Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 584/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 43 pkt 4, art. 63
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

SENTENCJA

Dnia 3 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie: Sędzia WSA Jarosław Czerw Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 października 2024 roku sprawy ze skargi E. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 11 czerwca 2024 roku znak: KO.4111.527.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 11 czerwca 2024 r. znak: KO.4111.527.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, po rozpatrzeniu odwołania E. A., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Ł. z 9 listopada 2023 r. nr DS-SR.5211.184.2023.SP w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak wynika z akt sprawy 11 września 2023 r. E. A. reprezentowana przez adwokata, zwróciła się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z 9 listopada 2023 r. Burmistrz Miasta Ł. odmówił E. A. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wnioskowanego na matkę T. S., ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto wnioskodawczyni posiada prawo do emerytury, renty (...).

W odwołaniu od powyższej decyzji E. A. reprezentowana przez adwokata wniosła o jej uchylenie i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w:

1. art. 17 ust. 1b u.ś.r. i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. akt SK 2/17 doszło do uznania, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej.

Pismem z 31 stycznia 2024 r., doręczonym pełnomocnikowi odwołującej 5 lutego 2024 r., Kolegium na podstawie art. 79a § 1 k.p.a. poinformowało, że do wydania decyzji zgodnej z żądaniem E. A., a więc przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, konieczne jest dokonanie wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a przyznaną emeryturą. Wyboru świadczenia pielęgnacyjnego strona może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Kolegium wskazało nadto, że z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym nastąpiła zmiana przepisów regulujących warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się dotychczasowe przepisy. Wobec powyższego, aby prawo do wnioskowanego świadczenia powstało do 31 grudnia 2023 r. zawieszenie prawa do pobieranej emerytury winno nastąpić przed 31 grudnia 2023 r.

W odpowiedzi na powyższe, 16 kwietnia 2024 r. do Kolegium wpłynęło pismo pełnomocnika strony, z którego wynika, że prawo do świadczenia przedemerytalnego wnioskodawczyni nie zostało zawieszone do 31 grudnia 2023 r., albowiem organ I instancji nie poinformował jej, że przysługujące prawo do świadczenia przedemerytalnego jest jedyną przesłanką negatywną przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powołując się na orzecznictwo NSA pełnomocnik wskazał, że organ powinien poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i przeszkodą jest pobieranie świadczenia emerytalno-rentowego. Jeśli Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzna, że kryterium wieku nie może być podstawą odmowy świadczenia, to właśnie ten organ powinien poinformować E. A., że jeśli doprowadzi do zawieszenia emerytury, świadczenie pielęgnacyjne zostanie jej przyznane. Pełnomocnik wyjaśnił także, że nie mogąc przewidzieć jakie będzie stanowisko organu II instancji, odnośnie podnoszonych przez nią w odwołaniu zarzutów, strona nie mogła złożyć wcześniej wniosku o zawieszenie emerytury, albowiem w przypadku podzielenia przez SKO stanowiska organu I instancji, pozostawiona by ona była bez należnego (niezbędnego dla życia) świadczenia, do czego organy zgodnie z orzecznictwem NSA nie mogą doprowadzić. Końcowo pełnomocnik odniósł się również do przepisu art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w kontekście sytuacji E. A.

Pismem z 22 kwietnia 2024 r. Kolegium ponownie poinformowało pełnomocnika strony, że do wydania decyzji zgodnej z żądaniem E. A. konieczne jest dokonanie wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a przyznaną emeryturą.

W dniu 2 maja 2024 r. wpłynęło do organu pismo pełnomocnika strony podtrzymujące stanowisko zaprezentowane w piśmie z 16 kwietnia 2024 r.

Powołaną na wstępie decyzją z 11 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 - dalej w skrócie "k.p.a.") w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323 - dalej w skrócie "u.ś.r.") oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 - dalej w skrócie "u.ś.w."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wyjaśniło, że od 1 stycznia 2024 r. na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) nastąpiła zmiana przepisów regulujących warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, pkt 3 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 4 - rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie mogą mieć zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Warunkiem stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji jest ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem, regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków.

