Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1779/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Ś. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]; 2. zarządza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. N. kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania procesowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] czerwca 2020 r. działający z upoważnienia Burmistrza Ś. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. wydał decyzję Nr [...] w sprawie odmowy przyznania A. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem J. K..

W uzasadnieniu Organ przedstawił przebieg postępowania oraz zacytował treść art. 17 ust. 1, ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pokreślił, że zgromadzona dokumentacja zawiera orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...].08.2004 r., z którego wynika, że niepełnosprawność u J. K. powstała w 2001 r., czyli w [...] roku życia. Nadmienił, że w opinii SKO w L., powyższa okoliczność nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolejno wskazał, że A. N. jako wnuczka jest w kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jednak są inne osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności.

Organ wyjaśnił, że J. K. jest osobą niepełnosprawną, wymagającą szerokiego wsparcia w codziennym funkcjonowaniu i obecnie taką opiekę zapewnia mu wnuczka pobierając z tego tytułu specjalny zasiłek opiekuńczy. W ocenie Organu z przyjętego zobowiązania A. N. wywiązuje się w sposób prawidłowy. Organ nie poddaje w wątpliwość również okoliczności, że Wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dziadkiem. Niemniej jednak, po zebraniu materiału dowodowego stwierdził brak uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem dzieci J. K., czyli osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, nie są małoletnie i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedno z nich deklaruje zdolność i gotowość sprawowania opieki nad J. K..

Odwołanie od ww. decyzji złożyła A. N., zarzucając jej naruszenie:

- przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz la ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że wnuczka niepełnosprawnego J. K. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim pomimo, że zobowiązani w pierwszej kolejności nie chcą tego obowiązku się podjąć,

- przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcia, że wnuczka nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną pomimo, że zobowiązani w pierwszej kolejności nie chcą tego obowiązku się podjąć.

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego dnia [...] sierpnia 2020 r. Nr [...] utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

SKO wskazało, że w niniejszej sprawie należało ustalić czy A. N. mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.. a zatem czy jest osobą na której względem niepełnosprawnego dziadka spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wskazać przy tym należy, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w wypadkach określonych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Konieczne w tym zakresie jest posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a cytowanej ustawy nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, a zatem gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o. do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednak pod warunkiem, że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie mogą lub nie chcą zajmować się swoim rodzicem.

Kolegium podkreśliło, że J. K. ma troje dzieci, które niewątpliwie zobowiązane są do alimentacji przed A. N., zatem przesłanki do przyznania Jej świadczenia pielęgnacyjnego istniałyby jedynie w sytuacji gdyby dzieci J. K. nie były w stanie zadośćuczynić temu obowiązkowi. Nie chodzi tylko o brak możliwości sprawowania przez Nie opieki nad niepełnosprawnym ojcem w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczenia przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby.

Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny A. N. względem Jej dziadka przed obowiązkiem alimentacyjnym Jego dzieci. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby. Skoro zatem Odwołująca nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojego dziadka, to nie może ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tego tytułu.

SKO odkreśliło, że zdolność i gotowość podjęcia się opieki nad J. K. zadeklarował, syn B. K.. W swym oświadczeniu złożonym w siedzibie OPS w Ś. w dniu [...] maja 2020 r. wskazał - będąc przy tym świadomy odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i oświadczeń - że, Jego stan zdrowia poprawił się aby sprawować opiekę nad ojcem. Nadmienił, że posiada dobre warunki mieszkaniowe. Nie pracuje i utrzymuje się z renty. Oświadczył ponadto, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. [...] z dnia [...].04.2020 r. w aktach sprawy).

Zatem brak jest okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny Odwołującej względem Jej dziadka przed obowiązkiem alimentacyjnym dzieci, którzy to w pierwszej kolejności zobowiązani są do sprawowania opieki nad ojcem. Wobec powyższego wnuczce nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Skargę na powyższą decyzję SKO w L. wywiodła reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika A. N. wnosząc o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji oraz decyzji organu I instancji i ustalenie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] grudnia 2019 r. Jednocześnie wniesiono o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że wnuczka niepełnosprawnego J. K. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim pomimo, że zobowiązani w pierwszej kolejności niepełnosprawnej nie są w sposób bezpośredni i pośredni tego obowiązku wypełnić.

