Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 39/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatki inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.  107 § 1, art. art. 107 § 2 pkt 2 i 4, art. 116 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 10, art. 11 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 233
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Baran (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, sędzia WSA Maciej Kurasz, Protokolant starszy referent Agnieszka Dominiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od września 2015 r. do kwietnia 2016 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz W. C. kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z 2 grudnia 2021 r. W.C. (dalej jak: ,,skarżący", ,,strona") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję wydaną przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej [...] października 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W. z [...] sierpnia 2018 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od września 2015 r. do kwietnia 2016 roku.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Postanowieniem z [...] maja 2018 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W. (dalej jako: "organ pierwszej instancji") wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności skarżącego jako byłego członka zarządu spółki F. spółka z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "spółka"), solidarnie ze spółką za zaległości tej spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres wrzesień 2015 – kwiecień 2016 roku.

Następnie, decyzją z [...] sierpnia 2018 r., organ pierwszej instancji orzekł o odpowiedzialności skarżącego jako byłego prezesa zarządu za zaległości F. z o.o. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od września 2015 do kwietnia 2016 wraz z odsetkami za zwłokę od ww. zaległości. Wskazał, że zarządzana przez skarżącego spółka była zobowiązana do składania deklaracji i dokonywania wpłat na PFRON w terminie do 20 dnia następnego miesiąca, po którym zaistniał obowiązek wpłaty, zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji. Spółka 8 czerwca 2016 r. złożyła deklaracje za okres od września 2015 roku do kwietnia 2016 roku. Po rozliczeniu wpłat dokonanych przez spółkę na poczet zobowiązania, pozostała niespłacona zaległość w wysokości 5.557,47 zł za miesiąc wrzesień 2015. Zobowiązanie to zostało zgłoszone w toku postępowania upadłościowego spółki, jednak wierzytelność PFRON nie została ujęta w ostatecznym planie podziału – wyjaśnił organ pierwszej instancji. W jego ocenie w sprawie niniejszej zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności skarżącego za przedmiotowe zobowiązanie spółki.

Od ww. decyzji organu pierwszej instancji skarżący wniósł odwołanie, zaskarżając ww. decyzję w całości oraz zarzucając naruszenie następujących przepisów:

1. art. 122 w zw. z art. 187 w zw. z art. 180 § 1 oraz 191 ordynacji podatkowej polegające na zaniechaniu wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, w szczególności poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów zgłoszonych przez skarżącego w toku postępowania, czego konsekwencją było dokonanie dowolnych ustaleń faktycznych dotyczących braku wystąpienia przesłanek wyłączających odpowiedzialność skarżącego za zaległości spółki F. Sp. z o.o. z siedzibą w W., podczas gdy rzetelne przeprowadzenie postępowania dowodowego skutkowałoby ustaleniem, iż w sprawie wystąpiły przesłanki egzoneracyjne, zwalniające Skarżącego z odpowiedzialności za przedmiotowe zaległości;

2. art. 188 § 1 ordynacji podatkowej poprzez nieuwzględnienie żądania skarżącego w zakresie przeprowadzenia dowodów z dokumentów spółki F. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (znajdujących się u syndyka spółki), zgłoszonych przez Skarżącego w toku postępowania w piśmie z 12 lipca 2018 r.

3. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) ordynacji podatkowej poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że istnieją podstawy do przypisania skarżącemu odpowiedzialności za zaległości spółki, podczas gdy przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący, w szczególności dowodów wnioskowanych przez skarżącego prowadziłoby do ustalenia, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki egzoneracyjne, skutkujące niemożnością zastosowania rzeczonego przepisu.

W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał, że F. Sp. z o.o. była spółką zależną S. w W. Skarżący od 25 lipca 2015 roku pełnił funkcję członka zespołu wspierającego działania zarządcy komisarycznego S. w W., powołanego decyzją Komisji Nadzoru Finansowego 24 lipca 2015 roku. Zadaniem zespołu było podjęcie działań restrukturyzacyjnych obejmujących oprócz spółki S. w W. również jej spółki zależne, w tym F. Sp. z o.o.