Kolegium przytoczyło następnie przepisy art. 17 ust. 1 u.ś.r., art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. i stwierdziło, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków, wiążących się zarówno z osobą ubiegającą się o świadczenie, jak i z osobą wymagającą opieki oraz innymi członkami rodzin tych osób. Warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne wystąpienie pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. (sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną i niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki) przy jednoczesnym braku którejkolwiek z przesłanek negatywnych określonych przez ustawodawcę w tym przepisie.

Z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, że T. S. (osoba wymagająca opieki) jest wdową, legitymuje się orzeczeniem wydanym przez P. w Ł. z 2 sierpnia 2017 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 24 czerwca 2017 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 lipca 2017 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła córka osoby wymagającej opieki – E. A., która znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. Na okoliczność sprawowania opieki przez E. A. nad niepełnosprawną matką 16 października 2023 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, który potwierdził fakt sprawowania opieki zainteresowanej nad niepełnosprawną matką. W ocenie pracownika socjalnego wnioskodawczyni nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia w jakiejkolwiek formie.

Odmawiając przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego organ pierwszej instancji uznał, że matka zainteresowanej jako osoba wymagająca opieki nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż w świetle orzeczenia, jakim się legitymuje, jej niepełnosprawność powstała w innym okresie niż wynikający z ww. przepisu. Zdaniem Kolegium, zastosowana przez organ pierwszej instancji wykładnia ww. przepisu będącego podstawą prawną wydanej decyzji jest niewłaściwa. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Kolegium, art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia.

Organ odwoławczy analizując dalej zaskarżoną decyzję przywołał dyspozycję art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. i stwierdził, że wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uwagi na powyższe art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. utracił z dniem 9 stycznia 2020 r. moc w tym zakresie, pozostając w mocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie powoduje skutku w postaci możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie z różnych systemów - ubezpieczenia społecznego oraz pomocy społecznej. W ramach u.ś.r. funkcjonuje bowiem zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych.

Jak stwierdziło następnie Kolegium, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest już stanowisko, zgodnie z którym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zatem, pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających wymienione świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany pomimo, że opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na sprawowaną opiekę. W rezultacie prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.

W niniejszej sprawie niesporne jest, że E. A. składając 11 września 2023 r. wniosek o ustalenie prawa świadczenia pielęgnacyjnego miała ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 8 czerwca 2023 r. Renta przysługuje na stałe. W toku postępowania odwoławczego, Kolegium pismami z 31 stycznia 2024 r. i 22 kwietnia 2023 r. poinformowało pełnomocnika strony, że do wydania decyzji zgodnej z żądaniem E. A., a więc przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, konieczne jest dokonanie wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a przyznaną emeryturą/rentą. W odniesieniu do powyższego Kolegium wskazało, że instytucja zawieszenia bądź wstrzymania prawa do emerytury, przewidziana w art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, (zgodnie, z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty), umożliwia dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego ze świadczeń, tj. świadczenia emertytalno-rentowego bądź pielęgnacyjnego. Wybór ten był o tyle istotny, ponieważ zawieszenie przez odwołującą prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i wstrzymanie jej wypłaty skutkować mogło odpadnięciem negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jednocześnie Kolegium wskazało, że z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy ustawy o świadczeniu wspierającym nastąpiła zmiana przepisów regulujących warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się dotychczasowe przepisy. Wobec tego zwrócono uwagę, że aby prawo do wnioskowanego świadczenia powstało do 31 grudnia 2023 r. zawieszenie prawa do pobieranej emerytury winno nastąpić przed 31 grudnia 2023 r. Do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy, strona nie przedłożyła decyzji ZUS zawieszającej wypłatę jej renty przed 31 grudnia 2023 r.

