Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 376/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 21 maja 2024 r. nr 406.467.XI/E-5/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 21 maja 2024 r. nr 406.467/XI/E-5/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Krynek z 11 kwietnia 2024 r. nr OPS.81821-15/24 w przedmiocie odmowy przyznania J. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 13 marca 2024 r. J. R. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną Z. R. Przedłożył decyzję Starosty S. z 29 lutego 2024 r. o uznaniu go z dniem 28 lutego 2024 r. za osobę bezrobotną.

W dniu 22 marca 2024 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, że nie ma żadnych wątpliwości co do okoliczności sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad żoną. Oboje utrzymują się obecnie tylko z emerytury żony oraz z przysługującego od 1 lutego 2024 r. dodatku pielęgnacyjnego. Skarżący oświadczył, że zrezygnował z pracy od 16 stycznia 2024r., wcześniej pracował w Niemczech jako kierowca. Przed rozwiązaniem umowy o pracę przebywał na urlopie bezpłatnym przez okres 2 miesięcy, w tym czasie sprawował opiekę nad żoną. Do wywiadu dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Z. R. z [...] lutego 2024 r., ze wskazaniem, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 31 stycznia 2024 r., tj. od daty złożenia wniosku o jego ustalenie.

Decyzją z 11 kwietnia 2024 r. Burmistrz odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak podstawę decyzji wskazał art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, dalej: u.ś.w.) w zw. z art. 17, art. 20, art. 24 ust. 2a i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.).

Burmistrz podkreślił, że w myśl art. 63 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji." Natomiast art. 24 ust. 2a u.ś.r. mówi, że "jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności".

Organ I instancji wskazał, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 31 stycznia 2024 r. Ponadto wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony w 2024 r., tj. 31 stycznia 2024 r. Wobec powyższego osoba wymagająca opieki nie spełniała warunków do świadczenia pielęgnacyjnego przed 31 grudnia 2023 r., ponieważ nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co świadczy o tym, że w rozpatrywanym przypadku nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe. Ponadto skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną, jednak zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od 16 stycznia 2024 r. Organ wskazał, że nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe.

Odwołanie wniósł skarżący. Zarzucił naruszenie art. 17 u.ś.r. przez jego zastosowanie, bowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04 utracił on moc z dniem 30 grudnia 2005 r. Powołany przez organ art. 20 u.ś.r. natomiast dotyczy osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Nie powołano się na podstawę prawną odmawiającą świadczenia. Wnioskodawca szeroko opisał swoją sytuację. Wskazał, że niepełnosprawność żony powstała 19 grudnia 2023 r., co wynika z treści orzeczenia, 31 stycznia 2024 r. został złożony wniosek do Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności, który wydał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności [...] lutego 2024 r. Skarżący wyjaśnił, że był zatrudniony na terenie Niemiec, rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło 16 stycznia 2024 r. Natomiast w okresie od 19 listopada 2023 r. do 15 stycznia 2024 r. przebywał na bezpłatnym urlopie z tytułu opieki nad żoną, która nie radziła sobie z czynnościami codziennymi. Decyzja Burmistrza jest błędna, gdyż wydana została na podstawie przepisu, który Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznany został za niekonstytucyjny. Skarżący wskazał na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12, którym to sąd uznał, że po stronie współmałżonka osoby niepełnosprawnej istnieje prawo do uzyskania, z tytułu sprawowanej opieki, świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżoną decyzją z 21 maja 2024 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podkreśliło, że w toku postępowania zmianie uległ stan prawny. Od 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która treścią art. 43 pkt 4 nadała nowe brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – w zakresie instytucji świadczenia pielęgnacyjnego. Obecnie, od 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie z tytułu opieki nad osobą do ukończenia 18 roku życia. Z kolei w art. 63 ust.1 u.ś.w. postanowiono, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Prawo do świadczeń rodzinnych, zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 ustawy, ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony został 13 marca 2024 r. Niepełnosprawność Z. R. istnieje od 19 grudnia 2023 r., jednak z uwagi na fakt pozostawania wnioskodawcy w zatrudnieniu do 16 stycznia 2024 r., nie mógł on nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawna żoną. Wprawdzie wskazał on, że w okresie od 19 listopada 2023 r. do 15 stycznia 2024 r. przebywał na urlopie bezpłatnym z uwagi na stan zdrowia żony, jednak formalnie był nadal zatrudniony.

