Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 19/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 15(4) ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 134 par 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61 ust. 1, art. 64 ust. 7
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 października 2022 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Koszalinie, po rozpatrzeniu odwołania P. G. reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia 21 czerwca 2022 r. nr [...] w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt babci W. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w K..

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy podał, iż na mocy decyzji Centrum Usług Społecznych w K. z dnia 25 sierpnia 2021 r. W. T. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w K.. Jest ona zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt wysokości 70% swojego dochodu, przy czym kwota ta nie stanowi pełnej miesięcznej odpłatności za pobyt mieszkańca w powyższym DPS.

Organ administracji ustalił krąg zstępnych ww. mieszkanki DPS (syn oraz dwie pełnoletnie wnuczki). Do zstępnych wystosowano pismo informujące o przepisach ustawy o pomocy społecznej, dotyczących ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS a także o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, celem ustalenia możliwości wnoszenia opłat za pobyt w DPS. Ostatecznie, w zakresie pokrycia wydatków za pobyt pensjonariuszki w DPS z jej synem oraz jedną z wnuczek zostały zawarte umowy cywilnoprawne w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, określające wysokość wnoszonej przez nich opłaty. Natomiast druga z wnuczek - P. G. nie wyraziła woli zawarcia takiej umowy. W takim przypadku ustalenie wysokości opłaty następuje na podstawie decyzji administracyjnej.

W toku postępowania administracyjnego, na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że P. G. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem. Łącznie dochód w rodzinie wynosi: 9.840,92 zł, co stanowi kwotę dochodu po 4.920,46 zł na członka rodziny. Dochód ten przekraczał zatem 300% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2b) ustawy o pomocy społecznej o kwotę 3.336,46 zł, przy czym, z uwagi na zmianę wysokości kryterium dochodowego od dnia 1 stycznia 2022 roku, owo przekroczenie po tej dacie wyniosło 3.120,46 zł. Ustalono, iż stałe obciążenia finansowe rodziny wynoszą: woda 240 zł, śmieci 54 zł, media (Internet + TV) 100 zł, prąd 200 zł, kredyt mieszkaniowy 1.300 zł, raty 370 zł, gaz 300 zł.

P. G. oświadczyła, że nie ponosi odpłatności za pobyt babci w DPS z uwagi na wieloletni brak kontaktu i więzi emocjonalnych, jak również wskazała na inne wydatki związane z utrzymaniem się i opieką nad dwoma psami, w tym jednym adoptowanym z problemami zdrowotnymi,

W dniu 25 października 2021 r. P. G. wystąpiła do organu o zwolnienie z opłaty za pobyt babci w DPS z powodu braku kontaktu i więzi emocjonalnych oraz obciążeń finansowych gospodarstwa domowego, w szczególności kredytem hipotecznym i utrzymaniem dwóch psów rasowych, których koszt utrzymania miesięcznego wynosi ok. 1.200 zł (wliczając jedzenie, badania, leki, szkolenia behawiorystyczne). Wskazała też na kłopoty z własnym zdrowiem, utrzymujące się od 2015 r. Do podania wnioskodawczyni dołączyła dokumenty dotyczące ponoszonych wydatków oraz uzyskiwanych dochodów. Wnioskodawczyni wskazywała przy tym na konieczność obarczenia zobowiązaniem alimentacyjnym pozostałych wnuczek W. T., które miały największą więź z babcią. W tym zakresie ustalono, że syn i jedna wnuczka ponoszą odpłatność na podstawie umowy, natomiast, jedna z kuzynek strony jest niepełnoletnia i nie podlega obowiązkowi alimentacji.

Pismem z 7 kwietnia 2022 r. wnioskodawczyni podniosła, iż brak jest podstaw do obciążenia jej przedmiotową opłatą, zwłaszcza z powodu rażącego naruszenia przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych wobec osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Przedstawiła także swoją aktualną sytuację rodzinną i dochodową zaznaczając, że przed Sądem Okręgowym toczy się jej sprawa rozwodowa i obecnie z mężem prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Wnioskodawczyni partycypuje po połowie w opłatach stałych związanych z bieżącymi zobowiązaniami. Obecnie dochodem strony jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 4.823,15 zł.

