Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1918/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 6 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1187/21 w sprawie ze skarg Miasta [...] i Skarbu Państwa – Starosty [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 marca 2021 r. nr GZ.rn.625.249.2019 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1187/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd Wojewódzki/Sąd I instancji), w sprawie ze Miasta [...] (dalej: Miasto/Skarżące Miasto) i Skarbu Państwa – Starosty M. (dalej: Starosta/Skarżący Starosta) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister) z 26 marca 2021 r. nr GZ.rn.625.249.2019 w przedmiocie reformy rolnej orzekł o: uchyleniu pkt 3 zaskarżonej decyzji (pkt 1 sentencji wyroku); uchyleniu pkt 5 zaskarżonej decyzji w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o części działki nr 951 o pow. 0,3311 ha (pkt 2 sentencji wyroku); oddaleniu skarg w pozostałych częściach (pkt 3 sentencji wyroku); zasądzeniu od Ministra na rzecz Skarżącego Miasta kwoty 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 4 sentencji wyroku); zasądzeniu od Ministra na rzecz Skarżącego Starosty kwoty 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 5 sentencji wyroku).

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Minister decyzją z 26 marca 2021 r., nr GZ.rn.625.249.2019, po rozpatrzeniu odwołania J. P. - uchylił rozstrzygnięcie zawarte w tiret pierwszym decyzji Wojewody Mazowieckiego (dalej: Wojewoda/organ I instancji) z 24 lipca 2019 r., nr 2467/2019, i w tej części orzekł co do istoty sprawy.

Zaskarżona decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

Pierwotnie J. P. wniosła (w piśmie z 30 sierpnia 2011 r.) o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość składająca się z aktualnych działek ewidencyjnych o numerach: 861/2, 942, 943, 945, 947, 948, 951, 956, 867/1, 867/2, 867/3, 867/4, 867/5, 867/6, 876, 877, 879, położona na terenie [...] (województwo mazowieckie), znana pod nazwą pałac i park [...], nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.; dalej: "dekret").

Następstwo prawne po dawnych współwłaścicielach ww. majątku (T. D. oraz J. D.) J. P. wykazała przedstawiając przy pismach z 22 grudnia 2011 r. oraz 18 stycznia 2017 r. odpisy postanowień spadkowych.

Decyzją z 8 czerwca 2017 r., nr 2610/2017, Wojewoda stwierdził, że nieruchomość obejmująca działki ewidencyjne nr 877, 876, 879, 942, 943, 945, 947, 948, 867/1, 951, 867/6, 875/1, 875/2, 868, 878, 880, 881, 952, 944, 946, 949, wszystkie

z obrębu 0001 [....], o łącznej powierzchni 19,2785 ha, stanowiąca zespół pałacowo-parkowy w [...], znana pod nazwą pałac i park [...], podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W części dotyczącej stwierdzenia, że nieruchomość obejmująca działki ewidencyjne nr 861, 956, 867/3, 867/4 i 867/5, wszystkie z obrębu 0001 [...], o powierzchni 0,1519 ha, stanowiąca zespół pałacowo-parkowy w [...], znana pod nazwą pałac i park [...], podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu - Wojewoda umorzył postępowanie.

Odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji wniosła J. P.

Decyzją z 25 września 2018 r., nr GZ.rn.625.207.2017, Minister uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę Wojewodzie do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swojej decyzji Minister wyjaśnił, że organ I instancji bezpodstawnie umorzył postępowanie w zakresie działek o nr: 861 (błędnie przywołanej przez wnioskodawczynię jako działka nr 861/2), 867/3, 867/4, 867/5 oraz 956, pochodzących z dawnego majątku [...], ponieważ w tym zakresie J. P. nie wycofała swojego żądania.

Następnie, pismem z 29 maja 2019 r., J. P. sprecyzowała żądanie wniosku w ten sposób, że podtrzymała swój wniosek co do działek nr: 942, 943, 945, 947, 948, 951, 867/1, 867/6, 876, 877 oraz 879, rozszerzając go wobec działek o nr: 949 (obecnie 949/1 i 949/2), 878, 880, 881, 944, 946, 952, 875/1 oraz 875/2, natomiast cofając go względem działek nr: 861/2, 956, 867/2, 867/3, 867/4 oraz 867/5.

Decyzją z 24 lipca 2019 r., nr 2467/2019, Wojewoda: - stwierdził, że nieruchomość obejmująca działki ewidencyjne nr 877, 876, 879, 942, 943, 945, 947, 948, 867/1, 951, 867/6, 875/1, 875/2, 878, 880, 881, 952, 944 , 946 , 949/1 oraz 949/2, wszystkie z obrębu 0001 [...], o łącznej powierzchni 19,2785 ha, stanowiąca zespół pałacowo-parkowy w [...], znana pod nazwą pałac i park [...], podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu; - umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej stwierdzenia, że nieruchomość obejmująca działki ewidencyjne nr 861/2, 956, 867/3, 867/4 i 867/5, wszystkie z obrębu 0001 [...], o powierzchni 0,1519 ha, stanowiąca zespół pałacowo-parkowy w [...], znana pod nazwą pałac i park [...], podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda wskazał, że kompleks pałacowo parkowy w [...] był funkcjonalnie związany z częścią rolną majątku rodziny [...]. Ponadto, na skutek zniszczeń wojennych (ubytek 50 % drzewostanu) oraz powojennej dewastacji park utracił swój pierwotny charakter. Dodatkowo na terenie kompleksu pałacowo-parkowego, zdaniem Wojewody, znajdował się sad z ogrodem warzywnym, który bezsprzecznie służył produkcji rolnej z uwagi na swoją powierzchnię oraz ilość uzyskiwanych z niego płodów rolnych. Wojewoda zauważył także, że teren kompleksu pałacowo-parkowego w [...] jest dość zwarty, a przebieg jego granic przedstawiony na mapie autorstwa biegłego S. K., szkicu autorstwa inż. R. K. oraz załączniku graficznym do decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 12 grudnia 2003 r., pokrywa się. Wobec powyższych, Wojewoda nie podzielił stanowiska wnioskodawczyni, iż nieruchomość stanowiąca obecne działki ewidencyjnej wymienione w tiret pierwszym decyzji Wojewody, stanowiąca zespół parkowo-pałacowy w [...], nie miała charakteru rolnego, ani nie pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą resztą majątku rodziny [...] i z tych przyczyn nie powinna być objęta działaniem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody wniosła J. P., wskazując, że zaskarża jedynie rozstrzygnięcie zawarte w tiret pierwszym decyzji Wojewody z 24 lipca 2019 r., dotyczące działek nr: 877, 876, 879, 942, 943, 945, 947, 948, 867/1, 951, 867/6, 875/1, 875/2, 878, 880, 881, 952, 944, 946, 949/1 oraz 949/2. Odwołująca się J. P. nie zaskarżyła natomiast rozstrzygnięcia Wojewody zawartego w tiret drugim powyższej decyzji obejmującym umorzenie postępowania w części dotyczącej działek nr: 861/2, 956, 867/3, 867/4 i 867/5.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, Minister decyzją z 26 marca 2021 r., nr GZ.rn.625.249.2018, uchylił tiret pierwsze decyzji Wojewody z 24 lipca 2019 r. i orzekł:

1. że część majątku ziemskiego pod nazwą [...], stanowiąca zespół pałacowo-parkowy, obejmująca aktualnie: działkę nr 946 o pow. 0,0036 ha, działkę nr 878 o pow. 0,1381 ha, działkę nr 880 o pow. 0,3455 ha, działkę nr 881 o pow. 0,4274 ha, działkę nr 944 o pow. 0,4402 ha, działkę nr 949/1 o pow. 0,1119 ha, działkę nr 949/2 o pow. 0,0033 ha, część działki nr 867/6 o pow. 7,7429 ha, część działki nr 877 o pow. 0,2465 ha, działkę nr 879 o pow. 0,0745 ha, działkę nr 942 o pow. 0,8119 ha, działkę nr 943 o pow. 0,0324 ha, działkę nr 945 o pow. 0,4514 ha, działkę nr 948 o pow. 0,0205 ha, część działki nr 951 o pow. 3,0226 ha, zaznaczona na mapie załączonej do decyzji kolorem czerwonym, której łączna powierzchnia to 13,8727 ha – nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

2. że część majątku ziemskiego pod nazwą [...], stanowiąca sad z ogrodem warzywnym, obejmująca aktualnie działkę nr 867/1 o pow. 0,0716 ha oraz część działki nr 867/6 o pow. 4,0465 ha, zaznaczona na mapie załączonej do decyzji kolorem zielonym, której łączna powierzchnia to 4,1181 ha - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

3. że część majątku ziemskiego pod nazwą [...], stanowiąca grunt pod wodami płynącymi rzeką [...], obejmująca aktualnie działkę nr 952 o pow. 0,5203 ha - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

4. że część majątku ziemskiego pod nazwą [...], stanowiąca grunty o charakterze gospodarczym, obejmująca aktualnie działkę nr 875/2 o pow. 0,1229 ha oraz część działki nr 877 o pow. 0,0344 ha - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

5. że część majątku ziemskiego pod nazwą [...], stanowiąca grunty niezwiązane z działalnością rolniczą, obejmująca aktualnie działkę nr 947 o pow. 0,1808 ha oraz część działki nr 951 o pow. 0,3311 ha - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

6. o umorzeniu postępowania przed organem pierwszej instancji w części dotyczącej działki nr 875/1 o pow. 0,0354 ha oraz działki nr 876 o pow. 0,0105 ha.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wyjaśnił, że aby ocenić, czy określona nieruchomość podpadała pod działanie przepisów dekretu należy zbadać, czy była to nieruchomość ziemska, jaki miała obszar ogólny oraz jaki był obszar jej użytków rolnych, ewentualnie - w przypadku nieruchomości zabudowanej budynkami nierolniczymi (np. dworem/pałacem), należy zbadać związek funkcjonalny między tą częścią nieruchomości, której dotyczy żądanie a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa. Mając na uwadze powyższe, organ wskazał, co należy rozumieć pod pojęciem "związku funkcjonalnego" w przypadku , zespołu dworskoparkowego z gospodarstwem rolnym oraz wyjaśnił, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu dworsko-parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu dworsko-parkowego. Organ wskazał następnie, że nieruchomość ziemska, dla której prowadzono księgę hipoteczną "[...] ", zawierała powierzchni 262 ha 9709 m2, co wynika z ostatniego przed wojną wpisu z 26 maja 1939 r. W chwili wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 13 września 1944 r., wpisanymi właścicielami ww. nieruchomości byli T. D. i J. D. w częściach równych niepodzielnie "z mocy aktu działowego zeznanego przed A. M., Notarjuszem w [...] w dniu 19 maja 1928 roku za N 1399", na co wskazują znajdujące się w aktach sprawy odpisy z Działu II księgi hipotecznej. Skarb Państwa wpisał się jako właściciel majątku "stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6/9.1944r", na mocy zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z 21 września 1946 r. Rp. 401/46 Pr oraz na wniosek z 30 października 1946 r. za Nr 38.

Organ uznał również, że jedynym następcą prawnym byłych właścicieli omawianego majątku jest J. P., wnioskodawczyni w tej sprawie.

Natomiast zakresem niniejszego postępowania objęta jest część majątku T. D. i J. D., znana pod nazwą pałac i park [...], wedle wskazania J. P., obejmująca działki oznaczone aktualnie następującymi nr ewidencyjnymi: 942, 943, 945, 947, 948, 951, 867/1, 867/6, 876, 877 i 879, 949/1, 949/2, 878, 880, 881, 944, 946, 952, 875/1, oraz 875/2 - wszystkie z obrębu 0001 [...].

Minister wyjaśnił, że historia pałacu w [...] sięga II poł. XVII wieku, kiedy to za sprawą S. W. przebudowano miejscowy dwór na [...] pałac. W 1870 r. pałac wraz z dobrami ziemskimi o powierzchni 2023 ha przeszedł na własność rodziny [...], którzy byli ich właścicielami do 1944 r. do momentu przejęcia majątku przez Państwo w ramach reformy rolnej.

Organ ustalił, że W "Opracowaniu technicznym zespołu pałacowo-parkowego < [...] > ....", sporządzonym przez geodetę uprawnionego inż. S. K. w dniu 19 września 2011 r., znajduje się załącznik oznaczony nr 10b, który wskazuje, że "park założono zapewne w pocz. w. XVII współcześnie z budową pałacu jako ogród włoski. Przekształcono go w I poł. w. XIX dla [...], w stylu romantycznym (włączenie w kompozycję systemu wodnego, utworzenie osi widokowych). Ponownie został przekształcony po 1874 dla [...] (ujęcie przepływu rzeki S. w dwa równoległe kanały, spiętrzenie stawów, budowa kaskad). Otoczony jest on z trzech stron ciągiem stawów połączonych jazami. Od zach. na dziedziniec wiedzie most. Przed pałacem od pd-wsch. Kanał rozszerza się w prostokątny staw". W ocenie organu, zbieżne dane historyczne ujęto w znajdującej się w aktach sprawy "Karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa: pałac", sporządzonej przez Ośrodek Dokumentacji Zabytków w [...] w 1995 r. Po przejściu majątku ziemskiego pn. [...] na własność Skarbu Państwa w związku z przeprowadzoną reformą rolną, ośrodek majątku został przydzielony Miejskiej Radzie Narodowej w [...] do dyspozycji. Zgodnie z pismem z 5 lutego 1945 r. (L.dz. 486) Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...], obszar ośrodka wynosił około 70 ha. Rada Miejska przyjęła następnie ośrodek na własność na mocy uchwały Nr 18 z 5 marca 1945 r. Jak wskazano w piśmie Prezydium MRN w [...] z 13 czerwca 1945 r. "ośrodek składa się z pałacu wraz z parkiem i ogrodem warzywno-owocowym, budynków mieszkalnych i gospodarczych oraz terenu gruntowego". Zgodnie ze sporządzonym przez mierniczego przysięgłego inż. R. K. wykazem na nierozparcelowaną części majątku o obszarze ogólnym 96,7651 ha składały się następujące użytki: rola 69,1604 ha, pastwisko 2,5330 ha, wody 7,0385 ha, park 11,0416 ha, ogród owocowy 4,9591 ha, drogi 1,7625 ha. Minister zwrócił uwagę także na szkice polowe inż. [...] o nr 27, 39, 42, które datowane są na maj 1946 r., oraz na "Szkic sytuacyjny nierozparcelowanej części nier. ziemskiej [...]", który został sporządzony przez inż. K., na podstawie jego pomiarów, w dniu 5 lutego 1947 r. Organ podniósł także, że w dniu 22 czerwca 1948 r. sporządzono protokół, z którego wynika, że przekazana nieruchomość ziemska "[...]" o ogólnym obszarze 96,50 ha zawierała: ziemi ornej 65,82 ha, łąk 1,15 ha, pastwisk 0,70 ha, sadu owocowego i ogrodu warzywnego 3,67 ha, pod zabudowaniami 2,51 ha, parku 11,45 ha, wód 6,56 ha, dróg, rowów i innych nieużytków 2,64 ha. Sad owocowy i ogród warzywny - 322 szt. drzew owocowych, w tym jabłoni powyżej 20 lat 260 szt., czereśni 5-letnich 62 szt. Park o obszarze 11,45 ha składał się z drzew liściastych i iglastych w wieku do 100 lat. Budynki - dom mieszkalny b. pałac o wym. 42x13 m, murowany, kryty blachą, stan używalny (szkoła podstawowa), dom mieszkalny 4-izbowy o wym. 16,8x10x9 m, murowany, kryty papą, używalny (zarządzający majątkiem), dom mieszkalny 4-izbowy o wym. 11,2x6,83 m, murowany, kryty blachą, używalny (2 izby fornal, 1 izba kuchnia, 1 izba biuro majątku), stodoła drewniana, stajnia ze spichlerzem, obora, szopa na narzędzia, ustęp, chlew, piwnica, 2 studnie. Z kolei w protokole zdawczo-odbiorczym części nieruchomości ziemskiej "[...]" o obszarze 19,42 ha, sporządzonym w dniu 14 maja 1949 r., wskazano jak wskazał organ, że w jej skład wchodzą: park zadrzewiony 11,04 ha, grunty orne 1,34 ha, wody ca 7,04 ha, budynki: dom mieszkalny b. pałac murowany, kryty blachą, używalny i zajęty przez szkołę powszechną oraz dwa baraki drewniane, stanowiące własność Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego.

