Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1287/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 14 czerwca 2023 r. nr SKO.NP/4115/180/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 14 czerwca 2023 r. nr SKO.NP/4115/180/2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania E. J. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. dnia 21 kwietnia 2023 r., nr GOPS-5222/46/ŚP/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem J. P.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 23 marca 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 16 lutego 2023 r. nr [...], zaliczającym ojca skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od jakiej daty istnieje niepełnosprawność zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 stycznia 2023 r.

Po rozpoznaniu wniosku, Wójt Gminy B., decyzją z dnia 21 kwietni 2023 r. nr GOPS-5222/46/ŚP/2023 odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niepełnosprawność ojca nie powstała później niż do ukończenia 25 roku życia. Nadto organ I instancji wskazał, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

- naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Tarnowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443). W wyroku tym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Dalej, Kolegium doszło jednak do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada jednak prawu, bowiem w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

W ocenie organu odwoławcze, skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem, uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi być celowa, zaprzestanie wykonywania pracy, czy niepodejmowanie zatrudnienia musi być intencjonalne. Rezygnacja z zatrudnienia na gruncie powołanego przepisu musi pozostawać w rzeczywistym związku przyczynowo skutkowym z roztoczeniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kolei świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Na poparcie swojego stanowiska, organ odwoławczy powołał liczne orzecznictwo sądowe.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 12 kwietnia 2023 r. wynika, że skarżąca jest osobą niepracującą, nie pobiera żadnych świadczeń rentowych. Nadto dodano, że skarżąca nie szuka i nie podejmuje pracy, ponieważ od lipca 2020r. opiekuje się ojcem.

Z kolei w aktach sprawy zalega świadectwo pracy z 9 stycznia 2013r. wydane przez S. w B., gdzie skarżąca była zatrudniona w okresie od 1 kwietnia 2012r. do 9 stycznia 2013r. Stosunek pracy ustał z upływem czasu, na który umowa została zawarta. Dodatkowo skarżąca w treści Części III wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że jest rolnikiem a ponadto, że z dniem 20 marca 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Natomiast w treści rodzinnego wywiadu środowiskowego odnotowano, że skarżąca nie posiada gospodarstwa rolnego, ponieważ 3 stycznia 2019 r. podpisała umowę dzierżawy na okres 5 lat, co potwierdza zawiadomienie Starostwa Powiatowego w B., o zmianie z 7 stycznia 2019 r.

W związku z powyższym oświadczenie skarżącej uwidocznione we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego w kontekście przywołanych wyżej informacji, nie było zasadne.

Zestawiając zatem orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z 1 lutego 2023r., w którym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności ojca skarżącej, datuje się od 23 stycznia 2023r. z faktem zaprzestania aktywności zawodowej 9 stycznia 2013r. (S. w B.) oraz zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 3 stycznia 2019r. (umowa dzierżawy z dnia 03.01.2019r.), Kolegium, doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada prawu, bowiem w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

Kolegium wyjaśniło również, że skarżąca w okresie od stycznia 2010 r. do maja 2011 r. opiekowała się nieżyjącą już matką i pobierała świadczenie pielęgnacyjne, zaś w okresie od dnia 1 kwietnia 2012r. do 9 stycznia 2013r. była zatrudniona w S. w B. Następnie w okresie od 1 sierpnia 2014r. do 30 czerwca 2021 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne na syna D., który miał wadę serca. Nadto od lipca 2020r. opiekuje się swoim ojcem.

W tych okolicznościach Kolegium stwierdziło, że skarżąca była bierna zawodowo już od 9 stycznia 2013r. (rozwiązanie umowy o pracę w S. w B.), jednocześnie nie prowadząc gospodarstwa rolnego od 3 stycznia 2019r. (umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego).

Zdaniem Kolegium brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej, skoro skarżąca od stycznia 2019 r. aktywności takiej nie przejawiała.