Organ przyjął przy orzekaniu, iż ustalona w wywiadzie sytuacja rodzinna wnioskodawczyni ulegała zmianie w związku z rozwodem. Centrum Usług Społecznych, w oparciu o art. 107 ustawy o pomocy społecznej, ponownie wystąpiło w dniu 14 kwietnia 2022 r. do właściwego Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie ze stroną aktualizacji wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi z dnia 4 maja 2022 r. OPS w K. poinformował, iż pomimo wysłanego wezwania z prośbą o nawiązanie kontaktu w celu przeprowadzenia wywiadu, P. G. nie skontaktowała się z tamtejszym Ośrodkiem. Natomiast w odpowiedzi nadesłała oświadczenie wraz z kopią wyżej przywołanego wyżej pisma z dnia 7 kwietnia 2022 r., w którym podtrzymuje swoje argumenty oraz stanowisko w przedmiotowej sprawie. Wnioskodawczyni nie wyraziła zatem zgody na aktualizację wywiadu środowiskowego, wskutek czego aktualizacja wywiadu środowiskowego nie została przeprowadzona.

W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy CUS w K. wydał w dniu 21 czerwca 2022 r. decyzję, którą ustalono P. G. od czerwca 2022 r. opłatę za pobyt W. T. w DPS wysokości: 2.495,15 zł miesięcznie (pkt I). Na mocy tej samej decyzji w pkt II odmówiono całkowitego zwolnienia zobowiązanej z opłaty za pobyt babci w DPS. W pkt III zwolniono ją z powyższej odpłatności częściowo, ustalając opłatę na kwotę 1.601,68 zł miesięcznie

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wyjaśnił w szczególności, iż organ pomocy społecznej jest zobowiązany dążyć do zaspokojenia odpłatności za pobyt mieszkańców domu pomocy społecznej w kolejności wskazanej w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. zstępnych przed gminą. Winien też działać z dbałością o finanse publiczne dążąc do pozyskania odpłatności od osób zobowiązanych, adekwatnej do ich dochodów, zasobów finansowych oraz możliwości. Nadmieniono, iż zwolnienie z powodów wskazywanych przez stronę jest fakultatywne, przy czym zwalniając skarżącą częściowo z opłaty uwzględniono nowe okoliczności opisane w piśmie z dnia 7 kwietnia 2022 r., dotyczące sytuacji rodzinnej i dochodowej.

Wyjaśniając wysokość zwolnienia wskazano, że dochód wnioskodawczyni przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę 2.495,15 zł. Uwzględniono, iż ponosi ona koszty stałe tj. po ˝: kredytu hipotecznego, kredytu na sprzęt domowy, opłat za gaz, opłat za energię elektryczną, wywóz śmieci, dostarczanie wody, internet, TV, telefon, paliwo na dojazdy do pracy, żywność dla psów i ich badania weterynaryjne. W ocenie organu I instancji, wnioskodawczyni nie dostarczyła wystarczających dowodów na całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności. Natomiast długotrwałe obciążenie strony gospodarstwa domowego w postaci spłaty kredytu hipotecznego (1/2 raty w wysokości 893,49 zł) może stanowić podstawę odliczenia tego wydatku z kwoty ustawowego przekroczenia 300% kryterium dochodowego (tj. 2.495,15 zł - 893,47 zł = 1.601.68 zł). Dlatego też organ I instancji w części przychylił się do wniosku z dnia 25 października 2021 r.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez stronę w zakresie pkt II i pkt III tj. co do braku całkowitego zwolnienia z opłat za pobyt babci w DPS oraz wysokości przyznanego zwolnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie w zaskarżonym zakresie ustaliło, że decyzja w niezaskarżonej części tj. co do pkt I, stała się ostateczna. Dalej zaś, po obszernym przywołaniu mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o pomocy społecznej tj. art. 61 ust. 1, art. 64, art. 64a, a także poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczących, rozumienia pojęcia naruszenia przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych Kolegium oceniło, iż decyzja w zaskarżonej części jest prawidłowa. Zdaniem organu odwoławczego, odmowa całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt pani W. T. w DPS, jak również częściowe zwolnienie z tej opłaty wobec skarżącej nastąpiło w sposób właściwy, po myśli art. 64 u.p.s., bo ten przepis miał w niniejszej sprawie zastosowanie.

