Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 150/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 usr. 1 i ust. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk,, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Wójt Gminy P., działając na podstawie art. 104 i art. 130 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.) przy uwzględnieniu orzeczenia o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. przyznał A. N. (dalej strona, skarżąca) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na K. G. w okresie od 1 lutego 2017 r. do 29 lutego 2020 r. w kwocie 1.406,00 zł miesięcznie, uznając, że spełnione zostały warunki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania tego świadczenia.

Decyzja ta została zmieniona decyzją z dnia [...] r. w zakresie wysokości przyznanego świadczenia od dnia 1 stycznia 2018 r. - tj. w kwocie 1.477,00 zł miesięcznie.

W związku z wnioskiem Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...] r., przywołując w podstawie prawnej art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 §1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdziło nieważność wymienionej powyżej ostatecznej decyzji nr [...] z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem – K. G.

W uzasadnieniu, po przywołaniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczącego nieważności decyzji oraz przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17), Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji orzekając decyzją z dnia [...] r. o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko rażąco naruszył wymieniony przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podkreśliło, że przedmiotowe świadczenie przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, podczas gdy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. zaliczając dziecko strony do osób niepełnosprawnych w punkcie 7 nie wskazuje konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Tym samym organ pierwszej instancji wydał swoją decyzję z rażącym naruszeniem prawa.

W związku z wydaniem powyżej decyzji przez Kolegium, Wójt Gminy P. rozpatrując ponownie wniosek skarżącej z marca 2017 r., decyzją z dnia [...] r. orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzając w uzasadnieniu, iż skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania przedmiotowego świadczenia, w związku orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r., gdzie nie stwierdzono w pkt 7 konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a to uniemożliwia uznanie skarżącej za spełniającą przesłanki przyznania świadczenia określone w art. 17 ustawy.

W konsekwencji powyższego Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] r., przywołując w podstawie prawnej art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17 ust. 1, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2018r., poz. 2220) uznał, że kwota świadczenia wypłacona w okresie od 1 lutego 2017 r. do 30 listopada 2018 r. w wysokości 31.713,00 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem pielęgnacyjnym oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu wymienionej powyżej kwoty, wskazując numer kontra bankowego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. W uzasadnieniu powtórzył przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych odwołując się do ustaleń poczynionych przez organy wydające wymienione powyżej decyzje. Wyjaśnił, że wobec braku, w pkt 7 przedstawionego w sprawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r., zapisu o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, skarżąca nie spełniła przesłanek uprawniających do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Stąd też wobec stwierdzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nieważności decyzji Wójta Gminy P. z dnia [...] r., a także wobec decyzji tegoż Wójta z dnia z dnia [...] r. odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, należało świadczenie pobierane przez skarżącą w okresie od lutego 2017 do listopada 2018 r. uznać za nienależnie pobrane. Wynika to, w ocenie organu, z treści art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy pranej lub z rażącym naruszeniem prawa (...). Natomiast na mocy art. 30 ust. 7 tej ustawy nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, iż w jej ocenie świadczenie pielęgnacyjne było, nie tyle nienależnie pobrane, ile nienależnie wypłacone. Wyjaśniła, iż w dniu 17 marca 2017 r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej komplet dokumentów, w tym orzeczenie o niepełnosprawności syna. Nie miała świadomości, że zostało one zmienione w pkt 7, tym bardziej, że organ na jego podstawie decyzją z dnia [...] r. przyznał jej wnioskowane świadczenie. Przyznane środki przeznaczyła na rehabilitację i leczenie syna, więc nie można uznać, że nastąpiło wzbogacenie (art. 409 Kodeksu cywilnego). Nadto z orzeczenia Powiatowego Zespołu z dnia [...] r. wynika, że syn jest niepełnosprawny od urodzenia i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając na uwadze to, że w kontynuacji orzeczenia o niepełnosprawności syna, która istnieje od urodzenia wskazano w pkt 7 na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, a także wobec nie zatajenia żadnych znanych jej faktów i okoliczności, nie zgadza się z orzeczeniem o zwrocie świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, przytaczając w uzasadnieniu argumentację zbieżną ze stanowiskiem organu pierwszej instancji. Odwołując się do art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium podkreśliło, że treść tego przepisu jest jednoznaczna. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie nienależne. Ustawodawca nie określił w nim żadnych dodatkowych przesłanek. Dlatego brak świadomości strony o braku podstaw do pobierania świadczenia, sposób wydatkowania otrzymanych środków, brak zatajenia faktów i dokumentów oraz wreszcie późniejsze otrzymanie orzeczenia syna o niepełnosprawności nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia odwołania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium i umorzenie jej nienależnie wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniła, że w orzeczeniu o niepełnosprawności syna przedstawionym w 2017 r. w pkt 7 stwierdzono, że syn nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W jej ocenie był to błąd Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, którego jednak nie zauważyła. Gdy wystąpiła o nowe orzeczenie po zauważeniu tego błędu, w nowym orzeczeniu z dnia [...] r. w pkt 7 potwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Mimo to organ pierwszej instancji wydał decyzję o nienależenie pobranym świadczeniu, a organ odwoławczy utrzymał ją w mocy.