Dalej organ odwoławczy podkreślił, że ojciec skarżącej, żyje z rozrusznikiem serca, choruje na nadciśnienie tętnicze, ma zaburzenia rytmu serca oraz przerost prostaty. Natomiast czynności opiekuńcze bezpośrednio związane z ojcem sprowadzają się do pomocy przy czynnościach dnia codziennego tj. przygotowywanie wszelkich posiłków, które ojciec czasami samodzielnie spożywa, a niekiedy musi być karmiony, dwa razy dziennie przygotowuje leki i je podaje. Z uwagi na to, że ojciec jest osobą niesamodzielną, skarżąca pomaga mu wstać z łóżka, asystuje przy poruszaniu się (ojciec pomaga sobie używając laski), oklepuje, pomaga mu się ubrać, realizuje recepty, organizuje wizyty lekarskie, robi zakupy, wykonuje czynności porządkowe. Ojciec sam zgłasza potrzeby fizjologiczne.

Kolegium powołując się na orzecznictwo sądowe wskazało, że takie czynności jak: pranie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, pomoc w czynnościach higieny osobistej - nie odbiegają od czynności, które wykonują ludzie zajmujący się opieką nad starszymi rodzicami, z którymi wspólnie zamieszkują i jednocześnie pracują. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem. A zatem, trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie.

Zdaniem Kolegium część obowiązków w ww. zakresie mogą przejąć dzieci niepełnosprawnego, na których również ciąży wobec ojca obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego, jak i obowiązek moralny. Samo natomiast stwierdzenie, że mieszkają zbyt daleko czy pracują zawodowo, nie może automatycznie oznaczać, że w żaden sposób nie mogą wesprzeć siostry (osobiście lub choćby finansowo, realizując tym samym swój obowiązek alimentacyjny) w opiece nad chorą matką.

Kolegium nie kwestionując złego stanu zdrowia ojca skarżącej, podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Skarżąca musi zatem sprawować stalą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy, a taki związek – zdaniem Kolegium - nie zachodzi.

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną opieką nad ojcem podczas gdy w przedmiotowej sprawie, taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w |zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek;

2) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. ż art. 80 k.p.a poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad ojcem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 14 czerwca 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. dnia 21 kwietnia 2023 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem J. P., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.). Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowanie zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nie istnieje. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem jest, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 grudnia 2023r., I OSK 2025/22)..

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że ojciec skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano 07-S.

W aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek kart leczenia szpitalnego, czy zaświadczeń lekarskich. W aktach znajduje się natomiast karta oceny stanu pacjenta wg skali Barthela, z której wynika, ze ojciec skarżącej otrzymał według niej 50 pkt. Z wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec skarżącej żyje z rozrusznikiem serca, choruje na nadciśnienie tętnicze i ma zaburzenie rytmu serca oraz przerost prostaty(2010r.). Ma często bóle kręgosłupa. Pozostaje pod kontrolą lekarza rodzinnego oraz kardiologa, przy czym wizyty u kardiologa mają miejsce co 2-3 miesiące.

Ojciec skarżącej jest wdowcem oraz posiada jeszcze pięcioro dzieci które jednak nie opiekują się ojcem.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że ojciec skarżącej porusza się samodzielnie z pomocą innych osób oraz laski. Jest osobą logiczną, sygnalizuje swoje potrzeby i rozpoznaje bliskich. Nie jest osoba pampersowaną. Opieka skarżącej polega na pomocy w stawaniu z łóżka, porannej toalecie, pomocy w ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, a niekiedy karmieniu, sprzątaniu, praniu, podawaniu leków, myciu, mierzeniu ciśnienia, załatwianiu spraw urzędowych, umawianiu wizyt lekarskich.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I nastąpiła z uwagi na negatywna przesłankę wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., jak również na brak bezpośredniego związku czasowego pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia, a podjęciem się opieki nad ojcem. Z kolei organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia. Wskazał na brak związku miedzy zaprzestanie zatrudnienia przez skarżąca a podjęciem się przez nią opieki nad ojcem, czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze, które nie pociągają za sobą konieczności niepodejmowania zatrudnienia, a także fakt, że skarżąca posiada jeszcze pięcioro rodzeństwa, na których również spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec ojca. Podkreślił również, że w ramach polityki społecznej świadczone są usługi opiekuńcze, z których skarżąca może skorzystać i w ten sposób podjąć zatrudnienie.