Z kolei, decyzją z 12 lutego 1957 r. Konserwator Zabytków Województwa [...] wpisał zespół pałacowo-parkowy w [...] do rejestru zabytków pod nr [...]. Ponieważ decyzja ta nie precyzowała zasięgu ochrony konserwatorskiej, Wojewódzki Konserwator Zabytków, decyzją z 11 maja 2001 r. (WOSOZ.DS.5340/72/00), określił granice ochrony konserwatorskiej zespołu pałacowoparkowego jako obejmujące działki nr: 946, 950, 952, 878, 880, 881, 944, 867/1, 867/3, 867/4, 867/5, 867/6, 876, 879, 942, 943, 945, 947, 948, 951 o pow. 21,3289 ha, zgodnie z ewidencją parku wykonaną w 1979 r.

Minister wyjaśnił, że dopuścił dowód z opinii biegłego w przedmiocie sporządzenia opinii obejmującej wykaz synchronizacyjny zespołu pałacowo-parkowego w [...], naniesienia granic zespołu pałacowo-parkowego na aktualną mapę ewidencji gruntów oraz rozliczenia powierzchni działek znajdujących się w granicach zespołu, wskazania na aktualnej mapie ewidencji gruntów granic sadu wraz z ogrodem warzywnym, które na rok 1944 r. zaliczały się do zespołu oraz rozliczenie powierzchni działek, zidentyfikowanych jako dawny sad z ogrodem warzywnym. W tym celu została sporządzona następnie opinia geodety uprawnionego A. W. z 25 listopada 2020 r. Po analizie całości materiału dowodowego sprawy Minister doszedł do przekonania, że myli się organ pierwszej instancji, uznając, że zespół pałacowoparkowy w [...] w granicach działek opisanych w tiret pierwsze decyzji z 24 lipca 2019 r., zawierający powierzchni 19,2785 ha, jako całość stanowił nieruchomość ziemską. Minister podniósł bowiem, że na ten obszar składa się zarówno kompleks parkowy z pałacem, grunty pod rzeką [...], ale też dawny sad z ogrodem warzywnym, dawne grunty wykorzystywane rolniczo i takie, które nie były związane z działalnością rolniczą. W związku z czym organ doszedł do wniosku, że błędny jest pogląd Wojewody, że cały obszar o powierzchni 19,2785 ha, nadawał się do przejęcia na cele reformy rolnej.

Przechodząc do oceny zespołu pałacowo-parkowego (pkt 1 decyzji) organ wyjaśnił, że według różnych źródeł park zajmował około 11,0416 ha (wykaz inż. K. z 1947 r.), 11,04 ha (protokół zdawczo-odbiorczy z 14 maja 1949 r.), 11,45 ha (protokół z 22 czerwca 1948 r.). Przyjmując, że szkice inż. K. przedstawiają sytuację na gruncie bliską dacie 13 września 1944r., powołany w sprawie biegły geodeta A. W., wykonał synchronizację aktualnej mapy ewidencyjnej ze szkicami pomiarowymi inż. K. i oznaczył na mapie, która stanowi załącznik do niniejszej decyzji, linią przerywaną koloru czerwonego przybliżony przebieg granicy zespołu pałacowo-parkowego. Dodatkowo biegły dokonał synchronizacji aktualnej mapy ewidencyjnej z "Mapą nierozparcelowanej części nier. Ziemskiej" z 1946 r. inż. K., powstałą na podstawie jego pomiarów. Biegły kolejno synchronizował przyjęty model granicy zespołu z mapą topograficzną z 1935 r., zdjęciami lotniczymi z 1947 r. i 1953 r., planem ogrodu pałacowego, planem parku z 1979 r. i aktualną mapą zasadniczą. Na tej podstawie biegły uznał, że łączną powierzchnia zespołu wynosiła 13,8727 ha. Teren parku dla większej czytelności biegły podzielił na trzy obszary (l,ll oraz III), których granice szczegółowo opisał w treści opinii oraz oznaczył kolorem czerwonym na mapie załączonej do decyzji.

Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że nie sposób wykazać różnic w przebiegu granic założenia pałacowo-parkowego, przedstawionych przez geodetę uprawnionego inż. S. K. Organ przywołał również w tym zakresie oświadczenie z 21 września 2010 r., złożone do akt sprawy, S. K, który wskazał, że mieszkał w [...] w latach 1931-1947 i pamięta pałac z czasów, gdy stanowił własność rodziny [...]. W ocenie organu, powyższe okoliczności dowodzą, że do czasu przejęcia majątku T. D. i J. D. na cele reformy rolnej, założenie parkowe funkcjonowało jako zwarta całość. Park był wydzielony terytorialnie i przestrzennie od innych gruntów. Wprawdzie podczas działań wojennych uszkodzeniu uległy drzewa w parku, niemniej nie mogło to doprowadzić do zmiany charakteru założenia pałacowoparkowego. W późniejszym okresie doszło do zmniejszenia powierzchni parku na rzecz użytków rolnych, na co wskazuje "Szkic sytuacyjny nierozparcelowanej części nier. ziemskiej [...]", sporządzony przez inż. K. w 1947 r. Ponadto, część parku została zniszczona na skutek działalności rabunkowej prowadzonej przynajmniej od listopada 1944 r., a pozyskany grunt wykorzystany pod uprawy bądź pastwisko. Nieprzypadkowo dotyczyło to fragmentu założenia, do którego był swobodny dostęp od północny, tj. od strony gruntów ornych, leżących już poza granicami miasta. Stąd w dokumentach wytworzonych po wojnie, obszar parku szacowano na 11,04 ha -11,0416 ha - 11,45 ha. Jednak na dzień 13 września 1944 r. zespół parkowy z pałacem [...], w opinii biegłego, powołanego w sprawie, zawierał się w granicach działek, których łączna powierzchnia to 13,8727 ha, czemu organ dał wiarę. Minister wyjaśnił następnie, przed wojną pałac [...] stał samotnie w parku, a jedyną budowlą, która mu towarzyszyła, były ruiny oranżerii w głębi parku (już przed 1939 r. budynek oranżerii był niezdatny do użytku). Natomiast dwa baraki drewniane postawione przez Niemców w czasie wojny zostały rozebrane w 1949 r. Organ podniósł, że z oświadczenia J. P. wynika, że głównym miejscem zamieszkania T. D. i J. D. był dwór w [...] koło [...], gdzie m.in. mieszkała ich matka, W. Było to spowodowane tym, że [...] pałac miała w dożywociu J. D. (ciotka). Mieszkała ona w pałacu na stałe przez kilkadziesiąt lat aż do swojej śmierci w 1938 r. Pałac w [...] był wykorzystywany wyłącznie na cele mieszkalne. J. D. zajmowała wiele pomieszczeń, część z nich służyła jej jako pracownia rzeźbiarska i prywatna galeria z pracami. Pozostałe pokoje przeważnie pozostawały puste. Przy okazji spotkań rodzinnych i różnych uroczystości zatrzymywali się tam krewni i goście. Śmierć J. D. niewiele zmieniła w sposobie użytkowania pałacu przez właścicieli. Nie zdążyli oni się tam przeprowadzić. Zdaniem J. P., budynek mieszczący zarząd nad wszystkimi dobrami należącymi do T. i J. D., znajdował się w [...], który był największym majątkiem rodzinnym. Tam była specjalna kancelaria, w której m.in. przechowywane były wszystkie dokumenty majątkowe. W pałacu w [...] nie było żadnych pomieszczeń wykorzystywanych do załatwiania spraw gospodarczych majątku, co nie może dziwić, gdyż J. D. nie miała nic wspólnego z prowadzeniem majątku [...]. Sprawy majątkowe [...] prowadzone były z terenu folwarcznego, położonego po drugiej stronie stawów względem pałacu i parku. Powyższe znajduję potwierdzenie, zdaniem organu, także w treści oświadczenia S. K. który oświadczył, że osobą, która władała pałacem i w nim mieszkała, niemalże do wybuchu wojny, była J. D., ciotka właścicieli pałacu i majątku [...]. W tych czasach pałac pełnił funkcję mieszkalną. Nie było w nim żadnych pomieszczeń przeznaczonych dla administracji. Przy pałacu przed wojną nie było żadnych budowli, tylko w parku znajdowały się ruiny jednego z pawilonów. Dopiero Niemcy w czasie wojny postawili nieopodal pałacu drewniany barak. Organ wskazał w tym miejscu, że również inż. S. K. podniósł, że osoba kierująca interesami [...] w [...], mieszkała w folwarku, na terenie którego znajdowały się dwa budynki mieszkalne 4-izbowe. Wzmianka o tego typu budynkach znajduje się ponadto w protokole z 22 czerwca 1948 r., w którym przypisano im odpowiednio przeznaczenie "(domu) zarządzającego majątkiem" i "biura majątku". W protokole zdawczo-odbiorczym części majątku o obszarze 19,42 ha z 14 maja 1949 r., budynki takie nie zostały wymienione. Stąd zdaniem organu wniosek, że zlokalizowane były poza terenem założenia, którego obszar wówczas określono na 19,42 ha. Na podstawie powyższych ustaleń organ doszedł do wniosku, że zespół pałacowo-parkowy w [...] (obszar zaznaczony kolorem czerwonym na mapie załączonej do zaskarżonej decyzji) na dzień przejęcie na cele reformy rolnej stanowił część wyodrębnioną od folwarku i sadu z ogrodem warzywnym. Granice parku były czytelne w terenie. Natomiast żaden ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wskazuje, aby na dzień wejścia w życie dekretu, założenie pałacowo-parkowe było w jakikolwiek sposób wykorzystywane do celów działalności rolniczej. Zabudowania gospodarcze oraz domy mieszkalne przeznaczone dla pracowników gospodarstwa zostały zlokalizowane poza kompleksem parkowym. Na terenie zespołu brak było również budynków administrujących majątkiem "[...]". Organ przyjął także, że pozyskany materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że zlokalizowane na terenie parku stawy służyły produkcji wytwórczej w rolnictwie w zakresie hodowli ryb. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty archiwalne, w szczególności protokoły zdawczo-odbiorcze, nie potwierdzają produkcyjnego charakteru stawów. Wśród inwentarza martwego nie wymieniono narzędzi potrzebnych do zarybiania czy łowienia ryb. Poza tym dostęp do nich był utrudniony, stąd wniosek, że nielogicznym byłoby zakładanie w tym miejscu stawów hodowlanych. Zdaniem organu, stawy wkomponowano w założenie parkowe, nadając im funkcję dekoracyjną, jako uzupełnienie krajobrazu.

W zakresie sadu i ogrodu warzywnego (pkt 2 decyzji) Minister uznał, że z uwagi na zakres odwołania, które było złożone jedynie od tiret pierwszego decyzji Wojewody, to w postępowaniu odwoławczym ocenie podlega charakter nieruchomości opisanych aktualnie jako działki nr 867/1 i część nr 867/6, których łączna powierzchnia to 4,1181 ha (działki oznaczone nr 867/4 i 867/5 pozostają poza rozpoznaniem - ujęto je bowiem w tiret drugie umarzającym postępowanie, które to rozstrzygnięcie stało się ostateczne). Organ wyjaśnił, że opinia biegłego A. W. wykazuje dużą zbieżność z danymi, ujętymi wykazem inż. K., który powierzchnię całkowitą ogrodów owocowych opisał jako 4,9591 ha. Na tej podstawie organ przyjął, że duża powierzchnia tego użytku nie pozwala przyjąć, że stanowił on wyłącznie zaplecze rezydencji. Bez wątpienia więc sad i ogrody warzywne, zlokalizowane na północ od założenia parkowego w [...] miały charakter rolniczy. Ponadto, jak wynika z przeprowadzonej kontroli gospodarki w Miejskim Ośrodku Gospodarczym w [...] (sprawozdanie z 16 sierpnia 1945 r.), w sadzie owocowym znajdowało się 297 drzew dużych, z czego odeszło 54 szt. spalone przez byłego ogrodnika i 13 drzew, z których owoce oberwano i sprzedano. Pozostało 230 drzew, a ilość owoców oszacowano wówczas na 12.454 kg. Dodatkowo, usytuowanie sadu z ogrodem warzywnym w kierunku gruntów rolniczych, z dostępem od drogi publicznej kwalifikuje je do nieruchomości ziemskich podlegających przejęciu na cele związane z przeprowadzeniem reformy rolnej.

