Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 418/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 2d
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Protokolant: referent Ksawery Sobczak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 12 maja 2023 r. nr SKO 4103/531/2023 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Żarów z dnia 24 marca 2023 r. nr OPS.DPS.4220.2.2023.KP; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu na rzecz P. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. G. (dalej: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 12 maja 2023 r. nr SKO 4103/531/2022 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Żarów (dalej: Burmistrz, organ pierwszej instancji) z dnia 24 marca 2023 r. nr OPS.DPS.4220.2.2023.KP o ustaleniu odpłatności za pobyt ojca skarżącego E. G. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. (dalej: DPS) w kwocie 536, 25 zł miesięcznie począwszy od dnia 1 marca 2021 r.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że ojciec skarżącego przebywa od 21 lutego 2020 r. w DPS na podstawie decyzji z dnia 21 lutego 2020 r., co ze względu na treść art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej: u.p.s.) skutkowało koniecznością ustalenia odpłatności za pobyt w DPS. Ostateczną decyzją z 6 maja 2021 r. Burmistrz ustalił odpłatność za pobyt w DPS w kwocie 1387, 27 zł.

Burmistrz ustalił, że E. G. posiada dwóch synów, w tym skarżącego, którzy zobowiązani są do wnoszenia odpłatności za pobyt w DPS na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

W dniu 23 marca 2021 r. organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy ustalając, że skarżący tworzy wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Ustalił łączny dochód rodziny (6 360, 74 zł) oraz dochód na osobę w rodzinie (2 120, 25 zł), który przekracza 300% kryterium dochodowego (1 584 zł, tj. 3x528 zł) i wyliczył kwotę opłaty w wysokości 536, 25 zł (jako różnicę pomiędzy dochodem a 200% kryterium dochodowego), którą skarżący winien wnosić miesięcznie za pobyt ojca w DPS. Skarżący w dniu 26 maja 2021 r. złożył pisemne oświadczenie o odmowie podpisania umowy – zawieranej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. - dotyczącej ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Skutkiem tego Burmistrz ustalił względem skarżącego wysokość tej opłaty na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s. decyzją z dnia 29 czerwca 2021 r. W wyniku odwołania SKO decyzją z 18 sierpnia 2021 r. utrzymało decyzję Burmistrza w mocy.

Na skutek skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (WSA) prawomocnym wyrokiem z dnia 28 lipca 2022 r. o sygn. akt IV SA/Wr 716/21 uchylił decyzję SKO z dnia 18 sierpnia 2021 r. stwierdzając niezastosowanie art. 103 ust. 2 u.p.s. Wskazał, że skarżący odmówił zawarcia umowy w sprawie ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, ale nie odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Taka sytuacja wymaga od organu uwzględnienia nie tylko dochodu wyliczonego w sposób określony w art. 6 i art. 8 u.p.s., który określa górne granice tej odpłatności, ale także faktyczne możliwości skarżącego ponoszenia tej odpłatności. O dnia 4 października 2019 r. przepis art. 62 ust. 2d u.p.s. obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s., a więc nie tylko warunku dochodowego określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) u.p.s., ale również możliwości skarżącego, co zostało w sprawie pominięte.

Decyzją z 5 grudnia 2022 r. SKO uchyliło decyzję Burmistrza z dnia 29 czerwca 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji ze względu na konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy.

