Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 120/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędzia WSA Barbara Ciołek Protokolant specjalista Renata Pawlak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 listopada 2024 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 stycznia 2024 r. nr UP-66/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Skarżący Z. K. w dniu 18 października 2023 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS, organ) z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek powołując się na swoją trudną sytuację finansową. Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, który uniemożliwia jakiekolwiek zaspokojenie wierzytelności, a który został spowodowany czynnikami od niego niezależnymi, związanymi natomiast z trudną sytuacją osobistą oraz zdrowotną. Prowadzone są wobec niego dwa postępowania egzekucyjne w ramach których Komornik sądowy ściąga z kont skarżącego i jego żony 25% wynagrodzeń brutto. Skarżący oświadczył, że jego wiek i stan zdrowia uniemożliwiają mu opłacenie należności, ponadto powołał się na problemy zdrowotne swojej żony. Oświadczył, że leczy się ona na [...] i [...]. Cierpi również na [...]. Zobowiązany przedłożył dokumentację potwierdzającą problemy zdrowotne żony. Podkreślił, że nie do zaakceptowania z punktu widzenia interesu społecznego, byłaby sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej.

Decyzją z 30 listopada 2023 r. nr 2527/2023 Zakład odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 86.424,49 zł na :

1. ubezpieczenia społeczne - za okres od 09.2018 r. do 12.2020 r. w łącznej kwocie 34.506,68 zł w tym z tytułu:

• składek w kwocie 24.112,68 zł,

• odsetek liczonych na dzień 18.10.2023r. w kwocie 10.394,00 zł,

2. ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 9.2018 r. do 3.2023 r. w łącznej kwocie 51.917,81 zł, w tym z tytułu:

• składek w kwocie 40.236,81 zł,

• odsetek liczonych na dzień 18.10.2023r. w kwocie 11.681,00 zł.

Po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpoznanie sprawy ZUS skarżoną obecnie decyzją z 25 stycznia 2024 r. nr UP-66/2024 utrzymał w mocy swoją decyzję z 30 listopada 2023 r. nr 2527/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na art. 83 ust. 3 oraz art. 28 ust. 2, 3, i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.) - dalej u.s.u.s.

Z ustaleń organu wynikało, że skarżący jest żonaty, prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, nie pracuje zarobkowo. Do 13 marca 2023 r. prowadził działalność gospodarczą jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, wspólnik spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej; jest nadal prezesem zarządu i wspólnikiem posiadającym 100 udziałów o łącznej wysokości [...] zł w E. SP. Z O.O., nr KRS: [...], NIP: [...]. Od 24 kwietnia 2023 pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 8.948,82 zł brutto (7.369,43 zł netto), z którego realizowane są potrącenia na rzecz Komornika Sądowego T. W. w wysokości 2.237,20 zł i wypłacana jest mu kwota 5.132,23 zł; nie posiada dochodu z innych źródeł. Żona skarżącego E. K. pobiera świadczenie emerytalne 2464,74 zł brutto z którego dokonywane są potrącenia na rzecz komornika w wysokości 516,18 zł i wypłacana jest jej kwota 1.626,73 zł. Skarżący nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłków z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 300,00 zł oraz z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 910,00 zł; posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za 2023 r. w kwocie 294,00 zł, tj. 24,50 zł miesięcznie oraz inne w kwocie 649.891,14 zł; należności te spłacane są w formie egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego T. W. Skarżący jest właścicielem na prawach wspólność ustawowej małżeńskiej majątkowej lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 położonego we W. przy ul. [...] dla którego Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Krzyków prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...]; na niniejszej nieruchomości dokonano zabezpieczeń hipotecznych na rzecz innych wierzycieli cywilnoprawnych. Ponadto posiada lodówkę, kuchenkę i zmywarkę o wartości 100,00 zł, pralkę [...] o wartości 200,00 zł, radio [...] o wartości 200,00 zł oraz telewizor [...] o wartości 200,00 zł. Nie posiada innych praw majątkowych ani wierzytelności. Podaje, że z uwagi na zaawansowany wiek nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, które polepszyłoby jego sytuację materialną i rodzinną - biorąc to pod uwagę, a także wysokość i wymagalność zadłużenia oraz stan zdrowia żony, a także możliwość pogorszenia jego własnego stanu zdrowia, sytuacja skarżącego może się pogorszyć. Żona boryka się z poważnymi problemami zdrowotnymi, leczy się na [...] i [...], cierpi również na [...]. Skarżący podkreślał, że z uwagi na zbyt wiele zajęć komorniczych oraz istniejących zobowiązań pobierane przez żonę świadczenie emerytalne ledwie wystarcza na pokrycie bieżących wydatków oraz kosztów leczenia. Z ustaleń organ wynikało ponadto, że skarżący od 10 lipca 2019 r. jest związany porozumieniem w sprawie ratalnej spłaty zadłużenia, na mocy którego spłaca zadłużenie w wysokości 32.309,65 zł w 59 ratach miesięcznych w kwocie 500,00 zł każda.

