Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 390/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 4, art. 5 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1999 nr 90 poz 999
law: Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim.
article: art. 12 ust. 1-3, art. 22 ust. 1 pkt 3 i ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 708
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 września 2023 r. sprawy ze skargi U. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

W związku z zarejestrowaniem przewozów w systemie SENT wraz z numerami referencyjnymi SENT, osoba rejestrująca w imieniu przewoźnika – U, R.S. otrzymała wezwania Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego do przedstawienia środków transportu wraz z towarem na terminalu w [...], w celu przeprowadzenia kontroli, tj.:

1. [...], utworzone [...] kwietnia 2022 r., na przewóz z Litwy do Niemiec, towaru o nazwie Aluminium cans, o kodzie systemowym 0005, o masie brutto 22 308.7 kg, wg dokumentu CMR nr [...], środkiem transportu o numerach rejestracyjnych [...];

2. [...], utworzone [...] lipca 2022 r., na przewóz z Estonii do Niemiec, towaru o nazwie Aluminium cans, o kodzie systemowym 0005, o masie brutto 24 063.5 kg, wg dokumentu CMR nr [...], środkiem transportu o numerach rejestracyjnych [...];

3. [...], utworzone [...] lipca 2022 r., na przewóz z Litwy do Niemiec, towaru o nazwie Aluminium cans, o kodzie systemowym 0005, o masie brutto 22657.5 kg, wg dokumentu CMR nr [...], środkiem transportu o numerach rejestracyjnych [...];

4. [...], utworzone [...] lipca 2022 r., na przewóz z Estonii do Niemiec, towaru o nazwie Aluminium cans, o kodzie systemowym 0005, o masie brutto 24 297.5 kg, wg dokumentu CMR nr [...], środkiem transportu o numerach rejestracyjnych [...];

5. [...], utworzone [...] lipca 2022 r., na przewóz z Estonii do Niemiec, towaru o nazwie Aluminium cans, o kodzie systemowym 0005, o masie brutto 24 541.00 kg, wg dokumentu CMR nr [...], środkiem transportu o numerach rejestracyjnych [...];

6. [...], utworzone [...] lipca 2022 r., na przewóz z Litwy do Niemiec, towaru o nazwie Aluminium cans, o kodzie systemowym 0005, o masie brutto 22 901.57 kg, wg dokumentu CMR nr [...], środkiem transportu o numerach rejestracyjnych [...];

7. [...], utworzone [...] lipca 2022 r., na przewóz z Litwy do Niemiec, towaru o nazwie Aluminium cans, o kodzie systemowym 0005, o masie brutto 23 168.5 kg, wg dokumentu CMR nr [...], środkiem transportu o numerach rejestracyjnych [...];

8. [...], utworzone [...] lipca 2022 r., na przewóz z Litwy do Niemiec, towaru o nazwie Aluminium cans, o kodzie systemowym 0005, o masie brutto 22 250.7 kg, wg dokumentu CMR nr [...], środkiem transportu o numerach rejestracyjnych [...].

Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego po przeanalizowaniu i zweryfikowaniu zgłoszeń SENT stwierdził, że w/w przewoźnik nie zgłosił się do kontroli w wyznaczonym miejscu.

W związku z powyższym, postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego wszczął z urzędu wobec przewoźnika postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej, po przeprowadzeniu którego, decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] organ ten odstąpił od nałożenia na stronę kary pieniężnej w wysokości 160.000 zł za naruszenie przepisów ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów, tj. niewywiązanie się przez przewoźnika z obowiązku przedstawienia środka transportu wraz z towarem do kontroli w miejscu wyznaczonym, przy transporcie towarów objętych powyższymi zgłoszeniami przewozu:

