Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 410/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 3 pkt 1, ust. 6, art. 2, art. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 388
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
article: art. 151 par. 1 pkt 1, art. 86, art. 75 par. 1, art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2024 r. nr DSE3-K0918-D9579-24/24 w przedmiocie odmowy uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

G. K. (dalej jako "Strona", "Wnioskodawczyni", "Skarżąca") wnioskiem z dnia 27 lutego 2018 r. zwróciła się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 388 ze zm.), dalej zwaną "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej".

Decyzją z dnia 26 lipca 2018 r., nr DSE2-K1009-D9579-7D/18 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił Stronie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Strona nie złożyła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ani skargi do sądu, a tym samym ww. decyzja stała się ostateczna i prawomocna.

W dniu 14 września 2023 r. do Urzędu wpłynął wniosek Strony, w którym ponownie wniosła o przyznanie jej przedmiotowego statusu i jednocześnie zwróciła się z prośbą o wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Do wniosku dołączyła oświadczenie nowego świadka - B. K..

Postanowieniem z dnia 19 września 2023 r. nr DSE3-K1063-D9579-13/23, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ wznowił postępowanie w sprawie.

Decyzją z dnia 19 stycznia 2023 r. nr DSE3-K1063-D9579-21/24, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775) oraz art. 2 ust.1 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 26 lipca 2018 r. nr DSE2-K1009-D9579-7D/18.

Strona w ustawowym terminie zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W wyniku rozpoznania złożonego wniosku decyzją z dnia 5 kwietnia 2024 r. nr DSE3-K0918-D9579-24/24 organ, na podstawie art. 5 w zw. z art. 2 ust.1 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 19 stycznia 2023 r. nr DSE3-K1063-D9579-21/24.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że po dokonaniu wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w postępowaniach zwyczajnym i nadzwyczajnym uznał, że Strona nie spełnia ustawowych przesłanek pozytywnych, o których mowa w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, definiujących pojęcia działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że prowadząc postępowanie wznowieniowe w pierwszej instancji przeprowadził dowód z przesłuchania świadków.

Mianowicie, B. K. zeznała do protokołu, że jej działalność zaczęła się w 1980 r., a Strona należała do "Solidarności" od początku. Dodała, że Wnioskodawczyni udzielała się, dostarczała informacje i korespondencję do aptek, a odnośnie kolportażu, to był on prowadzony przy okazji, np. ulotki były przekazywane do rozprowadzenia przed wyborami. W stanie wojennym miały miejsce spotkania w kościołach czy aptekach. Pomagano też m.in. rodzinom osób internowanym. Ze Stroną spotykała się okazyjnie albo cyklicznie na zebraniach związku. B. K. wskazała również, że Strona była przesłuchiwana przez SB przy ul. [...].

Kolejny świadek - B. D. zeznała do protokołu, że pracowała w aptece w P. , a Strona pracowała "gdzieś" w S., ale nie wie dokładnie, w której aptece. Panie znały się z widzenia, świadek wiedziała, że Strona jest z "Solidarności". B. D. wskazała, że jako przewodnicząca "Solidarności" zbierała podpisy do sądu w celu reaktywacji "Solidarności" i wie, że Wnioskodawczyni podpisała się pod tą listą. Poza tym nie miała kontaktu ze Stroną, nie zna szczegółów jej działalności i nie może wskazać szerszych informacji na jej temat.

Z kolei, W. D. zeznał do protokołu, że Wnioskodawczyni należała do "Solidarności" i była pracownikiem "[...]". Świadek dodał, że nie miał bliskich kontaktów ze Stroną, był u niej raz czy dwa razy z pieniędzmi. Potwierdził, że Wnioskodawczyni podpisała się pod listą dotyczącą tworzenia komitetów założycielskich, która została złożona do Sądu. Chodzono wtedy na różne spotkania czy msze za ojczyznę, ale trudno mu powiedzieć, gdzie konkretnie widział Stronę.

Zdaniem Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ww. oświadczenia i zeznania świadków zawierają jedynie ogólnie brzmiące sformułowania bez wskazania jakichkolwiek szczegółów działalności antykomunistycznej Strony lub doznanych represji. Ponadto, dowodzą jedynie na antykomunistyczną postawę Strony, sporadyczną działalność, uczestnictwo w spotkaniach czy mszach patriotycznych.

W ocenie organu nie jest to działalność wypełniająca dyspozycję zawartą w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Na podstawie analizy materiału dowodowego zebranego w toku postępowania organ wskazał, że nie ma podstaw do potwierdzenia spełnienia przez Stronę przesłanek wynikających z przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wnioskodawczyni nie przestawiła dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadziła, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Podobnie, czynności podjęte w postępowaniu wyjaśniającym nie dostarczyły dowodów potwierdzających okoliczności podnoszone przez Stronę.