Skarżąca stwierdziła, że nie zgadza się z wydanymi w sprawie decyzjami. Podniosła, że świadczenie pielęgnacyjne zostało jej przyznane, chociaż zgodnie z art. 17 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie miała do niego wtedy prawa, o czym jednak wówczas nie wiedziała. Wskazała, że jej syn jest dzieckiem niepełnosprawnym od urodzenia. Z tego powodu od [...] r,. nie podejmuje zatrudnienia, gdyż syn wymaga stałej opieki. Od 2015 r. do 31 stycznia 2017 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne, a w dniu 17 marca 2017 r. wystąpiła o jego kontynuację, przedkładając nowe orzeczenie o niepełnosprawności syna. Nie była świadoma, że zostało ono zmienione w pkt 7. Wypłacone świadczenie przeznaczyła na rehabilitację i leczenie syna. Odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wskazała, że nienależnie pobrane świadczenie to "świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania)". Dodała też, że przyjmuje się, iż obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2019 r., poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi przez sąd następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. powołanej powyżej ustawy)

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenia" to m.in. świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania

W niniejszej sprawie organ odwoławczy stwierdził nieważność decyzji przyznającej skarżącej świadczenia pielęgnacyjne, z powodu rażącego naruszenia prawa - tzn. wydania decyzji przyznającej świadczenie pomimo braku spełnienia przesłanek do jego przyznania, w oparciu o orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r., w którym to orzeczeniu w punkcie 7 stwierdzono, iż badany syn skarżącej nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W konsekwencji tej decyzji organ wydał następnie zaskarżoną decyzję stwierdzającą, że świadczenia pobrane na podstawie nieważnej decyzji są świadczeniami nienależnie pobranymi i orzekł o ich zwrocie.

Decyzja ta, w ocenie składu orzekającego jest wadliwa.

Zdaniem Sądu, okoliczność, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w związku z uchyleniem decyzji przyznającej świadczenie i odmową przyznania świadczenia, nie zwalniało organu z obowiązku dokonania oceny, czy skarżąca miała świadomość, że domaga się świadczenia, które się jej nie należy.

Instytucja świadczenia nienależnie pobranego, została uregulowana w przytoczonym wyżej przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stanowi on, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym wykładni tego przepisu podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 30 ust. 1 omawianej ustawy wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 751/16).

W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestia winy osoby pobierającej świadczenie wychowawcze bądź ubiegającej się o to świadczenie powinna być uwzględniana w każdym z przypadków wymienionych w przepisie art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy.

Wprawdzie przyjmuje się, że w przypadku "świadczenia nienależnie pobranego", o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy, nie jest ono uzależnione od winy osoby, która pobrała to świadczenie, inaczej niż w przypadkach wymienionych w art. 30 ust. 2, lecz zależy wyłącznie od wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji je przyznającej, skoro od początku ono nie przysługiwało, to jednak Sąd w składzie niniejszym tego stanowiska nie podziela. Omawiany przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy jako "nienależnie pobrane świadczenie" określa "świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". W ocenie Sądu, jednak i w tym przypadku ustawodawca posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a nie "świadczenia nienależnego", stąd też przy ustalaniu - na podstawie tego przepisu - świadczenia nienależnie pobranego i orzekaniu o jego zwrocie, nie wystarczy samo stwierdzenie, że w związku z postępowaniem wznowieniowym bądź postępowaniem w przedmiocie stwierdzenia nieważności, została wyeliminowana decyzja przyznająca świadczenie, a więc że odpadła podstawa prawna przyznania świadczenia, ale konieczne jest też ustalenie, czy osoba, które świadczenie pobierała bądź ubiegała się o jego przyznanie, wiedziała, że świadczenie to jej nie przysługują. Nie można bowiem przyjąć, że racjonalny ustawodawca obejmuje pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a więc ocenianego subiektywnie, także "świadczenie nienależne" rozumiane obiektywnie, gdyż taka definicja byłaby wewnętrznie sprzeczna. Nie ulega wątpliwości, że postępowania nadzwyczajne (w przedmiocie wznowienia czy stwierdzenia nieważności), o których mowa w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 są prowadzone niezależnie od postępowania w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zwrotu tych świadczeń, a w postępowaniach tych kwestia świadomości osoby pobierającej świadczenia, że świadczenie jej się nie należy, nie jest badana. W postępowaniach tych organ ocenia tylko to, czy zachodzą podstawy wznowieniowe, wymienione w art. 145 bądź przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, o których mowa w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że gdy na skutek postępowań nadzwyczajnych odpadnie podstawa prawna przyznania świadczeń rodzinnych, tj. gdy zostanie wyeliminowana decyzja o przyznaniu tych świadczeń, to pobrane w takich sytuacjach świadczenie można zakwalifikować wyłącznie jako "świadczenie nienależne". Skoro jednak ustawodawca przewidział w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że zwrotowi podlega "świadczenie nienależnie pobrane", a nie "świadczenie nienależne", a jednocześnie jako "świadczenie nienależnie pobrane" w art. 30 ust. 2 pkt 4 tej ustawy potraktował także "świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność", to oznacza to, że w takim przypadku organ orzekając następnie o zwrocie świadczenia, powinien również badać, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy, a więc organ powinien oceniać winę strony.

