb B. B., ponieważ nie deklaruje on otrzymywania wsparcia ze strony swojej rodziny. Złożoności tej sytuacji oddaje także fakt, że odwołujący się posługuje się pomocą W. S. - osoby dla niego obcej, choć ze środków publicznych świadczenie pielęgnacyjne otrzymuje jego brat R. B. i można byłoby się spodziewać, że w ramach tej opieki to właśnie brat będzie zajmował się sprawami odwołującego się B. B.. W ramach ustawowych powinności instytucje pomocy społecznej spełniają swoje obowiązki wypłacając odwołującemu się środki pieniężne - zasiłek stały, zasiłek pielęgnacyjny i dodatek mieszkaniowy, które w łącznej kwocie stanowią dokładnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, czyli kwotę 477 zł. To oznacza, że odwołujący się ma zabezpieczone potrzeby na poziomie minimalnym, wyznaczonym przez ustawodawcę. Posiadanie przez odwołującego się kwoty świadczeń równej kryterium dochodowemu osoby samotnie gospodarującej, przy brzmieniu art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, nie oznacza jednak, że jego dochód przekracza kwotę tego kryterium dochodowego. Tym samym posiada on uprawnienie do zasiłku celowego. Obowiązkiem organu pomocy społecznej - jak to zostało wskazane powyżej - jest rozpatrzenie sprawy indywidualnie. Dla tego indywidualnego podejścia nie może nie być istotny właśnie fakt posiadania przez B. B. własnego dochodu w kwocie kryterium dochodowego. Rozpatrywać bowiem jego sprawę należało na tle środków i możliwości znajdujących się po stronie pomocy społecznej oraz interesu odwołującego się. W tym kontekście organ pierwszej instancji szczegółowo opisał środki finansowe, jakimi dysponuje, aby przyznawać zasiłki celowe. Ta kwota to miesięcznie 55.666 zł, z której należy pokryć świadczenia dla wszystkich potrzebujących, w tym również osób, które w przeciwieństwie do odwołującego się nie dysponują własnym mieszkaniem oraz dochodami na poziomie kryterium dochodowego. Z danych organu pierwszej instancji wynika, że średnio zasiłek celowy wypłacony do połowy maja 2011 r. 1083 rodzinom (2.387 świadczeń) wyniósł 103,55 zł. Taka kwota średniego zasiłku jest niższa od kwoty zasiłku przyznanego odwołującemu się w wysokości 150,00 zł, a nadto należy wskazać, że zasiłki celowe wspierają również całe rodziny, których potrzeby są z zasady wyższe niż potrzeby jednej osoby. Kwota 150,00 zł zasiłku przyznanego odwołującemu się nie pokrywa całej kwoty z rachunków, jakie on przedłożył w organie pierwszej instancji. Ale jednocześnie odwołujący się jest wsparty zasiłkiem na dożywianie, przy czym dysponuje on i zasiłkiem stałym, i zasiłkiem pielęgnacyjnym. Stąd też w ocenie organu odwoławczego indywidualne rozpoznanie sytuacji odwołującego się pozwoliło na udzielenie wsparcia w kwocie 150 zł, a przyznanie wyższej pomocy nie mieściłoby się w możliwościach pomocy społecznej.

W tych okolicznościach Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł B. B.. Skarżący zażądał, uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o jej oddalenie. Podano, że nie jest sporne, że skarżący spełnia warunki, aby otrzymać zasiłek celowy przewidziany przepisem art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej B. B. jest pełnoletnią osobą samotnie gospodarującą i jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 września 2013 r. Na dochód B. B. wynoszący 477 zł składają się:

1) dodatek mieszkaniowy w wysokości 133,17 zł;

2) zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł;

3) zasiłek stały w wysokości 190,83 zł.

Skarżący wystąpił o przyznanie mu zasiłku celowego w kwocie 268,62 zł, a otrzymał zasiłek celowy w wysokości 150 zł. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego przy rozpoznaniu tej sprawy nie wykroczono poza granice uznania administracyjnego. Organy orzekające uwzględniły indywidualną sytuację skarżącego żyjącego jedynie z otrzymywanych środków publicznych i nie pozostawionego bez wsparcia finansowego. Organy orzekające zwróciły uwagę, że skarżący całą swoją aktywność skupia na domaganiu się kolejnych świadczeń pieniężnych i to w sytuacji, gdy także jego brat otrzymał świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na opiekę nad skarżącym i powinien wspierać skarżącego. Organy orzekające zwróciły również uwagę na to, że żądania skarżącego tak właściwie zmierzają do tego, aby organ pomocy społecznej zaspokajał wszystkie jego potrzeby, co jednak nie jest możliwe, że nie taki jest cel pomocy społecznej i Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. G. nie ma po temu wystarczających środków finansowych.

Pismem pełnomocnika skarżącego, r. pr. E. M. z dnia 22 listopada 2011 r. podtrzymano skargę. Zarzucono, że zaskarżona decyzja naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie w sposób wystarczający powodów odmowy przyznania zasiłku celowego w kwocie wnioskowanej przez skarżącego.