Dalej Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Wprawdzie niepełnosprawność Z. R. istnieje od 19 grudnia 2023 r., jednak z punktu widzenia ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sprawie nie wypełniono wszystkich koniecznych warunków do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Strona na 31 grudnia 2023 r. pozostawała w zatrudnieniu. Zdaniem SKO, w przedmiotowej sprawie brak jest możliwości jej rozpatrzenia z zastosowaniem art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z przepisami obowiązującymi do 31 grudnia 2023 r., gdyż na 31 grudnia 2023 r. po stronie wnioskodawcy nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję wywiódł J. R. Wywiódł, że na dzień 31 grudnia 2023 r. był zatrudniony, ale przebywał na urlopie bezpłatnym i nie miał żadnych dochodów od 19 listopada 2023 r. do 15 stycznia 2024 r. Skarżący opiekował się żoną między pobytami w szpitalach (17 - 25 października 2023 r. Szpital Miejski w B., 25 października – 14 listopada 2023 r. Uniwersytecki Szpital Kliniczny, 12 – 28 grudnia 2023 r. B. Centrum Onkologii, 18-23 stycznia 2024 r. B. Centrum Onkologii). Podkreślił, że rezygnacja z pracy byłaby nieprzemyślana, bowiem rokowania leczenia były nieznane, nieznany był stopień niepełnosprawności żony. Dla skarżącego najważniejsze było jej zdrowie, nie myślał o orzeczeniach o stanie zdrowia ani o świadczeniach.

Skarżący od 16 stycznia 2024 r. rozwiązał umowę o pracę, nadal opiekuje się żoną. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest z [...] lutego 2024 r. z wpisem, że niepełnosprawność istnieje od 19 grudnia 2023 r. Do skargi skarżący dołączył także orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Białymstoku z 27 lutego 2024 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji od 25 października 2023 r. Skarżący uważa, że został potraktowany niesprawiedliwie przez organy. Po 19 listopada 2023 r. nie miał żadnych dochodów. Już w czasie bezpłatnego urlopu wykonywał wszystkie czynności domowe i przygotowywał kroplówki żywienia pozajelitowego oraz nawadniające i podłączał je. Skarżący podkreślił, że niepełnosprawność istnieje od 19 grudnia 2023 r., a wniosek o świadczenie złożył 13 marca 2024 r., a zatem przed upływem 3 miesięcy wskazanych w art. 24 ust. 2 u.ś.r. W dniu złożenia wniosku nie był zatrudniony, dlatego uważa, że wypełnił warunki do nabycia świadczenia. Dodatkowo zaznaczył, że nie miał możliwości zapoznania się z aktami sprawy i złożenia dodatkowych wyjaśnień, gdyż nie został powiadomiony. Do skargi dołączył orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 27 lutego 2024 r., w którym ustalono, że żona skarżącego jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 28 lutego 2025 r., data powstania tej niezdolności to 25 października 2023 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Doprecyzowało, że z uwagi na pozostawanie wnioskodawcy w dniu 31 grudnia 2023 r. w zatrudnieniu, brak było podstaw prawnych do zastosowania w sprawie przepisów w zakresie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

W rozszerzeniu skargi pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie:

- art. 7a § 1 k.p.a. przez nieprawidłowe zastosowanie i nierozstrzygnięcie istotnych wątpliwości dotyczących urlopu bezpłatnego,

- art. 10 § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie i uniemożliwienie skarżącemu zapoznania się z materiałem dowodowym,

- art. 3 pkt 22 u.ś.r. przez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że skarżący wykonuje pracę zarobkową i pozostaje w stosunku pracy, pomimo tego że przebywał on na urlopie bezpłatnym,

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia.

W uzasadnieniu pełnomocnik powołał orzecznictwo Sądu Najwyższego, z którego wynika, że urlop bezpłatny jest okresem, w którym mimo trwania stosunku pracy ulegają zawieszeniu wzajemne obowiązki i uprawnienia stron tego stosunku oraz orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych, z którego wynika, że przebywanie na urlopie bezpłatnym osoby występującej o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego wypełnia przesłankę rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Wykonując zarządzenie z 6 sierpnia 2024 r. zwrócono się do pełnomocnika skarżącego z wezwaniem o przedstawienie informacji o dacie złożenia wniosku do ZUS, w wyniku którego doszło do wydania załączonego do skargi orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 27 lutego 2024 r.