Skarżący wskazał, że w okresie prowadzonej restrukturyzacji prezes zarządu odeszła na zwolnienie lekarskie, nie przekazując nikomu spraw bieżących spółki ani prowadzonej dokumentacji. W celu utrzymania działalności, skarżący 27 sierpnia 2015 roku objął funkcję prezesa zarządu spółki. W trakcie podejmowanych przez skarżącego działań mających na celu odnalezienie dokumentacji spółki, do skarżącego nie dotarła żadna dokumentacja dotycząca regulowania przez spółkę PFRON. Skarżący podkreślił, że nie posiadał żadnej wiedzy o występującym zobowiązaniu i nawet przy zachowaniu najwyższej staranności nie mógł tej wiedzy posiadać, gdyż nie udostępniono mu jakiejkolwiek dokumentacji w tym zakresie.

Skarżący zaznaczył, że wbrew twierdzeniom organu I instancji nie miał podstaw do złożenia wniosku o upadłość spółki, ponieważ bieżącą płynność zapewniał spółce właściciel- S., który regulował terminowo swoje zobowiązania, m.in. wobec pracowników spółki. Brak było jakiegokolwiek dokumentu lub informacji, że spółka generuje zadłużenie wobec PFRON. Dopiero wstrzymanie finansowania spółki F. Sp. z o.o. wobec ogłoszenia upadłości S. spowodowało utratę płynności finansowej spółki. Wobec powyższego, wniosek o ogłoszenie upadłości, nie powinien być złożony do dnia 4 listopada 2015 r., gdyż w tym czasie spółka miała finansowanie i regulowała swoje zobowiązania.

W ocenie skarżącego organ pierwszej instancji zaniechał ustalenia czy nie zachodzą przesłanki negatywne wyłączające tę odpowiedzialność, pomijając w całości zgłoszone przez skarżącego wnioski dowodowe. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Skarżącego pozostają sporne przesłanki egzoneracyjne w postaci wszczęcia we właściwym czasie postępowania upadłościowego (art. 116 § 1 pkt 1 lit a) ordynacji podatkowej) oraz brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęciu postępowania zapobiegającego upadłości we właściwym czasie (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) ordynacji podatkowej).

Po rozpoznaniu powyższego odwołania, decyzją z [...] października 2020 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej jako: "organ odwoławczy", "minister") utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji minister wskazał, że organ pierwszej instancji w oparciu o oświadczenie skarżącego oraz treść deklaracji prawidłowo ustalił, że W.C. pełnił funkcję prezesa zarządu w spółce w okresie kiedy powstało zobowiązanie spółki wobec PFRON i tym samym została wykazana pierwsza pozytywna przesłanka odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki.

Nadto w ocenie ministra organ pierwszej Instancji prawidłowo uznał, że wobec ogłoszenia upadłości spółki i braku zaspokojenia wierzytelności PFRON z masy upadłości, została spełniona druga z przesłanek odpowiedzialności skarżącego- bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec spółki.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie niniejszej nie zachodzą okoliczności wyłączającego odpowiedzialność skarżącego za przedmiotowe zobowiązania spółki. W odniesieniu do przesłanki złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki we właściwym czasie, organ odwoławczy wskazał w zaskarżonej decyzji, że wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać złożony do 3 listopada 2015 roku. W tym terminie wniosek o ogłoszenie upadłości spółki nie został złożony. Upadłość została bowiem ogłoszona na podstawie wniosku z 16 marca 2016 roku. Uzasadniając wskazaną datę 3 listopada 2015 roku, minister odwołał się do przepisów ustawy prawo upadłościowe i naprawcze w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 roku. Stwierdził, że wskazana data wynika z nieuiszczenia zapłaty z tytułu wpłat na PFRON za wrzesień 2015 roku, wymagalnej do 20 października 2015 roku.

W ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie nie można stwierdzić braku winy skarżącego w nieterminowym złożeniu wniosku o upadłość, ponieważ obowiązek uiszczenia wpłat na poczet PFRON powstaje z mocy prawa, a skarżący jako prezes zarządu miał wpływ na podejmowane przez spółkę działania, w tym zmierzające do zaspokojenia przez spółkę zobowiązań względem PFRON, ewentualnie zgłoszenia wniosku o upadłość. Zdaniem ministra podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie posiadał dostępu do informacji o zobowiązaniach względem PFRON, świadczy o niedochowaniu odwołującego należytej staranności w pełnieniu powierzonej funkcji w zarządzie spółki.

