Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2034/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 5
journal: Dz.U. 2021 poz 1988
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Groński, Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Asesor WSA Michał Podsiadło (spr.), Protokolant specjalista Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 23 czerwca 2023 r. znak WSO-I.6233.1.1.2023 w przedmiocie zmiany nazwiska I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz S. Z. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z 23 czerwca 2023 r. znak: WSO-I.6233.1.1.2023, Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. z [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie zmiany nazwiska.

2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym stanie rzeczy.

2.1. Pismem z 21 marca 2023 r. S. Z. (dalej: skarżąca) wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. (dalej: USC, organ I instancji) z wnioskiem o zmianę nazwiska ze "Z." na "Z.". W uzasadnieniu wniosku wskazała na zawarcie 22 lutego 2023 r. w Kopenhadze (Dania) związku małżeńskiego z A. R., oświadczając, że chce posługiwać się dwuczłonowym nazwiskiem. Do wniosku dołączyła akt małżeństwa wraz z tłumaczeniem przysięgłym.

2.2. Decyzją z [...] kwietnia 2023 r. nr [...], wydaną z powołaniem się na art. 4 ust. 1 w związku art. 9 i art. 12 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1988; dalej: u.z.i.n.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000; dalej: k.p.a.), organ I instancji odmówił dokonania zmiany nazwiska skarżącej w sposób wskazany we wniosku.

2.2.1. W uzasadnieniu tej decyzji, USC podniósł, że przedstawione we wniosku uzasadnienie zmiany nazwiska nie mogło zostać uznane za ważny powód w rozumieniu przepisów ustawy. Zdaniem USC, zawarcie związku z inną osobą tej samej płci, który to związek w ramach polskiego porządku prawnego nie może posiadać statusu małżeństwa, nie daje podstawy do zmiany nazwiska na nazwisko partnerki. Jedynie zawarcie związku małżeńskiego daje możliwość dokonania wyboru nazwiska, czego konsekwencją może być przyjęcie nazwiska współmałżonka. Ustawodawca nie przewidział natomiast możliwości tworzenia innego rodzaju związków, w których partnerzy nosiliby to samo nazwisko, bądź aby jeden z członów nazwiska, w przypadku nazwisk dwuczłonowych był wspólnym dla nazwisk partnerów. USC odwołał się w tym zakresie do art. 18 Konstytucji RP oraz przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 poz. 1359; dalej: k.r.o.), jak również powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych.

2.3. W odwołaniu od tej decyzji, skarżąca wniosła o jej zmianę i uwzględnienie wniosku o zmianę nazwiska. Dodatkowo wskazała, że posługuje się już nazwiskiem "Z." zarówno w relacjach prywatnych, jak i zawodowych. Do odwołania dołączono wydruki profilów internetowych skarżącej oraz prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa.

2.4. Zaskarżoną decyzją z 23 czerwca 2023 r. znak: WSO-I.6233.1.1.2023, Wojewoda Mazowiecki (dalej: Wojewoda, organ odwoławczy) utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.

2.4.1. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że argumenty podniesione przez skarżącą nie dają podstaw do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie zachodzą ważne powody uzasadniające żądaną zmianę nazwiska skarżącej. Wojewoda uznał, że zmiana nazwiska skarżącej prowadziłaby do niepożądanych społecznie skutków w postaci mylących relacji społecznych. Organ odwoławczy nie zanegował twierdzeń skarżącej, że w jej przypadku zachodzą relacje o charakterze rodzinnym. Okoliczność pozostawania przez daną osobę w związku o charakterze konkubinatu i wola zmiany nazwiska na nazwisko dwuczłonowe powstałe z połączenia nazwisk obu partnerów, nie stanowi ważnego powodu w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n. Zmiana nazwiska co do zasady może nastąpić tylko przy zawarciu związku małżeńskiego. W związku z tym zastosowanie takiej szerokiej wykładni pojęcia "ważne powody" jak chce tego skarżąca i uznanie, że takim ważnym powodem jest pozostawanie w trwałym związku partnerskim z inną osobą tej samej płci, byłaby myląca w kontaktach społecznych i obrocie prawnym, co do rodzaju więzi rodzinnych (w sensie prawnym) łączących partnerów. Sugerowałoby, że mamy do czynienia z krewnymi. W gruncie rzeczy byłoby to także obejście prawa, gdyż skarżąca chce w ten sposób zamanifestować łączący ją z partnerką związek, który jest nieznany prawu polskiemu. Braku generalnej regulacji ustawowej sytuacji prawnej osób pozostających w faktycznych związkach, niezależnie od płci, nie można zastępować na drodze postępowania administracyjnego w wyniku zmiany nazwiska. Wojewoda podkreślił, że zakwalifikowanie do ważnych powodów zmiany nazwiska ze względu na pozostawanie w związku partnerskim stanowiłoby naruszenie porządku prawnego RP. Przyjęta wykładnia przepisu art. 4 ust. 1 u.z.i.n. jest również zgodna z wykładnią, której kierunek wyznacza art. 7 k.p.a. in fine, nakazującą uwzględnienie słusznego interesu obywateli i interesu społecznego. Działanie poza obowiązującym porządkiem prawnym nie daje podstaw do przyjęcia, że jest to zgodne z interesem społecznym. Tym bardziej, że interes całego społeczeństwa jest wyrażony w obowiązującym porządku prawnym.

