Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 673/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 54 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lutego 2024 r. w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 7 czerwca 2023 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S. J. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania S. J. (dalej również jako "Skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 7 czerwca 2023 r., znak: [...]

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak wynika z jej uzasadniania, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu 11 maja 2023 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynął wniosek S. J. o skierowanie go do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wskazano, że nie jest on w stanie samodzielnie egzystować i wymaga całodobowej opieki. Mieszka z rodzicami, którzy nie są w stanie zapewnić mu właściwej opieki.

Decyzją z dnia 7 czerwca 2023 r., znak: [...] Wójt Gminy S. odmówił skierowania S. J. do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że po ustalenia sytuacji zdrowotnej, materialnej i rodzinnej Pana J. stwierdzono, iż umieszczenie go w domu pomocy społecznej nie jest ostatecznością, a zatem nie wystąpiły przesłanki konieczne do skierowania strony do tego typu instytucji.

S. J. złożył odwołanie od ww. decyzji podnosząc, że nikt z rodziny nie jest w stanie odpowiednio się nim zaopiekować, dlatego niezbędne - w jego ocenie - jest umieszczenie w domu pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję Wójta Gminy, po przytoczeniu treści przepisów prawa, wskazało, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i jest przyznawana na zasadzie pomocniczości - odwołuje się do samodzielności obywateli w zapewnieniu spełnienia własnych, podstawowych potrzeb życiowych. Pomoc ta nie przysługuje zatem każdemu wnioskodawcy, ale wyłącznie temu, kto przestał być samowystarczalny z uwagi na sytuację kryzysową, w której się znalazł i której samodzielnie nie jest w stanie przezwyciężyć. Państwo powinno jedynie wspomagać jednostki, rodziny, grupy i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać.

W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie zauważył, że w myśl art. 87 Kodeksu rodzinno-opiekuńczego rodzice i dzieci są zobowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, który to obowiązek dotyczy zarówno rodziców na rzecz dzieci ale również odwrotnie. Tym bardziej, jak wynika z akt sprawy, S. J. płaci alimenty za rzecz dzieci. W konsekwencji stwierdza się, iż zarzuty i argumenty podniesione w odwołaniu są bezzasadne, natomiast zaskarżona decyzje organu pierwszej instancji została wydana zgodnie z przepisami prawa oraz jest słuszna i zasadna.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł S. J. zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania tj: naruszenie art. 7 w związku z art. 77 par. 1 w zw. z art. 107 par. 3 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności i nierozpoznanie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia braku możliwości uzyskania wsparcia rodziny w zapewnieniu całodobowej opieki nad skarżącym z uwagi na brak samowystarczalności i samodzielności skarżącego, spowodowany chorobą psychiczną

II. naruszenie prawa materialnego:

1. art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm., dalej jako "u.p.s."), poprzez błędne uznanie, iż skarżący nie spełnia kryteriów określonych w tym przepisie do skierowania do domu pomocy społecznej,

2. art. 2 ust. 1 u.p.s., poprzez uznanie, iż sytuacja oskarżonego jest do przezwyciężenia w zakresie jego własnych możliwości oraz możliwości jego rodziny i nie uzasadnia wsparcia państwa w tym zakresie,

3. art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez dowolne przyjęcie, iż w stanie faktycznym sprawy możliwe i słuszne jest zaopiekowanie się ojcem przez córki w sytuacji, gdy on sam ze względu na chorobę psychiczną nie świadczył wobec nich opieki oraz nie sprostał obowiązkowi alimentacji ze względu na chorobę i brak możliwości zarobkowania, o czym świadczy informacja o stanie zadłużenia wobec Funduszu Alimentacyjnego na kwotę [...]zł plus odsetki w kwocie [...]zł na dzień 21 października 2021 i odpowiednio [...] zł oraz [...] zł na dzień 14 września 2023 r.

