Postanowienie S NSA, sygn. akt I GSK 877/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono wniosek

SENTENCJA

Dnia 13 listopada 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia NSA Anna Dumas Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku M. Sp. z o.o. w G. o zbadanie spełnienia przez sędzię NSA Małgorzatę Grzelak wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej M. Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Po 277/17 w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 18 stycznia 2017 r. nr 390000-IAGW.4410.50.2016.KK w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

M. Spółka z o.o. z siedzibą w G. (dalej: skarżąca kasacyjnie, wnioskodawca), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Po 277/17, w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego.

Zarządzeniem z 5 marca 2020 r. Przewodnicząca Wydziału I Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczyła rozprawę w sprawie ww. skargi kasacyjnej na dzień 17 kwietnia 2020 r., w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach (spr.), sędzia NSA Dariusz Dudra, sędzia del. WSA Arkadiusz Tomczak.

Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA z 7 kwietnia 2020 r. zdjęto sprawę z wokandy rozprawy, na podstawie § 1 pkt 1 zarządzenia nr 7 Prezesa NSA z 12 marca 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wstrzymania przyjmowania interesantów i ograniczenia obsad kadrowych w NSA w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-Cov-2.

Zarządzeniem z 29 września 2020 r. Zastępca Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA wyznaczyła rozprawę na dzień 5 listopada 2020 r., w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra, sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.), sędzia del. WSA Piotr Kraczowski.

Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA z 26 października 2020 r., na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19, zdjęto sprawę z wokandy rozprawy wyznaczonej na 5 listopada 2020 r. i skierowano sprawę na posiedzenie niejawne w tym samym dniu i w tym samym składzie.

Dnia 3 listopada 2020 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo procesowe skarżącej kasacyjnie, w którym strona sprzeciwiła się rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z 5 listopada 2020 r. zdjęto sprawę z wokandy posiedzenia niejawnego i skierowano ją do rozpoznania na rozprawie.

Zarządzeniem z 22 września 2021 r. Przewodnicząca Wydziału I Izby Gospodarczej NSA wyznaczyła rozprawę na dzień 17 listopada 2021 r., w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra, sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.), sędzia del. WSA Piotr Kraczowski.

Postanowieniem wydanym na rozprawie 17 listopada 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie toczące się przed tym Sądem, w związku z pytaniem prejudycjalnym skierowanym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie o sygn. akt I FSK 128/21.

Zarządzeniem z 18 maja 2023 r. Przewodnicząca Wydziału I Izby Gospodarczej NSA skierowała sprawę na posiedzenie niejawne w dniu 6 czerwca 2023 r., w składzie: sędzia NSA Małgorzata Grzelak celem podjęcia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Dnia 6 czerwca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania.

Zarządzeniem z 3 października 2023 r. Przewodnicząca Wydziału I Izby Gospodarczej NSA wyznaczyła rozprawę na dzień 15 grudnia 2023 r., w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra, sędzia NSA Joanna Wegner (spr.), sędzia NSA Małgorzata Grzelak.

W terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia dokonanego na podstawie art. 5a § 4 zdanie trzecie ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, dalej: pusa), pełnomocnik skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 5a § 1, 3 i 4 pusa, wniósł o stwierdzenie występowania przesłanek, o których mowa w art. 5a § 1 pusa u Małgorzaty Grzelak, wyznaczonej do składu rozpoznającego skargę kasacyjną w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego, to jest o stwierdzenie, że z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jej powołaniu i jej postępowania po powołaniu, Małgorzata Grzelak nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności - co w okolicznościach sprawy skarżącej kasacyjnie i z uwzględnieniem okoliczności dotyczących skarżącej kasacyjnie i charakteru jej sprawy może doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy skarżącej kasacyjnie. We wniosku wskazano na następujące okoliczności, które uzasadniają stwierdzenie przesłanek, o których mowa w art. 5a § 1 pusa:

- orzekanie i sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez Małgorzatę Grzelak mimo wadliwego powołania z uwagi na powołanie jej na to stanowisko przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę na wniosek nowej Krajowej Rady Sądownictwa (neo-KRS), ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa o KRS z 2017 r.), której pozycja ustrojowa, sposób ukonstytuowania, powołanie składu oraz funkcjonowanie powodują, że nie jest to organ niezależny od władzy ustawodawczej i wykonawczej przy wykonywaniu zadań powierzonych Krajowej Radzie Sądownictwa na mocy art. 186 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i polegających na staniu na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, co skutkuje wadliwością powołania na sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w myśl art. 179 Konstytucji i w konsekwencji brakiem statusu sędziego do pełnienia urzędu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego;