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przyjęcie, że sam fakt sprawowania opieki przez osobę skarżącą skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, że zobowiązani w pierwszej kolejności nie są w sposób bezpośredni i pośredni tego obowiązku wypełnić pomimo złożonego oświadczenia przez B. K. i w związku z powyższym zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W ocenie skarżącej organ na podstawie sprawdzenia sytuacji w zakresie możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym J. K., ustalił, iż syn B. K. deklaruje zdolność i gotowość opieki nad ojcem i że w dniu [...] maja 2020 r. złożył w siedzibie OPS w Ś. oświadczenie, że Jego stan zdrowia poprawił się aby sprawować opiekę nad ojcem, oraz iż posiada dobre warunki mieszkaniowe, nie pracuje i utrzymuje się z renty, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Na tej też podstawie organ I instancji, nie wyjaśniając wszystkich okoliczności związanych z sytuacją B. K. przyjął, iż oświadczenie osoby, która jest zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności jest wystarczającą przesłanką do odmowy prawa do świadczenia A. N., która tą opiekę faktycznie sprawuje.

Skarżąca wskazała, że dba o zdrowie i godne życie dziadka i nie może się pogodzić z faktem, iż OPS zna sytuację B. K. i przyjął oświadczenie bez sprawdzenia jego faktycznej sytuacji.

Strona skarżąca posiada informację, iż B. K. stracił pracę i poszukuje możliwości utrzymania siebie kosztem ojca - J. K., B. K. nie odwiedzał ojca przez ostatnie dwa lata. Jest skłócony z całą rodziną. Zarzut B. K. wobec niedostatecznej i niewłaściwej opieki sprawowanej przez A. N. nad dziadkiem - został umorzony przez prokuraturę. A. N. złożyła potwierdzające dokumenty w OPS. B. K. sam jest osobą schorowaną, nie dba o siebie, nie przyjmuje leków, bowiem twierdzi, iż nie są mu potrzebne. Ponadto nie posiada odpowiednich warunków do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, w jego domu nie ma bieżącej wody, ogrzewania. Od kilku lat dom, w którym mieszka i do którego chciałby zabrać ojca nie jest ogrzewany, ogólne warunki sanitarne są w złym stanie. B. K. zalega z opłatami i ma zajęcia komornicze w tym na nieruchomości, w której zamieszkuje. Na podstawie wizyt i wywiadów środowiskowych organ posiada informacje, iż J. K. nie chce aby syn sprawował nad nim opiekę, bowiem jest przekonany, iż nie będzie zajmował się ojcem w taki sposób w jaki sprawuje opiekę wnuczka, tj. jak poprzednio gdy mieszkał razem z synem - zostanie pozostawiony sam sobie, zaniedbany, głodny i bez leków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Orzekając w tych granicach kompetencyjnych Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie niesporną okolicznością jest to, że skarżąca sprawowała faktyczną opiekę nad dziadkiem. Kwestie sporne koncentrują się natomiast wokół tego, czy skarżąca spełnia przesłanki normatywne dla przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym J. K., skoro zostało ustalone, że osoba wymagająca opieki ma zstępnych pierwszego stopnia, a treść art. 17 ust 1a u.ś.r. stanowi o tym, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ drugiej instancji poprzestał na literalnej wykładni art. 17 ust 1a u.ś.r. dochodząc do wniosku, że skoro osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie są małoletnie i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 3 u.ś.r.), to w stosunku do strony zachodzą normatywne przeszkody do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W punkcie wyjścia do dalszych rozważań należy wskazać, że w judykaturze jak i w doktrynie nie budzi wątpliwości pogląd co do prymatu wykładni językowej przepisów prawa. Granice wykładni językowej nie mają jednak charakteru bezwzględnego. Jeżeli więc w wyniku wykładni językowej nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym i sprzeczność z wartościami konstytucyjnymi, należy się posiłkować innymi metodami wykładni, np. wykładnią funkcjonalną i celowościową. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że do przekroczenia granicy wykładni językowej niezbędne jest silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych (por. wyrok TK z [...] czerwca 2000 r., K [...], OTK 2000, nr [...], poz. 141), a także i to, że w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. postanowienie TK z [...] listopada 2001 r., T [...], OTK - B [...]/47). Akceptacja dla takiego stanowiska prezentowana jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z [...] lutego 2008 r., sygn. akt I OSK [...], Lex nr 454019 oraz z [...] grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK [...], Lex nr 582493).