Wykładnia art. 30 ust. 2 pozwalająca na różnicowanie "świadczeń nienależnie pobranych" według kryterium winy i w konsekwencji pozwalająca na orzekanie o zwrocie takich świadczeń w odniesieniu do części świadczeń w zależności od tego, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała, że ono się jej nie należy, a w innych przypadkach – (tj. w pkt 4) niezależnie od tej świadomości, naruszałoby również konstytucyjną zasadę równości. Ta sama okoliczność, w zależności od chwili jej wystąpienia, mogłaby bowiem stanowić albo podstawę stwierdzenie jej nieważności, albo ustalenia świadczenia nienależnie pobranego.

Przykładem takiej sytuacji jest sytuacja skarżącej w niniejszej sprawie, dotycząca przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przedłożonych przez nią w sprawie dokumentów. Okoliczność ta może być bowiem zarówno okolicznością mogącą stanowić przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniającą orzeczenie nienależnie pobranych świadczeń i ich zwrot, jak i podstawę stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenia jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego). Ta sama okoliczność w pierwszym wypadku byłaby uzależniona od świadomości strony co do prawa do świadczenia, zaś jako przesłanka stwierdzenia nieważności byłaby oceniana niezależnie od tej świadomości (winy) osoby pobierającej świadczenie.

W świetle powyższego, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie należało badać, czego organ nie uczynił, czy skarżąca pobierając sporne świadczenie pielęgnacyjne wiedziała o tym, że nie zachodzą przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Jak wynika z akt sprawy skarżąca przedstawiając w organie orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. ubiegała się o kontynuację świadczenia pielęgnacyjnego, które pobierała od 2015 r. w związku z opieką nad synem. Przedkładając wymagane w sprawie orzeczenie wypełniła, w jej ocenie, ciążące na niej obowiązki w zakresie przedłożenia wymaganych w sprawie dokumentów, a uzyskując pozytywną decyzję przyznającą jej wnioskowane świadczenie, nie miała świadomości, że świadczenie jej nie przysługuje. Zresztą organ przyznając decyzją z dnia [...] r. skarżącej wnioskowane świadczenie podobnie uznał, że skarżąca spełnia wszystkie wymagane przesłanki do jego uzyskania.

Można postawić zarzut, że to organ nie przeprowadził postępowania ze szczególną uwagą i starannością, doprowadzając w konsekwencji do wydania decyzji, podczas gdy nie zostały spełnione wymagane przesłanki. Zasadnie zatem skarżąca w skardze stwierdziła, że przedmiotowe świadczenie zostało jej niezależnie wypłacone. Jednak uchybienia organu w tym zakresie nie mogą powodować ujemnych skutków dla strony, która nie wprowadziła organu w błąd przedkładając wymagane w sprawie dokumenty dla przyznania jej kontynuacji pobieranego już świadczenia. Podnieść należy, że skarżąca działała w zaufaniu do działań pracowników organu. W związku z tym, orzekając obecnie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, organ powinien odnieść się do tych okoliczności, gdyż w razie stwierdzenia braku świadomości skarżącej, niemożliwe jest uznanie, że skarżąca pobrała "nienależnie" te świadczenia.

Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09 obowiązek zwrotu świadczenia nienależnego obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Zatem dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekła jak w sentencji.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni powyższe rozważania.