- orzekanie i sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez Małgorzatę Grzelak mimo wydania przez Europejski Trybunał Praw Człowieka wyroku w sprawie Dolińska- Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr 49868/19, 57511/19) stwierdzającego, że z powodu niezgodności składu nowej Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. z polską Konstytucją, organ ten utracił atrybut niezależności wobec władzy wykonawczej i ustawodawczej, a tym samym "naruszenia w procedurze powoływania sędziów do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego były tak poważne, że naruszały sami istotę prawa skarżących do sądu ustanowionego ustawą".

Skarżąca kasacyjnie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z: obwieszczenia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o liczbie stanowisk sędziego NSA, przewidzianych do z dnia 31 października 2017 r., uchwały nr 528/2018 nowej Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 8 listopada 2018 r. w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie Pani Małgorzaty Grzelak do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Izbie Gospodarczej; postanowienia Prezydenta RP Andrzeja Dudy z dnia 3 czerwca 2019 r. o powołaniu Pani Małgorzaty Grzelak do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego - na okoliczność (fakt) trybu powołania Małgorzaty Grzelak na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Ponadto wniesiono o zwrócenie się do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego lub Przewodniczącego Izby Gospodarczej o nadesłanie wykazu wszystkich spraw, w których orzekała sędzia Małgorzata Grzelak po dniu 23 stycznia 2020 r. oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z tego wykazu na okoliczność orzekania przez tę sędzię po wydaniu uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt BSA I-4110-1/20, to jest w sytuacji, w której powinna była ona powstrzymać się od wykonywania jakichkolwiek zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.

Sformułowano również wniosek o wystąpienie przez Naczelny Sąd Administracyjny z następującymi pytaniami prejudycjalnymi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, gdyż zdaniem wnioskodawcy, dokonanie prawidłowej i wiążącej wykładni przepisów prawa materialnego Unii Europejskiej jest niezbędne do wydania rozstrzygnięcia w sprawie wywołanej wnioskiem:

a) czy art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej należy rozumieć w ten sposób, że sprzeciwia się on zmienionym przepisom prawa krajowego, które:

- uznają za niedopuszczalne ustalanie lub ocenę przez sąd ostatniej instancji tego państwa lub inny uprawniony organ władzy sądowej zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, a tym samym wyłączają spod jakiejkolwiek kontroli sądowej umocowanie osoby sprawującej wymiar sprawiedliwości w państwie członkowskim;

- uznają za niedopuszczalne ustalanie lub ocenę, o których mowa powyżej, w sytuacji, w której zmiany prawa krajowego mogą wzbudzić w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niepodatności sędziów powołanych przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie uchwał Krajowej Rady Sądownictwa na czynniki zewnętrzne, w szczególności na bezpośrednie lub pośrednie wpływy władzy ustawodawczej i wykonawczej, oraz co do ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów i prowadzić w ten sposób do braku widocznych oznak niezawisłości lub bezstronności tych sędziów, co mogłoby podważyć zaufanie, jakie sądownictwo powinno budzić w jednostkach w społeczeństwie demokratycznym i w państwie prawnym (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 2 marca 2021 r. w sprawie C-824/18, A.B. i in. przeciwko KRS);

- uznają za niedopuszczalną możliwość badania lub oceny wyłącznie okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego sądu ostatniej instancji państwa członkowskiego i wyłączają możliwość, że same okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego sądu ostatniej instancji tego państwa członkowskiego mogłyby stanowić jedyną podstawę do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności;

- wyłączają możliwość, o której mowa powyżej, w sytuacji, w której zmiany prawa krajowego mogą wzbudzić w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niepodatności sędziów powołanych przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie uchwał Krajowej Rady Sądownictwa na czynniki zewnętrzne, w szczególności na bezpośrednie lub pośrednie wpływy władzy ustawodawczej i wykonawczej, oraz co do ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów i prowadzić w ten sposób do braku widocznych oznak niezawisłości lub bezstronności tych sędziów, co mogłoby podważyć zaufanie, jakie sądownictwo powinno budzić w jednostkach w społeczeństwie demokratycznym i w państwie prawnym (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 2 marca 2021 r. w sprawie C-824/18, A.B. i in. przeciwko KRS);