Po przeprowadzeniu postępowania w nakazanym zakresie Burmistrz decyzją z dnia 24 marca 2023 r. wydaną na podstawie m.in. art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b i ust. 2d oraz art. 103 ust. 2 u.p.s., ustalił wysokość odpłatności za pobyt ojca w DPS w kwocie 536, 25 zł miesięcznie począwszy od 1 marca 2021 r. Ustalił, w oparciu do wywiad środowiskowy z 23 marca 2021 r. i pozyskane w ponownym postępowaniu dowody, w tym oświadczenie z 12 stycznia 2023 r. oraz z 16 marca 2023 r. i dokumenty do nich załączone, że rodzina skarżącego ponosi stałe miesięczne opłaty (czynsz, kredyt, opłaty mieszkaniowe, zakup leków) wynoszące ok. 5 000 zł, co nie stanowi przeszkody w poniesieniu opłaty za pobyt ojca w DPS. Wskazał, że skarżący w dniu 17 lutego 2023 r. oświadczył, że może ponosić opłatę w wysokości 100 zł miesięcznie, co organ pierwszej instancji uznał za odmowę podpisania umowy w sprawie odpłatności za pobyt ojca w DPS. Powołując się na zebrane dowody obrazujące sytuację rodzinną, dochodową i osobistą skarżącego Burmistrz ocenił, że nie uzasadniają one zmniejszenia zdolności skarżącego do ponoszenia opłaty. Nie stwierdził zaistnienia przesłanki zwolnienia z opłaty zgodnie z art. 64 u.p.s., w tym szczególnie w zakresie pkt 7, ponieważ skarżący mimo opisania naruszeń obowiązków rodzinnych przez ojca (pismo z 6 lutego 2023 r., 16 marca 2023 r.) nie przedstawił dokumentu potwierdzającego te okoliczności. Uznał, że w wyniku analizy sytuacji dochodowej rodziny skarżącego z uwzględnieniem ograniczeń z art. 61 ust. 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s., posiada ona środki umożliwiające dokonywanie odpłatności za pobyt ojca skarżącego w DPS w kwocie większej niż 100 zł.

W wyniku odwołania zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 24 marca 2023 r. W uzasadnieniu wskazało, że zawarcie umowy w sprawie odpłatności za pobyt ojca skarżącego w DPS w zaproponowanej przez skarżącego kwocie 100 zł miesięcznie jest niemożliwie, ponieważ materiał dowody nie wskazuje, aby można było zmniejszyć zdolność skarżącego do ponoszenia opłaty. Nie stwierdziło też zaistnienia przesłanki zwolnienia opłaty za pobyt ojca skarżącego w DPS, wynikającej z art. 64 pkt 7 u.p.s. ponieważ skarżący nie potwierdził żadnym dowodowem, a w szczególności dokumentem wskazanym w tym przepisie, braku troski o rozwój psychiczny i fizyczny dziecka, brak wzajemnego szacunku i wspierania – na co wskazywał skarżący w oświadczeniu z 6 lutego 2023 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Wniósł też o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi na okoliczność stanu zdrowia skarżącego. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez błędną ocenę dowodów przeprowadzoną w sposób wybiórczy i w konsekwencji błędne ustalenie faktycznych możliwości skarżącego ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, w tym w wysokości wyższej niż 100 zł, i arbitralne ustalenie tej odpłatności w kwocie 536, 25 zł. Z ostrożności procesowej zarzucił też naruszenie art. 112 w zw. z art. 9 k.p.a. przez błędne pouczenie o środku zaskarżenia (sprzeciw zamiast skarga). Zarzucił też naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 103 ust. 2, art. 64 pkt 2, pkt 3 i pkt 7 u.p.s. szczegółowo wskazując sposób naruszenia i jego skutek w sprawie. W uzasadnieniu skargi obszernie rozwinął zgłoszone zarzuty i wnioski odwołując się do wykładni prawa popartej orzecznictwem sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podał, że podtrzymuje wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na zerwane relacje z winy ojca, ewentualnie wnosi o ustalenie opłaty w wysokości proponowanej przez skarżącego. Skarżący wyjaśnił zaniedbania ojca względem skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Kontrola legalności dotyczy decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej względem skarżącego jako zstępnego (syn) osoby skierowanej (ojciec) do domu pomocy społecznej.

Na wstępie Sąd podkreśla, że sprawa była poddana kontroli sądowej tutejszego Sądu, który w prawomocnym wyroku z dnia 28 lipca 2022 r. o sygn. akt IV SA/Wr 716/21 przedstawił ocenę prawną na gruncie stosowania art. 61 ust. 2d oraz art. 103 ust. 2 u.p.s. Wskazał, że skoro skarżący nie odmawiał przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, to organ wydając decyzję ustalającą odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, powinien uwzględnić nie tylko dochód wyliczony w sposób określony w art. 6 i art. 8 u.p.s., który określa górne granice tej odpłatności, ale także faktyczne możliwości skarżącego ponoszenia tej odpłatności. We wskazaniach co do dalszego postępowania zobowiązał organ do oceny możliwości ponoszenia opłaty przez konkretnego zobowiązanego już na etapie określania, która to ocena powinna być poczyniona zgodnie z zasadami wynikającymi z k.p.a.

