Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 272/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi D. Ć. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 lutego 2022 r. nr SKO Gd/5398/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

D. Ć. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) z dnia 21 lutego 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Skarszew z dnia 30 sierpnia 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Burmistrz Skarszew decyzją z dnia 30 sierpnia 2021 r. odmówił skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką wnioskodawczyni, M. M. Organ ustalił, że M. M. jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, a wnioskodawczyni nie ma ustalonego prawa do renty, emerytury, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego. Burmistrz ustalił też, że wnioskodawczyni zatrudniona była ostatnio w okresie od 1 czerwca 2003 r. do 5 września 2005 r., a w okresie od 6 września 2005 r. do 23 stycznia 2017 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. W konsekwencji w ocenie Burmistrza nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma więc podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Z ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego wynika, że również pozostałe dzieci M. M. pomagają przy opiece nad nią, zatem wnioskodawczyni nie jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę.

Organ stwierdził także, że z załączonego do wniosku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności M. M. wynika, że znaczny stopień jej niepełnosprawności datuje się od 24 grudnia 2007 r. W tym kontekście wskazano na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku rozpoznając odwołanie skarżącej decyzją z dnia 21 lutego 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Skarszew z dnia 30 sierpnia 2021 r.

Kolegium wskazało, że M. M. zmarła w dniu 15 stycznia 2022 r., w związku z czym strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku do dnia zgonu osoby wymagającej opieki, tj. do dnia 15 stycznia 2022 r.

W odniesieniu do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że jak wynika z orzecznictwa sądowego, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest niekonstytucyjny i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego przepisu. Kolegium podzielając ten pogląd wskazało, że niezależnie od tego, kiedy niepełnosprawność matki wnioskodawczyni powstałaby, ograniczenia wynikające z tego przepisu nie stanowiłyby podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a przy spełnieniu dodatkowych warunków ustawowych wynikających z art. 17 ustawy, świadczenie należałoby przyznać.

Kolegium wyjaśniło następnie, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest przyznawane w sytuacji faktycznego braku możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, istotne przy tym jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Oceniając zaistnienie tej przesłanki w przedmiotowej sprawie Kolegium wskazało, że z oświadczenia M. M. wynika, że jej córka D. Ć. sprawowała nad nią opiekę zależnie od jej potrzeb, codziennie, a jeśli się lepiej czuła, to co drugi dzień, w razie potrzeby córka przyjeżdżała na każde telefoniczne wezwanie, zostawała również na noc lub na kilka dni. M. M. wyjaśniła, że miała problemy z poruszaniem się, nie mogła przemieszczać się poza swoje mieszkanie bez pomocy osób trzecich, a czynności takie jak zakupy, wynoszenie śmieci, dostawa opału i ogrzewanie mieszkania wykonywały jej dzieci, w szczególności D. Ć. Rodzina pomagała jej w utrzymaniu czystości mieszkania, w higienie osobistej, zmianie pościeli, miała bowiem problemy z wstawaniem z pozycji leżącej i siedzącej. M. M. posiadała łazienkę przystosowaną do osób niepełnosprawnych, podstawowe czynności higieniczne wykonywała sama, ale z uwagi na ograniczoną ruchomość ręki nie mogła np. umyć sama włosów i stóp, korzystała z wkładek z powodu nietrzymania moczu więc często potrzebowała z tego względu pomocy. Wszystkie dzieci zaangażowane były w jej opiekę, jednak nie wszystkie mogą dysponować swobodnie swoim czasem ze względu na pracę.

