Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 362/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 107 par. 3, art.7, art. 77 i art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2024 r. sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 marca 2024 r. nr UP-225/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z 7 lutego 2024 r. nr 291/2024


UZASADNIENIE

Decyzją z 22 marca 2024 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 7 lutego 2024 r., o odmowie umorzenia Z.N. należności z tytułu składek.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne:

27 listopada 2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również: ZUS) wpłynął wniosek Z. N. (dalej: strona, strona skarżąca lub skarżący) o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek, w którym wskazano, że z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i finansową wnioskodawca nie jest w stanie spłacić zadłużenia. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że 22 grudnia 2020 r. po raz pierwszy zwrócił się z wnioskiem o umorzenie, niemniej jednak ZUS wydał decyzję odmowną. Skarżący wyjaśnił, że nastąpiło bardzo znaczne pogorszenie jego sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej. Przewlekła choroba nowotworowa, z którą się zmaga oraz przebyte kolejne operacje w 2022 r. i 2023 r. w Wojewódzkim Wielospecjalistycznym Centrum Onkologii i Traumatologii, w tym m.in.: usunięcie lewej nerki z guzem, moczowodu, guza z pęcherza, 23 węzłów chłonnych, guza z wewnątrz pęcherza, doprowadziły do całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawcy. Strona podała, że do czerwca 2023 r. pobierała świadczenie rehabilitacyjne, a po zakończeniu okresu zasiłkowego nie ma żadnych środków na utrzymanie i leczenie. W sprawie o rentę chorobową dwóch biegłych sądowych - onkolog i urolog orzekli o całkowitej niezdolności strony do pracy. Skarżący podkreślił, że w zaistniałym stanie faktycznym spełnia przesłanki do uwzględnienia niniejszego wniosku - przewlekła śmiertelna choroba nowotworowa sprawiła, że nie ma możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności, żyje na skraju ubóstwa, nie ma środków na leczenie i lekarstwa. W toku prowadzonego postępowania skarżący przedłożył: "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości" z 30 grudnia 2023 r., Formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z 5 stycznia 2024 r., Oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej z 30 grudnia 2023 r. i 5 stycznia 2024 r. (2 szt.): opinię urologiczną z 20 czerwca 2023 r., skierowanie do szpitala z 3 kwietnia 2023 r., opinię uzupełniającą z 23 sierpnia 2023 r., karty informacyjne (6 szt.), orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 7 kwietnia 2023 r., zeznania Pit-37 za 2021 r., 2022 r., fakturę z 1 grudnia 2023 r., faktury za energię elektryczną (2 szt.), decyzję Prezydenta Miasta Ł. z 10 stycznia 2023 r., decyzję Wójta Gminy S. z 10 lutego 2023 r., protokół z 5 lutego 2024 r. Do rozpatrzenia wniosku wykorzystano również informacje pozyskane z urzędu, tj.: informację z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych (wg stanu na 29 listopada 2023 r.), informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów (wg stanu na 29 listopada 2023 r.), informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, informację z KRS, pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew z 8 września 2021 r., notatkę służbową z 16 stycznia 2024 r.