Od powyższej decyzji NUCS U wniosła odwołanie w zakresie, w jakim stwierdzono popełnienie deliktu polegającego na naruszeniu obowiązku wynikającego z art. 12a ust 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 104, dalej ustawa SENT), wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania, z powodu nieskutecznego nałożenia obowiązku stawienia się do kontroli w sytuacji, gdy komunikaty dotyczące tego obowiązku nie były dla strony wystarczająco zrozumiałe.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Jak wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji, strona w dniach [...] kwietnia 2022 r. i [...] lipca 2022 r. zarejestrowała w systemie elektronicznego monitorowania łącznie 8 zgłoszeń przewozu towaru wrażliwego – odpadów o kodzie systemowym 0005. Towar ten od 22 lutego 2022 r. objęty jest obowiązkiem monitorowania na podstawie § 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 sierpnia 2020 r. w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz. U. z 2020 poz. 1477), wydanego na podstawie art. 3 ust. 11 ustawy SENT. NUCS stwierdził naruszenie przepisów ustawy SENT, gdyż przewoźnik zarejestrował, zgodnie z obowiązkiem wynikającym z przepisów ustawy SENT przewozy towaru wrażliwego i otrzymał dla każdego przewozu numer referencyjny SENT oraz po zakończeniu rejestracji zgłoszeń SENT, wezwania NUCS do przedstawienia środka transportu wraz z towarem w miejscu wskazanym, celem przeprowadzenia kontroli, wezwania sporządzano w trzech językach (polskim, angielskim i rosyjskim), zawierały również dokładne dane miejsca, gdzie wyznaczono przewoźnikowi miejsce przedstawienia towaru, sposób powiadomienia o planowanej dacie i godzinie dostarczenia towaru, konsekwencje niewykonania wezwania, w wyniku weryfikacji rejestru zgłoszeń SENT objętych dyrektywą wynikającą z art. 12a ustawy SENT, środki transportu wraz z towarem nie zostały przedstawione do kontroli w wyznaczonym miejscu, był to tranzyt towaru przez terytorium RP z Estonii i z Litwy do odbiorcy w Niemczech, przejazd towaru był prawidłowo monitorowany, odbywał się w terminie określonym w zgłoszeniu, wyjazd z kraju odbył się w [...] –wywóz (7 zgłoszeń) i [...] (1 zgłoszenie). W sytuacji, gdy przewóz towarów wskazany w zgłoszeniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem, odpowiednio podmiot wysyłający, podmiot odbierający lub przewoźnik otrzymują wezwanie do przedstawienia środka transportu wraz z towarem, w określonym czasie i miejscu, przesłane wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze. Przedstawienie środka transportu wraz z towarem, we wskazanym miejscu w celu przeprowadzenia kontroli należy do obowiązku przewoźnika. Pomimo wezwania przewoźnik nie przedstawił środka transportu do kontroli wraz z towarem, co świadczy o naruszeniu obowiązku wynikającego z art. 12a ust. 1 pkt 3 ustawy SENT.

Organ odwoławczy nie uwzględnił zawartego w odwołaniu zarzutu, iż komunikaty dotyczące obowiązku przedstawienia środka transportu wraz z towarem w wyznaczonym miejscu w celu przeprowadzenia kontroli nie były dla strony wystarczająco zrozumiałe, ponieważ były "sformułowane w języku nie będącym językiem etnicznym strony postępowania jej obowiązku prawnego polegającego na poddaniu się kontroli, co skutkowało dyskryminacją strony ze względu na przynależność państwową w rozumieniu art. 18 (TFUE)". Wezwania sporządzono nie tylko w języku polskim, lecz również rosyjskim i angielskim. Integralną częścią e-maila wysłanego do strony przez system było wezwanie do przedstawienia środka transportu do kontroli, które w swej treści zawierało dokładne dane miejsca, gdzie wyznaczono przewoźnikowi miejsce przedstawienia towaru, sposób powiadomienia o planowanej dacie i godzinie dostarczenia towaru, a także konsekwencje niewykonania wezwania. Odczytanie przez pracownika strony tylko tytułu wiadomości przesłanej przez system SENT i jego błędne zrozumienie oraz brak zapoznania się z pełną treścią wezwania do kontroli, nie może być usprawiedliwieniem dla naruszenia przepisów ustawy SENT. Może co najwyżej świadczyć o powierzchownym i pozbawionym staranności wykonywaniu obowiązków.