W zakresie gruntów pod wodami płynącymi (rzeką [...] - pkt 3 decyzji) organ ustalił, że na mapie aktualizowanej w 1935 r. i dołączonej do opinii biegłego A. W. widać, że koryto rzeki rozdziela się na dwa koryta i tworzy wyspę. Plan miasta z 1930 r. i szkice inż. K. dowodzą, że przed 1930 r. zmieniony został przebieg wschodniego koryta rzeki [...] (aktualna działka nr 952), w południowej wykonano przekop, zbliżając koryto rzeki w stronę ulicy [...]. W protokołach z 22 czerwca 1948 r. i 14 maja 1949 r. dla nieruchomości ziemskiej "[...]" wskazano na powierzchnię wód odpowiednio 6,56 ha i ok. 7,04 ha. Zsumowanie powierzchni stawów parkowych (niecałe 1,5 ha) prowadzi do wniosku, zdaniem organu, że fragment rzeki [...] również został przejęty na cele reformy rolnej. Ciek wodny w postaci wody płynącej w granicach kompleksu parkowego, w ocenie organu, nie stanowił nieruchomości, która mogła być przydatna do realizacji celów przeprowadzanej reformy rolnej. Rzeka [...], przebiegając przez park w [...], nie była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, stąd należało stwierdzić, że wnioskowany fragment rzeki (koryto wschodnie), opisany aktualnie w ewidencji gruntów jako działka nr 952, nie podlegał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Z kolei do nieruchomości, które na dzień wejścia w życie dekretu odpowiadały celom gospodarczym organ zaliczył działkę nr 875/2 o pow. 0,1229 ha oraz część działki 877 o pow. 0,0344 ha (pkt 4 decyzji). Organ wyjaśnił przy tym, że pozostała część działki o pow. 0,2465 ha wchodziła w skład parku. Materiał archiwalny dowodzi, zdaniem organu, że nieruchomości te miały przeznaczenie gospodarcze, stanowiły bowiem drogi dojazdowe na teren folwarczny majątku (obecne działki o numerach od 869 do 874), stanowiącego wówczas własność poprzedników prawnych J. P. Były więc podporządkowane działalności rolniczej, dlatego brak jest podstaw prawnych do wyłączenia tych nieruchomości z zakresu działania dekretu. Sam zaś folwark w 1944 r. położony był na północny-zachód od zespołu pałacowo-parkowego i oddzielony był od terenu parku kanałami i stawami (działki nr 881, 880, 878, które w 1944 r., łącznie z działką 879 tworzyły jeden staw), a więc znajdował się poza terenem pałacowo-parkowym.

Uzasadniając natomiast rozstrzygnięcie zawarte w pkt 5 zaskarżonej decyzji Minister wyjaśnił, że w opinii biegłego A. W., granica parku w jego południowo-wschodnim narożniku (przy zbiegu ulicy [...] oraz ulicy [...]), biegła brzegiem istniejącego wówczas rowu. Rów ten został opisany na szkicu nr 45 inż. K., co pozwoliło biegłemu na określenie współrzędnych punktów załamania granicy parku przy pomocy digitalizacji szkiców inż. K.

W efekcie biegły stwierdził, że teren na południe od linii biegnącej od punktów N do E1 oraz od punktów I do M (na mapie załączonej do decyzji), nie obejmował już parku. Aktualnie nieruchomość ta stanowi część działki o nr 951 o pow. 0,3311 ha. W tej części nieruchomości, jak pokazuje reprodukcja pocztówki z 1930 r. oraz fragment planu miasta z tegoż roku, załączony do opinii biegłego A. W., istniała zabudowa mieszkalno-usługowa. Analogicznie, zdaniem organu, przedstawia się sytuacja nieruchomości, oznaczonej obecnej nr działki nr 947 o pow. 0,1808 ha, leżącej w południowo-zachodnim narożniku, przy zbiegu ulic [...] i [...]. W chwili wejścia w życie dekretu ta część była niezabudowana. Oba narożniki, jak wynika ze zgromadzonych map, zdjęć lotniczych i szkiców, były oddzielone od parku ciekami wodnymi (stawami bądź rzeką [...]). Na działce o nr 947 założono tuż po wojnie cmentarz żołnierzy [...], co inż. K. opisał na szkicu sytuacyjnym z 1947 r. Trudno zatem przyjąć, zdaniem organu, by powyższe nieruchomości nadawały się na cele wynikające z przeprowadzanej reformy rolnej. Końcowo Minister wyjaśnił, że "Szkic sytuacyjny nierozparcelowanej części nier. ziemskiej [...]", sporządzony przez inż. K., potwierdza, że w części folwarcznej, tuż przy stawie, będącym zachodnią granicą parku, zlokalizowany był grunt opisany jako "[...], 0,7035 ha". Analizując materiał kartograficzny, organ doszedł do przekonania, że na dzień 13 września 1944 r. w skład parceli J. K. wchodziły działki o aktualnych numerach 875/1 i 876. Skoro J. P. nie przedstawiła dowodu przeciwnego, tzn. nie wykazała, że w dniu wejścia w życie dekretu grunt ten należał do T. D .i J. D., to organ przyjął, że J. P. nie ma interesu prawnego w żądaniu wydania decyzji w trybie § 5 rozporządzenia w odniesieniu do obecnych działek nr 875/1 i 876. Wobec tego, Minister doszedł do wniosku, że w tym zakresie decyzja Wojewody winna być uchylona, a postępowanie przed tym organem umorzone, o czym orzeczono w pkt 6 zaskarżonej decyzji.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra złożyli: Skarb Państwa - Starosta [...] (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 1187/21) oraz Miasto [...] (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 1188/21).

W piśmie z 5 maja 2021 r. Skarb Państwa-Starosta [...] wywiódł skargę na decyzję Ministra z 26 marca 2021 r. w części tj. w zakresie pkt 1, 3 i 5 zaskarżonej decyzji, i wniósł o jej uchylenie w tej części.

Pismem z 30 kwietnia 2021 r. Miasto [...] wywiodło skargę na decyzję Ministra z 26 marca 2021 r. zaskarżając ją w części tj.: w zakresie pkt 1, 3 i 5 zaskarżonej decyzji; pkt 2 w odniesieniu do rozstrzygnięcia dotyczącego części działki nr 867/6 o pow. 4,0465 ha; oraz pkt 4 w odniesieniu do rozstrzygnięcia o części działki nr 877 o pow. 0,0344 ha. W uzasadnieniu skargi skarżący doprecyzował, że zaskarżenie decyzji w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 w odniesieniu do "części działki nr 867/6 o pow. 4,0465 ha" i w pkt 4 w odniesieniu do "części działki nr 877 o pow. 0,0344 ha" wynika wyłącznie z zarzutu w zakresie błędnego sposobu przedstawienia rozstrzygnięcia, powodującego brak możliwości określenia skutków decyzji (zarzut z pkt 1 lit. b skargi, tj. naruszenie art. 107 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.; dalej "k.p.a.")).

Postanowieniem z 22 lipca 2021 r., na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a., Sąd postanowił sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1187/20 oraz I SA/Wa 1188/20 połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić pod sygn. akt I SA/Wa 1187/21.

Postanowieniem z 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1187/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Ministra z 26 marca 2021 r. Zażalenie na ww. postanowienie wniosło Miasto [...]. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OZ 3/22, oddalił zażalenie Miasta [...].

Pismem procesowym z 31 sierpnia 2021 r. Skarżące Miasto poparło skargę oraz wniosło o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów załączonych do niniejszego pisma na okoliczności szczegółowo opisane w uzasadnieniu tego pisma (plik 19 dokumentów uzyskanych z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, Archiwum Państwowego w [...] oraz Archiwum Państwowego w [...]).

Pismem z 28 grudnia 2021 r. Skarżące Miasto wniosło o dopuszczenie i przeprowadzenie kolejnych dowodów uzupełniających z dokumentów załączonych do niniejszego pisma na okoliczności w nim wskazane (szkic połowy nr 45 z 1928 r.; wypis z książki A. L. "[...] - Jedno Miasto? Studium, historycznourbanistyczne [...] i [...]"; wyciągi z protokołów posiedzeń Rady Miejskiej w [...] uzyskane z Archiwum Państwowego w [...]).

Pismem z 2 maja 2022 r. Skarżące Miasto podtrzymało stanowisko zawarte w skardze oraz wnioski dowodowe przedstawione w pismach procesowych z 31 sierpnia 2021 r. oraz 28 grudnia 2021 r. Skarżący wskazał, że z uwagi na odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podjął zawieszone postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnych, na podstawie których Miasto [...] nabyło własność działek nr 948 oraz 949. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o jak najszybsze rozpoznanie przez Sąd niniejszej sprawy, jako mającej znaczenie dla wspomnianych postępowań nadzorczych.

W piśmie procesowym z 18 maja 2022 r. pełnomocnik uczestniczki postępowania J. P. wniósł o oddalenie skarg, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji jedynie w niezbędnym zakresie, w sytuacji uznania części zarzutów za zasadne - dotyczących działki nr 952 z pkt 3 decyzji oraz części działki nr 951 z pkt 5 decyzji. W uzasadnieniu tego pisma przedstawiono obszerną argumentacje na poparcie stanowiska uczestniczki.

Postanowieniem z 13 czerwca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), dopuścił dowody z dokumentów załączonych do pism procesowych Miasta [...] z 31 sierpnia 2021 r. oraz 28 grudnia 2021 r.

Opisanym na wstępie wyrokiem z 13 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1187/21 orzeczono jak na wstępie.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra z 26 marca 2021 r., nr GZ.rn.625.249.2019, na podstawie której Minister uchylił tiret pierwsze decyzji Wojewody z 24 lipca 2019 r. i w tym zakresie, po pierwsze orzekł merytorycznie (pkt 1-5 decyzji), tj.:

- w pkt 1 decyzji, że część majątku ziemskiego pod nazwą [...], stanowiąca zespół pałacowo-parkowy, obejmująca aktualnie: działkę nr 946 o pow. 0,0036 ha, działkę nr 878 o pow. 0,1381 ha, działkę nr 880 o pow. 0,3455 ha, działkę nr 881 o pow. 0,4274 ha, działkę nr 944 o pow. 0,4402 ha, działkę nr 949/1 o pow. 0,1119 ha, działkę nr 949/2 o pow. 0,0033 ha, część działki nr 867/6 o pow. 7,7429 ha, część działki nr 877 o pow. 0,2465 ha, działkę nr 879 o pow. 0,0745 ha, działkę nr 942 o pow. 0,8119 ha, działkę nr 943 o pow. 0,0324 ha, działkę nr 945 o pow. 0,4514 ha, działkę nr 948 o pow. 0,0205 ha, część działki nr 951 o pow. 3,0226 ha zaznaczona na mapie załączonej do decyzji kolorem czerwonym, której łączna powierzchnia to 13,8727 ha;

- w pkt 3 decyzji, że część majątku ziemskiego pod nazwą [...], stanowiąca grunt pod wodami płynącymi rzeką [...], obejmująca aktualnie działkę nr 952 o pow. 0,5203 ha;

- w pkt 5 decyzji, że część majątku ziemskiego pod nazwą [...], stanowiąca grunty niezwiązane z działalnością rolniczą, obejmująca aktualnie działkę nr 947 o pow. 0,1808 ha oraz część działki nr 951 o pow. 0,3311 ha, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Z kolei w pkt 2 decyzji, organ orzekł, że część majątku ziemskiego pod nazwą [...], stanowiąca sad z ogrodem warzywnym, obejmująca aktualnie działkę nr 867/1 o pow. 0,0716 ha oraz część działki nr 867/6 o pow. 4,0465 ha, zaznaczona na mapie załączonej do decyzji kolorem zielonym, której łączna powierzchnia to 4,1181 ha - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Podobnie w pkt 4 decyzji, organ orzekł, że część majątku ziemskiego pod nazwą [...], stanowiąca grunty o charakterze gospodarczym, obejmująca aktualnie działkę nr 875/2 o pow. 0,1229 ha oraz część działki nr 877 o pow. 0,0344 ha - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Dalej Sąd I instancji wskazał, że rozstrzygnięcia zawarte w pkt 1-5 decyzji Ministra z 26 marca 2021 r. stały się następnie przedmiotem zaskarżenia do tutejszego Sądu. Skarb Państwa – Starosta [...] zaskarżył bowiem pkt 1, 3 oraz 5 decyzji Ministra w tym też zakresie wniósł o jej uchylenie. Natomiast Miasto [...] wniosło skargę na pkt 1, 3, 5 oraz pkt 2 w zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego części działki nr 867/6 o pow. 4,0465 ha, oraz pkt 4 w zakresie rozstrzygnięcia o części działki nr 877 o pow. 0,0344 ha. W uzasadnieniu skargi Skarżący doprecyzował, że zaskarżenie decyzji w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 w odniesieniu do "części działki nr 867/6 o pow. 4,0465 ha" i w pkt 4 w odniesieniu do "części działki nr 877 o pow. 0,0344 ha" wynika wyłącznie z zarzutu w zakresie błędnego sposobu przedstawienia rozstrzygnięcia, powodującego brak możliwości określenia skutków decyzji (zarzut z pkt 1 lit. b skargi, tj. naruszenie art. 107 § 1 pkt 5 k p a ).

Wobec powyższe Sąd I instancji stwierdził, że nie są przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcia zawarte:

- w pkt 6 decyzji Ministra (umorzenie postępowania w części dotyczącej działki nr 875/1 o pow. 0,0354 ha oraz działki nr 876 o pow. 0,0105 ha);

- pkt 2 ww. decyzji w zakresie dotyczącym części działki nr 867/1 o pow. 0,0716 ha;

- oraz w jej pkt 4 w zakresie dotyczącym części działki nr 875/2 o pow. 0,1229 ha.

W powyższej części decyzja Ministra z 26 marca 2021 r. nie została bowiem przez nikogo zaskarżona.

Dalej Sąd I instancji wyjaśnił, że postanowił dopuścić zgłoszone przez Miasto [...] dowody uzupełniające z dokumentów. Sąd I instancji uznał bowiem, że przedstawione przez Skarżącego dowody nie były przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym, a ich uwzględnienie w postępowaniu sądowym nie spowoduje jego przedłużenia (zostały złożone kilka miesięcy zanim został wyznaczony termin posiedzenia w tej sprawie). Z uwagi zaś na skomplikowany charakter niniejszej sprawy oraz wielość zagadnień z nią związanych, dopuszczenie przedmiotowych dowodów pozwoli Sądowi dokonać wszechstronnej oceny zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ.

Następnie Sąd I instancji wyjaśnił, że organy administracji publicznej orzekając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51, dalej jako "rozporządzenie"), powinny zbadać czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską, która mogła być przeznaczona na cele rolnicze, czy stanowiła własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych i jaki obejmowała obszar. Z kolei przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu stanowi, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył więc wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju - nieruchomości ziemskich. Wobec braku definicji legalnej pojęcia "nieruchomość ziemska" należy w tym zakresie odwołać się rozumienia tego pojęcia jakie zaprezentował Trybunał Konstytucyjny m.in. w uzasadnieniu uchwały z 19 września 1990 r., sygn. akt. W 3/89 (OTK 1990, nr 1, poz. 26), przyjmując, że reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. W uchwale tej Trybunał wskazał, że poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Na uwagę zasługuje również § 4 rozporządzenia, który wskazuje, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe.

