Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 407/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji i umorzono postępowanie administracyjne
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt. 35a, art. 64
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W G od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 459/17 w sprawie ze skargi W G na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [..] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w K z dnia [...]czerwca 2016 r., nr [..]; 3. umarza postępowanie administracyjne; 4. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz W G 1650 (tysiąc sześćset pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 12 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie lub Sąd I instancji) oddalił skargę W G na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: Inspektor) z [..] sierpnia 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu 28 kwietnia 2016 r. w miejscowości Tęgoborze na drodze krajowej nr 75 zatrzymano do kontroli pojazd członowy składający się z dwuosiowego ciągnika samochodowego wraz z trzyosiową naczepą. Pojazdem członowym kierował skarżący, który jako przedsiębiorca wykonywał krajowy transport drogowy z ładunkiem odpadów dachówki eternitowej z azbestem otoczonego folią na paletach. W toku kontroli stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego nacisku na pojedynczej osi napędowej pojazdu członowego. Nacisk na pojedynczej osi napędowej wynosił 10,9 t (po odjęciu 2% zaokrąglonych do 0,1 t w górę), czyli przekroczenie wyniosło 0,9 t. Podmiot wykonujący przejazd nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Droga krajowa nr 75 na odcinkach KRAKÓW (BRANICE) /DROGA 79/ – NIEPOŁOMICE – DROGA 94, BRZESKO /DROGA 94/ – NOWY SĄCZ – KRZYŻÓWKA /DROGA 981/ została zaliczona do kategorii dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t.

Małopolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 5000 złotych. Organ I instancji nakładając karę pieniężną stwierdził, że miało miejsce wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii IV. Naruszenie stwierdzono w wyniku przekroczenia dopuszczalnego nacisku na pojedynczej osi napędowej pojazdu członowego.

Inspektor po rozpoznaniu odwołania strony utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

WSA w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję. Odnosząc się do zarzutu strony, że ważenia pojazdu dokonano przy użyciu niewłaściwych wag Sąd I instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie stwierdzone zostało przekroczenie dopuszczalnego nacisku na pojedynczej osi napędowej pojazdu członowego. Stanowisko NIK oraz orzeczenia sądów, na które powoływał się skarżący dotyczyło dopuszczalności ustalenia przy użyciu wag SAW10C masy całkowitej pojazdu. W niniejszej sprawie kontrola nie wykazała przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, a więc zarzuty skarżącego w tym względzie nie zasługują na uwzględnienie.

Sąd I instancji wyjaśnił, że ograniczenie wagowe do 10000 kg odnosi się do pomiaru nacisku na jedno koło, nie zaś nacisku na jedną oś, co wynika z instrukcji obsługi wagi znajdującej się w aktach sprawy.

WSA nie zgodził się również z twierdzeniem skarżącego, że w niniejszej sprawie powinien odpowiadać wyłącznie załadowca. Zgodnie z art. 140 aa ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137; dalej: p.r.d.) karę pieniężną za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia nakłada się na: 1) podmiot wykonujący przejazd 2) podmiot wykonujący inne czynności związane z przewozem drogowym, a w szczególności na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę, załadowcę lub spedytora, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia określonego w ust. 1. Zatem odpowiedzialność wykonującego przejazd jest niezależna od odpowiedzialności innych podmiotów wymienionych w przepisie. Tak więc skarżący nie może uwolnić się od poniesienia kary pieniężnej za stwierdzone naruszenie wskazując jako odpowiedzialnego załadowcę. Oczywiście nie wyklucza to możliwości wszczęcia postępowania również przeciwko załadowcy po spełnieniu przesłanek określonych w art. 140 aa ust. 3 pkt 2 p.r.d. Jest to jednak odrębne postępowanie administracyjne.

Pojazdem skarżącego przewożone były odpady w postaci dachówki eternitowej z azbestem na paletach, a więc nie materiał sypki i nie drewno, dlatego w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 140aa ust. 4 pkt 2. Trafnie organ II instancji uznał, że brak było przesłanek do umorzenia postępowania, albowiem skarżący nie przedstawił takich dowodów, z których wynikałoby wyłączenie jego odpowiedzialności za brak zezwolenia w oparciu o art. 140 aa ust. 4 pkt 1 p.r.d.

Wytyczne Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 30 października 2015 roku, na które powołuje się skarżący nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem dotyczą one przewozów międzynarodowych. Tymczasem pojazdem należącym do skarżącego wykonywany był transport krajowy.