4. art. 38 ustawy o zdrowiu psychicznym poprzez jego nie zastosowanie w stanie faktycznym sprawy.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi Skarżący rozwinął zarzuty skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie art. art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny mogą rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, chyba że strona lub uczestnik postępowania wniosą o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wniosek strony lub uczestnika postępowania wiąże sąd.

W przedmiotowej sprawie zarządzeniem z dnia 24 października 2023 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, a żadna ze stron poinformowana o powyższym nie wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy o odmowie skierowania Skarżącego do domu pomocy społecznej.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm., dalej jako "u.p.s.").

Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, iż organ rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej ma obowiązek zebrać materiał dowodowy oraz wyjaśnić na jego podstawie czy w stosunku do osoby ubiegającej się o tego rodzaju pomoc spełnione zostały wszystkie wymienione w przepisie przesłanki, tj.:

1) czy wymaga ona całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności;

2) czy nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu;

3) czy nie można zapewnić jej niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.

Jak słusznie wskazały organy umieszczenie w domu pomocy społecznej jest ostatecznością, na co wskazuje m.in. redakcja art. 54 ust. 1 u.p.s., który umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej nawet w razie spełnienia dwóch pierwszych wyżej wskazanych przesłanek materialnych, uzależnia od stwierdzenia, że osobie tej nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.

Należy przy tym pamiętać, iż art. 2 ust. 1 u.p.s. formułuje ogólną zasadę przyznawania pomocy społecznej stanowiąc, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei art. 3 ust. 3 u.p.s. uzależnia rodzaj, formę i rozmiar pomocy od okoliczności uzasadniających jej udzielenie. Ust. 4 tegoż artykułu stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Nie ulega wątpliwości, iż zdecydowana większość form pomocy przewidzianych w u.p.s. ma charakter przejściowy, zmierzający do umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych i dalszego samodzielnego funkcjonowania w środowisku. Co wymaga podkreślenia, pomoc ta w każdym wypadku udzielana jest tylko wówczas, gdy osoba czy rodzina wykorzystała już własne uprawnienia, zasoby i możliwości i nie jest w stanie sama pokonać trudnej sytuacji życiowej.

Niewątpliwym wyjątkiem od zasady okresowego - przejściowego świadczenia pomocy społecznej (celem przezwyciężenia powstałej trudności życiowej) jest możliwość przyznania stałej pomocy społecznej, jaką w praktyce jest skierowanie osoby do domu pomocy społecznej.

W orzecznictwie wskazuje się, iż z treści art. 54 ust. 1 u.p.s. wynika bowiem to, że wiek, choroba lub niepełnosprawność osoby starającej się o skierowanie musi być tego rodzaju, że uniemożliwia tej osobie nie tylko samodzielne funkcjonowanie w dotychczasowym środowisku, ale uniemożliwia tej osobie prawidłowe funkcjonowanie pomimo innych możliwości pomocy, a więc w przypadku ustalenia, że rozmiar i zakres usług opiekuńczych byłby niewystarczający (por. wyroki NSA: z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1761/18; z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2646/16; opubl. w CBOSA).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się ponadto, że umieszczenie w domu pomocy społecznej winno być ostatecznością. Zastosowanie tej formy pomocy uwarunkowane jest brakiem możliwości udzielenia pomocy osobie potrzebującej w miejscu jej zamieszkania, przy uwzględnieniu m.in. sytuacji rodzinnej wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 849/08, LEX nr 574415, z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I OSK 880/10, LEX nr 745358, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 844/21, LEX nr 3392267).