2.4.2. Zdaniem organu odwoławczego, zmiana nazwiska na nazwisko używane mogłaby być obiektywnie uzasadniona wówczas, gdyby identyfikowalność zainteresowanej w społeczeństwie przy wykorzystaniu tych danych wskazywała, że w istocie funkcjonuje ona w społeczeństwie pod takim właśnie nazwiskiem. Istotne jest więc to, czy wnioskodawczym w rzeczywistości używa innego nazwiska, pod którym jest rozpoznawalna w normalnym życiu, z którym związane są np. jej osiągnięcia zawodowe, społeczne. Przedstawione przez odwołującą dowody (tj. wydruki obrazujące występowanie przez odwołującą w sieci pod przybranym nazwiskiem) nie są miarodajne do potwierdzenia doniosłości potrzeby zmiany nazwiska. Tego rodzaju dowody nie są wystarczające do uznania, że wymieniona rzeczywiście używa przybranego nazwiska, ponieważ sposób identyfikowania podmiotu korzystającego z internetu nie musi wskazywać na takie jego funkcjonowanie w rzeczywistym świecie. Wojewoda dodał, że zmiana nazwiska może być dokonana jedynie z powodów, które są istotne nie tylko dla wnioskującego o taką zmianę, ale także dla dokonujących ich obiektywnej i racjonalnej oceny organów administracji publicznej. Chociaż nazwisko i imię są dobrem osobistym każdego człowieka, którym może on swobodnie dysponować, to jednak swoboda ta nie ma charakteru zupełnego. Skoro organom orzekającym w sprawach zmiany imienia i nazwiska przyznano uprawnienia do badania ważkości oraz zasadności przyczyn zmiany imienia i nazwiska, a jednocześnie obarczono je obowiązkiem niedopuszczenia do naruszenia dobra osobistego wnioskodawcy, to nie mogą one bezkrytycznie uwzględniać wszystkich wniosków o zmianę imienia i nazwiska. Prowadziłoby to bowiem do zagrożenia lub naruszenia czci i godności danej osoby.

2.4.3. Odnosząc się do argumentów odwołania wskazujących na naruszenie art. 8 w zw. z art. 14 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej: EKPC), organ odwoławczy wskazał, że akt ten nie zawiera żadnych przepisów konkretnie odnoszących się do nazwisk, a Państwa – Strony Konwencji korzystają z szerokiego marginesu swobody w tej kwestii. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odmowa zmiany nazwiska oceniana była w kontekście zgodności przede wszystkim z art. 8 Konwencji, zgodnie z którym każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji (ust. 1). Niedopuszczalne jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności oraz ochronę praw i wolności innych osób (ust. 2). W ocenie Wojewody Mazowieckiego odmowa wyrażenia zgody na zmianę nazwiska skarżącej na nazwisko dwuczłonowe z dodaniem nazwiska jej partnerki, tj. "Z." nie stanowi naruszenia ww. przepisu, gdyż nie narusza ona prawa skarżącej do poszanowania jej życia prywatnego i rodzinnego. W tym wypadku prawo nie ingeruje w żaden sposób w jej życie rodzinne, a przeciwnie, to skarżąca z faktu prowadzenia życia rodzinnego z drugą osobą chce wywodzić skutki prawne, które w polskim porządku prawnym zastrzeżone zostały dla rodziny w znaczeniu prawnym (krewnych, małżonków).

