Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 335/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 marca 2024 r., znak: 200000/71/592847/2023, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 20 marca 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes, Prezes ZUS, organ), po rozpoznaniu wniosku S. D. (dalej: skarżący, strona) o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Prezesa ZUS z 8 listopada 2022 r., nr 2396/2022, o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji Prezes wskazał, że 6 września 2022 r. strona złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Wskazała, że jej zadłużenie wobec ZUS jest wynikiem problemów z byłym kontrahentem, z którym w latach 2005-2009 dokonywała transakcji w zakresie sprzedaży i zakupu opon. Z tego tytułu była zmuszona do zapłaty 68.000 zł należności głównej, która następnie urosła do kwoty ponad 150.000 zł. Finalnie straciła gospodarstwo rolne o powierzchni 10 ha wraz z zabudowaniami (sprzedaż w drodze licytacji komorniczej). Podkreśliła, że aby ratować się i dalej prowadzić działalność postanowiła o krótkotrwałym opóźnieniu w regulowaniu zobowiązań wobec ZUS. Po rozwiązaniu problemów finansowych z kontrahentem ponownie zaczęła w miarę możliwości uiszczać składki, przy czym w pierwszej kolejności spłaty były rachowane na poczet najstarszych i należności ubocznych. Spłaty były realizowane do marca 2022 r., kiedy to strona uległa wypadkowi, szczegółowo opisanemu w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym. Aktualnie ze względu na stan zdrowia – amputacji palców prawej ręki (jest osobą praworęczną) niemożliwe jest kontynuowanie działalności gospodarczej w zakresie układania płytek, glazury, terakoty, okładzin schodów, układania kamienia. Niemożliwa jest więc także całkowita spłata zadłużenia. Opisując swoją sytuację majątkową strona wskazała, że poza domem nie posiada żadnego majątku, jest na utrzymaniu żony, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Dorosły syn formalnie zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym, ale nie dokłada się do utrzymania mieszkania. Dotychczas studiował, ale z uwagi na brak możliwości zarobkowych strony, został zmuszony do zawieszenia studiów i podjęcia pracy zarobkowej. Strona dodała, że w toku postępowania egzekucyjnego KM [...], komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Białej Podlaskiej kwotę 73.222,22 zł (należną ZUS) złożył do depozytu sądowego z uwagi na brak złożenia przez organ tytułu wykonawczego.

Prezes decyzją z 8 listopada 2022 r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, odsetek od tych składek i kosztów upomnień w łącznej wysokości 68 933,99 zł w tym: składek na ubezpieczenie społeczne za okresy od lutego do marca 2014 r., kwiecień 2016 r., od października do grudnia 2019 r., od kwietnia do czerwca 2021 r., od sierpnia do września 2021 r., od listopada 2021 r. do lipca 2022 r. – w wysokości 43 418,70 zł;

składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od lutego do marca 2014 r., kwiecień 2016 r., od października do grudnia 2019 r., od lutego do lipca 2022 r. – w wysokości 22 475,41 zł; składek na Fundusz Pracy za okresy od marca do listopada 2013 r., marzec 2014 r., kwiecień 2016 r., od lutego do grudnia 2021 r. w wysokości 3 039,88 zł.

Według ustaleń organu: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; - nie wykazano zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; - nie wykazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; - nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zarzuciła naruszenie:

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i ustalenie, że prowadzi ona działalność gospodarczą w sytuacji, gdy jej faktycznie nie prowadzi; dowolne (z przekroczeniem granic uznania administracyjnego), bez oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym ustalenie, że strona ma chorego syna; oparcie rozstrzygnięcia o stan faktyczny z innej sprawy (choroba syna i brak żądanej dokumentacji medycznej);

- art. 79a § 1 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie przesłanek od strony zależnych, które nie zostały na dzień wysłania informacji określonej w art. 79 k.p.a. spełnione, a poprzez pozbawienie uprawnienia do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, ponieważ zawiadomienie o takim prawie zostało doręczone równocześnie z zaskarżoną decyzją;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez bezpodstawne ustalenie prymatu interesu publicznego przy jednoczesnym braku wyjaśnienia w czym konkretnie (albo w jakim aspekcie) ten interes publiczny byłby naruszony w sytuacji podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności ubocznych oraz

- art. 107 § 1 pkt 7 i § 3 k.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji co do faktów, które strony nie dotyczą (choroba syna) - w sytuacji, gdy strona nie ma chorego syna, nadto ten syn nie nazywa się L. Z. (jak wskazał organ); jak również pominięcie szeregu okoliczności mających wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego uzasadniającego uznanie administracyjne (sytuacja zdrowotna, dochodowa, możliwości zarobkowe, majątek).

W uzasadnieniu strona podniosła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, co wynika z jej stanu zdrowia i braku jakichkolwiek dochodów od dnia wypadku. Podkreśliła, że szczegółowe informacje o stanie zdrowia przedstawiła organowi pierwszej instancji, wobec tego uznała za przedwczesne żądanie od niej orzeczenia o niezdolności do pracy czy też niepełnosprawności, które mogą być wydane dopiero po zakończeniu leczenia. Dodała, że nie jest właścicielem majątku, z którego organ mógłby się zaspokoić. Spełnia więc kryteria do pozytywnej oceny wniosku. Dodatkowo podniosła, że w sprawie spełniona jest także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie), ponieważ nie jest w stanie opłacić zadłużenia w ZUS bez uszczerbku dla możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Syn strony jest osobą dorosłą, nosi się z zamiarem opuszczenia domu rodzinnego, a tym samym nie spełnia przesłanek do wliczania jego dochodu. W istocie gospodarstwo domowe jest prowadzone przez skarżącego i jego żonę. Wynagrodzenie małżonki jest na takim poziomie, że zapewnia wyłącznie minimum socjalne. Żona pracuje poza miejscem zamieszkania (w Warszawie) i znaczna część jej dochodu jest przeznaczona na jej utrzymanie w miejscu świadczenia pracy.

Ponownie rozpatrując sprawę, Prezes decyzją z 9 stycznia 2023 r., nr UP-19/2023, utrzymał w mocy decyzję własną i pokreślił, że należności figurujące na koncie strony jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ uznał za prawidłowe przedstawione w decyzji organu pierwszej instancji ustalenia wskazujące na zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5f a następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Organ wskazał, że ponowna analiza sprawy pod względem przepisów ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 743) doprowadziła do wniosku, że organ w pierwszej instancji prawidłowo ustalił też, że w sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis. Zdaniem organu, wskazane w sprawie okoliczności pozwoliły przyjąć, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto Prezes stwierdził, że w sprawie nie występowały podstawy do umorzenia składek strony w oparciu o art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Po rozpoznaniu skargi strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z [...] r., I. , uchylił decyzję Prezesa z 9 stycznia 2023 r., wskazując organowi na zakres koniecznych do usunięcia braków w ustaleniach faktycznych, przedstawienia wniosków wynikających z tych ustaleń oraz prawidłowego uzasadnienia decyzji.