Minister zaznaczył, że skarżącemu należało przypisać winę nieumyślną w postaci niedbalstwa, gdyż nie dołożył należytej staranności w realizacji swojej funkcji prezesa zarządu.

Pismem z 2 grudnia 2020 r. strona złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję ministra, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

a. naruszenie prawa materialnego, tj.

- art. 116 § 1 w zw. z art. 108 § 2 pkt 3 w zw. z art. 108 § 3 ordynacji podatkowej w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie została spełniona przesłanka pozytywna wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako byłego członka zarządu za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON oraz pozytywna przesłanka ponoszenia przeze niego tej odpowiedzialności, tj. bezskuteczność egzekucji wobec Spółki, w sytuacji, w której wobec spółki nie toczyło się żadne postępowanie egzekucyjne dotyczące należności na PFRON za okres od września 2015 r. do kwietnia 2016 r" w tym żadne postępowanie egzekucyjne w rozumieniu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mające na celu wyegzekwowanie należności z tytułu tych wpłat na PFRON, a co za tym idzie nie wystąpiła przesłanka wszczęcia przeciwko skarżącemu postępowania w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności skarżącego jako byłego prezesa zarządu za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za ww. okresy oraz pozytywna przesłanka ponoszenia przeze niego tej odpowiedzialności, tj. bezskuteczność egzekucji wobec Spółki;

- art. 116 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 10 i art 11 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez ich błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem, polegającym na: przyjęciu, że Skarżący nie złożył wniosku o upadłość Spółki we właściwym czasie; przyjęciu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka egzoneracyjna, o której mowa w art. 116 § 1 lit. a) Ordynacji podatkowej wyłączająca jego odpowiedzialność za zobowiązania Spółki, w sytuacji, w której we właściwym czasie skarżący zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, a co za tym idzie w jego sprawie wystąpiła przesłanka egzoneracyjna, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji Podatkowej, i w konsekwencji odpowiedzialność skarżącego za zaległości Spółki we wpłatach na PFRON jest wyłączona;

b. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 122, art. 187 § 1, art. 188 i 191 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez pominięcie w znacznej mierze stanu faktycznego sprawy i dowolną oraz niewyczerpującą ocenę materiału dowodowego, w szczególności zaś poprzez:

-brak zebrania wystarczającego materiału dowodowego, który pozwoliłby na prawidłowe rozpatrzenie sprawy, w szczególności w zakresie wystąpienia przesłanki pozytywnej wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki oraz wystąpienia przesłanek egzoneracyjnych w sprawie oraz

-nieuwzględnienie wniosków dowodowych przedstawionych przez Skarżącego pozwalających na dokonanie prawidłowej analizy sytuacji finansowej w badanym okresie, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji pierwszej instancji, w której Prezes PFRON orzekł odpowiedzialności skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON.

W odpowiedzi na skargę Skarżący wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "ppsa") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Należy również wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana na rozprawie przeprowadzonej w trybie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, zgodnie z zarządzeniem z 14 lutego 2022 roku, tj. przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie, a zarazem przedmiotem sporu, jest orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności W.C. jako członka zarządu, za zaległości spółki F. sp. z o. o. z siedzibą w W. z tytułu wpłat na PFRON za okres wrzesień 2015 r.– kwiecień 2016 r. wraz z ww. spółką.

W ocenie sądu zaskarżona decyzja organu odwoławczego narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Jednak zaznaczyć należy, że nie wszystkie zarzuty podniesione w skardze zasługują na uwzględnienie.

Przypomnieć na wstępie należy, że granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki kapitałowej określają przepisy rozdziału 15 działu III Ordynacji podatkowej. W analizowanej sprawie przepisy tej ustawy znajdują zastosowanie w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., jak w i w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 roku. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 pkt 91 ustawy z 10 września 2015 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1649) do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

W myśl art. 107 § 1 ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym w obu wskazanych wyżej okresach), w przypadkach i w zakresie przewidzianym w tym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zakresem tej odpowiedzialności objęte zostały również odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, a także koszty postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy odnoszące się do odpowiedzialności osób trzecich stanowią inaczej (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 ordynacji podatkowej).