- dopuszczają udział osób powołanych w wadliwej i kwestionowanej procedurze nominacyjnej na urząd sędziowski, prowadzonej przez organ niespełniający standardów niezależności i bezstronności, w dokonywaniu sądowej oceny wniosków zmierzających do wyłączenia sędziego sądu ostatniej instancji państwa członkowskiego, który został powołany w tej lub w takiej samej wadliwej i kwestionowanej procedurze nominacyjnej, jeżeli wniosek zmierzający do wyłączenia takiego sędziego oparty jest wyłącznie lub chociażby częściowo na zarzucie wadliwego powołania na urząd sędziowski w związku z wadliwością procedury nominacyjnej;

- dopuszczają do orzekania w przedmiocie wniosków zmierzających do wyłączenia sędziów, opartych wyłącznie lub częściowo na podstawie wadliwego ich powołania w procedurze prowadzonej przez Krajową Radę Sądownictwa i okoliczności towarzyszących takiemu powołaniu, osób, które zostały powołane przez tak samo ukształtowaną Krajową Radę Sądownictwa w tak samo ukształtowanej procedurze nominacyjnej, a ich powołanie nastąpiło na podstawie przepisów prawa krajowego, które to przepisy mogą wzbudzić w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niepodatności sędziów powołanych przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie uchwał Krajowej Rady Sądownictwa na czynniki zewnętrzne, w szczególności na bezpośrednie lub pośrednie wpływy władzy ustawodawczej i wykonawczej, oraz co do ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów i prowadzić w ten sposób do braku widocznych oznak niezawisłości lub bezstronności tych sędziów, co mogłoby podważyć zaufanie, jakie sądownictwo powinno budzić w jednostkach w społeczeństwie demokratycznym i w państwie prawnym (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 2 marca 2021 r. w sprawie C-824/18, A.B. i in. przeciwko KRS);

b) a w razie odpowiedzi pozytywnej na którąkolwiek część powyższego pytania i tym samym potwierdzenia naruszenia przez państwo członkowskie art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, czy zasadę pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że wymaga ona od sądu ostatniej instancji lub innego uprawnionego organu władzy sądowej państwa członkowskiego odstąpienia od stosowania wspomnianych przepisów krajowych oraz przeprowadzenia pełnej kontroli sądowej z pominięciem ograniczeń, wynikających z przywołanych przepisów prawa krajowego?

