Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt II SPP/Bk 61/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-08-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie referendarza - art. 260 § 1 ustawy  P.p.s.a.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 27 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 lipca 2024 r. w sprawie ze skargi F. w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 19 marca 2024 r. nr 400.44/C-22/XV/24 w przedmiocie oznaczenia w ewidencji gruntów p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. ,


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 8 lipca 2024 r. referendarz sądowy: umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwrot wydatków i ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu wskazano, że strona skarżąca, na podstawie art. 239 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych,

a zatem w tym zakresie korzysta z ustawowego zwolnienia. Wobec tego na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 249a i art. 239 § 2 p.p.s.a. orzeczono o umorzeniu postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych.

Rozpoznając natomiast wniosek w części dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwrotu wydatków i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, referendarz wskazał, że strona nie w pełni wypełniła wezwanie z 3 czerwca 2024 r.,

a tym samym uniemożliwiła wolną od wątpliwości ocenę jej sytuacji materialnej.

W szczególności bowiem nie nadesłano statutu, bilansu, sprawozdania finansowego i wykazu środków trwałych. Jednocześnie za niewystarczające należy uznać wskazanie jedynie strony internetowej, na której znajdują się dokumenty, które powinny zostać przedłożone na wezwanie. Dodatkowo zauważono, że Fundacja, mając zapewnioną w statucie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową, nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego

(w sprawie niniejszej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwrotu wydatków

i ustanowienia pełnomocnika z urzędu) na rzecz Skarbu Państwa.

Nie zgadzając się z tym postanowieniem Fundacja złożyła sprzeciw. Wskazała, że sprzeciwia się poniżającemu traktowaniu i odebraniu prawa do obrońcy z urzędu. Sprawozdanie merytoryczne Fundacji stanowi natomiast fakt znany z urzędu. Fundacji powinien zostać przyznany obrońca z urzędu. To, że Fundacja może pozyskać pieniądze, nie oznacza, że takie środki istnieją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Sprzeciw nie mógł zostać uwzględniony.

Na podstawie art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie natomiast z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Z kolei przepis art. 246 § 2 p.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie całkowitym ma to miejsce w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie takiego prawa wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). W zakresie częściowym natomiast następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

Należy w tym miejscu zauważyć, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zwrot "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna zawrzeć we wniosku oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Pamiętać przy tym należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, str. 568, a także postanowienia NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, oraz z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13; pub. CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie Fundacja wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata.

Dla porządku wypada zauważyć, że w myśl art. 239 § 2 p.p.s.a. nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2023 r. poz. 571) w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jednocześnie art. 211 p.p.s.a. stanowi, że koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Na tej podstawie referendarz umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych. Sąd w pełni aprobuje rozstrzygnięcie w tym zakresie, ponadto okoliczność ta nie jest w żaden sposób w niniejszej sprawie kwestionowana.

Przechodząc natomiast do oceny zaskarżonego postanowienia w części, w jakiej odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwrot wydatków i ustanowienie adwokata, sąd zauważa, że w jego ocenie referendarz sądowy słusznie stwierdził, że Fundacja nie wykazała spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Co prawda ze złożonego formularza PPPr wynika, że Fundacja jest organizacją pożytku publicznego i prowadzi działalność charytatywną, wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych (według bilansu na ostatni rok) to 169.495,59 zł, natomiast strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 75.087,75 zł (strata z lat ubiegłych 603.667,29 zł), a zarazem stan jej rachunku bankowego to 100,31 zł. Niemniej jednak, referendarz wezwaniem z 3 czerwca 2024 r. zwrócił się do Fundacji o nadesłanie bilansu Fundacji za 2022 r. i 2023 r., sprawozdania finansowego Fundacji za lata 2022 – 2023, wykazu środków trwałych Fundacji za lata 2022-2023, wyciągów z kont i rachunków bankowych Fundacji za okres 1 marca – 31 maja 2024 r., przedstawiających saldo na tych rachunkach i wszystkie operacje finansowe oraz statutu Fundacji. Skarżąca nie wykonała tego wezwania w całości. Jak zauważył referendarz sądowy na podstawie akt spraw II SPP/Bk 75/24 i II SPP/Bk 77/24 skarżąca przesłała bowiem jedynie statut, jednocześnie wskazując, że bilans, sprawozdanie finansowe i wykaz środków trwałych Fundacji jest informacją ogólnie dostępną i znajduje się na stronie internetowej Narodowego Instytutu Wolności.

Sąd podziela stanowisko referendarza, że wezwanie wykonano więc w sposób wybiórczy. W szczególności nie przedłożono statutu, bilansu, sprawozdania finansowego i wykazu środków trwałych, zaś odesłanie do samodzielnego poszukiwania przez sąd tychże informacji w internecie (choćby były ogólnodostępne) nie może być uznane za wypełnienie obowiązku nałożonego przez referendarza.

Warto wyjaśnić, że choć podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu, to jednak w sytuacji, gdy oświadczenia te okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, co miało miejsce także w sprawie niniejszej.

Końcowo sąd wskazuje, że aprobuje stanowisko referendarza, że realizacja celów statutowych powinna wiązać się z podjęciem przez Fundację odpowiednich działań w celu uzyskania środków finansowych niezbędnych do dalszego funkcjonowania organizacji, zwłaszcza, że takie możliwości są przewidziane w jej statucie (np. § 14-16 określają możliwość i zasady prowadzenia przez Fundację działalności gospodarczej; § 23 pkt 1 - 8 wskazuje skąd Fundacja może czerpać środki na realizację celów statutowych tj. dochody uzyskiwane z tytułu udziału w spółkach; dochody z darów, zbiórek i imprez publicznych; darowizny, subwencje, zapisy i spadki krajowe oraz zagraniczne itp.). W tym kontekście rezygnacja z któregokolwiek ze sposobów pozyskiwania środków pieniężnych na realizację celów statutowych przez stronę skarżącą skutkuje faktycznym i dobrowolnym pozbawieniem się możliwości zdobycia środków na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru w niniejszej sprawie. Podnoszona przez stronę okoliczność, że nie istnieją środki, która strona może pozyskać, ma charakter wtórny – w żaden sposób nie wykazano (czy choćby nie uprawdopodobniono), że takie działania były podejmowane i okazały się bezskuteczne.

Mając na uwadze powyższe, sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.