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] maja 2020 r., sygn. akt I OSK [...] (CBOSA), w myśl którego, formalistyczna (językowa) wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.) może – w określonych okolicznościach – sprawy doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej sprawować faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym, co z kolei nie da się pogodzić z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Sąd akceptuje zatem ten nurt orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w którym wyraźnie akcentuje się, że przy wykładni art.17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. należy mieć na względzie cel regulacji, jakim jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] lutego 2016 r., sygn. akt I OSK [...]).

Dopuszczając możliwość odejścia – z wskazanych przyczyn – od językowej wykładni przepisów ww. ustawy Sąd przeprowadzoną w sprawie wykładnię literalną art.17 ust.1a u.ś.r. w zw. z art.17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. uznaje za niewystarczającą, w pełni podzielając wyrażane w orzecznictwie sądowym poglądy przyjmujące, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z [...] sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu [...], CBOSA).

W szczególności Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyrokach z dnia [...] kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK [...] oraz z dnia [...] maja 2020 r., sygn. akt I OSK [...] (CBOSA), zgodnie z którym, pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust.1 Konstytucji RP), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji RP).

Kierując się dyrektywami wykładni celowościowej, ale w równym stopniu także i systemowej Sąd zwraca uwagę, że w kontekście brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdzie jest mowa o tym, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (podkreślenie Sądu), nie można pomijać treści art.132 k.r.o. Zgodnie z tym przepisem, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Przyjęta przez organ orzekający w sprawie wykładnia literalna art. 17 ust. 1a u.ś.r., bazująca na językowym brzmieniu tego przepisu, koresponduje jedynie cząstkowo z treścią art. 132 k.r.o., albowiem sprowadza się ona w istocie do wnioskowania, że skoro zostało ustalone, iż istnieją osoby zobowiązane względem strony w bliższej kolejności, nie są one małoletnie i nie zostało wobec nich wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne skarżącej z tytułu niekwestionowanej opieki nad babcią się nie należy. Zastosowana przez organ wykładnia językowa art. 17 ust 1a u.ś.r. nie uwzględnia przepisu art. 132 k.r.o. w jego całościowym brzmieniu, gdzie jest mowa o tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje także wówczas, gdy istnieją osoby zobowiązane w bliższej kolejności, ale nie są one w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od nich na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Ze znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że osoba wymagająca opieki (dziadek skarżącej) ma troje dzieci.

Córka K. F. nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, nie jest w stanie opiekować się ojcem bowiem pracuje zawodowo poza granicami kraju. Stara się pomagać ojcu w miarę swoich możliwości - jednakże z uwagi na pracę - jest w domu kilka dni na parę miesięcy, a z powodu epidemii koronawirusa - obecnie nie przyjeżdża.

Druga córka H. S. nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, teściową i synem. Nie jest zdolna sprawować opieki całodobowej nad ojcem bowiem jest osobą schorowaną, ma chory kręgosłup - sama wymaga rehabilitacji. Ponadto, jej teściowa jest osobą w starszym wieku i schorowaną a jej syn uległ wypadkowi i nie widzi na jedno oko, nie może się schylać ani dźwigać - oboje wymagają pomocy drugiej osoby. Stara się pomagać ojcu w miarę swoich możliwości.

Syn B. K. posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Nie pracuje i utrzymuje się z renty i deklaruje zdolność i gotowość opieki nad ojcem. W dniu [...] maja 2020 r. złożył w siedzibie OPS w Ś. oświadczenie, że Jego stan zdrowia poprawił się aby sprawować opiekę nad ojcem oraz posiada dobre warunki mieszkaniowe.

