Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 695/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1b, art. 17b ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2024 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 12 października 2023 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 października 2023 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania B. M., uchyliło wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. decyzję z dnia 10 maja 2023 r. znak: [...], którą odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wnioskowanego na matkę - M. R. w okresie od 1 września 2022 r. do 31 października 2023 r. i w to miejsce orzekło o odmowie przyznania B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką za okres od 1 września 2022 r. do dnia śmierci M. R., tj. do 3 września 2023 r.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na art. 17 ust. 1 i 1b, art. 17b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej: "u.ś.r." lub "ustawą")

i wskazało, że wnioskiem z 4 listopada 2022 r. skarżąca zwróciła się do GOPS w B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, która jest wdową. Nie jest sporne w niniejszej sprawie, że M. R. na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 17 października 2022 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do 31 października 2023 r.

W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 69-go roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 września 2022 r. Wobec tego nie ulega wątpliwości, że w sprawie została spełniona przesłanka dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Akta sprawy potwierdzają również, że opiekę nad matką sprawuje córka, a zatem osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki. W tych okolicznościach organ pierwszej instancji odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż niepełnosprawność matki powstała po 25. roku życia.

Odnosząc się do argumentów uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, Kolegium wyjaśniło, że w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13, skarżącemu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy w sytuacji, kiedy zgodnie z orzeczeniem niepełnosprawność u osoby chorej nie powstała przed 18. lub 25. rokiem życia. Odnosząc się do powyższego, Kolegium powołało się na treść ww. wyroku TK i wyjaśniło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Okoliczność, że niepełnosprawność nie powstała przed 18. rokiem życia nie wyklucza możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie ma znaczenia wiek, w którym ta niepełnosprawność powstała, istotne zaś jest, że występuje ona w stopniu znacznym.

Niezależnie od powyższego Kolegium podkreśliło, że z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 4 listopada 2022 r. wynika, że skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 9 września 2022 r. Natomiast w oświadczeniu z 21 listopada 2022 r. skarżąca wskazała, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 9 września 2022 r. w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Dodała, że w roku 2022 składała wniosek o zwrot akcyzy oraz o dopłaty bezpośrednie do ARiMR w K.. Gospodarstwo rolne o pow. 0,45 ha przeliczeniowych od września 2022 r. użytkuje jej mąż i on będzie ubiegała się o podatek akcyzowy i dopłaty. Z przeprowadzonego dodatkowego postępowania wyjaśniającego, prowadzonego w wyniku ponownego rozpatrywania sprawy wynika, że skarżąca figuruje jako podatnik z gruntów rolnych o pow. 2,7893 ha fizycznych, co stanowi 0,5098 ha przeliczeniowych. Powyższe potwierdza pismo Wójta z 20 kwietnia 2023 r., w którym wskazano również, że skarżąca 1 sierpnia 2022 r. złożyła wniosek na 2022 r. o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, oświadczając, że jest posiadaczem użytków rolnych o pow. 2,78936 ha fizycznych. Ustalono, że w pierwszym okresie przyjmowania wniosków o zwrot podatku akcyzowego na 2023 rok skarżąca nie składała takiego wniosku. Natomiast z pisma z 25 kwietnia 2023 r. Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR wynika, że skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności i pobierała płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Poinformowano, że do 20 kwietnia 2023 r. skarżąca nie złożyła wniosku o dopłaty bezpośrednie na rok 2023, a podstawowy termin ich składania upłynie 15 maja 2023 r.

Wobec powyższego Kolegium, powołując się na wyrok WSA w Kielcach z 30 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 260/23, wskazało, że dopóki rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stałą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne.

Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że skoro skarżąca nie została wykreślona z ewidencji producentów rolnych, tym samym nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Kolegium dodało, że 11 września 2023 r. Wójt przesłał odpisu skróconego aktu zgonu M. R., który potwierdza, że zmarła 3 września 2023 r. Uwzględniając tę okoliczności, Kolegium uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i w to miejsce orzekło o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką za okres od 1 września 2022 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku do dnia śmierci M. R., tj. 3 września 2023 r.

