Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 219/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 89
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 61a §1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) sędzia WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 10 maja 2024r., nr 2801-IEE.7192.113.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie żądania zwrotu należności pieniężnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z 26 października 2023 r., uzupełnionym w dniu 3 listopada 2023 r., F. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej jako: "spółka", "strona", "skarżąca") zwróciła się do Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Skarbowego w Olsztynie (dalej jako: "Naczelnik WMUCS") o zwrot należności w kwocie 58.302,63 zł wraz z odsetkami. W dniach 20 maja 2013 r. i 10 czerwca 2013 r. spółka uiściła odpowiednio kwotę 26.591,62 zł i 31.711,01 zł realizując zajęcia wierzytelności pieniężnych K. - Sp. z o. o. (dalej jako: "Zobowiązany").

Zdaniem spółki należność pieniężna została wyegzekwowana przez organ egzekucyjny bezpodstawnie i z naruszeniem prawa. Powołując się na wyrok Sądu Apelacyjnego w B., III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 12 września 2023 r., sygn. akt [...] (dalej także: "wyrok z 12 września 2023 r."), strona podniosła, że zobowiązania ww. podmiotu (Zobowiązanego) zostały przez spółkę zapłacone, a tym samym nie była ona już dłużnikiem Zobowiązanego.

Pismem z 14 listopada 2023 r. Naczelnik WMUCS przekazał ww. podanie spółki Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w S. (dalej jako: "NUS w S.") celem rozpatrzenia.

Postanowieniem z 6 grudnia 2023 r. NUS w S. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku spółki.

Wskutek złożonego przez stronę zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie postanowieniem z 22 lutego 2024 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości jako wydane przez niewłaściwy organ i orzekł o przekazaniu podania strony do załatwienia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Olsztynie (dalej jako: "NUS", "organ egzekucyjny").

Działając na podstawie art. 61a §1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), dalej jako: "k.p.a." NUS postanowieniem z 21 marca 2024 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu ww. należności. Organ ten wskazał, że nie ma podstawy prawnej do wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie. Ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2023 poz. 2505, ze zm. ), dalej jako: "u.p.e.a.", nie przewiduje możliwości zwrotu przekazanych przez dłużnika zajętej wierzytelności i rozliczonych środków, niezależnie od powodów tego żądania.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia DIAS postanowieniem z 10 maja 2024 r. utrzymał rozstrzygnięcie NUS w mocy.

W pierwszej kolejności DIAS przywołał treść art. 61a §1 k.p.a., który ma zastosowanie w sprawie poprzez odesłanie zawarte w art. 18 u.p.e.a., który prezentuje dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Wyjaśnił, że jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest strona w sprawie. Drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania.

DIAS wskazał, że przeszkodą do wszczęcia postępowania w rozpatrywanej sprawie jest brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Wskazał też, że zainicjowanie postępowania administracyjnego wymaga istnienia interesu prawnego. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza ustalenie powszechnie obowiązującego przepisu prawa materialnego, na podstawie którego formułuje się żądania. O tym, czy podmiot ten ma interes prawny nie może decydować jedynie sama wola tego podmiotu z różnych przyczyn zainteresowanego prowadzeniem tego postępowania. Interes prawny nie jest tożsamy z interesem faktycznym.

Następnie DIAS podał, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 u.p.e.a., przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego organ ten wskazał, że skoro istotą zajęcia wierzytelności jest pozbawienie "trzeciodłużnika" uprawnienia dysponowania zajętym prawem, jego skuteczne dokonanie w sposób prawnie dozwolony następuje z chwilą doręczenia zawiadomienia o czynności dłużnikowi zajętej wierzytelności, zaś okoliczność, czy jest on realnie zobowiązany na moment dokonywania zajęcia do świadczenia na rzecz zobowiązanego podatnika pozostaje irrelewantna dla oceny skuteczności tej czynności. Przekazanie przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty pieniężnej dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym jednoznacznie potwierdza uznanie przez dłużnika zajęcia wierzytelności. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się również, że dłużnik zajętej wierzytelności na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego nie posiada legitymacji do występowania o zwrot kwoty przekazanej organowi egzekucyjnemu, co uzasadnia w takim przypadku zastosowanie art. 61a §1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny, do którego taki podmiot wystąpi z żądaniem zwrotu zajętych przez organ w trybie art. 89 u.p.e.a. środków finansowych, zobligowany jest do odmowy wszczęcia postępowania.