W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego, jako datę złożenia wniosku wskazał 8 lutego 2024 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kwestie związane z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną uregulowane zostały w art. 17 u.ś.r. Przy czym z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym, która zmieniła brzmienie m.in. art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W myśl art. 17 ust. 1 obowiązującego do dia 31 grudnia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 390), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Obecne brzmienie przepisu stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział zatem, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W konsekwencji przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a) u.ś.w. zmieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Zatem aby ocenić jakie przepisy miały zastosowanie w sprawie należało ustalić kiedy w sytuacji skarżącego powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i czy możliwe było zastosowanie przepisów w brzmieniu sprzed nowelizacji. Skarżący bowiem, mimo że z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpił 13 marca 2024 r. wskazał, że niepełnosprawność jego żony, zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z .. lutego 2024 r., istnieje od 19 grudnia 2023 r. W takiej należało rozważyć czy zastosowanie mogły mieć przepisy względniejsze, czyli art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., który nie wprowadzał wymogu, aby o świadczenie pielęgnacyjne mogły ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a także osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Oznacza to, że dopiero złożenie wniosku inicjuje postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast, z przepisu art. 24 ust. 2a u.ś.r. wynika, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Z powyższego wynika zatem, że rozwiązanie przewidziane w art. 24 ust. 2a u.ś.r. umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności lub o jej stopniu, mającym charakter prejudycjalny dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Jednak skorzystanie z dobrodziejstwa tego unormowania jest obwarowane wystąpieniem przez osobę ubiegającą się o świadczenie ze stosownym wnioskiem do organu pomocowego o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności - w ściśle określonym terminie - tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i spełnianie przesłanek do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.) ustawodawca sprecyzował tzw. przesłanki pozytywne warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: niepodejmowanie zatrudnienia lub faktyczna rezygnacja z wykonywanej dotychczas pracy, jeżeli takie działanie ma na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - w rozpoznawanej sprawie niepełnosprawną żoną.

Skarżący wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wniósł 31 stycznia 2024 r., a z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] lutego 2024 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do Sprawa Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że ustalony, znaczny, stopień niepełnosprawności datuje się od 31 stycznia 2024 r. W kontekście art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie ma znaczenia data samego istnienia niepełnosprawności (od 19 grudnia 2023 r.), a istotne jest od kiedy żona skarżącego została uznana za niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Jednak zgodnie z zawartą w art. 3 pkt 21 u.ś.r. definicją, ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, zgodnie z którym wyrok sądu pracy i ubezpieczeń społecznych rozstrzygający o przyznaniu świadczenia, do którego prawo zostało uzależnione od całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, należy traktować jak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyroki z z 9 października 2007 r., sygn. I OSK 15/07; z 16 marca 2016 r., sygn. IV SA/Po 944/15, z 27 października 2021 r., sygn. II SA/Bd 920/21, z 19 października 2023 r., sygn. II SA/Rz 3/23, orzecenia.nsa.gov.pl). Analogicznie należy zatem traktować orzeczenie wydane na wniosek o przyznanie świadczenia, do którego prawo zostało uzależnione od całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji oraz wniosek o takie świadczenie.

Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem ust. 4.

Przyznanie więc żonie skarżącego (która nie ukończyła 75 lat życia) prawa do dodatku pielęgnacyjnego, wiązało się z uprzednim rozstrzygnięciem zaistnienia przesłanki warunkującej prawo do tego świadczenia, którą stanowiła całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji, orzeczeniem z dnia 27 lutego 2024 r. W tych okolicznościach, należało więc, przy ocenie spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego, uwzględnić ww. orzeczenie oraz datę złożenia wniosku, na podstawie którego zostało wydane, również dla oceny możliwości zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r.

U.ś.r. nie reguluje sytuacji, gdy składający wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego posługuje się orzeczeniami o niepełnosprawności wydanymi przez różne organy do tego uprawnione, zarówno w kontekście okresu na jaki przyznawane jest świadczenie, jak i zachowania terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zdaniem sądu należało rozważyć także taką sytuację, bowiem wnioskodawca może odwoływać się do tego orzeczenia, które gwarantuje mu przyznanie świadczenia za dłuższy okres (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 3 grudnia 2020 r., sygn. II SA/Go 698/20), a także do każdego z nich osobno w odniesieniu do daty początkowej stwierdzenia stopnia niepełnosprawności i osobno daty końcowej obowiązywania orzeczenia.

Skarżący do skargi załączył orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 27 lutego 2024 r., w którym ustalono, że Z. R. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 28 lutego 2025 r., a jako datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji wskazano 25 października 2023 r. W celu ustalenia jednak daty złożenia wniosku o wydanie powyższego orzeczenia sąd zwrócił się do pełnomocnika skarżącego z wezwaniem o przedstawienie informacji o dacie złożenia wniosku do ZUS, w wyniku którego doszło do wydania załączonego do skargi orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 27 lutego 2024 r. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego jak datę złożenia wniosku 8 lutego 2024 r., była to zatem data nawet późniejsza niż data złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności z 31 stycznia 2024 r.

