Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 830/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1, ust. 3 pkt 6, art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 127 par. 3, art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 30 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 8 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Po 402/09 w sprawie ze skargi U. S. – K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P.; 2. zasądza od U. S. – K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt III SA/Po 402/09, wydanym w sprawie ze skargi U. S.-K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji oraz stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. (zwany dalej: Zakładem), odmówił U. S.-K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 15.696,49 zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład rozważył sytuację wnioskodawczyni i wskazał, że nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., zwanej dalej: ustawą o s.u.s.), ani też nie stwierdzono szczególnych okoliczności pozwalających na umorzenie zadłużenia z art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s.

U. S.–K., zgodnie z pouczeniem, złożyła do Prezesa Zakładu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując na swoją trudną sytuację związaną z podeszłym wiekiem i złym stanem zdrowia.

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu podzielając zajęte tam stanowisko.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. wniosła na powyższą decyzję U. S.–K., podnosząc zarzuty jak w odwołaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Po 49/09 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Sąd pierwszej instancji powołał przepis art. 83 ust. 4. ustawy o s.u.s., w myśl którego od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Sąd I instancji wskazał, że w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony został pogląd, który podzielił skład orzekający w niniejszej sprawie, iż organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład, nie zaś Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 691/08 i powołany tam wyrok NSA z 29 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ponowne rozpatrzenie sprawy powinno być dokonane przez ten sam organ, który wcześniej wydał decyzję, a zatem przez Zakład, nie zaś przez Prezesa tego organu.

Prezes Zakładu podpisuje decyzje wydane przez ten organ administracji publicznej, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 powołanej ustawy reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych; Dz. U. Nr 28, poz. 164 ).

W zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r., jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu (odmiennie niż w decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r., gdzie organem tym był Zakład), co wynika zarówno z nagłówka decyzji, jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, zdaniem Sądu pierwszej instancji, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., uzasadniającą stwierdzenie przez nieważności decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.).

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes ZUS, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Prezes ZUS zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), to jest art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. poprzez błędną wykładnię tego przepisu, w wyniku czego Sąd pierwszej instancji bezzasadnie uznał, że zaskarżoną decyzję wydał nieuprawniony organ w sytuacji, gdy zaskarżoną decyzję wydał organ uprawniony i właściwy, wskazany jako taki w powyższym przepisie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), to jest art. 145 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy decyzję wydał uprawniony i właściwy organ, wobec tego skarga powinna być rozpoznana merytorycznie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator zakwestionował stanowisko Sądu pierwszej instancji o utrwalonym orzecznictwie NSA w kwestii właściwości Zakładu do rozpatrzenia sprawy w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i wskazał przykłady orzeczeń na poparcie swego stanowiska. Jednakże przyznał, że uzasadnienia cytowanych orzeczeń nie odnosiły się bezpośrednio do tego problemu, niemniej przedmiotem postępowania w tych sprawach była decyzja wydana przez Prezesa Zakładu, a jednak nie stwierdzono jej nieważności. Kasator wskazał też na liczne wyroki sądów I instancji uznające, iż organem, który rozpoznaje ponownie sprawę umorzenia należności z tytułu składek, jest Prezes ZUS.

Kasator wskazał, że w świetle przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących ustrój, zadania i kompetencje Zakładu (art. 66-79a ustawy o s.u.s.), jest to jednostka organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4 ustawy o s.u.s.). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. Zakład wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach prowadzonej działalności posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom administracji publicznej, a więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne (art. 66 ust. 4 ustawy o s.u.s.). W tym kontekście Prezes Zakładu na pewno nie jest organem administracji, a tylko organem osoby prawnej, czyli Zakładu.