Orzekając w sprawie po raz kolejny, Prezes ZUS decyzją z 20 marca 2024 r. utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję organu z 8 listopada 2022 r. nr 2396/2022 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadniając obszernie swoje stanowisko organ stwierdził najpierw, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, to zaś uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku strony w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Następnie organ odniósł się szeroko do sytuacji życiowej skarżącego i stwierdził, że niewątpliwie w przypadku skarżącego nie została spełniona żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W związku z tym organ nie miał podstaw – aby w ramach uznania administracyjnego – rozważać zasadność uwzględnienie wniosku strony o umorzenie opisanych zaległości z tytułu składek.

W skardze do Sądu na decyzję z 20 marca 2024 r. skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: art. 7, 8, 11, 77 i art. 107 § 1 pkt 4 i § 3 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy; art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, poprzez błędną ich wykładnię i pominięcie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużenia.

W związku z tymi zarzutami wniósł o: - stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości (bądź ewentualnie o uchylenie tej decyzji w całości); - zasądzenie kosztów postępowania; - wystąpienie do Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) z wnioskiem o wypożyczenie akt sprawy I Co [...], a po ich uzyskaniu przeprowadzenie dowodu z dokumentów: projektu podziału sumy uzyskanej z przejęcia na własność nieruchomości należących do skarżącego jako dłużnika (pismo komornika sądowego L. W. z 4 września 2017 r., KM [...], które dotyczy I Co [...]), postanowień Sądu Rejonowego z [...] r. i z 1. r. na okoliczność: planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości oraz należności, przypadających organowi, które zostały złożone do depozytu sądowego wskutek niezłożenia tytułu wykonawczego; - zobowiązanie organu do wskazania z imienia i nazwiska pracownika/osoby odpowiedzialnej za prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie I Co [...], a następnie dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z jej zeznań na stwierdzenie okoliczności i przyczyn bezskuteczności egzekucji prowadzonej przez organ z nieruchomości, w ramach postępowania sądowego I Co [...].

Uzasadniając zarzut nieważności, strona podniosła, że zaskarżona decyzja, jak wynika z jej sentencji, została wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podczas gdy wyrokiem WSA w Lublinie z [...] r., I. , uchylona została decyzja Prezesa ZUS. Wydanie w tej sytuacji decyzji przez ZUS, zamiast przez Prezesa ZUS narusza art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i stanowi podstawę stwierdzenia nieważności w myśl art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Zdaniem strony, organ błędnie nie stwierdził przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości 68.933,99 zł. Strona wskazała, że nie prowadzi działalności, skoro działalność ta została przez nią zawieszona. Nie można twierdzić, że nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdy działalność gospodarcza jest zawieszona – oznacza to bowiem zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. W tym zakresie organ przekroczył granice swobodnej oceny dowodów. Zaprzestanie prowadzenia oznacza brak aktywności w zakresie działalności gospodarczej (potwierdzony formalnym wpisem w stosownej ewidencji prowadzonej przez upoważniony do tego organ), co wynika także z art. 25 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U z 2023 r. poz. 221). Strona podniosła, że jej sytuacja materialna jest bardzo zła. Syn, który dotychczas dokładał się do budżetu domowego wyjechał na stałe do [...], podjął pracę w sieci handlowej Netto (w tym zakresie zostanie złożone niezwłocznie odpowiednie zaświadczenie). Żona wprawdzie dokłada się do budżetu skarżącego, ale skarżący ma z żoną rozdzielność majątkową. Żona pracuje w Komendzie Głównej Policji w W. i dlatego swoje wynagrodzenie przeznacza na jej utrzymanie w miejscu pracy (najem mieszkania, koszty komunikacji miejskiej, wyżywienia itp.). Stanowisko organu, że wynagrodzenie żony przewyższa kwotę minimum socjalnego przekracza zatem granice swobodnej oceny dowodów. Dopiero po uwzględnieniu kosztów utrzymania żony w Warszawie, można te koszty zestawiać z wydatkami skarżącego, i porównać je z minimum egzystencji. Skarżący wskazał swoje miesięczne wydatki na utrzymanie, które łącznie wynoszą 3.262 zł. Oświadczył, że do tej pory żył z dochodu, który osiągnął przed wypadkiem, lecz ten dochód został już wydatkowany w całości, a obecnie korzysta ze wsparcia żony. Podkreślił, że wskutek utraty palców prawej ręki bezpowrotnie utracił możliwość zarobkowania (działalność w zakresie usług budowlanych – wykańczania wnętrz). Stanowisko organu, że strona może podjąć zatrudnienie jest dowolne, co potwierdza orzeczenie lekarza orzecznika ZUS.

Skarżący podniósł również, że jego "stabilna" (zdaniem organu) sytuacja oznacza w rzeczywistości balansowanie w ubóstwie, skoro poza wsparciem żony, nie ma żadnego źródła dochodu, które zapewniałoby jego egzystencję na poziomie minimum socjalnego. Dlatego także egzekucja należności składkowych okazała się bezskuteczna. Organ nie uzasadnił jak strona mogłaby obecnie (z uwagi na stan zdrowia) poprawić swoją sytuację materialną, zwłaszcza mając na uwadze poziom bezrobocia i miejsce zamieszkania strony ("ściana wschodnia").

Zdaniem strony, wskazanie, że jej stan zdrowia umożliwia uzyskiwanie dochodów na opłacenie należności wobec ZUS jest gołosłowne i pozbawione oparcia w materiale dowodowym. Skarżący aktualnie utrzymuje się ze świadczenia rentowego (przyznanego czasowo na okres do końca stycznia 2026r.) w wysokości 1329,95 zł netto miesięcznie. Nie może podjąć pracy w dotychczasowym zawodzie ani pracy po przekwalifikowaniu. Gdyby tak było, to wówczas organ akcentowałby taką okoliczność przy ustalaniu możliwości przyznania świadczenia rentowego. Stąd też twierdzenie, że 1329 zł miesięcznie to dochód, który pozwala na spłatę zadłużenia wobec ZUS jest nielogiczne i pomija zasady doświadczenia życiowego.