W konsekwencji, zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogą mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego E. A. nie powstało, gdyż nie została wyeliminowana przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci pobierania świadczenia rentowego.

Wobec poczynionych ustaleń Kolegium, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie Kolegium wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E. A. - reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Autor skargi wobec decyzji Kolegium podniósł zarzuty naruszenia przepisów:

1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką,

2. art. 63 ust 1 u.ś.w. poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.

3. art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sąd rozpoznał sprawę niniejszą na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o rozpoznanie sprawy we wspomnianym trybie wystąpiła skarżąca oraz organ.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Ł. o odmowie przyznania E. A. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką T. S.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn.zm.). Z dniem 1 stycznia 2024 r., na mocy art. 43 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), nastąpiła bowiem istotna zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powyższego jasno wynika, że z dniem 1 stycznia 2024 r. do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie zaliczają się opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat, do jakich należy skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawną matką.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (czyli ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja Kolegium została wydana 11 czerwca 2024 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Jak jednak wskazuje się w judykaturze, art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały spełnione w dacie złożenia wniosku, a ten złożony został przed 31 grudnia 2023 r., to przyjąć należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia owego wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. (vide: wyroki WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 marca 2024 r., II SA/Go 629/23).

W rozpatrywanej sprawie skarżąca 11 września 2023 r. zwróciła się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wobec tego w sprawie miały zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Aby więc ustalić, czy organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, należy przeanalizować, czy spełnione zostały przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w kształcie obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego możemy bowiem mówić wówczas, gdy w sprawie spełnione zostały przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2).

Świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r., nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W pierwszym rzędzie wskazać trzeba, że organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję trafnie zanegował dokonaną przez organ pierwszej instancji wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nie uwzględniała ona bowiem skutków wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W następstwie powyższego wyroku przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie. Następuje to w chwili opublikowania orzeczenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Wyrok w sprawie o sygn. K 38/13 wszedł w życie w dniu 24 października 2014 r., zaś Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zatem zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy obowiązane są uwzględnić je, wydając swoje rozstrzygnięcia po wejściu wyroku Trybunału w życie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach trafnie wobec tego stwierdziło, że Burmistrz Miasta Ł. niezasadnie oparł swoją decyzję odmawiającą przyznania E. A. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką na treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Stwierdzić w dalszej kolejności należy, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca jest córką niepełnosprawnej T. S., którą się opiekuje. Niewątpliwie więc spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny względem matki. Trafnie przyjęły wobec tego organy obu instancji, że wnioskodawczyni jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W sprawie bezsporne jest również to, że T. S. legitymuje się orzeczeniem P. w Ł. z 2 sierpnia 2017 r., którym została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezsporny pomiędzy stronami postępowania jest również zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia w jakiejkolwiek formie. Z przeprowadzonego 16 października 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że T. S. jest osobą niesamodzielną, leżącą, pampersowaną, cewnikowaną, wymaga częstych zabiegów związanych z higieną, myciem i zmianą pampersów. Podopieczna jest wdową. Jest osobą starszą, schorowaną, po przebytym udarze lewostronnym, który spowodował całkowity niedowład prawej strony oraz utratę mowy, miewa również padaczkę poudarową. Wnioskodawczyni opiekuje się matką systematycznie i z pełnym zaangażowaniem. Z pomocą drugiej osoby sadza matkę na wózek inwalidzki, zmienia pozycję matki aby zapobiec powstawaniu odleżyn, dba o jej pielęgnację (masaże, kremowanie). Podaje żywność i lekarstwa. Skarżąca karmi matkę specjalnie przygotowaną mieszanką pokarmów średnio co dwie godziny. Stan zdrowia matki wymaga zatem całodobowej opieki. Z powyższego wynika, że na gruncie kontrolowanej sprawy spełniony został również kolejny warunek, o którym stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., a mianowicie by osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i zakres tej opieki w sposób oczywisty stanowił przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

W kontrolowanej sprawie, jak trafnie oceniło Kolegium, występuje jednak przesłanka negatywna, która wyklucza prawną możliwość przyznania E. A. świadczenia pielęgnacyjnego, o której stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Mianowicie, skarżąca jest osobą uprawnioną do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przy czym do 31 grudnia 2023 r. nie zawiesiła prawa do pobierania tego świadczenia. Do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy strona nie przedłożyła decyzji ZUS zawieszającej wypłatę jej renty przed dniem 31 grudnia 2023 r.

