Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 138/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 2 pkt 1 i 6
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 83 ust. 4 i art. 83c ust. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.G. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 22 lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 18 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku jako wierzyciel oddalił zarzuty wniesione pismem z 29 grudnia 2022r. przez p. M.G. (dalej: "skarżący") na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z [...] grudnia 2022r. o nr od [...] do [...].

Po rozpoznaniu zażalenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 22 lutego 2023r., znak sprawy 010000.71.2023_RED-3-NIP[...]-MD utrzymał postanowienie z 18 stycznia 2023 r. w mocy.

W sprawie ustalono, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z [...] grudnia 2022 r. o nr: od [...] do [...]. W postępowaniu tym dokonano zajęcia rachunku bankowego w PKO BP S.A. zawiadomieniami z 16 grudnia 2022 r. o nr od [...] do [...].

Składając zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne skarżący podniósł, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło przedwcześnie, ponieważ nadal trwają postępowania sądowe w sprawie zbiegu tytułów do ubezpieczenia. Wskazał, że nie zostały jeszcze rozpoznane jego odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 lipca 2022 r. oraz z 25 lipca 2022r. Oświadczył, że poza prowadzeniem działalności gospodarczej w Polsce, od lutego 2015r. do listopada 2017r. wykonywał pracę na terytorium Słowacji na rzecz M. s.r.o. Podniósł, że słowacki pracodawca dokonywał wszelkich opłat z tytułu ubezpieczeń społecznych. Dlatego też, aby uniknąć podwójnego opłacania należności z tytułu składek, w Polsce nie były regulowane. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z [...] grudnia 2022r. zostało zawieszone z urzędu postanowieniem z 10 stycznia 2023 r. do czasu zawiadomienia organu egzekucyjnego o wydaniu ostatecznego postanowienia wierzyciela w sprawie zarzutu. Następnie zostało ono podjęte zawiadomieniem z 18 stycznia 2023r.

Oddalając zarzuty na postępowanie egzekucyjne ZUS wskazał, że skarżący złożył deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za okres 07.2022 r. - 09.2022 r., w których wykazane zostały należne do przekazania za ww. okres kwoty składek na FUS, FUZ oraz FP, FS i FGŚP z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 46 pkt 4 ppkt 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009, dalej: "u.s.u.s.") deklaracja rozliczeniowa zawiera oświadczenie płatnika składek, że dane zawarte w deklaracji są zgodne ze stanem faktycznym, potwierdzone podpisem płatnika składek lub osoby przez niego upoważnionej albo podpisem elektronicznym. Deklaracja rozliczeniowa zawiera także pouczenie, że w przypadku niewpłacenia w obowiązującym terminie kwoty do zapłaty lub wpłacenia jej w niepełnej wysokości, stanowi ona podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zdaniem organu odwoławczego, w sytuacji kiedy zobowiązany uznaje, że złożone deklaracje rozliczeniowe są niepoprawnie wypełnione, powinien zgodnie z art. 47 pkt 3 u.s.u.s. złożyć deklarację rozliczeniową korygującą w formie nowego dokumentu zawierającego wszystkie prawidłowe dane określone w art. 46 ust. 4 tej ustawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.

Organ ustalił zaś, że skarżący nie uregulował należności wynikających ze złożonych deklaracji dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 07.2022r. - 09.2022r. Od lutego 2022r. dokonuje wpłat na indywidulany numer rachunku składkowego, które zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21.09.2017r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2017.1831) zostały automatycznie rozliczone na najstarsze zaległości. Rozliczone w oparciu o obowiązujące przepisy wpłaty doprowadziły do wystąpienia zaległości z tytułu składek objętych postępowaniem egzekucyjnym, czyli za okres 07.2022r. - 09.2022r. Należności nadal pozostają nieuregulowane.

Organ uznał więc, że zaległość z tytułu składek za okres 07.2022r. - 09.2022r jest zobowiązaniem istniejącym i wymagalnym. Dlatego obowiązek objęty tytułami wykonawczymi o nr od [...] do [...] z [...] grudnia 2022r. istnieje. W związku z powyższym dochodzenie tych należności w postępowaniu egzekucyjnym jest uzasadnione, a zarzut dotyczący nieistnienia zobowiązania wobec zapłacenia należności jest nieusprawiedliwiony.

Odnosząc się natomiast do zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. organ wskazał, że podstawą tego zarzutu są zdarzenia, które powodują, że zobowiązanie nie może być egzekwowane. W niniejszej sprawie obowiązek zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 07.2022r. - 09.2022r. wynika ze złożonych przez skarżącego deklaracji rozliczeniowych. Składki na ubezpieczenie społeczne stają się wymagalne w terminie ich płatności niezależnie od tego, czy zostały prawidłowo rozliczone i wskazane w deklaracji rozliczeniowej, zaś obowiązek ich uiszczenia wynika z samego faktu objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym. Zatem wskazywana w ww. przepisie okoliczność nie wystąpiła. Skarżący nie opłacił należności wykazanych w deklaracjach, a zatem obowiązek objęty tytułami wykonawczymi jest wymagalny.