Skarżący zarzucił organowi pominięcie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Brak umorzenia spowoduje, że skarżący (po tak istotnym okaleczeniu wskutek wypadku), bez perspektyw i szans na wyjście z kręgu zadłużenia, straci finalnie "dach nad głową" i powiększy grono osób bezdomnych. Z punktu widzenia interesu społecznego nie jest zasadne pozbawienie skarżącego wszelkiej możliwości wyjścia z trudnej sytuacji. Strona podkreśliła, że do momentu wypadku podjęła próby regulowania zaległości w ZUS i gdyby nie wypadek, spłaciłaby już zapewne to zadłużenie i nie oczekiwałaby umorzenie należności składkowych. To przewlekła choroba pozbawiająca stronę możliwości uzyskiwania dochodu jest pozytywną przesłanką umorzenia należności. Organ nie uwzględnił interesu strony i dał prymat wyłącznie interesowi społecznemu.

W ocenie strony, organ pomija, że już w 2017 r. mógł w pełni zaspokoić się z majątku strony. Wówczas bowiem doszło do skutecznej licytacji jej majątku, organ rentowy uczestniczył w podziale sum uzyskanych z egzekucji, niemniej z niewiadomych przyczyn, nie złożył w toku postępowania tytułu wykonawczego i wierzytelność przypadająca organowi najpierw została złożona do depozytu sądowego, a następnie kwota tej wierzytelności przypadła kolejnemu wierzycielowi. Dlatego organ zaspokoił się w minimalnym stopniu (ok. 9.000 zł).

Skarżący wskazał również, że pomimo wyroku WSA w Lublinie z 17 maja 2023 r., I SA/Lu 189/23, organ najpierw w decyzji pominął podstawy prawne (które dopiero przedstawił w uzasadnieniu), czym naruszył art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a., a nadto nadal analizował możliwość uznania administracyjnego w sprawie, łącząc elementy nieuznaniowe (przesłanki z art. 28 u.s.u.s. i rozporządzenia) z uznaniem administracyjnym (przejawiającym się w możliwości umorzenia w razie zaistnienia przesłanek), naruszając tym samym art. 107 § 3 k.p.a. Dlatego skarżący nie wie, czy przesłanką odmowy umorzenia było niewyczerpanie przesłanek z art. 28 u.s.u.s., czy też skorzystanie przez organ z uznania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonym akcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), gdyż organ wniósł o rozpoznanie sprawy w tym trybie, a skarżący w terminie 14 dni od zawiadomienia go o tym wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że skarżący zarzuca nieważność zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), a nie przez Prezesa ZUS, który był organem właściwym do jej wydania.

W ocenie Sądu, zarzut tej jest bezzasadny. Stosownie do art. 83 ust. 4 u.s.u.s., od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Zgodnie zaś z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., nieważność decyzji zachodzi, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Zdaniem Sądu, z treści zaskarżonej decyzji wynika, że została ona wydana – w trybie powołanego art. 83 ust. 4 u.s.u.s. – przez Prezesa ZUS, a nie – jak wywodzi skarżący – przez ZUS. Niewątpliwie bowiem została ona podpisana "Z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych" przez pracownika ZUS wskazanego w tej decyzji. Wobec powyższego nie może mieć decydującego znaczenia w tej kwestii wskazanie w "sentencji" decyzji "Zakładu Ubezpieczeń Społecznych". Podkreślenia wymaga, że w sytuacji, gdy z jednej strony nie budzi wątpliwości, że decyzję te sporządził pracownik ZUS, działając "Z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", a z drugiej strony we wstępnej części tej decyzji wskazano "Zakład Ubezpieczeń Społecznych" – nie można mówić w tym przypadku o zaistnieniu uchybienia o tak istotnej randze, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności tejże decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Pamiętać bowiem trzeba, że ustawodawca zarezerwował sankcję nieważności dla zupełnie specyficznych sytuacji, gdy doszło do wystąpienia szczególnie istotnych naruszeń przepisów prawa, które to naruszenia mają tak poważne znaczenie, że uniemożliwiają pozostawienie w obrocie prawnym decyzji nimi dotkniętej i prowadzą do jej wyeliminowania z obrotu ze skutkiem ex tunc. Oczywiste jest więc, że tym samym istota omawianej instytucji procesowej, jaką jest stwierdzenie nieważności, wskazuje na konieczność ścisłej interpretacji przesłanek ustawowych warunkujących jej zastosowanie. W sytuacji zatem, gdy poza sporem jest, że zaskarżona decyzja została podpisana "Z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych" przez pracownika ZUS wskazanego w tej decyzji, to pomimo wymienienia we wstępnej części tej decyzji "Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", Sąd nie dopatrzył się podstawy do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości (zob. art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.).

W dalszej kolejności wskazać trzeba, że Prezes ZUS rozpoznawał niniejszą sprawę po raz kolejny – na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Lublinie z 17 maja 2023 r., I SA/Lu 189/23, którym uchylona został poprzednio wydana decyzja Prezesa ZUS z 9 stycznia 2023 r. To oznacza, że zarówno organ, jak i Sąd rozpoznający obecnie sprawę, działają w warunkach związania, o jakim mowa w art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ, ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże w sprawie. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, albowiem jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Związanie samego sądu, w myśl art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Działania naruszające powyższą zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych (wyroki NSA z: 21 października 1999 r., IV SA 1681/97, 1 września 2010 r., I OSK 920/10 i z 21 marca 2014 r., I GSK 534/12).

W rozpoznawanej sprawie przepisy prawa nie uległy zmianie, a zatem obowiązkiem organu było zastosowanie się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w opisanym wyroku Sądu z 17 maja 2023 r., I SA/Lu 189/23.