Na powyższą decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła B. M., zarzucając naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. przez niezbadanie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy;

- art. 79a § 1 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącej przed wydaniem decyzji o przeszkodzie w wydaniu pozytywnej decyzji, tj. braku przedłożenia decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji krajowych producentów rolnych i uchyleniu numeru identyfikacyjnego;

- art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę zebranych dowodów skutkującą przyjęciem, że była ona osobą prowadzącą gospodarstwo rolne, w sytuacji gdy jest to sprzeczne z faktami, bowiem w chwili wydania decyzji przez Kolegium, tj. 12 października 2023 r. nie była rolnikiem, gdyż przestała nim być w wyniku wydania 19 maja 2023 r. decyzji Kierownika ARiMR w K. o wykreśleniu jej z ewidencji producentów rolnych oraz uchylenia numeru identyfikacyjnego;

- art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego" przez skarżącą jako rolnika, co miało bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z ww. decyzji ARiMR w K. z 19 maja 2023 r. oraz potwierdzenia przyjęcia dokumentu 17 stycznia 2023 r. na okoliczność podjęcia czynności zmierzających do wykreślenia z wpisu do ewidencji producentów, które zostały błędnie zinterpretowane przez pracownika ARiMR jako zmiana danych i nadanie jej mężowi pełnomocnictwa. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, podnosząc, że uwzględniło skargę w całości. Działając na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Kolegium decyzją z 30 listopada 2023 r. znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję własną z 12 października 2023 r. oraz decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. z 10 maja 2023 r. w całości i w to miejsce orzekło:

w pkt 1) o odmowie przyznania B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. R. za okres od 1 września 2022 r. do 18 maja 2023 r.;

w pkt 2) o przyznaniu B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. R. na okres od 19 maja 2023 r. do dnia śmierci M. R., tj. do 3 września 2023 r.;

stwierdziło, że decyzja z 12 października 2023 r. znak: [...] 2023 nie została wydana bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z 31 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ke 695/23 zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie, gdyż jej rozstrzygnięcie zależało od wyniku postępowania ze skargi B. M. na decyzję Kolegium z 30 listopada 2023 r. znak: [...] - sygn. akt. II SA/Ke 44/24.

Wyrokiem z 14 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 44/24 tut. Sąd uchylił decyzję Kolegium z 30 listopada 2023 r. znak: [...] Orzeczenie stało się prawomocne z dniem 9 maja 2024 r.

Postanowieniem z 31 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Ke 695/23 tut. Sąd podjął z urzędu zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie

W odpowiedzi na skargę na decyzję z 12 października 2023 r. [...] Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie 10 lipca 2024 r. skarżąca poparła skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że wobec uprawomocnienia się wyroku tut. Sądu wydanego w sprawie sygn. akt II SA/Ke 44/24 uchylającego decyzję autokontrolną wydaną przez Kolegium 30 listopada 2023 r., pozostaje w obrocie prawnym decyzja z 12 października 2023 r., obecnie kontrolowana przez Sąd. Decyzja ta odmawia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką M. R., ograniczając okres orzekania o tym świadczeniu od 1 września 2022 r. do 3 września 2023 r. (data śmierci M. R.).

Zarówno obecnie kontrolowana decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo.

Zasadniczo zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Odnośnie decyzji Wójta Gminy B. – jak zresztą słusznie zauważył organ odwoławczy – należało stwierdzić, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy, należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, jak słusznie przyjęło Kolegium, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19; z 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).

Wyrażony wyżej pogląd Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela i przyjmuje jako własny.

Natomiast jako powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stronie Kolegium wskazało na okoliczność, że skarżąca nie została wykreślona z ewidencji producentów rolnych. Nadto w roku 2022 składała wniosek o zwrot akcyzy oraz o dopłaty bezpośrednie do ARiMR w K.. W dniu 1 sierpnia 2022 r. złożyła wniosek na 2022 r. o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, oświadczając, że jest posiadaczem użytków rolnych o pow. 2,78936 ha fizycznych.

W oparciu o powyższe Kolegium zważyło, że dopóki skarżąca figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stałą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne.