Przepisy ustawy SENT mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewidują wartościowania przyczyn naruszenia przez odpowiedzialne podmioty zasad systemu monitorowania drogowego przewozu tzw. towarów wrażliwych. Nie ma znaczenia dla nałożenia kary popełnienie uchybienia w sposób oczywiście omyłkowy i bez zawinienia. Przepisy te zostały tak ukształtowane, że przewidują sankcje pieniężne za obiektywnie stwierdzony fakt naruszenia przepisów. Organy decyzyjne nie mogą uznaniowo oceniać okoliczności każdego przypadku naruszenia przepisów, wśród których zdarzać się mogą przypadki naruszeń ustawy niezamierzone, będące skutkiem błędu, omyłki, czy działania przyczyn zewnętrznych. Niezgłoszenie środka transportu wraz z towarem w wyznaczonym miejscu w celu przeprowadzenia kontroli stanowi o oczywistym uchybieniu obowiązków przewoźnika.

NUCS zobligowany treścią art. 22 ust. 3 ustawy SENT z urzędu przeanalizował przesłanki przemawiające za opartym na uznaniu administracyjnym odstąpieniem od nałożenia kary. Dokonując analizy istnienia interesu publicznego w aspekcie możliwości zastosowania tej ulgi organ stwierdził, iż strona jest legalnie działającą firmą na rynku międzynarodowym, 47 transportów miało miejsce w początkowym okresie istnienia obowiązku monitorowania przewozu odpadów, zgodnie z przepisami ustawy SENT, tylko 1 transport został zarejestrowany [...] października 2020 r., transportom towarzyszyły odpowiednie dokumenty przewozowe, strona dokonała zgodnie z ustawowym obowiązkiem zgłoszenia przewozu towarów wrażliwych do systemu monitorowania, analiza trasy przejazdu, odczyty z kamer dają podstawę twierdzić, że transporty odbyły się w terminie podanym w zgłoszeniach, nie ma przerw w przesyłaniu danych geolokalizacyjnych odbytych przewozów, strona przedłożyła dokumenty świadczące o dostarczeniu towaru do odbiorcy, nie można jej zarzucić nieuczciwości polegającej na nielegalnym obrocie towarem wrażliwym, stwierdzone naruszenia nie były skierowane na uszczuplenie należności podatkowych, przewidziana sankcja w tym konkretnym przypadku jest dolegliwa i niewspółmierna do zaistniałej sytuacji przy przewozie.

Oceniając kwestię istnienia przesłanki interesu publicznego, organ I instancji uznał, iż nałożenie kary pieniężnej w tej sytuacji będzie nadmiernym legalizmem, kara nie będzie w żaden sposób realizować celu nadrzędnego ustawy (walka z nielegalnym obrotem). Mając na uwadze cele ustawy SENT, dolegliwość wymierzonej kary oraz proporcje między ochroną dobra (interesu) ogólnego (publicznego) i dobra (interesu) indywidualnego, organ uznał za zasadne w tym konkretnym przypadku odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, bowiem zachowanie strony nie wskazuje również na celowe działanie mające znamiona oszustwa. DIAS podzielił ten pogląd, powołując się jednocześnie na treść art. 26 ust. 3 ustawy SENT i kwalifikując odstąpienie od wymierzenia stronie kary pieniężnej jako pomoc de minimis.