W wyroku tym Sąd stwierdził, że nie jest jasne, z jakich przyczyn organ odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek. Zarazem Sąd ocenił, że organ w niniejszej sprawie naruszył przepisy postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, gdyż nie ustalił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną strony nie jest ona w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla strony i jej rodziny, a ponadto organ - zdaniem Sądu – poddał analizie dochód żony strony i syna strony nie dokonując ustaleń dotyczących skarżącego, jak również czy podany dochód strony z dwóch ostatnich lat (2021-2022) z tytułu powadzonej działalności w łącznej wysokości 100.000,00 zł jest opisany sumą brutto czy netto. Sąd wskazał także, że organ nie ustalił, jaki majątek posiada strona i czy istnieją inne składniki majątku, które mogłyby być przeznaczone na spłatę zobowiązań, a także czy i jakie inne zobowiązania oprócz należności z tytułu składek i kredytu obciążają stronę. Zwrócił również uwagę Sąd na niedokonanie przez organ analizy, czy strona ma obecnie możliwość uregulowania należności z tytułu składek z jakichkolwiek środków oraz na brak wezwania strony do wyjaśnienia i udokumentowania wykazanych ogólnych kosztów utrzymania strony. Ocenił również jako zasadne zarzuty strony dotyczące błędnego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, gdyż ze względu na konstrukcję uzasadnienia decyzji i przedstawioną argumentację organ niedostatecznie jasno określił podstawę odmowy udzielenia ulgi, to jest czy odmawia jej ze względu na brak przesłanki uzasadnionego przypadku (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia), czy też odmowa wynika ze skorzystania z przyznanego przez ustawodawcę luzu decyzyjnego. W związku z tym WSA w Lublinie wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS zobowiązany będzie do ponownej wnikliwej oceny sytuacji strony i do prawidłowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo zastosował się w sprawie do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Sądu z 17 maja 2023 r., I SA/Lu 189/23.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Przez należności z tytułu składek ustawa rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty (art. 24 ust. 2). Wyjątek od zasady umarzania należności tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności przewiduje art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Jak wynika z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślenia wymaga, że opisane w cytowanym przepisie przesłanki mają charakter wyczerpujący. Oznacza to, że wskazany przepis stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W świetle zaś art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od przesłanek nieściągalności określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., w przypadku osób będących płatnikami składek, organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności z uwagi na okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Z tego ostatniego przepisu wynika, że organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powyższego wynika, że przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem organowi umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach.

Jakkolwiek zaś ustawodawca nie zdefiniował bliżej w ustawie uzasadnionych przypadków dających podstawę do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jednak skorzystał z konstrukcji upoważnienia ustawowego zobowiązującego właściwego ministra do określenia w rozporządzeniu, w ramach szczegółowych zasad umarzania składek, także przesłanek uzasadniających umorzenie. Oznacza to w gruncie rzeczy delegację ustawową do zdefiniowania uzasadnionych przypadków, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazuje, że takie uzasadnione przypadki dające podstawę do umarzania składek zachodzą wówczas, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. We wskazanym przepisie przykładowo wymieniono takie sytuacje, o których mowa wyżej, w tym przypadek, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz przypadek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zarazem pamiętać trzeba, że z uwagi na użycie zwrotu "w szczególności", przepis ten nie tworzy zamkniętego katalogu sytuacji, jakie można uznać za spełniające przesłankę umorzenia składek opisaną w § 3 ust. 1 rozporządzenia, stanowiącą przesłankę uzasadnionego przypadku (w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Niewątpliwie decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek może mieć charakter uznaniowy, a więc do organu należy wtedy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to zarówno sytuacji kiedy podstawą umorzenia jest art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.( całkowita nieściągalność składek), jak i art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s. (uzasadniony przypadek przy braku nieściągalności). Oznacza to, że nawet ustalenie, że zachodzą przesłanki umorzenia opisane we wskazanych przepisach, nie zobowiązuje organu do umorzenia zaległości. Organ ma wówczas możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza jednak, że decyzja Zakładu może być dowolna. Organ rozstrzygnięcie powinien uzasadnić, wskazując w szczególności jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia składek, mimo ustalenia, że przesłanki konieczne dla umorzenia, określone w przepisach ustawy zostały spełnione.

W przypadku wydania decyzji uznaniowej na podstawie powołanych przepisów, Sąd nie kontroluje jej celowości, lecz ocenia, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia składek w zakresie przesłanek koniecznych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz – co do uznaniowości - czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Z uzasadnienia wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań wynikać powinno dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony.

Mając na uwadze ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania wynikające z wyroku Sądu z [...] r., I. , ponownie rozpoznając sprawę organ pismem z 29 grudnia 2023 r. poinformował stronę, że w celu umożliwienia dokonania oceny jej sytuacji rodzinnej, materialnej oraz majątkowej, zasadne jest wypełnienie "oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości". Dlatego też prawidłowo Prezes ZUS poinformował stronę o możliwości przedłożenia dokumentów przedstawiających: - aktualną sytuację materialną strony, to jest dokumentów potwierdzających dochody strony oraz dochody osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, sposób ich regulowania oraz ewentualne zadłużenie z tego tytułu; - aktualną sytuację zdrowotną strony, to jest dotyczące jej orzeczenia lekarskie i zaświadczenia o stanie zdrowia, a także sytuację zdrowotną członków rodziny strony. Jednocześnie organ pouczył stronę, że w przypadku nieprzedstawienia opisanych dokumentów w terminie 14 dni od otrzymania pisma, jej wniosek zostanie rozpatrzony wyłącznie na podstawie dotychczas posiadanych przez organ informacji, co może mieć negatywny wpływ na wynik rozpatrzenia sprawy.

Odpowiadając na to wezwanie, strona w piśmie z 26 stycznia 2024 r. poinformowała, że jej stan zdrowia uległ pogorszeniu, z uwagi na powikłania i komplikacje związane z amputacją palców prawej ręki. Skarżący oświadczył, że ze względu na jego sytuację zdrowotną, nie ma rokowań do odzyskania sprawności fizycznej, co uniemożliwia mu podjęcie pracy oraz wznowienie działalności gospodarczej. Jednocześnie wskazał, że świadczenie rentowe, które zostało mu przyznane na czas określony, zostało obniżone, co w czasie "szalejącej" inflacji powoduje, że wniosek o umorzenie jest tym bardziej zasadny. Strona do pisma załączyła: orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 8 stycznia 2024 r. o częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 stycznia 2026 r.; zaświadczenie z NZOZ Dział Fizjoterapii "S. " z 15 stycznia 2024 r.; oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 26 stycznia 2024 r.; karty świadczeń ambulatoryjnych z SP ZOZ w Ł. (P. C.) z: 24 i 31 maja 2022 r., 14 czerwca 2022 r., 5 i 19 lipca 2022 r., 2 i 16 sierpnia 2022 r., 4 października 2022 r., 8 i 22 listopada 2022 r., 20 lutego 2023 r., 22 maja 2023 r., 12 i 19 czerwca 2023 r., 3, 10, 17 i 24 lipca 2023 r., 7 i 21 sierpnia 2023 r., 13 i 27 września 2023 r., 18 października 2023 r., 8 listopada 2023 r. i 6 grudnia 2023 r.; karty informacyjne leczenia szpitalnego z Szpitala Powiatowego w Ł. z 1 czerwca i 6 lipca 2023 r.; faktury z apteki: "M. " z 1 czerwca 2023 r. na kwotę 148,08 zł i "D. " z: 12 czerwca 2023 r. na kwotę 180.40 zł, 3 lipca 2023 r. na kwotę 59,39 zł, 6 lipca 2023 r. na kwotę 42,67 zł, 10 lipca 2023 r. na kwotę 129,36 zł, 17 lipca 2023 r. na kwotę 116,89 zł, 7 sierpnia 2023 r. na kwotę 60,50 zł i 27 września 2023 r. na kwotę 172,24 zł.