W uzasadnieniu wniosku wskazano m.in., że Małgorzata Grzelak nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności, ponieważ cyt.: "została powołana do Sądu Najwyższego" w wadliwej procedurze, na podstawie rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a więc organu wadliwie ukonstytuowanego z punktu widzenia standardów konstytucyjnych, konwencyjnych i traktatowych. W ocenie wnioskodawcy, Małgorzata Grzelak nie posiada statusu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, zatem wydane z jej udziałem orzeczenie będzie dotknięte nieważnością. We wniosku wskazano również, że zasadniczym przejawem braku spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędzię Małgorzatę Grzelak jest to, że pomimo pełnej świadomości co do faktu wadliwości własnego powołania, a także wadliwości powołań innych sędziów powołanych na wniosek "neo-KRS", nigdy nie powstrzymywała się ona od orzekania. Sędzia godziła się zatem na ponoszenie przez strony negatywnych konsekwencji swojego udziału w sprawie, oczywistych w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Wnioskodawca podniósł także, że okolicznościami uzasadniającymi możliwość naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności mającego wpływ na wynik sprawy są okoliczności dotyczące charakteru niniejszej sprawy w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego, który to podatek stanowi jeden z kluczowych dochodów budżetowych. Wskazał, że postępowanie zainicjowane przez skargę kasacyjną, w którym nominacja osób orzekających zależała od upolitycznionego i nieposiadającego atrybutu niezależności organu jakim jest "neo-KRS", na który istotny wpływ ma Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny, dotyczy przedmiotu istotnego z punktu widzenia władzy. Partia rządząca - z którą rząd współtworzy partia, do której należy Minister Sprawiedliwości - prowadzi szeroką politykę socjalną, w tym wprowadza kolejne świadczenia pieniężne, finansowane z budżetu państwa i dochodów budżetowych. Machina propagandowa rządowego przekazu, co do ogólnego dobrobytu i dalszego "rozdawania" pieniędzy w ramach kolejnych programów socjalnych – zdaniem wnioskodawcy - determinuje także działania urzędów skarbowych, nastawionych na zwiększenie dochodów Skarbu Państwa poprzez odmowy należnych zwrotów podatków celem nieuszczuplania dochodów budżetowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 5a § 1 pusa dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Z cytowanego przepisu wynika, że badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności powinno zostać przeprowadzone z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i z uwzględnieniem jego postępowania po powołaniu. Te dwie kluczowe przesłanki należy ocenić w kontekście tego, czy w okolicznościach sprawy, w której sędzia ma orzekać, z uwzględnieniem charakteru tej sprawy oraz okoliczności dotyczących strony postępowania, standard niezawisłości lub bezstronności może być naruszony. Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego muszą być przy tym uwzględnione łącznie z postępowaniem sędziego po powołaniu. Obie przesłanki nie mogą być zatem oceniane odrębnie. Ponadto, przesłanki te zostały powiązane z okolicznościami danej sprawy, tj. z jej charakterem oraz okolicznościami dotyczącymi podmiotu składającego wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Przy ocenie zachowania standardu niezawisłości i bezstronności nie można więc poprzestać jedynie na okolicznościach towarzyszących powołaniu sędziego. Podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego nie może zatem odwoływać się tylko do faktu powołania sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Konieczne jest bowiem uwzględnienie przy dokonywaniu oceny także pozostałych, wymienionych wyżej, okoliczności.

W uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 - nawiązującej także do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-I-4110-1/20 - wskazano, że mechanizm kontroli standardu niezawisłości i bezstronności powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają (orzekały) sądy z ich udziałem, co oznacza, że przy ocenie wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów. Mianowicie: – w przypadku sądów wyższego szczebla w strukturze organizacyjnej organów wymiaru sprawiedliwości za obowiązujący trzeba przyjąć wyższy poziom wymagań w zakresie minimalnych warunków bezstronności i niezawisłości; – rozróżnić należy sytuacje, w których oceniane powołanie nastąpiło po raz pierwszy na urząd sędziego, oraz w których wiązało się z objęciem kolejnego urzędu przez sędziego, w sądzie wyższego rzędu (uwzględnienie charakteru awansu - jak szybko do niego doszło, na jakie stanowisko awansował dany sędzia); – przy dokonywaniu tej oceny znaczenie mogą mieć szczególne okoliczności dotyczące samego sędziego (np. zaangażowanie sędziego bezpośrednio przed powołaniem na urząd w jednostkach podległych Ministrowi Sprawiedliwości lub innych organach władzy wykonawczej lub Krajowej Radzie Sądownictwa – w okresie, w którym kierownictwo organów zwierzchnich tych jednostek kształtowane było przez większość parlamentarną uchwalającą ustawę z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw; stosunek sędziego do dokonywanych zmian, publicznie wyrażany zarówno w procedurze konkursowej, jak i później, zwłaszcza w zakresie akceptacji niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej wobec sądów, czy akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa przymiotu niezależności); – wpływ na ocenę bezstronności i niezawisłości sędziego może mieć również stwierdzenie innych wadliwości postępowania konkursowego, takich jak np.: zaniechanie wyłączenia się poszczególnych członków Krajowej Rady Sądownictwa z postępowania prowadzonego wobec osób z nimi powiązanych; pozytywne rozstrzyganie konkursów na urząd sędziego na rzecz osób uzyskujących awanse o charakterze administracyjnym w strukturze sądownictwa w drodze arbitralnych decyzji Ministra Sprawiedliwości; szczególny brak transparentności procedur konkursowych; uzyskanie wskazania Rady na urząd sędziego przy braku opinii organów samorządu sędziowskiego lub po uzyskaniu opinii wyraźnie ukazującej brak poparcia kandydatury lub wskazanie osoby o oczywiście mniejszych kompetencjach w stosunku do innych osób startujących w konkursie; – wobec strukturalnego uzależnienia Krajowej Rady Sądownictwa od władzy politycznej, większe wątpliwości co do dochowania standardów bezstronności i niezawisłości będą występować wówczas, gdy w danej sprawie sąd miałby orzekać w kwestiach istotnych z punktu widzenia tej władzy. Odwołując się do stanowiska Sądu Najwyższego, w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, wskazano również, że pewne okoliczności mogą wskazywać, że mimo wadliwości procedury powołania co do konkretnego sędziego zachowany został minimalny standard warunkujący postrzeganie sądu jako bezstronnego i niezawisłego, w szczególności w sytuacji, w której dana osoba spełniałaby obowiązujące kryteria wskazania na urząd sędziego także w poprawnie ukształtowanej procedurze postępowania przed Krajową Radą Sądownictwa.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności wskazane przez skarżącą kasacyjnie we wniosku nie pozwalają na przyjęcie, że przy uwzględnieniu przesłanek wskazanych w art. 5a § 1 pusa, w odniesieniu do sędzi NSA Małgorzaty Grzelak zachodzi naruszenie standardu niezawisłości lub bezstronności.