Stosownie do treści art. 116 § 1 ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 roku), za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje między innymi, zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (§ 2). Powyższe przepisy mają również zastosowanie do byłego członka zarządu, co zostało uregulowane w § 4 art. 116 ordynacji podatkowej. W okresie od 1 stycznia 2016 roku nieco inne brzmienie miał przepis art. 116 § 1 pkt 1) ordynacji podatkowej. W tym okresie omawiany przepis wskazywał jako przesłanki egzoneracyjne nie wykazanie, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. poz. 987) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrkturyzacyjne, albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że organy podatkowe zobowiązane są do wykazania przesłanek pozytywnych odpowiedzialności członka zarządu. Te przesłanki - w ocenie sądu –zostały wykazane w toku postępowania w niniejszej sprawie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie niniejszej nie budzi wątpliwości, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki w okresie wymagalności wskazanych wyżej zaległości spółki. Okoliczność ta nie była również sporna w niniejszej sprawie. Ze znajdującej się w aktach sprawy informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców spółki, wynika, że skarżący był ujawniony w tym rejestrze (KRS nr [...]) jako prezes zarządu spółki F. w okresie od 6 października 2015 roku do 3 października 2016 roku (KRS k. 314 akt administracyjnych). Skarżący został powołany w skład zarządu ww. spółki uchwałą Rady Nadzorczej spółki z 27 sierpnia 2015 roku (uchwała k. 89v akt administracyjnych). Na pełnienie funkcji skarżący wyraził zgodę, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy jego oświadczenie (oświadczenie k. 88 akt administracyjnych).

W toku postępowania w sprawie, skarżący podnosił, że pełnił funkcję członka zarządu spółki w związku z ustanowieniem decyzją KNF zarządu komisarycznego w S. i tylko dlatego, że działanie spółki było niezbędne dla kontynuacji działalności S. w okresie, w którym zarządca komisaryczny próbował przywrócić normalną działalność tego podmiotu. Twierdzenia skarżącego w tym zakresie znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Poza sporem pozostaje bowiem, że jedynym udziałowcem zarządzanej przez skarżącego spółki w okresie będącym przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie była S. (dalej jako: "S."). Widniała ona jako jedyny wspólnik spółki F. w rejestrze tej spółki. Decyzja w przedmiocie ustanowienia w S. zarządcy komisarycznego wydana została 28 lipca 2015 roku, co wynika z pisma Komisji Nadzoru Finansowego z 5 października 2018 roku, złożonego przez skarżącego do akt spawy (pismo k. 299 akt administracyjnych). W ocenie sądu, okoliczności, w których skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki F. także należy uwzględnić przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

Zdaniem sądu, wbrew stanowisku skarżącego, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w sprawie została wykazana przesłanka bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II FPS 6/08). Zatem o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, w rozumieniu art. 116 Ordynacji podatkowej, nie musi przesądzać wyłącznie umorzenie postępowania egzekucyjnego. Mogą za tym przemawiać inne działania organu egzekucyjnego, niekoniecznie zakończone postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Muszą one jednak nie pozostawiać żadnych wątpliwości co do tego, że egzekwowana wierzytelność nie może być zaspokojona z jakiejkolwiek części majątku spółki (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 233/06 i wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2012 r., sygn. akt II UK 152/11).

W świetle powyższego, dowodem bezskuteczności egzekucji z majątku spółki jest brak zaspokojenia wierzytelności z tytułu wpłat na PFRON w toku prowadzonego wobec spółki postępowania upadłościowego. Zarzuty podnoszone w skardze w tym zakresie są bezzasadne. Należy bowiem wskazać, że postępowanie upadłościowe jest formą postępowania egzekucyjnego. Postępowanie upadłościowe jest przecież prowadzone celem ochrony interesów majątkowych wierzycieli danego podmiotu, poprzez stworzenie równomiernych ale też optymalnych szans na zaspokojenie ich istniejących roszczeń. W takich okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że przedmiotowa wierzytelność PFRON nie może być zaspokojona z majątku spółki.