W sprawie ustalono, że przychody/dochody jakie uzyskiwał skarżący w latach 2021-2023 z tytułu zatrudnienia oraz innych źródeł, z tytułu zatrudnienia oraz świadczenia rehabilitacyjnego oraz w 2023 r. oraz ze świadczenia rehabilitacyjnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący wskazał, że od 4 maja 2020 r. pracuje zarobkowo w A. Sp. z o.o. i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 3 600 zł brutto - 2 783,86zł netto. Analiza konta ubezpieczonego potwierdziła, że skarżący jest zatrudniony u ww. pracodawcy. W okresie 14 czerwca 2022 r. - 8 czerwca 2023 r. skarżący pobierał świadczenie rehabilitacyjne. Ponadto obecnie toczy się przez Sądem Okręgowym w Ł. sprawa przeciwko ZUS o rentę z tytułu niezdolności do pracy (sygn. akt [...]). W Krajowym Rejestrze Sądowym skarżący figuruje jako: wspólnik posiadający 5 udziałów o łącznej wartości 2 500 zł oraz V-ce Prezes Zarządu A. Sp. z o.o., w której jest również zatrudniony. Strona poinformowała, że nie uzyskuje z tego tytułu dochodu, ponieważ spółka nie przynosi zysków. Ponadto jest członkiem [...]. W sprawie ustalono także, że skarżący jest osobą rozwiedzioną i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący określił stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 680 zł, w tym: z tytułu miesięcznych opłat – 250 zł, opłaty eksploatacyjne – 180 zł, - koszty związane z leczeniem – 250 zł. W oświadczeniu skarżący wskazał, że posiada następujące zobowiązania pieniężne: - z tytułu podatków (za 2023 r.) w łącznej kwocie 2 652 zł, miesięcznie 221 zł, - w instytucjach ZUS (08.2012 - 01.2020) w łącznej kwocie 29 072,77 zł, - u osób fizycznych w łącznej kwocie 26 000 zł, - inne (Urząd Miasta Łodzi) w łącznej kwocie 29 993,88 zł. Skarżący wskazał także na egzekucję prowadzoną przez komornika sądowego. Nadto, strona wyjaśniła, że ww. zobowiązań nie spłaca, ponieważ nie ma środków pieniężnych. Ponadto skarżący oświadczył, że jest współwłaścicielem (w VI części) środka transportu marki Suzuki Vitara z 2009 r. Ustalenia dokonane przez ZUS w Centralnej Ewidencji Pojazdów wykazały, że na nazwisko strony jest zarejestrowany ww. samochód osobowy o szacunkowej wartości 30 600 zł, a także następujące pojazdy: - samochód osobowy FSO Warszawa 125P z 1988 r., - samochód osobowy Ford Scorpio z 1994 r., - samochód ciężarowy Opel Vivaro z 2003 r. Strona poinformowała jednak, że ww. trzech pojazdów już nie posiada. Skarżący wykazał także, że jest właścicielem następujących nieruchomości: - lokalu użytkowego o powierzchni 41,17 m2, położonego w miejscowości Ł., przy ul. [...] - spółdzielczego własnościowego mieszkania o powierzchni 40 m2, położonego w miejscowości Ł., przy ul. [...]; innej (nieużytki rolne, nieruchomość gruntowa, zabudowana nieruchomość rolna) położonej w miejscowości S., przy ul. [...], Trakt P. 30. W oparciu o dane wynikające z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalono, że strona figuruje jako właściciel: - w części nieruchomości gruntowej (zabudowana nieruchomość rolna, nieużytki) o powierzchni 2,4008 ha, położonej w miejscowości N. W dziale III KW widnieje ostrzeżenie o niezgodności treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym na rzecz strony z uwagi na zniesienie współwłasności. Nieruchomość jest obciążona hipotecznie; - nieruchomości gruntowej (grunty rolne zabudowane) o powierzchni 0,3447 ha, położonej w miejscowości N.. Nieruchomość jest obciążona hipotecznie; - nieruchomości gruntowej (nieruchomość rolna) o powierzchni 4,57 ha, położonej w miejscowości N.. Nieruchomość jest obciążona hipotecznie; - nieruchomości gruntowej (rola) o powierzchni 0,59 ha, położonej w miejscowości N.. Nieruchomość jest obciążona hipotecznie; - lokalu niemieszkalnego o powierzchni 41,17 m2, położonego w miejscowości Ł., przy ul. [...]. Nieruchomość jest obciążona hipotecznie. W sprawie ustalono również, że skarżący jest w posiadaniu innych składników mienia ruchomego (laptop, kuchenka mikrofalowa, lodówka, telewizor) o łącznej wartości 600 zł. Z akt sprawy wynika także, że skarżący wyraził chęć spłaty zadłużenia w ZUS w ratach - po przyznaniu renty, a od maja 2024 r. - emerytury. Ponadto ustalono, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew pismem z 8 września 2021 r., zwrócił dalsze tytuły wykonawcze wystawione wobec strony z uwagi na bezskuteczność egzekucji prowadzonej przez organ egzekucyjny przy zastosowaniu środków, do których zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor ZUS I Oddział w Łodzi. W szczególności zostało ustalone, że skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą z dniem 1 lutego 2020 r. Natomiast z analizy złożonych zeznań i deklaracji podatkowych dotyczących strony wynika, że od 2020 r. jest zatrudniony w A. Sp. z o.o., jednakże uprawnionym do prowadzenia egzekucji z ww. składnika majątkowego jest Dyrektor ZUS. W związku z powyższym, w ocenie organu, brak było podstaw do prowadzenia egzekucji ze środków, do których zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS tj. w głównej mierze z majątku ruchomego i nieruchomego strony, ponieważ tego rodzaju środki bez wątpienia byłyby bardziej uciążliwe, niż egzekucja z wynagrodzenia. W związku z powyższym zwrócono dalsze tytuły wykonawcze Dyrektorowi I Oddziału ZUS w Łodzi, celem kontynuowania egzekucji przez ten organ. Należności z tytułu nieopłaconych składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 7 lutego 2024 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 37 446,77zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - z tytułu składek za okres 08.2012, 11.2012 - 02.2013, 03.2014 - 04.2014, 06.2016 - 02.2017, 07.2019 - 01.2020 w łącznej kwocie 25 987,01 zł, w tym z tytułu: - składek -15 639,41 zł, - odsetek (naliczonych na 27 listopada 2023 r.) – 10 336 zł, - kosztów upomnienia - 11,60 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 01.2018 - 10.2018, 04.2019 - 01.2020 w łącznej kwocie 9 959,41 zł, w tym z tytułu: - składek w kwocie 6 592,41 zł, oraz odsetek (naliczonych na 27 listopada 2023 r.) w kwocie 3 367 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres 08.2012, 11.2012 - 02.2013, 03.2014 - 04.2014, 07.2015, 09.2015, 07.2016 - 02.2017 w łącznej kwocie 1 500,35 zł, w tym z tytułu: -składek w kwocie 834,15 zł oraz odsetek (naliczonych na 27 listopada 2023 r.) w kwocie 643 zł i kosztów upomnienia w kwocie 23,20 zł.

