Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 998/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 października 2022 r., nr SKO Gd/2787/22 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 25 października 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie zasiłku celowego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Po rozpoznaniu wniosku z 29 grudnia 2021 r. decyzją z 28 marca 2022 r. Prezydent Miasta Gdyni odmówił skarżącej przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, kosztów prywatnego podstawowego leczenia w zakresie nierefundowanym przez NFZ, opłat za prąd, gaz i czynsz i zakup posiłków.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką I. T., podczas gdy ojciec przebywa w areszcie śledczym w Wejherowie. Siostra wnioskodawczyni przebywa na stałe w Domu Pomocy Społecznej. M. T. nie podejmuje zatrudnienia, nie zarejestrowała się w Urzędzie Pracy, opiekuje się niepełnosprawną matką. Wnioskodawczyni wnosi o przyznanie zasiłku na czynsz, jednak nie jest w stanie udzielić informacji, czy go płaci, uznając że jest to bez znaczenia. Organ wskazał także na przyznaną pomoc w postaci zasiłku celowego na żywność na miesiące marzec, kwiecień i maj 2022 r. w wysokości 200 zł miesięcznie, a także wskazał, że zarówno matka jak i wnioskodawczyni są osobami ubezpieczonymi. Nadto zdaniem organu wnioskodawczyni nie wykazuje chęci współpracy z pracownikiem socjalnym, neguje wszelkie działania Ośrodka Pomocy Społecznej, oczekując jedynie wsparcia finansowego i zaspokajania szeregu potrzeb. Organ wskazał także, że brak aktywności ze strony wnioskującej uprawnia organ do zaniechania udzielenia żądanego świadczenia.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 25 października 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji podejmował bezskuteczne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania (wysyłane pisma, osobista wizyta w miejscu zamieszkania skarżącej). Nadto Kolegium w poprzednio wydanych decyzjach administracyjnych wskazywało skarżącej, że zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie przez nią zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub na jego aktualizację stanowić będzie podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Ponadto Kolegium wskazywało także, że sama skarżąca powinna dążyć do wykorzystania wszystkich swoich możliwości w celu poprawy swej sytuacji. Z jej wniosku toczy się wiele postępowań o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej rozpatrywanych zarówno przez organ pierwszej instancji jak i następnie przez Kolegium. Z analizy spraw wpływających do Kolegium wynika, że skarżąca składa wnioski o pomoc w bardzo szerokim zakresie praktycznie co miesiąc. Nadto na podstawie innych wniosków przyznawana były świadczenia.

Wskazano, że decyzjami z 3 września 2021 r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącej zasiłek celowy na zakup leków w wysokości 60 zł, zasiłek celowy na zakup posiłków i żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 150 zł we wrześniu 2021 roku, zasiłek okresowy na okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 września 2021 r. w wysokości 350,50 zł miesięcznie. Ponadto M. T. zostały przyznane świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych.

W niniejszym zaś postępowaniu Kolegium rozpatrzyło wniosek skarżącej złożony 29 grudnia 2021 r., w którym wskazuje ona na konkretny stan faktyczny tj. sytuację rodzinną, majątkową, zdrowotną, które powinny spowodować przyznanie jej wnioskowanych świadczeń. Kolegium wskazało, że w niniejszym postępowaniu organ pierwszej instancji ustalił stan faktyczny w zakresie możliwym do ustalenia na podstawie posiadanych kompetencji. Z uwagi na niemożność przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania organ prawidłowo ocenił jedynie oświadczenia skarżącej uzyskane podczas rozmowy telefonicznej. Celem ustalenia stanu faktycznego organ zwrócił się m. in. do ZUS-u, innych jednostek Urzędu Miasta celem ustalenia dochodów uzyskiwanych przez rodzinę. Kolegium stwierdziło, że na dzień złożenia wniosku dochodem rodziny był zasiłek pielęgnacyjny matki 215,84 zł. Ponadto matka skarżącej otrzymywała także nie wskazane przez skarżącą we wniosku z 29 grudnia 2021 roku świadczenie uzupełniające w wysokości 500 zł.

Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji nie miał natomiast możliwości obiektywnej weryfikacji informacji przekazanych podczas rozmowy telefonicznej przez skarżącą i jej matkę m. in. dotyczących stanu zdrowotnego, osób zamieszkujących w lokalu, ich sytuacji osobistej, rzeczywistych potrzeb. Jak wynika z poprzednich postępowań toczących się przed Kolegium skarżąca, przebywając także w szpitalu, odmówiła przeprowadzenia jej badania celem ustalenia ewentualnego stopnia jej niepełnosprawności co mogłoby być dla niej korzystne np. przy korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych, uzyskaniu świadczeń z pomocy społecznej lub też rodzinnych oraz umożliwić jej leczenie gdyby zaszła taka konieczność.

Kolegium wskazało, że I. T. i M. T. podczas rozmowy telefonicznej obwiniały za swoją sytuację organ pierwszej instancji. Zdaniem pytanych to właśnie organy są odpowiedzialne za aktualną sytuację jej rodziny. Strona nie przedstawiła żadnych dowodów dotyczących konieczności poniesienia kosztów leczenia. Skarżąca nie wykazała także, że kupiła jakieś inne niezbędne jej leki (brak dowodów zakupu leków dla siebie), natomiast pytania organu dotyczące przyjmowanych leków w związku z wypisem ze szpitala uznaje za ingerencję w jej sprawy osobiste. Skarżąca dostarczyła jedynie recepty na leki wystawione na matkę I. T.

Organ II instancji wskazał także, że łączne zasoby finansowe rodziny wynoszą 715,84 zł, a ich lokal (wymiar czynszu 735,21 zł) jest zadłużony w Spółdzielni. Jednakże miesięczny czynsz za mieszkanie w okresie od kwietnia 2021 roku do lutego 2022 roku był regulowany.

Reasumując Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie współpracuje z organem w sprawie ustalania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Skarżąca nie pracuje, nie jest zarejestrowana w PUP i pozostaje bierna zawodowo, nie zamierza podjąć pracy, ani też nie podaje na co się leczy i nie wskazuje swojego lekarza prowadzącego. Jako przyczynę niepodejmowania pracy podaje konieczność opieki nad matką. Powyższych okoliczności opieki nad matką nie można jednak zweryfikować, ponieważ skarżąca nie wpuszcza nikogo do mieszkania. Skarżąca obecnie nie ma przyznanego żadnego świadczenia z tytułu opieki nad matką. Podczas rozmowy telefonicznej jej matka oświadczyła, że śpią wspólnie w jednym łóżku. Organ pierwszej instancji słusznie wskazał, iż może to wskazywać, że w dalszym ciągu mieszkanie skarżącej oraz jej matki jest zagracone, nieuprzątnięte i warunki życia rodziny są nieodpowiednie. Jednakże nie można powyższego zweryfikować, ponieważ pracownicy socjalni nie są wpuszczani do mieszkania.

Zdaniem Kolegium skarżąca swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, żadne okoliczności natomiast nie uzasadniają takiego zachowania. Stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji, gdyż brak możliwości przeprowadzenia wywiadu ze względu na postawę strony uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń do załatwienia sprawy, w tym wypadku oświadczeń strony złożonych telefonicznie. Pracownicy socjalni wielokrotnie próbowali przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania, jednakże próby te okazały się bezskuteczne. Jak wynika z oświadczeń samej skarżącej jest ona osobą, która samodzielnie porusza się po mieście, jeździ do Gdyńskiego Ośrodka Wsparcia OPS-u oraz do swojego prawnika. W związku z tym, żadne okoliczności obiektywne nie przemawiają za tym, aby nie przeprowadzić wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania, tym bardziej, że pracownicy deklarują zachowanie wszelkich środków ochrony osobistej podczas przeprowadzania wywiadu.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. wymienia szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. Jedną z takich okoliczności jest odmowa zawarcia kontraktu socjalnego. Ustawodawca bowiem przyjął, że celem pomocy społecznej nie jest trwałe wyręczanie beneficjenta w zaspokajaniu jego potrzeb bytowych, lecz jego aktywizacja, tak aby mógł samodzielnie zaspokajać swe potrzeby. Natomiast celem uregulowanego w art. 108 u.p.s. kontraktu socjalnego jest określenie sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów beneficjenta pomocy społecznej oraz wzmocnienie jego aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. W związku z powyższym niezwykle istotna jest realizacja obowiązku współdziałania przez osobę zainteresowaną, ponieważ pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Dlatego też bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia.