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. SK 2/17 (opub. OTK-A 2019/36, Dz.U.2019/1257, Lex nr 2684106, www.trybunal.gov.pl) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ugruntowało się stanowisko, zgodnie z którym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zatem pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających wymienione świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, pomimo że opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na sprawowaną opiekę. W rezultacie prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyroki NSA z 18 sierpnia 2020 r., I OSK 780/20 i z 5 stycznia 2024 r., sygn. I OSK 2372/22 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach trafnie wskazało, iż wybór taki może być zrealizowany przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm., dalej w skrócie "ustawa"), stanowiącego, że prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy).

Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury, nie zmienia powyższej oceny stanowisko zajęte przez Trybunał Konstytucyjny w przywoływanym wyroku w sprawie o sygn. SK 2/17. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, który usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie, co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty z możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku, stwierdzono w nim bowiem, iż: "Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia".

Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego jest ingerencja ustawodawcy. Wprawdzie nastąpiła ona, jednak ze skutkiem dopiero od dnia 1 stycznia 2024 r. Do stanów faktycznych, występujących przed tą datą, brak stosownych unormowań ustawowych powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego i funkcjonalnego.

Jak wskazano w wyroku o sygn. SK 2/17, osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc - a zatem jest w stanie - faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Trybunału, "wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, aby znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne".

Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku w sprawie o sygn. SK 2/17, powinna zatem znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok Trybunału nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają".

Należy także zwrócić uwagę na fakt, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury czy też renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia. Dopiero bowiem, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury lub renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Wprawdzie obowiązkiem organów administracji było poinformowanie, pouczenie strony o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, co Kolegium uczyniło na etapie postępowania odwoławczego, to jednak w rozpatrywanej sprawie uchybienie mające miejsce w toku postępowania pierwszoinstancyjnego nie miało wpływu na jej rozstrzygnięcie. Jak bowiem wskazano powyżej, warunkiem stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji jest ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić wyłącznie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Innymi słowy, regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r., sygn. II SA/Łd 104/24 i przywołane tam orzecznictwo – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Złożony przez E. A. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niewątpliwie nie był kompletny, nie zawierał bowiem stosownej decyzji o zawieszeniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Uzyskiwanie zaś tego świadczenia stanowi przesłankę uniemożliwiającą przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast, jak wskazano powyżej, na gruncie art. 24 ust. 2 u.ś.r. datę, w której złożono prawidłowo wypełnione dokumenty należy rozumieć w ten sposób, że jest to moment, w którym nastąpiło skuteczne usunięcie przeszkody uniemożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. tak jak w niniejszej sprawie - złożenie dokumentu potwierdzającego skuteczne zawieszenie świadczeń emerytalno-rentowych, tj. decyzji organu rentowego. Skarżąca do 31 grudnia 2023 r. takiej decyzji nie przedstawiła. W konsekwencji, zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogły mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy. Do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie została wyeliminowana przesłanka negatywna jego ustalenia.

W świetle powyższych rozważań brak pouczenia skarżącej przez organ I instancji o możliwości zawieszenia prawa do renty (wobec zmiany stanu prawnego z dniem 1 stycznia 2024 r.) nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Aktualnie bowiem nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź ich niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 18 lat.

Podsumowując Sąd doszedł do przekonania, że w kontrolowanej sprawie organ administracji nie naruszył prawa materialnego ani też nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.

abo