DIAS podniósł także, że w rozpatrywanej sprawie Naczelnik WMUCS jako organ egzekucyjny dokonał u spółki zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej Zobowiązanego. W wyniku realizacji zajęcia wierzytelności pieniężnej, 20 maja 2013 r. oraz 10 czerwca 2013 r. dłużnik zajętej wierzytelności przekazał organowi egzekucyjnemu należność w łącznej kwocie 58.302,63 zł. Z tego wynika, że strona wykonała nałożony na nią, jako dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek i zrealizowała dyspozycję zawartą w art. 89 §3 pkt 1 lit. b u.p.e.a.

Biorąc pod uwagę powyższe regulacje prawne DIAS stwierdził, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Następnie DIAS odniósł się do kwestii zastosowania przez organ egzekucyjny nieprawidłowej podstawy prawnej zaskarżonych postanowień. Podkreślił, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na mocy art. 18 u.p.e.a. odpowiednie zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym, w niniejszym postępowaniu nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego, Kodeksu karnego, Ordynacji podatkowej. W jego ocenie za przyczynę uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania organ I instancji prawidłowo uznał brak podstawy prawnej do żądania zwrotu należności pieniężnej przekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności na rachunek Naczelnika WMUCS. Jak zauważył organ egzekucyjny, na powyżej wskazany brak podstawy prawnej nie mają wpływu także powołane przez spółkę zdarzenia dotyczące współpracy z Zobowiązanym i ww. wyrok Sądu Apelacyjnego w B. z 12 września 2023 r. Okoliczność braku podstawy prawnej do wszczęcia postępowania jest oczywista i nie wymagała przeprowadzenia czynności wyjaśniających. Oznacza to, że postępowanie w niniejszej sprawie nie mogło być wszczęte, co obligowało organ egzekucyjny do zastosowania art. 61a §1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. W zaistniałej sytuacji nie ma podstaw do rozstrzygania sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy.

Informacyjne DIAS wskazał, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowią podstawy prawnej do dochodzenia przez dłużnika zajętej wierzytelności roszczenia w stosunku do organu egzekucyjnego. Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uzna taką wierzytelność, a następnie uchyli się od jej uznania, to roszczenie w stosunku do organu egzekucyjnego o zwrot kwoty zajętej u dłużnika zajętej wierzytelności mogą być realizowane tylko w drodze postępowania cywilnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie strona zaskarżyła postanowienie DIAS w całości, wniosła o uchylenie w całości postanowień organów obu instancji, ewentualnie o zobowiązanie organu podatkowego do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, na podstawie którego zobowiązany organ podatkowy zwróci skarżącej bezpodstawnie przejętą w 2013 r. kwotę 58.302,63 zł wraz z odsetkami ustawowymi. Skarżąca wniosła także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie licznych przepisów prawa materialnego oraz zasad współżycia społecznego i społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa, a w szczególności:

1) art. 405 i art. 410 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, ze zm.), dalej jako: "k.c.", które dotyczą bezpodstawnego wzbogacenia. Organ podatkowy bezprawnie zawłaszczył należące do spółki pieniądze, które jest zobowiązany nam zwrócić wraz z odsetkami wskutek prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w B. z 12 września 2023 r., doręczonego wraz z uzasadnieniem naszemu pełnomocnikowi procesowemu w dniu 20 października 2023 r.,

2) art. 415 k.c. oraz art. 417 §1 k.c., z których wynika odpowiedzialność organu podatkowego i Skarbu Państwa za wyrządzenie spółce stosunkowo dużej szkody czynem niedozwolonym,

3) całkowicie błędne zastosowanie przez organ podatkowy II Instancji przepisu art. 61a k.p.a., z którego wynika uprawnienie organu do odmowy wszczęcia postępowania, ponieważ w tej sprawie nie wystąpiły żadne przesłanki wynikające z ww. przepisu. Stwierdzenie DIAS, że przeszkodą do wszczęcia postępowania w sprawie jest brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, jest w ocenie strony "kuriozalne", bo przecież takie przeszkody w tej sprawie nie wystąpiły,