Z uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji należy wnioskować, że skoro dzieci J. K. nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to skarżąca nie może skutecznie ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem – jak już wskazano – art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinien być interpretowany systemowo. Zgodnie bowiem z założeniami ustawodawcy dotyczącymi obowiązku alimentacyjnego, jeżeli osoby zobowiązane do alimentacji nie są one w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od nich na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, powstaje obowiązek alimentacyjny po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności.

W ocenie Organu z akt sprawy nie wynika, by w stosunku do dzieci J. K. zachodziły okoliczności obiektywnie uniemożliwiające dzieciom osoby wymagającej opieki spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec ojca, czy to w formie bezpośredniej opieki, czy też dostarczenia środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia tej opieki.

Organy przyjęły, iż B. K. jest uprawniony do opieki nad ojcem, albowiem w oświadczeniu złożonym w siedzibie OPS w Ś. w dniu [...] maja 2020 r. wskazał - będąc przy tym świadomy odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i oświadczeń - że, Jego stan zdrowia poprawił się.

Jednocześnie organy nie poczyniły żadnych ustaleń w kierunku sytuacji materialnej, zdrowotnej i mieszkaniowej B. K., mimo, iż skarżąca podnosiła w odwołaniu okoliczności wskazujące na niemożność sprawowania przez Niego opieki nad ojcem. Organy nie zweryfikowały w żaden sposób oświadczenia B. K..

Skarżąca podnosiła, że od kilku lat dom, w którym mieszka i do którego chciałby zabrać ojca nie jest ogrzewany, ogólne warunki sanitarne są w złym stanie. B. K. zalega z opłatami i ma zajęcia komornicze w tym na nieruchomości, w której zamieszkuje.

W ocenie Skarżącej J. K. nie chce aby syn sprawował nad nim opiekę, bowiem jest przekonany, iż nie będzie zajmował się ojcem w odpowiedni sposób, tak jak poprzednio gdy mieszkał razem z synem - zostanie pozostawiony sam sobie, zaniedbany, głodny i bez leków.

Zdaniem Sądu, ocenie powinna być poddana faktyczna możliwość wykonywania opieki nad J. K. przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala natomiast z całą stanowczością uznać, że B. K. jest w stanie zaopiekować się ojcem.

Podsumowując należy zatem stwierdzić, że organy niewłaściwie zinterpretowały prawo materialne przyjmując, iż sam fakt istnienia bliższych zstępnych J. K., niebędących osobami małoletnimi i niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, wyklucza stronę skarżącą z kręgu osób uprawnionych do wnioskowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji co najmniej przedwcześnie przyjęto, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Brak pogłębionej analizy faktycznej możliwości sprawowania opieki nad J. K. przez jego dzieci stanowił konsekwencję przyjęcia literalnej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r., co doprowadziło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Procedując ponownie, rzeczą organów będzie uwzględnienie rozważań Sądu dotyczących wykładni art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a u.ś.r. w kontekście zasad rządzących obowiązkiem alimentacyjnym (art. 132 k.r.o.), przy odniesieniu się do okoliczności ustalonych w sprawie, a odnoszących się do faktycznych możliwości alimentacji osób zobowiązanych w bliższej kolejności (zstępnych pierwszego stopnia). Organy dogłębnie zbadają sytuację zdrowotną i mieszkaniową B. K., by można ustalić czy faktycznie był w stanie sprawować należytą opiekę nad ojcem. W przypadku uznania, że żadne z dzieci nie jest w stanie podjąć się opieki nad J. K., rzeczą organów będzie ocena zasadności złożonego przez stronę wniosku przez pryzmat przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Sądowi wiadomym jest z urzędu, iż J. K. zmarł w dniu [...] listopada 2020 r. Jednakowoż przedmiotowa sprawa dotyczy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie związanego z osobą wymagającą opieki, lecz osobą sprawującą opiekę. Dlatego istotnym jest zbadanie przez organ czy na czas sprawowanej przez Skarżącą opieki należało się jej przedmiotowe świadczenie z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej.

Z tych też względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Skarżąca była objęta ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego), dlatego zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości stawki minimalnej [...] zł.