Organ pismem z 8 lutego 2024 r. zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania, a także o przysługującym prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma.

Niewątpliwie zatem, jak wynika z przedstawionego wyżej przebiegu postępowania, toczącego się po prawomocnym uchyleniu wydanej poprzednio decyzji Prezesa ZUS, organ prawidłowo wezwał stronę do uzupełnienia złożonej dokumentacji, wskazując w szczególności rodzajowo dokumenty, które należy uzupełnić, aby pozwolić organowi na rozpatrzenie wniosku o udzielenie ulgi, a także umożliwił organ stronie (reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego) wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, informując o zakończeniu postępowania wyjaśniającego.

Następnie zauważyć trzeba, że w rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS prawidłowo stwierdził brak spełnienia przez skarżącego przesłanki "całkowitej nieściągalności", co zostało szczegółowo uzasadnione w zaskarżonej decyzji w odniesieniu odrębnie do każdej z przesłanek wymienionych przez ustawodawcę w cytowanym wyżej przepisie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Sąd podziela przedstawione w zaskarżonej decyzji stanowisko organu w tej kwestii. Skarżący – poza argumentacją kwestionującą ocenę zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej w kontekście oceny przesłanki zaprzestania prowadzenia tej działalności – nie sprecyzował w skardze zarzutów co do tej części rozstrzygnięcia organu, a Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie jakichkolwiek naruszeń prawa. Organ prawidłowo przywołał treść tego przepisu oraz dokonał jego należytej wykładni. Prezes stwierdził, że przesłanka "całkowitej nieściągalności" z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie jest spełniona, gdyż skarżący nie zmarł. Bezspornie także brak jest dokumentów świadczących, że w stosunku do strony wydano orzeczenia określone w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. ani o tym, że zachodziły okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b i 4c u.s.u.s. Trafne było również stanowisko organu co do braku spełnienia przesłanki "całkowitej nieściągalności określonej" w art. 28 ust. 2 pkt 3 u.s.u.s. Wbrew twierdzeniom skarżącego, podkreślić należy, że okoliczność zawieszenia prowadzenia przez niego działalności gospodarczej nie jest tożsama z zaprzestaniem jej wykonywania. Zawieszenie działalności skutkuje jedynie tymczasowym zaprzestaniem prowadzenia działalności, która w każdej chwili może być na nowo podjęta i kontynuowana. Nie może ono być natomiast kwalifikowane jako zaprzestanie jej prowadzenia, skoro w okresie zawieszenia jest dopuszczalne podejmowanie pewnych czynności dotyczących działalności gospodarczej. Jest oczywiste przy tym, że zawieszenie działalności gospodarczej, nie ma definitywnego charakteru, nie może być traktowane na równi z przesłanką, o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Słuszność takiego stanowiska potwierdza również analiza pozostałych przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., których wspólną cechą jest ich trwały charakter (zob. wyroki NSA z: 30 stycznia 2013 r., II GSK 2005/11 oraz 5 kwietnia 2017 r., II OSK 347/17). Bezsprzecznie wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, która wynosi 16 zł (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.). Naczelnik Urzędu Skarbowego ani komornik sądowy, to jest organy wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., nie stwierdziły braku majątku, z którego możnaby prowadzić egzekucję. Prawidłowo wreszcie Prezes ZUS ocenił, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., skoro w stosunku do zaległości strony Dyrektor ZUS Oddział w Lublinie prowadzi postępowanie egzekucyjne. Zdaniem Sądu, prawidłowo przy tym wskazał Prezes, że jakkolwiek obecnie nie są egzekwowanej skutecznie od strony opisane należności, w żadnym razie nie jest to równoznaczne z całkowitą ich nieściągalności. Co najmniej przedwczesne jest przy tym – jak zasadnie ocenił organ – twierdzenie, iż nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne w tej sprawie nie zostało zakończone, strona uzyskuje dochód ze świadczenia rentowego, z którego można egzekwować należności. Ponadto, gdyby prowadzone przez ZUS przymusowe dochodzenie należności okazało się bezskuteczne, pozostaje Dyrektorowi Oddziału ZUS możliwość skierowania dalszych tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego, celem prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych. Skarżący posiada również nieruchomość (wpisaną w księdze wieczystej nr KW [...]), co do której ZUS dokonał wpisu do hipoteki celem zabezpieczenia należności z tytułu składek.

Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że organ nie stwierdził istnienia którejkolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w przepisie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Organ nie orzekał więc w tym zakresie korzystając z luzu decyzyjnego w ramach uznania administracyjnego, przewidzianego w art. 28 ust. 2 tej ustawy, stanowiącym, że "mogą być umarzane" należności z tytułu składek w razie ich całkowitej nieściągalności.

Prawidłowo również – zdaniem Sądu – organ uwzględnił ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania określone w wyroku Sądu z 17 maja 2023 r., I SA/Lu 189/23, orzekając o braku spełnienia przez skarżącego przesłanki umorzenia należności z tytułu składek opisanej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia – to jest przesłanki "uzasadnionego przypadku". Niewątpliwie bowiem organ w sposób wyraźny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z trzech przesłanek umorzenia wymienionych w tych przepisach i na tej podstawie odmówił udzielenia skarżącemu wnioskowanej przez niego ulgi.

