Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 482/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 128
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 509
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi L z siedzibą w G. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 14 kwietnia 2023 r., NSP-VIII.7581.1.257.2022.JK w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę


UZASADNIENIE

L. Sp. z o.o. z siedzibą w G. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 14 kwietnia 2023 r. uchylającą w całości decyzję Starosty Wejherowskiego z dnia 31 października 2022 r. orzekającą o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz Spółki za pozbawienie prawa własności działki nr [...], położonej w Strzebielinie oraz umarzającą w całości postępowanie pierwszej instancji.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 22 listopada 2004 r. Wójt Gminy Łęczyce zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej w obrębie Strzebielino stanowiącej działkę nr [...] o pow. 2,7500 ha, KW nr [...], będącej własnością R. F., na działki od

nr [...] do nr [...]. Rozstrzygnięcie to stało się prawomocne w dniu 13 grudnia

2004 r. Na jego mocy m.in. działka nr [...] została przeznaczona pod drogę dojazdową.

W dniu 27 września 2017 r. R. F. i P. Sp. z o.o.z siedzibą

w G. zawarli umowę cesji "wierzytelności w postaci wszelkich roszczeń o odszkodowanie z tytułu przejęcia na własność Gminy Łęczyce nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości Strzebielino (gm. Łęczyce, pow. wejherowski, woj. pomorskie) obejmującej działkę o nr ewidencyjnym [...]".

W piśmie z dnia 6 lutego 2018 r. P. Sp. z o.o. wystąpiła do Starosty Wejherowskiego, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej "o ustalenie odszkodowania należnego Wnioskodawcy z tytułu przejęcia przez Gminę Łęczyce własności nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości Strzebielino, Gmina Łęczyce, stanowiącej działkę o nr ewidencyjnym [...] o powierzchni 3375 m2, która w związku z prawomocną decyzją Wójta Gminy Łęczyce z dnia 22 listopada 2004 roku nr 7430/P/13/04, z mocy prawa przeszła na własność Gminy Łęczyce ".

Postanowieniem z dnia 23 lutego 2018 r. Starosta odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania na rzecz P. Sp. z o.o. z

siedzibą w Gdyni uznając, że cesjonariusz nie jest stroną postępowania o ustalenie odszkodowania za przejętą nieruchomość.

Wojewoda Pomorski, po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia 12 października 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Starosty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 9 stycznia 2019 r., wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Gd 841/18, uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody Pomorskiego i poprzedzające je postanowienie Starosty. Zdaniem Sądu, cesja wierzytelności powoduje przejście uprawnienia do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącej, co oznacza, że ma ona interes prawny w tym postępowaniu i powinna zostać uznana za stronę.

Od wyroku wywiedziono skargę kasacyjną, która wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 809/19 została oddalona. Sąd kasacyjny wskazał, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia czy odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości może być przedmiotem cesji dokonanej na podstawie art. 509 § 1 k.c., co prowadzi po stronie cesjonariusza do powstania interesu prawnego w domaganiu się od organu administracji publicznej ustalenia należnego odszkodowania. Zdaniem NSA nabywca wierzytelności w trybie określonym art. 509 § 1 k.c. uzyskuje interes prawny do udziału w postępowaniu, którego przedmiotem jest ustalenie i wypłata odszkodowania.

Pismem z dnia 10 czerwca 2022 r. Starosta zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

W piśmie z dnia 27 lipca 2022 r. L. z o.o. poinformowała Starostę, że nastąpiła zmiana nazwy Spółki z "P. Sp. z o.o." na "L. Sp. z o.o.".

Decyzją z dnia 31 października 2022 r. Starosta orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz L. Sp. z o.o. za pozbawienie prawa własności działki nr

[...], położonej w Strzebielinie, Gmina Łęczyce, dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...].

Działka ta została wydzielona na podstawie decyzji Wójta Gminy

Łęczyce z dnia 22 listopada 2004 r., nr L.dz. 7430/P/13/04 o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadził księgę wieczystą KW nr [...] i przeznaczona pod drogę dojazdową. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że na dzień wydania decyzji podziałowej dla przedmiotowego terenu obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, z treści którego wynika, że działka nr

[...] stanowiła teren dróg wewnętrznych, a zatem nie została wydzielona pod drogę publiczną.