Organ I instancji w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał także, zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony a także nie wykazał jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Strona nie wykazała, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

19 lutego 2024 r. strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podniosła, że od 4 lat działalność gospodarcza jest zawieszona. Nadto, skarżący oświadczył, że z uwagi na chorobę nowotworową i przebycie 15 operacji oraz leczenie chemią jest całkowicie niezdolny do jakiejkolwiek pracy. Poinformował, że od czerwca 2022 r. do czerwca 2023 r. utrzymywał się ze świadczenia rehabilitacyjnego. Od czerwca 2023 r., z uwagi na rozwijającą się chorobę nowotworową, pozostaje na zwolnieniu lekarskim bez prawa do zasiłku chorobowego. Nie ma żadnej możliwości zarobkowania. Skarżący podał, że ZUS wydał decyzję odmawiającą przyznania renty chorobowej, która została uchylona przez Sąd Okręgowy w Ł. i sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. Ponadto podniósł, że fakt biernych wpisów w KRS bycia członkiem Stowarzyszenia – [...] i w Spółce A. nie poprawia w żaden sposób jego sytuacji życiowej. Poinformował także, że jest współwłaścicielem 15 letniego samochodu, który z powodu braku środków na leczenie usiłował sprzedać. Dodał, że posiadane nieruchomości nie przynoszą żadnych dochodów i pomimo prób sprzedaży, z powodu zadłużenia i wpisów hipotecznych, nikt nie chce ich kupić. Oświadczył, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew w piśmie z 8 września 2021 r. wskazał na bezskuteczność egzekucji prowadzonej przez organ egzekucyjny i zwrócił tytuły wykonawcze. Od 2021 r. egzekucja prowadzona jest przez Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi i jest bezskuteczna. Dodał, że z powodu długotrwałej choroby pracodawca zamierza rozwiązać ze skarżącym stosunek pracy. Wskazał, że spełnione są wszystkie przesłanki umożliwiające umorzenie składek. Strona wyjaśniła, że nie stać jej na leki i leczenie oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, wskazując, że przewlekła choroba pozbawiła ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący podniósł, że organ wydając decyzję powinien rozpoznać stan faktyczny sprawy, a nie powoływać się na zdarzenia przyszłe i niepewne, takie jak uzyskanie w przyszłości renty lub emerytury. Nadmienił, że pomyłkowo zaznaczył w druku spłatę należności w systemie ratalnym i nie powinno to rodzić negatywnych skutków.

