Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 28/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 8, art.11, art. 7, art. 77, art. 107
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 13 grudnia 2023 r. znak: SKO.41/6603/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Wysokie z 24 listopada 2023 r. znak OPS.ŚR.5211.0208.2023.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 13 grudnia 2023r., znak: SKO.41/6603/OS/2023 po rozpatrzeniu odwołania M. K. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Wysokie z dnia 24 listopada 2023r., Nr OPS.SR.5211.0208.2023 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem E. K..

W uzasadnieniu wyjaśniono, że skarżąca w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec małżonka, który legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 5 października 2023 r., w którym stwierdzono, że jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 października 2025 r.

Odmawiając przyznania skarżącej świadczenia, organ I instancji podniósł, że nie zostało spełnione kryterium wieku powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 b u.ś.r. wymaga, by niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia). Z przedłożonego orzeczenia wynika natomiast, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności męża skarżącej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło tej argumentacji, wyjaśniając, że przeszkodą przyznania takiego świadczenia nie jest obecnie kryterium wieku wskazane w art. 17 ust. 1b u.ś.r., o czym orzekł wprost Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, jednak z innych powodów utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium stwierdziło, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad mężem, co jest podstawowym warunkiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1u.ś.r.). Mąż skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą, a więc zbędna jest całodobowa obecność w domu skarżącej żony. Również zakres czynności opiekuńczych wobec męża wykonywanych przez skarżącą nie jest tak duży, by uniemożliwiał jej wykonywanie pracy zawodowej. Kolegium podniosło, że związek przyczyno-skutkowy wymaga badania w każdym wypadku, niezależnie od orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. K. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji.

Zarzuciła, że organ bezzasadnie stwierdził, że jej mąż nie wymaga całkowitej opieki, a zakres jej opieki polega jedynie na czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Podkreśliła, że mąż jest osobą bardzo schorowaną po trzech zawałach i udarze mózgu, ma wstawione stenty w żyłach i sercu oraz endoprotezy obu stawów biodrowych i stawu kolanowego, cierpi na astmę, bardzo szybko się męczy, leczy się psychiatrycznie z powodu depresji. Nie jest on w stanie przynieść drewna i napalić w piecu, wymaga pomocy przy wstawaniu z łóżka celem pójścia do łazienki. Natomiast samochodem kieruje tylko do najbliższego przystanku autobusowego, gdyż nie jest w stanie dłużej przebywać w pozycji kierowcy. W związku z powyższym skarżąca opiekuje się mężem 24 godziny na dobę.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia. Z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja wydana w I instancji, należało uchylić również i tę decyzję, działając w oparciu o art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492). Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest związany podniesionymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z dnia 13 grudnia 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem.

Według art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ przyjął, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a zakresem wymaganej, niezbędnej opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Jako okoliczność bezsporną uznał natomiast, że skarżąca jako żona niepełnosprawnego E. K. należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a zatem spełnia kryteria podmiotowe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zaś mąż posiada orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 5 października 2023r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji (k. 5 akt adm.).

Rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć jednak na uwadze, że z analizy akt sprawy wynika, że w związku z opieką nad E. K., skarżącej przyznano decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 2 stycznia 2023 r. znak: SKO.41/6269/OS/2022 świadczenie pielęgnacyjne na okres od dnia 18 listopada 2022 r., do dnia 31 października 2023 r. (vide: wywiad środowiskowy – k.24 akt adm.).

Organ wówczas ustalił zatem, że skarżąca spełniła wymogi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznał to świadczenie do wskazanej w orzeczeniu Lekarza Orzecznika ZUS, daty trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji jej męża.

Skoro zatem kwestia rezygnacji czy też nie podejmowania zatrudnienia przez skarżącą celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem została oceniona przez organ pozytywnie w kontekście spełniania przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co Kolegium wyraziło w decyzji z dnia 2 stycznia 2023 r., to niezrozumiałym w ocenie Sądu jest rozstrzygnięcie Kolegium zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ dla celów przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uznawał, że wymagane ustawowo przesłanki w tej materii zostały spełnione, a już w rozpatrywanej sprawie, w ocenie organów obu instancji, nie zostały one spełnione dla potrzeb ustalenia po raz kolejny prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo, że stan faktyczny sprawy był tożsamy (organy obu instancji nie odniosły się do tej okoliczności, wynikającej z dowodu w postaci wywiadu środowiskowego).

Odmienna ocena prawna sytuacji skarżącej w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne w stosunku do oceny sformułowanej w postępowaniu o tożsame świadczenie na okres od 18 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. i żądania przez skarżącą przyznania świadczenia na dalszy okres, stanowi naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej. Zgodnie z treścią art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Poza tym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 k.p.a.).

W rozpatrywanej sprawie, Kolegium nie zawarło uzasadnienia w zakresie odmiennej oceny tych samych okoliczności faktycznych na tle prawa do tego samego wnioskowanego świadczenia.

W konsekwencji, powyższe uzasadnia stwierdzenie, że organy naruszyły wynikającą z art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania i powiązanego z tą regułą normę art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Mając na uwadze powyższe, nie można uznać zaskarżonego rozstrzygnięcia organu, odmawiającego skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za w pełni prawidłowe. Z akt sprawy wynika, że stan faktyczny będący podstawą rozstrzygnięcia - wedle unormowań materialnych - do przyznania skarżącej w związku z opieką nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji mężem, świadczenia pielęgnacyjnego decyzją z dnia 2 stycznia 2023 r., był tożsamy z zaistniałym w niniejszej sprawie. Organy nie wyjaśniły natomiast przyczyn zaistniałej sprzeczności. W obrocie prawnym nie powinno dochodzić do przypadku funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania.

Powinnością organu - przy ponownym rozpoznaniu sprawy - będzie ponowne zbadanie stanu faktycznego sprawy i jego ocena w kontekście spełnienia przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia i przy wydaniu ewentualnej decyzji odmownej konieczne będzie wykazanie jakie przyczyny uzasadniają odmienną ocenę stanu faktycznego w niniejszej sprawie w stosunku do sprawy dotyczącej poprzednio przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego lub wykazanie, że w okresie między przyznanym świadczeniem pielęgnacyjnym, a rozpoznaniem (kolejnego, po uzyskaniu nowego orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS) wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zmienił się stan faktyczny sprawy.

W świetle powyższych okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.