Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 327/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41 a ust 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Woźniak, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 7 lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku adwokatowi Ł. S. wynagrodzenie w kwocie brutto 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 listopada 2010 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS), powołując się na art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), a także rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz.U. UE L 337 z dnia 21 grudnia 2007 r.), odmówił M.W. umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 2010 r. w kwocie łącznie 321,00 zł, w tym na ubezpieczenie wpadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie 108,00 zł i na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie 213,00 zł.

W uzasadnieniu organ zacytował treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), zwanej dalej u.u.s.r., a następnie wskazał, że wnioskodawczyni prowadzi działalność w gospodarstwie o powierzchni 7,51 ha fizycznego, co stanowi 5,09 ha przeliczeniowego i nie podlegając innemu ubezpieczeniu społecznemu spełnia warunki do podlegania ubezpieczeniu na podstawie ww. ustawy.

Dalej wskazał organ, że wnioskodawczyni uzasadniła swój wniosek stratami poniesionymi w wyniku opadów deszczu i podtopieniem upraw polowych, a także trudną sytuacją materialną. Opierając się na protokole lustracji gospodarstwa nr [...], z dnia 22 września 2010 r., sporządzonego przez Komisję powołaną przez Wojewodę, organ ustalił, że działka rolna nr [...] o powierzchni 6,0759 ha oraz część działki nr [...] o powierzchni 0,67 ha nie były w tym roku użytkowane. Na działce o powierzchni 0,67 ha stwierdzono ślady podtopień i zastoiska wody. Organ stwierdził brak podstaw do umorzenia składki za IV kwartał 2010 r.

Decyzją z dnia 7 lutego 2011 r., Prezes KRUS, po rozpatrzeniu wniosku M.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że w celu jednoznacznego potwierdzenia twierdzeń wnioskodawczyni, iż to prace związane z budową nowopowstającego osiedla domków jednorodzinnych doprowadziły do uszkodzenia sieci drenarskiej i melioracyjnej, wskutek czego doszło do podtopień jej nieruchomości, zwrócono się o wyjaśnienia do Starostwa Powiatowego w S. oraz Urzędu Gminy w U. Na podstawie protokołu oględzin terenu dokonanych przez Starostwo Powiatowe w S. oraz wyjaśnień Urzędu Gminy stwierdzono, że zaistniałe częściowe podtopienia działki nr [...] o powierzchni 0,67 ha fizycznego spowodowane były przez odprowadzanie wód opadowych i roztopowych z powierzchni poszczególnych działek i w sposób naturalny spowodowały zwiększenie zawodnienia strefy glebowej. Stwierdzono, że wnioskodawczyni nie podjęła żadnych działań w celu odwodnienia własnej nieruchomości. Wójt Gminy U. wszczął postępowanie wobec właścicieli terenu, którzy rozpoczęli proces inwestycyjny oraz w stosunku do nowych właścicieli i wydał decyzje nakazujące przywrócenie właściwych stosunków wodnych lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Nie stwierdzono natomiast podtopień czy zalewania przez realizację inwestycji nowopowstającego osiedla domków jednorodzinnych działki nr [...] o powierzchni 6,07530 ha fizycznego.

Prezes KRUS stwierdził, że po rozpoznaniu wszystkich okoliczności przedstawionych we wniosku i wnikliwej analizie materiału dowodowego, nie znalazł podstaw do umorzenia należności za IV kwartał 2010 r. Wskazał, że przepisy nie przewidują możliwości zwalniania z opłacania składek z powodu bieżących trudności płatniczych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M.W. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2, art. 77 § 1, art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 81, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., a także art. 41a § 1 pkt 1 u.u.s.r.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ nie dokonał oceny wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, zaniechał zebrania zupełnego materiału dowodowego i jego wszechstronnej oceny. W uzasadnieniu decyzji brak jest odniesienia się do stanu faktycznego sprawy, w szczególności sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, które obrazują przecież "ważny interes zobowiązanego". Organ nie wskazał też i nie ustosunkował się do braku dochodów, które skarżąca utraciła w 2010 r. Ponadto uniemożliwiono stronie wypowiedzenie się do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, naruszając tym samym art. 10 § 1 k.p.a.