Powołaną na wstępie decyzją z 22 marca 2024 r. ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 7 lutego 2024 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ, powołując treść wybranych przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę wydanej decyzji, tj. art. 28 ust. 2, ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – dalej: "u.s.u.s." wskazał, że w zaskarżonej decyzji z 7 lutego 2024 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zatem ZUS jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami u.s.u.s. Wskazano nadto, iż przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że w przypadku skarżącego przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Ponadto przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe. Nie nastąpiło także zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. W ocenie organu II instancji nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - działalność gospodarcza została zawieszona, co nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej prowadzenia. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. także nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosi strona przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem organu w sprawie nie zachodzi także przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. W ocenie organu brak podstaw do prowadzenia egzekucji ze środków do których zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS, tj. majątku ruchomego i nieruchomego zobowiązanego, ponieważ tego rodzaju środki byłyby bardziej uciążliwe niż egzekucja ze wskazanego powyżej wynagrodzenia zobowiązanego. W związku z powyższym Urząd Skarbowy Łódź-Widzew w Łodzi zwrócił dalsze tytuły wykonawcze Dyrektorowi I Oddziału ZUS w Łodzi, celem kontynuowania egzekucji. Aktualnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ II instancji odnosząc się do z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wskazał, że przesłanka wynikająca z tego przepisu również nie zachodzi, albowiem nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dyrektor I Oddziału ZUS w Łodzi prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone. Skarżący jest właścicielem nieruchomości na których ZUS może dokonać wpisu do hipoteki. Jest także właścicielem samochodu na którym ZUS może dokonać zastawu skarbowego. Organ II instancji stwierdził, że dopóki toczy się postępowanie nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały w przypadku strony przez organ rentowy wyczerpane. W związku z powyższym brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS odnosząc się następnie do treści art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - dalej: "rozporządzenie", wskazał, że skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Skarżący jest wiceprezesem Zarządu A. Sp. z o.o. i jednocześnie pracownikiem w tej spółce. Organ wyjaśnił, że fakt, iż działalność została zawieszona oznacza, że w każdym momencie może zostać wznowiona. W okresie zawieszenia działalności przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z tego tytułu. W praktyce oznacza to, że nie może sprzedawać towarów lub wykonywać usług i wystawiać z tego tytułu faktur czy rachunków. Można natomiast osiągać bieżące przychody z innych źródeł, np. z umów zleceń, czy z etatu. Jest to zatem okoliczność która w każdej chwili może ulec zmianie i poprawić sytuację finansową strony. Aktualnie według ustaleń organu skarżący nie uzyskuje dochodu. Zadeklarował, że ponosi comiesięczne wydatki z tytułu utrzymania w łącznej wysokości 430,00 zł (czynsz, opłaty eksploatacyjne) oraz comiesięczne koszty leczenia w wysokości 250,00 zł. Oświadczył także, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Organ zwrócił uwagę na fakt, że strona nie uzyskuje dochodu. Z powodu wykorzystania pełnego okresu zasiłkowego, obecnie pozostaje ona bez prawa do wypłaty zasiłku chorobowego. Strona nie skorzystała z pomocy rodziny i pomocy społecznej i jednocześnie zaspokaja swoje podstawowe potrzeby życiowe, tj. zakup żywności, opłaty podstawowe, leki, itp. Do akt sprawy skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji świadczącej, że posiada zaległości z tytułu opłat. Nie udokumentował, skąd pochodzą środki finansowe na bieżące opłaty. Ponadto skarżący jest współwłaścicielem samochodu, którym dojeżdża na leczenie i badania. Organ zauważył, że utrzymanie samochodu generuje dodatkowe wydatki (koszty paliwa, ubezpieczenie, konieczne naprawy). W ocenie organu w sytuacji strony nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości. Z kolei odnosząc się do informacji, że skarżący posiada zadłużenie z tytułu podatków w ZUS i Urzędzie Miasta Łodzi, które z powodu braku dochodu nie jest spłacane organ wskazał, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należnych składek. Nadto organ ustalił, że od maja 2024 r. skarżący osiągnie wiek uprawniający do ubiegania się o świadczenie emerytalne. Ponadto przed Sądem Okręgowym w Ł. toczy się sprawa przeciwko ZUS o przyznanie stronie renty z tytułu niezdolności do pracy. Na sytuację materialną strony składają się także posiadane składniki majątkowe (samochód, nieruchomości), który w przypadku sprzedaży lub dzierżawy może stać się potencjalnym źródłem dochodu i umożliwić choćby częściową spłatę zadłużenia wobec ZUS. Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek organ II instancji nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej doń decyzji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zaskarżył decyzje ZUS w całości, wnosząc o zmianę zaskarżonych decyzji i umorzenie należności z tytułu składek, ewentualnie uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

1) naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego niezastosowanie pomimo zaistnienia przesłanek zawartych w treści tego przepisu;

2) naruszenie art. 107 ust 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przez jego niezastosowanie pomimo spełniania wszystkich przesłanek umożliwiających umorzenie składek;

3) błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia w tym:

- twierdzenia, że strona jest właścicielem 15-to letniego samochodu w sytuacji, gdy stronie przysługuje udział wynoszący ½ oraz znaczne zawyżenie jego wartości;

- wskazywanie, że kolejny wpis hipoteczny na zadłużonych nieruchomościach lub zastaw skarbowy na udziale wynoszącym w samochodzie spowodują zaspokojenie organu;

- całkowicie bezpodstawne, niczym nie potwierdzone sugestie o rzekomo przemijającej przeszkodzie w uzyskaniu przez stronę dochodów w sytuacji śmiertelnej choroby nowotworowej i stwierdzonej przez Lekarza Orzecznika ZUS całkowitej niezdolności do pracy od dnia 10.04.2023 r.;

- zbagatelizowanie stanu po licznych operacjach, leczeniu chemicznym choroby nowotworowej i sugerowanie możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości pomimo bezskutecznej od ponad 4 lat egzekucji.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – dalej: "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, w rozpoznawanej sprawie sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie była decyzja ZUS z 22 marca 2024 r. oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu, z 7 lutego 2024 r., odmawiająca stronie skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 37 446,77 zł.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organu stanowiły przepisy art. 28 ust. 2, 3 i 3a, 4 przywołanej na wstępie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.". Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia.

Dalej wskazać należy, że w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przewidziana została możliwość ich umarzania w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym delegację ustawową do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania takich należności ustawodawca doprecyzował, że przy określaniu przesłanek mających uzasadniać umorzenie, należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów publicznych (por. np. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267).