Kolegium uznało, że nie można zarzucić stronie odwołującej, że odmówiła przeprowadzenia kolejnego wywiadu środowiskowego, ponieważ skarżąca uczestniczyła wcześniej w przeprowadzanym wywiadzie środowiskowym, a następnie na skutek zaistniałych zmian w jej życiu osobistym wykazała w swoich pismach aktualną sytuację rodzinną i majątkową, którą w efekcie organ I instancji wziął pod uwagę przy ustalaniu wysokości odpłatności za DPS w drodze decyzji administracyjnej.

Nadto uznano, iż organ I instancji nie przekroczył granic swobodnego uznania przy rozpatrywaniu wniosku strony o zwolnienie jej z ustalonej odpłatności, gdyż uwzględnił jej sytuację i w pkt III decyzji i częściowo zwolnił z opłaty, tj. o prawie połowę.

Zdaniem Kolegium nie było podstaw do całkowitego zwolnienia strony z odpłatności za pobyt babci w DPS, gdyż jej sytuacja nie jest na tyle szczególna, aby nie mogła ponieść ciężaru uiszczenia, opłaty w wysokości 1.601,68 zł. miesięcznie. Niewątpliwie jest to kwota znaczna, jednak stan zdrowotny oraz sytuacja osobista i majątkowa P. G. nie kształtuje po jej stronie słusznego interesu w całkowitym zwolnieniu z tej opłaty, który przewyższałby wartością interes społeczny przejawiający się w realizacji zasady pomocniczości, w której koszty pobytu w domu pomocy społecznej są pokrywane ze środków publicznych dopiero w ostatniej kolejności. Nie ma żadnych podstaw do przyjmowania, że powiązanie wskazanych przez stronę okoliczności (zdrowotnych, rodzinnych itp.) z koniecznością poniesienia przez stronę odpłatności w ustalonej wysokości stanowi zagrożenie dla prawidłowego przebiegu leczenia, wychowywania psów rasowych i bieżącego utrzymania, względnie wprowadzenia sytuacji zagrożenia finansowego wynikającego z posiadania jednego źródła dochodu, konieczności spłacania kredytu i ponoszenia wydatków.

Co do możliwości całkowitego zwolnienia z opłaty ze względu na relację pomiędzy stroną a jej babcią przyjęto, że przesłanką zwolnienia fakultatywnego jest wykazanie przez osobę ubiegającą się o zwolnienie, w szczególności na podstawie dokumentów, rażącego naruszenia przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Tymczasem P. G., choć podnosi, że babcia naruszyła obowiązki rodzinne względem niej, to w swoich twierdzeń nie wykazała. Również oświadczenie dołączone do odwołania, ojca strony i jednocześnie syna i W. T., mimo, że jest nacechowane dużą dozą emocjonalności, nie stanowi dokumentu potwierdzającego rażące naruszenie przez W. T. prawidłowych relacji z wnuczką.