3. Pismem z 26 lipca 2023 r., skarżąca skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję, wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od strony przeciwnej. Zarzuciła wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem:

1) art. 4 ust. 1 u.z.i.n. poprzez jego niewłaściwą wykładnię z przekroczeniem granic swobodnej oceny i zasad wynikających z art. 7 k.p.a. i uznanie, że chęć przybrania nazwiska życiowej partnerki, z którą skarżąca tworzy rodzinę, jest w stałym związku połączonym więzią emocjonalną, ekonomiczną i fizyczną oraz z którą zawarła związek małżeński, celem potwierdzenia ważnej dla skarżącej więzi, nie jest ważnym powodem w rozumieniu tego przepisu,

2) art. 7, 8 i 11 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny i błędną wykładnię terminu interes społeczny w tej sprawie i dowolne, arbitralne uznanie, że zmiana nazwiska skarżącej prowadziłaby do niepożądanych społecznie skutków w postaci mylących relacji społecznych, w obrocie prawnym co do rodzaju więzi łączących skarżącą z jej żoną, a także stanowiłaby obejście prawa i naruszenie porządku prawnego RP, w sytuacji w której zmiana nazwiska nie jest dokonywana wyłącznie czy głównie przy okazji zawarcia małżeństwa, noszenie tożsamych nazwisk nie jest zawsze związane ze stopniem pokrewieństwa, zaś chęć noszenia nazwiska tożsamego z nazwiskiem partnerki nie jest "obejściem prawa czy "naruszeniem porządku prawnego RP", gdyż zmiana te nie spowoduje uznania małżeństwa skarżącej ani nie wywrze skutków prawnych, jakie ustawa wiąże z zawarciem małżeństwa; organ nie wykazał i nie udowodnił w jaki sposób interes społeczeństwa koliduje w niniejszej sprawie ze słusznym interesem Skarżącej, którego to słusznego interesu organ nie neguje, a jego ocena przesłanek "ważnych powodów" przekracza granice swobodnej interpretacji tego nieostrego pojęcia, zaś sugestie organu jakoby Skarżąca planowała coś "manifestować" czy działała chcąc obejść prawo czy naruszając porządek prawny, podważają zasadę zaufania do władzy publicznej i wykraczają poza zasadę przekonywania;

3) art. 25 § 2 k.r.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie i powołanie się na ten przepis, w sytuacji w której skarżąca nie dochodzi zmiany nazwiska z uwagi na zawarcie związku małżeńskiego w rozumieniu polskiego prawa i nie wyprowadza skutków prawnych z zawartego za granicą i nieuznawanego w Polsce związku małżeńskiego, lecz powołuje się na łączące ją z żoną więzi i symboliczny wymiar zmiany nazwiska, a zatem przepis ten w ogóle nie ma zastosowania w niniejszej sprawie,

4) art. 18 Konstytucji RP oraz art. 1 § 1 k.r.o. poprzez ich błędne zastosowanie przy dokonywaniu wykładni art. 4 ust. 1 u.z.i.n. i uznanie, że z racji tego, że polskie prawo nie przewiduje instytucjonalizacji związków par tej samej płci, nie można mówić o istnieniu ważnych powodów do zmiany nazwiska skarżącej, w sytuacji w której skarżącej nie domaga się uznania jej małżeństwa na terytorium RP, a jej wniosek podyktowany jest chęcią symbolicznego potwierdzenia łączącej ją z partnerką więzi, co w kulturze polskiej związane jest m.in. z posługiwaniem się wspólnym nazwiskiem, a także związany jest z używaniem nazwiska "Z." w sferze prywatnej i zawodowej,

5) art. 8 w zw. z art. 14 EKPC poprzez arbitralną odmowę zmiany nazwiska skarżącej, co nie było konieczne w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób, tym samym naruszając prawo Wnioskodawczyni do poszanowania jej życia prywatnego i rodzinnego wyłącznie ze względu na jej orientację seksualną,

6) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe uznanie, że Wnioskodawczyni nie wykazała posługiwania się nazwiskiem dwuczłonowym w rzeczywistym świecie, w sytuacji w której przedstawiła dowody na używanie podwójnego nazwiska w mediach społecznościowych, na stronach zawodowych, a także w życiu prywatnym, zaś sfera zawodowa czy sfera mediów społecznościowych w obecnych czasach jest praktycznie jednoznaczna z "rzeczywistą" i w konsekwencji naruszenie art. 4 ust. 2 u.z.i.n. przez arbitralną odmowę zmiany nazwiska skarżącej na nazwisko używane.