Z załączonej do skargi B. M. decyzji z 19 maja 2023 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. wynika, że na wniosek skarżącej z 28 kwietnia 2023 r. została ona wykreślona z ewidencji producentów oraz uchylono jej numer identyfikacyjny. Ta okoliczność zdecydowała o wydaniu przez Kolegium 30 listopada 2023 r. decyzji w przedmiocie wnioskowanego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a., w której organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie przyznające stronie świadczenie pielęgnacyjne od 19 maja 2023 r. do 3 września 2023 r. Zatem nie powinno być obecnie sporne to, że od 19 maja 2023 r. B. M. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (art. 17b § 1 pkt 1 ustawy). Z tych względów nie może być wątpliwości, że po 19 maja 2023 r. strona spełniła warunki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Zatem już ta przyczyna – błędna ocena przez organ drugiej instancji, że skarżąca jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne również po 19 maja 2023 r. – powoduje, że zaskarżona decyzja winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego.

Powyższe ujawnione ustalenia faktyczne wynikły z niedostatecznego wyjaśnienia przez Kolegium stanu faktycznego sprawy na skutek bierności dowodowej tego organu (art. 136 § 1 k.p.a.). Organ odwoławczy winien był bowiem zwrócić się do organów Agencji – orzekając w sprawie po kilku miesiącach od wydania decyzji przez organ pierwszej instancji – o udzielenie informacji, czy strona nadal figuruje w ewidencji producentów.

Na uwagę zasługuje również – słusznie zarzucane w skardze – nieuwzględnienie przez organy obu instancji obowiązków, jakie przed organami prowadzącymi postępowanie administracyjne stawia art. 9 k.p.a. To bowiem na organach tych spoczywa nakaz należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Tymczasem z okoliczności sprawy wynika, że wyłącznie wpis do ewidencji producentów prowadzonej przez ARiMR warunkował przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. Ani organ pierwszej instancji, ani też organ odwoławczy o tej przeszkodzie strony nie poinformowały. Takie zaniechanie organów stanowi o naruszeniu ww. zasady postępowania w stopniu, który z pewnością mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Również to naruszenie czyni skargę zasadną.

Ponadto, składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że od 9 września 2022 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.

Kolegium nie rozważyło w sposób wystarczający, czy skarżąca także przed 19 maja 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo pracy w takim gospodarstwie, pomimo, że nadal figurowała w ww. ewidencji producentów. Strona oświadczyła, że od 9 września 2022 r. nie pracuje w gospodarstwie rolnym, nie prowadzi takiego gospodarstwa w związku z pełnioną opieką nad matką. Dodatkowo przyznała, że od 2023 r. nie występowała ani o płatności bezpośrednie ani o zwrot akcyzy na paliwo.

Należy przypomnieć, co już tut. Sąd podnosił w uprzednio wydanych orzeczeniach (por. wyroki z 29 listopada 2023 r., sygn. II SA/Ke 583/23, z 27 marca 2024 r., sygn. II SA/Ke 96/24), że sam wpis do ewidencji nie ma charakteru konstytutywnego w takim znaczeniu, że nie kreuje statusu rolnika i producenta rolnego, potwierdza jedynie w sposób deklaratywny, że dana osoba - jeżeli posiada gospodarstwo rolne i prowadzi działalność rolniczą - jest producentem rolnym.

W stosunku do prowadzonej działalności rolniczej wpis do ewidencji ma więc charakter wtórny.

Z tego względu kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie miało ustalenie, czy można uznać, że skarżąca już po 9 września 2022 r., a następnie po 1 stycznia 2023 r. zachowała status rolnika, czy zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie Sądu ustalenia faktyczne, w oparciu o które orzekały organy, są niewystarczające i nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie, czy skarżąca posiadała status rolnika po wrześniu 2022r. i w roku 2023, skoro w aktach sprawy znajduje się pismo ARiMR, że B. M. do 20 kwietnia 2023 r. nie złożyła wniosku o dopłaty bezpośrednie na rok 2023, zaś z pisma Urzędu Gminy w B. wynika, że w pierwszym okresie przyjmowania wniosków o zwrot podatku akcyzowego na 2023 r. nie składała wniosku o zwrot podatku akcyzowego.