Zakład wskazał w pierwszej kolejności, że w stosunku do skarżącego nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu. Nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. Wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Wprawdzie zobowiązany powołuje się na umorzenie postępowania przez NUS, jednak z przedłożonych postanowień wynika, że umorzono egzekucję, z uwagi na niedokonanie przez wierzyciela czynności potrzebnych do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienia te nie mogą być uznane za podstawę do spełnienia niniejszej przesłanki. Nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dyrektor Oddziału ZUS nie prowadzi w stosunku do skarżącego obecnie postępowania egzekucyjnego. Jednak nie zostało spełnione kryterium braku majątku, ponieważ skarżący pobiera świadczenie emerytalne, którego wysokość pozwala na prowadzenie skutecznej egzekucji, ponadto dłużnik jest właścicielem na zasadzie wspólności małżeńskiej majątkowej lokalu mieszkalnego o numerze [...].

Przechodząc do oceny przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) – dalej: rozporządzenie, Zakład uznał, że nie zostały one w przypadku skarżącego spełnione. Biorąc pod uwagę poczynione ustalenia co do sytuacji majątkowej strony Zakład wskazał, że łączny dochód po potrąceniach egzekucyjnych w gospodarstwie domowym dłużnika plasuje się na poziomie 6.758,96 zł. Powyższą wartość organ odniósł do minimum socjalnego, które dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego w III kwartale 2023 r. zostało określone na kwotę 2.867,08 zł i zaznaczył, że minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Zatem dochody w gospodarstwie domowym skarżącego plasują się na poziomie wyższym od wskazanej kwoty minimum socjalnego, co prowadzi do wniosku, że sytuacja dłużnika nie nosi znamion ubóstwa.

Uwzględniając wykazane przez skarżącego w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej stałe miesięczne wydatki z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 300,00 zł oraz z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 910,00 zł, a z drugiej strony dochody w gospodarstwie domowym strony, organ konkludował, że rodzina posiada wystarczające środki na pokrycie wykazanych opłat, które w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Odnosząc się natomiast do wskazywanych przez stronę innych zobowiązań finansowych, co do których prowadzone są postępowania egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia-Fabrycznej T. W.:

- pod sygn. akt [...], w której to aktualny stan zaległości wynosi 296.159,52 zł, do czego doliczone zostaną również koszty egzekucyjne, które powstaną w toku dalszego postępowania,

- pod sygn. akt [...], w której to aktualny stan zaległości wynosi 649.891,14 zł, do czego doliczone zostaną również koszty egzekucyjne, które powstaną w toku dalszego postępowania,

a także zobowiązań skarżącego wynikających z porozumienia z 10 lipca 2019 r. w sprawie ratalnej spłaty zadłużenia (spłata zadłużenia w wysokości 32.309,65 zł w 59 ratach miesięcznych w kwocie 500,00 zł każda, płatnych do 30 dnia każdego miesiąca), Zakład podkreślił, że każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. ZUS nie jest uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych. Przepisy, w oparciu o które Zakład realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

W rezultacie brak, zdaniem organu, podstaw do stwierdzenia, że spłata zadłużenia zagrozi egzystencji skarżącego. Zaznaczył też organ, że skarżący sam zwrócił się o rozłożenie długu na 85 rat w miesięcznej wysokości po 1000 zł oraz jedną ratę w wysokości 1424,49 zł, co wskazuje że jest on w stanie wygospodarować środki na spłatę zadłużenia.