3.1. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

4. Na rozprawie 11 stycznia 2024 r. strona skarżąca podała, że żona skarżącej dokonała skutecznej zmiany nazwiska w tym samym urzędzie bez wskazywania na fakt zawarcia związku małżeńskiego ze skarżącą. We wniosku o zmianę nazwiska powołała się na faktyczne nazwisko jakim się posługuje (załączyła wydruki z mediów społecznościowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

5. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. dla kierunku rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie ma to, czy zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo czy doszło do uchybienia uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu.

5.1. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o wskazane wyżej kryteria wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, uzasadniającym jej uchylenie.

6. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.z.i.n., zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:

1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;

2) na imię lub nazwisko używane;

3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;

4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Z art. 3 pkt 2 u.z.i.n. wynika natomiast, że zmiana nazwiska oznacza zmianę na inne nazwisko, zmianę pisowni nazwiska lub zmianę nazwiska ze względu na formę właściwą dla rodzaju żeńskiego lub męskiego.

6.1. Przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 u.z.i.n. nie stanowią katalogu zamkniętego, co oznacza, że zmiany nazwiska można dokonać także z innego ważnego powodu, który nie mieści się w katalogu przesłanek wprost uznanych za ważne. Zatem przy wyznaczaniu ważnych powodów nie wprowadzono enumeratywnego, zamkniętego ich wyliczenia. Jednak to do organu rozpoznającego sprawę należy ocena, czy żądanie zmiany imienia mieści się w zakresie przesłanki "ważnych powodów". "Ważne powody" kwalifikowane jest w orzecznictwie sądowym do pojęć nieoznaczonych. Oznacza to, że w przepisie prawa nie został jednoznacznie zapisany hipotetyczny stan faktyczny i wynikające z tego zapisu konsekwencje prawne (zob. wyrok NSA z 15 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 439/21). W literaturze prawniczej podkreśla się, że ważny powód zmiany nazwiska powinien być odrębnie oceniony w każdej indywidualnej sprawie, a wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za obiektywnie istotny (por. W. M. Hrynicki, Ważne powody administracyjnej zmiany imienia lub nazwiska, "Administracja. T.D.P." 2010, nr 2 (19), s. 66).

6.2. W praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych za "ważny powód" było uznawane szereg okoliczności, jak:

– powrót do nazwiska rodowego wnioskodawcy zmienionego po śmierci naturalnego ojca w związku z przysposobieniem przez męża matki a będącego jedynym żyjącym potomkiem naturalnego ojca (wyrok NSA z dnia 23 czerwca 1983 r., SA/Gd 302/83),

– brak akceptacji dotychczasowego nazwiska, będący następstwem doznanego urazu psychicznego (wyrok WSA w Krakowie z dnia 10 maja 2004 r., II SA/Kr 1175/00, Lex nr 570279),

– sfera doznań i więzi duchowych, które tworzą lub podtrzymują na tym tle łączność rodzinną oraz rodową (wyrok NSA z dnia 8 września 1981 r., II SA 346/81),

– ochrona małoletniego przed rozpoznawaniem go jako syna ojca aresztowanego i oskarżonego o czyn zabroniony i związany z tym stan psychiczny oraz subiektywne nastawienie dziecka do noszonego nazwiska obco brzmiącego utrudniającego funkcjonowanie w środowisku z uwagi na skojarzenie osób i nazwisk, tj. identyfikację z ojcem, którego nazwisko zostało skompromitowane (wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 sierpnia 2012 r., III SA/Łd 436/12),

– utożsamianie się dziecka wychowywanego wyłącznie przez matkę z jej rodziną, dobro dziecka, silne więzi z rodzicem sprawującym opiekę (wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2015 r., II OSK 1433/13, wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r., II OSK 2528/10, postanowienie SO w Łodzi z dnia 26 stycznia 2010 r., XII Ca 331/09),

– trwałe psychiczne i subiektywne negatywne nastawienie do noszonego nazwiska, powodujące skoncentrowanie aktywności życiowej wnioskodawcy na dążeniu do jego zmiany, której brak utrudnia spełnianie ról społecznych (wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 listopada 2011 r., III SA/Kr 570/11).

W orzecznictwie wskazuje się, że "ważne powody" przemawiające za zmianą nazwiska, nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny (por. wyrok NSA OZ we Wrocławiu z dnia 9 lipca 1993 r., SA/Wr 605/93, ONSA 1994/3/110, wyrok NSA z 15 marca 2007 r., II OSK 452/06, wyrok NSA z 11 grudnia 2014 r., II OSK 1375/13, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory (wyrok NSA z dnia 21 czerwca 1982 r., II SA 699/82, ONSA 1982, Nr 1, poz. 57).