Pismem z 16 grudnia 2022 r. pełnomocnik skarżącej wniósł skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego zarzucając kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie:

1. prawa procesowego tj. art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy właściwym było jej uchylenie w zaskarżonej części i zmiana poprzez zwolnienie całkowite skarżącej z opłaty za pobyt w DPS W. T.;

2. prawa procesowego tj. art. 7, 77 § 1, 80 kpa, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło organ do błędnego wniosku, że zaskarżone orzeczenie organu I instancji należało utrzymać w mocy, poprzez nieprawidłowe uznanie, że zasadnym jest obciążenie skarżącej opłatą wskazaną w decyzji, a niezasadnym zwolnienie skarżącej z tej opłaty w całości, z uwagi na fakt, że organ II instancji bezzasadnie pominął, że skarżąca wykazała rażące naruszenie przez W. T. innych obowiązków rodzinnych względem skarżącej, a także wykazała, że nie jest w stanie łożyć na babkę, aż 1.601,68 zł na miesiąc, zatem organ nieprawidłowo zebrał, rozpatrzył i ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy;

3. błędną wykładnię i nieuwzględnienie kwestii uwidocznionych przez skarżącą w swoim stanowisku, potwierdzonym pisemnym oświadczeniem I. M., że babka skarżącej naruszała wobec niej i jej ojca, a swojego syna obowiązki rodzinne - wyzywała i poniżała ją oraz jej rodziców, uniemożliwiała współzamieszkiwanie, a z uwagi na to rodzina skarżącej zmuszona była wyprowadzić się od niej i nie utrzymywała z nią żadnego kontaktu przez kilkadziesiąt lat,

4. błędną wykładnię, poprzez uznanie, że oświadczenie strony oraz jej ojca spisane na piśmie nie jest wystarczające do wykazania faktu, że babka nie realizowała wobec skarżącej obowiązków rodzinnych i zachowywała się wobec nich nagannie z punktu widzenia moralnego i społecznego, z błędnym pominięciem okoliczności, że fakty, na które powołuje się skarżąca są trudne do wykazania, zwłaszcza, że miały miejsce kilkadziesiąt lat temu, nadto dotyczą wieloletnich zaniechań wykonywania obowiązków rodzinnych babki wobec wnuczki, zatem pisemne oświadczenia strony i ojej ojca są środkiem wystarczającym, aby okoliczność tę wykazać, skoro organ nie znalazł podstaw, aby odmówić twierdzeniom odwołującej oraz jej ojca przymiotu wiarygodności.

Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji w zakresie pkt II i III.

W uzasadnieniu powyższego stanowiska zarzucono, iż organ całkowicie pominął racjonalną argumentację skarżącej, że z uwagi na upływ czasu, może tę okoliczność wykazać jedynie oświadczeniami świadków wydarzeń sprzed kilkunastu lat. Skarżąca wie, że w tamtym czasie miały miejsce liczne interwencje policji, jednak obecnie mimo poszukiwań dokumentów w archiwach, nie udało się jej ich odnaleźć, tym bardziej, że nie jest w stanie ich umiejscowić w czasie co do dnia, a jedynie sprecyzować co do pewnego okresu. Jako wystarczające organ winien uznać oświadczenie jej i jej ojca, tymczasem organ błędnie uznał, że są to dowody niewystarczające. Faktem jest, że skarżąca nigdy nie miała z babką żadnej relacji, z uwagi na fakt, że zarówno ją, jak i jej rodzinę ze strony babki spotkały wyłącznie niegodziwości, wyzwiska i poniżanie. Nie jest zasadnym, aby w takiej sytuacji była ona zobowiązana utrzymywać babkę w DPS. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że w mieszkaniu babki zamieszkuje jej inna wnuczka, która nie dość, że korzysta z jej majątku, to całe życie mogła liczyć na pomoc i wsparcie babki. To ona, zdaniem skarżącej, winna być obciążona opłatą za zamieszkiwanie babki w DPS, jako najbliższa rodzina.

