Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 161/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 116 par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Przewodniczący sędzia WSA Dagmara Stankiewicz- Rajchman, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Horobiowski, asesor WSA Iwona Solatycka (sprawozdawca), Protokolant: starszy specjalista Aleksandra Połaczewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi K. H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 11 grudnia 2023 r. nr 0201-IEW2.4121.7.2023.4 w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu pobranej a niewpłaconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za m-ce: VII, X i XI/2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej DIAS, organ II instancji) uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław Śródmieście (dalej NUS, organ I instancji) z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr 0228-SEW.4121.5.2023, w części orzekającej o odpowiedzialności K. H. (Strona, Skarżący), jako osoby trzeciej, za zaległości podatkowe L. sp. z o.o. w upadłości (Spółka) z tytułu pobranej a niewpłaconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT 4r) za grudzień 2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę i w tej części umorzył postępowanie w sprawie, a w pozostałej części utrzymał w mocy decyzje NUS.

Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2023 r. organ I instancji wszczął wobec Skarżącego postępowanie w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej, jako członka zarządu Spółki, za zaległości podatkowe z tytułu pobranej a niewpłaconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT-4R) za lipiec, październik, listopad i grudzień 2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Pismem z dnia 14 czerwca 2023 r. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania w ww. sprawie. Wnioskował jednocześnie o uzupełnienie materiału dowodowego o: przelewy zwrotów w podatku od towarów i usług w 2018 r. i 2019 r., wszystkie deklaracje VAT-7 złożone w 2018 r., protokoły kontroli i decyzje podatkowe, na potwierdzenie majątku Spółki (zwrotu podatku od towarów i usług), z którego organ podatkowy mógł zaspokoić zobowiązania podatkowe. Wniósł również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów (wniosku o ogłoszenie upadłości z dnia 28 września 2018 r. z załącznikami, wyciągów bankowych za okres od 31 maja 2018 r. do 31 sierpnia 2018 , sprawozdania tymczasowego nadzorcy sądowego) oraz osobistego przesłuchania na okoliczność zwolnienia z odpowiedzialności podatkowej. Postanowieniem z 30 sierpnia 2023 r. organ I instancji odmówił Skarżącemu przeprowadzenia wnioskowanych dowodów. Organ I instancji uznał, że dowody te nie mają znaczenia dla sprawy, ponieważ w postępowaniu zgromadził dowody na okoliczności, których ustalenia Skarżący żąda, w szczególności: istnienia zaległości, majątku Spółki, prowadzenia postępowania egzekucyjnego i terminowego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Postanowienie doręczono 12 września 2023 roku. Decyzją z 30 sierpnia 2023 r. organ I instancji orzekł o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego, jako członka zarządu Spółki, za ww. zaległości podatkowe. Po rozpatrzeniu odwołania DIAS uchylił decyzję NUS z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr 0228-SEW.4121.5.2023, w części orzekającej o odpowiedzialności Skarżącego, jako osoby trzeciej, za zaległości podatkowe Spółki z tytułu pobranej a niewpłaconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT-4R) za grudzień 2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę i w tej części umorzył postępowanie w sprawie, w pozostałej części utrzymał w mocy decyzje NUS.

DIAS wskazał, że zebrany materiał dowodowy potwierdza istnienie zaległości podatkowych, pełnienie przez Skarżącego funkcji członka zarządu w terminie ich płatności oraz bezskuteczność egzekucji skierowanej do całego majątku Spółki. W sprawie wystąpił stan niewypłacalności Spółki, a Skarżący nie przedstawił dowodów na zwolnienie się od odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe. DIAS uznał, że wniosek o ogłoszenie upadłości z 28 września 2018 r. został złożony z uchybieniem terminu. Decydując o uchyleniu zaskarżonej decyzji w części i umorzeniu w tej części postępowania, DIAS wskazał, że zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu pobranych i nieodprowadzonych zaliczek na podatek za grudzień 2018 r. nie została zgłoszona do postępowania upadłościowego. Dlatego w tym przypadku nie został spełniony wymógł formalny do wszczęcia postępowania o orzeczenie odpowiedzialności podatkowej, tj. wszczęcia postępowania egzekucyjnego