Kasator wskazał, że z woli ustawodawcy na mocy szczególnych przepisów prawa, te zasadniczo organy wewnętrzne osoby prawnej mogą być w konkretnych sprawach wyposażone w kompetencje organu administracji. Takim przykładem może być art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity z 2005 r., Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zgodnie z którym, organ wewnętrzny osoby prawnej, jakim jest dyrektor oddziału ZUS, jest z mocy tego przepisu organem egzekucyjnym pierwszej instancji ze wszelkim tego konsekwencjami: organ ten może wydawać decyzje w postępowaniu egzekucyjnym, jako organ administracji i to jako dyrektor oddziału Zakładu, a nie jako Zakład. Podobnie jest w rozpoznawanej sprawie, że Prezes Zakładu, jako organ wewnętrzny osoby prawnej, jednocześnie z mocy art. 83 ust. 4 u.s.u.s. został wyposażony w kompetencje quasi organu drugiej instancji w konkretnie wyznaczonych sprawach, tj. w sprawach rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Interpretacja przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zaprezentowana w zaskarżonym wyroku, w myśl którego Prezes Zakładu jest tylko adresatem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie jest przekonująca. Jeśli bowiem ustawodawca chciałby, aby wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy był rozpoznawany przez ten sam organ, tj. Zakład, mógł w tym przepisie w ogóle pominąć osobę Prezesa. Wówczas przepis ten mógłby brzmieć "Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.". Wskazywanie Prezesa Zakładu tylko jako adresata nie ma żadnego sensu, albowiem poza wyjątkiem art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, decyzje wydaje organ w postaci Zakładu, w którego imieniu może działać tylko Prezes, jako jedyny do tego uprawniony organ wewnętrzny osoby prawnej (art. 73 ustawy o s.u.s.), a inne osoby w imieniu Zakładu mogą wydawać decyzje tylko i wyłącznie z upoważnienia Prezesa Zakładu. W tej sytuacji czynienie Prezesa Zakładu tylko adresatem wniosku, bez kompetencji organu drugiej instancji, mija się z celem, albowiem w takiej sytuacji zawsze będzie działał Zakład, a Prezes jako jedyny organ wewnętrzny zarządzający i tak może reprezentować Zakład i wpływać na każdą decyzję Zakładu. Zależy to tylko od wewnętrznej organizacji organu administracji, jakim jest Zakład.

Skarga kasacyjna poddaje pod rozwagę przedstawienie powyższego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów, zgodnie z art. 187 p.p.s.a.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna, choć nie do końca Naczelny Sąd Administracyjny podziela jej uzasadnienie, oparta jest na usprawiedliwionej podstawie naruszenia przez Sąd pierwszej instancji wskazanego w skardze kasacyjnej przepisu art. 83 ust . 4 ustawy o s.u.s.

Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia, przed jakim organem administracji publicznej toczy się sprawa w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy po decyzji wydanej przez Zakład, a mianowicie czy nadal przed Zakładem, czy też przed Prezesem Zakładu. Wynikająca stąd wątpliwość jest w dużej mierze spowodowana nie dość precyzyjnym sformułowaniem art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., który na wstępie wskazuje, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy kieruje się do Prezesa Zakładu, co może sugerować, iż to Prezes Zakładu a nie Zakład jest organem uprawnionym do rozpatrzenia takiego wniosku.

W świetle utrwalonego orzecznictwa (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt II GSK 225/06, z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 348/06, z dnia 17 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 346/06, z dnia 29 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 340/06, z dnia 13 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 373/06, z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 13/09) organem, przed którym toczy się postępowanie wywołane wnioskiem strony złożonym w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., jest nadal Zakład, nie zaś Prezes Zakładu. Przyjęcie powyższego stanowiska, które podziela skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, znajduje uzasadnienie nie tylko w wykładni językowej, ale także wykładni systemowej.

Zgodnie z art. 78 Konstytucji RP każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Art. 83 ust. 2 ustawy o s.u.s. stanowi, że od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu (chodzi o Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych).

Zgodnie natomiast z art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. w sprawach w nim wymienionych odwołanie do sądu nie przysługuje. Wśród spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. są sprawy dotyczące umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zatem w tych sprawach odwołanie do sądu nie przysługuje. Przysługuje natomiast prawo wniesienia do Prezesa Zakładu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra przy odpowiednim zastosowaniu przepisów k.p.a. dotyczących odwołań od decyzji. W tej sytuacji wykładnia art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. powinna być zgodna z treścią art. 127 § 3 k.p.a., który normuje problematykę decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Istotną cechą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest jego niedewolutywność. Wniesienie tego środka nie powoduje skutku w postaci przesunięcia kompetencji do rozpoznania lub rozstrzygnięcia sprawy na organ wyższego stopnia, lecz powierza ją ponownie temu samemu organowi (G. Łaszczyca, Komentarz do art. 127 Kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II., LEX, 2007, wyd. II).