Uwzględniając powyższe rozważania w okolicznościach niniejszej sprawy, należy uznać, że organ przedwcześnie, z pominięciem istotnych faktów wynikających ze zgromadzonej dokumentacji, uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umieszczenie Skarżącego w domu pomocy społecznej.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż organ ma obowiązek zebrać materiał dowodowy oraz wyjaśnić na jego podstawie czy w stosunku do osoby ubiegającej się o tego rodzaju pomoc spełnione zostały wszystkie wymienione w przepisie przesłanki, tj.:

1) czy wymaga ona całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności;

2) czy nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu;

3) czy nie można zapewnić jej niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż Skarżący ma 52 lata i jest rozwiedziony oraz legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Utrzymuje się ze świadczeń otrzymywanych z ZUS którym jest renta chorobowa z dodatkami oraz z zasiłku pielęgnacyjnego otrzymywanego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący od czasu rozwodu zamieszkuje z rodzicami oraz posiada [...] dorosłe córki. Od 1990 r. leczy się na schizofrenie paranoidalną i z tego powodu wielokrotnie był hospitalizowany psychiatrycznie, a ostatni pobyt w szpitalu miał miejsce od 2023-03-02 do 2023-05-10.

Organy na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego uznały, że Skarżący większość czynności życiowych takich jak: ubranie, umycie czy przygotowanie prostego posiłku wykonuje sam lub z niewielka pomocą rodziców oraz iż nie ma problemu z poruszaniem się. Tylko w przypadku zażywania leków wymaga nadzoru.

Ponadto organy uznały, że przesłanki zdrowotne zgłaszane przez rodziców, nie są przeciwskazaniem do możliwości wspierania Pana S. w codziennym funkcjonowaniu. Wspieranie to polega wyłącznie na nadzorowania zachowania Skarżącego, przypilnowaniu w systematycznym przyjmowaniu leków czy też przygotowaniu obiadu czy upraniu odzieży. W pozostałym zakresie Skarżący jest samodzielny.

W ocenie Sądu taką ocenę należy uznać za przedwczesną, gdyż przy jej formułowaniu nie uwzględniono szeregu okoliczności takich jak opis stanu pacjenta wynikający z karty informacyjnej leczenia szpitalnego, informacji wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności i orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Ponadto wskazać należy, iż organ pomimo wskazania w uzasadnieniu, że S. J. przebywając w szpitalu wyraził chęć pobytu w Domu Pomocy Społecznej, co było podstawą do zgromadzenia przez szpital wstępnej dokumentacji i przekazanie jej do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w żadnym stopniu się do niej nie odniósł.

Wobec powyższego w pierwszej kolejności odwołać należy się do zaświadczenia lekarskiego o stane zdrowia osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej (k. [...] akt administracyjnych) w którym lekarz zaznaczył, iż Skarżący wymaga ze względu na stan zdrowia stałej całodobowej opieki. Ponadto z zaświadczenia tego wynika, że brak jest możliwości w dotychczasowym środowisku udzielania świadczeń zdrowotnych niezbędnych do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania Skarżącego takich jak pielęgnacja i opieka, badania i terapia psychologiczna.

Również lekarz psychiatra w zaświadczeniu lekarskim z dnia 9 maja 2023 r. (k. [...] akt organu I instancji) jednoznacznie wskazał, iż Skarżący z uwagi na stan zdrowia wymaga stałej całodobowej opieki – skierowania do Domu Pomocy Społecznej. Ponadto należy mieć na uwadze, iż psycholog w wydanym zaświadczeniu (k. [...] akt organu I instancji) wskazał, że Skarżący zna reguły funkcjonowania ale ich nie przestrzega. Psycholog uznał, iż w przypadku Skarżącego dominuje dezorganizacja, powierzchowny kontakt z otoczeniem a w reakcji na stres wycofuje się w fantazje i nie potrafi odróżnić fikcji od rzeczywistości.