W kontekście powyższych rozważań sąd ustalił, że osoba wymagająca opieki nie spełniała warunków do świadczenia pielęgnacyjnego przed 31 grudnia 2023 r., co świadczy o tym, że w rozpatrywanym przypadku nie mają zastosowania przepisy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

W realiach niniejszej sprawy, co do zasady, skoro skarżący złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną z zachowaniem terminu, o którym mowa w przepisie art. 24 ust. 2a u.ś.r., to nabywa prawo do tego świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Istotne jest jednak, że może to nastąpić dopiero po spełnieniu wszystkich warunków do przyznania świadczenia, w tym warunku – wynikającego z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika natomiast z przedstawionego stanu faktycznego sprawy w stosunku do żony skarżącego orzeczono stopień niepełnosprawności w stopniu znacznym – najwcześniej od 31 stycznia 2024 r., zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] lutego 2024 r. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dopiero po spełnieniu tego warunku – od daty ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności zaopiekowanego.

Z powyższego wynika, że w sprawie zastosowanie miał art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., który poza dotychczasowymi przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którymi są: niepodejmowanie zatrudnienia lub faktyczna rezygnacja z wykonywanej dotychczas pracy, jeżeli takie działanie ma na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wprowadził dodatkową przesłankę, zgodnie z którą o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, że żona skarżącego Z. R. urodziła się [...] maja 1962 r., zatem w chwili składania przez skarżącego wniosku z [...] marca 2024 r. miała 61 lat.

W istocie można zgodzić się ze skarżącym, że organy nie przeprowadziły tak obszernej analizy, jak uczynił to sąd, mogły dokładniej wyjaśnić motywy swoich decyzji, jednak wydane decyzje, co do zasady, są prawidłowe.

W świetle powyższej analizy nie mogą mieć znaczenia rozważania dotyczące pozostawania bądź nie przez skarżącego w zatrudnieniu. Jednak celem dokładnego wyjaśnienia wątpliwości i odmiennych stanowisk organu oraz skarżącego, sąd postanowił na marginesie odnieść się do zaistniałych w tym zakresie wątpliwości.

W art. 3 pkt 22 u.ś.r. zdefiniowano pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Stwierdzono w nim, że jest to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W realiach przedmiotowej sprawy skarżący pozostawał w stosunku pracy, choć korzystał z urlopu bezpłatnego.

W świetle art. 174 § 2 Kodeksu pracy (dalej: k.p.) okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Zatem urlop bezpłatny jest okresem, w którym mimo trwania stosunku pracy, ulegają zawieszeniu wzajemne obowiązki i uprawnienia stron tego stosunku (świadczenie pracy oraz wypłata wynagrodzenia) (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2009 r. sygn. II PK 111/08, LEX nr 738348). Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1867/15, wskazując, że: "(...) zarówno w przypadku korzystania z urlopu bezpłatnego, jak i urlopu wychowawczego, osoba uprawniona rezygnuje z wykonywania pracy świadczonej w ramach stosunku pracy (...) i nie otrzymuje wynagrodzenia." Naczelny Sąd Administracyjny, aktualnie, w odniesieniu do urlopu wychowawczego zweryfikował powyższe stanowisko i obecnie wskazuje, że w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, a tym samym korzystanie z urlopu wychowawczego nie stanowi rezygnacji z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 19 marca 2024 r., sygn. I OSK 351/23). Jednak w zakresie urlopu bezpłatnego stanowisko orzecznictwa pozostaje niezmienne. Zatem choć pracownik przebywający na urlopie bezpłatnym formalnie pozostaje w stosunku pracy, to w istocie okres jego urlopu jawi się jako przerwa w zatrudnieniu.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego uniemożliwiania zapoznania się z aktami sprawy i złożenia dodatkowych wyjaśnień, gdyż nie został o tym powiadomiony, wskazać należy, że zarzut ten jest bezzasadny. W aktach administracyjnych znajduje się zawiadomienie z 3 kwietnia 2024 r. o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia, co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. Skarżącego poinformowano także, że ma prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. oraz wskazano, że akta sprawy dostępne są w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej ul. [...] w K. w pokoju nr [...] we wskazanych godzinach. Skarżący potwierdził otrzymanie powyższego zawiadomienia 3 kwietnia 2024 r. własnoręcznym podpisem. Nieskorzystanie z tego uprawnienia przez skarżącego w żaden sposób nie było zawinione przez organ.

Podsumowując świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane, bowiem nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzasadniające wydanie decyzji pozytywnej. Ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Natomiast żona skarżącego urodziła się 12 maja 1962 r., zatem w chwili składania przez skarżącego wniosku z 13 marca 2024 r. miała 61 lat. Nadto prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r., gdyż znaczny stopień niepełnosprawności skarżącej (w rozumieniu u.ś.r.) powstał najwcześniej 31 stycznia 2024 r. (na skutek wniosku złożonego w tej samej dacie), a wniosek o to świadczenie złożono 13 marca 2024r.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) orzeczono jak w sentencji.