Odnosząc się do podnoszonych okoliczności obowiązku opłacania składek wyłącznie na terytorium Słowacji organ podkreślił, że sprawa została rozstrzygnięta w postępowaniu sądowym. Odwołanie skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku nr 744/2019 z 13 grudnia 2019r. stwierdzającej, że z tytułu prowadzenia działalności na własny rachunek od 1 lutego 2015r. do 30 listopada 2017r. skarżący podlega ustawodawstwu polskiemu, zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z 28 lipca 2020r. sygn. akt III U [...], a wniesiona apelacja oddalona przez Sąd Apelacyjny w B. wyrokiem z 4 lutego 2021 r. sygn. akt III AUa [...].

Organ odwoławczy podzielił stanowisko wierzyciela, że okoliczność dotychczas nierozstrzygniętych postępowań odwoławczych w sprawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku nr 92/2022 z 8 lipca 2022r. o podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz decyzji nr 010671DZPDZ22/000100 z 25 lipca 2022r. o zadłużeniu z tytułu składek za okres: 02.2016r. - 11.2017r. oraz 03.2022r. - 04/2022r. nie ma wpływu na toczące się w sprawie postępowanie egzekucyjne.

Organ nie podzielił zarzutów naruszenia przepisów procesowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarżący zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w niniejszej sprawie całości materiału dowodowego, i pominięcie faktu, iż ustalony decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym na terytorium Polski nie jest prawomocny, a w konsekwencji błędem jest zaliczanie dokonywanych przez niego bieżących wpłat na wcześniejszy okres;

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 u.s.u.s., polegające na błędnym uznaniu, iż ma on obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w Polsce w spornym okresie, mimo iż kwestia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym nadal jest w toku;

- art. 46 ust. 1 w zw. z art. 32 u.s.u.s., polegające na błędnym przyjęciu, że podlega obowiązkowi uiszczenia składek w Polsce, w sytuacji gdy obowiązek ten nie został jeszcze ustalony prawomocną decyzją;

- art. 83 ust. 1 w zw. z art. 68 ust. 1 pkt 1a u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że mimo jednoczesnego wykonywania pracy najemnej na rzecz słowackiego oraz niemieckiego pracodawcy, a także prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, podlega wyłącznie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce.

W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienie w całości i o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podkreślił, że samo określenie ustawodawstwa właściwego, nie przesądza o obowiązku odprowadzania składek, bowiem nie na każdym ciąży powyższy obowiązek. Wydanie decyzji określającej zadłużenie, a także prowadzenie postępowania egzekucyjnego, uzależnione jest od wydania nie tylko decyzji określającej ustawodawstwo właściwe, lecz także decyzji określającej obowiązek podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem nie każdy obowiązany jest do odprowadzania składek.

Mając na względzie powyższe, w dniu 8 lipca 2022 r. organ rentowy wydał brakującą decyzję, tj. decyzję określającą obowiązek odprowadzania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium Polski. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, a sprawa nadal jest w toku. Tym samym, nie sposób wskazać, że w spornym okresie jest on obowiązany do odprowadzania składek na terytorium Polski. Dopiero prawomocne zakończenie postępowania przesądzi o tym fakcie.

W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna. Została ona rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na co pozwalał przepis art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. dalej powołana jako: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Sporną w sprawie pozostaje dokonana przez organy ocena zasadności złożonych w postępowaniu egzekucyjnym zarzutów.

Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki, które stanowią podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być m.in.: (1) nieistnienie obowiązku; (6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia są zarzuty wniesione przez Skarżącego, dotyczące tytułów wykonawczych z dnia [...] grudnia 2022 r. wydanych przez Dyrektora Oddziału ZUS w Białymstoku.

Powyższe zarzuty wyznaczają granice rozpoznawanej sprawy. Istota sporu sprowadzała się zatem do ustalenia, czy zasadnie organy uznały zarzuty wniesione przez skarżącego na prowadzone postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione. Skarżący podnosi nieistnienie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) jak też wskazuje na brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.)

Przez nieistnienie obowiązku należy rozumieć nie tylko brak należności głównej lub odsetek za zwłokę, lecz również brak innych należności objętych tytułem wykonawczym, w tym kosztów egzekucyjnych.

Z kolei przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego (P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Lex/el do art. 33 u.p.e.a. i powołana tam literatura). Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej.