Nadto wskazano, że uwagi na negatywną decyzję organu, w ostatnim czasie skarżącej udało się pozyskać dodatkowe oświadczenia od poszukiwanych członków rodziny - bezpośrednich świadków, którzy na piśmie potwierdzają, że babka skarżącej zachowywała się wobec niej i jej rodziny w sposób niegodziwy, uniemożliwiała im współzamieszkiwanie, a także że faktycznie w sytuacjach agresji była wzywana policja.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej, organy pominęły też oświadczenie jakie skarżąca składała w ramach rodzinnego wywiadu środowiskowego, że już jako 4-5 letnia dziewczynka, kiedy z rodzicami mieszkała wraz z babką była świadkiem kłótni inicjowanych przez nią, wyzwisk słowami powszechnie obelżywymi jej ojca, wzywania policji i służb przeciwko rodzinie. Pamięta, że nawet jak się bawiła babce to przeszkadzało i ją krytykowała oraz wyzywała razem ze swoją córką L. . Jej rodzice, by ją i siebie chronić musieli wyprowadzić się z mieszkania babki, mimo że nie mieli dokąd, ale nie mogli dłużej żyć w strachu, wyzwiskach i poniżaniu. W ocenie pełnomocnika, skarżąca udokumentowała rażące naruszenia przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty poprzez swoje twierdzenia, a tym organ nie odmówił przymiotu wiarygodności.

Wskazano, że przepis art. 64 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej przewiduje wprawdzie otwarty katalog przesłanek, ale ustawodawca pod pojęciem okoliczności uzasadniających zwolnienie z odpłatności, nie przyjął tylko okoliczności ściśle związanych z sytuacją ekonomiczną osoby zobowiązanej. W sytuacjach szczególnych, a wśród nich mieszczą się naganne relacje skarżącej z babcią, organy winny ocenić ich ważność i wpływ na ewentualne zwolnienie z odpłatności. Konstatując prawidłowa wykładnia przepisu art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej powinna prowadzić do wniosku, że stosunki rodzinne między babką a zobowiązaną do partycypowania w kosztach utrzymania w DPS wpisują się w przesłankę naruszenia przez W. T. "innych obowiązków rodzinnych wobec osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty" takich jak np. obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się, utrzymywania ze sobą kontaktów. Przy tym pojęcie obowiązków rodzinnych może być interpretowane szeroko, do kategorii, której mogą być zaliczane obowiązki wynikające zarówno z przepisów prawa, jak też obowiązki o charakterze czysto moralnym czy społecznym.

Nadto, organ II instancji bezzasadnie pominął okoliczność, że obciążenie skarżącej opłatą w kwocie ponad 1.600 zł na miesiąc wpłynie na to, że skarżąca będzie miała trudności w zaspokojeniu swoich podstawowych potrzeb. Skarżąca nadal płaci raty kredytowe, a z uwagi na rozwód prawdopodobnie będzie zmuszona w przyszłym roku opuścić mieszkanie, które obecnie zajmuje i wynająć inne. Przy powyższym obciążeniu skarżącej na to nie stać i zmuszona jest nadal zamieszkiwać z byłym mężem. Organy I i II instancji bezzasadnie pominęły również stan zdrowia skarżącej oraz fakt, że ma ona na utrzymaniu dwa psy. Zwierzęta nie są one oczywiście ważniejsze od potrzeb człowieka, jednakże skarżąca zaadoptowała je, kiedy nie toczyła się niniejsza sprawa i miała większe możliwości finansowe.

W odpowiedzi na powyższą skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, i obejmuje również orzekanie m.in. w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym (vide: art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.").

Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem skargi jest decyzja Kolegium, którą negatywnie rozpatrzono odwołanie skarżącej, kwestionującej rozstrzygnięcie organu I instancji jedynie w zakresie odmowy całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS i orzekające o częściowym zwolnieniu z powyższego obowiązku, odpowiadającym swoją wysokością wartości wykazywanych wydatków z tytułu kredytu hipotecznego. W następstwie skarżonego rozstrzygnięcia organów administracji miesięczne obciążenie związane ze współfinansowaniem pobytu jej babci w DPS zostało zmienione z kwoty z 2.495,15 zł miesięcznie na 1.601,68 zł miesięcznie.

