Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 63/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 pkt 5; art. 24 ust. 1 pkt 1,3,4,6
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8 , art. 77 par. 1 , art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 95/20 w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2019 r. nr DZP-III.6110.522.2019 w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz A. Z. 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 września 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 95/20, po rozpoznaniu skargi A. Z., uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oraz zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

A.Z. (dalej również: kandydatka, strona, skarżąca) wnioskiem z [...] maja 2015 r. zwróciła się do Okręgowej Izby Radców Prawnych (dalej także: Rada OIRP) w Warszawie o wpisanie na listę radców prawnych.

Rada OIRP uchwałą z [...] czerwca 2017 r. nr [...] odmówiła A.Z. wpisu na listę radców prawnych z uwagi na niespełnienie przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 233 ze zm., dalej: ustawa o radcach prawnych), tj. posiadania nieskazitelnego charakteru i dawania swoim dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej także: Prezydium KRRP) uchwałą z [...] października 2017 r. nr [...], uchyliło zakwestionowaną przez stronę uchwałę Rady OIRP z [...] czerwca 2017 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, zalecając ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego.

Następnie Rada OIRP w Warszawie uchwałą z [...] maja 2019 r. nr [...] odmówiła wpisu A.Z. na listę radców prawnych, ponownie stwierdzając, że strona nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. Podstawą takiej oceny było ustalenie, że strona miała świadomość, że kancelaria, z którą współpracowała na swojej stronie internetowej oraz w portalu Linkedin zamieściła informację, że kandydatka jest radcą prawnym, oraz że w służbowej korespondencji elektronicznej posługiwała się tytułem radcy prawnego.

Prezydium KRRP uchwałą z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy uchwałę Rady OIRP z [...] maja 2019 r.

Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] listopada 2019 r. utrzymał w mocy uchwałę Prezydium KRRP. W uzasadnieniu stwierdził, że kandydatka spełnia przesłanki określone w art. 24 ust. 1 pkt 1, 3, 4 i 6 ustawy o radcach prawnych, a wobec tego istotne w sprawie było ustalenie czy jest ona nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Minister Sprawiedliwości uznał za okoliczności przemawiające za brakiem nieskazitelności charakteru oraz wiarygodności dopuszczenie się przez kandydatkę zachowań, które naruszyły ochronę prawną tytułu zawodowego radcy prawnego. Polegały one na świadomym posługiwaniu się przez stronę tytułem radcy prawnego podczas korzystania ze służbowej poczty elektronicznej oraz niepodjęciu jakichkolwiek działań mających na celu zaprzestanie rozpowszechniania przez kancelarię C. G. i Partnerzy Kancelaria Prawna Spółka Partnerska w Warszawie, z którą strona współpracowała, nieprawdziwych informacji o posiadaniu tytułu zawodowego radcy prawnego. W ramach współpracy z kancelarią kandydatka korzystała ze służbowej poczty elektronicznej. W końcowym okresie tej współpracy, tj. co najmniej od 14 czerwca 2016 roku stopka automatycznie dodająca się do wysyłanych wiadomości obejmowała wskazanie jej imienia i nazwiska, danych kancelarii oraz tytułu zawodowego radca prawny, a także odesłanie do strony internetowej kancelarii i portalu Linkedin. Z kolei najpóźniej na początku sierpnia 2016 roku na stronach internetowych kancelarii oraz portalu Linkedin umieszczono życiorys zawodowy A.Z., w którym określono ją tytułem zawodowym - radca prawny oraz opisano jej doświadczenie zawodowe. Minister stwierdził, że informacje te zostały umieszczone bez uprzedniej akceptacji przez kandydatkę, przez nieustalonych pracowników kancelarii oraz w nieznanej dokładnie dacie. Podkreślił, że informacje te zostały zamieszczone stosownie do zgody strony na zamieszczanie w materiałach promocyjnych kancelarii informacji dotyczących jej osoby - w tym na zamieszczenie dotyczącego jej profilu na stronie internetowej, (§ 3 ust. 2 umowy z 8 czerwca 2015 r. zawartej przez A.Z. z kancelarią C. G. i Partnerzy Kancelaria Prawna Spółka Partnerska). W ocenie Ministra Sprawiedliwości kandydat na radcę prawnego, który udziela podmiotowi trzeciemu zgody na dysponowanie swoim wizerunkiem, powinien dokładnie ustalić w jakich miejscach ten wizerunek będzie wykorzystywany oraz zadbać o to. aby przekazywane informacje były zgodne z rzeczywistością. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości kandydatka powinna dołożyć należytej staranności w celu weryfikacji rozpowszechnianych za jej zgodą oraz o niej informacji, czego nie uczyniła. Tytułowanie osoby niemającej uprawnień zawodowych radcy prawnego tym tytułem, jak również informowanie w sposób niezgody z prawdą o sposobie wykonywania tego zawodu jeżeli nie jest on wykonywany, godzi w porządek prawny i powinno być oceniane negatywnie. Minister stwierdził, że A. Z. swoim zachowaniem podważyła zaufanie i wizerunek swojej osoby. Wprawdzie pod względem merytorycznym posiada odpowiednie przygotowanie do wykonywania zawodu radcy prawnego, jednakże analiza jej zachowania, w sferze etyczno - moralnej podważa pozytywną ocenę jej kandydatury. Swoją postawą i zachowaniem wykazała, że nie jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając skargę wniesioną przez A.Z., stwierdził, że Minister Sprawiedliwości, podzielając stanowisko organów samorządu zawodowego, nie wykazał jednoznacznie, w sposób nie budzący wątpliwości, że zaistniały podstawy do stwierdzenia, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Sąd zauważył, że ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że pracownicy kancelarii nie byli informowani o zmianach w zakresie danych udostępnianych na stronie internetowej jak i profilu Linkedin, czy korespondencji mailowej, a zamiana danych skarżącej miała miejsce w końcowym okresie jej współpracy z kancelarią. Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem Ministra, w świetle którego nie ma znaczenia fakt, że w toku postępowania ustalono, że informacje na stronie internetowej kancelarii oraz profilu Linkedin umieszczano oraz modyfikowano bez uprzedniej akceptacji pracownika, którego dane dotyczyły i że w przypadku skarżącej dokonali tego nieustaleni pracownicy biurowi kancelarii. Podobnie Sąd pierwszej instancji ocenił stanowisko Ministra, który uznał, w odniesieniu do stopki w korespondencji mailowej, za nie mające znaczenia okoliczności, że to nie skarżąca ustalała treść stopki, nie ona była inicjatorem zmiany jej treści, oraz że stopka dodawała się automatycznie do wysyłanych wiadomości.

W konsekwencji, Sąd uznał, że organ nie rozpoznał sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, a tym samym naruszył art. 7, 8, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych zaskarżyło opisany wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i oddalenia skargi, a na wypadek nieuwzględnienia tego wniosku uchylenia wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto Prezydium KRRP wniosło o rozpoznanie sprawy na rozprawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W skardze kasacyjnej, na podstawie art. 174 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie decyzji organ nie rozpoznał sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, co miało istotny wpływ na wynik sprawy bowiem gdyby WSA w Warszawie nie dopuścił się powołanego naruszenia wydałby orzeczenie, w którym oddaliłby skargę wniesioną na decyzję.