Strona wniosła skargę na do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, na ww. decyzję DIAS, zarzucając naruszenie:

1. art. 116 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm., dalej: O.p.) - poprzez orzeczenie odpowiedzialności, pomimo że skarżący w ustawowym terminie złożył wniosek o upadłość Spółki,

2. art. 116 § 1 ust. 1 O.p. - poprzez orzeczenie odpowiedzialności, pomimo że zobowiązanie podatkowe powstało z deklaracji (dla podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2018 r.) złożonej przez syndyka masy upadłości Spółki w sierpniu 2019 r.,

3. art. 122 O.p. (5 naruszeń) - poprzez:

- brak ustaleń w zakresie przyczyn złożenia korekt deklaracji w podatku od towarów i usług przez syndyka masy upadłości Spółki, sytuacji gdy korekty za tzw. złe długi, wykluczają odpowiedzialność podatkową,

- pominięcie dowodów na okoliczność ustalenia dnia, kiedy powstał obowiązek złożenia wniosku o upadłość w przypadku deklaracji VAT za 2018 r. złożonych przez syndyka masy Spółki,

- błędną wykładnię powstania zobowiązania podatkowego w przypadku korekt deklaracji złożonych przez syndyka masy upadłości Spółki,

- pominięcia sprawozdania finansowego sporządzonego na 31 sierpnia 2018 r., które nie wykazywało zaległości podatkowych na ten dzień, ponieważ Spółka spłaciła zobowiązania do sierpnia 2018 r., a rachunek bankowy był aktywny,

- nieuwzględnienie okoliczności, że w dacie złożenia korekty Skarżący nie pełnił żadnych funkcji i nie miał wpływu na treść korekty,

4. art. 11 i art. 21 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm., dalej: u.p.u.)- poprzez błędną wykładnię i nie poparte żadnymi dowodami twierdzenie, że Spółka była niewypłacalna w dniu 26 czerwca 2018 r., a termin na złożenie wniosku o upadłość przypadał na dzień 26 lipca 2018 r.,

5. art. 187 § 1 O.p. - poprzez błędną ocenę, że termin na złożenie wniosku o upadłość przypadał na dzień 26 lipca 2018 r.,

6. art. 180 § 1 w zw. z. art. 187 § 1 i art. 191 O.p. - poprzez zaniechania działań zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego i wyjaśnienia stanu faktycznego oraz uznanie 26 czerwca 2018 r. za właściwy czas na zgłoszenie upadłości,

7. art. 188 O.p. - poprzez niezasadne pominięcie żądań o przeprowadzenie dowodów na okoliczności podnoszone w odwołaniu,

8. art. 233 § 1 pkt 1 O.p. - poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.

W tych okolicznościach Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania w sprawie odpowiedzialności podatkowej, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponadto wniósł o zobowiązanie DIAS, do dołączenia wymienionych dokumentów oraz dopuszczenie i dowodu z tych dokumentów, związanych z ustaleniem terminu do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, na okoliczność terminowego zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki, jak również egzekucji, prowadzonych kontroli i ustalenia majątku Spółki, dokumentów finansowych, umów zawartych z bankami, wyciągów z rachunków bankowych, sprawozdania tymczasowego nadzorcy sądowego, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z biegłego sądowego z zakresu rachunkowości, restrukturyzacji przedsiębiorstw na okoliczność terminowego zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki. Wniesiono też o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W kolejnym piśmie procesowym Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów z protokołu kontroli prowadzonej wobec Spółki wraz z dokumentami źródłowymi, dokumentów finansowych Spółki, korekt deklaracji i dokumentów źródłowych, w oparciu o które Syndyk złożył korekty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492, ze zm.; dalej: u.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

Główna kwestia sporna w sprawie dotyczyła oceny wystąpienia przesłanek z art. 116 O.p., które uprawniałyby organy podatkowe do orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego za zaległość podatkową Spółki. W tym punkcie rozważań wskazać należy, że granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki kapitałowej określają przepisy rozdziału 15 działu III O.p. W myśl art. 107 § 1 O.p., w przypadkach i w zakresie przewidzianym w tym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zakresem tej odpowiedzialności objęte zostały również odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, a także koszty postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy odnoszące się do odpowiedzialności osób trzecich stanowią inaczej (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 O.p.).