4) błędne zastosowanie przepisów art. 1a i art. 89 § 3 pkt 1 lit. b u.p.e.a. ponieważ:

- w art. 1a ww. ustawy zawarta jest wykładnia autentyczna ustawodawcy dotycząca dłużnika zajętej wierzytelności, a przecież skarżąca nie była w 2013 r. żadnym dłużnikiem Zobowiązanego, co oznacza, że została przez organ egzekucyjny wówczas wprowadzona w błąd, być może nawet umyślnie,

- przepis art. 89 §1 ww. ustawy dotyczy wyłącznie dłużnika i to w dodatku Zobowiązanego, którym spółka w 2013 r. wcale nie była i o tym wówczas w ogóle nie wiedziała, a to oznacza, że zajęcie wierzytelności przez organ podatkowy I Instancji w 2013 r. nie miało żadnych podstaw prawnych i merytorycznych do jego dokonania,

5) błędne przyjęcie przez DIAS, że przekazanie kwoty pieniężnej przez spółkę w 2013 r. w wysokości 58.302,63 zł, jak dziś wiadomo wskutek bezpodstawnego i bezprawnego wezwania Naczelnika WMUCS, było uznaniem długu przez skarżącą, ponieważ w 2013 r. skarżąca jeszcze nie posiadała żadnej wiedzy w kwestii wierzytelności ww. organu podatkowego w stosunku do Zobowiązanego ani też w sprawach zasadności i legalności faktur VAT za usługi outsourcingowe wystawianych spółce przez Zobowiązanego. Dowodem potwierdzającym nieuznanie przez skarżącą długu w stosunku do Zobowiązanego jest to, że począwszy od 2013 r. skarżąca zaskarżyła wszystkie decyzje wydane zarówno przez organ podatkowy I Instancji dotyczące podatku od wynagrodzenia za pracę wykonawców usług zatrudnianych przez Zobowiązanego w latach 2012-2013, jak i decyzje wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz zapłaty składek ubezpieczeniowych za lata 2012-2013 za wykonawców usług zatrudnianych przez ww. agencję, które zostały rozstrzygnięte ostatecznie dopiero ww. wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 12 września 2023 r., którego kopia znajduje się w aktach tej sprawy,

6) błędne przyjęcie przez DIAS, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego, z uwagi na treść art. 168a i 168b zawartych w Rozdziale dotyczącym odpowiedzialności odszkodowawczej za naruszenie postanowień u.p.e.a.,

7) art. 72 §1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.), dalej jako: "o.p." w sprawie całkowicie nienależnie zapłaconego zobowiązania w postaci bezpodstawnie pobranych pieniędzy przez Naczelnika WMUCS za zobowiązania publicznoprawne płatnika i podatnika - Zobowiązanego, który to podmiot gospodarczy w 2013 r., jak się dopiero po latach okazało w ogóle nie był dłużnikiem Naczelnika WMUCS ani też faktycznie nie był wierzycielem w stosunku do spółki, co ostatecznie potwierdził prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w B. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, doręczony stronie wraz z uzasadnieniem 20 października 2023 r., w konsekwencji którego już w dniu 26 października 2023 r. strona skierowała do organu podatkowego wniosek o zwrot kwoty 58.302,63 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę od 2013 r.,

8) art. 231 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. z 2024 r. poz. 17), dalej jako: "k.k.", z którego wynika, że zachodzi podejrzenie popełnienia przez Naczelnika WMUCS przestępstwa tzw. urzędniczego, określonego w tym przepisie, o czym strona powzięła wiadomość dopiero w dniu 20 października 2023 r., tj. po otrzymaniu odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego w B.,

9) błędne zastosowanie przez organy podatkowe I i II instancji art. 38 §1 w związku z art. 17 §1 u.p.e.a., ponieważ dopiero 20 października 2023 r. strona powzięła wiadomość, że jest zobowiązana do zapłaty wszystkich składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za wykonawców usług, tj. po otrzymaniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem Sądu Apelacyjnego w B. z 12 września 2023 r., tak więc w terminie, bo już w ciągu 6 dni od jego otrzymania spółka wysłała do organu podatkowego wniosek o zwrot bezprawnie zagarniętej kwoty 58.302,63 zł, który można potraktować jako tożsamy z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji zajętej bezpodstawnie w 2013 r. wierzytelności przez Naczelnika WMUCS w rozumieniu ww. przepisu.