Na powyższą decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej U, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając naruszenie art. 121 § 1 i § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, i w konsekwencji naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 3 poprzez niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy obowiązek poddania się kontroli wskazany w art. 12a ust. 1 ustawy SENT został na przewoźnika nałożony w sposób niezrozumiały poprzez wysłanie komunikatu "kontrola-null", a także z naruszeniem art. 18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), który to przepis, zgodnie z orzecznictwem TSUE, wywiera skutek bezpośredni i zakazuje dyskryminacji jakichkolwiek podmiotów, ze względu na kraj pochodzenia. W granicach art. 18 TFUE strona zarzuciła, że nakładanie administracyjnego obowiązku poddania się kontroli w ramach zgłoszenia SENT w językach dla adresatów tego obowiązku niezrozumiałych, stanowi przejaw dyskryminacji, ze względu na przynależność państwową, w szczególności w sytuacji gdy zgłoszenie dokonywane jest drogą elektroniczną i organ ma wiedzę o kraju pochodzenia zgłaszającego poprzez znajomość jego numeru IP, co prowadziło do nałożenia kar jak w prawie niniejszej i jest skutkiem dyskryminacji przedsiębiorców zagranicznych względem krajowych, ze względu na kraj ich pochodzenia. Podnosząc powyższy zarzut strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania, wobec nie popełnienia przez stronę deliktu z art. 12a ust. 3 ustawy SENT, co było wynikiem nienależytego nałożenia obowiązku poddania się kontroli, w formie niezrozumiałej dla strony, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła m.in., iż nie stawiła się na kontrolę zarządzoną przez organ, gdyż informacja o kontroli wprowadzała w błąd, ze względu na wadliwe sformułowanie komunikatu, jak poniżej. Strona zestawienie słów "null" i "kontrola" zrozumiała jako jej brak. Komunikowanie w powyższy sposób o obowiązku poddania się kontroli standardu takiego nie wypełnia i jest działaniem wprowadzającym przewoźnika w błąd. Tymczasem komunikat dotyczący nałożenia administracyjnego obowiązku kontroli powinien być wyraźny, zrozumiały i czytelny dla adresata. Tym bardziej w sytuacji, gdy kara za naruszenie tego obowiązku opatrzona jest sankcją 20 000 zł. dla przedsiębiorcy i do 7500 zł grzywny dla kierowcy i chodzi o to, ażeby kontrolę przeprowadzić, a nie wymierzyć karę za jej brak. Jest to istotne w szczególności, gdy komunikacja odbywa się w języku obcym dla strony. Skoro sposób komunikacji (drogą elektroniczną) tego minimalnego standardu nie zapewniał (w szczególności myląca była zbitka słów "null-kontrola" z e-maila), to nie można uznać, że obowiązek poddania się kontroli został skutecznie na przewoźnika nałożony. W tych warunkach nie doszło do poprawnego zakomunikowania obowiązku kontroli przewoźnikowi i jest to ewentualnie okoliczność uzasadniająca odstąpienie od nałożenia kary. W tej sytuacji na zagranicznego przewoźnika zastawiana jest swoista pułapka, w wyniku której nakłada się karę za niewykonanie obowiązku, który nie został mu wyraźnie zakomunikowany i miał ograniczoną możliwość dotarcia do jego świadomości. W konsekwencji strona zagraniczna znajduje się w gorszej prawnej sytuacji niż podmioty krajowe posługujące się językiem postępowania kontrolnego (art. 12a ustawy SENT). Nałożenie obowiązku administracyjnego na podmioty litewskie w języku dla nich niezrozumiałym było działaniem dyskryminującym, względem podmiotów które językami aktu prawnego się posługiwały i komunikat bez trudności mogły zrozumieć. Narusza to, w ocenie strony art. 18 TFUE, który jest stosowany jest bezpośrednio i nie wymaga implementacji.

Potwierdza to treść ustawy SENT, w której nie wskazano, jakim językami należy posługiwać się w kontaktach z podmiotami zagranicznymi należącymi do Unii Europejskiej. Ponadto istnieją możliwości techniczne rozpoznania kraju logowania się do systemu PUESC i stosownie do tej identyfikacji komunikacja w zakresie nakładania obowiązków administracyjnych odbywać się powinna w języku zrozumiałym dla strony. Prowadzenie urzędowej komunikacji w zakresie nałożenia administracyjnych obowiązków kontrolnych w językach zrozumiałych dla niektórych tylko uczestników obrotu gospodarczego, dyskryminuje tych którzy językami zastosowanej komunikacji nie posługują się lub posługują się w ograniczonym zakresie. Prowadzi to do zdestabilizowania rynku świadczenia usług w UE.