WSA uznał, że z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego przez organ w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że pojazd skarżącego był nienormatywny z uwagi na przekroczenie dopuszczalnego nacisku na pojedynczej osi napędowej o 0,9 tony i wykonujący przejazd nie posiadał odpowiedniego zezwolenia uprawniającego go do poruszania się tym pojazdem.

W G zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

I. Przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23; dalej: k.p.a.) przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i nie wydanie decyzji w oparciu całokształt okoliczności sprawy oraz uchybienie zasadzie rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także przez orzekanie bez kierowania się zasadą słuszności interesu strony,

2) art. 7 k.p.a. w związku z art. 107 par. 3 k.p.a. przez brak dokonania wyczerpujących ustaleń dotyczących kwestii wag użytych do pomiaru nacisku ponad 10 ton oraz w zakresie braku wykazania podstawy prawnej podjętej decyzji w sposób zgodny z obowiązującymi w tym zakresie przepisami,

3) art. 107 § 3 k.p.a. przez oparcie orzeczenia w oparciu o analizę tylko części materiału dowodowego,

4) art. 75 § 1 k.p.a. przez uznanie za dowód wyników użycia wag do pomiarów nacisków osi niezgodnie ze wskazaniami producenta,

5) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez niepodjęcie czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego w postaci sprawdzenia wymiarów kontrolowanego pojazdu oraz rzeczywistej masy całkowitej kontrolowanego pojazdu oraz porzucenie obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy;

II. Prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1) art. 140aa ust. 1–3 oraz art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d. przez jego niewłaściwe zastosowanie i obciążenie skarżącego karą w wysokości 5.000 zł za brak zezwolenia kategorii IV oraz przyjęcie, że pojazd skarżącego spełniał warunki przyjęcia za pojazd nienormatywny – mimo że okoliczności sprawy i dowody nie wskazują na fakt naruszenia przez skarżącego przepisów w sposób uzasadniający przyjęcie zaistnienia naruszenia i zastosowania kary pieniężnej.

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt. 1 p.r.d. przez przyjęcie, żr skarżący powinien posiadać zezwolenie kategorii IV,

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 35a p.r.d. przez przyjęcie, że pojazd spełniał warunki uznania go za pojazd nienormatywny skoro w postępowaniu nie zostało to udowodnione.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna W G oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności odnosi się do podniesionych w tej skardze zarzutów procesowych, a dopiero w dalszej do naruszeń prawa materialnego. Zachowanie takiej kolejności rozpoznania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że dokonanie oceny naruszeń prawa materialnego jest możliwe dopiero wtedy, gdy zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo gdy nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.

W ocenie NSA nietrafne są wskazane w niej zarzuty podnoszące naruszenie przez Sąd I instancji przepisów procesowych. W tym zakresie skarga kasacyjna twierdzi, że Sąd I instancji działał niezgodnie z prawem, bo oddalił skargę w sytuacji, gdy w sprawie organ przekroczył zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, nie wziął pod uwagą zasady ochrony słusznego interesu strony, a w konsekwencji nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy, bo nie podjął działań, które miałyby na celu wyjaśnienie prawidłowości wag użytych do ustalenia pomiarów nacisku na osi pojazdu, zwłaszcza że te ustalenia były dokonane niezgodnie ze wskazaniami producenta wag, gdyż pomiaru dokonano wagami, które mogły mierzyć nacisk osi do 10 ton. Skarga kasacyjna przedstawione zarzuty ujmuje w pięciu punktach.

Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów należy stwierdzić, że są one niezasadne. Przede wszystkim dlatego, że strona formułuje je w sposób formalnie wadliwy. Sąd II instancji zwraca uwagę i podkreśla, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym. Konsekwencją takiego jej ukształtowania jest obowiązek strony do wskazania naruszonych przepisów i wyjaśnienia na czym to naruszenie polegało. Obowiązek taki na stronę nakłada art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zatem skarżąca kasacyjnie ma nie tylko wskazać naruszone przepisy ale ma w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wykazać na czym to naruszenie polegało i w jaki sposób wpłynęło na rozstrzygnięcie.

