Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 153/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Legnickie Pole o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Legnickie Pole a Prezydentem Miasta Poznań w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. S. w sprawie przyznania zasiłku okresowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Poznań jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Pismem z 10 lipca 2024 r. Wójt Gminy Legnickie Pole (dalej także: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Legnickie Pole a Prezydentem Poznania w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. S. o przyznanie pomocy pieniężnej w formie zasiłku okresowego oraz skierowania do Centrum Integracji Społecznej Fundacji P. w P.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że M. S. prowadzi wędrowny tryb życia, ma jednak możliwość powrotu do domu rodzinnego, przez co nie może zostać uznany za osobę bezdomną. Jako miejsce swojego pobytu wymieniony wskazuje ogrzewalnię im. [...] przy ul. [...] w P. W ocenie wnioskodawcy w takiej sytuacji organem właściwym jest Prezydent Miasta Poznań.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Poznania wskazał, że pismem z 25 września 2024 r. skierował już zainteresowanego do Centrum Integracji Społecznej. Natomiast w zakresie wniosku o przyznanie zasiłku okresowego wskazał, że zainteresowany jest osobą bezdomną, co oznacza że ustalenie właściwości miejscowej organu powinno nastąpić na podstawie jego ostatniego miejsca zameldowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny.

Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283, dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.

Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy M. S. jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ww. ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć należy zatem schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny, nawet gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt w tego rodzaju miejscach nie traci charakteru czasowego (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 87/19, z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 10/21).

Z akt sprawy wynika, że wymieniony od grudnia 2023 r. zamieszkuje w ogrzewalni, przy ul. [...] w P. (kwestionariusze wywiadów środowiskowego z 7 marca 2024 r. i 18 kwietnia 2024 r.). W świetle powyższych rozważań tego rodzaju pomieszczenia nie służą do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, zatem zainteresowany niewątpliwie nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Jednocześnie jednak M. S. jest zameldowany na pobyt stały pod adresem: ul. [...], gmina L. (informacja z 12 kwietnia 2024r.). Pomimo, że sam zainteresowany uważa, że nie ma możliwości powrotu pod wskazany adres (ibidem), z oświadczeń jego ojca wynika, że pod wskazanym adresem znajduje się dom rodzinny M. S., do którego może on w każdym momencie powrócić, zaś brak powrotu jest wyłącznie jego wyborem (protokoły z 21 maja 2024 r. i z 28 czerwca 2024 r.). Skoro zatem wymieniony jest zameldowany na pobyt stały w lokalu mieszkalnym do którego ma możliwość powrotu, nie jest spełniona jedna z przesłanek do uznania go za osobę bezdomną, w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups. W tej sytuacji odpada ustalenie właściwości miejscowej gminy na podstawie art. 101 ust. 2 ups.

Należy zatem rozważyć możliwość zastosowania art. 101 ust. 1 ups. Zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, dalej: "kc") – miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania składają się łącznie dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości (corpus) i wola pobytu (animus). Z akt sprawy wynika, że M. S. co najmniej od marca 2024r. przebywa na terenie P. i to z tym miastem wiąże swoją aktywność życiową, o czym świadczy wniosek o skierowanie do Centrum Integracji Społecznej w P. oraz poszukiwanie zatrudnienia w tym właśnie mieście. Pomimo zatem, że lokal w którym zainteresowany zamieszkuje nie jest lokalem mieszkalnym, w okolicznościach sprawy należy uznać, że jego miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 25 kc i art. 101 ust. 1 ups jest P. Co istotne, zgodnie z art. 25 kc miejscem zamieszkania nie jest lokal mieszkalny, ale miejscowość w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, zatem fakt, że osoba taka nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym nie stoi na przeszkodzie uznaniu danej miejscowości za jej miejsce zamieszkania – pod tym warunkiem, że osoby takiej nie można uznać za osobę bezdomną – co zmaterializowało się w rozpoznawanej sprawie. W opisanej sytuacji należy zatem uznać, że zainteresowany przebywa z zamiarem stałego pobytu w P. i to w P. znajduje się aktualnie centrum jego aktywności życiowej. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ups za organ właściwy w sprawie należy uznać Prezydenta Miasta Poznania.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.