Zdaniem Sądu organy trafnie uznały, że sama konieczność wykonywanie wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonuje opiekując się ojcem nie musi nie podejmować zatrudnienia. Organu zwróciły również uwagę, że wprawdzie ojciec skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ale nie jest osobą obłożnie chorą i leżącą.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym ojcem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że ojciec skarżącej wymaga opieki, która nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu, gdyż jest osobą w miarę samodzielną. Skarżąca jedynie asystuje ojcu przy poruszaniu się. Wszystkie wymienione przez skarżącą czynności można natomiast świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym. Należy w tym miejscu podkreślić, że ojciec skarżącej porusza się wprawdzie z asystą, ale w tym celu wykorzystuje laskę, sam załatwia potrzeby fizjologiczne. Wprawdzie potrzebuje opieki medycznej, ale ta kardiologiczna ma miejsce co 2-3 miesiące, a ta u lekarza rodzinnego też nie jest systematyczna i częsta. Brak bowiem takiego oświadczenia u skarżącej, które niewątpliwie nastąpiłoby, gdyby ta musiała często wozić ojca do lekarza. Co więcej wizyty u lekarza mogą mieć miejsce po południu – zazwyczaj bowiem przychodzenie są czynne do 18.00, a lekarze rodzinni świadczą również usługi w ten sposób, że przyjeżdżają do pacjenta (wizyty domowe). Świadczenie pielęgnacyjne samo w sobie nie ma natomiast zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.

Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wprawdzie faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów. Zgodnie z art. 4 ust. 1 Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 44) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U.2021.857) (wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego z 27.10.2023r., I OSK 1957/21). Należy jednak wziąć pod uwagę, że konieczność karmienia, czy pomoc w wykonywaniu czynności samoobsługowych nie oznacza jednocześnie, że skarżąca nie może podjąć zatrudnienia, gdyż tego typu czynności wykonują również rodzice wobec swoich dzieci i jednocześnie nie otrzymują za konieczność ich wykonywania dodatkowego świadczenia. Czynności takie można bowiem świadczyć przed wyjściem do pracy oraz po powrocie do domu. Należy również zauważyć, że w gminach uruchomionych jest szereg różnych programów pomocowych z których osoby potrzebujące mogą skorzystać.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, niepodejmowanie wcześniej przez skarżącą zatrudnienia bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a więc brak aktywności zawodowej, nie może być uznane za rozstrzygający o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma więc znaczenia wcześniejszy brak aktywności zawodowej skarżącego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Skarżąca w niniejszej sprawie jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jego wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Należy jednak wskazać, że jego brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. III SA/Gd 145/21). Skarżąca może bowiem zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuj go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawną matką. Sprawowanie opieki stanowi więc ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., III SA/Kr 802/20). Trafnie przy tym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 758/14, który wprawdzie dotyczy specjalnego zasiłku opiekuńczego to jednak przesłanki jego uzyskania są ukształtowane identycznie z przesłankami uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stwierdzono, że rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć jako niewykonywanie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, który tego wymaga.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przy tym poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 18 maja 2021 r. (I OSK 275/21, LEX nr 3279929), iż prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Gdyby bowiem zaakceptować powyższy pogląd przesłanka nie podejmowania zatrudniania wyrażona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. byłaby pozbawiona desygnatów. Z kolei proces interpretacji nie można doprowadzić do tego, że część normy nie będzie miała żadnego znaczenia prawnego i będzie miała charakter pusty. Co więcej, wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki. Stąd w licznych orzeczeniach podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżący zrezygnowała z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 października 2021 r., I OSK 493/21, LEX nr 3336366). Także Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, iż również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (Wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.