A.Z. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie, jak również o zasądzenie od Prezydium KRRP zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, wobec niestwierdzenia wystąpienia przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Zadaniem autora skargi kasacyjnej jest więc sformułowanie zarzutów kasacyjnych, a w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania również wykazanie, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organy samorządu radcowskiego i Minister Sprawiedliwości uznały, że skarżąca nie może zostać wpisana na listę radców prawnych, gdyż nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Stosownie do powołanego przepisu, na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że "rękojmia" to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie, że z racji posiadanych cech, zawód zaufania publicznego (w tym wypadku radcy prawnego), będzie wykonywany prawidłowo. To także zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Z kolei na pojęcie "nieskazitelnego charakteru" składają się cechy wartościujące konkretną osobę, ale nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno–moralnej. Cechami nieskazitelności charakteru są zatem przymioty osobiste, takie jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialność za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm. Natomiast wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie – postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych do czasu wpisania na tę listę i to takie, które, odpowiadając ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu radcy prawnego. Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego należy więc rozumieć, oprócz wiedzy zweryfikowanej w prawem przewidziany sposób, taki zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej

i prywatnej, które składają się na wizerunek osoby, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Organy samorządu zawodowego i Minister Sprawiedliwości badając, czy kandydat jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego powinni brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w rozpoznawanej sprawie ocena, czy kandydatka daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego została ograniczona do kwestii zamieszczenia przez kancelarię na jej stronie internetowej i w portalu Linkedin niezgodnych ze stanem faktycznym informacji o skarżącej oraz posługiwania się w służbowej korespondencji elektronicznej stopką o określonej treści, bez wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności mających znaczenie przy dokonywaniu tej oceny.

Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że przypisanie skarżącej świadomego wprowadzania w błąd odnośnie do posiadanego przez nią tytułu zawodowego radcy prawnego wymagało wykazania tego w sposób nie budzący wątpliwości.

Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że informacje na stronie internetowej kancelarii i portalu Linkedin zamieszczano bez uprzedniej akceptacji pracownika, którego one dotyczyły. Także zmiana danych następowała bez uzgodnienia z zainteresowaną osobą. W przypadku skarżącej informacje o posiadaniu przez nią tytułu zawodowego radcy prawnego, doświadczeniu zawodowym i świadczonych usługach zostały wprowadzone przez nieustalonego pracownika kancelarii i bez porozumienia z nią. Organy samorządu zawodowego i Minister Sprawiedliwości uznali, że te okoliczności nie mają żadnego znaczenia, wobec § 3 ust. 2 umowy z [...] czerwca 2015 r. zawartej przez skarżącą z kancelarią, z którego wynika, że skarżąca udzieliła kancelarii zgody na zamieszczanie w jej materiałach promocyjnych informacji dotyczących jej osoby, w tym zamieszczenie dotyczącego jej profilu na stronie internetowej. Z powołanego postanowienia umownego został wyprowadzony obowiązek skarżącej podjęcia działań mających na celu ochronę jej wizerunku i weryfikowania danych. Niepodjęcie jakichkolwiek działań mających na celu zaprzestanie rozpowszechniania przez kancelarię nieprawdziwych informacji odnośnie do posiadania przez skarżąca tytułu zawodowego radcy prawnego było jednym z powodów przyjęcia, że nie spełnia ona przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Formułując powyższe stanowisko organy orzekające w sprawie nie uwzględniły, że w toku postępowania nie ustalono dokładnej daty zamieszczenia wspomnianych informacji na stronie internetowej kancelarii i portalu Linkedin, lecz jedynie, że miało to miejsce najpóźniej na początku sierpnia 2016 r. Należało zatem uznać, że skarżąca powinna była podjąć "jakiekolwiek działania" na początku sierpnia 2016 r. Tymczasem umowa z [...] czerwca 2015 r., do której odwołuje się także autor skargi kasacyjnej została rozwiązana [...] lipca 2016 r. Oznacza to, że od 1 sierpnia 2016 r. oświadczenie skarżącej o udzieleniu kancelarii zgody na zamieszczanie w materiałach promocyjnych informacji dotyczącej jej osoby przestało obowiązywać. Od tej daty skarżąca mogła pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że dane dotyczące jej osoby zostaną usunięte z materiałów promocyjnych kancelarii, w tym strony internetowej, bez potrzeby podejmowania dodatkowych czynności.