Wojewoda Pomorski, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Uzasadniając rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w dacie wydania przez Wójta decyzji podziałowej z dnia 22 listopada 2004 r., działka nr [...] była objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego Gminy Łęczyce dla działek o numerach ew. [...],[...] we wsi Strzebielino, przyjętego uchwałą Rady Gminy

Łęczyce nr [...] z dnia 27 maja 2004 r., zgodnie z którym znajdowała się w terenie oznaczonym w planie symbolami K1 i K2. Z wypisu planu w § 1 pkt 5, ppkt 4a wynika, że drogi oznaczone symbolami K1 i K2, są drogami wewnętrznymi. Natomiast, jak wynika z § 1 pkt 3, ppkt 1a, drogami dojazdowymi miały być m.in. drogi znajdujące się na obszarze K1 i K2. W decyzji podziałowej wskazano, że działka nr [...], będzie stanowić drogę dojazdową do nowo wydzielonych działek budowlanych i nie wskazano, że jest ona przewidziana pod gminną drogę publiczną.

W rezultacie organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w przedmiotowej sprawie brak jest decyzji podziałowej, wydzielającej grunt oznaczony jako działka nr [...] położona w obrębie Strzebielino, Gmina

Łęczyce pod drogę publiczną, a zatem nie ma mowy o skutku wynikającym z art. 98. ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.; dalej jako "u.g.n."), co wyklucza możliwość ustalenia odszkodowania w postępowaniu administracyjnym przez Starostę.

Niezależnie od powyższego Wojewoda wskazał, że nawet, jeżeli przyjąć, iż należałoby ustalić odszkodowanie, to L. Sp. z o.o. (wcześniej P. Sp. z

o.o.) nie była właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu wydania decyzji podziałowej z dnia 22 listopada 2004 r. Z treści tej decyzji wynika bowiem, że właścicielem był R. F.

Przywołując treść i wykładnię przepisu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") Wojewoda uznał, że kluczowym zagadnieniem w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy Spółka ma interes prawny w sprawie o ustalenie odszkodowania za prawo własności działki nr [...], tzn. czy jest podmiotem,

któremu w dniu jej wydzielenia przysługiwało prawo własności nieruchomości, prawo użytkowania wieczystego lub inne prawo rzeczowe (zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n.) bądź też następcą prawnym takiej osoby.

Organ wskazał, że Spółka wywodzi swoje prawo do odszkodowania za prawo własności działki nr [...] z umowy cesji wierzytelności z dnia 27 września 2017 r. zawartej pomiędzy R. F. a P. Sp. z o.o., w której w § 1 pkt 1

wskazano, że "Cedent przelewa na rzecz Cesjonariusza wierzytelności w postaci wszelkich roszczeń o odszkodowanie z tytułu przejęcia na własność Gminy Łęczyce nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości Strzebielino (gm. Łęczyce, pow. wejherowski, woj. Pomorskie) obejmującej działkę o nr ewidencyjnym [...] (...) ". Natomiast w § 1 pkt 2 umowy zapisano "na mocy niniejszej umowy Cedent przelewa na rzecz Cesjonariusza wierzytelności w postaci wszelkich roszczeń, o których mowa wyżej, zarówno istniejących w dacie zawarcia umowy jak również wszelkich wierzytelności przyszłych ".

Wojewoda przyjął, że uprawnienie do żądania ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przysługuje tylko i wyłącznie osobie, która była właścicielem nieruchomości na dzień, w którym nastąpiło jej wywłaszczenie. Roszczenie z przytoczonego tytułu przysługuje również spadkobiercy oraz nabywcy spadku (w rozumieniu umów, o których mowa w art. 1052 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny; tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.) po osobie, której prawo własności zostało wywłaszczone, czyli nabycia mieszczącego się w ramach pojęcia sukcesji uniwersalnej.

Kontynuując Wojewoda Pomorski wyjaśnił, że na gruncie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie istnieje możliwość dokonania przelewu wierzytelności, która swoje źródło posiada w uprawnieniach osób, którym odebrano prawo własności nieruchomości w związku z administracyjnym tytułem prawnym.

