Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 993/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 154 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji odmawiającej potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej k.p.a.) oraz art. 5 ust. 1 w związku z art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 690 ze zm.), po rozpoznaniu sprawy wznowionej postanowieniem Szefa Urzędu z dnia [...] maja 2019r., w której stroną jest W. R., uchylił decyzję własną z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w sprawie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych i odmówił potwierdzenia W. R. statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej w związku z rozpatrywaniem wniosku o nadanie Krzyża Wolności i Solidarności dla W. R. odnaleziono dokumenty dotyczące internowania strony i również nowy dowód w sprawie, nieznany wcześniej organowi (Notatka urzędowa z Komisariatu MO w G. z dnia 23 marca 1982 r.). Mając powyższe na uwadze, postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. wznowiono postępowanie administracyjne w sprawie na postawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Z nowych dowodów wynika jednoznacznie, że W. R. był internowany decyzją KWMO S. nr [...] z dnia [...] marca 1982 r., na podstawie wniosku sporządzonego przez Wydział Kryminalny KWMO w S. o internowanie w celu ewentualnego zebrania dowodów przestępstwa przeciwko niemu i zastosowanie tymczasowego aresztowania, w przypadku niemożliwości skompromitowania go wśród miejscowego elementu przestępczego. W powyższej notatce brak jest informacji na temat działalności opozycyjnej wnioskodawcy. Na podstawie pozyskanych dokumentów zostało udowodnione, że pobyt W. R. w Ośrodku Odosobnienia w W. w okresie od 25 marca 1982 r. do 7 czerwca 1982 r., nie miał związku z działaniami, które winny być podejmowane przez zainteresowanego na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, suwerenności i samostanowienia. Do internowania W. R. doszło jedynie ze względu na jego przeszłość kryminalną. W tym stanie rzeczy, w ocenie organu, powstał obowiązek uchylenia ww. decyzji własnej z dnia [...] października 2017 r. o potwierdzeniu W. R. statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia tego statusu.

W wyniku rozpoznania wniosku stronu o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. art. 127 § 3 oraz z art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2019 r.

Organ stwierdził w decyzji, iż przyczyną internowania wnioskodawcy była jego przeszłość kryminalna oraz obawa, iż podejmie on przestępczą działalność przeciwko porządkowi i bezpieczeństwu publicznemu. Ujawnione nowe dowody nie korespondowały z wcześniejszym oświadczeniem strony, które wraz z decyzją o internowaniu stanowiły podstawę do potwierdzenia zainteresowanemu przedmiotowego statusu. W sprawie nie ustalono i nie przedłożono dowodów wskazujących, iż internowanie wnioskodawcy miało związek z prowadzoną działalnością antykomunistyczną, a wręcz przesłana przez IPN notatka urzędowa jednoznacznie potwierdziła przyczynę osadzenia strony w ośrodku odosobnienia. Potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z tytułu internowania wyłącznie z przyczyn kryminalnych byłoby sprzeczne z ustawą, która stanowi w art. 3 pkt 1 lit. b "osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 51 lipca 1990 r. przebywała w ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym.

W. R. wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o wzruszenie ww. decyzji w trybie art. 154 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) oraz art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255), po rozpoznaniu sprawy, odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] września 2019 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz weryfikacj wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie w tym trybie może być wszczęte tylko w stosunku do decyzji ostatecznych niedotkniętych wadami kwalifikowanymi, przy wydaniu których organ administracji miał pewne luzy decyzyjne, a nie do decyzji związanych, przy wydawaniu których organ jest ściśle związany przepisami prawa, które jednoznacznie obligują go do takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy. W postępowaniu w trybie art. 154 k.p.a. nie dochodzi do ponownego rozpoznania sprawy (tak jak ma to miejsce po wznowieniu postępowania), a jedynie do oceny wystąpienia w sprawie przesłanek to jest interesu społecznego lub słusznego interesu strony.

W ocenie organu, strona nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie za zmianą decyzji ostatecznej przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Brak jest więc podstaw do zmiany decyzji o odmowie potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, w oparciu o przepis art. 154 k.p.a.

Pismem z dnia 29 lipca 2022 r. W. R. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i przywrócenie mu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Decyzją z dnia [...] września 2022 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, po rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2022 r.

Uzasadniając rozstrzygniecie organ ponownie powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, iż postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej, z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

Organ podkreślił, że decyzja z dnia [...] września 2019 r. nie tworzy dla strony żadnych praw, dlatego też mogłaby być wzruszona w myśl art. 154 k.p.a., jednakże tylko wówczas, gdyby strona wykazała istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu własnego. Oczywistym jest również to, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 k.p.a. musi być zatem interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a., zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1406/06).