Sędzia Małgorzata Grzelak została powołana na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 3 czerwca 2019 r., nr 1130.24.2019, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (uchwała nr 528/2018 z 8 listopada 2018 r.) ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Z akt osobowych sędzi wynika, że przed powołaniem na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w latach 1994-1997 odbyła aplikację sądową i z dniem 1 lipca 1997 r. została mianowana asesorem sądowym w Sądzie Rejonowym w Wołominie. Następnie 30 listopada 1998 r. została powołana na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w Wołominie. Od 1 lutego 2005 r. do 27 czerwca 2007 r., po zrzeczeniu się urzędu sędziego Sądu Rejonowego w Wołominie, pełniła czynności sędziowskie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, jako asesor sądowy. Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 26 czerwca 2007 r. została powołana na stanowisko sędziego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie na wniosek ówczesnej Krajowej Rady Sądownictwa. Od stycznia 2015 r. do sierpnia 2016 r. oraz od kwietnia 2017 r. do marca 2018 r. sędzia Małgorzata Grzelak orzekała w ramach delegacji w pełnym wymiarze sesji w Izbie Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Po zgłoszeniu przez sędzię swej kandydatury na wolne stanowisko sędziowskie w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, ogłoszone w Monitorze Polskim z 31 października 2017 r. poz. 985, przeprowadzona została ocena kwalifikacji sędzi przez sędziego NSA, który bardzo dobrze ocenił pracę oraz kwalifikacje zawodowe kandydatki. Kandydatka otrzymała również bardzo dobrą ocenę Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W świetle przestawionych powyżej okoliczności dotyczących drogi zawodowej sędzi NSA Małgorzaty Grzelak oraz przywołanych powyżej kryteriów oceny spełniania standardu niezawisłości i bezstronności wskazanych w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, należy stwierdzić, że okoliczności podniesione przez skarżącą kasacyjnie nie stanowią wystarczających argumentów mogących świadczyć o naruszeniu standardu niezawisłości i bezstronności z uwagi na okoliczności towarzyszące powołaniu sędzi i z uwagi na jej postępowanie po powołaniu. Należy przy tym podkreślić, że w odniesieniu do postępowania sędzi po powołaniu wnioskodawca zarzucił jedynie okoliczność wprost wynikającą z samego powołania, jako konsekwencję poddania się procedurze kwalifikacyjnej przed KRS ukształtowaną przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, co nie jest wystarczające do uznania, że są to odrębne okoliczności obrazujące postępowanie sędzi po powołaniu, które wspólnie z okolicznościami towarzyszącymi samemu powołaniu (stosownie do uchwały NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22) miałyby podważyć niezawisłość i bezstronność sędzi w rozpatrywaniu sprawy, w której został zgłoszony wniosek o przeprowadzenie wobec niej badania wymogów niezawisłości i bezstronności.