Zdaniem Organu II Instancji, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może natomiast stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tymczasem wskazać należy, że skarżący i jego żona pobierają świadczenia emerytalne, wypłacane im bez względu na stan zdrowia, a ich łączny dochód netto w gospodarstwie domowym, po potrąceniach egzekucyjnych plasuje się na poziomie 6.758,96 zł.

Końcowo organ wskazał, że skarżący nie powołał się na konieczność korzystania ze świadczeń opieki społecznej, stąd też ZUS Inie uznał, by za zastosowaniem ulgi przemawiał interes publiczny rozumiany jako nie tylko potrzeba zapewnienia maksymalnych środków po stronie budżetu państwa, ale także jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków (na pomoc z opieki społecznej). Względy społeczne wymagają natomiast, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. Niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi natomiast w prawa innych opłacających składki i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania.

Zakład stwierdził, że objęte wnioskiem o umorzenie zaległe należności składkowe nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, jednak nie uległy przedawnieniu gdyż wobec skarżącego zostało wszczęte postępowanie w sprawie określenia wysokości zadłużenia tytułu składek (zawiadomienie z 12 września 2023 r., doręczone 20 września 2023 r.), które spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

W skardze na powyższą decyzję Zakładu skarżący wniósł o jej uchylenie oraz przekazanie organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzucił naruszenie:

- art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 31 i 32 Konstytucji RP polegające w szczególności na naruszeniu zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, na naruszeniu prawa do równego traktowania przez władze publiczne, w szczególności przez niedostatecznie wyjaśnienie okoliczności sprawy, automatyzm w podjęciu decyzji, braku realnego sprawdzenia sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego,

- art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 § 1 , art. 80 oraz art. 70 § 3 k.p.a. polegające w szczególności na przeprowadzeniu postępowania z pominięciem zasady praworządności; niepodjęciu z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego; nieuwzględnieniu przy załatwieniu sprawy słusznego interesu obywateli, niewyczerpującym zebraniu t rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie wyrażającej się zwłaszcza w nieuwzględnieniu sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego uzasadniających umorzenie ustalonych składek, błędnym przyjęciu, że skarżący jest prezesem zarządu i wspólnikiem spółki E. sp. z o. o, (KRS: [...]), podczas gdy spółka ta zawiesiła swoją działalność 15 maja 2023 roku, a także nie przynosiła dochodu,

- art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) w zw. z § 3 rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003joku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia polegające w szczególności na braku zastosowania instytucji umorzenia należność z tytułu składek, podczas gdy w niniejszej sprawce biorąc pod uwagę podeszły wiek skarżącego, stan zdrowia jego oraz żony, która boryka się z leczoną [...], prowadzone wobec nich obojga postępowania egzekucyjne wobec, brak posiadanego majątku oraz związany z tym brak wystarczających dochodów, które umożliwiłyby spłatę zaległości, ziściła się powyższa przesłanka.

Organ odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko oraz argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Orzekając w powyższych ramach kontroli, Sąd uznał skargę za bezzasadną.

Instytucja umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych dokonywana w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie opera się o zasadę uznania administracyjnego. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, kompetencja do umorzenia zaległości przysługuje organowi. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, że wybór taki nie może być dowolny, musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i uwzględniać cele leżące u podstaw akceptowalnych warunków umorzenia należności z tytułu składek.

Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest wobec tego do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji, podejmując w indywidualnej sprawie decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma też obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania i interes społeczny. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego znaleźć musi wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Podkreślenia wymaga tym niemniej, że samo postępowanie w sprawie umorzenia należności ma charakter dwuetapowy. W pierwszej kolejności jest bowiem organ zobowiązany ocenić, czy zachodzą ustawowe przesłanki zastosowania ulgi. Co istotne, w tym zakresie nie noże być mowy o uznaniu administracyjnym. Spełnienie lub brak spełnienia przesłanek umorzenia organ musi ocenić stosując zasady dotyczące postepowania dowodowego (z uwzględnieniem tego, że jest to postepowanie wnioskowe, a zatem ciężar udowodnienia powoływanych okoliczności spoczywa na stronie) oraz swobodnej oceny dowodów. Jeżeli w wyniku prawidłowo przeprowadzonej procedury oraz dokonanej wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego Zakład dojdzie do wniosku, że przesłanki umorzenia nie zostały spełnione, ma obowiązek odmówić umorzenia należności. Dopiero stwierdzenie, że sytuacja strony uprawnia do zastosowania instytucji umorzenia należności składkowych, upoważnia organ do podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego. To na tym etapie może on – ile należycie to uzasadni – dokonać wyważenia interesu publicznego oraz interesu indywidualnego strony oraz wziąć pod uwagę powszechnie chronione wartości lub celowość przyznania ulgi i podjąć decyzję o odmowie przyznania ulgi lub o jej udzieleniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zachodzi to, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie określa zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji (str. 6-8 ) argumentację w zakresie powyższych przesłanek Sąd w pełni podziela i akceptuje. Jak trafnie przy tym wskazał organ, fakt że doszło do umorzenia egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nie może być utożsamiany ze stwierdzeniem braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jeżeli z przedłożonych postanowień wynikało, że do umorzenia doszło wskutek niedokonania przez wierzyciela czynności potrzebnych do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto zarówno wysokość świadczenia emerytalnego skarżącego, jak i fakt posiadania we współwłasności małżeńskiej lokalu mieszkalnego o powierzchni ponad [...] m² nie pozwalają na postawienie tezy o barku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja. Fakt natomiast, że nieruchomość ta jest obciążona hipotekami na rzecz innych wierzycieli nie jest wystarczającą przesłanką do rezygnacji przez ZUS z prawa do dochodzenia należności publicznoprawnych, natomiast stopień i kolejność ewentualnego zaspokajania wierzycieli regulowana jest przepisami prawa. Tym samym stanowisko organu co do tego, że w przypadku skarżącego nie została spełniano przesłanka całkowitej nieściągalności należy uznać za uzasadnione.

Jednocześnie artykuł 28 ust. 3a u.s.u.s. daje ZUS możność uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w powołanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (rozporządzenia). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Skarżący nie powoływał się na żadne okoliczności mieszczące się w dyspozycji § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

W odniesieniu do przesłanki zawartej w pkt 3 § 3 ust. 1 rozporządzenia organ trafnie zwrócił uwagę, że źródłem dochodów w gospodarstwie domowym skarżącego są świadczenia emerytalne jego i żony, które wypłacane są niezależnie od stanu ich zdrowia. Spłata należności wobec ZUS pozostaje więc bez wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie tych należności. Łączna wartość dochodów skarżącego i jego żony z tego tytułu, nawet po uwzględnieniu spłacanych już zobowiązań to 6758,96 zł - co niewątpliwie pozwala na choćby stopniowe regulowanie zaległości składkowych. Skarżący zarazem nie wskazywał na poszukiwanie czy też próby znalezienia dodatkowego źródła dochodu, które udaremnia właśnie choroba żony.