W ocenie organu, strona nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie za zmianą decyzji ostatecznej przemawiał interes społeczny lub jej słuszny interes.

W postępowaniu zwyczajnym ustalono, iż materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności wnioskodawcy bądź podlegania przez niego represjom określonym przepisami ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że W. R. był internowany decyzją KWMO S. nr [...] z dnia [...] marca 1982 r. na podstawie wniosku sporządzonego przez Wydział Kryminalny KWMO w S..

W odnalezionych dokumentach znajduje się również informacja, że w przeszłości W. R. był podejrzany o dokonanie przestępstw kryminalnych. W obszernym uzasadnieniu wniosku o internowanie wskazano, że jako osoba szeroko znana w tut. środowisku przestępczym, gdzie wiedzie przewodnią rolę, jego pozostawienie na wolności zagrażałoby bezpieczeństwu państwa i porządkowi publicznemu, przez to że może podjąć działalność sprzeczną przeciwko interesom politycznym PRL i powodującą zakłócenia w gospodarce narodowej na zasadzie art. 42 ust. 1 dekretu z dnia 12.12.1981 r. o ochronie bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego w czasie obowiązywania stanu wojennego. W związku z powyższym dnia [...] marca 1982 r. starszy sierżant M. K. z Komisariatu MO G. wnioskował o internowanie W. R. w celu ewentualnego zebrania dowodów przestępstwa przeciwko niemu i zastosowanie tymczasowego aresztowania, w przypadku niemożliwości skompromitowania go wśród miejscowego elementu przestępczego (sygn. IPN [...] Zdaniem organu, analiza dokumentów archiwalnych wykazała jednoznacznie, że do internowania wnioskodawcy doszło jedynie ze względu na jego przeszłość kryminalną. Brak jest zatem podstaw do zmiany, w trybie art. 154 k.p.a., decyzji o odmowie potwierdzenia stronie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Na powyższą decyzję W. R. pismem z dnia [...] października 2022r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, w której podał, że w dniu 20 października zapadł wyrok w Sądzie Apelacyjnym w S. w sprawie odszkodowania za internowanie polityczne, na jego korzyść.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 28 listopada 2022 r. skarżący wniósł o przywrócenie mu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych i na potwierdzenie swojego stanowiska przesłał kopie wyroków Sądu Okręgowego w S. III Wydział Karny oraz Sądu Apelacyjnego w S., w których orzeczono na jego rzecz odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie wynikające z wykonania decyzji o internowaniu politycznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie skarżący domagał się wzruszenia, w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "k.p.a."), ostatecznego rozstrzygnięcia Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a., decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Jak wynika z treści cytowanego przepisu jego zastosowanie w sprawie wymaga spełnienia łącznego następujących przesłanek:

- decyzja ostateczna nie tworzy praw dla żadnej ze stron postępowania,

- za uchyleniem lub zmianą takiej decyzji przemawiają interes społeczny lub słuszny interes strony.

Niewątpliwie decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, której wzruszenia, w powyższym trybie, domaga się skarżący, jest decyzją ostateczną, na mocy której skarżący nie nabył żadnych praw, albowiem do tego rodzaju decyzji należy zaliczyć decyzje, w których treścią rozstrzygnięcia jest pozbawienie strony posiadanych przez nią uprawnień. Decyzja ta ostatecznie ukształtowała sytuację prawną strony w ten sposób, że utrzymała w mocy decyzję uchylającą, po wznowieniu postępowania, decyzję z dnia [...] października 2017 r. o przyznaniu (potwierdzeniu) skarżącemu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych i odmawiającą skarżącemu wnioskowanych uprawnień .

W ramach oceny drugiej z wymienionych przesłanek niezbędnych do zastosowania w sprawie art. 154 k.p.a. należy wyjaśnić, że ocena interesu społecznego lub słusznego interesu strony, jako przesłanek warunkujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem postępowania zwyczajnego i nie może polegać na badaniu prawidłowości decyzji ostatecznej, merytorycznie orzekającej o prawach strony. Organ prowadzący postępowanie w trybie art. 154 k.p.a. nie jest więc uprawniony do ponownego ustalania stanu faktycznego sprawy i prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego i ponownej oceny dowodów, a do tego, zdaniem Sądu, zmierza skarżący, powołując się na ustalenia sądów powszechnych przedstawione w orzeczeniach wydanych w sprawie odszkodowania.