Wprawdzie w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 809/19 stwierdził, że nabywca wierzytelności w trybie określonym w art. 509 § 1 k.c. uzyskuje interes prawny do udziału w postępowaniu, którego przedmiotem jest ustalenie i wypłata odszkodowania, to jednak – zdaniem organu - trzeba mieć na uwadze treść uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OPS 1/22. W uchwale tej NSA wypowiedział się w sprawie przysługiwania legitymacji procesowej stronom czynności prawnych ze sfery prawa cywilnego w postępowaniu administracyjnym o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 1 u.g.n. wskazując: "1. Z samej umowy przelewu, ujętej w art. 509 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, z późn. zm.), której przedmiotem jest wierzytelność odszkodowawcza za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego, nabywcy tej wierzytelności w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899, z późn. zm.) nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.); 2. Źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, jest norma prawa powszechnie obowiązującego, a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego."

W ocenie Wojewody stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r. "konsumuje niejako" wykładnię dokonaną we wcześniejszym wyroku z dnia 1 marca 2022 r. i w związku z tym decyzja Starosty z dnia 31 października 2022 r. podlega uchyleniu, a postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za działkę nr [...] - umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Ponieważ w rozstrzyganej sprawie brak było decyzji podziałowej, na mocy której działka nr [...] została wydzielona pod drogę publiczną, L. Sp.

z o.o. nie była podmiotem, który wywłaszczono, a umowa przelewu wierzytelności z dnia 27 września 2017 r. nie mogła przenieść na Spółkę roszczenia odszkodowawczego, postępowanie prowadzone na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n. stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku L. Sp.

z o.o. wniosła o uchylenie w całości decyzji Wojewody Pomorskiego oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 98 ust. 1 u.g.n. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w niniejszej sprawie decyzja podziałowa Starosty Wejherowskiego z dnia 22 listopada 2004 r. nie wywołała skutku wywłaszczeniowego, a w konsekwencji brak jest przesłanek do żądania odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 wskazanej ustawy. Skarżąca podkreśliła, że decyzja ta stała się podstawą dokonanej zmiany prawa własności ujawnionego w księdze wieczystej prowadzonej dla działki nr [...], co spowodowało zaistnienie skutku tj. pozbawienia prawa własności działki dotychczasowego właściciela na rzecz gminy a tym samym powstania prawa do ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Zarzuciła ponadto naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) poprzez niezastosowanie i pominięcie w zaskarżonej decyzji oceny prawnej oraz wskazań co dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. II SA/Gd 841/18 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2022r. sygn. I OSK 809/19.

Końcowo podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. polegające na uchyleniu decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy w sprawie nie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania powodująca jego umorzenie.

Wojewoda Pomorski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zaskarżoną decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia 14 kwietnia 2023 r. uchylono decyzję Starosty Wejherowskiego z dnia 31 października 2022 r. odmawiającą na rzecz skarżącej ustalenia odszkodowania z tytułu przejęcia prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w

Strzebielinie, Gmina Łęczyce, która została wydzielona na podstawie decyzji Wójta Gminy Łęczyce z dnia 22 listopada 2004 r. nr Ldz.7430/P/13/04 o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] i przeznaczona pod drogę dojazdową i umorzono postępowanie przed organem I instancji w całości.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Przesłanki stanu bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego mogą mieć charakter podmiotowy, dotyczący układu podmiotowego konkretnego postępowania, jak i przedmiotowy, dotyczący samego przedmiotu tego postępowania. W akcie stosowania prawa administracyjnego organ dokonuje bowiem autorytatywnej konkretyzacji uprawnień lub obowiązków określonego podmiotu, kształtując jego sytuację prawną. Przesłanki podmiotowe odnoszą się do zdolności określonego podmiotu do bycia podmiotem obrotu prawnego i zagadnienia identyfikacji sfery interesu prawnego tego określonego podmiotu, a przesłanki przedmiotowe - do tego, jakie określone i skonkretyzowane obowiązki mają być nałożone, a jakie uprawniania przyznane. W bezprzedmiotowości postępowania chodzi zaś o przeszkody czy to wynikające z przepisów postępowania administracyjnego czy to z przepisów materialnych, które wykluczają możność autorytatywnej konkretyzacji uprawnień lub obowiązków strony w akcie stosowania prawa administracyjnego.