Słusznie wskazuje organ, że jednym z podstawowych obowiązków płatnika składek jest obliczanie i opłacanie należnych składek za każdy miesiąc według zasad wynikających z przepisów, a rozliczenie tych składek następuje w deklaracji rozliczeniowej, którą składa płatnik do ZUS (art. 46 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.). Przepis art. 47 ust. 1 u.s.u.s. wprowadza obowiązujące płatnika składek terminy składania deklaracji rozliczeniowych, imiennych raportów miesięcznych oraz opłacania składek za dany miesiąc. Nie może budzić wątpliwości, że upływ tych terminów uprawnia wierzyciela do żądania zapłaty zadeklarowanych składek.

Jak wynika z akt sprawy i z treści kontrolowanego rozstrzygnięcia, skarżący złożył deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za okres 07.2022r. - 09.2022r., w których wykazane zostały należne do przekazania za w/w okres kwoty składek na FUS, FUZ oraz FP, FS i FGŚP z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący na żadnym etapie deklaracji tych nie korygował. W sprawie bezspornym jest, że skarżący nie uregulował należności wynikających ze złożonych deklaracji dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wskazany okres.

Jak wynika z przepisów, deklaracja rozliczeniowa zawiera oświadczenie płatnika składek, że dane zawarte w deklaracji są zgodne ze stanem faktycznym, potwierdzone podpisem płatnika składek lub osoby przez niego upoważnionej albo podpisem elektronicznym. Deklaracja rozliczeniowa zawiera także pouczenie, że w przypadku niewpłacenia w obowiązującym terminie kwoty do zapłaty lub wpłacenia jej w niepełnej wysokości, stanowi ona podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 46 pkt 4 ppkt 9 u.s.u.s.).

Wobec braku uregulowania przez skarżącego należności, wynikających ze złożonych deklaracji, organ był zobowiązany przyjąć, że zaległość z tytułu w/w składek za okres 07.2022r. - 09.2022r. jest zobowiązaniem istniejącym i wymagalnym i w związku z powyższym dochodzenie tych należności w postępowaniu egzekucyjnym jest uzasadnione. Jak zasadnie wskazuje organ, składki na ubezpieczenia społeczne stają się wymagalne w terminie ich płatności, niezależnie od tego, czy zostały prawidłowo rozliczone i wskazane w deklaracji rozliczeniowej, a także wtedy, gdy taka deklaracja nie została złożona. W rozpoznawanej sprawie termin płatności składek upłynął, zatem stały się one wymagalne. Skarżący nie wykazał natomiast, aby nastąpiło odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenia na raty spłaty należności ani wystąpienia innych przyczyn braku wymagalności. Niezasadny jest więc zarzut egzekucyjny z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.

Sąd zgadza się też ze stanowiskiem organu, że okoliczność braku rozstrzygnięcia postępowań odwoławczych w sprawie z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku nr 92/2022 z 8 lipca 2022r. o podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz decyzji z 25 lipca 2022r. o zadłużeniu z tytułu składek za okres: 02.2016r. - 11.2017r, oraz 03.2022r. - 04/2022r. nie ma wpływu na toczące się w sprawie postępowanie egzekucyjne. Jak już wskazano, w związku z tym, że skarżący złożył skuteczne deklaracje, nie skorygował ich a także nie wykazał, aby zaszły czynniki wpływające na wymagalność obowiązku wynikającego ze złożonej deklaracji, ustalenie co do podnoszonej kwestii nie wpływa na prawidłowość prowadzonej egzekucji administracyjnej.

Sąd zauważa, że nie jest przedmiotem oceny w tej sprawie kwestia podlegania obowiązkowi uiszczania składek w Polsce. W tym zakresie Sąd miał ponadto na uwadze wyjaśnienie organu co do tego, że sprawa została rozstrzygnięta w postępowaniu sądowym. Odwołanie skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku nr 744/2019 z 13 grudnia 2019r. stwierdzającej, że z tytułu prowadzenia działalności na własny rachunek od 1 lutego 2015r. do 30 listopada 2017r. skarżący podlega ustawodawstwu polskiemu, zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z 28 lipca 2020r. sygn. akt III U [...], a wniesiona apelacja oddalona przez Sąd Apelacyjny w B. wyrokiem z 4 lutego 2021 r. sygn. akt III AUa [...].

Sąd nie stwierdził, aby kontrolowane postanowienie zostało wydane z naruszeniem zarzucanych przepisów postępowania. Organ nie tyle pominął fakt braku ostateczności decyzji ZUS z 8 lipca 2022 r., ile nie nadał tej okoliczności znaczenia, jakiego oczekiwał skarżący. Zaliczanie dokonanych przez skarżącego wpłat na wcześniejszy okres wynika ze skutecznie złożonej deklaracji, rodzącej obowiązek zapłaty składek i posiadającej cechę wymagalności.

Nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia sąd, z mocy art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.