Ponadto organ drugiej instancji wskazał, że decyzją z 14 lutego 2022 r. nr [...] przyznano I. T. zasiłek stały od 1 listopada 2021 r. bezterminowo w wysokość 420,08 zł miesięcznie. Organ pierwszej instancji do akt dołączył analizę zrealizowanych świadczeń z pomocy społecznej z której wynika, że jednostka DOPS 2 dysponuje łączną kwotą przeznaczoną na zadania własne i zlecone w wysokości 4.037.662,68 zł z czego przyznano 79.349,50 świadczeń. Z pomocy społecznej korzysta 759 osób, co stanowi 682 rodziny, a osób w rodzinie jest 1081 zł. Z powyższego wynika, że nie tylko rodzina skarżącej powinna być objęta opieką, posiadane przez organ środki nie są nieograniczone i powinny zostać przeznaczone także na pomoc innym osobom. W związku z powyższym organ słusznie wskazał na brak współpracy z organem pierwszej instancji, niekorzystanie z przysługujących uprawnień np. w postać i specjalistycznego leczenia, rehabilitacji.

W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono, że brak jest podstaw do uznania braku współpracy ze strony skarżącej, gdyż wbrew stanowisku organów, nie uchylała się od współpracy, a wywiad środowiskowy został przeprowadzony w formie telefonicznej zgodnie z art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Skarżąca oświadczyła, że mieszka sama z matką, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i niezdolności do samodzielnej egzystencji. Zdaniem skarżącej, niezdolność ta świadczy o konieczności całodobowej opieki nad nią, co wyklucza aktywizację zawodową skarżącej. M. T. oświadczyła także, że przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. mówi o nieuzasadnionej odmowie podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, co może stanowić o odmowie przyznania zasiłku, taka jednak sytuacja w sprawie nie występuje. Powołała się również na swoją argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Niesporne jest, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką I. T. Matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec skarżącej przebywa w areszcie śledczym, a siostra skarżącej A. T. przebywa w zakładzie opiekuńczym. Jak wynika przy tym z treści zaskarżonej decyzji, podstawą odmowy przyznania skarżącej wnioskowanej przez nią pomocy finansowej stały się dwie przyczyny: po pierwsze, brak współdziałania skarżącej z organem pomocy społecznej, która zdaniem organu swoim zachowaniem uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz po drugie, niewykorzystywanie przez skarżącą własnych możliwości poprawy swojej sytuacji.

W aktach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odzwierciedlono czynności pracowników socjalnych podejmowane w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (wezwanie do kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania z 31 grudnia 2021 r., doręczone 19 stycznia 2022 r., notatka z 3 stycznia 2022 r., notatka z 12 stycznia 2022 r., notatka z 17 stycznia 2022 r., notatka z 21 stycznia 2022 r.). Ponadto, w aktach organu I instancji znajduje się notatka urzędowa z przeprowadzonego wywiadu telefonicznego z 24 stycznia 2022 r. W toku postępowania skarżąca utrzymywała żądanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zdalnie, konsekwentnie odmawiając przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania ze względu na epidemię Covid – 19.

Jak ustalił organ na podstawie informacji przekazanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia - skarżąca nie wybrała lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Nadto w lipcu 2021 r. skarżąca podlegała leczeniu w Wojewódzkim Szpitalu Psychiatrycznym w Gdańsku, gdzie udzielono jej świadczeń z rodzaju "opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień". Jak wynika zaś z pisma Zespołu do spraw Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych M. T. zostały przyznane świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych: decyzją z 3 września 2021 r. na okres od 30 lipca 2021 r. do 27 października 2021 r., decyzją z 16 listopada 2021 r. na okres od 4 listopada 2021 r. do 1 lutego 2022 r. Nadto w aktach znajduje się także oświadczenia skarżącej, że nie pracuje zawodowo.

Sąd z urzędu posiada także wiedzę, że wyrokiem z 10 grudnia 2021 r. o sygn. I OSK 826/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną M. T. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką I. T. Tym samym prawomocny jest wyrok tut. Sądu z 16 lipca 2020 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 169/20 oddalający skargę M. T. na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.

Odnosząc się do materialnej podstawy wnioskowanego w niniejszej sprawie świadczenia przez skarżącą, wskazać należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901, dalej powoływana jako u.p.s.) zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności – a więc mamy tutaj do czynienia z wyliczeniem otwartym - na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W oparciu o art. 8 u.p.s. świadczenie to zależne jest od kryterium dochodowego, choć przepis art. 39 u.p.s., w którym uregulowano zasiłek celowy tego wprost nie przewiduje.