Zdaniem pełnomocnika przepisy ustawy pomocy społecznej nakładają na organy pomocowe obowiązek wspierania obywatela w trudnych życiowo sytuacjach. Pomoc ta ma charakter posiłkowy, Państwo zobowiązane jest do wspierania obywateli w pokonywaniu trudnych sytuacji życiowych. Organy limitowane są przy tym posiadanymi środkami finansowymi. Oznacza to, że przyznając środki pomocowe - np. zasiłki - w wysokości nieodpowiadającej żądaniom beneficjenta, organ winien wyjaśnić wyczerpująco, jakimi kierował się kryteriami, jakimi dysponował w danym okresie środkami, na jakie cele zostały one rozdysponowane, jakie priorytety indywidualne przyjęto przy rozdziale środków. Te wszystkie okoliczności winny wynikać z uzasadnienia decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia w pełni powyższych kryteriów. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika bowiem na jakie cele były przeznaczane zasiłki celowe, osoby o jakim statusie były nim objęte (wysokość uzyskiwanych dochodów, liczba osób w gospodarstwie) w okresie orzekania przez organ I instancji. Wyjaśnienie tych faktów jest zdaniem skarżącego niezbędne dla wykazania, czy organ rzeczywiście nie jest w stanie uwzględnić w całości jego żądania, a wysokość przyznanego zasiłku odpowiada możliwościom finansowym ośrodka pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca nie naruszają prawa.

Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest przyznany B. B. zasiłek celowy w wysokości 150 zł, z przeznaczeniem na cele wskazane we wniosku strony (pokrycie rachunku za lekarstwa i energię elektryczną).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, która ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy, rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Oznacza to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, ale nie obowiązek zaspokojenia wszystkich potrzeb. W wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. akt SK 15/01, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o swoje sprawy (OTK 8/01, poz. 252).

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży. Użyty w tym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że od decyzji organu orzekającego zależy, czy wnioskodawcy zostanie przyznana pomoc w formie zasiłku celowego i w jakiej wysokości. Orzekając w ramach tego uznania organ administracji musi mieć na względzie, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. O przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku decyduje każdorazowo organ przyznający zasiłek, biorący pod uwagę posiadane środki finansowe, sytuację materialną wnioskodawcy oraz cel zasiłku, a także potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu działania organu. Obowiązkiem właściwych organów administracji jest "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" osób podopiecznych, nie zaś spełnienie ich żądań. Nie jest tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społeczne tę pomoc musi uzyskać w żądanej wysokości na każdy cel, gdyż organy administracji muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby osób samotnych oraz rodzin wielodzietnych żyjących w ubóstwie.

Jeśli zatem organ pomocy społecznej ocenił, z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i liczbę osób objętych pomocą i uznał, że istnieje możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego i zasiłek taki przyznał, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa, bowiem kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie.

Organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Wskazano – indywidualizując sytuację skarżącego – że dzięki świadczeniom otrzymywanym z funduszu pomocy społecznej posiada on stały własny dochód na poziomie ustalonego normatywnie kryterium dochodowego. Podkreślono, że jest on objęty wieloletnią i stałą pomocą MOPS w J.G. – oprócz pobieranego zasiłku stałego i pielęgnacyjnego, otrzymuje ponadto zasiłek na dożywianie i, jak wynika z akt sprawy, również zasiłki celowe, w tym za leki. W tym momencie należy zwrócić uwagę na to, że faktura za leki z 8 kwietnia 2011 r. na kwotę 51,53 zł, będąca przedmiotem wniosku skarżącego, jest tą samą fakturą, na której częściowe refinansowanie wnioskodawca otrzymał pomoc w formie zasiłki celowego 100 zł w maju 2011 r.

Organ szczegółowo wskazał środki finansowe, jakimi dysponuje, aby przyznawać zasiłki celowe, jak również, jaka jest średnia wysokość tego świadczenia przyznawanego do czerwca 2011 r. rodzinom i osobom. W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się jednak, że nie można uznać, aby konieczne było precyzyjne wskazanie, w każdym przypadku, w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ust. 4 tej ustawy, czy też art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. To samo odnosi się do ilości środków finansowych, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej w skali miesiąca na potrzeby związane z przyznawaniem zasiłków celowych, średniej wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego, ilości osób korzystających w danym miesiącu z tej formy pomocy oraz celu na jaki tym osobom przyznano zasiłki. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej, nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej. Taka kontrola byłaby sprzeczna z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 24 lutego 2010 r., I OSK 1353/09, z 28 kwietnia 2010 r. I OSK 116/10, z 2 czerwca 2011 r., I OSK 107/11).

Nie można się zgodzić się z poglądem, że świadczenia z pomocy społecznej mają zapewnić wnioskodawcy zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej, a z akt administracyjnych wynika, że skarżący objęty jest systematycznie udzielaną pomocą społeczną.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako niezasadną.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. ,,c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).