Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1915/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3 par. 1 , art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 128, art. 129, art. 135, art. 140
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

|Dnia 30 maja 2023 r. | Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt SKO.NP/4115/334/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11 października 2022 r. znak: SKO.NP/4115/334/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Bochnia z dnia 22 sierpnia 2022 r. znak: MOPS.52524.BS/109/1/08/2022 w przedmiocie odmowy przyznania E. M. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką A. B.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 4 maja 2022 r., skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką (wdowa, ur. w 1937 r.) posiadającą orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 czerwca 2021 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić daty powstania niezdolności.

Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania oraz zgromadzeniu materiału dowodowego (m.in. karty oceny pacjenta wg skali Barthel, zaświadczenia lekarskiego, oświadczenia strony, wywiadu środowiskowego oraz dokumentacji leczenia szpitalnego), odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie odpowiadające znacznemu stopniu niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ nie ustalono aby niepełnosprawność powstała w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu wniesionym od decyzji Burmistrza Miasta Bochnia z dnia 22 sierpnia 2022 r. skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, a to art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu literalnej treści tego przepisu, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co skutkowało wadliwym zastosowaniem przepisu i błędnym odmówieniem przyznania przedmiotowego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że z przedłożonego wraz z wnioskiem świadectwa pracy wynika, że skarżąca była ostatnio zatrudniona w okresie od 22.09.2021 r. do 30.04.2022 r. w wymiarze pełnego etatu, a stosunek pracy uległ rozwiązaniu w wyniku wypowiedzenia umowy przez pracownika.

W wyniku przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że skarżąca mieszka wraz mężem, który przebywa na emeryturze oraz z dorosłym synem pracującym zawodowo (oraz jego rodziną) i matką A. B. Matka strony od 6 lat choruje. Jest po dwóch udarach mózgu. Dotychczas w opiece nad matką pomagała najbliższa rodzina, tj. skarżąca, jej mąż oraz dorosłe dzieci. Od ubiegłego roku stan zdrowia matki skarżącej uległ znacznemu pogorszeniu. Zgodnie z orzeczeniem lekarza jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji. Skarżąca wyjaśniła, że wykonuje za mamę podstawowe czynności dnia codziennego, tj. pomaga wstać, ubiera ją, przygotowuje i podaje posiłki, dba o higienę osobistą, podaje lekarstwa, zawozi do lekarza jak również lekarz z pielęgniarką przyjeżdża do mamy. Skarżąca jak twierdzi posiada upoważnienie do załatwiania spraw urzędowych w imieniu matki, jak również spraw medycznych. Ww. podaje, że matka ma stany lękowe, leczy się na depresję, pozostaje pod stałą kontrolą lekarzy. Boi się obcych osób, co wiąże się z pogłębiającym się lekiem, zamykaniem się w sobie. Skarżąca podaje, że mama bardzo często budzi się w nocy, ma urojenia, w związku z czym ww. sprawuje nad matką opiekę 24 godziny na dobę. W trakcie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego skarżąca złożyła oświadczenie, iż z uwagi na pogarszający się stan zdrowia mamy zmuszona była zrezygnować z pracy zawodowej, ponieważ wymaga ona całodobowej opieki, jak również chce zapewnić mamie godną starość. W związku z powyższym skarżąca od 1 maja 2022 r. nie podejmuje pracy zawodowej ani dorywczej. Skarżąca oświadczyła również, że jej mąż pomimo, iż przebywa na emeryturze, nie jest w stanie dbać o higienę osobistą teściowej, z uwagi na swój zły stan zdrowia, jak również dyskomfort i stany lękowe matki skarżącej. Dodała także, że syn pracuje zawodowo, a synowa opiekuje się rocznym dzieckiem, natomiast pomagają oni doraźnie w formie usługowej. W trakcie rozmowy ustalono także, że osoba wymagająca opieki ma jeszcze dwie córki, które mieszkają w K. i O. obok W., lecz są one w wieku emerytalnym i same mają problemy ze zdrowiem.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443), nastąpiła zmiana stanu prawnego. Wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, a to zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy. Oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji.

Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Kolegium podkreśliło, że wyżej zaprezentowane stanowisko odnośnie wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b ustawy po wejściu w życie wyroku TK w sprawie o sygn. K 38/13 jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych.

W stosunku zatem do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W tym stanie rzeczy, ustalenia w orzeczeniu, iż niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25. roku życia, nie stanowi przeszkody w przyznaniu wnioskowanego świadczenia, o ile zostałyby spełnione ku temu ustawowe przesłanki.

Następnie Kolegium wskazało, że z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

Opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych, Kolegium wskazało, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Jak zauważono w orzecznictwie, wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu), są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącej, organ podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną, to nie sposób jednak przyjąć, aby skarżąca, z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście musiała zrezygnować z zatrudnienia. Z akt sprawy nie wynika aby matka skarżącej była osobą leżącą, a jej wynik oceny stanu zdrowia wg skali Barthel wynosi 40 punktów. W przeważającym zakresie opieka sprowadza się do typowych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które zapewne ograniczają, jednakże nie wykluczają podjęcia pracy przez skarżącą chociażby w niepełnym zakresie, a to warunkuje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie organ zaznaczył, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji wobec matki. Opiekę nad matką skarżąca może dzielić z dwiema siostrami. Wprawdzie siostry są w wieku emerytalnym oraz mieszkają w K. i O. k/W., jednakże nie oznacza to, że nie mogą zaopiekować się matką w zakresie odpowiadającym jej potrzebom. Nic nie stoi na przeszkodzie aby, nie będąc związane obowiązkami zawodowymi, przeprowadziły się do niej albo przyjęły ją do własnego domu. Jeżeli jednak z racji odległości nie mogą bądź nie chcą realizować obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez osobiste starania, mogą obowiązek ten wypełnić poprzez finansowanie (wspólnie z wnioskodawczynią) usług opiekuńczych dla matki.