Powołanie sędzi Małgorzaty Grzelak na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiło naturalną konsekwencję pełnienia przez nią od wielu lat w sposób należyty urzędu na stanowisku asesora sądu powszechnego, sędziego sądu powszechnego, asesora sądu administracyjnego i następnie sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jej awans zawodowy w trakcie całej dotychczasowej sędziowskiej drogi zawodowej, poprzez kolejne szczeble w strukturze organizacyjnej sądów powszechnych i sądów administracyjnych, przy każdorazowym spełnianiu wymogów normatywnie określonych do powołania na kolejne stanowiska orzecznicze, pozwala uznać, że nie cechował się jakąkolwiek nadzwyczajną sytuacją, odstającą od awansów wielu innych osób, także w procedurach prowadzonych przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną przepisami ustawy sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Istotne znaczenie ma przy tym doświadczenie orzecznicze sędzi zdobyte w trakcie delegacji do orzekania w Izbie Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, co również potwierdza, że jej powołanie akurat do tego Sądu było wynikiem jej dotychczasowego doświadczenia zawodowego także w tym Sądzie w ramach delegacji.

Przebieg drogi zawodowej sędzi, w tym w szczególności tempo jej awansu zawodowego oraz towarzyszące temu okoliczności, nie miały zatem niestandardowego charakteru. Nie towarzyszyły temu również inne okoliczności – takie nie wynikają bowiem z akt osobowych, a i wnioskodawca nie wskazał takich, oprócz tych związanych z samym powołaniem na urząd na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. – które mogłyby skutecznie podważyć walor drogi zawodowej skutkującej uzyskanym powołaniem na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Niezbędnym warunkiem powołania na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego było przy tym zgłoszenie przez sędzię swojej kandydatury na wolne stanowisko sędziego i uzyskanie rekomendacji KRS. Nie można zatem czynić sędzi zarzutu, że z przyczyn od niej niezależnych wymagany wniosek o powołanie na stanowisko sędziego NSA został poddany procedurze kwalifikacji przez KRS ukształtowaną przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Sam udział sędzi w tej procedurze nie mógł więc wykluczyć pozytywnego wyniku testu niezawisłości i bezstronności. Zwłaszcza, że art. 5a oraz art. 5 § 1c pusa, wprowadzone do porządku prawnego z dniem 15 lipca 2022 r., należałoby uznać – przy tym wraz ze zmianą, z dniem 14 lutego 2020 r., art. 5 pusa, która polegała na dodaniu do niego § 1a i § 2b (por. w tej mierze również postanowienia TSUE z dnia 14 lipca 2021 r. oraz z dnia 27 października 2021 r. o zastosowaniu środków tymczasowych w postępowaniu w sprawie C – 204/21 Komisja Europejska przeciwko Polsce) – za niestety konsekwencję zmian wynikających z ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, która najogólniej rzecz ujmując wyraża się w kwestionowaniu w orzecznictwie sądów międzynarodowych i krajowych statusu sędziów powoływanych na wniosek KRS w składzie ukształtowanym wymienioną ustawą nowelizującą, a więc w składzie niezgodnym z Konstytucją RP (zob. np.: wyrok Wielkiej Izby TSUE z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18; wyroki ETPCz z dnia: 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19, Reczkowicz przeciwko Polsce; 8 listopada 2021 r., skargi nr 49868/19 i 57511/19 Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce; 3 lutego 2022 r., skarga nr 1469/20, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III Po 7/18).

W związku z powyższym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego sprawę, brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że sędzia NSA Małgorzata Grzelak, nie będzie się kierowała niezależnością i bezstronnością w wymiarze zewnętrznym, obiektywnym podczas orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej wnioskodawcy, która dotyczy odmowy zwrotu podatku akcyzowego. We wniosku nie uprawdopodobniono bowiem w żaden sposób, by sędzia ta mogła być w jakikolwiek sposób zależna, czy stronnicza przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Stosownie natomiast do art. 5a § 1 pusa, muszą wystąpić wątpliwości co do okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru konkretnej sprawy - takich okoliczności w rozpatrywanym przypadku jednak nie wykazano i nie stwierdzono. Należy przy tym podkreślić, że ocena prawna okoliczności dotyczących odmowy zwrotu podatku akcyzowego jest determinowana przepisami obowiązującego prawa oraz orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt - C-105/22, wydanym z wniosku Naczelnego Sądu Administracyjnego w trybie prejudycjalnym, w tożsamych sprawach podatkowych.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił również zapatrywań wnioskodawcy co do konieczności uzyskania orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odnośnie do art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie uznając za wystarczające umocowanie do orzekania w art. 5a § 1 pusa.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 5a § 12 pusa, oddalił wniosek jako bezzasadny.