Dalej Sąd I instancji wyjaśnił, że w orzecznictwie sądowym podkreśla się, iż co do zasady zespoły dworskoparkowe nie podlegały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Od tej reguły możliwe jest odstępstwo, w sytuacji gdy rezydencja nie pełniła wyłącznie funkcji mieszkalnych lecz stanowiła także centrum zarządcze i gospodarcze majątku. Sytuacja taka mogła zachodzić, jeżeli na terenie majątku ziemskiego nie było innego miejsca do zarządzania pracami rolnymi, a w dworze (pałacu) znajdowało się biuro, z którego wykonywany był zarząd pracami w części gospodarczej majątku, znajdowały się tam księgi rachunkowe lub dokonywano bieżących płatności pracownikom i dostawcom. Powyższe musi zatem prowadzić do wniosku, że cześć rezydencjalna majątku jest funkcjonalnie związana z częścią rolniczą majątku w takim znaczeniu, że nie może ona bez niej prawidłowo funkcjonować i na odwrót.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd I instancji uznał, że skargi podlegały jedynie częściowemu uwzględnieniu, o czym orzeczono w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Rację należy bowiem przyznać Skarżącym w kwestii błędnych rozstrzygnięć Ministra zawartych w pkt 3 i 5 (w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o części działki nr 951 o pow. 0,3311 ha) zaskarżonej decyzji. Organ przyjął, że zarówno działka nr 952 o pow. 0,5203 ha (objęta pkt 3 decyzji), jak i część działki nr 951 o pow. 0,3311 ha (objęta pkt 5 decyzji) nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Minister uzasadnił takie rozstrzygnięcia tym, że w przypadku aktualnej działki nr 952 na dzień wejścia w życie dekretu stanowiła ona ciek wodny w postaci wody płynącej (rzeka [...]) w granicach kompleksu parkowego, i w ocenie organu, nie stanowiła nieruchomości, która mogła być przydatna do realizacji celów przeprowadzanej reformy rolnej. Natomiast odnośnie części aktualnej działki nr 951 o pow. 0,3311 ha organ uznał, że w tej części nieruchomości, jak wskazuje na to reprodukcja pocztówki z 1930 r. oraz fragment planu miasta z tegoż roku, załączony do opinii biegłego A. W., istniała zabudowa mieszkalno-usługowa, co wykluczało przyjęcie, że była to cześć nieruchomości wykorzystywana rolniczo. Uwzględniając zatem powyższe, jak też dopuszczone przez Sąd dowody uzupełniające z dokumentów, w szczególności załączone do pisma procesowego Miasta [...] z 31 sierpnia 2021 r. archiwalne szkice polowe z 1928 r. inż. R. K. (nr 46 i 47, wymienione w pkt I ppkt 1-2 petitum tego pisma) oraz wyciągi z ksiąg hipotecznych czy odpisy postanowień sądowych o zasiedzeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w trybie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (wymienionych w pkt II ppkt 3-6 petitum tego pisma), Sąd I instancji doszedł do przekonania, że w tej części zaskarżona decyzja Ministra jest wadliwa, co skutkować musiało jej uchyleniem w tym zakresie, o czym Sąd orzekł w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Z uwagi na sposób sformułowania zaskarżonej decyzji, która zawiera odrębne rozstrzygnięcia co do poszczególnych działek ewidencyjnych (w formie oddzielnych punktów redakcyjnych), w ocenie Sądu I instancji, możliwym jest jej częściowe uchylenie przez Sąd - w zakresie konkretnych działek ewidencyjnych. Zważyć bowiem należy, w ocenie Sądu I instancji, że dokumenty przedstawione przez Miasto [...] dotyczące sytuacji prawnej wskazanego obszaru części działki ew. nr 951 o pow. 0,3311 ha, o którym rozstrzygnięto w pkt 5 decyzji (obszar przedstawiony na mapie stanowiącej załącznik do zaskarżonej decyzji zawierający pomiędzy ulicami [...] i [...] od południa i wschodu oraz linią wyznaczoną od punktu E1 do punktu I od zachodu i północy - poniżej obszaru II i III zakreślonego na czerwono), uprawdopodabniają, że cześć przedmiotowego obszaru nie mogła stanowić na dzień wejścia w życie dekretu (13 września 1944 r.) własności poprzedników prawnych J. P., ponieważ z dokumentów przedłożonych przez skarżącego jasno wynika, że najprawdopodobniej był on własnością osób trzecich (wskazanych w postanowieniach Sądu Rejonowego w [...] z lat 60-tych XX.). Skarżący przedstawił bowiem dla tej nieruchomości dowody wieczystoksięgowe oraz orzeczenia sądowe, uprawdopodabniając, że własność spornego obszaru należała do osób trzecich. Na powyższe wskazuje także materiał dowodowy zebrany przez organ w postaci reprodukcji pocztówki z 1930 r. oraz fragmentu planu miasta z tegoż roku, z których wynika, że istniała tam trwała zabudowa mieszkalno-usługowa. W ocenie Sądu I instancji, należy przy tym także pamiętać, że w obrębie tej części działki nr 951 o pow. 0,3311 ha (w jej granicach opisanych powyżej) w 1944 r. istniał również rów rzeki [...] (wchodzący w dawną parcela nr 687 obejmująca rzekę [...]) - uwidoczniony na szkicach polowych inż. R. K. z lat 1945-1948, najbliższych czasowo dacie 13 września 1944 r. Stosowanie do obowiązującej na dzień 13 września 1944 r. ustawy wodnej z dnia 19 września 1922 r. (Dz. U. z 1928 r. Nr 62, poz. 574 ze zm.), wszystkie wody są publiczne, o ile z mocy niniejszej ustawy (art. 4) albo wskutek szczególnych tytułów prawnych nie stanowią własności prywatnej (art. 2 pkt 1). Jednak woda, zawarta w znajdujących się w gruncie właściciela jeziorach, stawach, sadzawkach, studniach i innych zbiornikach, tudzież w wodociągach, kanałach i rowach, należą do właściciela gruntu z samego prawa, o ile temu nie stają na przeszkodzie prawa, nabyte przez inne osoby. Ówczesną zasadą była więc własność publiczna gruntów zajętych pod wodami płynącymi (rzekami). Niemniej jednak, jak wynika z operatu pomiarowego inż. R. K. z lat 1945-1948 (str. 31-39 załącznika nr 3 do opinii A. W. z 25 listopada 2020 r.) w rejestrze parcel miasta [...] (str. 34) zawarto informację, że parcela nr 687 stanowiła własność "Gminy miejskiej m. [...].". Jako rodzaj użytku podano - "rzeka" natomiast w uwagach - "[...]". Analogicznie, zdaniem Sądu I instancji, sprawa wygląda w przypadku działki nr 952 o pow. 0,5203 ha (objętej pkt 3 zaskarżonej decyzji), która zgodnie z przywołanymi powyżej dokumentami archiwalnymi także znajdowała się na relewantną datę w korycie rzeki [...] stanowiącym dawną parcelę nr 687. Wniosek jaki należy poczynić na tej podstawie, zdaniem Sądu I instancji jest taki, że na dzień wejścia w życie dekretu część aktualnej działki nr 951 o pow. 0,3311 mogłaby potencjalnie stanowić własność osób trzecich oraz publiczną, natomiast odnośnie działki nr 952 o pow. 0,5203 ha zachodzi prawdopodobieństwo własności publicznej.

Wobec tego w przypadku obu wspomnianych działek wspólna, w ocenie Sądu I instancji, powinna być ocena o błędnym rozstrzygnięciu Ministra w tym zakresie. Sąd I instancji stwierdził bowiem, że w sytuacji braku jednoznacznego wykazania przez J. P. tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowych gruntów, merytoryczna decyzja Ministra w tym zakresie orzekającą o nie podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu – działki nr 952 o pow. 0,5203 ha (pkt 3 decyzji), jak i części działki nr 951 o pow. 0,3311 ha (pkt 5 decyzji), jawi się na obecnym etapie sprawy jako przedwczesna. Pamiętać należy, zdaniem Sądu I instancji, że w ramach postępowania z § 5 ust. 1 rozporządzenia to wnioskodawcy mają wykazać własny interes prawny, wynikający z przedwojennego wpisu w księdze wieczystej lub dokumentu utrwalającego nabycie prawa własności określonych nieruchomości, np. aktu notarialnego albo orzeczenia sądowego. Jeżeli nie uda im się tego wykazać na dzień wejścia w życie dekretu, to postępowanie w stosunku do takich nieruchomości, ze względu na brak interesu prawnego wnioskodawcy, należy umorzyć. Zasadne okazały się zatem podniesione w tym zakresie w skargach zarzuty niewyjaśnienia przez organ w sposób wszechstronny sprawy oraz brak istotnych ustaleń w sprawie, co narusza dyspozycje art. 7, 77 oraz 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W odniesieniu natomiast do pozostałych zarzutów obu skarg, Sąd I instancji stwierdził, że nie zasługiwały one na uwzględnienie, co skutkowało oddaleniem skarg w pozostałych częściach (pkt 3 sentencji wyroku).

W pierwszej kolejności Sąd I instancji odniósł się do zarzutów Skarżących, którzy twierdzą, że w postępowaniu przed organami administracji obu instancji nie zapewniono udziału właściwemu statio fisci Skarbu Państwa, mianowicie Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu Wody Polskie. Skarżący wywodzą, że skoro działka nr 952, stanowiąca wody płynące rzeki [...], stanowi własność Skarbu Państwa, to winien on być w tym postępowaniu należycie reprezentowany, tzn. przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie.

Sąd I instancji wskazał w tym zakresie na stosowne regulacji prawne, tj. ustawę z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm., dalej jako "Prawo wodne"). Stosownie do treści art. 526 Prawa wodnego, z dniem wejścia w życie ustawy (co miało miejsce 1 stycznia 2018 r.) Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie wykonują zadania dotychczasowego Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, dotychczasowych dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw związane z utrzymaniem wód oraz pozostałego mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną, a także inwestycjami w gospodarce wodnej. Następnie wskazać należy na przepis art. 528 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego, zgodnie z którym z dniem wejścia w życie ustawy Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych położonych w międzywalu, nieruchomości pod wałami przeciwpowodziowymi oraz wałów przeciwpowodziowych wraz z urządzeniami wodnymi związanymi z nimi funkcjonalnie, przyległych do wód, o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy uchylanej w art. 573, a także położonych na tych nieruchomościach budynków oraz innych urządzeń. Zgodnie natomiast z art. 528 ust. 6 Prawa wodnego, reprezentację Skarbu Państwa w stosunku do danej nieruchomości potwierdza, w drodze decyzji, na wniosek właściwego dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich, właściwy wojewoda. Zgodnie z ust. 9 ww. przepisu, na podstawie decyzji, o której mowa w ust. 6, dokonuje się wpisu w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów i budynków.

Z powyższej regulacji ustawowej wynika zatem, w ocenie Sądu I instancji że Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie od 1 stycznia 2018 r. reprezentują Skarb Państwa, oraz wykonują uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa gruntów pokrytych wodami. Natomiast decyzja wojewody, o której mowa w art. 528 ust. 6 Prawa wodnego, potwierdza jedynie tę reprezentację. W odniesieniu do kwestii wskazanej w skargach a mianowicie ewentualnego naruszenia przepisów postępowania dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czego Skarżący upatrują w braku udziału wszystkich stron w obecnym postępowaniu, co miało nastąpić na skutek pominięcia przez organy - Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, Sąd I instancji wyjaśnił, że Skarżący nie mają racji w tym zakresie. Wyjaśnić bowiem należy, za ugruntowanym już stanowiskiem judykatury, że przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji tylko wówczas, gdy powołuje się na nią podmiot uprawniony do skorzystania z tej przesłanki, to jest ten, który bez własnej winy nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu, ewentualnie następca prawny takiego podmiotu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1647/17 wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Wywody Skarżących w powyższej części są zatem całkowicie błędne, ponieważ nawet ewentualne, błędne pominięcie przez organ niektórych stron postępowania (w tym przypadku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie) może być skutecznie podniesione jako zarzut wobec wydanej decyzji w takim postępowaniu tylko przez stronę, która została pominięta. Z taką sytuacją, zdaniem Sądu I instancji, niewątpliwie nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżący (Skarb Państwa- [...] oraz Miasto [...]) brali bowiem udział w postępowaniu przed organami, czego wyrazem są wszak złożone przez nich skargi. Sąd I instancji wskazał, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, określona w art. 15 k.p.a., stanowi, że organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Dla przyjęcia, że zasada dwuinstancyjności została przez organy zrealizowana konieczne jest aby rozstrzygnięcia organów w każdej instancji administracyjnej poprzedzone zostały przeprowadzeniem przez każdy z nich, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których jest prowadzone. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, ale jest zobowiązany ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę, a więc rozpatrzyć także wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Wynika to z art. 138 k.p.a., przyznającemu organowi II instancji kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu I instancji, wbrew zarzutom skarg, w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Podstawa prawna orzekania przez organy obu instancji była ta sama (§ 5 ust. 1 rozporządzenia) i pod kątem tych samym przesłanek materialnoprawnych zostało w obu instancjach ocenione czy wskazane przez J. P. nieruchomości podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. To natomiast, że wynik tej oceny był różny (Minister zajął odmienne stanowisko względem Wojewody), nie świadczy, w ocenie Sądu I instancji, jeszcze o naruszenie zasady dwuinstancyjności. Dalej Sąd I instancji wskazał, że choć zasadą jest skoncentrowanie postępowania dowodowego w ramach postępowania pierwszoinstancyjnego, to jednak mylą się Skarżący twierdząc, że organ odwoławczy (w tym przypadku Minister) nie był uprawniony do uzupełnienia materiału dowodowego sprawy, w tym przypadku o opinie biegłego geodety A. W., który takową sporządził w dacie 25 listopada 2020 r. W niniejszej sprawie mając na uwadze stopień skomplikowania niniejszej sprawy, znaczny upływ czasu od chwili przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej oraz związana z tym trudność w odtworzeniu pierwotnego substratu spornej części majątku ziemskiego [...] (zespół pałacowo-parkowy oraz sad z ogrodem warzywnym), Minister podjął słuszną decyzje dokonania synchronizacji granic zespołu pałacowo-parkowego w [...] oraz sadu z ogrodem warzywnym względem granic aktualnych działek ewidencyjnych wraz z rozliczeniem ich powierzchni. Minister prawidłowo postanowił, korzystając z instytucji postępowania uzupełniającego z art. 136 k.p.a., dopuścić dowodów z opinii biegłego na okoliczność ustalenia powyższych faktów. Działanie organu w tym zakresie nie oznaczało przy tym, zdaniem Sądu I instancji, przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, co z kolei stanowi przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Taka sytuacja nie miała miejsca w tej sprawie.