Wojewoda Pomorski stwierdzając brak istnienia decyzji podziałowej, na mocy której działka nr [...] została wydzielona pod drogę publiczną oraz to, że L.

Sp. z o.o. nie jest podmiotem, który utracił własność nieruchomości, a umowa przelewu wierzytelności z dnia 27 września 2017 r. nie mogła przenieść na nią roszczenia odszkodowawczego uznał, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.

Sąd podziela stanowisko Wojewody Pomorskiego, że w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi stan bezprzedmiotowości postępowania, o którym mowa w art. 105 § 1 k.p.a. W pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia bezprzedmiotowości podmiotowej to jest braku legitymacji procesowej podmiotu inicjującego postępowanie.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącej o ustalenie odszkodowania z tytułu przejęcia prawa własności działki nr [...]

położonej w Strzebielinie, Gmina Łęczyce, która z mocy prawa przeszła na własność gminy Łęczyce.

Jak wynika z akt sprawy, a co nie jest kwestionowane przez strony, decyzją z dnia 22 listopada 2004 r. nr L.dz.7430/P/13/04 Wójt Gminy Łęczyce zatwierdził projekt podziału działki nr [...] o pow. 2,7500 ha, KW nr [...] położonej w

Strzebielinie wskazując, że wydzielona na jej mocy działka nr [...] przeznaczona została pod drogę dojazdową (kopia decyzji – w aktach organu I instancji).

Decyzja ta została wydana na mocy przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 46, poz. 543 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 129 ust. 5 pkt 1 powołanej ustawy starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu m.in. w przypadku, o którym mowa w art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie zaś z art. 98 ust. 1 zdanie pierwsze tej ustawy działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Natomiast stosownie do art. 98 ust. 3 za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Z art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.

Z powyższego wynika, że odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przysługuje wywłaszczonemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości oraz ich spadkobiercom.

Należy wskazać, że w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny, analizując zagadnienie dotyczące ustalenia podmiotu uprawnionego do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia polegającego na ograniczeniu prawa własności, stwierdził, że konstytucyjną ochroną, poza prawem własności i innymi prawami majątkowymi, zostało również objęte prawo dziedziczenia, co wynika z powołanych wcześniej art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji. Z przepisów tych wynika bowiem równorzędna ochrona własności i prawa dziedziczenia. Ochrona prawa dziedziczenia stanowi uzupełnienie ochrony prawa własności i ochrony innych praw majątkowych. Na spadkobierców nie przechodzą zatem prawa o charakterze osobistym oraz te, co do których postanowiono w obowiązujących przepisach prawa, jako przechodzące na rzecz innych osób. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przyjęcie stanowiska, że spadkobierca osoby wywłaszczonej nie jest osobą uprawnioną do uzyskania odszkodowania w miejsce właściciela, którego roszczenie odszkodowawcze nie zostało zaspokojone, pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z konstytucyjną zasadą, zgodnie z którą wywłaszczenie może nastąpić tylko za słusznym odszkodowaniem.

Z akt sprawy bezspornie wynika, że skarżąca nie była właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu wydania decyzji podziałowej (22 listopada 2004 r.) ani też nie jest spadkobiercą byłego właściciela. Na dzień wydania decyzji Wójta Gminy Łęczyce wyłącznym właścicielem nieruchomości był bowiem bezspornie R. F. W dniu 27 września 2017 r. R. F. zawarł z P.

Sp. z o.o. z siedzibą w G. umowę cesji wierzytelności na mocy której przelał on na spółkę wierzytelności w postaci roszczeń o odszkodowania z tytułu przejęcia na własność Gminy Łęczyce nieruchomości położonej w Strzebielinie, dz. nr [...].

W zaskarżonej decyzji Wojewoda Pomorski uznał, że taka umowa nie może stanowić źródła interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., a nabywcy wierzytelności nie przysługuje status strony w postępowaniu administracyjnym.

Zagadnienie cesji wierzytelności jako źródła interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym było wielokrotnie przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych. Rozbieżności w tym zakresie zostały rozstrzygnięte w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I OPS 1/22, w której przyjęto, że z samej umowy przelewu, ujętej w art. 509 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r., poz. 1740, z późn. zm.), której przedmiotem jest wierzytelność odszkodowawcza za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego, nabywcy tej wierzytelności w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1899, z późn. zm.), nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.). Źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, jest norma prawa powszechnie obowiązującego, a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego.