Skarżąca podniosła też, że pozostaje w konflikcie z Urzędem Gminy w U. dotyczącym przyczyn strat w jej gospodarstwie rolnym w 2010 r. Wyjaśniła, że podtopienia należących do niej działek nie mają genezy naturalnej, ale są skutkiem naruszenia stosunków wodnych przez nowo wybudowane osiedle domków jednorodzinnych. Znaczna część uzasadnienia skargi poświęcona została opisowi wadliwych, zdaniem skarżącej, działań podejmowanych przez Urząd Gminy U. w kwestii wyjaśnienia przyczyn zalewania działki nr [...] i rozwiązania związanych z tym problemów.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 12 maja 2012 r. skarżąca uzupełniła argumentację skargi w zakresie przyczyn zalewania należących do niej gruntów rolnych. Jej zdaniem wybijająca z terenu osiedla woda, zalewająca sąsiednie działki, stanowi okoliczność nadzwyczajną, która powinna była zostać wzięta pod uwagę przez Prezesa KRUS.

W piśmie procesowym z dnia 29 maja 2012 r. skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz kwoty 360 zł tytułem poniesionych przez nią kosztów, na które składają się koszty korespondencji, druku i ksero, jak również koszty dojazdu do S. do KRUS, do oddziału banku i do Urzędu Skarbowego po wymagane przez Sąd zaświadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są uzasadnione.

Na wstępie należy zaznaczyć, że art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Dodatkowo należy podnieść, że zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezesa KRUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zasadność wniosku o umorzenie tego rodzaju należności musi być rozpatrywana przez pryzmat art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik Kasy), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przy czym zgodnie z art. 6 pkt 13b ww. ustawy za należności z tytułu składek na ubezpieczenie uznaje się nie tylko składki ale i należne od nich odsetki oraz koszty upomnienia.

Z treści przytoczonego art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116).

W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie stwierdził, że narusza ona przepisy postępowania, jak również przepisy prawa materialnego w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z porządku prawnego.

W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezesa KRUS z dnia 30 listopada 2010 r. zawierają istotne braki uzasadnienia prawnego, natomiast zarysowany w uzasadnieniu stan faktyczny został wadliwie skonstruowany. Zgodnie z brzmieniem art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej, a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać, jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają którym z fragmentów normy prawnej zastosowanej w sprawie (wyrok NSA z dnia 18 maja 2000 r., V SA 2762/99, niepubl.). Przytoczenie przepisów prawa to również wskazanie ich treści i relacji do stanu faktycznego sprawy (wyrok NSA z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. akt III SA 760/99, niepubl.). Sporządzenie prawidłowego uzasadnienia prawnego jest szczególnie istotne w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, takich jak decyzja będąca przedmiotem niniejszego postępowania, gdyż z uzasadnienia tego powinno nadto wynikać, dlaczego organ podjął decyzję w danym kształcie i czy nie przekroczył granic uznania, nadając mu tym samym cechy dowolności. Prawidłowe uzasadnienie prawne umożliwia dokonanie kontroli prawidłowości decyzji i tłumaczy stronie jej przesłanki.

Tymczasem uzasadnienia obydwu decyzji Prezesa KRUS nie wypełniają żadnego z wyżej wskazanych wymogów.

Analiza stanowiącego materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. prowadzi do wniosku, że w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony o umorzenie należności z tytułu składek organ ma obowiązek badania czy za umorzeniem przemawia ważny interes strony oraz jakie są możliwości płatnicze wnioskodawcy. Ponadto organ przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia winien wyważyć pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego oraz stanem finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego. Wobec powyższego organ, badając stan faktyczny sprawy, ma obowiązek dokonać przede wszystkim analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, a dokonane w tym zakresie ustalenia zawrzeć w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Kwestia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie nie może być zatem w żadnym przypadku rozpatrywana w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Nie można jej rozpatrywać bez wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a więc wszelkich danych, które obrazują sytuację życiową osoby wnioskującej o umorzenie należności składkowych. Dane te obejmują przede wszystkim informacje dotyczące stanu majątkowego strony (w tym jej bieżących, a nie przyszłych, czy poprzednich możliwości płatniczych), jej sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia, źródła uzyskiwanych dochodów, realnych możliwości podjęcia lub zmiany zatrudnienia, czy uzyskiwania dochodów z dodatkowych źródeł, a także skutków, jakie dla jednostki może spowodować konieczność natychmiastowej zapłaty zaległości objętej wnioskiem o umorzenie. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencyjnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych.