Podsumowując tę część rozważań należy wskazać, że – zdaniem sądu – w sprawie niniejszej zostały wykazane tzw. przesłanki pozytywne odpowiedzialności skarżącego, wynikające z treści art. 116 § 1 ordynacji podatkowej.

W ocenie sądu, decyzja organu odwoławczego jest wadliwa w tej części, która dotyczy przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1) lit. a) ordynacji podatkowej. Jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie (w tzw. czasie właściwym w rozumieniu ustawy upadłościowej) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Do powyższego wniosku, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09, prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, kiedy ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym natomiast przypadku należy ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony. W powyżej wykazanej uchwale NSA podkreślił, że odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłościowe.

W orzecznictwie podnosi się również, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu, organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie (w tzw. czasie właściwym w rozumieniu ustawy upadłościowej) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Do powyższego wniosku, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09, prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, kiedy ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym natomiast przypadku należy ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony.

W powyżej wykazanej uchwale NSA podkreślił, że odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłościowe.

Dla potrzeb ustalenia czy i kiedy powinien zostać złożony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki F., minister prawidłowo odwołał się do przepisów ustawy prawo upadłościowe i naprawcze (w odniesieniu do okresu przed 1 stycznia 2016 roku). I tak, stosownie do art. 10 prawa upadłościowego (w brzemieniu obowiązującym przed 31 grudnia 2015 r.), upadłość ogłasza się do dłużnika, który stał się niewypłacalny. W myśl art. 11 ust. 1 tej ustawy, dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 2, dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Wyjaśnić też należy, że stan niewypłacalności zdefiniowany w ustawie upadłościowej został dualistycznie, jako: 1) nieregulowanie przez spółkę wymagalnych zobowiązań pieniężnych lub 2) sytuacja, w której majątek spółki nie wystarcza na pokrycie jej zobowiązań (wszystkich, także tych jeszcze niewymagalnych).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie doszło do ziszczenia się pierwszej ze wskazanych przesłanej, gdyż spółka zaprzestała regulowania zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON. W konsekwencji – w ocenie ministra – spółka stała się niewypłacalna 20 października 2015 roku, w dacie wymagalności wpłaty na PFRON za wrzesień 2015 roku. Z tych przyczyn – zdaniem organu odwoławczego – wniosek o ogłoszenie upadłości spółki powinien był zostać złożony 3 listopada 2015 roku, stosownie do art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego. Zgodnie z treścią tego przepisu, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Takie stanowisko organu odwoławczego jest nieprawidłowe, co słusznie zarzucono w skardze. Podkreślić bowiem należy, że organ odwoławczy (a wcześniej – organ pierwszej instancji) nie ustalił, czy zarządzana przez skarżącego spółka miała zadłużenie wobec jakichkolwiek innych wierzycieli, niż PFRON. Co więcej, z akt sprawy wynika, że we wskazanym w zaskarżonej decyzji okresie spółka nie miała wymagalnych zobowiązań wobec ZUS. W odpowiedzi na pismo ministra z 27 listopada 2019 roku, pismem z 20 grudnia 2019 roku ZUS poinformował o stanie zaległości spółki F. Z pisma tego wynika, że zadłużenie we wpłatach na rzecz ZUS powstało dopiero 30 kwietnia 2016 roku i dotyczy zadłużenia za marzec tego roku. We wcześniejszym okresie – począwszy od stycznia 2015 roku na koncie spółki F. nie występowało zadłużenie (pismo ZUS k. 342 akt administracyjnych).

Te okoliczności mają istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Zauważyć bowiem należy, że obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie powstaje już w momencie niezapłacenia jednego czy nawet kliku zobowiązań. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że – co do przesłanki niewypłacalności, o której mowa w art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego - niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego, winno mieć charakter trwały i dotyczyć części zobowiązań. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę wyrażeń "niewykonywanie", a nie "niewykonanie" i użycie liczby mnogiej "zobowiązań", a nie pojedynczej "zobowiązania" (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II FSK 1743/12; wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2011 r., CSK 211/10, LEX 738136, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 27 czerwca 2013r., III AUa 1293/12, LEX nr 1342231).

