Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 598/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 5 ust. 1 pkt. lit b;
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] 2024 r. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej "organ II instancji", "organ odwoławczy" lub "Wojewódzki Inspektor Sanitarny"), po rozpatrzeniu zażalenia E. K. (dalej "skarżąca", "strona"), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie (dalej "organ I instancji", "Powiatowy Inspektor Sanitarny", "wierzyciel") z dnia [...] 2024 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Do Powiatowego Inspektora Sanitarnego wpłynęła informacja lekarza podstawowej opieki zdrowotnej z dnia [...] 2021 r., zawarta w przesłanym formularzu zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych, że syn skarżącej P. S., urodzony [...] 2021 r., nie został poddany obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W związku z tym Powiatowy Inspektor Sanitarny pismem z dnia 3 stycznia 2023 r., poinformował skarżącą o konieczności realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka oraz podstawie prawnej tego obowiązku. Kolejne pismo informacyjne w tym zakresie skarżąca otrzymała w dniu [...] 2023 r. (pismo organu I instancji z dnia [...] 2023 r.). Organ, na żądanie strony, przytoczył także w brzmieniu wówczas obowiązującym przepisy stanowiące podstawę prawną obowiązkowych szczepień ochronnych. Wyjaśnił, że w przypadku stwierdzenia krótkotrwałych przeciwskazań zdrowotnych do wykonania szczepienia ochronnego, powinno być to odnotowane w karcie uodpornienia oraz w dokumentacji medycznej dziecka. W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz odnotowuje ten fakt w dokumentacji medycznej, w tym również w formularzu. Jeżeli przeciwskazania do szczepienia są stwierdzane w trakcie konsultacji specjalistycznej, wyniki tej konsultacji należy niezwłocznie przekazać lekarzowi dokonującemu kwalifikacji do szczepienia oraz poinformować PPIS w Lublinie.

W dniu [...] 2023 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny wystosował do skarżącej upomnienie na podstawie art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, ze zm.), dalej: "u.p.e.a.". Organ wezwał skarżącą do wykonania obowiązku w ciągu siedmiu dni od daty doręczenia upomnienia poprzez podanie dziecka P. S. brakującym szczepieniom ochronnym przeciw: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (Poliomyelitis), odrze, śwince i różyczce, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae.

Pismem z dnia [...] 2023 r. [...] Sp. z o.o. w L. poinformowała organ I instancji, że rodzice dziecka nie rozpoczęli uzupełniania brakujących szczepień ochronnych u dziecka P. S., nie występują u dziecka przeciwskazania zdrowotne do szczepienia ochronnego oraz poinformował o dawkach szczepień które powinien przyjąć syn skarżącej.

W tych okolicznościach Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu 27 marca 2024 r. wystawił tytuł wykonawczy dotyczący obowiązku skarżącej poddania jej małoletniego syna wymienionym w tytule szczepieniom ochronnym i skierował do Wojewody L. wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec skarżącej, w celu przymuszenia do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka. Do wniosku załączono tytuł wykonawczy. W tytule wykonawczym wskazano przepis art. 5 ust. 1 pkt. lit b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r., pos. 1284 ze zm., obecnie Dz. U. z 2024 r. poz. 924), dalej także jako "ustawa" lub "ustawa o zwalczaniu zakażeń".

Pismem z dnia 3 maja 2024 r. skarżąca wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując m.in. na brak wymagalności obowiązku, niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym oraz prowadzenie postępowania przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Postanowieniem z dnia [...] 2024 r. organ I instancji oddalił zarzuty skarżącej.

Organ II instancji postanowieniem z dnia [...] 2024 r., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924), dalej jako: "ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu chorób" lub "ustawa". Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych określają przepisy tej ustawy oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077), dalej: "rozporządzenie" lub "rozporządzenie z dnia [...] 2023 r.".

Organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym dotyczy całej procedury, tj. badania kwalifikacyjnego oraz samego szczepienia ochronnego. Badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego przeprowadzane jest na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń który stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Oznacza to, że badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu. O szczepieniach, które powinny zostać podane dziecku, decyduje każdorazowo lekarz kierując się aktualną wiedzą medyczną. To lekarz, bazując na aktualnej wiedzy medycznej, określa szczepienia które mogą zostać podane dziecku. Strona błędnie wywodzi uzależnienie wymagalności obowiązku od przeprowadzenia lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Wymagalność obowiązku wynika wprost z przepisów prawa.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w aktach sprawy znajduje się informacja o braku przeprowadzonych szczepień ochronnych u P. S., którą wierzyciel otrzymał od lekarza z podmiotu leczniczego [...] Sp. z o.o. - "Formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych" (pierwszy z dnia [...] 2021 r.). Lekarz stwierdził, iż szczepienia ochronne były u dziecka wymagalne z uwagi na upływ terminu do ich wykonania, a jednocześnie brak było przeciwwskazań zdrowotnych do poddania dziecka tym szczepieniom.

Organ odwoławczy wskazał, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie z dnia [...] 2023 r., zgodnie z którym szczepienia ochronne zostały odroczone u dziecka do dnia 15 lutego 2023 r., więc okres, na jaki odroczono szczepienia ochronne, już upłynął. Zgromadzona dokumentacja jednoznacznie wskazuje, że P. S. powinien otrzymać obowiązkowe szczepienia ochronne.

Organ wyjaśnił, że wierzycielem obowiązku szczepień ochronnych jest Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny na podstawie art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 416) oraz art. 5 ust. 1 pkt 4 lit. c ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Zgodnie z art. 20 §1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda. Zadania organu egzekucyjnego w zakresie obowiązków o charakterze niepieniężnym dotyczące poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym od dnia 1 czerwca 2024 r. powierzone zostały Lubelskiemu Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu, na mocy Porozumienia zawartego w dniu 18 kwietnia 2024 r. pomiędzy Wojewodą Lubelskim a Lubelskim Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym (Dz. Urz. Woj. Lub., poz. 2436), na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2023 r., poz. 190). Wobec powyższego, zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny jest niezasadny.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu:

1) brak wymagalności obowiązku;

2) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

3) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny.

Powołując się na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, zasądzenie kosztów postępowania oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych przewiduje określone terminy dla szczepień wymienionych w tytule wykonawczym. Z przepisów rozporządzenia jednoznacznie wynika, że na wykonanie poszczególnych szczepień zobowiązany ma wyznaczony konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka. Zdaniem skarżącej moment wymagalności dla szczepień określonych w tytule wykonawczym nie nadszedł, ponieważ jej dziecko nie ukończyło jeszcze 4 roku życia. Skarżąca podniosła, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest źródłem prawa obowiązującego w Polsce, bowiem nie mieści się w katalogu źródeł prawa wymienionych w art. 87 Konstytucji RP. Informacje zawarte w komunikacie mogą być traktowane jedynie jako wskazówki techniczne dotyczące wykonywania szczepień ochronnych, ale nie mogą stanowić określenia obowiązku wynikającego z przepisów prawa.

Skarżąca wskazała, że w dniu wystawienia tytułu wykonawczego jej dziecko nie miało wykonanego badania kwalifikacyjnego, które w ustawie nie zostało określone jako obowiązkowe. Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta skarżącemu przysługuje prawo do odmowy wykonania tego badania. W ocenie skarżącej w związku z brakiem aktualnego badania kwalifikacyjnego obowiązek szczepienia był i jest niewykonalny, a niewykonalność ma charakter trwały, ponieważ skarżąca odmawia wykonania tego badania.