Warto w tym miejscu również wspomnieć o zapisach w karcie leczenia szpitalnego, w której wskazano, że Skierowany do szpitala z powodu zmiany stanu psychicznego od kilku dni: stał się pobudzony, uciekał z domu, wystąpiły trudności w nawiązaniu kontaktu słownego z pacjentem. Przy przyjęciu chory informował, że chciał się zabić, wyskoczyć przez okno z pierwszego piętra budynku. Został powstrzymany przez ojca. Podawał, że do samobójstwa nakłaniał go przedsiębiorca, który jest w Jego głowie, osoba ta wpływa na Jego życie, chce mu zrobić krzywdę. Przy przyjęciu pacjent był w jasnej świadomości, w widocznym niepokoju, nie odpowiadał na część zadawanych pytań, chwilami był mutystyczny, otamowany. Podawał, że obawiał się osoby, która jest w Jego głowie, obawiał się też osoby badającej. Wypowiadał urojenia prześladowcze, wpływu, potwierdzał obecność pseudohalucynacji słuchowych imperatywnych. Potwierdzał tendencje samobójcze. Początkowo w trakcie hospitalizacji wymagał zastosowania środków przymusu bezpośredniego ze względu na myśli i tendencje samobójcze, wynikające z doznań imperatywnych. Okresowo kontakt podejmował chętnie, wypowiadał się zdawkowo, logicznie w linii pytania, chwilami zgłaszał pseudoomamy słuchowe o charakterze imperatywnym, urojenia wpływu oraz myśli samobójcze. W Oddziale obserwowano wielokrotnie zmiany stanu psychicznego chorego pomimo regularnego przyjmowania leków. Wówczas pacjent stawał się wylękniony, był w nasilonym niepokoju psychoruchowym, nie podejmował kontaktu werbalnego, zastygał w miejscu, sprawiał wrażenie halucynującego słuchowo, był otamowany, mutystyczny, rozbierał się, zanieczyszczał się, kontakt z pacjentem był znacznie utrudniony. Wymagał wtedy zastosowania dodatkowych leków przeciwpsychotycznych lub benzodiazepin, po których dolegliwości ustępowały lub zmniejszały swoje nasilenie. Zastosowanie licznych zmian leczenia nie powodowało poprawy stanu psychicznego, po ponownym wdrożeniu klozapiny w dawce 600 mg/dobę uzyskano względną poprawę stanu psychicznego.

W końcowych zdaniach karty stwierdzono, że ze względu na zaburzone funkcjonowanie pacjenta poinformowano o sytuacji pracownika socjalnego. Pacjent wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu. W stanie względnej poprawy pacjenta wypisano z Oddziału do dalszej terapii ambulatoryjnej.

Tym samym ciężko jest uznać, za organem, iż leczenie szpitalne przyniosło znaczną poprawę.

Wobec powyższego stwierdzić należy, iż ustalenia organu o samodzielności Skarżącego stoją w sprzeczności z dokumentami wystawionymi przez lekarzy. Przy czym wskazać należy, iż zaświadczenia te nie zostały wystawione po jednorazowym kontakcie z pacjentem ale po długim, wynoszącym ponad 2 miesiące, pobycie Skarżącego na oddziale psychiatrycznym.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie można pominąć również innych dokumentów, którymi dysponował organ tj. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności jak również orzeczenia lekarza orzecznika ZUS.

W ostatnio wymienionym dokumencie lekarz orzecznik ZUS jednoznacznie stwierdził, że Skarżący jest niezdolny do samodzielnej egzystencji (k. [...] akt organu I instancji). Ponadto z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 lutego 2019 r. (k. [...] akt organu I instancji) wynika, że Skarżący wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Nie może ujść uwadze również, iż ustaleniom organu Skarżący wprost zaprzeczył we wniesionym odwołaniu podnosząc, że "każda czynność począwszy od codziennego mycia, właściwego ubrania się, przygotowania prostego posiłku wymaga pomocy osoby trzeciej. Ponadto nie czuje potrzeby ubierania się oddawania moczu oraz kału i najczęściej zapominam żeby te czynności wykonać. Uciekam z domu bez ubrania przez niezabezpieczone okna nie potrafiąc wytłumaczyć co mną kieruje". Powyższe twierdzenia Skarżącego znajdują potwierdzenie w karcie leczenia szpitalnego, której fragmenty przytoczono we wcześniejszej części uzasadniania.