W ocenie organu informacje zawarte we wniosku oraz oświadczeniach i zeznaniach świadków nie dają podstaw do potwierdzenia Stronie wnioskowanego statusu. Szef Urzędu wskazał dalej, że ustawa o działaczach opozycji dla potrzeb realizacji przewidzianych w niej uprawnień wyróżnia dwie kategorie podmiotów.

Pierwszą kategorią są działacze opozycji antykomunistycznej czyli osoby, które w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy). Do wskazanego w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, okresu 12 miesięcy, z mocy wyraźnej decyzji ustawodawcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

W postępowaniu zwyczajnym organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji dotyczących Strony. W wyniku zapytania skierowanego do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej organ otrzymał kserokopie dokumentów znajdujących się w zasobie archiwalnym IPN, potwierdzające fakty opisane w Biuletynie Informacji Publicznej IPN, gdzie nazwisko Strony figuruje w katalogu osób "rozpracowywanych" - jako członka grupy założycielskiej zmierzającej do reaktywowania "Solidarności" w Przedsiębiorstwie Zaopatrzenia Farmaceutycznego "[...]" w S.. Grupa ta skierowała do Sądu Wojewódzkiego w S. wniosek o rejestrację "S", co było sprzeczne z obowiązującą wówczas ustawą o związkach zawodowych. W dniu 18 października 1988 r. Sąd Wojewódzki w S. wydał postanowienie odmowne w sprawie wniosku o rejestrację NSZZ "Solidarność" Pracowników PZF "[...]". Członkowie komitetu założycielskiego złożyli odwołanie do Sądu Najwyższego, który w dniu 13 grudnia 1988 r. odroczył rozprawę. Sprawę zakończono z powodu legalizacji "S". W dniu 25 kwietnia 2018 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skierował wniosek o zaopiniowanie wniosku Strony przez Zachodniopomorską Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych w S.. W dniu 16 maja 2018 r. Zachodniopomorska Wojewódzka Rada Konsultacyjna podjęła uchwałę negatywnie opiniującą wniosek G. K. z uwagi na brak wymaganych ustawowych 12 miesięcy udokumentowanej działalności opozycyjnej. Rejestracja komisji zakładowej w "[...]" w 1988 roku była krótkim epizodem, choć nosiła znamiona zorganizowanej akcji związanej z reaktywacją "Solidarności".

Szef Urzędu podkreślił, że nie neguje postawy Strony mającej na celu wyraz sprzeciwu wobec ówcześnie panującego systemu oraz możliwość podejmowania przez Stronę działań w kierunku przywrócenia w Polsce niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, to jednak należy pamiętać, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce trwająca co najmniej 12 miesięcy.

Organ, dostrzegając zaangażowanie Strony w reaktywację struktur solidarnościowych po ich delegalizacji w grudniu 1981 r., uznał jednakże, że brak jest w materiale dowodowym informacji, które mogłyby potwierdzić co najmniej 12 miesięczny okres nielegalnej działalności. Zarówno w oświadczeniach i zeznaniach świadków, jak i w oświadczeniach Wnioskodawczyni pojawia się informacja o jej zaangażowaniu w kampanię wyborczą do wyborów 4 czerwca 1989 r. Mając na uwadze przepisy obowiązującej ustawy powyższą aktywność, zdaniem organu, należy ocenić jako nie mogącą być podstawą do potwierdzenia przedmiotowego statusu.

Organ zauważył, że Strona w trakcie postępowania wznowieniowego wskazała na gotowość złożenia zeznań w charakterze świadka w swojej sprawie. W ocenie organu, jakkolwiek oświadczenie Strony może być dowodem w sprawie, to jednak jego wiarygodność podlega ocenie na zasadach ogólnych, a więc gdy oświadczenie Strony nie zostało zweryfikowane żadnym z dowodów wskazanych w sprawie, nie może ono stanowić wyłącznej podstawy do wydania merytorycznej decyzji i budzić musi uzasadnione wątpliwości co do trafności jego oceny.

W tej sytuacji Szef Urzędu uznał, że w przedmiotowej sprawie, wobec pozyskanego materiału dowodowego, nie jest zasadnym dopuszczenie dowodu z przesłuchania Strony.

Odnosząc się do podnoszonej przez Stronę w piśmie z dnia 7 lutego 2024 r., możliwości wypowiedzenia się i zaprezentowania swojego stanowiska w przedmiotowej sprawie, Szef Urzędu wskazał, że organ prowadzący postępowanie na każdym jego etapie umożliwił Stronie czynny udział. Strona zarówno przed wydaniem decyzji z dnia 19 stycznia 2024 r., jak i decyzji kończącej postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy, jak i wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów.

W ocenie organu podnoszone przez Stronę okoliczności prowadzonej działalności wobec całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie dają podstaw do uchylenia decyzji własnej i potwierdzenia Stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza również, by Wnioskodawczyni podlegała represjom, o których mowa w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wnioskodawczyni wskazała, że była zatrzymywana przez milicję na przesłuchania. Materiał dowodowy nie zawiera istotnych faktów lub okoliczności, które mogłyby wskazywać, że Strona prowadziła działalność określoną w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Z powyższych względów organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 19 stycznia 2024 r.

Strona zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając organowi naruszenie:

- przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego przez organ administracji, w tym nieprzesłuchanie jej i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 80 k.p.a. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów prowadzące do uznania, że nie wykazała, iż przysługuje jej status działacza opozycji antykomunistycznej, a w konsekwencji naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej polegające na przyjęciu, że nie spełnia ona przesłanek określonych w tym przepisie - w sytuacji gdy prawidłowa ocena zebranego materiału dowodowego prowadzi do wniosku przeciwnego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 stycznia 2024 r.

Skarżąca zarzuciła, że w toku postępowania nie została przesłuchana przez organ celem ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności faktycznych związanych z prowadzoną przez nią działalnością, okresów jej prowadzenia niezbędnych do prawidłowego załatwienia sprawy. Zdaniem Skarżącej dziwi ją stanowisko organu, który nie przesłuchał jej samej, bowiem ma największą wiedzę w zakresie prowadzonej przez nią działalności będącej przedmiotem wniosku. To właśnie rolą organu prowadzącego postępowanie administracyjne, który powinien w tym zakresie kierować się regułami procedury administracyjnej powinno być przesłuchanie jej w charakterze strony. Skoro na organie ciąży obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego obejmującego wszystkie jego części składowe, wszystkie środki dowodowe, to pominięcie, czy też zlekceważenie jakiegokolwiek dowodu czy jego oceny skutkuje wadliwością podjętej decyzji administracyjnej, co ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem organ nie przeprowadził dowodu z przesłuchania samej wnioskodawczyni, pomimo wniosków składanych na piśmie w tym zakresie.

Organ w zaskarżonej decyzji powoływał się natomiast na stanowisko Zachodniopomorskiej Wojewódzkiej Komisji Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych w Szczecinie, której podjęła uchwałę negatywnie opiniującą jej wniosek.

Skarżąca zauważyła, że zadaniem właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych, co wprost wynika z treści art. 15 ust. 4 pkt 1 ustawy w zw. z art. 5 ust. 6 ustawy, jest wyłącznie zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. To na organie, tj. Szefie Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego oraz zbieranie dowodów.

Zdaniem Skarżącej, organ nieprawidłowo ocenił dowody z przesłuchania świadków, a także ich oświadczeń, zwłaszcza świadka B. K., która wskazała, że Wnioskodawczyni swoją działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności rozpoczęła już w latach 1980 i należała do "Solidarności" od początku. Świadek wskazywała na jej działalność, która polegała na kolportażu ulotek, korespondencji do aptek. Świadek wskazywała także na jej działania w czasie stanu wojennego. Dodatkowo podała, że z uwagi na swoje działania była przesłuchiwana przez SB. Tym samym organ błędnie uznał, że oświadczenia i zeznania świadków dowodzą wyłącznie na jej antykomunistyczną postawę, sporadyczną działalność, która nie wypełnia dyspozycji zawartej w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Skarżąca nie zgadza się z taką oceną zeznań i oświadczeń. Dodatkowo zauważyła, że z dokumentów IPN wynika, iż znajduje się w katalogu osób "rozpracowywanych", co również jej zdaniem potwierdza, że prowadziła ona działalność, o której mowa w art. 2 ww. ustawy.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie oraz utrzymał swoje stanowisko zawarte

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. pełnomocnik Skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze, podtrzymując całą argumentację zawartą w skardze. Zdaniem pełnomocnika zaskarżona decyzja jest przedwczesna, albowiem nie wyczerpano postępowania dowodowego, w szczególności nie przesłuchano Skarżącej. W pełni poparł wywiedzioną skargę.

Skarżąca wnosiła i wywodziła jak pełnomocnik. Oświadczyła, że działała przy mężu, wspierając go. Mąż otrzymał odznaczenia za działalność antyantykomunistyczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Zakres kontroli wyznacza art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej "p.p.s.a", zgodnie z którym, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a (§1).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegającym na braku pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Powyższe przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ww. elementy mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Obowiązkiem każdego organu administracji jest bowiem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, z akt sprawy nie wynika aby postępowanie dowodowe było przeprowadzone w sposób wyczerpujący.

W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wnosiła o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Definicja "działacza opozycji antykomunistycznej" zawarta jest w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Jak wynika z treści tego przepisu "działaczem opozycji antykomunistycznej" jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do ww. okresu 12 miesięcy nie wlicza się jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Z kolei "osoba represjonowana z powodów politycznych" zdefiniowana została w art. 3 ww. ustawy. Jest nią między innymi osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

- brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym była:

- inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

- pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu lub została z nią rozwiązana umowa o pracę,

- wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Skarżąca w swoim wniosku przytaczała okoliczności nawiązujące właśnie do wyżej powołanych ustawowych przesłanek. W konsekwencji organ zobligowany był przeprowadzić stosowne dowody w zakresie powyższych okoliczności jako istotnych w sprawie, przy uwzględnieniu obowiązków procesowych wynikających z art. 77 k.p.a. Jakkolwiek stosownie do art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej strona ma obowiązek załączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, to jednak nie oznacza to, że postępowanie organu w tego typu sprawach ogranicza się do samej tylko oceny załączonych do wniosku dowodów.

Sąd zwraca uwagę, że z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że nie powiodła się próba potwierdzenia okoliczności podnoszonych przez Skarżącą za pomocą dowodów z dokumentów oraz z przesłuchania świadków. Jednocześnie organ nie podjął innych, dodatkowych czynności dowodowych, pomimo istniejących w sprawie wątpliwości. Mowa tu przede wszystkim o dowodzie z przesłuchania Skarżącej, o co Skarżąca wnioskowała w pismach z dnia 29 grudnia 2023 r. czy z dnia 6 marca 2024 r. i co wynika z ogólnych zasad dowodzenia, wskazanych w art. 86 i art. 75 § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Z kolei, treść art. 75 § 1 k.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Jak już wyżej wywiedziono tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron.

Analiza akt sprawy wskazuje, że organ miał świadomość podejmowanej przez Skarżącą działalności, jednak w jego ocenie nie zostało wykazane, że działalność ta nie trwała łącznie co najmniej 12 miesięcy, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wskazać również należy, że uchwała właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej, podjęta w trybie art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej stanowi wyłącznie materiał pomocniczy, nieprzesądzający kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz mogący ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów. Skoro zatem działalność Skarżącej nie była negowana ani przez Radę, ani też przez organ, a jedynie występowały wątpliwości co do długości okresu tejże działalności, to organ winien był zarządzić przesłuchanie Skarżącej, aby te wątpliwości wyjaśnić. Potwierdza to również pismo Przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w S. z dnia 22 maja 2018 r., w treści którego wskazano między innymi, że "(...) Wiele spraw jest niejednoznacznych i bez rozmowy z samym zainteresowanym nie ma możliwości prawidłowego zapoznania się ze sprawą oraz wydania właściwej opinii (...)".

W ocenie Sądu, sama bowiem przynależność do organizacji, uczestnictwo w spotkaniach czy wystąpieniach wolnościowych nie dowodzi, że Skarżąca podejmowała aktywną działalność, którą uznać można za działalność opozycyjną.

Działalność, o której mowa w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej powinna mieć charakter systematycznej aktywności. Ponadto nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych .

Niewątpliwie osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej", jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że statusy te mogą zostać potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ww. ustawy. Przy czym status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie co najmniej 12 miesięcy prowadziła działalność w warunkach i celu określonych w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Za osobę represjonowaną może natomiast być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość.

Podsumowując, organ przeprowadzając dowód z przesłuchania świadka B. K. winien był ją przesłuchać na ww. okoliczności, z uwzględnieniem przesłanek wynikających wprost z art. 2 ww. ustawy. Brak przeprowadzenia dowodu zawnioskowanego przez Stronę na okoliczności wskazane w art. 2 ustawy uniemożliwiają

Sądowi dokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu ocena organu w tej sprawie jest przedwczesna, bowiem została podjęta bez próby zweryfikowania wniosku poprzez przesłuchanie również Skarżącej i sformułowanie przy tej okazji pytań konkretyzujących.

W konsekwencji zaskarżoną decyzję należało uznać za wydaną z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ winien był bowiem podjąć wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W ocenie Sądu organ nie wywiązał się należycie z tego obowiązku. Nie można bowiem zaakceptować stanowiska organu wyrażonego w zaskarżonej decyzji, że wobec pozyskanego materiału dowodowego, nie jest zasadnym dopuszczenie dowodu z przesłuchania Strony oraz braku przesłuchania zawnioskowanych świadków, w szczególności świadka B. K. na okoliczności wynikające z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Zważywszy, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie przeprowadzenie opisanych w rozważaniach Sądu czynności dowodowych, a następnie ich ocena. Należy przy tym zaakcentować, że przeprowadzenie sugerowanego przez Sąd dowodu nie pozbawia organu prawa do oceny jego przydatności dla pozytywnego rozpoznania wniosku, a także, wiarygodności, w świetle zasady swobodnej oceny dowodów, o której jest mowa w art. 80 k.p.a.