Odpowiadając na skargę DIAS podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie oraz wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji (postanowienia), ich zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja (postanowienie) podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako: "p.p.s.a.".

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do zbadania prawidłowości utrzymania w mocy przez DIAS postanowienia organu I instancji odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie żądania zwrotu należności pieniężnej przekazanej w 2013 r. przez skarżącą w wysokości 58.302.63 zł wraz z należnymi odsetkami (jako dłużnika zajętej wierzytelności pieniężnej Zobowiązanego na rachunek Naczelnika WMUCS).

Zgodnie z art. 61a §1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 §5 stosuje się odpowiednio.

Według art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej: (1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy, (2) w postępowaniu egzekucyjnym - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio.

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik WMUCS w Olsztynie (jako organ egzekucyjny) dokonał u skarżącej zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej Zobowiązanego. W jego wyniku 20 maja 2013 r. oraz 10 czerwca 2013 r. strona (jako dłużnik zajętej wierzytelności) przekazała organowi egzekucyjnemu należność w łącznej kwocie 58.302,63 zł, wykonując tym samym obowiązek wynikający z dyspozycji art. 89 §3 pkt 1 lit. b u.p.e.a.

Uwzględniając powyższe, w ocenie sądu prawidłowo DIAS przyjął na podstawie art. 61a §1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., że brak jest podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu ww. należności pieniężnej (wpłaty).

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, że postępowanie egzekucyjne charakteryzuje się odmienną od postępowania administracyjnego specyfiką. W postępowaniu tym podstawowymi uczestnikami są: organ egzekucyjny, wierzyciel i zobowiązany. Przez zobowiązanego rozumie się przy tym osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.).

W przedmiotowej sprawie strona nie występuje w charakterze żadnego z powyższych podmiotów. Jest zaś dłużnikiem zajętej wierzytelności pieniężnej.

Jeśli chodzi ponadto o rolę dłużnika zajętej wierzytelności pieniężnej, wskazać należy, że zgodnie z art. 89 §1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika obowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Według zaś art. 89 §2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w §1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Natomiast art. 89 §3 u.p.e.a. precyzuje, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w §1, organ egzekucyjny: (1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: (a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, (b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, (c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; (2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; (3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 §1.

Z powołanego wyżej art. 89 u.p.e.a. wynika zatem, że rola dłużnika zajętej wierzytelności, przy prowadzeniu egzekucji z wierzytelności pieniężnych, ogranicza się do zrealizowania zajęcia bądź przesłania organowi egzekucyjnemu oświadczenia o nieuznaniu zajęcia. Tylko w sytuacji określonej tym przepisem dłużnik zajętej wierzytelności wchodzi w relacje procesowe z organem egzekucyjnym. Zarówno powołany przepis, jak i inne przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (np. art. 38 §1, art. 68a i art. 168b), nie stanowią natomiast podstawy prawnej do dochodzenia przez dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji roszczenia w stosunku do organu egzekucyjnego o zwrot zajętej u niego kwoty (por. wyroki: NSA: z 5 marca 2020 r., sygn. akt II FSK 1128/18; z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 2227/17; z 12 czerwca 2018 r., sygn. FSK 3373/17; z 23 stycznia 2018 r., sygn. II FSK 195/16).