Organ zwrócił uwagę w zaskarżonej decyzji, że jak wynika z oświadczenia strony o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 26 stycznia 2024 r., skarżący jest żonaty, jest mikroprzedsiębiorcą. Treść oświadczenia wskazuje, że w 2020 roku wartość majątku prywatnego strony wynosiła 350.00,00 zł, rok później strona osiągnęła przychód oraz dochód w kwocie 69.053,53 zł, wartość majątku prywatnego nie uległa zmianie, zaś w roku 2022 - przychód i dochód wyniósł 32.377,00 zł, przy tej samej wartości majątku prywatnego. Działalność gospodarcza strony została zawieszona, strona nie pracuje zarobkowo, od 1 listopada 2022 r. do 31 stycznia 2024 r. pobierała rentę w kwocie 989,25 zł brutto, 900,22 netto miesięcznie. Zarazem strona oświadczyła, że nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, a jej stałe wydatki wynoszą: 2.500 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych i 800 zł z tytułu kosztów leczenia. Skarżący wyjaśnił w opisanym oświadczeniu, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, przy czym wskazał, że dochód netto żony wynosi 0 zł. Jednocześnie wskazał skarżący, że posiada zobowiązania finansowe, które są spłacane przez jego żonę w ramach układu ratalnego, z tytułu zaciągniętych kredytów (od 2006 r. na 25 lat) w kwocie 250.000 zł - 1.480 zł miesięcznie; posiada strona także dom o powierzchni 127 m2 w S. przy ul. [...], jest właścicielem nieruchomości (pomieszczeń gospodarczych-garaże) o powierzchni 470 m2, a także posiada ciągnik Zetor z 1990 r. i telefon komórkowy o wartości 500 zł. Jednocześnie strona wyjaśniła, że nie widzi możliwości poprawy sytuacji materialnej, gdyż jej stan zdrowia, na skutek wypadku z 16 marca 2022 r., oznacza, że bez prawej dłoni nie może prowadzić działalności gospodarczej ani nie ma możliwości przekwalifikowania się do wykonywania innej pracy. Skarżący oświadczył, że jego sytuacja finansowa uległa zmianie, gdyż obecnie otrzymuje rentę, ale jej wysokość nie wystarcza na opłacenie kosztów leczenia i rehabilitacji. Podkreślił, że choć żona spłaca opisany wyżej kredyt, to dochody, jakie osiąga muszą jej wystarczyć na utrzymanie w W., gdzie pracuje, zaś syn podjął pracę w [...] i nie pomaga stronie w ponoszeniu kosztów jej utrzymania. Oświadczył skarżący ponadto, że w jego opinii, uregulowanie należności spowoduje, że zostanie bez jakiegokolwiek miejsca zamieszkania z okresowym świadczeniem rentowym w wysokości poniżej progu ubóstwa bez możliwości poprawy sytuacji zdrowotnej, finansowej, gospodarczej, zaś udzielenie wnioskowanej ulgi jest zasadne tym bardziej, że przez wiele lat regulował należności na ubezpieczenia społeczne, gdyby zaś organ prawidłowo prowadził postępowanie egzekucyjne z jego majątku w 2017 r. to należności z tytułu składek byłyby zaspokojone (wskutek działań organu zaspokojenie uzyskał podmiot prywatny, mimo że wierzytelności tego podmiotu byty w niższej kategorii i na dalszym miejscu do zaspokojenia).

Organ rozpatrując sprawę odwołał się także do ustalonych z urzędu informacji pozyskanych za pośrednictwem systemu informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów. Na tej podstawie Prezes ZUS ustalił, że skarżący 1 grudnia 2022 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu renty (renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy), której wysokość od 1 marca 2024 r. wynosi 1.461,48 zł brutto, 1.329,95 zł netto. Organ ustalił, że strona ma następców prawnych: żonę A. D., zatrudnioną na podstawie umowy o pracę i syna P. D. (24 lata). Wprawdzie strona – jak wskazał organ – jest właścicielem ciągnika rolniczego z 1990 r., lecz z uwagi na jego zbyt niską wartość, nie może on stanowić podstawy do dokonania zastawu skarbowego. Poza tym organ ustalił również, że skarżący jest właścicielem nieruchomości, stanowiącej grunty orne w S. o powierzchni 5.900 m2, dla której Sąd Rejonowy w Białej Podlaskiej prowadzi KW nr [...], a na tej nieruchomości celem zabezpieczenia należności z tytułu składek ZUS dokonał wpisu do hipoteki.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego w tym zakresie podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom strony, nie doszło do naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Skarżący w istocie upatruje naruszenia tych przepisów w przekroczeniu zasady swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Twierdzi on bowiem, że organ rentowy błędnie ocenił przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, pomijając, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń, zaś brak umorzenia zaległości spowoduje, że skarżący (po tak istotnym okaleczeniu wskutek wypadku), bez perspektyw i szans na wyjście z kręgu zadłużenia, straci finalnie "dach nad głową" i powiększy grono osób bezdomnych. W tym też kontekście, jak wskazuje skarżący, jego przewlekła choroba pozbawiająca skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu jest pozytywną przesłanką umorzenia należności. Treść tego zarzutu oraz argumentacja podniesiona w skardze wskazują, że skarżący nie kwestionuje samych ustaleń stanu faktycznego, lecz uznaje, że jego ocena powinna skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem decyzji. Wbrew zarzutom skargi w sprawie nie doszło jednak do przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów. ZUS zgromadził materiał dowodowy, w oparciu o który dokonał ustalenia sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej. Na podstawie tych ustaleń dokonano oceny zasadności i możliwości zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Treść argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu decyzji ZUS dowodzi, że nie jest ona rozstrzygnięciem dowolnym i nie doszło do przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów.

W tym zakresie rozstrzygnięcia Prezes ZUS rozważał najpierw możliwość zastosowania w sprawie przesłanki umorzenia wymienionej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Powołany przepis wskazuje, że organ może rozważać zasadność umorzenia zaległości z tytułu składek w razie poniesienia przez wnioskodawcę strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przesłanka ta ma zastosowanie jedynie w sytuacji, w której bezwzględna konieczność uregulowania ciążących zobowiązań doprowadziłoby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie jedynego źródła zarobkowania. Zdaniem Sądu, nie nosi cech dowolności ocena organu, że zgromadzone w sprawie dowody nie pozwalają na przyjęcie, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast jest wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący nie wykazał, aby w wyniku zaistnienia tego rodzaju zdarzeń, jak klęska żywiołowa, poniósł straty materialne uniemożliwiające opłacenie zadłużenia, lecz wyjaśnił, że zadłużenie powstało wskutek problemów z byłym kontrahentem, z którym odbywały się transakcje zakupu i sprzedaży opon w latach 2005-2009.