W sprawie nie jest sporną okoliczność, iż skarżąca należy do kręgu osób określonych w art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.) a także to, że jej dochód przekracza kryterium dochodowe określonego w art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Nadto należy stwierdzić, iż decyzja organu I instancji nie została zaskarżona w pkt I, tj. ustalającym od czerwca 2022 r. ustalić opłatę za pobyt babci skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w wysokości: 2.495,15 zł miesięcznie. Tym samym stała się ostateczna w tej części.

Skarżąca w toku postępowania, począwszy od wniosku z 22 października 2022 r., konsekwentnie domagała się całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS i na żadnym etapie postępowania nie wyrażała woli ponoszenia opłat z tego tytułu w jakiekolwiek wysokości. Wyrażenie woli w tym zakresie mogło przybrać formę negocjacji z organem co do wysokości opłaty i dążenia do zawarcia w tym zakresie stosownej umowy, względnie wskazania wysokości oczekiwanego zwolnienia lub kwoty, którą skarżąca jest w stanie uiszczać tytułem częściowego pokrycia kosztów pobytu babci w DPS. Również w skardze wyraźnie wskazano, iż w ocenie skarżącej właściwym rozstrzygnięciem organu odwoławczego było zwolnienie skarżącej z opłat w całości, a kwestionując wysokość przyznanego częściowego zwolnienia, nie wskazano jakie inne ewentualne częściowe zwolnienie w ocenie strony byłoby prawidłowe, adekwatne do jej sytuacji finansowej. W tym zakresie pełnomocnik skarżącej ograniczył się do oświadczenia, iż pozostała po zwolnieniu opłata, w kwocie ponad 1.600 zł na miesiąc, wpłynie na to, że skarżąca będzie miała trudności w zaspokojeniu swoich podstawowych potrzeb, albowiem nadal płaci raty kredytowe, a z uwagi na rozwód prawdopodobnie będzie zmuszona w przyszłym roku opuścić mieszkanie które obecnie zajmuje i wynająć inne.

W istocie zatem istota sporu w badanej sprawie sprowadza się do weryfikacji, czy organy rozpatrując wniosek o całkowite zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt babci skarżącej w DPS w zgodny z prawem sposób odmówiły zwolnienia w całości natomiast zwolniły wnioskodawczynię z tego obowiązku w części. A nadto czy kwota zwolnienia został ustalone w sposób zgodny z prawem.

Marterialnoprawną podstawę (częściowego) zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babci w DPS stanowił art. 64 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym, osoby obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności, jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Podstaw całkowitego zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS pełnomocnik skarżącej upatruje w szczególności art. 64 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej wywodząc, iż w toku postępowania administracyjnego własnymi oświadczeniami o rażącym naruszeniu przez babkę obowiązków rodzinnych wobec skarżącej oraz oświadczeniem ojca dołączonym do odwołania, dowiedziono powyższej okoliczności. Przy czym do skargi dołączono dodatkowo oświadczenia mające potwierdzić, że w okresie wspólnego mieszkania rodziców wraz z skarżącą u babki dochodziło do awantur i nieporozumień także takich, do których była wzywana policja. Nadto mają one dowodzić, że skarżąca nie była traktowana jak wnuczka czego wyrazem było to, że była ciągle krytykowana oraz np. na dzień babci aktualna mieszkanka DPS nie przychodziła do przedszkola i była zastępowana przez ciotkę. Cała zaś sytuacja zmusiła ojca skarżącej wraz z rodziną do wyprowadzki od babci a kontakty nigdy się nie naprawiły.