7. Przenosząc te ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy, należało w pierwszej kolejności zaznaczyć, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca rozszerzyła argumentację wniosku o zmianę nazwiska przez powołanie się na art. 4 ust. 1 pkt 2 u.z.i.n.

7.1. W toku kontrolowanego postępowania, skarżąca wskazywała, że domaga się zmiany nazwiska na nazwisko aktualnie przez nią używane. Przedłożyła również dowody na tę okoliczność:

– wydruk profilu prywatnego z portalu społecznościowego Facebook prowadzonego przez "S.Z.",

– wydruk profilu zawodowego z serwisu LinkedIn na dane: "S.Z.",

– wydruk profili służbowych z portali społecznościowych Facebook i Instagram prowadzonego dla "D. S.Z.",

– wydruki ze strony internetowej Stowarzyszenia Z., w którym w ramach zespołu tej organizacji widnieje skarżąca pod nazwiskiem "S.Z".

7.2. Oceniając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ww. dowody, Wojewoda przyjął, powołując się na tezę uzasadnienia wyroku sądowego, że fakt identyfikowania podmiotu korzystającego z internetu nie musi wskazywać na takie jego funkcjonowanie w rzeczywistym świecie. Przede wszystkim, należy zatem wyjaśnić, że w powołanym przez organ odwoławczy wyroku z 19 sierpnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 1094/19, orzekający wówczas Sąd uzupełnił to zdanie o stwierdzenie, że "bardzo wiele osób korzysta z internetu ukrywając swoją prawdziwą tożsamość". Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, albowiem skarżąca nie ukrywa własnej tożsamości w internecie, nie posługuje się nazwą (nickiem) skrótową, żartobliwą ani symboliczną. Nie domaga się wreszcie zmiany swojego nazwiska na np. login wykorzystywany w adresie poczty elektronicznej czy też nazwę, pod którą występowałaby na forum dyskusyjnym w internecie lub na czacie internetowym. Sąd przyznał skarżącej rację co do tego, że we współczesnej rzeczywistości, przestrzeń internetowa (wirtualna) i pozostała (realna w tym znaczeniu) nie stanowią oddzielnych sfer życia jednostki ani społeczeństwa, lecz przenikają się wzajemnie. Doświadczenie funkcjonowania we współczesnym społeczeństwie dowodzi, że relacje społeczne mogą być nawiązywane i utrzymywane zarówno w przestrzeni wirtualnej jak i w "analogowej" rzeczywistości, tj. w świecie poza internetem. Internet, w tym media społecznościowe, są środkiem przekazu informacji w ramach tych relacji. Sąd nie widzi podstaw prowadzenia dowodu w celu wykazania ww. faktów, albowiem stanowią one rzeczy powszechnie znane, znane również Sądowi z urzędu, skoro za pośrednictwem internetu możliwy jest udział w posiedzeniu sądowym lub składanie pism procesowych.

7.3. Sąd podkreśla, że skarżąca przedstawiła dokumenty, z których wynika, że zarówno w życiu prywatnym (jej profil w serwisie Facebook), jak i zawodowym (jej profil w serwisie LinkedIn) i społecznym (działalność stowarzyszenia) występuje pod nazwiskiem "Z.". Z dowodów tych wynika zatem, że skarżąca używa aktualnie nazwiska "Z." w całej gamie relacji społecznych, w których występuje. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie używa tego nazwiska wyłącznie w tzw. relacjach oficjalnych, tj. w kontakcie z organami władzy publicznej lub w dokumentach oficjalnych. Nie stanowi to jednak podstawy do przyjęcia, że jej sytuacja nie wypełnia dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 2 u.z.i.n., albowiem przepis ten dotyczy właśnie takiej sytuacji, w której osoba korzystająca już z nazwiska innego niż "oficjalne", uzgadnia tę niezgodność i to z pierwszeństwem dla nazwiska, z którego rzeczywiście korzysta w stosunkach społecznych. W ocenie Sądu, skarżąca wykazała, że w jej przypadku, takim nazwiskiem jest "Z.", wobec czego wykazała, że zmiana jej aktualnego nazwiska na wskazane wyżej wynika z ważnego powodu, wymienionego wprost w art. 4 ust. 1 pkt 2 u.z.i.n.