Przyjmując wykładnię przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., będącą w zgodności z treścią art. 127 § 3 k.p.a., do rozpoznania sprawy w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy od decyzji wydanej przez Zakład właściwy jest ponownie ten sam organ tj. Zakład a nie Prezes Zakładu. Ponadto, za takim stanowiskiem przemawia także przepis art. 73 ustawy o s.u.s., zgodnie z którym Prezes Zakładu jako jego organ, kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Jedynie w drodze wyjątku do zakresu działania Prezesa Zakładu należy przyznawanie świadczeń, o których jest także mowa w przepisie art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. W tym wyjątkowym przypadku Prezes ZUS występuje jako organ administracji publicznej, na co dodatkowo wskazuje przepis § 2 ust. 1 Statutu Zakładu, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Uzasadnieniem takiej regulacji jest odmienne źródło finansowania tych świadczeń, jakim jest budżet państwa (art. 84 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), nie zaś Fundusz, którego dysponentem jest zgodnie z art. 51 ust. 2 ustawy o s.u.s. Zakład a nie Prezes Zakładu. Zwrócić należy uwagę, że przepis art. 73 ust. 3 ustawy o s.u.s., określający zakres kompetencji Prezesa Zakładu, jak i żaden inny przepis tej ustawy, nie zawiera regulacji uprawniających Prezesa ZUS do wydawania decyzji w sprawach indywidualnych, poza jednym tylko przypadkiem określonym we wskazanym wyżej art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy tj. w sprawach przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Przyjęcie odmiennego stanowiska czyniłoby zresztą przepis art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. niespójnym z przepisem art. 73 ust. 3 pkt 6 i art. 83 ust. 1 ustawy o s.u.s.

Z powyższych względów należy uznać, że sformułowanie zawarte w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., dotyczące adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jakim jest Prezes Zakładu, ma charakter przepisu technicznego, regulującego organizacyjną kwestię na czyje ręce kierowany jest wniosek. Przepis ten nie jest natomiast źródłem kompetencji Prezesa Zakładu, jako organu administracji publicznej właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Wyłania się także kwestia, w jakim charakterze występuje Prezes Zakładu (względnie inna osoba powołująca się na upoważnienie Prezesa Zakładu, jak to miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy), który podpisuje decyzję wydaną w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela pogląd, że w tym przypadku Prezes Zakładu nie występuje w samodzielnej roli organu administracji publicznej, jak to ma miejsce w przypadku wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu podpisując decyzję wydaną w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., czyni to zawsze w imieniu organu administracji publicznej, jakim w tych sprawach jest Zakład, jako organ Zakładu powołany do reprezentowania Zakładu na zewnątrz, zgodnie art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. W ramach swoich kompetencji w zakresie kierowania Zakładem, na mocy § 2 ust. 2 Statutu Zakładu, Prezes Zakładu może także upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby do reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem udzielenia dalszych pełnomocnictw.

Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej zgodności z prawem, a w szczególności z punktu widzenia wydania jej przez właściwy organ, należy uznać, że była ona wydana na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., należała do właściwości Zakładu i była wydana przez Zakład. Decyzja ta mogła być podpisana przez Prezesa Zakładu, działającego jako organ Zakładu lub przez inną osobę upoważnioną do przez Prezesa Zakładu do działania w jego imieniu jako organu Zakładu.

Nie ma więc uzasadnionych podstaw, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, dla postawienia usprawiedliwionego zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, to jest z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., co mogłoby uzasadniać stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Jak można sądzić zasadniczym powodem uznania przez Sąd pierwszej instancji, iż w sprawie doszło do wydania decyzji przez Prezesa Zakładu, a nie przez Zakład reprezentowany przez Prezesa lub osobę działającą w jego imieniu, było posłużenie się przy wydaniu zaskarżonej decyzji blankietem z nagłówkiem "Prezes Zakładu Ubezpieczeń", do czego Sąd pierwszej instancji najwyraźniej przywiązał nadmierne znaczenie. Jednakże o tym, czy w sprawie doszło do wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., nie może decydować blankiet, czy nagłówek decyzji, lecz kryteria obiektywne, a w szczególności, czy sprawa podlegała właściwości organu administracji publicznej, którym w niniejszej sprawie był Zakład, oraz czy osoba podpisująca decyzję była uprawnioną do reprezentowania danego organu (Zakładu). Można nawet powiedzieć więcej, że w omawianej kwestii nie ma żadnego znaczenia subiektywne przeświadczenie Prezesa Zakładu bądź osoby w jego imieniu podpisującej decyzję wydaną w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., czy czyni to w imieniu własnym, a więc jako samodzielny organ (tak jak to ma miejsce w przypadku decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku), czy też w imieniu Zakładu, jako jego organ uprawniony do reprezentowania Zakładu na zewnątrz (art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s.). Decyduje bowiem tutaj obiektywny stan rzeczy i charakter uprawnień jakie realizuje Prezes Zakładu podpisując decyzję. Prezes Zakładu (lub osoba działająca z jego upoważnienia) wydaje i podpisuje decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, działając jako organ Zakładu, powołany do reprezentowania Zakładu, nie zaś jako organ administracji publicznej, bowiem zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy o s.u.s. to Zakład (a nie Prezes) gospodaruje swoim mieniem i prowadzi samodzielną gospodarkę finansową. Zatem to Zakład, a nie Prezes może podjąć decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, która to decyzja spowoduje zmniejszenie przychodów Zakładu. Prezes Zakładu, jako jego organ, realizuje działalność Zakładu.