W ocenie Sądu organy w dopuszczalny sposób oceniły przedstawione im przez skarżącą dowody i argumenty mające dowodzić zaistnienie przesłanki uzasadniającej całkowite zwolnienie z opłat za pobyt w DPS i prawidłowo, działając w ramach należycie uzasadnionego uznania administracyjnego uznały, iż nie wykazano podstaw do przyznania całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłat.

W powyższym zakresie należy dostrzec, iż zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej, to na skarżącej leżało wykazanie, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, zaistnienie rażącego naruszenia przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Kolegium na podstawie powszechnie przyjętych zasad, przyjęło rozumienie pojęć "rażącego uchybienia" i "innych obowiązków rodzinnych" i zasadnie zestawiło je z ciążącym na organach administracji obowiązkiem rozważania sprawy w kontekście ważenia interesu publicznego interesem obywatela. Trafnie zwrócono też uwagę, iż organ pomocy społecznej jest zobowiązany dążyć do zaspokojenia odpłatności za pobyt mieszkańców domu pomocy społecznej w kolejności wskazanej w art. 61 ust. 1 ustawy pomocy społecznej, tj. zstępnych przed gminą. Winien też działać z dbałością o finanse publiczne dążąc do pozyskania odpłatności od osób zobowiązanych, adekwatnej do ich dochodów, zasobów finansowych oraz możliwości. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że zwolnienie członków rodziny pensjonariusza w DPS z obowiązku ponoszenia opłat w całości lub części, wobec braku innych zobowiązanych pokrywających takie koszty oznacza, iż wydatki te zostaną pokryte przez gminę, a w istocie przez wszystkich podatników.

Zdaniem Sądu organ administracji w należy rozważył przedstawione mu dowody i argumenty oraz dokonał dopuszczalnej i prawidłowej ich oceny nie przekraczając w toku orzekania grancie uznania administracyjnego. Nie sposób bowiem dostrzegać, iż oświadczenie ojca skarżącej (dołączone dopiero do odwołania) koncentruje się na kwestionowaniu działania pracowników organu I instancji, którzy mieli w "niegodziwy" sposób wprowadzić w go błąd, wskutek czego zobowiązał się do pokrywania kosztów pobytu matki w DPS w wysokości 100 zł miesięcznie. W zakresie relacji skarżącej z babcią jej ojciec oświadczył natomiast lakonicznie, iż babcia jest dla niej osobą obcą, która wyrzuciła jej ojca wraz z rodziną z domu, gdy skarżąca była maleńka a potem nękała ich przez całe życie wraz córką. W tym samym oświadczeniu wskazał on innych członków rodziny jako bardziej predystynowanych do częściowego finasowania pobytu pensjonariuszki w DPS.

W tym miejscu należy podkreślić, iż ustawodawca wskazuje, że naruszenia obowiązków rodzinnych uzasadniające zwolnienie mają mieć charakter "rażących". Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że określenie "rażący" znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży".

Jak wskazywała skarżąca do sytuacji konfliktowych w rodzinie, w okresie wspólnego zamieszkiwania, była wzywana policja. Brak jest jednak dowodów, a nawet nie zostało uprawdopodobnione, aby w następstwie stosownych interwencji tego organu były względem jakichkolwiek osób podejmowane dalsze działania inne niż stricte prewencyjne. Warto też zauważyć na swoistą niekonsekwencję stanowiska skarżącej i jej pełnomocnika w tym zakresie, którzy wskazują, iż to babcia wraz ze swoją córką składała do dzielnicowego skargi na skarżącą oraz jej rodziców natomiast rodzice skarżącej nie zgłaszali nagannych zachowań jej babci żadnej instancji, by uniknąć "stresu i chodzenia po sądach" (tak oświadczenie skarżącej z 22 października 2021 r. na k. 54). Natomiast z drugiej strony, w skardze podniesiono, iż w okresie wspólnego zamieszkiwania do domu "w sytuacjach agresji babki wzywane były interwencje policji" k. 4 skargi).