7.4. Należy zauważyć, że w świetle art. 5 u.z.i.n., zmiany nazwiska nie dokonuje się w przypadku ubiegania się o zmianę na nazwisko historyczne, wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że osoba ubiegająca się o zmianę nazwiska posiada członków rodziny o tym nazwisku. W przepisie tym, "ustawodawca określa w sposób jednoznaczny, które żądania nie mogą być uwzględnione w odniesieniu do wniosku o zmianę nazwiska" (A. Czajkowska, B. Romocka-Tyfel [w:] A. Czajkowska, B. Romocka-Tyfel, Zmiana imienia i nazwiska. Geneza. Komentarz. Orzecznictwo. Wzory decyzji, wyd. V, Warszawa 2021, art. 5). Sąd zauważa, że ustawodawca nie przewidział, aby podstawą odmowy zmiany nazwiska, w przypadku o którym mowa w art. 4 u.z.i.n., była okoliczność wyboru nazwiska dwuczłonowego, w tym nazwiska składającego się z dotychczasowego nazwiska jako członu pierwszego i innego nazwiska jako członu drugiego. Ustawodawca nie wykluczył zatem możliwości zmiany nazwiska jednoczłonowego na dwuczłonowe.

7.5. Orzekające w sprawie organy wskazywały ponadto, że skarżąca nie może nosić nazwiska dotychczas używanego i nazwiska jej żony (według prawa duńskiego) z uwagi na ochronę wynikającą z przepisów Konstytucji oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd zauważa, że nie polega na prawdzie sugestia wynikająca z uzasadnień obu decyzji wydanych w toku kontrolowanego postępowania, jakoby nazwisko dwuczłonowe w prawie polskim było zastrzeżone wyłącznie dla osób pozostających w związku małżeńskim według prawa polskiego. Przeciwny wniosek wynika wprost np. z art. 88 § 1 k.r.o., który przewiduje, że dziecko urodzone w małżeństwie może nosić nazwisko jednego z małżonków albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca dziecka, które jednak może składać się maksymalnie z dwóch członów. Skoro zatem według uchwalonych na terytorium RP przepisów skarżąca nie może zawrzeć związku małżeńskiego ze swoją żoną (według prawa duńskiego), a taki stan rzeczy jest faktem powszechnie znanym, to nie sposób przyjąć aby posiadanie przez nią nazwiska dwuczłonowego wskazywało wprost na jej pozostawanie w związku małżeńskim zawartym według prawa polskiego, zwłaszcza z osobą, której żoną jest według prawa duńskiego. Jak już wyżej wskazano, nazwisko dwuczłonowe może wynikać po prostu z woli rodziców dziecka, być następstwem przysposobienia (art. 122 k.r.o.), a nie jest również wykluczone przez prawo posiadanie nazwiska rodowego składającego się z dwóch członów, które jest dziedziczone "wprost", tj. tak jakby stanowiło jednoczłonowe. W tym stanie rzeczy, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 4 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5 u.z.i.n. Orzekające w sprawie organy uwzględnią to stanowisko przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

8. Skarżąca domagała się również zmiany nazwiska z tej przyczyny, że zawarła związek małżeński na terytorium Danii i pragnie występować w relacjach oficjalnych pod nazwiskiem dwuczłonowym, składającym się z jej dotychczasowego nazwiska i nazwiska jej żony według prawa duńskiego.

8.1. W pierwszej kolejności, Sąd podziela stanowisko Wojewody Mazowieckiego, że między skarżącą i jej żoną według prawa duńskiego zachodzą relacje o charakterze rodzinnym (s. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Ponadto Sądowi znane są orzeczenia sądów administracyjnych, w których wskazuje się, że zakwalifikowanie do ważnych powodów zmiany nazwiska związku partnerskiego nieznanego polskim porządku prawnym narusza ten porządek prawny, co dotyczyć ma zarówno związku partnerskiego osób tych samych płci jak i związku osób różnych płci (zob. wyrok NSA z 10 października 2017 r. sygn. akt II OSK 293/16). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie jest tym poglądem związany ani na podstawie art. 153 p.p.s.a. ani też z mocy art. 190 p.p.s.a., albowiem został on sformułowany w granicach odrębnej sprawy sądowoadministracyjnej.