Organy orzekające w sprawie oraz Sąd oceną tą są związane na podstawie art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a.

Wedle skarżącego, ustalona przez organ opłata za pobyt ojca skarżącego w DPS jest arbitralna. Skarżący nie odmówił zawarcia umowy dotyczącej opłaty za pobyt ojca w DPS, lecz w oświadczeniu z 17 lutego 2023 r. wskazał kwotę umowną 100 zł, którą byłby w stanie ponieść miesięcznie bez uszczerbku dla utrzymania rodziny. Organ nie uwzględnił okoliczności zmniejszającej zdolność skarżącego do ponoszenia opłaty (np. płatne wizyty lekarskie ze względu na przewlekłe choroby skarżącego, czasowe zatrudnienie żony skarżącego). Zgłaszana organowi trudna sytuacja materialno-bytowa skarżącego, a także rażące naruszanie przez ojca skarżącego obowiązku alimentacyjnego uzasadniają zastosowanie zwolnienia z opłaty, a art. 64 ust. 7 u.p.s. zawiera otwarty katalog dokumentów potwierdzających te okoliczności.

Wedle organu, przeprowadzone postępowanie zgodnie ze wskazaniami z ww. wyroku WSA wykazało, że skarżący posiada środki umożliwiające ponoszenie odpłatności za pobyt ojca w DPS w kwocie większej niż oświadczone 100 zł. Zaproponowana kwota 100 zł nie jest możliwa do uwzględnienia i świadczy o tym, że skarżący nie jest skłonny do podpisania umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. z ustaloną przez Burmistrza kwotą. Uzasadnione było więc zastosowanie art. 61 ust. 2d u.p.s. W wyliczeniu kwoty opłaty uwzględnione zostały ograniczenia wynikające z art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz art. 103 ust.2 u.p.s. Zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. nie zostało uwzględnione z powodu braku udokumentowania przez skarżącego okoliczności uzasadniających zwolnienie.

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

W art. 61 ust. 1 u.p.s. ustawodawca określił krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty oraz kolejność realizacji tego obowiązku.

Zgodnie z ust. 1 obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Wynikający zatem z ww. przepisów u.p.s. obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciąży z mocy prawa na określonych podmiotach, jednak wymaga on skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i co do osoby nim obciążonej co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, dostępna w Centralnej Bazie: Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Przy tym decyzja ustalająca opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny i może wywierać skutki z mocą wsteczną. Zatem obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych kreuje dopiero decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. (wyrok NSA z 22 września 2017 r., I OSK 704/17 i powołane tak orzecznictwo, CBOSA).

Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.).

W sprawie nie jest sporne, że w dniu 23 marca 2021 r. został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy dotyczący skarżącego.

Nie ma też sporu, że nie została zawarta - w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. - umowa dotycząca odpłatności za pobyt ojca w DPS.

Z akt administracyjnych sprawy niewątpliwie wynika, że skarżący nie podpisał doręczonej mu (na zwrotce brak daty doręczenia) umowy ws. odpłatności za pobyt ojca w DPS.

Mając na uwadze przytoczone przepisy oraz związanie ww. prawomocnym wyrokiem co do wykładni prawa oraz ww. bezsporne ustalenia w sprawie, to SKO prawidłowo przyjęły, że zastosowanie ma art. 61 ust. 2d u.p.s. Według brzmienia tego przepisie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Niepodpisanie umowy ws. odpłatności za pobyt ojca skarżącego w DPS, doręczonej skarżącemu w 2023 r. należy traktować jako odmowę zawarcia umowy ze skutkami prawnymi z art. 61 ust. 2d u.p.s.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organy podjęły czynności w celu ustalenia możliwości skarżącego i jego rodziny w poniesieniu odpłatności za pobyt ojca skarżącego w DPS. Dowody potwierdzające wykonanie tych czynności znajdują się w aktach sprawy. W obu decyzjach przyjęte, że stałe miesięczne opłaty rodziny skarżącego wynoszą ok. 5 000 zł.