Ponadto, w ocenie Sądu I instancji, analiza akt sprawy dowodzi, że zdecydowaną większość dokumentacji zgromadził organ I instancji. Miedzy innymi w oparciu o tą właśnie dokumentację biegły A. W. sporządził własną opinię z 25 listopada 2021 r., co jasno wynika z jej treści. Jak wskazał organ, przedmiotowa opinia została bowiem sporządzona na podstawie m.in.: oświadczenia S. K. zawierającego załącznik graficzny, fragmencie planu miasta z 1930 r. (z opracowania dr inż. A. Majewskiej), mapy topograficznej "[...]" z 1935 r. (PAS-40-SŁUP-33-B), zdjęcia archiwalnego - widok z około 1930 r. zdjęć lotniczych z 1944 r., 1947 r., 1953 r., fragmentu operatu pomiarowego inż. R. K. z lat 1945-1948, planu ogrodu pałacowego z 1867 r. i 1954 r., mapy "[...] - Plan parku, stan istniejący i analiza założenia" z 1979 r., oraz mapy geodety inż. S. K. Jak podkreślił organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, skany map zostały skalibrowane przez biegłego do obecnej mapy ewidencyjnej, na której oznaczono granice i obszar zespołu pałacowo-parkowego, granice i obszar sadu z ogrodem warzywnym, numery ewidencyjne aktualnych działek hipotecznych, zidentyfikowano przy tym pałac i bieg rzeki [...]. Biegły dokonał rozliczenia powierzchni działek ewidencyjnych, ujawnionych w ewidencji gruntów. Współrzędne punktów załamania granicy parku biegły uzyskał w wyniku digitalizacji szkiców inż. K. Zgodzić się należy zatem z Ministrem, że opinia A. W. jest wiarygodnym dowodem w sprawie.

Sąd I instancji nie znalazł przy tym uzasadnionych przyczyn aby zakwestionować powyższą opinię. Wbrew stanowisku Skarżących, uprawiony geodeta A. W. wywiązał się bowiem z nałożonych na niego obowiązków, gdyż wyjaśnił w sporządzonej opinii jasno i zrozumiale granice zespołu pałacowo-parkowego oraz sadu z ogrodem warzywnym na dzień 13 września 1944 r. Pomocna w tym zakresie jest również sporządzona przez niego mapa, która stanowi załącznik do zaskarżonej decyzji. W przejrzysty i czytelny sposób obrazuje ona zasięg terytorialny nieruchomości w przedmiocie których orzekał Minister. Na powyższą ocenę Sądu nie mogły mieć wpływu zarzuty skarg, ponieważ w sytuacji gdy biegły wyjaśnił w jakiej skali sporządził mapę stanowiącą załącznik do zaskarżonej decyzji z 26 marca 2021 r. - podał bowiem w piśmie z 28 maja 2021 r., że mapa została sporządzona w skali 1:2000, nie może budzić wątpliwości kwestia stosunku odległości na mapie do odpowiadającej jej odległości rzeczywistej (w terenie). To natomiast sprawia, że nie jest tak jak twierdzą Skarżący, że nie jest możliwym precyzyjne ustalenie granic terenu podlegającego/niepodlegającego pod działanie dekretu. Powyższe świadczy, zdaniem Sądu I instancji, że zarzut nieważności skierowany wobec kontrolowanej decyzji Ministra z powodu jej rzekomej niewykonalności jest niezasadny. Co zaś się tyczy stwierdzenia biegłego dotyczącego przybliżonych współrzędnych punktów, to, w ocenie Sądu I instancji, nie można tracić z pola widzenia, że opracowanie geodety zostało sporządzone po upływie prawie 80 lat od dnia wejścia w życie dekretu na podstawie istniejących jeszcze, aczkolwiek z powodu znacznego upływu czasu zapewne zdekompletowanych (co jest rzeczą normalną w tych okolicznościach) dokumentów archiwalnych, co należy wziąć pod uwagę, i co Sąd orzekający przy ocenie tego dowodu również uwzględnił.

Ponadto, w ocenie Sądu I instancji, opinia uprawionego geodety odpowiada w swej istocie opinii biegłego, który dysponuję wiadomościami specjalnymi, których z kolei nie posiada ani organ administracji, ani tym bardziej sąd administracyjny. Nie posiadają jej również skarżący. Z tego też powodu brak jest podstaw dla organów i sądu do ingerowania w merytoryczną warstwę opinii (mapy) uprawionego geodety. Fakt, że skarżący nie podzielają tego stanowiska, podnosząc w istocie argumenty natury jedynie polemicznej, nie może wpłynąć na ocenę Sądu w tym zakresie. Tym bardziej, że dla wykazania słuszności podnoszonych zarzutów w tym zakresie nie przedstawili nawet kontr-opinii innego biegłego.

Co warte podkreślenia, zdaniem Sądu I instancji, to również to, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy, pomimo faktu, że postępowanie w tej sprawie toczyło się 10 lat, to jednak zarówno Starosta [...] jak i Miasto [...], nie zajęli w nim ani jednego stanowiska merytorycznego odnośnie przedmiotu sprawy (nie zgłaszali również żadnych wniosków dowodowych, w tym co do dowodu z opinii biegłego), w szczególności nie zgłaszali żadnych zastrzeżeń odnośnie sposobu jego prowadzenia zarówno przez Wojewodę jak i przez Ministra, w tym zasadności dopuszczenia powyższego dowodu z opinii biegłego jak i jego prawidłowości. Podobnie nie była kwestionowana mapa uprawionego geodety S. K. z 2011 r., w oparciu o którą A. W. sporządził własne opracowanie geodezyjne. Starosta [...] przesłał do organów jedynie wypisy wydruków z ewidencji gruntów i budynków dotyczące spornych działek. Niewątpliwie zaś postanowienie z 29 września 2020 r. o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego (a więc i wspomniane tezy dowodowe) były stronom znane jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji (vide: zwrotne potwierdzenia odbioru ww. postanowienia), natomiast o tym, że materiał dowodowy został uzupełniony, i że istnieje możliwości zapoznania się z nim oraz przedstawienia stanowiska, organ zawiadomił strony w piśmie z 31 grudnia 2020 r., a więc prawie 3 miesiące przed wydaniem decyzji w sprawie. Przedstawiciel Miasta [...] zapoznał się z aktami sprawy dopiero w dacie 13 kwietnia 2021 r. (wcześniejsze zapoznania miały miejsca 24 maja 2017 r. oraz 18 lipca 2018 r.). Wobec takiego stanu rzeczy, obecne zastrzeżenia Skarżących odnośnie prawidłowości postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ uznać należy, zdaniem Sądu I instancji, za zwykłą polemikę.

W świetle wszystkich powyższych okoliczności sprawy, zdaniem Sądu I instancji, zarzuty skarg dotyczące niezasadności przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na etapie postępowania odwoławczego oraz jej wadliwości jako takiej, w ocenie Sądu I instancji, nie zasługiwały zatem na uwzględnienie.

Powyższe, zdaniem Sądu I instancji, ma również ten skutek, że Sąd nie dopatrzył się podstaw do uwzględnienia skargi w zakresie zaskarżenia przez skarżące Miasto [...] rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 w odniesieniu do "części działki nr 867/6 o pow. 4,0465 ha" i w pkt 4 w odniesieniu do "części działki nr 877 o pow. 0,0344 ha" z uwagi - jak to określił Skarżący - błędne przedstawienie rozstrzygnięcia, powodującego brak możliwości określenia skutków decyzji. Zdaniem Sądu I instancji, sposób sformułowania rozstrzygnięcia w tejże decyzji pozwala w sposób jednoznaczny zidentyfikować działki ewidencyjne (oraz ich powierzchnię) nią objęte, czemu służyć ma również załącznik mapowy, który jest integralną częścią decyzji. Ponadto wydanie zaskarżonej decyzji nie niesie dla właścicieli spornych gruntów, w tym Miasta [...], żadnych skutków prawnorzeczowych. Skutki te określa dopiero decyzja komunalizacyjna wydana na rzecz Miasta [...], które nadal pozostaje w obrocie prawnym. W kwestii zaś materii i rozstrzygniętej w pkt 2 i 4 zaskarżonej decyzji, w części objętej skargą Miasta [...], Sąd I instancji nie stwierdził jakichkolwiek wadliwości. Skarżący w istocie również nie podnosi tego rodzaju argumentów. Skoro z akt sprawy wynika, że tereny zajęte przez sad oraz ogród warzywny (w tym cześć działki nr 876/6 o pow. 4,0465 ha) wchodziły w skład majątku ziemskiego [...] i służyły m.in. działalności warzywniczej i sadowniczej to oznacza, że stanowiły one część nieruchomości ziemskiej przydatnej rolniczo, a więc podlegała ona przejęciu na reformę rolną. Mając powyższe na uwadze uznać należało, że przedmiotowy sad wraz z ogrodem warzywnym stanowił część nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i dlatego podlegał przejęciu, o czym organ prawidłowo orzekł w pkt 2 decyzji z 26 marca 2021 r. Analogiczny wniosek należało, zdaniem Sądu I instancji, poczynić względem części działki nr 877 o pow. 0,0344 ha, która niewątpliwie miała przeznaczenie gospodarcze (stanowiła na tym odcinku drogę dojazdową na teren folwarku rodziny [...] zlokalizowanego na północ i zachód od parku), służyła więc realizacji celów prowadzonej w majątku działalności rolniczej. Brak jest zatem podstaw do jej wyłączenia z zakresu działania dekretu, o czym słusznie orzekł organ w pkt 4 zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów Skarżących dotyczącego nie wykazania przez J. P. interesu prawnego w niniejszej sprawie poprzez brak dowodu z ksiąg hipotecznych, co uniemożliwiło stwierdzenie, że przedmiotem rozstrzygnięcia organu są działki pochodzące z dawnego majątku rodziny [...], Sąd I instancji stwierdził, że jest on niezasadny. Abstrahując od kwestii, że nie było to do tej pory kontestowane przez Skarżących, zauważyć należy zdaniem Sądu I instancji, że w aktach sprawy znajduje się reprodukcja księgi hipotecznej prowadzonej dla nieruchomości ziemskiej poprzedników prawnych J. P. (księga hipoteczna "[...]"), której ostatni wpis w dziale I pochodzi z 26 maja 1939 r. dowodzi na powierzchnię ogólną 262 ha 9709 m2. Ponadto w opracowaniu S. K., zawarto wzmiankę o protokole badania ksiąg wieczystych, prowadzonych dla byłego majątku [...], z którego wynika, że pochodzącymi z dawnego majątku [...] są aktualne działki ewidencyjne nr: 867/1, 867/6, 876, 877, 879, 942, 943, 945, 947, 948, 951, 878, 880, 881, 944, 946, 952, 875/1, 875/2, 949. Powyższe znajduje również potwierdzenie w materiale zebranym przez biegłego A. W., który jako załącznik do swojej opinii przedstawił rejestr parcel miasta [...] (str. 31-39 załącznika nr 3 do opinii A. W. z 25 listopada 2020 r.), co w konfrontacji ze szkicem polowym nr 42 autorstwa inż. R. K. prowadzi do wniosku, że według ww. rejestru całość zespołu pałacowo-parkowego wraz z sadem i ogrodem warzywnym należała do "Majątku [...]". Dlatego też, poza wspomnianymi już obszarami (działka nr 952 oraz część działki nr 951), w przypadku których Miastu [...]udało się podważyć w tym zakresie dokumenty archiwalne, to jednak co do obszarów zaznaczonych na załączonej do decyzji Ministra mapie kolorem zielonym (sad z ogrodem warzywnym o pow. 4,9772 ha) oraz czerwonym (zespół pałacowo-parkowy o pow. 13,8727 ha), interes prawnym J. P. w niniejszej sprawie nie może budzić wątpliwości.

Przechodząc następnie do kwestii czy wskazane przez organ obszary majątku [...] nadawały się do przejęcia na cele reformy rolnej, Sąd I instancji stwierdził, że organ prawidłowo wskazał na konieczność przeprowadzenia analizy czy pomiędzy częścią parkowo-pałacową tego majątku a jego częścią gospodarczą zachodził wspomniany powyżej związek funkcjonalny. W tym miejscu Sąd I instancji przychylił się do stanowiska organu, który w odpowiedzi na skargę tłumaczy, że biegły geodeta A. W. stwierdził w swojej opinii, że dokonał synchronizacji aktualnych map z mapami historycznymi tego terenu oraz dokumentacją zdjęciową z lat 1947-1953 i na tej podstawie wyszczególnił trzy obszary (zaznaczone kolorem czerwonym na mapie) jako zespół pałacowo-parkowy w [...], o łącznej powierzchni 13,8727 ha. Sąd I instancji ustalenia biegłego uznaje w tym zakresie za wiarygodne. Biegły szczegółowo bowiem wytłumaczył w jaki sposób ustalił powyższą powierzchnię (str. 4 opracowania), a jego wyjaśnienia są logiczne i spójne. Ponadto, przebieg granic zespołu pałacowo-parkowego na licznie zgromadzonych w aktach sprawy mapach (w tym sporządzonych przez konserwatora zabytków) pochodzących z różnych okresów - jest zbieżny i na przestrzeni wielu lat nie doznaje istotnych zmian (obejmując również teren dawnych parcel nr 453 i 455). Przy czym fakt, że część gruntów, która była w latach powojennych czasowo użytkowana niezgodnie ze swym charakterem (np. pastwiska dla zwierząt hodowlanych lub w skutek rabunkowej wycinki drzew), nie świadczy o tym, że teren parku na trwałe utracił swoje pierwotne przeznaczenie. Powyższe mogło mieć jednak wpływ na sposób opisu niektórych obszarów parku w dokumentacji powojennej. Tym bardziej, że jak podnosi pełnomocnik uczestniczki w piśmie procesowym z 18 maja 2022 r., zarówno przedwojenne jaki powojenne przepisy dotyczące kwalifikacji gruntów nie posługiwały się normatywną definicją terminu "park", zaś poszczególne użytki parkowe terenów rezydencjonalnych były kwalifikowane do użytków im pokrewnych. Przykładowo, zgodnie z par. 29 ust. 2 rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 12 lipca 1935 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Spraw Wewnętrznych w sprawie wykonania ustawy o klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego (Dz.U. 1935 nr 52 poz. 340), parki miały być traktowane jako łąki, lub też jako pastwiska albo też jako grunty pod lasami. W związku z powyższym, do danych zawartych w rejestrach pomiarowych należy podchodzić ostrożnie, a fakty z nich wynikającą badać z uwzględnieniem całości dostępnego materiału sprawy. Niemiej jednak, zdaniem Sądu I instancji, zasadniczo park funkcjonował w niezmienionych granicach (ustalonych przez biegłego A. W.), czego najlepszym potwierdzeniem jest okoliczność jego odtworzenia w obszarach wcześniej, czasowo użytkowanych rolniczo – celem przywrócenia im pierwotnej funkcji parkowej. Zdaniem Sądu I instancji, zebrany w toku całego postępowania materiał dowodowy uprawniał organ również do przyjęcia tezy, że teren zespołu pałacowo-parkowego w [...] (obszar I-III zaznaczony kolorem czerwonym na mapie stanowiącej załącznik do zaskarżonej decyzji, o którym organ rozstrzygnął w pkt 1 decyzji) nie był związany z produkcją rolniczą, zatem brak jest podstaw do uznania, że jakaś jego część podlegała przejęciu na cele reformy rolnej w oparciu o przepisy dekretu. Prawidłowe, zdaniem Sądu I instancji, jest ustalenie organu, że zarząd nad majątkiem sprawowali jego współwłaściciele T. D. oraz J, D., którzy mieszkali we dworze w [...] niedaleko [...]. Z tego też miejsca zarządzali całym majątkiem. Ponadto, logiczne jest przyjęcia przez organ, że osoba kierująca interesami [...] w [...], mieszkała w folwarku (poza terenem parku), na terenie którego znajdowały się dwa budynki mieszkalne 4-izbowe. Wspomina o nich protokół z 22 czerwca 1948 r. przekazania nieruchomości ziemskiej [...] o łącznej powierzchni 96,50 ha, jako "(domu) zarządzającego majątkiem" i "biura majątku". Z kolei protokół zdawczo-odbiorczym części ww. majątku o obszarze 19,42 ha z 14 maja 1949 r., nie wymienia przedmiotowych budynków stąd słuszny wniosek organu, że były one umiejscowione poza zespołem pałacowo-parkowym, którego obszar wówczas określono na 19,42 ha. A zatem budynek pałacu pełnił jedynie funkcję mieszkalną (co potwierdziła w swoim oświadczeniu z 21 września 2010 r. S. K.), był bowiem w dożywociu J. D. (ciotki współwłaścicieli majątku, zmarła w 1938 r.), która w ogóle nie zajmowała się sprawami zarządu majątkiem. Bezsprzecznie prowadzili je T. D. oraz J. D., ewentualnie ustanowiony przez nich zarządca, który miał swoją siedzibę na terenie folwarku, znajdującego na północ i zachód od parku. Brak jest przy tym jakichkolwiek dowodów na to (skarżący też ich nie przedstawili), że po śmierci J. D. powyższa sytuacja uległa jakimkolwiek zmianom. Tym bardziej, że wydaje się to mało prawdopodobne z uwagi na bliskość daty śmierci ww. osoby z momentem wybuchu II wojny światowej, w trakcie której przedmiotowym terenem zarządzali Niemcy z wyłączeniem prawowitych właścicieli.