W ocenie Sądu dokonana przez organ ocena zdolności Skarżącego do samodzielnego funkcjonowania w całkowitym oderwaniu od zawartej w ww. dokumentacji informacji wskazuje jednoznacznie na naruszenia przez te organy art. 7, 77 a przede wszystkim art. 80 K.p.a.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w celu zagwarantowania należytej ochrony praw stron postępowania administracyjnego ustawodawca sformułował szereg zasad, do których przestrzegania zobowiązane są orany administracji, w szczególności w zakresie prowadzenia postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalanie stanu faktycznego, który stanie się podstawą zastosowania odpowiednich przepisów prawa materialnego. I tak, zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie przy tym do treści art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

W świetle zaś art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Z powołanych przepisów wynika przede wszystkim, że organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ powinien zatem przeprowadzić dowody, niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy.

Z kolei, wyrażona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu (por. wyrok NSA z 30 marca 1988 r., SA/Po 1495/87, niepubl.), co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności (zob. J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z 6 października 1993 r., I SA 1270/93, OSP 1994, nr 7-8, poz. 131). To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 1994 r., III SA 491/93, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

W niniejszej sprawie organy nie sprostały wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji obu instancji.

Ponadto dodatkowo organowi II instancji należy postawić zarzut naruszenia art. 15 K.p.a.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium po opisaniu zasady pomocniczości pomocy społecznej ograniczyło się do lakonicznego stwierdzenia, że w myśl art. 87 Kodeksu rodzinno-opiekuńczego rodzice i dzieci są zobowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, który to obowiązek dotyczy zarówno rodziców na rzecz dzieci ale również odwrotnie. Kolegium podkreśliło, iż S. J. płaci alimenty za rzecz dzieci.

Organ przy tym pominął, nie mówiąc o braku odniesienia się do zarzutów odwołania kwestionujących ustalenia organu, fakt, iż Skarżący ma bardzo duże zadłużenie wobec funduszu alimentacyjnego, co jednoznacznie wynika z wywiadu środowiskowego oraz załączonych do odwołania informacji o stanie zadłużenia oraz informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Tym samym skoro jego córki pobierały świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to ciężko jest uznać aby Skarżący wywiązywał się ze swojego obowiązku alimentacyjnego.

Należy pamiętać, iż jednym z warunków przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji pod pojęciem której w świetle art. art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 877 z późn. zm.) należy rozumieć egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, albo postępowanie upadłościowe, w toku którego w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie otrzymano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu:

a) braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika,

b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.

Warto również wskazać, iż organ całkowicie pominął wyjaśnienia Skarżącego, iż "żadna z moich [...] córek nie wyraża zgody i chęci na opiekowanie się mną. Dotychczasowe kontakty z córkami polegają na sporadycznych rozmowach telefonicznych lub bardzo rzadkich odwiedzinach odbywających się tylko w obecności moich rodziców. Każda z nich przeżyła ogromną traumę w dzieciństwie spowodowaną moją chorobą przez co bardzo się boją bliskiego kontaktu ze mną. Wszystkie muszą pracować żeby zarabiać na życie. Jedna z nich poza pracą zaocznie studiuje i do tej pory nie zrezygnowała z alimentów, które jej płacę. Ja wymagam opieki pełno-dobowej jakiej nie mogą mi zagwarantować. Stanowię zagrożenie dla siebie samego i otoczenia. Córki nigdy nie miały ojca , na którego mogły by polegać dlatego chcą stworzyć bezpieczne małżeństwa dla swoich dzieci".

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, iż skierowanie do domu pomocy społecznej jest taką formą pomocy, która powinna zostać udzielona po wyczerpaniu innych możliwości zapewnienia wnioskodawcy prawidłowego funkcjonowania w środowisku (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 1107/21, LEX nr 3328099).