Nie było przeszkód, aby Kolegium, dysponując możliwościami wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla wyniku sprawy (art. 136 § 1 k.p.a.), zwróciło się do organów ARiMR i Urzędu Gminy w B. o dodatkowe informacje, czy i za jaki konkretnie okres skarżąca pobrała w 2022 r. płatności pochodzące ze środków unijnych i podatek akcyzowy, czy ostatecznie złożyła wniosek o płatności bezpośrednie i zwrot podatku akcyzowego w 2023 r. Najpewniej ta bierność dowodowa miała związek ze stanowiskiem w sprawie zajętym przez organy, a przedstawionym wyżej. Niemniej dowody zgromadzone w aktach sprawy pozwalają na podważenie stanowiska Kolegium, że przed 19 maja 2023 r. strona prowadziła gospodarstwo rolne bądź wykonywała w nim pracę.

Przepisy art. 9 ust. 1 pkt 1 - 8 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r., poz. 885) stanowią, że w ewidencji wniosków o przyznanie płatności zamieszcza się, w odniesieniu do każdego wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie płatności, dane dotyczące: terminów złożenia wniosków o przyznanie płatności; tytułów, na podstawie których wnioskodawca ubiega się o przyznanie płatności, a także powierzchni działek rolnych objętych jego wnioskiem; liczby zwierząt, z podaniem ich gatunku, jeżeli wnioskodawca je posiada; sposobu rozpatrzenia wniosku o przyznanie płatności, ze wskazaniem przyczyn ewentualnej odmowy przyznania płatności, zastosowania redukcji lub sankcji; przeprowadzonych kontroli, w tym wyników tych kontroli; wysokości przyznanych płatności, z podaniem dat ich przyznania; wysokości wypłaconych płatności, z podaniem dat ich wypłacenia; okresów, za które przyznano i wypłacono płatności.

Powyższe dane pozwoliłyby dokładnie wyjaśnić, czy skarżąca uzyskała dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego i za jaki okres. Z treści przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (choć ustawa odsyła do szeregu aktów unijnych) wynika, że rolnikowi mogą zostać przyznane płatności w postaci jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dla młodych rolników, płatności dodatkowej, płatności związanej do powierzchni upraw i uzupełniającej płatności podstawowej. Zróżnicowanie rodzajów przyznawanych płatności oraz zadań, jakie spoczywają na rolniku warunkujących przyznanie tych płatności powodują, że nie sposób jednoznacznie stwierdzić, jak czyni to Kolegium, że skarżąca otrzymała przedmiotowe płatności również za okres, gdy prowadzeniem gospodarstwa rolnego zajął się jej mąż, a zwłaszcza za okres, gdy o takie płatności w ogóle się nie ubiegała.

Innymi słowy Kolegium nie rozważyło należycie, czy otrzymane przez wnioskodawczynię w 2022 r. środki publiczne związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz czy brak złożenia wniosków o ich uzyskanie w 2023 r. oznacza, że także przed 19 maja 2023 r. nie spełniała warunków do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Takich pełnych ustaleń i rozważań zabrakło także na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji. Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, w ocenie Sądu, wymaga nadto jednoznacznego ustalenia (przede wszystkim poprzez zwrócenie się do właściwej jednostki ARiMR, uzyskanie decyzji przyznającej płatności na rok 2022 i jej analizę), czy skarżąca mogłaby zostać wykreślona z ewidencji producentów rolnych ARiMR jeszcze w roku 2022 bądź przed 19 maja 2023 r., gdyby złożyła taki wniosek. Gdyby bowiem okazało się, że przyznanie płatności w roku 2022 nastąpiło w związku z działalnością w gospodarstwie rolnym zakończoną przed 9 września 2022 r., a w 2023 r. w ogóle takich płatności by nie przyznano – wobec dowodów przeciwnych - nie można wykluczyć ustalenia, że skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym jeszcze w roku 2022 r. a następnie w roku 2023, co umożliwiałoby przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za te okresy.

Zgodnie z ogólną zasadą postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zasada prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.).

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że wydając zaskarżone decyzje organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ pierwszej instancji naruszył również przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, o czym wyżej wyjaśniono. To spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni przedstawione wyżej spostrzeżenia, uzupełni ustalenia faktyczne sprawy, następnie dokona wszechstronnej i wnikliwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przez pryzmat prawa materialnego oraz wyda rozstrzygnięcie, które w sposób należyty uzasadni, czyniąc zadość wymogom z art. 107 § 1 i 3 k.p.a.