Ponadto skarżąca podniosła, że ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje możliwości wydania decyzji dotyczących szczepień ochronnych. Brak jest więc władczego rozstrzygnięcia organu inspekcji sanitarnej (powiatowego inspektora sanitarnego) w formie decyzji administracyjnej, które nakazywałoby poddać małoletnie dziecko szczepieniu ochronnemu. W związku z tym brak jest podstaw do uznania, aby organem właściwym do prowadzenia egzekucji powyższego obowiązku niepieniężnego w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji był powiatowy inspektor sanitarny. Organem posiadającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest wojewoda. Z tego powodu, w ocenie skarżącej, niniejsze postępowanie było prowadzone przez niewłaściwy organ.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Przedmiot skargi wniesionej w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Sanitarnego oddalające zarzuty E. K. w sprawie egzekucji administracyjnej w związku z uchylaniem się przez skarżącą od obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają między innymi obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.

Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym oddala zarzut, uznaje zarzut w całości lub w części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.

W okolicznościach niniejszej sprawy postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącej zostało wszczęte na podstawie wystawionego w dniu 27 marca 2024 r. tytułu wykonawczego. Tytuł wykonawczy został wystawiony w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy o zwalczaniu zakażeń. Podstawę wydania tytułu egzekucyjnego stanowiło niedopełnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającego na poddaniu małoletniego syna skarżącej P. S. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Odnosząc się do podniesionych w skardze i na etapie postępowania administracyjnego zarzutów w pierwszej kolejności podzielić należy stanowisko organów administracji, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z mocy prawa.

Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu zakażeń, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).

W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu zakażeń osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (ust. 5). Z art. 17 ust. 3 i 4 ustawy wynika więc, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.

W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy udzielona została delegacja ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.

Jednocześnie w art. 17 ust. 11 ustawy przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077, dalej powoływane także jako "rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r." lub "rozporządzenie"). Powołane rozporządzenie zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172). W dacie wystawienia tytułu wykonawczego w niniejszej sprawie, to jest w dniu 27 marca 2024 r., obowiązywało rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., które weszło w życie z dniem 1 października 2023 r.

Stosownie do przywołanej wyżej delegacji ustawowej oraz § 1 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., określa ono między innymi: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (§ 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).

W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.

Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.

W świetle wymienionych wyżej przepisów nie ma wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z przepisów ustawowych. Wynika z nich norma prawna, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie zaś, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu, np. na wstrzymanie wykonania, czy odroczenie terminu wykonania (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 257/22).

Z uwagi na powyższe, twierdzenia skarżącej jakoby obowiązek szczepień ochronnych wynikał z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego są bezzasadne.

Nie może również budzić wątpliwości, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się temu świadczeniu zdrowotnemu.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowana okoliczność, że syn skarżącej P. S., urodzony [...] 2021 r., nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym pomimo, że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 rozporządzenia. W tytule wykonawczym wskazano następujące brakujące szczepienia dziecka:

- szczepienie przeciwko WZW typu B

- szczepienie przeciwko błonicy tężcowi i krztuścowi

- szczepienie przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (POLIOMYELITIS)

- szczepienie przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b

- szczepienie przeciwko Inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae

- szczepienie przeciwko odrze, śwince, różyczce.

W kontekście stawianych przez skarżącą zarzutów, wyjaśnić należy, że § 3 rozporządzenia wskazuje w jakim okresie życia powinny być podawane poszczególne szczepionki (w przypadku wirusowego zapalenia wątroby typu B do ukończenia 19 roku życia, w przypadku błonicy, krztuśca i tężca od ukończenia 6 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia, tak samo w przypadku poliomylelitis , a w przypadku inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b i Streptococcus pneumoniae od ukończenia 6 tygodnia życia do ukończenia 5 roku życia oraz w przypadku odry świnki i różyczki od ukończenia 12 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia), natomiast konkretyzacja obowiązku następuję w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Okoliczność, że w załączniku wyznaczono zakresowy termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero przekroczenie tego terminu powoduje wymagalność obowiązku. Skoro wiek do jakiego istnieje obowiązek podania dziecka obowiązkowym szczepieniom nie został przekroczony to brak podstaw do stwierdzenia, że treść obowiązku wskazana w tytule wykonawczym jest niezgodna z prawem. Syn skarżącej urodził się [...] 2021 r. Zatem z uwagi na jego wiek, obowiązek określony w tytule wykonawczym miał charakter wymagalny. Niesporne jest bowiem, że już przed dniem wydania tytułu wykonawczego doszło do uchybienia terminu wyznaczonego dla przyjęcia szczepionek przeciwko chorobom wymienionym w tytule. Podkreślić należy, że szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. O realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do podania szczepionki dziecku decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania lub inne względy sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie.