Prawidłowo organy obu instancji przyjęły zatem, że spółka (jako dłużnik zajętej wierzytelności), w wyniku realizacji jej zajęcia, dokonała w dniach 20 maja 2013 r. oraz 10 czerwca 2013 r. wpłaty na rachunek organu egzekucyjnego kwoty 58.302,63 zł dochodzonej od Zobowiązanego. Wykonała tym samym nałożony na nią jako dłużnika zajętej wierzytelności przez ustawodawcę obowiązek oraz dyspozycję wynikającą z art. 89 §3 pkt 1 lit. b u.p.e.a. poprzez przekazanie organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności ww. kwotę na pokrycie dochodzonych przez organ egzekucyjny należności. Dla skuteczności uznania roszczenia nie jest bowiem wymagana żadna szczególna forma. Jak przyjmuje się w orzecznictwie uznanie może być dorozumiane, np. na skutek częściowego wykonania zobowiązania, uiszczenia odsetek, złożenia prośby o odroczenie płatności, itd. (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2018 r., sygn. II FSK 195/16 oraz wyrok WSA w Warszawie z 26 kwietnia 2006 r., sygn. III SA/Wa 2216/05). Słusznie też zauważył organ II instancji, że przekazanie przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty pieniężnej dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym (a z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w tej sprawie) jednoznacznie potwierdza uznanie przez dłużnika zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny (zob. wyrok NSA z 23 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 195/16).

Nadmienić też należy, że skarżąca po otrzymaniu zawiadomienia od organu egzekucyjnego nie skorzystała z uprawnienia określonego w art. 89 §3 pkt 1 lit. a u.p.e.a., tj. nie złożyła oświadczenia, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego. Przekazanie zaś przez nią kwoty pieniężnej dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym (jak już wskazano wcześniej) nakazało domniemywać, że uznała wpłatę wierzytelności jako wierzytelności zobowiązanego.

Zdaniem tut. sądu organ II instancji w zaskarżonym rozstrzygnięciu prawidłowo wyjaśnił więc rolę strony jako dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym, w którym Zobowiązanym jest wskazana na wstępie uzasadnienia spółka. Faktycznie z chwilą zajęcia wierzytelności skarżąca stała się podmiotem biorącym udział w postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnych z wierzytelności. Niemniej, zadaniem dłużnika zajętej wierzytelności jest jedynie dokonanie na wezwanie organu egzekucyjnego ściśle określonych czynności związanych z realizacją wierzytelności lub prawa majątkowego. Zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w postępowaniu egzekucyjnym wywołuje skutki prawne w sferze stosunków cywilnoprawnych i administracyjnoprawnych. Nie powoduje jednak zniesienia stosunku cywilnoprawnego łączącego zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności, a jego podstawowym skutkiem jest nabycie przez organ egzekucyjny prawa rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tym samym prawo rozporządzania zajętą wierzytelnością traci zobowiązany i jego dłużnik. Wszelkie więc następstwa tego działania dłużnika zajętej wierzytelności i skutki procesowe dotyczą relacji pomiędzy zobowiązanym i organem egzekucyjnym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 czerwca 2018 r., sygn. II FSK 3374/17 treścią stosunku łączącego organ egzekucyjny i dłużnika zajętej wierzytelności jest przede wszystkim zakaz wypłacania zajętej wierzytelności zobowiązanemu oraz obowiązek przekazania przez dłużnika zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej wierzytelności.

Przyznać zatem należy rację DIAS, który uznał, że spółka (jako dłużnik zajętej wierzytelności), po dokonaniu jej wpłaty nie posiadała interesu prawnego do wystąpienia o zwrot przekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty. Jak wskazał też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 4802/21, że okoliczność, czy dłużnik jest realnie zobowiązany na moment dokonywania zajęcia do świadczenia na rzecz zobowiązanego podatnika pozostaje irrelewantna dla oceny skuteczności tej czynności. Ponadto przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawierają regulacji uprawniających organ egzekucyjny do wydawania rozstrzygnięć w zakresie zwrotu wyegzekwowanych kwot. Zgodnie z art. 168b §1 u.p.e.a. zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego. Na podstawie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego skarżącej przysługuje powództwo o ustalenie, że uznanie przez nią roszczenia o zajęcie wierzytelności było niezgodne z prawem, ewentualnie do ustalenia na tej podstawie istnienia rzeczywistego stosunku prawnego łączącego ją jako dłużnika zajętej wierzytelności z zobowiązanym (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2018 r., sygn. II FSK 195/16, czy też wyrok WSA w Poznaniu z 4 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Po 1055/21). Słusznie zatem przyjął DIAS, że jeżeli strona (jako dłużnik zajętej wierzytelności) uzna taką wierzytelność, a następnie uchyli się od jej uznania, to roszczenie w stosunku do organu egzekucyjnego o zwrot kwoty zajętej u dłużnika zajętej wierzytelności może być realizowane tylko w drodze postępowania cywilnego.