Ponadto nie ma technicznych przeszkód, ażeby komunikat o nałożeniu obowiązku kontrolnego wyświetlał się w języku kraju z którego pochodzi zgłoszenie i IP tego zgłoszenia. A koszty przygotowania formuł w językach krajów, z których pochodzą zgłoszenia, są symboliczne (koszt tłumaczenia wynosi bowiem około 100 zł, a jego wykorzystanie może być wielokrotne.)

Organy słusznie starają się ograniczyć skutki wadliwej praktyki poprzez odstąpienie od nałożenia kary. Jest jednak swoisty erzatz który nie może zastąpić oceny skuteczności nałożenia obowiązku poddania się kontroli, z zachowaniem powyższych elementarnych, tanich i realnych do osiągnięcia przy dobrej organizacji administracji standardów europejskich i krajowych. Pomoc de minimis jest jednak ograniczona do 100 000 € (ok. 450 000 zł.). Wobec strony toczy się przed UCS, oprócz 8 przypadków objętych zaskarżoną decyzją, 30 postępowań, w których suma kar wynosić może 760 000 zł. Ponadto jednostkowe postępowania toczą się przez [...] UCS. Suma kar może przekroczyć 10 000 000 zł. Tym samym nawet udzielenie pomocy w maksymalnym wymiarze oznaczać będzie rujnujący skutek nałożonych kar, które po wyczerpaniu limitu z zachowaniem prezentowanego przez organ rozumowania będą musiały być nałożone. Jedynym rozsądnym sposobem na uniknięcie takich patologicznych sytuacji jest zmiana sytemu nakładania obowiązku poddania się kontroli według wyżej opisanych standardów.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, natomiast strona skarżąca terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o tym fakcie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiot kontroli w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] o odstąpieniu od nałożenia na U kary pieniężnej w wysokości 160.000 zł za naruszenie przepisów ustawy SENT, polegające na niewykonaniu obowiązku przedstawienia środka transportu wraz z towarem do kontroli w miejscu wyznaczonym, przy transporcie towarów objętych zgłoszeniami przewozu: [...].

Wskazane wyżej zgłoszenia obejmowały przewóz towaru o nazwie Aluminium cans o kodzie systemowym 0005. Opisywany przewóz podlegał przepisom ustawy SENT. Dotyczył bowiem towaru wymienionego w jej art. 3 ust. 11 w związku z § 1 pkt 7 rozporządzenia Minstra Finansów z dnia 20 sierpnia 2020 r. w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz.U. z 2020 r. poz. 1477 ze zm.). Fakt nieprzedstawienia przez stronę środków transportu objętych powyższymi zgłoszeniami wraz z przewożonym towarem celem przeprowadzenia kontroli był przy tym w sprawie bezsporny.

Stosownie do treści art. 12a ust. 1 ustawy SENT, jeżeli w wyniku analizy danych w rejestrze stwierdzono, że przewóz towarów wskazany w zgłoszeniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem, odpowiednio podmiot wysyłający, podmiot odbierający lub przewoźnik otrzymują wezwanie do przedstawienia środka transportu w czasie i miejscu, o których mowa odpowiednio w ust. 3 albo 4, przesłane wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze. Odpowiednio podmiot wysyłający i podmiot odbierający są obowiązani przekazać przewoźnikowi treść wezwania wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze (art. 12a ust. 2). W przypadku przewozu towarów po drodze publicznej przewoźnik jest obowiązany przedstawić środek transportu, o którym mowa w art. 2 pkt 11 lit. a, w dacie zakończenia przewozu towaru, w miejscu dostarczenia towaru lub w oddziale celnym urzędu celno-skarbowego zlokalizowanym najbliżej miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju w celu przeprowadzenia kontroli (art. 12a ust. 3).

Sformułowany w skardze zarzut dotyczy nałożenia przez organ na stronę skarżącą jako przewoźnika wskazanego w art. 12a ust. 1 ustawy SENT obowiązku poddania się kontroli w sposób niezrozumiały, z naruszeniem art. 18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), poprzez dyskryminację ze względu na kraj pochodzenia, przynależność państwową, polegającą na nałożeniu tego administracyjnego obowiązku w języku niezrozumiałym dla adresata tego obowiązku w sytuacji, gdy zgłoszenie dokonane zostało drogą elektroniczną, a organ miał wiedzę o kraju pochodzenia zgłaszającego (Litwa) poprzez znajomość jego numeru IP.

Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, iż zgodnie z art. 27 Konstytucji w Rzeczypospolitej Polskiej w RP językiem urzędowym jest język polski. Przepis ten nie narusza praw mniejszości narodowych wynikających z ratyfikowanych umów międzynarodowych. Wyjątki od tej zasady są więc możliwe jedynie ze względu na ochronę praw mniejszości narodowych. Zakres podmiotowy obowiązku posługiwania się językiem polskim jako językiem urzędowym określa art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 672 ze zm.) W myśl tego przepisu język polski jest językiem urzędowym: 1) konstytucyjnych organów państwa; 2) organów jednostek samorządu terytorialnego i podległych im instytucji w zakresie, w jakim wykonują zadania publiczne; 3) terenowych organów administracji publicznej; 4) instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych; 5) organów, instytucji i urzędów podległych organom wymienionym w pkt 1 i pkt 3, powołanych w celu realizacji zadań tych organów, a także organów państwowych osób prawnych w zakresie, w jakim wykonują zadania publiczne; 6) organów samorządu innego niż samorząd terytorialny oraz organów organizacji społecznych, zawodowych, spółdzielczych i innych podmiotów wykonujących zadania publiczne. Z kolei w myśl art. 5 ust. 1 tej ustawy podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej, przy czym przepis ten stosuje się odpowiednio do oświadczeń woli, podań i innych pism składanych organom, o których mowa w art. 4. (art. 5 ust. 2).

Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia czynności urzędowych. Pomocą w wyjaśnieniu tej kwestii służyć może uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 1997 r., sygn. akt W.7/96 (OTK z 1997 r., nr 2, poz. 27). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego "czynności urzędowe" to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych, związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, chyba że z istoty tych czynności wynika konieczność posłużenia się językiem obcym. Pojęcie czynności urzędowych obejmuje zatem bez wątpienia władcze czynności organów państwowych, w tym decyzje administracyjne (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 sierpnia 2004 r., II SA 2339/03, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższego wynika zatem, że postępowanie administracyjne i sądowe przed polskimi organami administracji publicznej oraz sądami toczy się w języku polskim, przy czym dotyczy to również czynności procesowych podejmowanych przez te organy.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się również (por. m.in. wyrok NSA z 11 września 2019 r., II FSK 3279/17), iż w polskim systemie prawnym brak jest ogólnego przepisu mówiącego o prawie cudzoziemca do komunikowania się w zrozumiałym języku, czy też prawie do bezpłatnego tłumacza. Przepisy takie rozsiane są po różnych aktach prawnych, które odnoszą się pośrednio lub bezpośrednio do cudzoziemców. Przykładowo w Ordynacji podatkowej w art. 174 § 2 przewidziano, że w protokołach przesłuchania osoby, która złożyła zeznanie w języku obcym, należy podać w przekładzie na język polski treść złożonego zeznania oraz wskazać osobę i adres tłumacza, który dokonał przekładu. Tłumacz powinien podpisać protokół przesłuchania. W sytuacji, gdy strona nie może brać udziału w postępowaniu (np. z powodu bariery językowej), ma prawo do ustanowienia pełnomocnika i działania przez niego (art. 138a § 1 o.p.).

Tymczasem przepisy ustawy SENT oraz odpowiednio stosowane na podstawie art. 26 ust. 5 tej ustawy przepisy o.p. nie przewidują obowiązku zapewnienia tłumacza czy tłumaczenia dokonywanych czynności urzędowych na język obcy.