Zasady umarzania należności wobec ubezpieczonych - płatników składek reguluje również rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wymaga podkreślenia, że decyzje wydawane przez ZUS na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. są decyzjami opartymi na konstrukcji uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte w nim sformułowanie: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4". Powyższe oznacza, że jeżeli wystąpią wymienione w tym przepisie okoliczności organ uprawniony może, ale nie musi umorzyć należności. W świetle, ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie, wypełniając normę z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ciąży na nim także, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., obowiązek sporządzenia uzasadnienia, wyjaśniającego przesłanki którym kierował się organ wydając decyzę.

Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianych przepisami przesłanek i procedur, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa i czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Podjęte przez organ rozstrzygnięcie nie może bowiem mieć charakteru dowolnego, stanowiłoby to bowiem wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Przy czym, co istotne w przedmiotowej sprawie, szczególnie decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. (por. np. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt II SA/Go 806/21, LEX nr 3252971).

Sąd nie kwestionuje ustaleń organów w przedmiotowej sprawie dotyczących niespełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tym zakresie organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu.

Sąd nie podziela natomiast oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia.

Dokonując oceny wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ powinien przede wszystkim zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z niezbędnymi kosztami jego utrzymania, w celu ustalenia, czy jest on w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku. W § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wyraźnie wskazano, że należy ocenić m.in. stan majątkowy, aby ustalić, czy zapłata zaległości nie pociągnie dla strony (jej rodziny) zbyt ciężkich skutków, w tym nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W orzecznictwie podkreśla się, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. np. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 1234/15, LEX nr 2273742).

Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego a w szczególności jego funkcji ochronnej. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Kontrolowana decyzja jest jednak takiej analizy pozbawiona.

Organ administracji nie dokonał rzetelnej analizy sytuacji materialnej skarżącego, mając na uwadze jego wiek, sytuację zdrowotną (nieuleczalna choroba skutkująca brakiem możliwość samodzielnej egzystencji) sytuację materialną rodziny tzn. wysokość osiąganych dochodów. Nie przeprowadzono też analizy okoliczności faktycznych w zakresie ich wpływu na możliwości płatnicze strony skarżącej, a przede wszystkim na realną możliwość spłaty zadłużenia. Organy powinny zatem rozważyć, jaką rzeczywiście kwotą skarżący dysponuje miesięcznie, a także, czy z kwoty tej jest on w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne do swojej egzystencji. Organ administracyjny nie dokonał analizy tych okoliczności w kontekście minimum socjalnego i minimum egzystencji oraz wysokości obciążającego stronę skarżącą zadłużenia oraz wysokości wydatków koniecznych celem zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych, na które - o czym należy także pamiętać - nie składają się wyłącznie koszty opłat za czynsz, media oraz leki. Ustalenie organu, iż skarżący jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla jego sytuacji, wymaga odniesienia się do wyników postępowania dowodowego i nie może być oparte na ogólnikach oraz domniemaniach, a w szczególności organ powinien szczegółowo wyjaśnić, na czym opiera swoje przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej w jakiej znajduje się strona spłata należności nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. np. wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5568/16).