Rozpoznawana skarga kasacyjna w zakresie naruszeń procesowych w zarzucie odwołuje się do konkretnych przepisów k.p.a. i twierdzi, że organ wadliwie stosował te normy, a Sąd I instancji tych wadliwości nie dostrzegł. Jednak analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej nie daje podstaw do przyjęcia, że zarzuty te są uzasadnione. Jedyną kwestią, która znajduje tam omówienie jest wątpliwość dotycząca stosowania wag typu SAW 10C do pomiaru nacisków osi. Problem ten w orzecznictwie NSA został przesądzony. Poza sporem pozostaje, że ten typ wag może być użyty do ustalenia wielkości nacisków osi pojazdu. Oczywiście z użyciem tego rodzaju wag mogą łączyć się liczne wątpliwości, chociażby związane z samym przebiegiem ważenia pojazdu, czy wyznaczania przy ich pomocy masy całkowitej pojazdu. Jednak żadna z tych okoliczności nie jest kwestionowana przez stronę, a przynajmniej nie wynika to wprost z uzasadnienia skargi kasacyjnej, która w sposób ogólny odnosi się do możliwości użycia wag, a nie podnosi konkretnych faktów dotyczących przebiegu ważenia pojazdu, który był poddany kontroli. Ten właśnie brak nie pozwala Sądowi II instancji dokonywać oceny wyroku z punktu widzenia rozpoznawanych zarzutów. Jedynym konkretnym elementem tych zarzutów jest twierdzenie, że za pomocą wag SAW 10C można ważyć pojazd i nacisk osi do 10 ton. Jednak jest to stwierdzenie błędne, bo z instrukcji dotyczącej tych wag wynika, że 10 ton odnosi się do każdej wagi, co oznacza, że przy pomocy dwóch wag można ustalać nacisk do 20 ton, a nie jak twierdzi strona do 10. Zatem rozpoznawane zarzuty w tym zakresie są również merytorycznie niezasadne. Z tych wszystkich powodów Sąd II instancji uznał zarzuty procesowe za nieusprawiedliwione.

Inaczej NSA ocenia zarzuty materialne podniesione w rozpoznawanej skardze kasacyjnej. Wprawdzie i one dotknięte są wadami formalnymi. Jednak w tym zakresie Sąd II instancji musi wziąć pod uwagę, że strona w zarzucie i uzasadnieniu skargi kasacyjnej twierdzi, że Sąd I instancji wadliwie przyjął, że jej pojazd był pojazdem nienormatywnym w rozumieniu art. 2 pkt 35a p.r.d. i na tej podstawie powinien posiadać zezwolenie kategorii IV wydane na podstawie art. 64 p.r.d. Konieczność rozpoznania tak stawianego zarzutu jest skutkiem uchwały NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1. Ponadto NSA musi z urzędu uwzględnić wyrok TSUE z dnia 21 marca 2019 r., w którym stwierdzono, że Polska naruszyła prawo UE nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się po niektórych drogach publicznych pomimo ciążących na niej obowiązków wynikających z dyrektywy Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996 r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się po terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym.

We wskazanym wyroku TSUE stwierdził, że państwo polskie naruszyło przepisy dyrektywy Rady 96/53/WE ilekroć chodzi o przewóz międzynarodowy. Jednakże treść wyroku należy odczytywać przy uwzględnieniu stanowiska Trybunału zawartego w uzasadnieniu do tego wyroku, zwłaszcza w pkt 56, 69, 72 i 107. Biorąc pod uwagę zawarte tam uwagi, przyjąć należy, że wprowadzony przez ustawodawcę system zezwoleń umożliwiających poruszanie się po niektórych drogach publicznych narusza przepisy art. 3 i 7 dyrektywy nie tylko w odniesieniu do ruchu międzynarodowego, ale również do ruchu krajowego. Zatem nie jest prawnie dopuszczalne, aby uwzględniając regulacje prawne przewidziane w art. 3 i 7 dyrektywy, państwo członkowskie tak pojmowało możliwość ustanowienia określonych wyjątków w poruszaniu się pojazdów przewidzianą w prawie unijnym, aby z przewidzianej w art. 7 możliwości wprowadzania ograniczeń w tym zakresie, możliwości wyjątkowej, uczynić zasadę i by tym samym wprowadzać powszechny wymóg uzyskiwania zezwoleń na przejazd pojazdów o nacisku pojedynczej osi napędowej do 11.5 tony.

W rozpoznawanej sprawie ustalony przez organy nacisk pojedynczej osi napędowej pojazdu nie przekraczał wskazanej wielkości, zatem nie było prawnych podstaw do wymierzenia kary za brak zezwolenia kategorii IV. Z tych powodów skarżony wyrok należało uchylić wraz z rozstrzygnięciami organów a postępowanie administracyjne umorzyć.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 188 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 p.p.s.a.