8.2. W art. 25 k.r.o. przewidziano, że o nazwisku, które każdy z małżonków będzie nosił po zawarciu małżeństwa, decyduje jego oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Oświadczenie może być złożone bezpośrednio po zawarciu małżeństwa albo przed sporządzeniem przez kierownika urzędu stanu cywilnego zaświadczenia stwierdzającego brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa. W § 2 tego przepisu wyjaśniono, że małżonkowie mogą nosić wspólne nazwisko będące dotychczasowym nazwiskiem jednego z nich. Każdy z małżonków może również zachować swoje dotychczasowe nazwisko albo połączyć z nim dotychczasowe nazwisko drugiego małżonka. Nazwisko utworzone w wyniku połączenia nie może składać się z więcej niż dwóch członów. Z kolei jak wynika z § 3, w razie niezłożenia oświadczenia w sprawie nazwiska, każdy z małżonków zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko. W niniejszej sprawie, organy odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącej powoływali się na ww. przepis i w ocenie Sądu, takie działanie byłoby prawidłowe, gdyby skarżąca domagała się zmiany nazwiska z uwagi na zawarcie związku małżeńskiego na terytorium RP, składając oświadczenie, o którym mowa w art. 25 § 1 k.r.o. W sprawie nie podlega natomiast wątpliwości, że skarżąca w dacie składania wniosku ani też w dacie orzekania przez organy nie pozostaje według prawa uchwalonego na terytorium RP w związku małżeńskim, który byłby zawarty na podstawie takiego prawa.

8.3. Choć przepisy ustaw de lege lata nie przewidują wprost możliwości instytucjonalizacji związku osób tej samej płci, to jednak w ocenie Sądu, nie można z tego niespornego argumentu wywodzić, że taki związek oparty na emocjonalnym, majątkowym i fizycznym pożyciu dwóch osób jest nieznany prawu polskiemu. Pozostawanie dwóch osób "we wspólnym pożyciu" i to bez względu na ich płeć jest dostrzegane przez polskiego prawodawcę np. w prawie i postępowaniu karnym (art. 115 § 11 k.k., art. 40 § 2 pkt 2 k.p.k., art. 560 k.p.k.). Ponadto w literaturze prawniczej wskazuje się, że "art. 18 Konstytucji określający explicite małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, nie wyklucza małżeństw o innej podmiotowej strukturze. Z konstytucyjnego umiejscowienia tego przepisu wynika, że małżeństwo heteroseksualne, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod opieką i ochroną niejako kwalifikowaną, jako iż gwarantowaną konstytucyjnie, w stosunku do innych form [...] i to na poziomie zasad ustrojowych, aczkolwiek bez wskazania konkretnego poziomu tej ochrony. Jest to więc norma programowa, adresowana do władz publicznych, uzasadniająca postulaty rozbudowywania lub nieumniejszania poziomu ochrony. Natomiast nie wynika z tej normy ani z jej umiejscowienia żaden zakaz przyznawania prawnej ochrony związkom konkurencyjnym czy alternatywnym, zarówno na poziomie konstytucyjnym, jak i tym bardziej na poziomie ustaw zwykłych" (E. Łętowska, J. Woleński, Instytucjonalizacja związków partnerskich a Konstytucja RP z 1997 r., PiP 2013, nr 6, s. 15-40). Również i z tej przyczyny, ustawodawca przyznał szczególne uprawnienia osobom pozostającym w stałym pożyciu, które jednak nie zdecydowały się na reglamentację istniejącego między nimi związku przez zawarcie małżeństwa.

8.4. Spór w niniejszej sprawie nie dotyczy jednak, jak sugerują to organy, kwestii zawarcia przez skarżącą w Polsce związku małżeńskiego z jej żoną według prawa duńskiego, lecz kwestii zmiany nazwiska. Jak już wyżej wyjaśniono, nazwisko dwuczłonowe w prawie polskim nie jest wyłącznie następstwem zawarcia małżeństwa, o którym mowa w art. 1 § 1 k.r.o. Wojewoda Mazowiecki zwrócił natomiast uwagę na fakt istnienia między skarżącą a jej żoną według prawa duńskiego relacji o charakterze rodzinnym i to w tym sensie, w ocenie Sądu, okoliczność ta może stanowić ważną przyczynę zmiany nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n. Na tle art. 18 Konstytucji RP, doktryna prawa dostrzega, że przepis ten "nie zawiera określenia rodziny, przyjmuje się jednak, że jest to również pojęcie zastane. Przez rodzinę rozumie się każdy trwały związek dwóch lub więcej osób oparty zazwyczaj na małżeństwie i na więzach pokrewieństwa oraz powinowactwa (...) Rodziną może być również związek faktyczny, także osób tej samej płci, gdy spełnia on cechy trwałości (...) oraz jest traktowany przez te osoby jako odpowiednik małżeństwa" (P. Tuleja [w:] P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2023, art. 18). Sąd zauważa na marginesie, że konstytucyjne pojęcie rodziny ma charakter autonomiczny i zgodnie z uznanymi regułami wykładni nie może być dekodowane przez akty normatywne niższego rzędu niż Konstytucja.