Także opisane przez skarżącą i jej ojca okoliczności dotyczące poczucia "odsunięcia od babci", braku jej uczestniczenia w uroczystościach przedszkolnych oraz rodzinnych takich jak urodziny, brak ciepłych relacji babci z ojcem skarżącej i nią samą a także przykrości wyrządzone rodzicom skarżącej i jej samej kiedy była dzieckiem, jakkolwiek niewątpliwie dają podstawy do stwierdzenia, iż relacje w rodzinie nie zostały ukształtowane w sposób w pełni prawidłowy, to przy ocenie czy dochodziło do rażącego naruszenia przez mieszkańca DPS obowiązków rodzinnych w sposób rażący, nie można było pominąć, iż powyższe okoliczności zostały opisane one zostały w sposób wysoce subiektywny.

W oparciu o powyższe organy administracji były uprawnione do stwierdzenia, iż brak jest wystarczających podstaw do uznania, że mieszkaniec DPS dopuścił się względem skarżącej - i to w sposób rażący - obowiązków rodzinnych.

Przyjętego stanowiska organów w tym zakresie nie podważają oświadczenia dołączone do skargi. Przy czym należy odnotować, iż nie zostały one przedstawione organom administracji w toku postępowania, a zostały pozyskane przez skarżącą dopiero "z uwagi na negatywną decyzję organu". Przy czym opisane w owych oświadczeniach interwencje policji, w sytuacji, gdy nie wiadomo czego one dotyczyły, jakie ustalenia poczynili funkcjonariusze i jakie podjęli działania, nie daje podstaw do stwierdzenia, iż zaistniały okoliczności uzasadniające całkowite zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS.

Jakkolwiek skarżąca nie wnioskowała wyraźnie o częściowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat, należy uznać, iż organ poznawszy argumentację skarżącej oraz jej sytuację finansową i rodziną był uprawniony do orzeczenia o takim częściowym. Przy czym uzasadnienie w powyższym zakresie zostało racjonalnie i przekonująco przedstawione a organy uwzględniły też, iż w czasie trwania postępowania doszło zmiany sytuacji rodzinnej skarżącej i zasadnie, mimo braku pełnej współpracy w poczynieniu ustaleń, uwzględniły długotrwałe obciążenie gospodarstwa domowego skarżącej w postaci spłaty kredytu hipotecznego. Podstawy do takiego zwolnienia dawał w szczególności art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

Należy mieć na względzie, iż ustawodawca określił kryterium dochodowe poniżej którego zobowiązany nie powinien ponosić opłat za pobyt członka rodziny w DPS. Niewątpliwie przy określaniu tej kwoty uwzględniono typowe wydatki osób zobowiązanych takie jak bieżące koszty utrzymania w tym związane z dbałością o swoje zdrowie. Organy prawidłowo uznały, że skarżąca nie wykazała, aby pozostała jej do dyspozycji kwota z dochodu nie pozwalała jej na zaspokojenie niezbędnych potrzeb w tym dotyczących zdrowia. Natomiast fakt, iż w przyszłości, w związku z możliwą koniecznością wynajęcia mieszkania koszty te mogą ulec zmianie, nie mogło zostać uwzględnione w dacie orzekania przez organy, skoro nie jest jasne w jaki sposób powyższe przyszłe i niepewne zdarzenie miałoby wpłynąć na obciążenia finansowe skarżącej i jak w takim przypadku zostaną ukształtowane istniejące na dzień orzekania zobowiązania związane z aktualnym miejscem zamieszkania.

Jeśli chodzi natomiast o zasadność ponoszenia kosztów pobytu babci przez innych jej zstępnych należało dostrzec, iż organ zawarł z innymi zobowiązanymi stosowne umowy. Ustalenie odpłatności decyzją administracyjną wobec skarżącej stanowiło obowiązek organu administracji, w sytuacji jednoznacznej odmowy zawarcia umowy i dalszego żądania całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.