Sąd I instancji zgodził się także z ustaleniami organu dotyczącymi tego, że znajdujące się na terenie stawy (odpowiadające aktualnym działkom nr 878, 879, 880, 881 oraz 944) były elementem kompozycji systemu wodnego parku i miały jedynie reprezentacyjny charakter. W aktach sprawy brak jest dowodów na to, że charakter przedmiotowych stawów był również hodowlany. Powojenna inwentaryzacja mienia byłego ośrodka majątku nie wykazała bowiem aby na stanie majątku znajdowały się chociażby narzędzia potrzebne do zarybiania czy łowienia ryb. Brak jest również informacji o jakichkolwiek dochodach, jakie mieliby osiągać [...] z tego tytułu. Skarżący nie przedstawiali dowodów aby było inaczej. Odnosząc się natomiast do charakteru nieruchomości odpowiadającej obecnie części działki nr 877 o pow. 0,2465 ha, to na podstawie zebranej w sprawie dokumentacji Sąd I instancji doszedł do wniosku, że w dacie relewantnej dla sprawy stanowiła ona we wskazanej powyższej części drogę biegnącą pomiędzy sadem a parkiem. Myli się jednak Skarżące Miasto [...] twierdząc, że droga ta służyła obsłudze sadu. Gdyby miało tak być to, zdaniem Sądu I instancji, sad nie byłby odgrodzony płotem od parku, który wszak był własnością tych samych właścicieli. O istnieniu takiego ogrodzenia wspomina S. K., jest też ono widoczne na szkicach polowych inż. R. K., w tym szkicu nr 47 załączonym do pisma procesowego skarżącego z 31 sierpnia 2021 r. Szkic połowy nr 47 z 1928 r. dowodzi, że obiekt opisany nr 67 jest oddzielony od sadu ogrodzeniem na słupkach, które otacza sad. Droga znajduję się przed tym ogrodzeniem m.in. na obszarze dawnej parceli nr 67, po stronie parku. Prowadzi to do wniosku, że przedmiotowa droga służyć musiała dotarciu do parku celem wykonania tam niezbędnych prac pielęgnacyjnych. Droga ta, zdaniem Sądu I instancji, była zatem związana funkcjonalnie z obsługą parku, a nie sadu. To dodatkowo potwierdza, że droga nie była niezbędna do obsługi sadu skoro nie została włączona w jego wygrodzony obszar. Z uwagi na swe przeznaczenie nie była więc nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym.

Dalej Sąd I instancji wskazał, że przedstawione z kolei przez Miasto [...] dokumenty, szczegółowo opisane w pkt III ppkt 7-11, pkt IV ppkt 12-15 oraz pkt V ppkt 16-19 petitum pisma procesowego z 31 sierpnia 2021 r., zdaniem Sądu I instancji, nie dowodzą okoliczności na wykazanie których zostały przywołane. Nie sposób z nich bowiem ustalić, że dotyczą konkretnie dzierżawy obszarów wchodzących w skład zespołu pałacowo-parkowego w [...]. Zawierając one jedynie ogólną informację o dzierżawieniu majątku ziemskiego [...] bez sprecyzowania czy przedmiotem dzierżawy był także zespół pałacowo-parkowy, oraz jakie w ogóle grunty majątku podlegały wydzierżawieniu. Nie dowodzą także istnienie związku funkcjonalnego między zespołem pałacowo-parkowym a częścią rolną majątku ziemskiego [...]. Odnosząc się natomiast do stanowiska Skarżącego, że późniejsze (po jego przejęciu na cele reformy) wydzierżawienie gruntów majątku ziemskiego [...] w celu prowadzenie produkcji rolnej świadczy o rolnym charakterze wszystkich nieruchomości przedmiotowego majątku, Sąd I instancji wyjaśnił, że przede wszystkim przedstawione dokumenty nie określają precyzyjnie przedmiotu dzierżawy (konkretnych działek gruntu podlegających wydzierżawieniu). Ponadto, w postępowaniu o niepodpadanie nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu istotna jest potencjalna przydatność rolna albo związek funkcjonalny z częścią rolną majątku na dzień 13 września 1944 r. Nie mają natomiast znaczenia okoliczności związane z późniejszymi losami znacjonalizowanej nieruchomości, tj. czy faktycznie została rozparcelowana pomiędzy rolników. Przejęcie gruntów na mocy dekretu było bowiem bezwarunkowe oraz następowało z mocy prawa. A zatem nie może tutaj mówić o badaniu kwestii faktycznego wykorzystania przejętych gruntów na cele związane z realizacją reformy rolnej zrealizowania celu przejęcia. W niniejszej sprawie jest to zagadnienie prawnie irrelewantne.

Sąd I instancji, nie podzielił także argumentów Skarżącego Miasta [...] przechowania ziemniaków w piwnicach pałacu [...] w ramach akcji pomocy zimowej bezrobotnym i ich rodzinom na przełomie 1938/1939 (vide: protokół Nr 70/7 z posiedzenia Rady Miejskiej w [...] w dniu 16 maja 1939 r. - załącznik z pkt 4 pisma procesowego skarżącego z 28 grudnia 2021 r.). O rolnym przeznaczeniu budynku pałacu nie może bowiem świadczyć incydentalna okoliczność przechowania ziemniaków przez Zarząd Miejski dla osób potrzebujących, które jak się później okazało w części uległy przemarznięciu z uwagi na niedostosowanie piwnic pałacu do tego celu. Potwierdza to zatem tezę, że budynek pałacu (jego piwnice) nie były przystosowane do prowadzenia działalności rolniczej. Poza tym, ziemniaki, które były tam składowane nie były własnością rodziny [...]. Z powyższych względów Sąd I instancji uznał rozstrzygniecie organu zawarte w pkt 1 zaskarżonej decyzji za prawidłowe. Nie mogły zatem odnieść zamierzonego skutku zarzuty obu skarg ukierunkowane na wykazanie wadliwości tej części decyzji z 26 marca 2021. W piśmie procesowym z 28 grudnia 2021 r. Miasto [...] przedstawiło kolejne dokumenty (opisanej w pkt 1-3 petitum tego pisma) mające w jego ocenie wykazać, że w zakresie części gruntów obszar zbliżony do obecnych działek ewidencyjnych nr 947, 946 i 945 stanowi część historycznego układu traktu brzeskiego oraz rynku historycznego miasta [...], a w momencie wybuchu II wojny światowej stanowił plac nienależący do majątku rodziny [...], co stanowi okoliczność istotną dla sprawy rozstrzyganej zaskarżoną decyzją, a pominiętą przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięcie organu dotyczące działki nr 947 o pow. 1808 ha zawiera się w pkt 5 decyzji organu, natomiast dotyczące działek nr 945 o pow. 0,4514 ha i 946 o pow. 0,0036 ha - w pkt 1 decyzji z 26 marca 2021 r. Analiza akt sprawy oraz przedstawionych przez Skarżącego dokumentów wskazuje, że aktualna działka nr 947 odpowiada dawnym parcelom nr 272 i 249, które zgodnie z rejestrem parcel dla pomiarów wykonanych w 1928 r., były własnością "[...]." (dla parceli nr 272), oraz "[...]" (dla parceli nr 249). W zakresie przedmiotowego obszaru, w szczególności parceli nr 272, Skarżący nie zaoferował jednak takich dowodów jak w przypadku części działki nr 951 będącej przedmiotem rozstrzygnięcia z pkt 5 zaskarżonej decyzji, mianowicie wyciągów z ksiąg hipotecznych czy odpisów postanowień sądowych, na podstawie których udałoby się skutecznie podważyć zapis rejestru parcel do operatu pomiarowego z 1928 r. dotyczący parceli 272 figurującej w tym rejestrze jako własność "[...].". Ma to o tyle istotne znacznie, gdyż w kolejnym rejestrze parcel do operatu pomiarowego inż. R. K. z lat 1946-1948, jako odpowiednik dzisiejszej działki nr 947 wskazano dawną parcele nr 445 z adnotacją, że jest to grunt zajęty przez cmentarz wojenny żołnierzy [...], stanowiący własność "[...]". Z powyższych powodów do przedstawionego przez Skarżącego rejestru parcel z 1928 r. jako dowodu na prawo własności należy podchodzić z dużą ostrożnością. Ponadto, tymczasowo założony w tym miejscu, po przejściu frontu w 1944 r., cmentarz wojenny (następnie przeniesiony w inne miejsce) nie może świadczyć o jakiejkolwiek zmianie w sferze własnościowej. Z kolei, w zakresie dawnej parceli nr 271 należy zauważyć, że choć w rejestrze parcel z 1928 r. użytek ten opisany został jako "uliczka" bez ujawnienia w nim osoby właściciela, to jednak w szkicu nr 42 inż. R. K. (załącznik do opinii A. W.) teren ten został określony jako "droga do majątku", co może świadczyć, że parcela ta jednak stanowiła część majątku ziemskiego [...]. Zadaniem Sądu I instancji, do przedmiotowej materii nie wnosi nic nowego również złożony do akt sprawy protokół nr 71/8 z posiedzenia Rady Miejskiej w [...] w dniu 23 maja 1939 r. odnoszący się m.in. do urządzenia skweru miejskiego przy ul. [...], który zdaniem Skarżącego, miał być zlokalizowany na aktualnej działce nr 947. Przede wszystkim należy stwierdzić, że powyższa okoliczność w żaden sposób nie wynika z treści tego dokumentu. A ponadto, jak sam Skarżący przyznał w piśmie z 28 grudnia 2021 r.: "Wedle ustnych przekazów teren dawnego rynku maślanego odpowiada w przybliżeniu obecnej działce ewidencyjnej nr 947.", co w istocie sprowadza się do zwykłej polemiki z prawidłowymi ustaleniami organu.

Wobec powyższego Sąd I instancji, uznał, że ustalenia organu, które legły u podstaw rozstrzygnięć sformułowanych w pkt 1, 2, 4, a także częściowo w pkt 5 (w zakresie działki nr 947) zaskarżonej decyzji zostały poczynione w oparciu o dowody, które organ ocenił zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów sformułowaną w art. 80 k.p.a. Z kolei, podniesione w tej części zarzuty skarg, nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym, w tym również dopuszczonym przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie. W tym zakresie skargi sprowadzały się jedynie do polemiki z niewadliwą oceną dowodów dokonaną przez organ. Skarżący przedstawili własną ocenę dowodów oraz ocenę prawną, ale są one zdaniem Sądu I instancji, zupełnie dowolne, gdyż nie znajdują potwierdzenia zarówno w obiektywnych dowodach jakimi w rozpoznawanej sprawie są obszerne materiały uzyskane z archiwum, dokumentacja konserwatorska, opinie biegłych, jak też w ugruntowanym orzecznictwie sądów. Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Końcowo Sąd I instancji wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę Minister będzie zobowiązany uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku i dokonać starannych ustaleń w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia odnośnie działki nr 952 o pow. 0,5203 ha oraz części działki nr 951 o pow. 0,3311 ha, a następnie - stosownie do wyniku powyższych ustaleń, podejmie właściwą decyzję w sprawie, której treści Sąd orzekający w chwili obecnej nie przesądzą.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Ministra z 26 marca 2021 r. we wskazanym w pkt 1 i 2 wyroku zakresie. Natomiast na podstawie 151 p.p.s.a., Sąd oddalił obie skargi w pozostałych częściach (pkt 3 sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 4 i 5 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 w zw. z art. 210 § 2 p.p.s.a. - obciążając Ministra obowiązkiem zwrotu skarżącym kwot po 200 zł na rzecz każdego z nich (wpis od skargi) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Skarżące Miasto zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 3 wyroku o oddaleniu skargi Miasta [...] w pozostałym zakresie (to jest ponad rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1 i 2).