W ocenie sądu całkowicie nieuzasadnione było powołanie przez organ faktu, iż skarżący w najbliższym czasie osiągnie wiek uprawniający do ubiegania się o świadczenie emerytalne, jak również fakt, że przed Sądem Okręgowym w Ł toczy się sprawa przeciwko ZUS o przyznanie stronie renty z tytułu niezdolności do pracy. Jak słusznie podnosi strona skarżąca organ wydając decyzję powinien rozpoznać stan faktyczny sprawy na dzień jej wydania, a nie powoływać się na zdarzenia przyszłe i niepewne, takie jak uzyskanie w przyszłości renty lub emerytury. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że "przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkowa wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość, i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności" (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 71/09, Lex nr 558761). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony chociażby w wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2937/06 (Lex nr 306925), w którym wskazano, że: "badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są uwzględniać przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (zdrowego rozsądku)". Ocena istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinna być dokonana według stanu z chwili rozstrzygania, a nie odnosić się do przewidywań odnośnie do przyszłości (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/WA 2365/06, Lex nr 328919). W ocenie sądu o ile co do zasady nie jest wykluczone powołanie się przez organ na nieodległe uzyskanie przez skarżącego emerytury, jako źródło ewentualnego zaspokojenia zaległych składek, a w konsekwencji odmowy ich umorzenia, to jednak wówczas organ obowiązany jest poczynić ustalenie czy rzeczywiście skarżący spełni warunki do jej przyznania, a nie jedynie, że osiągnie wiek umożliwiający jej uzyskanie, który jest tylko jednym z warunków. Ponadto organ powinien ustalić, jaka będzie przybliżona wysokość tego świadczenia, co jest istotne z punktu widzenia możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji z uwagi na ograniczenia wynikające z art. 139-141 u.s.u.s. (tak: wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Go 156/24, Lex nr 3730356). W niniejszej sprawie organ w żadnym zakresie nie ustalił jaka będzie chociażby przybliżona wysokość świadczenia emerytalnego czy renty, co jest istotne z punktu widzenia możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji.

Wobec powyższego skoro organ z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. nie dokonał w sposób prawidłowy niezbędnych ustaleń w sprawie za przedwczesną uznać należało jego ocenę w zakresie braku spełnienia przez stronę przesłanki § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Odnośnie zaś przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, wskazać należy, iż organ uwzględnił fakt, że skarżący choruje na nieuleczalną chorobę - nowotwór. Jednak mimo to stwierdził, iż powyższe okoliczności nie uzasadniają umorzenia należności, gdyż brak jest podstaw do stwierdzenia że sytuacja zdrowotna uniemożliwia wnioskodawcy pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS, a nadto strona posiada majątek, który może sprzedać celem spłaty zaległości. Rozumowanie organu cechuje w tym zakresie brak uwzględnienia istotnych okoliczności dotyczących sytuacji życiowej oraz zdrowotnej, w jakiej znalazł się skarżący, znajdującej potwierdzenie w dokumentacji, na której treść sam organ zwrócił uwagę, tj. dokumentacji medycznej. Z dokumentacji tej w żadnym razie nie wynika, by stan zdrowia skarżącego miał w przyszłości ulec poprawie.

W ocenie sądu narusza zasady logicznego rozumowania ustalenie zawarte w kontrolowanej decyzji, że mimo, iż skarżący dotknięty jest nieuleczalną chorobą oraz jest osobą całkowicie niezdolną do pracy zarobkowej to w stosunku do niego nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia bowiem posiada majątek, który może stanowić przedmiot zastawu lub hipoteki. Przede wszystkim jak wynika z akt sprawy w ramach prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego nie doszło do uzyskania jakichkolwiek kwoty. Również podjęte przez skarżącego próby sprzedaży posiadanego majątku nie przynoszą efektu. Wskazać również należy, iż ustalona przez organ wartość 15 letniego pojazdu marki Suzuki Vitara (rocznik 2009), którego skarżący jest współwłaścicielem na kwotę 30 600 zł nie w pełni odpowiada realiom. Nie bez znaczenia jest przy tym fakt, co najwyraźniej umknęło uwadze organu, iż wobec braku środków na leczenie skarżący próbował sprzedać pojazd. Ponadto jak wynika z wyjaśnień strony ma ona również problem z poruszaniem się i pojazd marki Suzuki Vitara, którego jest współwłaścicielem służy jej w codziennym funkcjonowaniu, w szczególności w dojazdach na leczenie. W ocenie sądu oczekiwanie organu, że skarżący w swojej niesłychanie trudnej sytuacji życiowej wyzbędzie się ostatnich składników majątku pozwalającego w minimalnym stopniu pokryć potrzeby materialne, w tym w szczególności związane z leczeniem nie przemawia za prawidłową oceną spornej przesłanki. Jak wynika przy tym z wyjaśnień skarżącego jest on zadłużony u znajomych i przyjaciół. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji życiowej i majątkowej strony ma także fakt, iż w spółdzielczym własnościowym mieszkaniu w Ł. przy ul. [...], co do którego przysługuje stronie ½ udziału, zamieszkuje jego córka wraz z trojgiem małoletnich dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne. Wskazane powyżej okoliczności świadczą o niewątpliwie ciężkiej sytuacji strony.