Brak jest także podstaw do wiązania zakazu dyskryminacji wyprowadzonego z art. 18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej z przedmiotem niniejszego postępowania. W myśl tego przepisu, w zakresie zastosowania Traktatów i bez uszczerbku dla postanowień szczególnych, które one przewidują, zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na przynależność państwową. Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, mogą przyjąć wszelkie przepisy w celu zakazania takiej dyskryminacji. Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją nie wystąpiły jakiekolwiek formy dyskryminacji strony skarżącej ze względu na jej przynależność państwową. W żadnym razie wykorzystanie języka urzędowego w postępowaniach organów administracji publicznej, w tym dokonywanie czynności urzędowych wyłącznie w języku urzędowym danego państwa, nie może być uznane za dyskryminację zagranicznych stron takich postępowań.

Nie ma również podstaw do wiązania przywołanego w odwołaniu od decyzji organu I instancji wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C- 274/96 z przedmiotem niniejszej sprawy. Wyrokiem tym Trybunał uznał za dyskryminacyjne i niezgodne z prawem Unii przepisy krajowe uprawniające obywateli danego państwa, posługujących się określonym językiem i zamieszkujących na określonym obszarze tego państwa do żądania przeprowadzenia postępowania karnego w języku innym niż krajowy język urzędowy, bez jednoczesnego przyznania tego prawa obywatelom innych Państw Członkowskich, posługujących się tym samym językiem i podróżujących lub przebywających w tym samym rejonie. Istota orzeczenia Trybunału sprowadzała się zatem do stwierdzenia, że dyskryminacyjny jest przepis krajowy pozbawiający obywateli innych państw członkowskich uprawnień przyznanych własnym obywatelom. Przepisy polskie nie przewidują natomiast rozwiązań zbliżonych do tych, które były oceniane przez Trybunał Sprawiedliwości w sprawie C-274/96. Językiem urzędowym we wszelkich postępowaniach przed organami władzy publicznej i instytucjami realizującymi zadania publiczne jest język polski i tylko w tym języku mogą być dokonywane czynności urzędowe przez te organy.

W konsekwencji powyższy zarzut dotyczący braku tłumaczenia wystosowanego przez organ wezwania do przedstawienia środków transportu wraz z towarem celem przeprowadzenia kontroli na język litewski, należy uznać za nieuzasadniony. Organ nie miał bowiem obowiązku tłumaczenia podejmowanych w ramach wykonywania swoich ustawowych zadań czynności urzędowych na język litewski, bowiem tego rodzaju obowiązek nie wynika z przepisów prawa.

Brak jest również podstaw do kwestionowania prawidłowości przesłanych drogą elektroniczną wezwań celem przeprowadzenia kontroli z powodu znajdującego się w ich tytułach zbitka słów "null – KONTROLA". Argument ten skupia się na owym ciągu znaków zawartych w tytułach, natomiast pomija treść wiadomości. Tymczasem wiadomości te zawierały wyraźne wezwania do przedstawienia środków transportu wraz z towarem objętym poszczególnymi zgłoszeniami SENT na terminalu, celem przeprowadzenia kontroli, przy czym wezwania te zostały sformułowane w językach polskim, angielskim i rosyjskim oraz zostały przesłane wraz z wygenerowanymi numerami referencyjnymi zgłoszeń na adres osoby dokonującej tych zgłoszeń (art. 12a ust. 1 ustawy SENT).

W niniejszej sprawie organy orzekające stwierdziły naruszenie przepisów ustawy SENT, przewidujących obowiązek przedstawienia środków transportu wraz z towarem w celu przeprowadzenia kontroli (art. 12a ust. 1 w zw. z ust. 3), przy czym za każde tego rodzaju naruszenie ustawa przewiduje karę pieniężną w wysokości 20.000 zł (art. 22 ust. 1 pkt 3), a następnie na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy SENT odstąpiły od nałożenia tej kary w łącznej kwocie 160.000 zł. Sygnalizowana przez stronę skarżącą kwestia prowadzenia wobec niej innych postępowań tego rodzaju nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, w tym na ocenę zgodności z prawem i skuteczności dokonywanych wobec strony przez organy czynności urzędowych.

Podsumowując, ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie dostarczyła podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W toku postępowania poprzedzającego wydanie tej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miałyby istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, zostały zastosowane właściwe przepisy prawa materialnego, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 210 § 4 o.p.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.