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na niezastosowaniu i nieprawidłowym przeprowadzeniu kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i oddaleniu skargi w części, pomimo, że decyzja jest obarczona istotną wadą w zakresie rozstrzygnięcia decyzji, polegającą na nieprecyzyjnym określeniu granic obszarów niepodpadających pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w wyniku oznaczenia tych granic liniami niepokrywającymi się z granicami ewidencyjnymi działek gruntu w załączniku graficznym do decyzji, który nie zawiera wskazania skali, w jakiej został sporządzony, co powoduje, że nie jest możliwe odtworzenie określonych w tym załączniku punktów rozgraniczających obszary podpadające i niepodpadające pod działanie dekretu, a w konsekwencji nie można jednoznacznie określić skutków decyzji, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem było jednym z motywów kształtujących wyrok;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na niezastosowaniu i nieprawidłowym przeprowadzeniu kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji oddaleniu skargi w części, w sytuacji gdy zaskarżoną decyzją organ II instancji uchylił w części decyzję Wojewody z 24 lipca 2019 r. i orzekł co do istoty sprawy pomimo, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż w wyniku odmiennej niż przyjęta przez organ I instancji wykładni przepisów prawa materialnego organ II instancji uznał, że zachodzi potrzeba wyjaśnienia okoliczności faktycznych, które nie były przedmiotem ustaleń organu I instancji, a w konsekwencji przeprowadził mający zasadnicze znaczenie dla sprawy dowód z opinii biegłego oraz w sytuacji, gdy ten dowód dostarczył organowi II instancji wiedzy co do potrzeby dalszego uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, co było przekroczeniem kompetencji organu II instancji w zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego i naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, bowiem było jednym z motywów oddalenia skargi Miasta [...] na zaskarżoną decyzję;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z § 6 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym przeprowadzeniu kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i oddaleniu skargi w części, pomimo, że organy wadliwie ustaliły stan faktyczny sprawy, zaniechały zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz przekroczyły zasadę swobodnej oceny dowodów w zakresie ustalenia czy obszar działek ewidencyjnych objętych postępowaniem wchodził w skład majątku ziemskiego, dla którego prowadzona była księga hipoteczna "[...] a w konsekwencji nie dokonały prawidłowych ustaleń w zakresie posiadania przez panią J. P. interesu prawnego uprawniającego do żądania wszczęcia postępowania w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem brak dowodu na okoliczność przynależności określonych obszarów do majątku ziemskiego "[...]" powinien skutkować umorzeniem postępowania administracyjnego w sprawie jako bezprzedmiotowego;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z § 6 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym przeprowadzeniu kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i oddaleniu skargi w części, w sytuacji gdy organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, bowiem wobec braku wykazania przez osobę żądającą wszczęcia postępowania faktu, że obszar będący przedmiotem postępowania był częścią należącego do jej poprzedników prawnych majątku ziemskiego oraz braku podstawy prawnej zezwalającej na prowadzenie postępowania z urzędu, postępowanie było bezprzedmiotowe w aspekcie podmiotowym i powinno być umorzone, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem decyzja wydana bez wniosku uprawnionego podmiotu jest dotknięta wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jako rażąco naruszająca prawo;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 76 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym przeprowadzeniu kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i oddaleniu skargi w części, w sytuacji gdy z organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, bowiem nie dokonał wyczerpującego

badania okoliczności faktycznych sprawy i dokonał ustaleń faktycznych z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, w szczególności poprzez oparcie się na wybranych dowodach, zaniechanie wyjaśnienia sprzeczności występujących pomiędzy ustaleniami powołanego w sprawie biegłego a pozostałym materiałem dowodowym, pominięcie w końcowej ocenie materiału dowodowego wniosków końcowych opinii biegłego, który wskazał, że "dla celów rozstrzygnięcia niniejszej sprawy" należy dokonać dalszych czynności związanych z ustaleniem granic historycznych terenu, oraz nie zawarł w uzasadnieniu decyzji oceny wiarygodności większości dowodów, a w konsekwencji sumy wskazanych błędów błędnie uznał, że opisany w pkt 1 oraz w pkt 5 w zakresie działki ewidencyjnej nr 947 zaskarżonej decyzji obszar nie podpadał pod działanie dekretu PKWN, co miało wpływ na wynik sprawy bowiem było jednym z motywów oddalenia skargi Miasta [...] na zaskarżoną decyzję;

- art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, z późn. zm.) - dalej jako: "k.p.c." w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. i w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu dowolnej, kolidującej z zasadami doświadczenia życiowego i regułami logicznego wnioskowania oceny dowodów z dokumentów, w tym dokumentów urzędowych, które zostały dopuszczone w postępowaniu sądowym na podstawie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2022 r., w szczególności w wyniku pominięcia w zakresie oceny wiarygodności i przydatności dla rozpoznania sprawy wszechstronnego rozważenia całego materiału dowodowego, pominięcia okoliczności, że część przeprowadzonych dowodów stanowi dokumenty urzędowe, których ocena wymaga zastosowania reguł wynikających z art. 244 § 1 k.p.c., zastosowania w ramach oceny dowodów z dokumentów archiwalnych - szkiców polowych wraz z rejestrem pomiarowym z 1928 r. przepisów, które nie obowiązywały w dacie ich sporządzenia, a w związku z tym wywiedzenia z przeprowadzonych na etapie postępowania sądowego dowodów błędnego wniosku, że nie stanowią one podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim była zaskarżona ze względu na wydanie jej z naruszeniem przepisów, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, bowiem ocena tych dowodów była jedną z istotnych podstaw wyrokowania;

- art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie samodzielnych ustaleń faktycznych w zakresie przynależności obszaru zbliżonego do obecnych działek ewidencyjnych nr 947, 945 i 946 do majątku [...], sposobu wykorzystywania w okresie istotnym dla sprawy części działki nr 877 o powierzchni 0,2465 ha ujętej w pkt 1 decyzji, klasyfikacji użytków w zakresie obszaru opisanego w pkt 1 zaskarżonej decyzji, sposobu wykorzystania tego obszaru oraz związku funkcjonalnego z prowadzoną w majątku ziemskich gospodarką rolną na podstawie dowodów z dokumentów dopuszczonych w postępowaniu sądowym oraz dowodów przeprowadzonych przez organy, a w konsekwencji przekroczenie zakresu działania sądu administracyjnego, który to zakres nie obejmuje merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych o niepodpadaniu nieruchomości pod działanie dekretu PKWN, a obejmuje kontrolę decyzji organów administracji w zakresie zgodności z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, bowiem współtworzyło motywy wyroku w części oddalającej skargę Miasta;

- art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na naruszeniu zakazu opierania wyroku na materiale, który nie stanowi elementu akt sprawy w związku z uwzględnieniem w podstawie wyrokowania okoliczności stwierdzonych pismem biegłego geodety uprawnionego A. W. z dnia 28 maja 2021 r., a równocześnie na zaniechaniu uwzględniania w podstawie wyrokowania całokształtu okoliczności wynikających z akt sprawy oraz zaniechaniu rozważenia istoty wszystkich zarzutów podnoszonych w postępowaniu sądowym przez Miasto [...], a w związku z tym zaniechanie odniesienia się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności i zarzutów oraz niepełnego wyjaśnienia podstawy prawnej w uzasadnieniu wyroku, które powoduje, że wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, bowiem wprost kształtuje błędne rozstrzygnięcie wyroku w części oddalającej skargę Miasta;

2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:

- art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w zw. z art. 1 ust. 2 lit. d i e dekretu w zw. z § 4 rozporządzenia przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że obszary określone w pkt 1 oraz pkt 5 w zakresie działki nr 947 o pow. 0,1808 ha zaskarżonej decyzji Ministra z 26 marca 2021 r. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, podczas, gdy stanowiły one w dacie wejścia w życie dekretu część majątku ziemskiego stanowiącą użytki rolne, tereny funkcjonalnie nierozerwalnie związane z prowadzoną w majątku gospodarką rolną i w całości były przydatne na cele reformy rolnej;

- art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w zw. z art. 1 ust. 2 lit. d i e dekretu w zw. z § 4 i § 8 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegająca na przyjęciu, że przejęciu na cele reformy rolnej podlegały części nieruchomości ziemskich położone w miastach tylko w przypadku, gdy miały charakter użytków rolnych lub były funkcjonalnie związane z częścią rolniczą majątku, podczas, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że w wyniku wejścia w życie dekretu na własność Skarbu Państwa podlegały majątki ziemskie także w zakresie nieruchomości położonych w granicach administracyjnych miast, które były przydatne na cle reformy rolnej obejmujące m.in. zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego, a także zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby komunikacji publicznej lub melioracji.

Wskazując na powyższe Skarżące Kasacyjnie Miasto wniosło o:

1) na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w zaskarżonej części i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny i jej uwzględnienie, ewentualnie;

2) na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;

3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie;

4) na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od Ministra na rzecz Miasta [...] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu badając jedynie, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Wynikająca z tego przepisu zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Sąd jest związany wnioskiem skarżącego wynikającym ze skargi kasacyjnej, określającym przedmiot zaskarżenia oraz podstawy zaskarżenia określone w art. 174 p.p.s.a. Wskazane w tym przepisie podstawy zaskarżenia determinują kierunek działalności kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który nie może z własnej inicjatywy podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych poza podniesionymi w skardze kasacyjnej, wad zaskarżonego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Skarga kasacyjna w myśl art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. winna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest wyraźne wyszczególnienie, który z przepisów został według niego naruszony, i przyporządkowanie go do odpowiedniej podstawy skargi kasacyjnej.

Podstawy skargi kasacyjnej zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prawidłowa konstrukcja zarzutu opartego na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. winna wskazywać na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z konkretnymi przepisami prawa materialnego właściwymi dla przedmiotu danej sprawy, których naruszenie dawałoby podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku, a także wskazywać, czy do naruszenia tych przepisów doszło w drodze ich błędnej wykładni czy w drodze niewłaściwego zastosowania. To przypomnienie podstawowych zasad dotyczących ustawowych wymogów jakie musi spełniać skarga kasacyjna stało się konieczne mając na uwadze treść zarzutów skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie.

W konkluzji należy stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego nie spełniają podstawowych wymagań wynikających z przywołanych wcześniej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niemniej Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze uchwałę całego składu NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt OPS 10/09 (źródło CBOSA), rozpoznał skargę w granicach wyznaczonych zarzutami.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych, a zatem rozpatrzeniu w pierwszej kolejności, co do zasady, podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydanego wyroku, został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania. Analiza środka odwoławczego wniesionego w sprawie prowadzi jednak do wniosku, że istotę sporu stanowi zagadnienie materialnoprawne. Konieczne jest zatem odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia prawa materialnego, gdyż stwierdzenie przez Sąd I instancji braku naruszeń przepisów procedury administracyjnej (które następnie stały się podstawą skargi kasacyjnej) było wynikiem przyjętej przez ten Sąd wykładni prawa materialnego.

W zakresie naruszenia prawa materialnego skarga kasacyjna podnosi naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu oraz - w powiązaniu z tym przepisem - naruszenie § 4 rozporządzenia przez ich niewłaściwe zastosowanie. W ocenie kasatora, Sąd I instancji błędnie przyjął, że obszary określone w pkt 1 oraz pkt 5 w zakresie działki nr 947 o pow. 0,1808 ha zaskarżonej decyzji Ministra z 26 marca 2021 r. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, podczas, gdy stanowiły one w dacie wejścia w życie dekretu część majątku ziemskiego stanowiącą użytki rolne, tereny funkcjonalnie nierozerwalnie związane z prowadzoną w majątku gospodarką rolną i w całości były przydatne na cele reformy rolnej.

Przed przystąpieniem do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego, należało przypomnieć uwarunkowania prawne. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone miały być nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e), przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, część druga.

Dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w tym przepisie należy brać pod uwagę również (zgodnie z zawartym tam odesłaniem) przepis "art. 1, część druga". Już ze wstępu do art. 2 dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu (zdanie zamykające ust. 1 art. 2). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być określone jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d oraz e w art. 1 ust. 2 dekretu (uzasadnienie uchwały I OPS 2/06, ONSAiWSA 2006/5/123, s. 38).

Na własność Skarbu Państwa przeszły wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d oraz e "części pierwszej niniejszego artykułu" (zatem w art. 2 ust. 1 dekretu), z przeznaczeniem na cele, wskazane w "art. 1, część druga" (zatem w art. 1 ust. 2 dekretu). Tym samym w pierwszej kolejności nieruchomość podpadająca pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu musiała być nieruchomością ziemską w rozumieniu dekretu, dopiero w dalszej kolejności mogła być przeznaczona na cele, wskazane w ust. 2 art. 1 dekretu, nie zaś odwrotnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 483/20, źródło CBOSA).

Odnosząc się do kwestii pojęcia nieruchomości ziemskiej, należy odwołać się także do wykładni dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 19 września 1990 r. W 3/89 (OTK z 1990/1/26). Trybunał uznał, że przez pojęcie to należy rozumieć nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym, a intencją ówczesnego ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. Ocena, czy część określonej nieruchomości podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wymaga zbadania, czy nieruchomości lub ich części były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej, a następnie, czy między tą częścią a pozostałą - rolniczą - częścią majątku zachodzi tzw. związek funkcjonalny. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, przez związek funkcjonalny należy rozumieć stan swoistej interakcji między poszczególnymi częściami majątku polegający na tym, że część poddana badaniu nie może prawidłowo funkcjonować bez części stricte rolniczej i na odwrót. Dla istnienia związku funkcjonalnego nie wystarczy przy tym wykazać powiązań o charakterze podmiotowym, tj. przez osobę właściciela, o charakterze terytorialnym ani finansowym (tak chociażby Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 października 2006 r., sygn. akt I OSK 28/06, źródło CBOSA). Istotne jest czy w odniesieniu do danej części majątku można mówić o obiektywnie istniejących, trwałych cechach, wskazujących na funkcjonalną więź z częścią rolniczą majątku właściciela (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 175/11, źródło CBOSA). Mimo, że majątki ziemskie stanowiły zazwyczaj jednolite kompleksy, na potrzeby postępowań związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej konieczne jest ustalenie, które z wchodzących w ich skład nieruchomości miały charakter rolniczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 483/20, źródło CBOSA).

Odnosząc powyższe do analizowanego stanu faktycznego, stwierdzić trzeba, że prawidłowo Sąd I instancji zaaprobował ustalenia poczynione przez Ministra i dokonaną przez niego ocenę prawną co do przyjęcia, że charakter przejętych gruntów, stanowiących obszary określone w pkt 1 oraz pkt 5 w zakresie działki nr 947 o pow. 0,1808 ha zaskarżonej decyzji Ministra z 26 marca 2021 r. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Nieruchomości leżące w południowo-zachodnim narożniku, przy zbiegu ulic [...] i [...] w chwili wejścia w życie dekretu ta część była niezabudowana. Oba narożniki, jak wynika ze zgromadzonych map, zdjęć lotniczych i szkiców, były oddzielone od parku ciekami wodnymi (stawami bądź rzeką [...]). Na działce o nr 947 założono tuż po wojnie cmentarz żołnierzy [...], co inż. K. opisał na szkicu sytuacyjnym z 1947 r. Trudno zatem przyjąć, by powyższe nieruchomości nadawały się na cele wynikające z przeprowadzanej reformy rolnej. Fakt, że Skarżące kasacyjnie Miasto nie podzieliło tego stanowiska, podnosząc w istocie argumenty natury jedynie polemicznej, nie mogło wpłynąć na prawidłową ocenę Sądu I instancji w tym zakresie. Ponadto zostały ocenione jako dowód, przedstawiony przez Skarżące kasacyjnie Miasto, szkice polowe z 1928 r. zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów.