Brak jest jednak wszelkich dowodów, na podstawie których ustalone zostały dochód skarżącego i jego rodziny, ponieważ akta nie zawierają protokołu z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 marca 2021 r., ani żadnego innego. Brak też informacji, czy ustalenia te były aktualizowane na dzień wydania zarówno decyzji Burmistrza jak i SKO. Nie może być wątpliwości, że podejmując decyzję o wysokości opłaty za pobyt osoby skierowanej do domu pomocy społecznej ustalenia w trybie art. 61 ust. 2d u.p.s. powinny być aktualne.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO powołując się na rodzinny wywiad środowiskowy z 2021 r. ustaliło, że miesięczny dochód rodziny skarżącego to kwota 6 360, 74 zł. Na tej podstawie wyliczył dochód na osobę w rodzinie (skarżący, żona skarżącego, córka skarżącego) w kwocie 2 120, 25 zł uznając, że przekracza on 300% kryterium dochodowego dla osób w rodzine.

Weryfikacja tego ustalenia jako prawidłowego, nie jest możliwa w ramach kontroli sądowej, ponieważ – jak Sąd wskazał - w aktach administracyjnych brak jest protokołu rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 marca 2021 r., jak również innych dowodów ustalenie to potwierdzających, co było obowiązkiem organu. W tym więc zakresie SKO nie wykazało w sprawie, jaki jest aktualny dochód rodziny i w konsekwencji – jaki jest dochód przypadający na członka rodziny skarżącego. Dane te są niezbędne do wyliczenia opłaty za pobyt ojca w DPS, co wprost wynika z ww. przepisów u.p.s. Wątpliwości budzi również przyjęta w sprawie kwota kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe dla członka w rodzinie wynika z regulacji art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Jednocześnie, na dzień wydania decyzji w sprawie kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosiła 600 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w brzmieniu od 1 stycznia 2022 r.). Prowadzi to do wniosku, że wyliczenie opłaty już z tego tylko powodu jest błędne, ponieważ przyjęta w decyzji kwota pozostająca po wniesieniu opłaty jest niższa (1584 zł) niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1800 zł, co narusza art. 61 ust. 2b w zw. ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.

Ponadto, w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie dokonał analizy wydatków rodziny skarżącego – w przyjętej i niekwestionowanej przez organy kwocie ok. 5 000 zł. Jednocześnie bez żadnego szczegółowego uzasadnienia ocenił, że skarżący może ponieść większą niż 100 zł miesięcznie opłatę za pobyt ojca w DPS. Wskazał jedynie, że zebrane dowody nie potwierdzają, by skarżący nie mógł ponieść jej w wyższej kwocie. Takie uzasadnienie nie wyczerpuje obowiązku wynikającego z zasady informowania, ustalonej art. 11 k.p.a., zwłaszcza wobec podnoszonego przez skarżącego w oświadczeniach (z 6 i 17 lutego 2023 r. oraz 3 kwietnia 2023 r.) powodu odmowy podpisania umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., tj. argumentu, że wyliczona przez organ kwota opłaty (536, 25 zł miesięcznie) nie może być ponoszona przez skarżącego bez uszczerbku dla utrzymania rodziny.

Wskazane wady decyzji i jej uzasadnienia naruszają przepisy postępowania w zakresie gromadzenia dowodów, na podstawie których następnie dokonywane są ustalenia w sprawie, co narusza art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a, a także art. 11 k.p.a. i w konsekwencji art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.

Ponadto, skarżący odmawiając podpisania doręczonej mu umowy ws. odpłatności za pobyt ojca w DPS sfomułował wniosek o zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s.

Na podstawie art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Z dniem 4 października 2019 r. nastąpiła zmiana brzmienia art. 64 u.p.s.( art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, Dz. U. z 2019 r. poz. 1690). W art. 64 u.p.s. dodano, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Rozszerzono zatem krąg osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty o osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Jak wynika z uzasadnienia projektu ww. ustawy zmieniającej (druk sejmowy nr 3524 VIII kadencji Sejmu RP dot. rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego) skutkiem zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. jest poszerzenie możliwości zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny.