Podkreślenia wymaga, że skarżący - powołując się na interes społeczny czy własny słuszny interes – nie może domagać się w tym postępowaniu, ukształtowania na nowo stanu faktycznego odmiennego od tego, który był podstawą ostatecznej decyzji co do jego praw i w konsekwencji ponownej oceny merytorycznej tej decyzji, w zakresie spełniania przez niego przesłanek z ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1442/10, LEX). Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany takiej decyzji ze względu na interes społeczny i słuszny interes strony. Organ nie prowadzi tego postępowania w celu ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, która została rozstrzygnięta już ostateczną decyzją (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2017 r. II OSK 593/17, LEX, na gruncie art. 155 k.p.a.).

Na marginesie Sąd zauważa, że powoływane przez skarżącego wyroki dotyczą odszkodowania za internowanie i zostały wydane w oparciu o ustawę z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Nadto, w wyroku o sygn. akt II AKa [...] z dnia [...] października 2022 r. Sąd Apelacyjny w S. zaznaczył w uzasadnieniu, iż orzeka w stanie faktycznym, gdy decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2022 r. jest nieprawomocna, a ponadto w literaturze i orzecznictwie podkreśla się, że już sama decyzja o internowaniu uprawnia do dochodzenia zadośćuczynienia, odszkodowania, nawet jeśli osoba pozbawiona w ten sposób wolności nie prowadziła działalności niepodległościowej, pod warunkiem jednak, że jej zachowanie nie stanowiło zaprzeczenia takiej działalności. Poza tym, Sąd podkreślił, że apelację od wyroku Sądu Okręgowego wywiedli pełnomocnik skarżącego na jego korzyść (co do wysokości kwoty zadośćuczynienia) i prokurator w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odszkodowaniu, kwestionując ustalenia, że wystąpiła szkoda majątkowa, a więc Sąd orzekał jedynie w granicach zaskarżenia.

Tak więc trudno uznać za słuszne stanowisko strony, iż powyższe orzeczenie przesądza o fakcie internowania go z powodów wyłącznie politycznych.

Ponadto należy wyjaśnić, że ocena stanu faktycznego dokonana w uzasadnieniu powoływanych przez stronę wyroków sądów powszechnych nie może uzasadniać dokonywania kolejnej oceny tego samego stanu faktycznego przez organ administracji w ramach postępowania w trybie z art. 154 k.p.a., którego, jak już wskazano powyżej, nie można traktować jako służącego ponownemu rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją ostateczną.

W tej sprawie należy też podkreślić, że o uwzględnieniu obu interesów (społecznego i strony), o których mowa w art. 154 k.p.a., można mówić tylko w takich przypadkach, jeżeli ich uwzględnienie nie narusza prawa, tzn. nie sankcjonuje stanu niezgodnego z prawem. Chodzi tu o taką sytuację, gdy ustawodawca w przepisie materialnoprawnym przewiduje pewien "luz decyzyjny". W obszarze tego "luzu" organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, przy czym każde z tych rozstrzygnięć jest podejmowane w granicach prawa (por. wyrok NSA z 24 października 2012 r., I GSK 792/11, CBOSA).

W analizowanej sprawie takiego luzu decyzyjnego w granicach prawa organ administracji nie ma. Organ w tego rodzaju sprawie nie ma do wyboru możliwości korzystniejszego dla strony rozstrzygnięcia, nie pozostającego w kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym. W przypadku bowiem ustalenia okoliczności internowania strony wyłącznie z przyczyn kryminalnych potwierdzenie statusu osoby represjonowanej byłoby sprzeczne z ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, na co trafnie też zwrócił organ uwagę w swoich decyzjach.

Z powyższych względów Sąd nie ma wątpliwości, że za uchyleniem lub zmianą decyzji o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych nie przemawia ani interes społeczny, ani słuszny interes skarżącego. Nie jest bowiem zgodne z interesem społecznym działanie organu wbrew prawu i przyznawanie statusu osoby represjonowanej, gdy nie zostały spełnione przesłanki określone ustawą, a wzruszenie ostatecznej decyzji nie może się odbyć wbrew przepisom prawa.

Mając na uwadze powyższe, Sąd podziela stanowisko organu odnośnie do braku przesłanek zmiany zaskarżonej decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają prawu. W tej sytuacji skarga podlega oddaleniu, o czym Sąd orzekł na wstępie, na podstawie art. 151 p.p.s.a.