Analiza uzasadnień zapadłych w niniejszej sprawie decyzji prowadzi tymczasem do wniosku, że organ de facto w ogóle nie ustalił stanu faktycznego w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Stwierdzono wyłącznie, że wnioskodawczyni jest właścicielem gospodarstwa rolnego i skupiono się na wyjaśnieniu zakresu i przyczyn istniejącego podtopienia części gruntów wchodzących w skład tego gospodarstwa. Przy czym argumentacja zawarta w uzasadnieniu decyzji ograniczona została do polemiki ze stroną co do przyczyn istniejących podtopień, bez wskazania, jakie znaczenie ma ta okoliczność w świetle wynikającej z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych i stanu funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Organ nie podjął żadnej próby ustalenia wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącą, bądź innych źródeł jej utrzymania. Zupełnie poza sferą zainteresowania organu znalazły się wydatki skarżącej, jej warunki bytowe, stan zdrowia i jego wpływ na możliwości osiągania dochodów. O możliwości uiszczenia zaległych składek przesądziło zatem wyłącznie ustalenie, że skarżąca posiada gospodarstwo rolne, które do tego częściowo nie jest użytkowane, a częściowo jest podtopione. Tym sposobem organ nie zindywidualizował sytuacji skarżącej w aspekcie istnienia jej ważnego interesu i sytuacji majątkowej, a z drugiej strony stanu finansów funduszów, do czego zobowiązuje go wskazany przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy.

Prawdą jest, że wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych argumentów ani dowodów ilustrujących jej sytuację majątkową, ograniczając się w zasadzie do podnoszenia faktu poniesienia strat w gospodarstwie będących skutkiem zalewania gruntów spowodowanego przez nowowybudowane osiedle domków jednorodzinnych. Nie usprawiedliwia to jednak całkowitej bierności, jaką zaprezentował organ w przedmiocie ustaleń faktycznych. W toku postępowania nie przeprowadzono żadnej wizytacji, mającej na celu ustalenie sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawczyni, nie wezwano jej też o przedstawienie faktów i dowodów odnoszących się do tej sytuacji.

Przechodząc do analizy uzasadnienia decyzji w części prawnej należy zauważyć, że organ powołał art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. jako podstawę materialnoprawną wydanych rozstrzygnięć, a w uzasadnieniach przytoczył jego treść. W żadnej mierze nie można jednak uznać, że tym samym dokonał prawidłowego uzasadnienia prawnego. Organowi należy zarzucić, że nie dokonał analizy ani wyjaśnienia zawartych w tym przepisie przesłanek, ani też nie odniósł ich do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Nie wytłumaczył też, dlaczego jego zdaniem w niniejszej sprawie przesłanki umorzenia nie zostały spełnione. W konsekwencji, konstrukcja uzasadnień zapadłych w niniejszej sprawie decyzji sprowadza się do zamieszczenia szczątkowych i absolutnie niewystarczających ustaleń faktycznych, zacytowania treści przepisu i arbitralnego stwierdzenia, że zawarte w nim przesłanki nie zostały w sprawie zrealizowane. Na podstawie tak sformułowanych uzasadnień obu wydanych w sprawie decyzji Sąd nie był w stanie ocenić prawidłowości całościowego postępowania w sprawie, dokonanych na jego podstawie ustaleń i w konsekwencji końcowego rozstrzygnięcia, które zostało zaskarżone. Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, wszechstronnym i wnikliwym jego rozważeniu oraz dokładnym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił zatem w sposób wystarczający istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, czym naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a., w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Organ naruszył ponadto art. 107 k.p.a., sporządzając uzasadnienie, które nie zawiera właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego.

Ponadto wskazać należy, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, jednakże wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 472/07). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności.

Tymczasem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w sprawach dotyczących umorzenia należności składkowych w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej, orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyrok NSA z dnia 11 września 2002 r., sygn. akt V SA 2535/01, uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, wyrok WSA z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2749/07 oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s. 222). W wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stanowisko sformułowane w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, stwierdzające, iż w przypadku postępowania wszczętego na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażone w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego, ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej.

Przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ. Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć w pierwszym rzędzie wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, który orzekał uprzednio. Sytuacja, w której pracownik administracji publicznej bierze udział w postępowaniu w sprawie, mimo że brał w tej sprawie udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, obie bowiem decyzje – z dnia 30 listopada 2010 r. i z dnia 7 lutego 2011 r. podpisane zostały przez tę samą osobę, tj. Kierownika Placówki Terenowej w S. M.M.