Stosownie do art. 108 § 2 pkt 2) lit. a) i lit. b) O.p., postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego oraz przed dniem odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta. W niniejszej sprawie żadna z tych przeszkód w chwili wszczęcia przedmiotowego postępowania jednak nie wystąpiła.

Zgodnie z przepisem art. 116 § 1 O.p., za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2020 r. poz. 814 ze zm. dalej ustawa Pr.) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie Pr., albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje, między innymi, zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (§ 2).

Z treści powołanego przepisu wynika, że przesłanki związane z odpowiedzialnością osób trzecich można podzielić na dwie grupy: przesłanki pozytywne orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu, które muszą być spełnione, aby wydanie decyzji w tym przedmiocie było możliwe oraz przesłanki negatywne (egzoneracyjne), które – jeśli zaistnieją – wyłączają możliwość orzekania o tej odpowiedzialności.

Podkreślić należy, że rzeczą organów podatkowych jest wykazanie: istnienia zaległości podatkowej spółki, faktu pełnienia przez osobę obowiązków członka zarządu w czasie, w którym upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego i w którym zobowiązanie to przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową (art. 116 § 2 O.p.) oraz bezskuteczności egzekucji względem samej spółki (art. 116 § 1 O.p.).

Z kolei rzeczą osoby, na którą organ zamierza przenieść odpowiedzialność, jest wykazanie, że we właściwym czasie został zgłoszony wniosek o upadłość spółki, albo że niezgłoszenie takiego wniosku wynika z przyczyn niezawinionych przez członka zarządu (art. 116 § 1 pkt 1), albo w końcu, że istnieje mienie, z którego organ może zaspokoić zaległości spółki (art. 116 § 1 pkt 2 O.p.).

Za prawidłowe należy uznać ustalenia organu II instancji w zakresie momentu właściwego do ogłoszenia upadłości Spółki. Pojęcie "właściwego czasu" nie zostało zdefiniowane w przepisach O.p. W kontekście art. 116 § 1 pkt 1 O.p. właściwy czas do zgłoszenia wniosku o upadłość należy oceniać poprzez odniesienie się do pojęcia niewypłacalności, użytego w ustawie u.p.u. i wskazanych w tej ustawie terminów, oznaczonych dla upadłego (jego organów) do zgłoszenia wniosku o upadłość. Prawidłowo organ przyjął właściwe będzie zastosowanie przepisów w brzmieniu obowiązującym w dacie obejmowania przez Skarżącego funkcji członka zarządu. Zgodnie z art. 10 u.p.u., upadłość ogłasza się wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny. Z kolei zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 u.p.u. dłużnik jest niewypłacalny, jeśli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast, jak stanowi art. 11 ust 1a u.p.u. "Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące." Z kolei z art. 11 ust. 2 u.p.u. wynika, że dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Natomiast w myśl art. 21 ust. 1 u.p.u., dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami (art. 21 ust. 2 u.p.u.).

Wniosek o upadłość musi być bowiem złożony w terminie, który nie niweczy celu postępowania upadłościowego, jakim jest ochrona interesów wierzycieli. "Czas właściwy" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, należy interpretować także z uwzględnieniem funkcji oraz celu jakiemu ma służyć art. 116 O.p. Z tego punktu widzenia istotnym jest zapobieżenie dowolnemu i wybiórczemu zaspokajaniu przez dłużnika jednych wierzycieli kosztem innych. Zatem "czas właściwy" to czas, w jakim zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem wszystkich jej wierzycieli, winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2017 r., I SA/Po 286/17, publ. CBOSA).

W ocenie Sądu, organ drugiej instancji prawidłowo wskazał, ustalając termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, na zaległość ujawnioną wskutek korekt deklaracji VAT-7 za styczeń i luty 2018 r. złożonych przez syndyka. Ustalił, że stan niewypłacalności wystąpił w dniu 26 czerwca 2018 r., tj. 3 miesiące po terminie płatności drugiej zaległości - podatku od towarów i usług za luty 2018 r. Dlatego termin do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości określił na 26 lipca 2018 r.

Brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość może być odnoszony do sytuacji wyjątkowych, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań." (Wyrok NSA z 21.09.2022 r., III FSK 1063/21, LEX nr 3426838). Należy wskazać, że zgodnie z art. 201 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1577 ze zm., dalej KSH), członek zarządu jest jedyną osobą zarówno uprawnioną, jak i zobowiązaną do prowadzenia spraw Spółki. Z jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że członkowi zarządu powinien być znany na bieżąco stan finansów Spółki, a co za tym idzie, możliwość zaspokojenia długów (por. wyroki SN z dnia: 2 października 2008 r., I UK 39/08, LEX nr 575194; 24 września 2008 r., II CSK 142/08, LEX nr 470009; 11 marca 2008 r., II CSK 545/07, LEX nr 385597; 16 stycznia 2008 r., IV CSK 430/07, LEX nr 487532). Członek zarządu jako osoba odpowiedzialna za prowadzenie spraw Spółki, powinien orientować się w bieżącym stanie jej finansów, szczególnie w odniesieniu do stanu majątkowego Spółki i ciążących na niej zobowiązań tak, by nie doprowadzić do naruszenia obowiązków wynikających z obowiązujących przepisów prawa, w tym do sytuacji zadłużenia Spółki oraz stanu jej niewypłacalności.

Strona powinna zatem, z racji pełnienia funkcji członka zarządu Spółki, mieć także świadomość powstających zobowiązań podatkowych i dopilnować ich realizacji.

Niezależnie od tego należy wskazać, że, w przeciwieństwie do przepisów KSH, przepisy o odpowiedzialności członka zarządu w Ordynacji podatkowej oparte są na tak zwanej zasadzie ryzyka, a nie na zasadzie winy. Osoba, która godzi się pełnić funkcję członka zarządu, przyjmuje na siebie ryzyko, że będzie odpowiadała za zobowiązania podatkowe. Od tego ryzyka może się uwolnić tylko w jeden sposób - zgłaszając w terminie wniosek o ogłoszenie upadłości, czyli nadzorując sprawy Spółki i prawidłowo je prowadząc. Jeżeli taki wniosek nie został zgłoszony, członek zarządu odpowiada za zobowiązania Spółki, chyba że wykaże, że obiektywnie nie ponosi winy, ale nie w powstaniu zaległości, tylko w tym, że nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości. "Wina w ujęciu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p., to zarówno wina umyślna i związana z nią świadomość istnienia wymagalnych zobowiązań podatkowych, jak i wina nieumyślna w postaci niedbalstwa, które zakłada brak świadomości, ale opiera się na powinności i możliwości przewidywania istnienia wymagalnych zobowiązań podatkowych, a rozważając kryterium winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Osoba zainteresowana (w tym członek zarządu) winna wykazać brak winy, czyli udowodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że uchybienie określonemu obowiązkowi było od niej niezależne. Niezgłoszenie upadłości na skutek subiektywnej oceny, że właściwym czasem do zgłoszenia takiego wniosku był czas poza kadencją danego członka, nie może być zaaprobowane jako zachowanie osoby starannej w dbaniu o swoje interesy." (Wyrok WSA w Poznaniu z 21.03.2024 r., I SA/Po 977/22, LEX nr 3700732.) "Przy ocenie zaistnienia przesłanki wyłączającej od odpowiedzialności członka zarządu stosownie do art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p., wskazuje się, iż brak takiej winy jest kategorią obiektywną i można się na nią powoływać jedynie w sytuacji, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak tych możliwości wynikał z przyczyn od niego całkowicie niezależnych." (Wyrok NSA z 14.12.2023 r., III FSK 3389/21, LEX nr 3695589.) "Przesłanka braku winy, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p., dotyczy zarówno winy umyślnej, jak i nieumyślnej, a tej ostatniej zarówno w postaci lekkomyślności, jak i niedbalstwa. Dla wykazania ww. przesłanki egzoneracyjnej nie wystarczy bowiem subiektywne poczucie braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość. Brak takiej winy jest kategorią obiektywną i można się na nią powoływać jedynie w sytuacji, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak tych możliwości wynikał z przyczyn od niego całkowicie niezależnych. Członek zarządu powinien bowiem orientować się w sprawach podmiotu, którym zarządza, szczególnie w odniesieniu do stanu majątkowego spółki i ciążących na niej zobowiązań tak, by nie doprowadzić do naruszenia obowiązków wynikających z obowiązujących przepisów prawa, w tym przepisów podatkowych i do sytuacji zadłużenia spółki oraz stanu jej niewypłacalności. Taka jest bowiem rola osób, którym powierzono prowadzenie spraw spółki." (Wyrok WSA w Gdańsku z 3.10.2023 r., I SA/Gd 497/23, LEX nr 3620031.). Celem normy z art. 116 O.p. jest ustanowienie odpowiedzialności o charakterze posiłkowym członka zarządu w spółce wskazanej w tym przepisie, której podstawą jest sam fakt pełnienia tej funkcji. Dlatego też przesłanka ta, z racji wykładni systemowej, winna być ustalana w oparciu o obiektywnie istniejące kryteria, to jest spełnienie formalnych warunków "pełnienia funkcji członka zarządu" (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 lipca 2008 r., I SA/Kr 1249/07, publ. CBOSA). Jeżeli członek zarządu funkcję tę przyjął, to ponosi odpowiedzialność za prowadzenie spraw Spółki i winę za niedopełnienie ciążących na nim obowiązków. Jeżeli Skarżący nie podejmował działań związanych z zarządzaniem Spółką, to zrezygnował nie tylko z wypełniania swoich uprawnień, ale przede wszystkim zrezygnował z wypełniania swoich obowiązków, czego konsekwencje ponosi. Bez znaczenia dla odpowiedzialności Skarżącego jest przy tym to, czy z pełnienia funkcji członka zarządu czerpał jakiekolwiek korzyści majątkowe.