Zarzut naruszenia prawa materialnego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu oraz – w powiązaniu z tym przepisem - naruszenie § 4 rozporządzenia przez ich niewłaściwe zastosowanie, okazał się więc nieusprawiedliwiony.

Pozostał jeszcze jeden aspekt podniesiony w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w związku z art. 1 ust. 2 lit. d i e dekretu i § 4 i § 8 rozporządzenia, a dotyczący ich błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że przejęciu na cele reformy rolnej podlegały części nieruchomości ziemskich położone w miastach tylko w przypadku, gdy miały charakter użytków rolnych lub były funkcjonalnie związane z częścią rolniczą majątku, gdy tymczasem – zdaniem kasatora – prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że w wyniku wejścia w życie dekretu na własność Skarbu Państwa podlegały majątki ziemskie także w zakresie nieruchomości położonych w granicach administracyjnych miast, które były przydatne na cle reformy rolnej obejmujące m.in. zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego, a także zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby komunikacji publicznej lub melioracji.

Odmawiając słuszności tej argumentacji podkreślić trzeba, że - jak wywiedziono wcześniej - brak wyodrębnienia prawnego części nieruchomości z majątku ziemskiego nie uniemożliwia przeprowadzenia oceny i w jej wyniku uznania, że określona część przejętej nieruchomości nie spełnia przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Okoliczności rozpoznawanej sprawy pozwalały Sądowi I instancji na przyjęcie, że zespół dworsko-parkowy (z uwagi na jego zabudowę i charakter) stanowił odrębnie zorganizowaną i funkcjonalnie powiązaną część nieruchomości gruntowej pełniącą przede wszystkim funkcję mieszkalną dla rodziny właściciela. Na ocenę możliwości przejęcia tej części nieruchomości w trybie dekretu o reformie rolnej mógł znacząco wpływać ustalany w toku czynności dowodowych sposób jej rzeczywistego wykorzystania.

Art. 1 ust. 2 lit. d dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wyznaczając kierunek, cel reformy nie może prowadzić do modyfikacji warunków, jakim powinny odpowiadać nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele reformy rolnej, określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zatem z faktu, że przejęty teren wykorzystano następnie pod rozbudowę infrastruktury miasta, nie sposób wywodzić, że nieruchomość określana jako zespół dworsko-parkowy, odpowiadała warunkom z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Nie ma jakichkolwiek przesłanek, aby wszystkie nieruchomości wchodzące w skład danego majątku traktować jako nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące funkcjonalną i gospodarczą całość, bez wyjaśnienia faktycznego ich charakteru. Nieruchomość ziemska w rozumieniu dekretu to nieruchomość o charakterze rolniczym lub powiązana funkcjonalnie z prowadzeniem produkcji rolnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2163/16, źródło CBOSA).

Zatem również zarzut naruszenia prawa materialnego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w związku z art. 1 ust. 2 lit. d i e dekretu oraz – w powiązaniu z tymi przepisami - naruszenie § 4 i § 8 rozporządzenia przez ich błędną wykładnię, okazał się więc nieusprawiedliwiony.

W kwestii podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów natury procesowej, wskazać trzeba, że ich zasadność mogła się okazać skuteczna jedynie wówczas, gdy przyjęcie przez sąd wojewódzki określonego poglądu w sferze prawa materialnego okazałoby się wadliwe. Przepis prawa materialnego określa bowiem istotne prawnie, dla danej sprawy okoliczności, a więc warunkuje kierunek podejmowanych przez organ administracji publicznej czynności procesowych zmierzających do dokonania ustaleń faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 1239/18, źródło CBOSA).

Skoro więc Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił oceny skarżącego kasacyjnie co do wadliwości sposobu rozumienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu oraz § 4 rozporządzenia, to zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 76 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. odnoszące się do oceny użytków stanowiących obszary określone w pkt 1 oraz pkt 5 w zakresie działki nr 947 o pow. 0,1808 ha zaskarżonej decyzji Ministra z 26 marca 2021 r. oraz przyjęcia ich nierolniczego charakteru, również pozostały niezasadne. Prawidłowo zatem przyjął Sąd I instancji, że ta część dawnej nieruchomości ziemskiej nie stanowiła użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia i podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Prawidłowo więc organy administracji ustaliły, że ta część nieruchomości nie mieściła się w rozumieniu określenia "nieruchomość ziemska", o której mowa w dekrecie.

Stwierdzić również należy, że pozbawione są racji podniesione w skardze kasacyjnej pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zarzuty skarżącej kasacyjnie w tym zakresie sprowadzają się jedynie do polemiki z oceną zebranego materiału dowodowego opartej na wybiórczej ocenie dowodów z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w sposób prawidłowy dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego i prawidłowo ustalił stan faktyczny oraz wyczerpująco przedstawił własną oceną prawną legalności zaskarżonej decyzji, wskazując konkretne dowody stanowiące podstawę określonych ustaleń, pod kątem oceny wynikającego z ustalonego stanowiska judykatury co do definicji nieruchomości ziemskiej oraz związku funkcjonalnego.

Z faktu, iż Sąd I instancji działając w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził dowód uzupełniający z dokumentów przedstawionych przez stronę Skarżącą, nie sposób wyprowadzić twierdzenia, że postępowanie dowodowe powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Argumentacja przytoczona w skardze kasacyjnej nie pozbawia słuszności dokonanej przez Sąd I instancji oceny legalności zaskarżonej decyzji w kontekście przeprowadzonego przez ten Sąd uzupełniającego postępowania dowodowego. Oceniając w tym kontekście załączone do pisma procesowego z dnia 31 sierpnia 2021 r. przez Skarżące kasacyjnie Miasto szkice polowe z 1928 r. stwierdzić trzeba, że nie wnoszą one żadnych nowych informacji pozwalających na skuteczne podważenie dokonanej przez Sąd I instancji oceny. Również pozostałe dowody, pozostające w aktach administracyjnych sprawy nie mogły przekonać o istnieniu faktów istotnie wpływających na ocenę prawidłowości przyjętego przez Sąd I instancji stanowiska co do charakteru i znaczenia zespołu dworsko-parkowego.

Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. i w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a.

Przepis art. 233 § 1 k.p.c. stosowany na podstawie art. 106 § 5 p.p.s.a. odpowiednio do uzupełniającego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym odnosi się jedynie do niezawartych w aktach postępowania administracyjnego dowodów z dokumentów, które sąd dopuścił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Przepis ten nie ma zatem zastosowania do objętych aktami administracyjnymi dokumentów, które podlegały bezpośredniej ocenie przez skarżony organ, jak również do złożonych w toku postępowania przez organ na wezwanie sądu dokumentów, które nie zostały formalnie dopuszczone jako dowody w sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3318/18).

Dokument urzędowy niewątpliwie stanowi zatem dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. W konsekwencji dokumenty urzędowe cechuje szczególny reżim dowodowy - swoiste uprzywilejowanie - ustanowione dla tego rodzaju dokumentów. Jak się bowiem powszechnie przyjmuje, prawidłowo sporządzony dokument urzędowy korzysta z dwojakiego rodzaju domniemań: (I) domniemania prawdziwości (autentyczności), tzn. że dokument pochodzi od organu, który go wystawił, oraz - co tu szczególnie istotne - (II) domniemania zgodności z prawdą zawartego w nim oświadczenia organu, od którego dokument pochodzi (zob.m.in.: B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2021, art. 76 Nb 7; A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska i in., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2020, uw. 7 do art. 76; T. Ereciński (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, tom 1, pod red. T. Erecińskiego, Warszawa 2016, uw. 19 do art. 244). Nie można wprawdzie wykluczyć możliwości obalenia takiego domniemania, gdyż przepisy prawa nie wyłączają dopuszczalności przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów urzędowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 września 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 198/23, źródło CBOSA). Dokumenty archiwalne - szkice polowych wraz z rejestrem pomiarowym z 1928 r. zostały należycie ocenione przez Sąd I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dokonywał samodzielnych ustaleń faktycznych w zakresie przynależności obszaru zbliżonego do obecnych działek ewidencyjnych nr 947, 945 i 946 do majątku [...], czy sposobu wykorzystywania w okresie istotnym dla sprawy części działki nr 877. Zarzut dowolności, na gruncie niniejszej sprawy, wykluczają zatem ustalenia dokonane w oparciu o całokształt materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z § 6 rozporządzenia poprzez błędne określenie przez organ strony postępowania. Na poparcie swojego stanowiska Skarżące kasacyjnie Miasto podniosło, że organy nie dokonały prawidłowych ustaleń w zakresie posiadania przez panią J. P. interesu prawnego uprawniającego do żądania wszczęcia postępowania w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocenił, że zarzut ten nie mógł zatem stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Następstwo prawne po dawnych współwłaścicielach majątku położonego na terenie [...] (województwo mazowieckie), znanego pod nazwą pałac i park [...] (T. D. oraz J. D.) J. P. wykazała przedstawiając przy pismach z 22 grudnia 2011 r. oraz 18 stycznia 2017 r. odpisy postanowień spadkowych. Mając powyższe na względzie nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z § 6 rozporządzenia. Zaskarżona zaś decyzja nie została wydana bez wniosku uprawnionego podmiotu oraz nie jest dotknięta wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jako rażąco naruszająca prawo.

Nie doszło także do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. w sposób wskazany w skardze kasacyjnej.

Przepisy art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny może naruszyć ww. przepis wyłącznie wówczas, gdy rozpozna sprawę inną niż sądowoadministracyjna, oceni działalność podmiotu spoza administracji publicznej lub zastosuje środki prawne nieznane przepisom p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 398/21, źródło CBOSA). Taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie.

Zastosowanie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. uwarunkowane jest dwiema przesłankami procesowymi. Pierwsza z nich polega na tym, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w trakcie postępowania zakończonego decyzją organu I instancji, druga natomiast sprowadza się do tego, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Niezbędne jest wykazanie, że zaistnienie tych przesłanek następuje na określonej podstawie materialnoprawnej. Tylko niewyjaśnienie istotnych okoliczności faktycznych daje podstawy do ustalenia, że spełniona jest przesłanka, według której konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (zob. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 728).

Wskazać należy bowiem, że braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. jedynie w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 k.p.a. Tym samym zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. poprzedzone być powinno wykazaniem, że ewentualne postępowanie dowodowe przeprowadzone w oparciu o przepis art. 136 § 1 k.p.a. będzie niewystarczające. Zgodnie z treścią art. 136 k.p.a. organ drugiej instancji uprawniony jest do przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko organu odwoławczego, że postępowanie wyjaśniające, które legło u podstaw decyzji Starosty było niewystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. Koniecznym zatem było uzupełnienie tego materiału przez organ odwoławczy w trybie art. 136 k.p.a. w związku z koniecznością przeprowadzenia dowodu z opinii uprawnionego geodety.

Konieczność uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego przez przeprowadzenie określonych dowodów mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania. Organ odwoławczy ma bowiem obowiązek nie tylko dokonać kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji, ale co do zasady zobowiązany jest rozpatrzyć całość sprawy i orzec merytorycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 782/22, źródło CBOSA). Na organie odwoławczym ciążą przy tym te same, co na organie I instancji, obowiązki w zakresie wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Tylko przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części naruszałoby zawartą w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Stwierdzić również należy, że niezasadne są, podniesione w skardze kasacyjnej, zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a.

Przywołany jako wzorzec kontroli w zarzucie objętym punktem 1 petitum skargi kasacyjnej art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że decyzje organów zawierają rozstrzygnięcie zaś zgodnie z art. 140 k.p.a. - w sprawach nieuregulowanych w art. 136-139 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji.

Wydane w sprawie decyzje organów zawierają rozstrzygnięcie, zaś prawidłowość rozstrzygnięcia nie może być kwestionowana za pomocą zarzutu naruszenia art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., który określa jedynie jeden ze składników decyzji administracyjnej, nie ustanawiając wymogów co do treści, czy też sposobu sformułowania rozstrzygnięcia. Ewentualna wadliwość, w tym brak precyzji rozstrzygnięcia nie może być zatem oceniana jako naruszenie art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt II OSK 3010/18; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 425/22, źródło CBOSA). Nie można w tym przypadku mówić także o naruszeniu przez organ odwoławczy przepisu art. 8 § 1 k.p.a. wyrażającego zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., w tym również w związku z przywoływanymi w skardze kasacyjnej innymi przepisami p.p.s.a. Wyjaśnić trzeba, że uregulowanie zawarte w art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy, które powinny znaleźć się w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie z dyspozycją przywołanej powyżej regulacji prawnej uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Brak przekonania strony Skarżącej o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony Skarżącej, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego – co należy podkreślić – polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13: z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13; z dnia 27 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 474/21 i sygn. akt I OSK 604/21, źródło CBOSA).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, podano zarzuty sformułowane w skardze, stanowisko organu oraz wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Z wywodów Sądu I instancji wynika dlaczego, w ocenie składu orzekającego, rozstrzygnięcie jest prawidłowe a dlaczego jest nieprawidłowe. Okoliczność, że strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje prawidłowość rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie oznacza, że uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wskazanych w art. 141 § 4 p.p.s.a., a zatem takie stanowisko Sądu I instancji nie mogło być skutecznie zwalczane przez podniesienie zarzutu naruszenia powyższego przepisu prawa oraz innych łączonym z nim norm (przepisów) prawnych w skardze kasacyjnej.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej – w niniejszej sprawie – nie zostały także naruszone pozostałe przepisy postępowania przywoływane środku odwoławczym. Nie można zaskarżonemu wyrokowi postawić zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w tym zwłaszcza art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie można Sądowi wojewódzkiemu postawić skutecznie tego zarzutu, gdyż nie dopuścił się naruszenia, które miałoby wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.

Art. 133 § 1 p.p.s.a. wyraża zasadę orzekania na podstawie akt sprawy. Może on stanowić podstawę kasacyjną wskazaną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., jeżeli oddalono skargę, mimo niekompletnych akt sprawy; pominięciu istotnej części tych akt; oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Art. 133 § 1 p.p.s.a. nie służy natomiast kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego, ani zwalczaniu wniosków, jakie zostały wyprowadzone przez sąd z materiału dowodowego sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2023 r., sygn. akt II FSK 1955/20).

Stwierdzić zatem należy, że zaskarżony wyrok nie narusza przepisów obowiązującego prawa, a skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 orzekł, jak w sentencji.