W świetle wywodów powyższych zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż rozstrzygnięta nią sprawa należy do właściwości Zakładu, za który to Zakład może i powinien działać Prezes Zakładu (osoba podpisująca w jego imieniu decyzję), który jest uprawniony do reprezentowania Zakładu na zewnątrz.

Reasumując, Zakład jest organem właściwym do wydania decyzji w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s.). Decyzję Zakładu podpisuje Prezes Zakładu, jako organ Zakładu kierujący działalnością Zakładu i reprezentujący go na zewnątrz lub inna osoba z jego upoważnienia.

Z powyższych względów podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest uzasadniony, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd pierwszej instancji skontroluje skargę pod względem merytorycznym.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.


ZDANIE ODRĘBNE

Uzasadnienie zdania odrębnego sędziego Marii Lorych – Olszanowskiej

W myśl przepisu art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Dokonując wykładni powyższego przepisu w uzasadnieniu wyroku przyjęto, że organem, przed którym toczy się postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zwrot zaś "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" ma charakter przepisu technicznego, regulującego organizacyjną kwestię do kogo należy skierować wniosek. Przepis ten nie jest źródłem kompetencji Prezesa Zakładu, jako organu administracji publicznej właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zgadzając się z powyższym stanowiskiem nie podzielam jednak poglądu o braku uzasadnionych podstaw dla postawienia zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, to jest z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

W mojej ocenie, wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przez Prezesa ZUS, jednoznacznie wskazuje na to, że wydał ją organ nieuprawniony.

Nie zgadzam się ze stanowiskiem, iż nie ma znaczenia subiektywne przeświadczenie Prezesa Zakładu, czy podpisując decyzję czyni to w imieniu własnym, jako samodzielny organ (tak jak to ma miejsce w przypadku decyzji w przedmiocie przyznawania świadczeń w drodze wyjątku na podstawie art. 73 ust. 3 pkt 6 u.o s.u.s.), czy też w imieniu Zakładu, jako organ uprawniony do reprezentowania Zakładu na zewnątrz ( art. 73 ust. 1 u.o s.u.s. ).

Skoro bowiem przepis art. 73 u.o.s.u.s. czyni różnicę pomiędzy rolą Prezesa Zakładu jako organu uprawnionego do reprezentowania Zakładu na zewnątrz a rolą przypisującą mu przymiot samodzielnego organu, nie sposób twierdzić, że rozróżnienie to nie ma znaczenia a decydujące znaczenie ma obiektywny stan rzeczy i charakter uprawnień, jakie realizuje podpisując decyzję.

W omawianej sprawie Prezes ZUS zajmował jednoznaczne stanowisko co do tego, że rozpoznając wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy jest organem właściwym do rozpoznania tego wniosku i to organem, który nie jest organem tożsamym z tym, który rozpoznawał wniosek na wcześniejszym etapie postępowania. Wynika stąd, że Prezes ZUS rozpoznając wniosek o umorzenie należności początkowo występował jako organ uprawniony do reprezentowania Zakładu na zewnątrz a następnie, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, występował już jako samodzielny organ.

Skoro nie jest sporne, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie dają Prezesowi ZUS, jako samodzielnemu organowi, kompetencji do rozstrzygania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS wydana została przez organ nieuprawniony a więc z naruszeniem przepisów o właściwości.

Stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a było więc uzasadnione.