Użyty w art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego zwrot "nie wykonuje" świadczy o ciągłym (trwającym) takim właśnie stanie rzeczy, uzasadniającym zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Ustawodawca nie posłużył się zwrotem "nie wykonał" zobowiązania.

W wyroku z 19 stycznia 2011 r. sygn. akt V CSK 211/10 Sąd Najwyższy zajął stanowisko, zgodnie z którym o niewypłacalności w rozumieniu przepisu art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego, można mówić dopiero wtedy, gdy dłużnik z braku środków przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań (Lex nr 738136). Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1603/13, stwierdzając, że niewypłacalność w rozumieniu przepisu art. 11 prawa upadłościowego istnieje wtedy, gdy dłużnik z braku środków nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań.

Natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z 4 października 2011 r., sygn. akt I UK 113/11, OSNP 2012/23-24/293, LEX 1230275, podkreślił, że trwałe zaprzestanie płacenia długów oznacza, iż dłużnik nie tylko obecnie nie płaci zobowiązań, ale także nie będzie tego czynił w przyszłości z powodu braku niezbędnych środków. Zaprzestanie płacenia długów zachodzi wtedy, gdy dłużnik z braku środków płatniczych nie płaci przeważającej części swoich wymagalnych długów.

Trwałego niewykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych nie można utożsamiać z nieuiszczeniem jednego zobowiązania, ani też z sytuacją, gdy pomimo nieuiszczenia kilku długów zachodzi tylko wstrzymanie wypłat. W każdym przypadku należy ustalić, kiedy doszło do zaprzestania płacenia długów, a kiedy zachodziło jeszcze tylko przejściowe wstrzymanie wypłat (tak: M. Allerhand, Prawo upadłościowe z komentarzem, Wydawnictwo Sto, Bielsko-Biała, 1994). Zwłaszcza sytuacja, w której trudności płatnicze wynikają z braku zapłaty ze strony kontrahentów dłużnika może być uznana za trudność o charakterze przejściowym. Ustawowy termin, w którym przedsiębiorca jest zobowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości jest bardzo krótki, wynosi bowiem dwa tygodnie. Mając na względzie specyfikę działalności gospodarczej nieracjonalne byłoby wymaganie, aby natychmiast ogłaszać upadłość, gdy pogorszeniu ulegają wskaźniki płynności finansowej i nie wszystkie zobowiązania są regulowane w terminach płatności. Nie każda trudna sytuacja podmiotu gospodarczego uzasadnia złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a jedynie taka, która wiąże się ze stanem niewypłacalności. Co więcej, niewypłacalność przedsiębiorcy jest stanem dynamicznym. Przedsiębiorca, np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może popaść w stan niewypłacalności uzasadniający zgłoszenie przez zarząd wniosku o ogłoszenie upadłości, a następnie podjąć wykonywanie wymagalnych zobowiązań, co powoduje odpadnięcie przesłanek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Z powyższym stanowiskiem judykatury i doktryny sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni się zgadza i przyjmuje je za własne.

Stanowisko powyższe jest szczególnie aktualne na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Przypomnieć należy, jak to zostało wcześniej zaznaczone, że zarządzana przez skarżącego spółka była podmiotem w 100 % zależnym od S., a skarżący rozpoczął pełnienie w niej funkcji prezesa zarządu, w związku z podjętą próbą "ratowania" S. i wprowadzeniem do to podmiotu zarządu komisarycznego.

Ze znajdującego się w aktach sprawy wniosku o ogłoszenie upadłości wynika, że co do tych należności wobec podmiotów powiązanych 5 lutego 2016 roku zostały zawarte umowy o odroczenie płatności (wniosek o ogłoszenie upadłości k. 126 akt administracyjnych)

Z okoliczności sprawy wynika również, że S. była tak naprawdę jedynym kontrahentem spółki F. i tylko realizacja umowy zawartej ze S. była źródłem przychodów zarządzanej przez skarżącego spółki. Z akt sprawy wynika również, że 4 marca 2016 roku została zawarta pomiędzy ww. podmiotami umowa o zasadach współpracy w okresie wypowiedzenia i w związku z tym zostały rozwiązane umowy o odroczenie płatności - tak zostało też wskazane we wniosku o ogłoszenie upadłości. Być może dopiero w tym momencie pojawiły się po stronie spółki F. wymagalne zobowiązania wobec innych (niż PFRON) podmiotów. We wniosku o ogłoszenie upadłości wskazano bowiem, że w rezultacie rozwiązania umowy agencyjnej łączącej spółkę F. ze spółką K. i S. w konsekwencji stały się wymagalne wierzytelności tych podmiotów.