Aby organ mógł w ogóle rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych, co umożliwia w szczególności (obligatoryjny) dowód w postaci wywiadu środowiskowego. O ile jednak organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się oświadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych zgodnie z art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4a u.p.s. Tym samym dokonanie wykładni tych przepisów ma istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia analizowanej sprawy. Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego uznaje się bowiem za przejaw uniemożliwienia ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinno-majątkowej osoby wnioskującej o świadczenie z pomocy społecznej, a tym samym brak współdziałania przez wnioskodawcę, który wystąpił o świadczenie z organem prowadzących postępowanie w celu merytorycznego rozpoznania jego wniosku (por. wyrok WSA w Warszawie z 7 października 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 403/21). Nadto osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.), a decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Jak stanowi ustawa, wywiad taki przeprowadza się i służy on ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób oraz rodzin ubiegających się o świadczenie z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Przyjmuje się, że rodzinny wywiad środowiskowy, przeprowadzany na podstawie art. 107 i nast. u.p.s., jak również jego aktualizacja, jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną. Na wywiad składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę. Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie (por. wyrok WSA w Łodzi z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 766/19).

Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1788) wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej (ust. 3). Pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy (ust. 4). W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy (ust. 5). Konsekwencje braku współdziałania z organem zostały z kolei ogólnie unormowane w art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jednocześnie przyjmuje się, że odmowa przeprowadzenia wywiadu lub uniemożliwienie prowadzenia wywiadu środowiskowego musi być kwalifikowane właśnie jako wyraz braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. W sytuacji bowiem, gdy wnioskodawca swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu, a żadne okoliczności nie uzasadniają jego zachowania, to stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji, gdyż brak możliwości przeprowadzenia wywiadu ze względu na postawę strony uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń do załatwienia sprawy (por. wyrok WSA w Krakowie z 11 października 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 580/21).

Dotyczące tego rodzaju zachowania konsekwencje zostały przy tym także unormowane przez ustawodawcę poprzez art. 107 ust. 4a ustawy u.p.s., zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy zgodzić należy się z organami, że skarżąca nie wypełniła obowiązku współdziałania, o którym mowa w powyższych przepisach. Nie ulega wątpliwości, że pracownik socjalny wielokrotnie podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej i próby te okazały się bezskuteczne. Znajduje to potwierdzenie w aktach sprawy, w szczególności w notatkach pracowników MOPS i doręczonym wezwaniu organu I instancji z 31 grudnia 2021 r. wystosowanym celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej. Pracownica socjalna próbowała umówić się ze skarżącą na wywiad środowiskowy w jej miejscu zamieszkania, jednak spotkała się z odmową. W toku całego postępowania skarżąca nie wyrażała zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, wnosząc zamiast tego o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej. W takiej też formie wywiad środowiskowy został ostatecznie przeprowadzony. Niemniej jednak w ocenie Sądu nie sposób uznać, że w okolicznościach tej sprawy skarżąca tym samym wypełniła obowiązek współdziałania z organem pomocowym. Jak wskazał pracownik w adnotacji z wywiadu telefonicznego z 24 stycznia 2022 r., skarżąca podtrzymała, że nie ma możliwości i potrzeby, aby wejść, z zachowaniem reżimu sanitarnego, do mieszkania i zobaczyć, czy obecne warunki lokalowe dostosowane są do zamieszkania.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 15o ust. 1 ustawy covidowej, z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie:

1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz.U. z 2017 r. poz. 1824) oraz,

2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub

3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy.