W przypadku osób cierpiących na choroby psychiczne, uwzględniając specyfikę niezbędnej dla nich opieki, ustawodawca przewidział możliwość przyznania im pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Zakres i forma tego rodzaju usług opiekuńczych są dostosowane do wskazanej kategorii schorzeń. Ponadto są one wykonywane przez opiekunów posiadających odpowiednie kwalifikacje (art. 50 u.p.s. w zw. z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych - Dz. U. Nr 189, poz. 1598 z późn. zm.).

W tym zakresie organ wskazał, iż jeśli nastąpiłoby pogorszenie stanu zdrowia Pana S. J. lub jego rodziców, można ubiegać się w tut. Ośrodku o pomoc w formie usług opiekuńczych. Ponadto organ wskazał, iż z wiedzy jaką dysponuje organ wynika, że S. J. jest wpisany na listę oczekujących na przyjęcie do Środowiskowego Domu Samopomocy [...] " [...]" w O. z którym Gmina S. na podpisane porozumienie o współpracy.

W ocenie Sądu powyższe nie jest wystarczające do stwierdzenia, że przyjęcie do Środowiskowego Domu Samopomocy [...] " [...]" w O. będzie wystarczające do uznania, że taki rodzaj wsparcie będzie wystarczający aby Skarżay mógł samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu.

W tym miejscu podkreślić należy, iż przewidziana w art. 54 ust. 1 u.p.s. przesłanka braku możliwości zapewnienia pomocy w formie usług opiekuńczych może być spełniona zarówno wówczas, gdy względy osobiste zainteresowanego pozwalają stwierdzić, że usługi opiekuńcze nie przywrócą zdolności do samodzielnego funkcjonowania, jak i wówczas, gdy względy organizacyjne organu pomocy społecznej nie pozwalają na zapewnienie usług opiekuńczych w odpowiednim rozmiarze, czasie lub odpowiedniego rodzaju, a także gdy ich zapewnienie z przyczyn obiektywnych nie jest możliwe.

Tym samym stwierdzone przez organ wpisanie na listę oczekujących na przyjęcie do Środowiskowego Domu Samopomocy [...] " [...]" w O. nie może być równoznaczne z faktem udzielania wsparcia.

Ponadto odnosząc się do kwestii obowiązku wzajemnie pomocy członków rodziny wskazać należy, iż zasada ta znajduje odzwierciedlenie w art. 61 u.p.s. W art. 61 ust. 1 u.p.s. określone zostały natomiast osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności obowiązku wnoszenia opłat: mieszkaniec domu pomocy społecznej (a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie.

Tym samym sam fakt, iż Skarżący ma rodziców czy też dzieci nie może mieć przesądzającego znaczenia w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż organy, bez uwzględnienia wszystkich zgromadzonych dokumentów, w sposób niedostateczny rozważyły sytuację Skarżącego, w szczególności dotyczącą jego stanu zdrowia i możliwości samodzielnego funkcjonowania w środowisku, nawet przy wsparciu w postaci usług opiekuńczych.

W przypadku Skarżącego to właśnie ustalenie w jakim stanie zdrowia znajduje się on obecnie ma istotne znaczenie dla oceny przesłanek wynikających z art. 54 ust. 1 u.p.s.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji uwzględni poczynione w uzasadnieniu przez Sąd rozważania dokonując oceny w oparciu o wszystkie dokumenty czy Skarżący może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, a jeżeli nie to jakie czynności może wykonywać, a do jakich czynności jest niezdolny. Dopiero dokładne wyjaśnienie stanu zdrowia skarżącego umożliwi organowi ocenę, czy w świetle art. 54 ust. 1 u.p.s. istnieją przesłanki niezbędne do przyznania skarżącemu żądanej przez niego pomocy.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił decyzje obu instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.