8.5. W ocenie Sądu, występuje silne konstytucyjne powiązanie nakazu ochrony rodziny (art. 18 Konstytucji RP) i prawa jednostki do prywatności (art. 47 Konstytucji RP). Podnosi się w tym zakresie, że "życie rodzinne obejmuje relacje między członkami rodziny, a zatem małżonkami i osobami pozostającymi względem siebie w stosunku pokrewieństwa i powinowactwa, a także konkubentami i osobami pozostającymi w związku faktycznym traktowanym przez te osoby jako odpowiednik małżeństwa. Zasadę ochrony rodziny i małżeństwa statuuje już art. 18 Konstytucji, jednak pełni on inną funkcję niż komentowany przepis. O ile bowiem art. 18 ustanawia zasadę ochrony rodziny i małżeństwa, z której wynika obowiązek podejmowania przez państwo działań ochronnych o charakterze pozytywnym, o tyle art. 47 ustanawia podmiotowe prawo do ochrony życia rodzinnego, które może być przedmiotem roszczeń jednostki (...) Życie rodzinne jest elementem życia prywatnego i w tym sensie obie sfery życia nie mogą być precyzyjnie rozdzielone" (M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 47).

8.6. Skoro relacja rodzinna występująca między skarżącą i jej żoną według prawa duńskiego, podlega ochronie konstytucyjnej (i, jak słusznie wskazuje skarżąca, ochronie wynikającej z art. art. 8 w zw. z art. 14 EKPC), to w ocenie Sądu, przy ocenie, czy taka relacja stanowi ważny powód w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n. niezbędne jest uwzględnienie granic ingerencji organów władzy publicznej w sferę konstytucyjnie chronionych praw jednostki, w tym przypadku: prawa do prywatności i poszanowania życia rodzinnego skarżącej. Zakaz nadmiernej ingerencji w te sfery wynika zarówno z art. 2 Konstytucji RP, jak i z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP – na tle tego ostatecznego przepisu jest rozumiany jako proporcjonalność sensu stricto, tj. konieczność zachowania proporcji pomiędzy ograniczeniem danego konstytucyjnego prawa lub wolności a zamierzonym celem danej regulacji (zob. J. Trzciński, Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy administracyjne, Warszawa 2023, rozdział 6). W tym sensie, Sąd nie dostrzega powodu, aby organy władzy publicznej wnikały w relacje rodzinne istniejące między skarżącą i jej żoną według prawa duńskiego tak głęboko, aby rozstrzygać, jakie nazwisko powinna nosić skarżąca. Tak bliskie relacje rodzinne, wynikające zwłaszcza z woli dwóch dorosłych osób, mogą stanowić ważny powód zmiany nazwiska.

8.7. Raz jeszcze Sąd podkreśla, że skarżąca nie domagała się zmiany nazwiska w sposób uproszczony, tj. przewidziany w art. 25 k.r.o. w ramach procedury zawarcia małżeństwa, lecz wskazywała na ważną dla niej rzeczywistość istnienia silnych relacji z drugą osobą i to relacji o charakterze rodzinnym, chronionym w kwalifikowany sposób na gruncie konstytucyjnym. Skarżąca nie działała w celu obejścia prawa, skoro to na jej wniosek wszczęto kontrolowane postępowanie administracyjne, w którym poddała się obowiązującym w Polsce przepisom o zmianie nazwiska. Nie ma również podstaw do twierdzenia, aby zmiana nazwiska skarżącej naruszała interes społeczny albo interes publiczny, skoro w Polsce dwuczłonowe nazwisko noszą nie tylko małżonkowie, a sam fakt posiadania dwuczłonowego nazwiska nie skutkuje instytucjonalizacją związku z osobą noszącą takie samo dwuczłonowe nazwisko lub nazwisko składające się z jednego z jego członów. W tym stanie rzeczy Sąd przyjął, że w warunkach niniejszej sprawy, skarżąca wykazała również kolejną przesłankę uzasadniającą zmianę jej nazwiska zgodnie z wnioskiem, tj. ważną przyczynę, o której mowa w art. 4 ust. 1 u.z.i.n. Orzekające w sprawie organy uwzględnią to stanowisko przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

9. Biorąc to wszystko pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, jako wydane z naruszeniem art. 4 ust. 1 i art. 5 u.z.i.n. oraz art. 2 w zw. z art. 18 i art. 47 Konstytucji RP. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł, jak w sentencji.