Należy podkreślić, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy jest zasadą, natomiast przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie przewidzianej w art. 15o ust. 1 ustawy covidowej jest wyjątkiem od tej zasady i jako taki przepis ten nie powinien być nadużywany. Zastosowanie tego przepisu jest uzasadnione tylko wówczas, gdy ze względów związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 przeprowadzenie wywiadu w formie wymaganej przez przepisy ustawy o pomocy społecznej napotyka obiektywne problemy. Z akt sprawy nie wynika, aby na przeszkodzie przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni stały powody związane z przeciwdziałaniem COVID-19, w szczególności aby którykolwiek z domowników pozostawał na kwarantannie. Skarżąca, żądając przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej, powoływała się ogólnie na stan epidemii i obawę o zdrowie swoje i członków swojej rodziny, niemniej jednak nie jest to wystarczające, zwłaszcza że pracownik socjalny gwarantował zachowanie reżimu sanitarnego, a ponadto skarżąca, poruszała się po mieście, jeździła na pocztę, robiła zakupy. Trudno zatem dopatrzeć się istnienia obiektywnych okoliczności uniemożliwiających przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni. Podkreślić należy, że wywiad telefoniczny może okazać się niewystarczający w pewnych sytuacjach, gdy np. istnieją wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji rodziny, nie daje on bowiem możliwości poczynienia przez pracownika socjalnego własnych obserwacji i zweryfikowania podawanych mu telefonicznie informacji. Organ I instancji wyjaśnił, że pomimo przeprowadzenia rozmowy telefonicznej, w jego ocenie, pozyskane od strony informacje mogą nie odzwierciedlać stanu faktycznego. Pracownik socjalny nie może zobaczyć w jakich warunkach żyje rodzina, w jakim stanie są jej członkowie, w tym osoby niepełnosprawne, nie ma zatem możliwości wdrożyć pomocy adekwatnej do sytuacji rodziny.

Wskazać także należy, że Sądowi znana jest sytuacja skarżącej i jej rodziny oraz zakres wnioskowanej przez nią pomocy z szeregu innych spraw zainicjowanych jej skargami, w tym o sygn. akt: II SA/Gd 995/22, II SA/Gd 996/22, II SA/Gd 997/22, II SA/Gd 998/22, II SA/Gd 1000/22, III SA/Gd 920/21, III SA/Gd 921/21, III SA/Gd 922/21, III SA/Gd 923/21, II SA/Gd 852/22, II SA/Gd 853/22, II SA/Gd 854/22, II SA/Gd 855/22, III SA/Gd 301/22, III SA/Gd 302/22,III SA/Gd 303/22, III SA/Gd 304/22, II SA/Gd 1111/22, II SA/Gd 1112/22, II SA/Gd 1113/22 oraz III SA/Gd 169/20. Sądowi wiadome jest też z urzędu, że skarżąca wraz z rodziną systematycznie składa wnioski o pomoc w szerokim zakresie i wielokrotnie pomoc tę otrzymuje, a jej niezbędne potrzeby, jak posiłki i żywność oraz leki i świadczenia opieki zdrowotnej są - przynajmniej częściowo - ze środków finansowych pozostawionych do dyspozycji organu pomocy społecznej finansowane. Decyzją z 3 września 2021 r., nr [...] organ pierwszej instancji przyznał zasiłek celowy na zakup leków w wysokości 60 zł. Decyzją z 3 września 2021 r., nr [...] organ pierwszej instancji przyznał zasiłek celowy na zakup posiłków i żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 150 zł we wrześniu 2021 roku. Decyzją z 3 września 2021 r., nr [...] organ pierwszej instancji przyznał pomoc w postaci zasiłku okresowego na okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 września 2021 r w wysokości 350,50 zł miesięcznie. Decyzją nr 390/2021 z 3 września 2021 r. przyznano świadczenie opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych w okresie od 30 lipca 2021 r. do 27 października 2021 r. Decyzją nr 552/2021 z 16 listopada 2021 r. przyznano świadczenie opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych w okresie od 4 listopada 2021 r. do 1 lutego 2022 r. Zauważyć należy, że organ pierwszej instancji dysponuje ograniczoną kwotą środków finansowych. Z przedstawionej przez organ analizy wynika, że łączna kwota środków finansowych przeznaczona na zadania własne i zlecone wynosi 4.037.662,68 zł, z czego przyznano 79.349,50 świadczeń. Z pomocy społecznej korzysta 759 osób, co stanowi 682 rodziny. Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym i prawnym brak jest, w ocenie Sądu orzekającego, podstaw prawnych do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej w sytuacji, gdy odmawia ona współdziałania z organem pomocy społecznej, a jej sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna jest niejasna. Skarżąca odmawia też współpracy w zakresie znalezienia możliwości poprawy tej sytuacji przy wykorzystaniu jej indywidualnych zasobów i potencjału osobowego, oczekując wyłącznie finansowania jej potrzeb z budżetu państwa.

Konkludując, Sąd uznał działanie organów administracji w niniejszej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), orzekł o oddaleniu skargi.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, co też uczynił organ w odpowiedzi na skargę, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego dostępne jest w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).