W niniejszej sprawie Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że zachodziły jakiekolwiek przeszkody do tego, żeby mógł taki wniosek złożyć. Nie istniały żadne formalne ani faktyczne przeszkody, aby, po pierwsze, domagał się wglądu w sprawy Spółki, po drugie, żeby zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości. Zauważyć też należy, że zobowiązanie w podatku od towarów i usług wykazane w korektach deklaracji, powstaje nie z dniem złożenia korekt, a z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 1 O.p.)

Słusznie zatem przyjęły organy podatkowe, że Skarżący, pełniąc funkcję członka zarządu, nie dołożył należytej staranności i dbałości o interesy zarządzanej przez niego Spółki, nie złożył bowiem w terminie wymaganym prawem wniosku o jej upadłość, a na etapie badania przesłanek związanych z orzeczeniem o jego odpowiedzialności za przedmiotowe zaległości Spółki, nie przedstawił żadnych argumentów, które świadczyłyby o braku jego winy w tym zakresie. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia okoliczności wyłączających winę Skarżącego.

W niniejszej sprawie nie zachodzi również druga z wymienionych przesłanek egzoneracyjnych, tj. wskazanie mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie jej zaległości podatkowych w znacznej części. Pomimo zawiadomienia (już w samym postanowieniu o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie) przez organy podatkowe o ustawowej możliwości uwolnienia się od odpowiedzialności za dług podatkowy Spółki, Skarżący nie podjął skutecznej inicjatywy dowodowej, która mogłaby wskazywać na zaistnienie przesłanki wymienionej w art. 116 § 1 pkt 2 O.p. Strona nie wskazała zresztą istnienia innych składników majątku Spółki niż te, o których wiedzę organy uzyskały z innych ww. źródeł.

Rekapitulując, Sąd stwierdza, że w sprawie zaistniały wszystkie przesłanki pozytywne warunkujące odpowiedzialność Skarżącego jako członka zarządu Spółki. Terminy płatności zobowiązań podatkowych, które - wobec ich nieuregulowania - przekształciły się w zaległości podatkowe, przypadały na okres, kiedy Skarżący pełnił funkcję członka zarządu.