Zasadnie też organ ocenił, że w sprawie nie zachodziła przesłanka umorzenia należności składkowych opisana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, odnosząca się do przewlekłej choroby strony lub konieczności sprawowania przez stronę opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny oraz dokonał własnej analizy ustalonych elementów stanu faktycznego. Wskazał bowiem organ na to, że skarżący powołał się na problemy zdrowotne po wypadku, któremu uległ w marcu 2022 r., wskutek którego konieczna była amputacja II i V palców prawej dłoni na poziomie MCP oraz replantacja palców 2,3,4 i 5 z przetrwałą raną podstawy paliczka bliższego palca 5 z ekspozycją kości paliczka bliższego oraz raną palca 3, co uniemożliwia skarżącemu wykonywanie prac związanych z wykończeniem wnętrz, ani pierwotnie prowadzonej przez działalności (sprzedaż opon) czy przekwalifikowania się do podjęcia innej pracy. Organ uwzględnił przy tym fakt, że w świetle przedłożonej dokumentacji medycznej, w czerwcu 2023 r. skarżący przeszedł zabieg rewizji rany palca 3, skrócenie kości paliczka bliższego oraz plastykę płatową kikuta palca 3, a także to, że w lipcu 2023 r. przeszedł wnioskodawca zabieg rewizji rany palca 3, skrócenie kości paliczka bliższego, plastykę płatową kikuta palca 3 z wszyciem matrycy Nevelia. Organ oceniając spełnienie omawianej przesłanki umorzenia miał też na względzie, że z uwagi na wypadek i jego skutki, skarżący nie ma możliwości wykonywania dotychczasowej pracy zarobkowej oraz wskazuje na objawy depresyjne, brak chęci do życia, brak chęci do działania, brak sensu życia, wskutek czego uzyskał on skierowanie do poradni zdrowia psychicznego. Niewątpliwie również organ zauważył, że skarżący ma ustaloną częściową niezdolność do pracy do 31 stycznia 2026 r. oraz podkreślił, że podchodzi ze zrozumieniem do dolegliwości strony, które są utrudnieniem w jej codziennej egzystencji. Jednakże organ ocenił, że nie stanowią one dostatecznej podstawy do umorzenia należności. Jest bowiem poza sporem, że skarżący nie został pozbawiony dochodu. Organ zwrócił uwagę, że strona ma przyznane świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Pamiętać zarazem trzeba, że strona, będąc częściowo niezdolną do pracy, jest osobą, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Natomiast skarżący nie jest osobą, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, gdyż nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy (zob. art. 12 ust. 2 i 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.). W tych okolicznościach zasadnie ocenił Prezes, że brak było podstaw do uznania, że zachodzi opisana przesłanka zdrowotna uniemożliwiająca uzyskiwanie dochodów na opłacenie należności wobec ZUS.

Organ prawidłowo i wyczerpująco wyjaśnił również przyczynę, dla której stwierdził, że nie występuje w przypadku skarżącego przesłanka określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Odnosząc się do tej kwestii, przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania (udowodnienia), że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (zob. wyroki NSA z: 31 maja 2023 r., I GSK 871/22; 13 lipca 2023 r., I GSK 1230/22; 13 września 2023 r., I GSK 2131/19). Organ umożliwił stronie wykazanie opisanych okoliczności, albowiem – jak wskazano wyżej – nie tylko umożliwił stronie wyczerpujące przedstawienie jej sytuacji rodzinnej, materialnej oraz majątkowej w stosownym oświadczeniu, lecz również – mając na uwadze obowiązki płynące z zasad ogólnych postępowania administracyjnego (w tym zasady budzenia zaufania i zasady informowania) – poinformował stronę o możliwości przedłożenia dokumentacji potwierdzającej jej dochody i dochody osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, sposób ich regulowania oraz ewentualne zadłużenie z tego tytułu, a także dokumentacji medycznej obrazujących aktualną sytuację zdrowotną strony i członków jej rodziny strony.

Sąd podziela zatem stanowisko organu w zakresie, w jakim ocenił on, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu, orzekając w tym zakresie organ nie przekroczył przepisów prawa. Wbrew subiektywnemu przekonaniu skarżącego, który ocenia tę decyzję jako krzywdzącą dla niego, organ dążył do pełnego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności, w tym występował z zapytaniami do skarżącego, zobowiązując go do udzielenia szczegółowych informacji o jego stanie rodzinnym i majątkowym oraz do złożenia niezbędnych dokumentów. Ustalenia organu oparte zostały o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie, zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, które – zgodnie z powołanymi przepisami – powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, a którymi dysponował. Prezes ZUS opierał się przy tym nie tylko na danych zaoferowanych przez samą stronę, ale też z urzędu dokonał sprawdzenia wpisów w powszechnie dostępnych rejestrach. Zauważyć trzeba, że skarżący miał zagwarantowane prawo czynnego udziału w postępowaniu, w tym pełną możliwość wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki.

Z uwagi na istotę zarzutów skargi i podniesionej w niej argumentacji raz jeszcze wskazać należy , że w sprawie, której przedmiotem jest udzielenie ulgi, to rzeczą zobowiązanego do zapłaty jest wykazanie podstaw do jej przyznania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on korzystne dla siebie skutki prawne. Z uwagi na brzmienie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tych przepisów na organie nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy. W postępowaniu tym to nie Prezes ZUS, lecz wnioskodawca ma obowiązek przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ustawodawca ukształtował zatem w tym przypadku w taki sposób stan prawny, że oparł postępowanie dowodowe w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę, a tym samym zdecydował o przeniesieniu ciężaru dowodowego na stronę, która z określonych faktów wywodzi dla siebie skutki prawne. Ciężar wykazania spełnienia przesłanek, od których uzależnione jest umorzenie należności z tytułu składek obciąża zatem osobę, która wnosi o umorzenie tych należności (zob. wyrok NSA z 22 marca 2024 r., I GSK 345/23).

W rozpoznawanej sprawie organ, bazując na dowodach przedstawionych przez skarżącego, stwierdził, że skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, z którą ma ustanowioną rozdzielność małżeńską majątkową. Trafnie przy tym Prezes ZUS dostrzegł, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny, a to uzasadnia rozważenie również sytuacji majątkowej i zdrowotnej tych osób. Niewątpliwie żona strony A. D. posiada własne źródło dochodu z tytułu umowy o pracę. Wobec tego, że skarżący wskazał na istniejący pomiędzy małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej, trafnie zwrócił uwagę Prezes na ciążące małżonkach obowiązki wynikające z art. 23 i art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.). Są to obowiązki wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, a zatem żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi koniecznego finansowego wsparcia i odwrotnie. Istnienie pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie stanowi okoliczności, wskutek której jeden z małżonków nie może pomóc drugiemu w ponoszeniu kosztów utrzymania. Rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się do majątków małżonków oraz kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami, a nie odnosi się do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej. Niezależnie więc od tego, że skarżący w toku postępowania akcentował, że jego małżonka jest zatrudniona w W. i jest zmuszona do ponoszenia kosztów utrzymania w miejscu pracy (najem mieszkania, koszty komunikacji miejskiej, wyżywienia itp.), to trafnie organ wziął w rozpoznawanej sprawie pod uwagę osiągany przez nią dochód, zwłaszcza, że sam skarżący przyznaje, że żona ponosi koszty spłaty kredytu i "dokłada się" do kosztów utrzymania rodziny. W ocenie Sądu, dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny i winny być brane pod uwagę przy określaniu podstawy umorzenia należności składkowych z tytułu trudnej sytuacji finansowej strony wnoszącej o udzielenie tej ulgi. Zasadnie również organ dokonując oceny sytuacji finansowej rodziny strony odniósł się do obiektywnego kryterium minimum socjalnego i stwierdził, że budżet gospodarstwa domowego strony (obejmujący jego dochód ze świadczenia rentowego i wynagrodzenie jego żony za pracę) jest wyższy od minimum socjalnego ustalonego 5 grudnia 2023 r. na podstawie danych z Główny Urząd Statystyczny przez Instytut Pracy I Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r., które dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 2.922,75 zł. Celem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Nie sposób zarazem uznać za zasadne stanowiska skarżącego, że wynagrodzenie jego żony nie przewyższa minimum socjalnego, gdyż dopiero po uwzględnieniu kosztów jej utrzymania w W., "można te koszty zestawiać z wydatkami skarżącego, i w dalszej kolejności porównać je z minimum egzystencji". Zauważyć należy, że publikowane okresowo przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dane statystyczne (dostępne na stronie: https:// www.ipiss.com.pl) określające wielkość minimum socjalnego ze swej istoty uwzględniają między innymi wydatki na wyżywienie, mieszkanie, odzież, higienę i ochronę zdrowia, transport i łączność. Nie mogą one być zatem wyłączone z zakresu tego pojęcia, skoro minimum socjalne służyć ma wyznaczeniu granicy wydatków gospodarstw domowych na minimalnie godziwym poziomie życia (zob. wyrok NSA z 8 sierpnia 2018 r., I GSK 1757/18).