Kolegium przywołało dalej oświadczenie D. Ć., zgodnie z którym od 18 lat nie podejmowała ona żadnego zatrudnienia, a od czerwca 2021 r. opiekowała się niepełnosprawną matką i nie szukała żadnego zatrudnienia. W ocenie Kolegium nie można przyjąć, że osoba, która nie pracuje od ponad 16 lat, chciałaby realnie podjąć zatrudnienie i nie podejmuje tego zatrudnienia jedynie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. D. Ć. mogła podjąć zatrudnienie przed czerwcem 2021 r., kiedy to nie sprawowała jeszcze opieki nad matką, jednak pomimo braku obowiązków opiekuńczych pozostawała bierna zawodowo. Trudno jest więc uznać, że dopiero z momentem podjęcia opieki nad matką, tj. jak twierdzi strona, od czerwca 2021 r., wnioskodawczyni chciała wrócić do aktywności zawodowej, skoro mogła powrócić do pracy już wcześniej, jeśli tylko miałaby taką wolę. Tym samym organ pierwszej instancji prawidłowo nie stwierdził związku pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia i niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podzielając ustalenia organu pierwszej instancji Kolegium uznało, że niepodejmowanie przez wnioskodawczynię zatrudnienia w okresie od czerwca 2021 r. do dnia zgonu M. M. nie miało faktycznego, realnego związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Kolegium wskazało dalej, że kwestią wtórną, choć również nieprzemawiającą za przyznaniem stronie świadczenia pielęgnacyjnego, jest zakres świadczonych czynności opiekuńczych nad M.M., która samodzielnie się poruszała i wykonywała podstawowe czynności higieniczne. Czynności takie jak sprzątanie, gotowanie, zakupy, są czynnościami dnia codziennego, które wykonywane są niezależnie od tego, czy osoba jest niepełnosprawna i mogą być wykonywane poza godzinami zatrudnienia. Co więcej, w gospodarstwie domowym osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki pozostawał jej syn, T. M., który podobnie jak inne dzieci M. M. opiekował się matką i na którym ciążył szczególny obowiązek wynikający nie tylko z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, ale nadto ze służebności osobistej dożywotniej, o której jego matka w swym oświadczeniu wspomniała.

W ocenie Kolegium zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie pozbawiał jej możliwości podjęcia zatrudnienia, przy odpowiedniej organizacji czasu i sporadycznym zaangażowaniu pozostałych członków rodziny, na których również ciążył prawny i moralny obowiązek opieki nad matką. Nie można zatem zasadnie twierdzić, że opieka nad matką wykluczała podjęcie przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie, wskazanej w art. 3 pkt 22 ustawy.

D. Ć., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 lutego 2022 r. zarzuciła organowi:

naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy i przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego czy też niepodejmowanie pracy,

zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji,

naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 2000), dalej "k.p.a." poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem dalszego zatrudnienia przez skarżącą a pogorszającym się stanem zdrowia jej matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Skarszew z dnia 30 sierpnia 2021 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Matka skarżącej M. M. zmarła w dniu 15 stycznia 2022 r., co nie stanowiło przeszkody do procedowania w sprawie złożonego wniosku. Śmierć osoby podlegającej opiece nie świadczy bowiem o bezprzedmiotowości skierowanego przez opiekuna do organu żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres rzeczywiście sprawowanej przez niego opieki, tj. za okres od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia do momentu śmierci osoby podlegającej opiece (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 613/18).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022r., poz. 615), zwanej dalej jak dotychczas "ustawą", a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania tej opieki. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji – a w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy w istocie niepodejmowania - zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (matką), w tym również rozważenie tego, czy wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek - choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

W aktach sprawy znajduje się orzeczenie z dnia 17 maja 2011 r. o zaliczeniu M. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności; niepełnosprawność istnieje od 1998 r.; ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 grudnia 2007 r.; orzeczenie wydano na stałe.

Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia M. M. wynika, że jej córka D. Ć. sprawowała nad nią opiekę zależnie od jej potrzeb, codziennie, a jeśli się lepiej czuła, to co drugi dzień, w razie potrzeby córka przyjeżdżała na każde telefoniczne wezwanie, zostawała również na noc lub na kilka dni. M. M. wyjaśniła, że miała problemy z poruszaniem się, nie mogła przemieszczać się poza swoje mieszkanie bez pomocy osób trzecich, a czynności takie jak zakupy, wynoszenie śmieci, dostawa opału i ogrzewanie mieszkania wykonywały jej dzieci, w szczególności D. Ć. Rodzina pomagała jej w utrzymaniu czystości mieszkania, w higienie osobistej, zmianie pościeli, miała bowiem problemy z wstawaniem z pozycji leżącej i siedzącej. M. M. posiadała łazienkę przystosowaną do osób niepełnosprawnych, podstawowe czynności higieniczne wykonywała sama, ale z uwagi na ograniczoną ruchomość ręki nie mogła np. umyć sama włosów i stóp, korzystała z wkładek z powodu nietrzymania moczu więc często potrzebowała z tego względu pomocy. Wszystkie dzieci zaangażowane były w jej opiekę, jednak nie wszystkie mogą dysponować swobodnie swoim czasem ze względu na pracę.