Prowadzona wobec Spółki egzekucja uniwersalna, jaką jest postępowanie upadłościowe, nie przyniosła skutku w postaci wyegzekwowania należności, ponieważ zaspokojone zostały zaległości jedynie z I kategorii, do której nie należały zaległości podatkowe, a wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony po terminie przewidzianym przepisami prawa. W aktach administracyjnych znajduje się zgłoszenie wierzytelności dokonane przez NUS, jak i listy wierzytelności, na których znajdują się zaległości podatkowe Spółki, a ostatecznie również plan podziału sumy uzyskanej w toku postępowania upadłościowego, z którego to planu wynika, że wierzytelności NUS, nie zostały zaspokojone w toku postępowania upadłościowego.

Odnosząc się do podstawowego zarzutu Skarżącego o baku możliwości obrony swoich praw w postaci braku wpływu na okoliczność złożenia przez syndyka deklaracji podatkowych i korekt deklaracji, na co Strona nie miał żadnego wpływu, ponieważ po ogłoszeniu upadłości straciła zarząd na majątkiem Spółki, wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że Skarżący był członkiem zarządu Spółki, aż do dnia wykreślenia jej z Krajowego Rejestru Sądowego, po zakończeniu postępowania upadłościowego. Wskazać też należy, że w świetle przepisów prawa upadłościowego, upadły jest uczestnikiem tego postępowania. Do jego praw należy m.in. składanie sprzeciwu od listy wierzytelności. Spółka mogła też występować do Sędziego komisarza o podjęcie czynności nadzorczych wobec Syndyka, jeżeli uważała, że niesłusznie uznał wierzytelność, mogła też dochodzić odszkodowania od syndyka za jego działalność, jeżeli przyniosła szkodę spółce. Upadły jako uczestnik postepowania miał również wgląd do całych akt postepowania upadłościowego, w tym sprawozdań finansowych. Podnoszona okoliczność, że Skarżący, teraz dopiero dowiedział się o zaległościach, świadczy jedynie o zaniedbaniu skarżącego poczynionych w toku postępowania upadłościowego. Natomiast w toku postępowanie w zakresie orzeczenia o odpowiedzialności brak jest możliwości weryfikowania zobowiązania podatkowego wykazanego w deklaracji. Zwłaszcza, że upadły miał, wbrew twierdzeniom pełnomocnika, możliwość obrony swoich praw w toku właśnie postępowania upadłościowego.

Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że nie wystąpiła którakolwiek z przesłanek warunkujących wyłączenie odpowiedzialności. Ocena ta, przy braku stwierdzenia uchybień procesowych, związanych z samą procedurą orzekania o odpowiedzialności osoby trzeciej, przesądziła o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w której starannie rozpatrzono zgromadzony materiał dowodowy i omówiono wszystkie istotne dla sprawy aspekty prawne.

W ocenie Sądu, organy podatkowe zgromadziły kompletny materiał dowodowy przy zapewnieniu Skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu. Materiał dowodowy oceniły w sposób swobodny, lecz nie dowolny, dokonując na jego podstawie właściwych ustaleń, których Skarżącemu nie udało się skutecznie podważyć. Sąd nie stwierdził po stronie organów obu instancji uchybień w zakresie przepisów prawa procesowego, zwłaszcza takich, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowo zastosowano także normy prawa materialnego. Organ nie naruszył również zasad prowadzenia postępowania dowodowego, albowiem zebrany materiał dowodowy był wystarczający i zupełny do stwierdzenia okoliczności potwierdzających istnienie przesłanek do orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu. Zgłaszane przez Stronę wnioski dowodowe nie dotyczy okoliczności mających znaczenie dla sprawy, a ponadto w pozostałym zakresie okoliczności te stwierdzone zostały wystarczająco innymi dowodami. Z uwagi na powyższe, wnioski złożone w skardze i dalszym piśmie procesowym również nie były niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości w sprawie, albowiem takich wątpliwości, wobec prawidłowego zebrania materiału dowodowego przez organy obu instancji, nie było.

Z uwagi na brak zasadności zgłoszonych zarzutów oraz wobec niedopatrzenia się jakichkolwiek mogących mieć wpływ na wynik sprawy naruszeń prawa materialnego lub procesowego, a tym bardziej o charakterze istotnym, skargę – jako nieuzasadnioną – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – oddalono.