Zakład dokonał zarazem, zdaniem Sądu, wnikliwego ustalenia sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego w oparciu w wszystkie udostępnione mu przez stronę dowody i twierdzenia oraz o informacje pozyskane z baz danych i ewidencji (str. 4-5 zaskarżonej decyzji), a następnie dokonał szczegółowej i rzetelnej ich analizy w kontekście przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż celem unormowania zawartego w tym przepisie jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15). Mając to na uwadze organ dokonał przyrównania dochodów gospodarstwa domowego skarżącego z wartością tzw. minimum socjalnego, które w założeniu ma zabezpieczyć podstawowe potrzeby życiowe osób na wspólnym gospodarstwie domowym, obejmujące nie tylko potrzeby związane z przeżyciem, ale także z funkcjonowaniem społecznym. Minimum socjalne jest więc utrwalonym wzorcem zaspokajania fundamentalnych potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie, ale dostatecznym dla reprodukcji sił witalnych człowieka na każdym etapie jego biologicznego rozwoju, dla posiadania i wychowania potomstwa oraz dla zachowania więzi ze społeczeństwem (L. Deniszczuk, B. Sajkiewicz "Kategoria minimum Socjalnego"- 1997). W III kwartale 2023 r. wartość ta dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosiła 2867,08 zł. Na kwotę tę składają się statystycznie ustalone wartości typowych wydatków w tego rodzaju gospodarstwie domowym, w związku z czym oczywiście organ powinien uwzględniać ewentualne różnice indywidualnej sytuacji strony, które mogą wynikać z dodatkowo ponoszonych koniecznych wydatków czy zwiększonych kosztów wynikających z indywidualnych okoliczności sprawy. W przypadku skarżącego kwota dochodów, jakimi dysponują małżonkowie (6758,96 zł), i to już po uwzględnieniu dokonywanych z ich emerytury potrąceń, znacząco przewyższa wartość ww. minimum socjalnego powinna umożliwiać choćby stopniowe regulowanie należności składkowych nawet przy uwzględnieniu podanych przez stronę wartości stałych opłat i wydatków eksploatacyjnych (łącznie wydatki nie odbiegają od sytuacji innych osób. Podkreślić należy, że sytuację majątkową skarżącego określa też posiadany przez niego również majątek w postaci udziału we współwłasności mieszkania o powierzchni [...] m², położonego przy ul. [...] we W. Natomiast egzekucja zobowiązań wobec ZUS, prowadzona ze świadczeń emerytalnych podlega ograniczeniom do max 25 % tego świadczenia, które już zostały uwzględnione przy ustaleniu faktycznie wypłacanego skarżącemu i jego żonie dochodu, odnoszonego do ww. wartości minimum socjalnego. Trafnie też organ zauważył, że skarżący sam zadeklarował zdolność do uregulowania zaległości składkowych w formie układu ratalnego.

Zgodzić się należy w tej sytuacji z organem, że sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na to, by spłata zaległości składkowych mogła spowodować realne zagrożenie dla realizacji przez skarżącego i jego rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych. Organ trafnie wskazuje też na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności składkowych, który związany jest nie tylko z powszechnym obowiązkiem opłacania składek z tytułu ubezpieczeń społecznych, ale także z koniecznością uwzględnienia modelu systemu ubezpieczeń społecznych, w którym niewywiązywanie się z tego obowiązku przynosi stwarza zagrożenie interesów innych płatników, regulujących swoje zobowiązania. Przemawia ta za stosowaniem wspomnianej ulgi tylko w ściśle określonych, szczególnych przypadkach omówionych powyżej, m.in. gdy sytuacja majątkowa zobowiązanego faktycznie nie daje szansy na spłatę zadłużenia bez naruszenia jego istotnych potrzeb życiowych.

Sąd, mając na uwadze powyższe, nie podzielił podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, w szczególności dotyczących obowiązków organu w zakresie prowadzenia postepowania dowodowego, analizy zebranych dowodów oraz ich oceny. Ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Trzeba jednak podkreślić, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie przepisów art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest co do zasady obciążony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych w tych przepisach przesłanek (por. wyrok NSA z 17 lutego 2015 r. sygn. akt II GSK 2317/13). W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek będących podstawą dla organu do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (wyroki NSA: z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 13 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 31/13; z 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 149/11). Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dostarczonego przez wnioskującego o umorzenie. W rozpoznawanej sprawie organy umożliwiły skarżącemu przedstawianie swojego stanowiska i uwzględniły w swojej analizie wszystkie dowody i twierdzenia przedstawiane przez stronę, zaś wyprowadzone na ich podstawie wnioski są logiczne i spójne, toteż nie można zarzucić organowi dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego i naruszenia art. 80 k.p.a.. Zakład obszernie i rzeczowo uzasadnił swoje stanowisko dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, które wypełnia wymogi wynikające z art. 107 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.