Mając na uwadze powyższe Kolegium uznało odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za prawidłową.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez: a) błędne ustalenie, że w niniejszej sprawie zakres i rozmiar sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki sprowadza się do czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, podczas gdy zakres przedmiotowej opieki, w tym pomoc przy wstawaniu z łóżka, poruszaniu się, korzystaniu z toalety, konieczność czuwania, aby matka skarżącej nie wyrządziła sobie krzywdy, uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, b) brak ustalenia, że możliwości majątkowe sióstr skarżącej nie pozwalają im na partycypowanie w finansowaniu opieki nad ich niepełnosprawną matką oraz, że wiek, stan zdrowia oraz odległość od miejsca zamieszkania osoby niepełnosprawnej stanowią obiektywne przeszkody uniemożlwiających siostrom skarżącej sprawowanie osobiście przedmiotowej opieki, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organów obu instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nieustalenia, że siostry skarżącej, wskutek ich sytuacji finansowej nie mają możliwości partycypowania w finansowaniu przedmiotowej opieki lub wskutek ich wieku, stanu zdrowia oraz odległości od miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki nie są w stanie sprawować jej osobiście. Powyższe skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.,

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niespełnienie przez organ II instancji wymogów w zakresie wskazania w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia, na podstawie której stwierdził, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeśli pozostałe jej dzieci mogą finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem lub sprawować ją osobiście oraz jej wyjaśnienia, co uniemożliwiło skarżącej skuteczne wdanie się w spór i dokonanie kontroli przez Sąd,

- art. 79a k.p.a. przez niezapewnienie skarżącej możliwości wykazania zakwestionowanej w zaskarżonej decyzji okoliczności faktycznej, tj. tego, że zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, oraz, że siostry skarżącej mogą sprawować osobiście opiekę nad niepełnosprawną matką lub partycypować w jej finansowaniu. Gdyby skarżąca miała rzeczoną możliwość, to podjęłaby ona stosowną inicjatywę dowodową celem wykazania, iż: zakres i rozmiar sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, oraz, że siostry skarżącej z obiektywnych przyczyn nie mogą sprawować osobiście opieki nad niepełnosprawną matką oraz partycypować w jej finansowaniu.

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym niezastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. poprzez ich wadliwą wykładnię, a to rozumienie rzeczonych przepisów w sposób nieprawidłowy w odniesieniu do przyjętych reguł, w tym orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, polegające na uznaniu, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeśli pozostałe jej dzieci mogą sprawować osobiście lub finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, podczas gdy w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest jakiegokolwiek przepisu warunkującego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od rzeczonych okoliczności ergo świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, nawet jeśli pozostałe jej dzieci mogą finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie rzeczonego przepisu.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniosła także o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów, a to: zaświadczenia lekarskiego z dnia 10.11.2022 r. oraz karty informacyjnej leczenia szpitalnego - wszystkie na okoliczność ich treści.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełna opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podkreśliła, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki, oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącej wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 czerwca 2021 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić daty powstania niezdolności.

Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie podejmuje ona stałego zatrudnienia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w ramach opieki nad matką skarżąca pomaga jej wstać, ubiera ją, przygotowuje i podaje posiłki, dba o higienę osobistą, podaje lekarstwa, zawozi do lekarza, jak również lekarz z pielęgniarką przyjeżdża do matki.

Zdaniem Sądu, zakres opieki nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Czynności skarżącej związane z opieką nad matką, ograniczają się zaś do pomocy we wstaniu z łóżka, ubieraniu, przygotowaniu i podaniu posiłku, dbaniu o higienę osobistą, podaniu lekarstw, skarżąca zawozi matkę do lekarza, ale również lekarz z pielęgniarką przyjeżdża do matki. Nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd wskazuje, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowy.

Ponadto, stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r. sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, z dnia 25 lutego 2022 r. sygn. III SA/Kr 1480/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1601/21, z dnia 3 czerwca 2022 r. sygn. III SA/Kr 372/22, z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 39/22 z dnia 13 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 409/22, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22, z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22, z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. III SA/Kr 1565/22 czy z dnia 14 marca 2023 r., sygn. III SA/Kr 1670/22 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie skarżąca ma rodzeństwo, i jedynie w odniesieniu do jednej z sióstr skarżąca wykazała, że od 23 lipca 2022 r. nie ma, przynajmniej czasowo, możliwości sprawowania osobistej opieki nad matką, jednak nie zostało wykazane, aby takiej możliwości nie miała wcześniej, ani też nie zostało wykazane aby siostry nie były w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od sióstr, zwrotu przypadającej na nich części świadczeń alimentacyjnych, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o., w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej siostry. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA).

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.