W ocenie sądu, pozostałe zarzuty skarżącej także nie zasługują na uwzględnienie.

Odnosząc się do zarzutu niewykonalności obowiązku szczepienia w związku z nieprzeprowadzeniem badania kwalifikacyjnego trzeba wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Poddanie się takiemu badaniu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.

Przepisy ustawy i rozporządzenia przewidują zatem tryb ustalenia, czy dziecko kwalifikuje się do szczepienia w określonym terminie. W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że wynikająca z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi konieczność poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza powinność poddania się również badaniom kwalifikacyjnym, w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Odmowa wzięcia udziału w badaniu uniemożliwia wykonanie szczepienia i powinna być traktowana jako odmowa poddania się temu szczepieniu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2021 r., sygn. II OSK 1622/18 oraz z 23 czerwca 2022 r., sygn. II OSK 3090/19). Zatem niepoddanie dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu nie stanowi przesłanki wskazującej na niewykonalność wyżej opisanego obowiązku szczepienia u dziecka skarżącego.

Zaznaczyć należy, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w przypadku dziecka skarżącej nie istnieją przeciwwskazania do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. W sprawie nie ma dokumentacji medycznej stwierdzającej istnienie takich przeciwwskazań. Brak przeciwwskazań został potwierdzony przez lekarza rodzinnego. W pismach kierowanych do organu pierwszej instancji lekarz wskazywał również, że opiekunowie prawni dziecka byli powiadamiani o konieczności wykonania szczepień i wzywani do stawienia się z dzieckiem na szczepienia.

W sprawie niesporne jest to, że syn skarżącej nie został poddany szczepieniom ochronnym wskazanym w tytule wykonawczym, i zarówno przed wystawieniem upomnienia, jak i w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego, ani jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień. Tymczasem tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody, które wykluczają wykonanie szczepienia. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania obiektywnych przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z 27 września 2023 r.).

Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadnione było wystąpienie do organu właściwego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy nie wynika, by w przypadku syna skarżącej stwierdzone zostały jakiekolwiek przeszkody natury medycznej do wykonania szczepienia. Oceny tej nie zmienia znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie o odroczeniu szczepienia ochronnego syna skarżącej do dnia [...] 2023 r. z powodu infekcji bowiem termin odroczenia szczepienia upłynął, a w dacie orzekania przez organy egzekucyjne obowiązek szczepienia istniał. Natomiast skarżąca nie przedłożyła ani na etapie postępowania administracyjnego ani sądowego żadnych dokumentów świadczących o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych. Pomimo pozornego składania deklaracji o woli zaszczepienia dziecka (zaświadczenie dnia [...] 2023 r. o zaplanowanym na dzień 1 lutego 2023 r. szczepieniu) – skarżąca nie wyraziła faktycznie dotąd zgody na jego uodpornienie, mnożąc problemy natury formalnej i prezentując subiektywne wątpliwości, w szczególności zaś błędnie rozumiejąc obowiązek szczepień oraz własne działania. Subiektywna wizja strony co do prawidłowości wiedzy i decyzji lekarza, czy też zakresu dokonanego badania kwalifikacyjnego nie uzasadnia twierdzenia o wadliwości prowadzonych działań, a przez to braku wymagalności obowiązku z tej przyczyny.

Zdaniem sądu, nie można organom obu instancji zarzucić popełnienia błędów w ustaleniach faktycznych. W sprawie nie mamy także do czynienia z jakimikolwiek wątpliwościami co do stanu faktycznego. Trafnie zauważa organ odwoławczy, że korespondencja prowadzona z lekarzem, nie wskazuje na występowanie długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u syna skarżącej, a przecież to jedynie lekarz uprawniony jest do stwierdzenia przeciwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia lekarskiego zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. O braku przeciwskazań do wykonania szczepień ochronnych u syna skarżącej informował lekarz m.in. w formularzu zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia [...] 2021 r., z dnia [...] 2022 r. i w piśmie z dnia [...] 2023 r.