Mając na względzie dotychczasowe rozważania oraz wziąwszy pod uwagę, że zarówno przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uprawniają dłużnika zajętej wierzytelności do żądania zwrotu wpłaty dokonanej tytułem zajętej wierzytelności, nie sposób zgodzić się ze stroną, że organy obu instancji naruszyły: art. 1a pkt 3, art. 89 §1 i §3 pkt 1 lit. b u.p.e.a. oraz art. 61a k.p.a. Skoro bowiem przepisy obu powołanych ustaw nie przewidują instytucji zwrotu przez organ egzekucyjny dłużnikowi zajętej wierzytelności po jej uznaniu i dokonaniu wpłaty, trudno przyjąć, by spółka wykazała, że posiada interes prawny w zainicjowaniu tego rodzaju postępowania (pkt 3, 4, 5 skargi). Na brak podstawy prawnej do żądania zwrotu należności pieniężnej przekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności (jak słusznie zauważył DIAS) nie mają również wpływu powołane przez spółkę zdarzenia dotyczące współpracy z Zobowiązanym i wyrok Sądu Apelacyjnego w B. z 12 września 2023 r., z którego zdaniem strony wynika, że nie była ona dłużnikiem Zobowiązanego.

Uwzględniając powyższe oraz mając na względzie treść art. 18 u.p.e.a., z którego wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji odpowiednie zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego trudno uznać również za zasadny zarzut naruszenia art. 405, art. 410, art. 415 oraz art. 417 §1 k.c., jak również art. 231 k.k. (pkt 1, 2, 6 i 8 skargi). Odnosi się to również do zarzutu naruszenia art. 72 §1 pkt 1 o.p., który dotyczy nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku (pkt 7 skargi ). Słusznie zatem przyjął organ II instancji, że w niniejszym postępowaniu nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego, Kodeksu karnego, Ordynacji podatkowej.

Trudno też uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 38 §1 w związku z art. 17 §1 u.p.e.a. (pkt 9 skargi), z którego wynika, że kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Jak wyjaśnił bowiem organ II instancji w zaskarżonym rozstrzygnięciu ww. art. 38 §1 u.p.e.a. został wskazany w uzasadnieniu postanowienia NUS w S. z 6 grudnia 2023 r., które następnie DIAS uchylił postanowieniem z 22 lutego 2024 r. Zarówno więc zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i postanowienie organu I instancji wskazania takiego nie zawierają. Jak ponadto zauważyć Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym już wcześniej wyroku z 5 marca 2020 r., sygn. akt II FSK 1128/18, że m.in. art. 38 §1 u.p.e.a. nie stanowi podstawy prawnej do dochodzenia przez dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji roszczenia w stosunku do organu egzekucyjnego o zwrot zajętej u niego kwoty. Należy również zauważyć (powołując się na przywołany już wcześniej wyrok NSA z 23 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 195/16), że strona (ma status dłużnika zajętej wierzytelności), a nie osoby trzeciej w rozumieniu przepisu art. 38 §1 u.p.e.a. Istotą natomiast ww. regulacji jest ochrona osób trzecich w przypadku pomyłkowego kierowania egzekucji wobec praw majątkowych nienależących do zobowiązanego. Dłużnik zajętej wierzytelności, z której prowadzi się egzekucję administracyjną, nie ma uprawnienia do występowania na podstawie ww. przepisu z żądaniem wyłączenia tej wierzytelności spod egzekucji, bowiem wierzytelność przysługuje zobowiązanemu, a nie dłużnikowi. Nie może zatem dłużnik być osobą, która rości sobie prawo do egzekwowanej wierzytelności (zob. wyrok NSA z 6 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 2026/11). Ponadto strona poza przywołaniem treści tego przepisu nie wykazała, jaki (i czy w ogóle mogłoby to mieć) wpływ na przyjęte rozstrzygnięcie. A nie jest rolą sądu doszukiwanie się motywów stawianych w skardze zarzutów.

Sąd, nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, nie dopatrzył się również innych błędów w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia ani też naruszeń przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona i w konsekwencji podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.