Należy też podkreślić, że przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania decyzji w znaczeniu teoretycznym wydaje się nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania administracyjnego, w którym, w odróżnieniu od postępowania sądowego, poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różnych pracowników, którzy mogą mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, co wymaga starannej i wnikliwej oceny. Jest to o tyle istotne, że jak wynika z akt sprawy pan M.M. nie tylko podpisał obie decyzje, ale brał też aktywny udział w postępowaniu wywołanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zwracając się do innych instytucji o informacje w sprawie, a także wydając negatywne opinie (k. 101 i 102) rekomendujące oddalenie wniosku. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał zatem na względzie, że udział w dalszym postępowaniu toczącym się w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy pracownika, który podpisał decyzję wydaną w pierwszej instancji, jest niedopuszczalny i sprzeczny z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

Nadto w niniejszej sprawie organ ponownie rozpatrując sprawę nie wypełnił określonego w art. 10 § 1 k.p.a. obowiązku umożliwienia stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Realizacja tego obowiązku wymaga wyznaczenia przez organ przed wydaniem decyzji stronie terminu do zapoznania się z zebranymi w sprawie dowodami. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy podkreślić, że strona, której organ wyznaczy termin do zapoznania się z zebranymi w sprawie dowodami, otrzymuje tym samym od organu informację, że postępowanie administracyjne przechodzi z fazy wyjaśniającej w fazę jurysdykcyjną i może to skłonić stronę do przedstawienia dowodów w jej ocenie istotnych, których strona nie zgłosiła w dotychczasowym postępowaniu sądząc, że zdąży to jeszcze uczynić przed wydaniem decyzji. Organ, który przed wydaniem decyzji nie wyznaczy stronie terminu do zapoznania się z dowodami zebranymi w toku postępowania, spowoduje, że strona może zostać niejako "zaskoczona decyzją", a stan faktyczny sprawy nie zostanie wyjaśniony. Jest to tym bardziej istotne, że w toku postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy przeprowadzono dodatkowe dowody, a mimo to zaniechano wyznaczenia stronie dodatkowego terminu do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Powoływanie się na fakt wyznaczenia stronie takiego terminu przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji nie jest wystarczające. Jest to uchybienie, skutkujące niezależnie od wskazanych wyżej, uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Strona skarżąca główną część skargi poświęciła argumentacji skupionej na wykazaniu faktycznych przyczyn zalewania gruntów wchodzących w skład jej gospodarstwa rolnego i nieprawidłowości działań organów administracji publicznej związanych z ustalaniem tych przyczyn. Należy jednak podkreślić, że z uwagi na przedmiot niniejszej sprawy, dotyczącej wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, nie leży w kompetencji Sądu rozstrzyganie co do zasadności tych zarzutów.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzec jak w sentencji.

Zgodnie z dyspozycją art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

W trzecim punkcie wyroku Sąd, na podstawie art. 250 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 3 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) Sąd przyznał od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku adwokatowi reprezentującemu stronę skarżącą w niniejszej sprawie wynagrodzenie w kwocie brutto 295,20 zł tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu.

Pismem procesowym z dnia 29 maja 2012 r. skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz kwoty 360 zł tytułem zwrotu kosztów związanych ze sprawą, na które składają się koszty dojazdu do S. do KRUS, oddziału banku i Urzędu Skarbowego, a także koszty korespondencji, druku i ksera pism. Wniosek ten nie mógł zostać uwzględniony, brak jest bowiem podstawy prawnej do żądania zwrotu tego rodzaju kosztów. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zakres kosztów niezbędnych określa art. 205 § 1 i 2 P.p.s.a. Z przepisu tego wynika zaś, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 205 § 2 P.p.s.a.). Skarżąca nie poniosła kosztów wynagrodzenia adwokata, te zostały bowiem poniesione przez Skarb Państwa, o czym orzeczono w punkcie trzecim wyroku. Skarżąca nie poniosła też żadnych kosztów sądowych, na które składają się opłaty sądowe i wydatki, o których mowa w art. 211, 212 i 213 P.p.s.a., korzystając z ustawowego zwolnienia z obowiązku uiszczania kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. Skarżąca nie poniosła wreszcie kosztów związanych z nakazanym przez Sąd osobistym stawiennictwem. Katalog niezbędnych kosztów postępowania wskazany w art. 205 P.p.s.a. ma charakter wiążący i wyczerpujący. W tej sytuacji, wykraczające poza zakres tego katalogu koszty związane z prowadzeniem korespondencji oraz wydatki związane z uzyskaniem dokumentów składanych następnie do akt sprawy, nie mogły podlegać zasądzeniu czy też zwrotowi na rzecz skarżącej.