Sąd w składzie orzekającym opowiada się za poglądem, że osoba obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. wyroki NSA: z 11 stycznia 2023 r., I OSK 318/22; z 12 lipca 2023 r., I OSK 1588/22 - CBOSA).

Skarżący w oświadczeniu z dnia 17 lutego 2023 r. powołał się na okoliczności – wskazane w oświadczeniu z 6 lutego 2023 r. – uzasadniające całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w DPS. Wniosek ten ponowił w dniu 16 marca 2023 r. Powołał się na trzy przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty. Podał, że w jego przypadku oraz innych członków rodziny występują uzasadnione okoliczności, tj. choroby przewlekłe, których leczenie wymaga znacznych nakładów finansowych i ponoszenie miesięcznej opłaty w kwocie 536, 25 zł nie pozostanie bez uszczerbku dla skarżącego i jego rodziny. Podał, że dotyczy go przesłanka z pkt 3 ww. przepisu, tj. małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia. Wskazał też, że dotyczy go przesłanka z pkt 7 ze względu na rażące naruszenie przez ojca obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, co obszernie opisał zarówno w oświadczeniu z 6 lutego 2023 r. jak i w odwołaniu.

Organ odwoławczy – jak również organ pierwszej instancji - okoliczności tych nie ocenił, błędnie przyjmując brak obowiązku działania w tym zakresie wobec nieprzedstawienia przez skarżącego dowodów na poparcie tych okoliczności.

Po pierwsze, skarżący przedstawił dowody przy oświadczeniu z 6 lutego 2023 r., które organ odwoławczy powinien ocenić w kontekście wskazanych przez skarżącego przesłanek zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w DPS. Po drugie, organ administracyjny jako gospodarz postępowania zobowiązany jest stosować przepisy k.p.a. Skoro jedyną przeszkodą dla oceny zgłoszonych przez skarżącego okoliczności stanowiących przesłanki zwolnienia z opłaty był brak dołączenia dowodów je potwierdzających, to obowiązkiem organu – jako gospodarza postepowania - było dążenie do ich uzupełnienia w trybie stosownych przepisów k.p.a., czego organy zaniechały.

Podsumowując, w sprawie istniały podstawy do określenia skarżącemu opłaty za pobyt ojca w DPS w drodze decyzji, gdyż skarżący odmówił zawarcia umowy.

Jednakże akta sprawy nie potwierdzają przyjętego przez organy dochodu skarżącego, w tym ustalenia w sposób jednoznaczny, że na dzień wydania decyzji przekracza on kryterium dochodowe zawarte w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. Ustalenia te obciążają organ pomocy społecznej.

Ponadto na gruncie art. 61 ust. 2d u.p.s. oraz w wyniku związania prawomocnym wyrokiem o sygn. akt IV SA/Wr 715/21 obowiązkiem organów było uwzględnienie "dochodów i możliwości" skarżącego. Ustalenia te w odniesieniu do wysokości opłaty za pobyt ojca skarżącego w DPS wskazały kryterium dochodowe, co do których brak odnośnych dowodów oraz powstają wątpliwości w zakresie zastosowanego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Jakkolwiek zebrane zostały dowody dotyczące "możliwości", o czym stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., ale pozostały w istocie nieocenione przez organ.

Przez pojęcie "możliwości", należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną, że w pojęciu tym mieszczą się także przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.).

W sprawie doszło więc naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wadliwie też została dokonana wykładnia art. 61 ust. 2d oraz art. 64 pkt 2, 3 i 7 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.

Organy nie wykazały dochodów skarżącego i jego rodziny, błędnie przyjęły kryterium dochodowe na członka rodziny i nie zweryfikowały możliwości skarżącego, uwarunkowanych jej sytuacją osobistą, rodzinną, zdrowotną i majątkową.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. – pkt I sentencji wyroku.

O kosztach (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.

Ponownie rozpoznając sprawę SKO uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania.