Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 616/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie : SWSA Janusz Kasprzycki SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Protokolant: starszy referent Monika Kostecka po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2023 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 22 lutego 2023 r. znak SKO.NP/4115/40/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 22 lutego 2023 r., znak: SKO.NP/4115/40/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570) i § 1 pkt 6 lit c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198 poz. 1925), po rozpatrzeniu odwołania T. N. od decyzji [...] Burmistrza C. z dnia 5 stycznia 2023 r. odmawiającej przyznania T. N. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną M. N. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją [...] z dnia 5 stycznia 2023 r., wydaną na podstawie art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. 2017 r. poz. 1466) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022 r. poz. 2000 ze zm.), Burmistrz C. odmówił przyznania T. N. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną M. N., wskazując po pierwsze, że kwestionuje sprawowanie właściwej opieki przez wnioskodawcę nad żoną, a po drugie, że nie jest spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., albowiem z Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 04.05.2016 r. wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała u żony wnioskodawcy 19.12.2015 r. Organ pierwszej instancji wskazał, że z rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 5 grudnia 2022 r. wynika, że wnioskodawca mieszka z żoną i dwiema 16-letnimi córkami w domu drewniano-murowanym, gdzie zajmują pomieszczenie garażowe bez kuchni lub nawet kuchenki do gotowania, a funkcje łazienki pełni małe pomieszczenie, w którym jest prysznic, pralka i toaleta, a także łóżko jednej z córek. Na piętrze budynku mieszkają rodzice wnioskodawcy – osoby w podeszłym wieku. Rodzina jest objęta pomocą asystenta rodziny. Żona wnioskodawcy jest zaniedbana higienicznie, leży w brudnej i niekompletnej pościeli, jest nieuczesana, w domu panuje nieporządek, wszędzie jest pełno śmieci, pudeł, worków, butelek. Wszyscy domownicy bałaganią i nikomu się nie chce sprzątać. Rodzina nie gotuje obiadów (ponieważ nie mają kuchenki do gotowania), nie spożywają ich wspólnie, posiłki zamawiają na wynos lub kupują gotowe i odgrzewają korzystając z kuchni rodziców wnioskodawcy. Córki w miarę możliwości pomagają ojcu w opiece nad matką. Z rozmowy przeprowadzonej z asystentem rodziny wynika, iż wnioskodawca stara się opiekować żoną, ale z jej strony występują problemy z przyjmowaniem tej opieki – nie chce pomocy rodziny, nie chce ćwiczyć, nie wychodzi na spacery. Żona wnioskodawcy jest jedynaczką, jej matka nie żyje, a ojciec mieszka w P. (od trzech lat nie utrzymują kontaktu). Wnioskodawca nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty, nie pobiera świadczeń za granicą. Nikt z rodziny nie ma na żonę wnioskodawcy ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, nie pobiera dodatku do zasiłku rodzinnego określonego w art. 10 u.ś.r. Wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia – jako osoba bezrobotna był zarejestrowany do dnia 10 lipca 2007 r., natomiast od marca 2016 r. do listopada 2022 r. jako osoba niepodejmująca zatrudnienia pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad żoną.

Działając na skutek odwołania T. N., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 22 lutego 2023 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał najpierw na błędną – w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 – wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., który to przepis nie mógł uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od tego uchybienia, decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu, albowiem w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z wykonywania pracy zarobkowej oraz niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawcę a koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną. Posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności lub orzeczenia równoważnego nie przesądza, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, jest już uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu odwoławczego sprawowanie opieki nad żoną nie uniemożliwia zupełnie wnioskodawcy podjęcia zatrudnienia lub pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wprawdzie z karty oceny sporządzonej w dniu 7 grudnia 2022 r. wynika, że w skali Barthel żona wnioskodawcy uzyskała 35 pkt i wymaga ona pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej, to jednak z oświadczenia wnioskodawcy z dnia 5 grudnia 2022 r. wynika, że jego żona może zostać sama bez opieki przez kilka godzin dziennie – czasem niezbędne są pieluchomajtki, jednak samodzielnie spożywa posiłki, sama myje zęby, sama się czesze, natomiast z odwołania wynika, że jest w stanie samodzielnie poruszać się w obrębie domu. Zakres sprawowanej opieki sprowadza się do pomocy przy ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków oraz ich podawaniu, pomocy przy czynnościach higienicznych, zawożenia do lekarzy, robienia zakupów, prania, sprzątania, wymiany bielizny pościelowej. Wnioskodawca podał też, że jego dwie córki w miarę możliwości pomagają w opiece nad matką (pomoc przy ubieraniu, zmianę pieluch, przygotowywaniu i podaniu posiłków).

Wskazany przez wnioskodawcę zakres czynności, a także okoliczność pomagania przez córki nie świadczą o niemożności podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze czasowym. Żona wnioskodawcy nie jest osobą cały czas leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków czy przyjmowania lekarstw. Taki stan rzeczy wynika także z analizy karty oceny oraz wyjaśnień wnioskodawcy. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Charakter i zakres czynności wykonywanych przez wnioskodawcę składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej jego dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Czynności polegające m.in. na podawaniu leków nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu. Również wskazane przez wnioskodawcę czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej. Sprawowana opieka nad żoną nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy oraz przy wsparciu córek. Świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej jego organizacji, zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki. Na koniec organ odwoławczy zaznaczył, że fakt wcześniejszego pobierania przez wnioskodawcę specjalnego zasiłku opiekuńczego nie przesądza, że w niniejszej sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (albo ich niepodejmowaniem) a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajowo odrębnym świadczeniem opiekuńczym, a każdy kolejny wniosek inicjuje nową sprawę.

Pismem z dnia 14 marca 2023 r. T. N. złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) naruszenie art. 138 § 1 w zw. z art. 8 k.p.a. przez wydanie decyzji utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję organu, w sytuacji, w której organ odwoławczy stwierdził, iż organ pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygniecie na niekonstytucyjnej normie prawnej, a nadto przez przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia innej podstawy prawnej oraz faktycznej niż ta znajdująca się w decyzji organu pierwszej instancji; 2) naruszenie art. 17 u.ś.r. przez przyjęcie, iż możliwość podjęcia pracy zarobkowej jest przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy jak wynika z treści przepisów, a także orzecznictwa, ustaleniu podlega związek przyczynowo-skutkowy między brakiem/rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, a nie – jak przyjął organ odwoławczy "możliwością" – podjęcia takowej pracy; 3) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący może podjąć pracę zarobkową, podczas gdy jego pozostawanie bez zatrudnienia pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym ze stanem zdrowia żony i podyktowane jest koniecznością stałej opieki, co uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzję o utrzymaniu w mocy wydaje się wówczas, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. W przeciwnej sytuacji organ odwoławczy musi decyzję uchylić w całości lub w części. Za całkowicie sprzeczne z prawem i naruszające zaufanie do władzy publicznej należy uznać zatem działanie organu odwoławczego, który wydał decyzję o utrzymaniu w mocy mimo dostrzeżenia, że decyzja organu pierwszej instancji była wydana w oparciu o niekonstytucyjną normę. Skoro organ odwoławczy przyjął za podstawę rozstrzygnięcia "brak związku przyczynowo-skutkowego", a zagadnienie to nie było kwestionowane ani szerzej analizowane przez organ pierwszej instancji, to winien był orzec kasatoryjnie. Twierdzenie, że skarżący byłby w stanie podjąć pracę zarobkową w niepełnym wymiarze czasu, albowiem żona skarżącego jest w stanie zostać na kilka godzin dziennie sama jest oderwane od rzeczywistości i stanowi nadinterpretację. Specyfika choroby żony skarżącego polega na stale pogarszającym się stanie jej zdrowia. Zdolność chodzenia degraduje się w bardzo szybkim tempie. W związku z tym zdarzają się upadki, przewrócenia i utraty równowagi. Wówczas skarżący podnosi ją, odprowadza albo wykonuje inne niezbędne czynności. Jeśli skarżący przebywałby wówczas w pracy, to nie byłby w stanie w żaden sposób pomóc swojej żonie. Nie jest bowiem możliwe regularne zwalnianie się z pracy celem opieki nad żoną. Obecnie skarżący opuszcza dom na 1-2 godziny dla wykonania zakupów czy odwiezienia córek do szkoły, ale w tym czasie jest pod telefonem i gotów wrócić w każdej chwili. Przyjmowanie, że możliwość opuszczenia domu podczas sprawowania opieki jest równoznaczna z możliwością podjęcia pracy zarobkowej, jest absurdalne. Na koniec skarżący wskazał, że dostosowuje charakter opieki do aktualnych (powstających na bieżąco) potrzeb. Obecnie żona skarżącego oczekuje na badania rezonansem magnetycznym, które mają ostatecznie potwierdzić stopień zaawansowania choroby. Po ich wykonaniu lekarz prowadzący ma wydać opinię co do aktualnego stanu zdrowia. Opinię tę skarżący zobowiązał się niezwłocznie przedłożyć.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o oddalenie skargi i wskazało, że zarzut naruszenia art. 138 § 1 w zw. z art. 8 k.p.a. jest chybiony, albowiem art. 138 § 2 k.p.a. nie ma zastosowania, gdy materiał dowodowy wymagany do rozstrzygnięcia sprawy zostanie zgromadzony, a kwestią sporną będzie wyłącznie jego ocena. Przesłanki do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego muszą być spełnione łącznie. Sama okoliczność, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej oceny prawnej art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mogła końcowo doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, skoro organ odwoławczy nie jest związany oceną prawną i stanu faktycznego dokonaną przez organ pierwszej instancji.

Pismem z dnia 13 października 2023 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy radca prawny wskazał na zmianę stanu faktycznego spowodowaną upływem czasu i wniósł o przeprowadzenie dowodów z: (i) orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 2 sierpnia 2023 r., zgodnie z którym żona skarżącego jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 31 sierpnia 2026 r., (ii) przesłuchania asystentki rodziny, (iii) przesłuchania żony skarżącego, (iv) przesłuchania skarżącego. Nadto podniósł, że żona skarżącego wymaga stałej i ustawicznej opieki męża, a jej stan zdrowia pogorszył się w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego. Żona skarżącego nie porusza się sama, nie zrobi sobie herbaty, a w razie nieobecności męża oczekuje na jego powrót bez względu na uczucie głodu czy pragnienia. O zaspokojeniu podstawowych potrzeb żony skarżącego można byłoby więc mówić dopiero wtedy, gdyby opiekun przez cały czas przebywał z nią w domu, a jego ewentualne wyjścia nie przekraczałyby ciągiem dwóch godzin, co wyklucza podjęcie pracy na pół etatu. Żona skarżącego jest objęta rządowym programem leczenia SM i wymaga cotygodniowej obecności w szpitalu w celu przyjęcia leku, co zapewnia jej mąż. To, że brak zatrudnienia istnieje u skarżącego od lat, nie stoi na przeszkodzie przyjęciu związku przyczynowo-skutkowego. Z kolei ocena opieki przy równoczesnym stwierdzeniu braku współpracy ze strony osoby niepełnosprawnej wykracza poza ramy dopuszczalnej oceny w świetle art. 17 u.ś.r., bo celem tego przepisu jest zapewnienie godnej egzystencji opiekunowi i podopiecznej, a nie kontrola.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd w pełni podziela jednak stanowisko organu odwoławczego, a po części także organu pierwszej instancji, że nie zostały spełnione przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: 1) poczynione ustalenia nie potwierdzają, aby skarżący sprawował opiekę nad żoną w sposób należyty; 2) pomoc świadczona przez skarżącego żonie – zważywszy na jej charakter i zakres – nie uniemożliwia pracy; nie ma zatem związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącego a pomocą świadczoną żonie; na taki związek przyczynowy nie wskazuje też długotrwały brak aktywności zawodowej skarżącego.

Jak wynika z ustaleń poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego i omówionych w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, osoba wymagająca opieki "jest zaniedbana higienicznie, leży w brudnej, niekompletnej pościeli, jest nieuczesana. W domu panuje nieporządek, wszędzie pełno śmieci, pudeł, worków, butelek. Wszyscy domownicy bałaganią i nikomu się nie chce sprzątać. Rodzina nie gotuje obiadów (ponieważ nie mają kuchenki do gotowania), nie spożywa ich wspólnie, posiłki zamawiają na wynos lub kupują gotowe i odgrzewają korzystając z kuchni rodziców". Wprawdzie z twierdzeń asystenta rodziny wynika, że żona skarżącego nie chce przyjmować pomocy rodziny, nie chce ćwiczyć, nie wychodzi na spacery, ale – jak zasadnie wskazał organ pierwszej instancji – te trudności nie usprawiedliwiają zaniedbań w opiece i prowadzeniu gospodarstwa domowego przez skarżącego. W tym kontekście warto podkreślić, że organ pierwszej instancji, przed wydaniem decyzji, wskazał skarżącemu, że okoliczność należytego sprawowania opieki nad żoną nie została wykazana (pismo z dnia 14 grudnia 2022 r.) – mimo to skarżący do końca postępowania tej okoliczności nie wykazał. Już to, w ocenie Sądu, stanowiło przeszkodę do wydania decyzji pozytywnej, przyznającej skarżącemu wnioskowane świadczenie.

W świetle zebranego materiału dowodowego zakres czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach opieki nad żoną obejmuje pomoc przy ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków oraz ich podawaniu, pomoc przy czynnościach higienicznych, zawożenie do lekarzy, robienie zakupów, pranie, sprzątanie, wymianę bielizny pościelowej. Córki skarżącego w miarę możliwości pomagają w tych czynnościach. Abstrahując od omówionej wyżej kwestii należytego wykonywania odnośnych czynności, podzielić należy ocenę organu odwoławczego, że mają one zasadniczo charakter typowych czynności codziennych i mogą być łączone z pracą (nie implikują konieczności rezygnacji z pracy). W tym kontekście organ odwoławczy trafnie podkreślił też, że wprawdzie z karty oceny M. N. sporządzonej w dniu 6 grudnia 2022 r. przez pielęgniarkę Podstawowej Opieki Zdrowotnej wg skali Barthel wynika, iż wymaga ona pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej, ale zarazem skarżący oświadczył (oświadczenie z dnia 5 grudnia 2022 ) r., że jego żona może zostać sama bez opieki przez kilka godzin dziennie; M. N. samodzielnie spożywa posiłki, sama myje zęby, sama się czesze; jest w stanie samodzielnie poruszać się w obrębie domu.

Podkreślić należy, że z punktu widzenia legalnościowej oceny zaskarżonej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym liczy się stan faktyczny istniejący w czasie orzekania przez organy administracji, toteż ewentualne późniejsze pogorszenie się stanu zdrowia M. N. nie może mieć wpływu na tę ocenę. Stąd też w założeniu nie mogły mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej twierdzenia skarżącego wskazujące na to, że do takiego następczego pogorszenia się stanu zdrowia M. N. doszło, tudzież dokumenty sporządzone po wydaniu zaskarżonej decyzji, zrelatywizowane do obecnego stanu zdrowia żony skarżącego.

W ocenie Sądu, na związek przyczynowy między pozostawaniem skarżącego bez pracy a sprawowaną opieką nad żoną nie wskazuje też – wynikający z akt (w szczególności z zaświadczeń z dnia 13 grudnia 2022 r.) – niemal całkowity brak wcześniejszej aktywności zawodowej skarżącego. Na rozprawie skarżący wprawdzie wyjaśniał, że podejmował zatrudnienie za granicą względnie bez umowy o pracę, ale twierdzenia te mają charakter ogólny, dotyczą bliżej nieokreślonego okresu i nie zostały nawet uprawdopodobnione. Tak czy inaczej można stwierdzić, że zebrany materiał dowodowy nie wskazuje, by w kwestii aktywności zawodowej skarżącego na przestrzeni lat doszło do istotnej zmiany, w szczególności zmiany, którą można by temporalnie łączyć z zaistnieniem potrzeby opieki nad żoną.

Organ ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 i 1a ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze. Dodać należy, że organ odwoławczy miał pełne podstawy do wydania decyzji merytorycznej. Organ pierwszej instancji zgromadził wystarczający materiał dowodowy, co więcej, odniósł się także do istotnych kwestii, w tym kwestii należytego sprawowania opieki, kwestii zakresu wykonywanych przez skarżącego czynności, kwestii dotychczasowej aktywności zawodowej skarżącego. W tym miejscu wypada też raz jeszcze zaznaczyć, że z punktu widzenia legalnościowej oceny zaskarżonej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym liczy się stan faktyczny istniejący w czasie orzekania przez organy administracji, toteż ewentualne późniejsze pogorszenie się stanu zdrowia M. N. nie może mieć wpływu na tę ocenę.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.