Z kolei z oświadczenia D. Ć. wynika, że od 18 lat nie podejmowała ona żadnego zatrudnienia, a od czerwca 2021 r. opiekowała się niepełnosprawną matką i nie szukała żadnego zatrudnienia. Podejmowane przez skarżącą w ramach sprawowanej nad matka opieki czynności polegały na kąpaniu, gotowaniu, sprzątaniu, robieniu zakupów, jeżdżeniu do lekarza. Czynności te wykonywane były podczas wizyt u mamy, tj. codziennie lub co drugi dzień. W razie potrzeby skarżąca zostawała na noc.

Powyższy zakres czynności wykonywanych przez skarżącą był niesporny i został ustalony na podstawie oświadczeń samej skarżącej oraz jej matki. Strona czynności tych na żadnym etapie postępowania nie kwestionowała ani nie modyfikowała. Wbrew twierdzeniom skargi, z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym właśnie z oświadczenia samej skarżącej nie wynika, jak podnosi jej pełnomocnik, aby skarżąca "wykonywała w związku z opieką nad matką wszystkie podstawowe czynności samoobsługowe". Za podstawowe czynności samoobsługowe uznać bowiem należy przede wszystkim mycie się, ubieranie, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków, przyjmowanie lekarstw, które to czynności M. M. wykonywała samodzielnie. Z oświadczenia M. M. wynika, że podstawowe czynności higieniczne wykonywała sama, pomocy wymagała jedynie przy myciu włosów i stóp.

Wbrew zarzutom skargi, materiał dowodowy został przez organy oceniony prawidłowo. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej kieruje się swobodą oceny dowodów. Dla skutecznego zarzucenia organowi naruszenia tego przepisu konieczne jest wykazanie, że uchybił on zasadom logicznego rozumowania, wiedzy lub doświadczenia życiowego, bowiem jedynie to może być przeciwstawione uprawnieniu organu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest zaś wystarczające samo subiektywne przekonanie strony skarżącej o innej niż przyjął organ (doniosłości) poszczególnych środków dowodowych i ich odmiennej ocenie niż ocena dokonana przez organ. Zarzut dowolnego działania organu można by postawić dopiero wówczas, gdyby ustalenia faktyczne zostały oparte na dowodach dowolnie wybranych, a zatem takich, których wybór nie został poparty odpowiednią argumentacją. Tymczasem w ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie organ odwoławczy dokonał oceny każdego z zebranych dowodów, odniósł się do każdego z nich, dokonując ich analizy także we wzajemnej łączności, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu opisane czynności wykonywane przez skarżącą składają się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego i nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Czynności polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, myciu czy podaniu leków oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20).

Wskazane przez skarżącą czynności, które wykonywała, jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej (por. m.in. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21). Opieka sprawowana przez skarżącą nad matką nie wymagała więc całkowitej rezygnacji przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Czynności takie jak zakupy, sprzątanie i gotowanie mogą być wykonywane przed lub po pracy. Co istotne, jak wynika z oświadczenia M. M., w opiece nad nią uczestniczyły wszystkie jej dzieci (sześcioro), w tym skarżąca. Nie można zatem uznać, że czynności skarżącej stanowiły wzmożoną opiekę ponad zwyczajową pomoc niesioną osobie chorej, zachowującej dużą samodzielność, przy udziale pozostałych członków rodziny. Możliwe było zatem takie zorganizowanie opieki przez dzieci M. M., aby skarżąca mogła podjąć zajęcia zarobkowe.

Zdaniem Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad matką, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność matki, a jednocześnie niepodejmowaniem przez skarżącą aktywności zawodowej, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca nie była w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie Sądu, podzielić należy stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznany fakt sprawowania przez nią opieki nad matką. Sąd jednocześnie nie neguje, że matka skarżącej legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie zawsze jednak osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy - w tym czy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze - stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem organu odwoławczego, że brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Mając powyższe na uwadze należy zatem - w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy - zgodzić się z organami, że z uwagi na wieloletnią bierność zawodową skarżącej i zakres czynności wykonywanych przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki, trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana przez nią opieka nad matką stanowiła rzeczywistą przyczynę niepodejmowania przez nią zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej.

Z powyższych względów mając na uwadze rozmiar oraz rodzaj sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, przyjąć należy, że w zaskarżonej decyzji w sposób prawidłowy uznano, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar opieki wymuszał na skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy zarobkowej i aby nie mogła podjąć ona żadnej pracy. Sprawowana opieka nad matką nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje przy należytej jego organizacji zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki. W niniejszej sprawie prawidłowo zatem oceniono, że ustalony w toku czynności wyjaśniających zakres realizowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych wobec matki, nie wykluczałby możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się niezasadne. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).