Wobec powyższego trudno zaakceptować stanowisko organu orzekającego w sprawie, iż sytuacja materialna i życiowa strony nie stanowi wystarczających przesłanek zastosowania ulgi i że nie znajduje się ona w trudnej sytuacji materialnej. Organ, wydając taką ocenę nie wziął pod uwagę, że skarżący musi zaspokoić wszystkie podstawowe potrzeby życiowe, w tym również pokryć koszty leczenia. Zaniechano podjęcia próby zestawienia dochodów strony z jej wydatkami, a następnie odniesienia jej do ustalonej kwoty minimum socjalnego i minimum egzystencji. Organ ograniczył się bowiem w tym zakresie jedynie do stwierdzenia, że skarżący posiada składniki majątkowe oraz od maja 2024 r. osiągnie wiek emerytalny uprawniający do świadczenia emerytalnego oraz że przed Sądem Okręgowym w Ł. toczy się sprawa przeciwko ZUS o przyznanie renty, które to okoliczności - jak już wcześniej wyjaśniono - mają mieć miejsce w przyszłości i jako takie nie mogą stanowić podstawy do rozstrzygnięcia.

Z powyższych względów sąd uznał, iż organ w zakresie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dokonał nieprawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Ponownie dokonując oceny w ww. zakresie organ powinien wziąć pod uwagę przede wszystkim szczególne okoliczności w jakich znajduje się skarżący dotknięty ciężką, przewlekłą i nieuleczalną chorobą, uniemożliwiającą mu samodzielną egzystencję i w tym kontekście istotne jest dokonanie rzetelnej i realnej oceny możliwości uzyskiwania przez niego dochodów pozwalających na opłacenie należności składkowych. Organ zobowiązany będą uwzględnić okoliczności zaistniałe także po wydaniu zaskarżonych decyzji, w szczególności fakt rozwiązania umowy o pracę ze skarżącym, a także okoliczność uzyskania przez skarżącego prawa do emerytury z tym zastrzeżeniem, iż organ powinien uwzględnić wysokość przyznanej emerytury w kwocie netto, a zatem kwocie faktycznie stronie wypłacanej, a nie w kwocie brutto. Istotna jest również okoliczność wskazana w toku postępowania sądowego, iż toczy się postępowanie w przedmiocie wniesionego przez stronę odwołania od decyzji z 18 lipca 2024 r. określającej wysokość należności z tytułu składek. Wysokość należności z tytułu składek może mieć bowiem znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie budzi wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 37/24; dostępny w CBOSA).

Końcowo podkreślenia wymaga, że ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięć, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14, LEX nr 2091899). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes strony, jak i interes publiczny. W tych sprawach konieczne jest także zastosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06, LEX nr 325379). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśnił, że interes publiczny nie powinien być rozważany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata należności powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem publicznym, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem obywatela (por. wyroki NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, publ. w POP 2004/4/77; z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267; z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08, LEX nr 564200; z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14, LEX nr 1795849). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2016 r., sygn. akt II GSK 349/09, LEX nr 596776).

Mając na uwadze powyższe rozważania sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1 i 4, i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie uzupełnić niezbędny materiał dowodowy celem ustalenia stanu faktycznego w sprawie w zakresie obowiązujących wskaźników minimum egzystencji i minimum socjalnego, następnie zaś na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, uwzględniając w szczególności sytuację zdrowotną strony, organ ponownie dokona oceny przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, a wydając decyzję prawidłowo ją uzasadni stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a.

W świetle powyższego sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu.

a.kr