W związku z powyższym kwestia niepodjęcie jakichkolwiek działań mających na celu zaprzestanie rozpowszechniania przez kancelarię nieprawdziwych informacji odnośnie do posiadania przez skarżąca tytułu zawodowego radcy prawnego wymaga ponownego rozpatrzenia i wszechstronnego rozważenia przez Ministra Sprawiedliwości.

Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej w sprawie nie została także poddana kompleksowej ocenie druga przyczyna negatywnej oceny skarżącej – świadome posługiwanie się tytułem radcy prawnego podczas korzystania ze służbowej poczty elektronicznej. W toku postępowania ustalono, że co najmniej od 14 czerwca 2016 r. stopka automatycznie dodająca się do wysyłanych wiadomości obejmowała imię i nazwisko skarżącej, dane kancelarii oraz tytuł zawodowy radcy prawnego, a także odesłanie do strony internetowej kancelarii i portalu Linkedin. Minister Sprawiedliwości uznał, że skarżąca świadomie posługiwała się pocztą e-mail, w której stopce była oznaczona jako radca prawny, wprowadzając tym samym w błąd klientów kancelarii. Nie miało przy tym znaczenia, że: skarżąca nie ustalała treści stopki, nie była inicjatorką jej zmiany, pracownicy kancelarii nie byli informowani o zmianie treści stopki, stopka była dodawana automatycznie do wysyłanych wiadomości oraz nie była widoczna dla osoby sporządzającej wiadomość e-mail. W zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości nie wskazał dowodów, na podstawie których uznał, że skarżąca świadomie wprowadzała w błąd odbiorców usług świadczonych przez kancelarię odnośnie do posiadanego tytułu radcy prawnego. Stwierdził natomiast, że "(...) nie sposób przyjąć, aby wnioskodawczyni nie wiedziała o tym, że użytkuje pocztę e-mail ze stopką obejmującą wskazanie, że jest ona radcą prawnym." Autor skargi kasacyjnej odwoływał się w tym zakresie do bliżej nieokreślonego "materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie" oraz "doświadczenia życiowego", argumentując, że stopka była widoczna dla osoby sporządzającej wiadomość e-mail. Tymczasem skarżąca konsekwentnie twierdziła, że stopka nie była widoczna podczas sporządzania wiadomości e-mail, natomiast była automatycznie dodawana przy jej wysyłaniu. Do tych twierdzeń skarżącej Minister Sprawiedliwości w żadnym stopniu jednak nie odniósł się.

Wobec powyższego nie ma podstaw do kwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, że także w tym zakresie sprawa wymaga ponownego rozpatrzenia.

Zarzuty stawiane skarżącej były podstawą do przyjęcia, że nie jest ona osobą wiarygodną i odpowiedzialną, a w konsekwencji negatywnej oceny jej dotychczasowej postawy. Minister Sprawiedliwości formułując tak kategoryczne stanowisko nie wziął jednak pod uwagę wszystkich okoliczności, o których była już mowa. W sprawie został zebrany obszerny materiał dowodowy, jednak nie został on dotychczas wszechstronnie rozpatrzony i oceniony.

Podkreślenia także wymaga, że nawet w przypadku gdyby w wyniku ponownej oceny dowodów zebranych w sprawie Minister Sprawiedliwości podtrzymał zarzuty stawiane skarżącej, to rozważenia będzie wymagało, czy są one na tyle poważne, że sprzeciwiają się wpisaniu skarżącej na listę radców prawnych. W szczególności rzeczą organu będzie rozważenie w jakim zakresie skarżąca posługiwała się tytułem zawodowym radcy prawnego, jakie to wywołało skutki, jak długo trwało oraz czy jest to okoliczność na tyle istotna, że przeważa ona nad pozytywnymi elementami składającymi się na wizerunek skarżącej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 204 pkt 2 p.p.s.a.