W ocenie Sądu, nie bez znaczenia dla oceny zaistnienia omawianej przesłanki umorzenia należności jest podniesiony przez organ fakt, że strona w 2023 r., a więc już po złożeniu wniosku o udzielenie jej ulgi, otrzymała trzynaste świadczenie w kwocie 1.391,48 zł netto zł i czternaste świadczenie w kwocie 2.230,50 zł netto, które – co oczywiste – miały wpływ na poziom zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego.

Trafnie wreszcie zwrócił uwagę Prezes ZUS, że choć skarżący oświadczył, że ponosi stałe koszty związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych 2.500 zł miesięcznie, to mimo wezwania z 29 grudnia 2023 r. nie wykazał dostatecznie tej okoliczności, gdyż nie przedłożył dokumentów potwierdzających tak wysokie koszty utrzymania, w tym nie załączył dokumentów, które wskazywałyby na brak terminowego opłacania przez skarżącego podstawowych i bieżących opłat. W szczególności przedłożone przez niego do akt sprawy faktury za leczenie nie potwierdzają wykazanych w oświadczeniu kosztów zakupu leków w wysokości 800 zł miesięcznie. Jednocześnie – jak wspomniano wyżej – stronę obciążają (co do zasady) wydatki z tytułu zaciągniętego kredytu, faktycznie jednak ponosi je w całości żona strony. Nie bez znaczenia jest również , że skarżący jest właścicielem nieruchomości, stanowiącej grunty orne w S. o powierzchni 5.900 m2, dla której Sąd Rejonowy w Białej Podlaskiej prowadzi KW nr [...], a na tej nieruchomości celem zabezpieczenia należności z tytułu składek ZUS dokonał wpisu do hipoteki.

Z powyższego wynika niezaprzeczalnie, że wobec tego, iż organ nie stwierdził istnienia przesłanki "uzasadnionego przypadku", o jakiej mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, nie rozstrzygał sprawy korzystając z uznania administracyjnego. W konsekwencji jest jasne, że organ odmówił umorzenia opisanych należności składkowych ze względu na brak przesłanki "uzasadnionego przypadku" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia), nie skorzystał natomiast z przyznanego mu w tym zakresie luzu decyzyjnego. Zauważyć należy, że postępowanie dotyczące udzielenia opisanej ulgi przebiega w dwóch fazach. W pierwszej z nich organ ocenia, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch wskazanych przesłanek przyznania tej ulgi ("całkowita nieściągalność" bądź "uzasadniony przypadek"). W razie stwierdzenia, że żadna z nich nie zaszła, organ odmawia umorzenia zaległości składkowych. Oczywiste jest, że postępowanie wchodzi w drugi etap jedynie wtedy, gdy organ uzna istnienie choćby jednej ze wskazanych przesłanek, co nie miało jednak miejsca w sprawie.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżącego, podkreślenia wymaga, że zdaniem Sądu, w świetle przedstawionych powyżej argumentów, zakres dokonanych przez organ ustaleń świadczy o tym, iż rozstrzygnięcie organu zostało poprzedzone analizą sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, a sam organ, niezależnie od tego, że to na skarżącym ciążył obowiązek wykazania spełnienia przesłanek zastosowania wnioskowanej ulgi, z urzędu podjął działania zmierzające do wyjaśnienia sytuacji strony, a następnie dokonał wszechstronnego rozważenia istnienia przesłanek udzielenia wnioskowanej ulgi. Sam fakt, że wynik tego postępowania nie dał oczekiwanego przez stronę rezultatu nie świadczy o tym, że doszło do naruszenia przepisów. Należy bowiem pamiętać, iż kryterium oceny w tym zakresie wyznacza art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, zaś obowiązek wykazania istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych spoczywa na wnioskodawcy.

Jak wskazano wyżej, objęta kontrolą sądowoadministracyjną decyzja nie uchybia wymaganiom określonym w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się również w sprawie naruszenia innych przepisów postępowania – w tym art. 8 k.p.a. (zasady pogłębiania zaufania, zasady utrwalonej praktyki rozpoznawania spraw, zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania) czy art. 11 k.p.a. (zasady przekonywania). Zaskarżona decyzja zawiera powołanie podstawy prawnej (art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a.), a jej uzasadnienie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a., gdyż zawiera należycie sporządzone uzasadnienie faktyczne i prawne.

Wskazać też trzeba, że Sąd nie dopatrzył się w sprawie podstaw do uwzględnienia wniosku dowodowego skarżącego. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. pozwala Sądowi przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, wyłącznie wówczas, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości oraz – co więcej – nie to spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu, określone w tym przepisie przesłanki w sposób oczywisty nie zostały spełnione w niniejszej sprawie. Po pierwsze, jak wskazano wyżej, w sprawie nie występowały konieczne do wyjaśnienia istotne wątpliwości. Po drugie, strona nie przedstawiła opisanych dokumentów, lecz domagała się od Sądu przedsięwzięcia czynności zmierzających do pozyskania tych dokumentów od Sądu Rejonowego, a to niewątpliwie prowadziłoby do nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.