Dlatego konieczne jest ustalenie, czy poza spornymi wpłatami na PFRON spółka miała jakiekolwiek inne wymagalne zadłużenia wobec innych podmiotów. Organ winien też zbadać datę ich wymagalności i dopiero wtedy ustalić datę niewypłacalności spółki i datę wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości

Sądowi znane jest stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym liczba mnoga użyta w treści art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego może być odnoszona do niewykonywanych zobowiązań wobec jednego wierzyciela. Jednak również w światle takiego stanowiska pogląd organu odwoławczego co do daty wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości jest nie jest do zaakceptowania. Mając na uwadze wysokość spornych zobowiązań, ziszczenie się przesłanki z art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego, należy – zdaniem sądu – łączyć co najmniej z brakiem zapłaty trzeciej z kolei należności z tytułu wpłat na PFRON, tj. z brakiem zapłaty należności z tego tytułu za listopad 2015 roku, wymagalnej 20 grudnia 2015 roku. Wówczas – termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości upływałby 3 stycznia 2016 roku. Natomiast z dniem 1 stycznia 2016 roku przepisy prawa upadłościowego obowiązywały w zmienionym, poniżej przytoczonym brzmieniu.

Zgodnie z treścią art. 10 prawa upadłościowego, upadłość ogłasza się wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny. Z kolei zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 i art. 11 ust. 1a prawa upadłościowego, dłużnik jest niewypłacalny jeśli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Z kolei z art. 11 ust. 2 prawa upadłościowego wynika, że dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Jak stanowi natomiast przepis art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego, dłużnik jest obowiązany nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnik jest osobą prawną lub inną jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1 spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami (art. 21 ust. 2 prawa upadłościowego).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji nie można pomijać niezwykle istotnej okoliczności występującej w niniejszej sprawie. Mianowicie, jak wynika z akt sprawy i co pozostaje poza sporem, skarżący złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki F. Uczynił to pismem złożonym do sądu upadłościowego 16 marca 2016 roku. Na skutek złożenia tego wniosku, postępowanie upadłościowe zostało przeprowadzone i doszło do częściowego zaspokojenia wierzycieli spółki. Nie można zatem w okolicznościach niniejszej sprawy wykluczyć, że przedmiotowy wniosek o ogłoszenie upadłości spółki F. został przez skarżącego złożony w czasie właściwym, w rozumieniu art. 116 § 1 ordynacji podatkowej.

W świetle powyższego, w ocenie sądu, konieczne jest ponowne, prawidłowe ustalenie daty niewypłacalności zarządzanej przez skarżącego spółki, z uwzględnieniem uwag przedstawionych we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia. Dla potrzeb ustalenia tej okoliczności, celowe wydaje się przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. To z nich powinno bowiem wynikać, jaki był stan zadłużenia spółki oraz w jakie były terminy wymagalności zobowiązań spółki. W ocenie sądu, w toku doczasowego postępowania w sprawie, nie zostało przeprowadzone postępowania dowodowe, z którego wynikałoby w jakiej dacie spółka F. stała się niewypłacalna. To z kolei ma niewątpliwy, istotny wpływ na wynik postępowania w niniejszej sprawie.

Ze wskazanych przyczyn, zaskarżona decyzja organu odwoławczego została uchylona na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) ppsa. W toku dalszego postępowania w sprawie, organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu. Przede wszystkim zaś organ ustali w jakiej dacie – w odniesieniu do zarządzanej przez skarżącego spółki – spełniła się przesłanka z art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego. Poczynione ustalenia i płynące z nich wnioski winny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) ppsa, sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, o czym orzekł w punkcie 1) sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sąd orzekł w punkcie 2) sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa. Kwotę 500 zł zasądzoną z tego tytułu na rzecz skarżącego stanowi uiszczony przez niego wpis od skargi.

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym www.orzeczenia.nsa.gov.pl.