Powyższa uchwała została podjęta w trybie art. 187 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. Niezależnie od tego, że uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest w danej sprawie wiążąca (art. 187 § 2 p.p.s.a.) ma ona ponadto tzw. ogólną moc wiążącą wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Skład, który nie podziela wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu (tak: B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu administracyjnymi. Komentarz, Wydanie II, Kantor Wydawniczy Zakamycze 2006, s. 441).

W konsekwencji, podzielając w całości pogląd przedstawiony przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22, uznać należało, że skarżąca nie jest podmiotem uprawnionym do uzyskania wnioskowanego odszkodowania a wszczęte na jej wniosek postępowanie, jak prawidłowo uznał Wojewoda, nie powinno się toczyć. Ustalenie tej okoliczności na etapie postępowania odwoławczego skutkuje koniecznością uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia poprzedzającego ją postępowania (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2016, s. 727).

W odniesieniu do zarzutów podniesionych w skardze należy wskazać, że wobec braku legitymacji procesowej podmiotu inicjującego postępowanie rozważania dotyczące naruszenia prawa materialnego nie mają wpływu na wynik sprawy.

Odnośnie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie w zaskarżonej decyzji oceny prawnej oraz wskazań co dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. II SA/Gd 841/18 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2022 r. sygn. I OSK 809/19 wyjaśnić należy, że Sąd zarzutu tego nie podziela. Uchwały NSA podejmowane na podstawie art. 264 p.p.s.a. stanowią instrument służący zapewnieniu jednolitości orzecznictwa sądów administracyjnych (R. Hauser (red.), M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 8, Warszawa 2023, s. 1347 – 1355). Oznacza to, że ich skutki wyrażające się w związaniu składów sądów administracyjnych obejmują zarówno sprawy, które będą toczyły się przed sądami w przyszłości, jak i te, które w momencie podjęcia uchwały są już w toku. Dotyczy to także tych spraw, w których wcześniej wydane zostały wyroki sądów administracyjnych zawierające ocenę prawną i wskazania co do dalszego biegu postępowania. Innymi słowy, jeśli przed ponownym rozpoznaniem sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny, Naczelny Sąd Administracyjny podejmie w innej sprawie uchwałę w trybie art. 269 p.p.s.a. zawierającą odmienną wykładnię prawa, to w tym zakresie wykładnia prawa dokonana w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie rozstrzyganej przez wojewódzki sąd administracyjny przestaje wiązać. Nie ma przy tym znaczenia czy we wcześniejszym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok sądu pierwszej instancji czy też oddalił skargę kasacyjną. Z chwilą podjęcia uchwały, w związku z unormowaniem wynikającym z art. 269 p.p.s.a. będą nią związane wszystkie składy sądów administracyjnych, a więc także sądy obydwu instancji ponownie rozpatrujące sprawę (por. uchwała NSA z dnia 30 czerwca 2008 r., I FPS 1/08). Skutek prawny uchwały podjętej na podstawie art. 264 § 1 p.p.s.a. dotyczy nie tylko postępowań przyszłych to jest wszczętych po jej wejściu w życie, ale także postępowań, w których wcześniej wydane zostały wyroki sądów administracyjnych, a sprawa jest ponownie rozpatrywana już po podjęciu uchwały. Innymi słowy, uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego znosi związanie sądu administracyjnego oceną prawną wynikającą z art. 153 p.p.s.a. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do podważenia skutku związania treścią uchwały wynikającego z art. 269 p.p.s.a. W sprawach, w których wcześniej wydane zostały orzeczenia sądów oparte o odmienną wykładnię prawa uchwała by nie wiązała ze względu na art. 153 p.p.s.a. W ten sposób doszło by do sytuacji, w której uchwały nie dotyczyłyby w części spraw rozstrzyganych przez sądy administracyjne, co podważa sens regulacji art. 269 p.p.s.a.

Z uwagi na powyższe, Sąd oddalił wniesioną w niniejszej sprawie skargę, o czym orzekł w wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.