W związku z tym, że skarżąca ustawowego obowiązku nie wykonała, wierzyciel wystosował do skarżącej w dniu [...] 2023 r. upomnienie a następnie tytuł wykonawczy.

Trafne jest zatem stanowisko organu, że brak jest w sprawie informacji na temat stwierdzonych u małoletniego syna skarżącej przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, i na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia brak jakichkolwiek dowodów na wykonanie ustawowego obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

W tych okolicznościach na dzień wystawienia tytułu wykonawczego nie zaistniały żadne podstawy do przyjęcia braku wymagalności nałożonego na stronę obowiązku. Także na moment rozpatrzenia zarzutów przez organy brak było podstaw do podzielania stanowiska skarżącej w tym zakresie.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, w świetle przedstawionych okoliczności sprawy i działań skarżącej, okoliczność uchylania się przez stronę skarżącą od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, przy świadomości konieczności wykonania takiego obowiązku, nie budzi jakichkolwiek wątpliwości.

Podkreślić należy, że obowiązek poddania się szczepieniu stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich, które jest prawnie uzasadnione. Istotnym jest podkreślenie, że celem, którym kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, jest zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób w społeczeństwie. Nie ulega zatem wątpliwości, że regulacja wprowadzająca szczepienia ochronne jest niezbędna dla ochrony wartości, jaką jest zdrowie i życie ludzi. Obowiązek podjęcia działań mających na celu zapobieganie epidemiom chorób zakaźnych wynika już z treści art. 68 ust. 4 Konstytucji RP. Na mocy tego przepisu władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Podstawową formą zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych są szczepienia ochronne.

W ocenie sądu, w świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, nie ulega wątpliwości, że syn skarżącej nie był zaszczepiony mimo braku przeciwwskazań do szczepienia. Obowiązek skarżącej poddania dziecka szczepieniom ochronnym istnieje, w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego był wymagalny i nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Powołane powyżej regulacje przewidują obowiązek szczepienia z mocy prawa, a tym samym nie ma podstaw do przyjęcia nieistnienia obowiązku, jak i braku wymagalności obowiązku. Niewykonanie obowiązku stanowi natomiast podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.

Jednocześnie sam tytuł wykonawczy z dnia 27 marca 2024 r. spełnia wymogi z art. 27 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy został wystawiony według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1856 ze zm.). W tytule tym wypełniono wszystkie niezbędne pola, w tym także treść i podstawę prawną obowiązku. W tytule jest też podana podstawa egzekucji administracyjnej – art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

W ocenie sądu organ odwoławczy podjął wszelkie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Materiał dowodowy był zupełny dla podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, a stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia też wymogi art. 124 § 2 k.p.a., zawierając uzasadnienie faktyczne i prawne wraz z odniesieniem się do zarzutów zawartych w zażaleniu.

Odnosząc się do zarzutu prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny wyjaśnić należy, że na podstawie art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 416) oraz art. 5 ust. 1 pkt 4 lit. c ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku szczepień ochronnych jest Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny. Zgodnie zaś z art. 20 §1 pkt 1 u.p.e.a. organem egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda. Jednakże na mocy porozumienia zawartego w dniu 18 kwietnia 2024 r. pomiędzy Wojewodą Lubelskim a Lubelskim Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym (Dz. Urz. Woj. Lub. z 2024 r., poz. 2436), zadania organu egzekucyjnego w zakresie obowiązków o charakterze niepieniężnym dotyczące poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym od dnia 1 czerwca 2024 r. powierzone zostały Lubelskiemu Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu. Oznacza to, że zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny jest bezzasadny.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako "p.p.s.a." sąd oddalił skargę.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu – sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).