Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 493/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 października 2024 r. sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 lutego 2024 r. nr SKO Gd/5633/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej I. Z. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 lutego 2024 r. nr SKO Gd/5633/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 6 lipca 2023 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy Kościerzyna z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem –K. R.

Organ I instancji ustalił, że K. R. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kościerzynie z dnia 10 marca 2021 r. nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 listopada 2018 r. Orzeczenie zostało wydane do 31 marca 2024 r. Żona K. R., A. R. również została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 10 marca 2021 r. Orzeczenie zostało wydane do 31 marca 2024, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 listopada 2018 r.

I. Z. od 1 lipca 2023 r. nie pracuje zawodowo. Oświadczyła, że opieka nad ojcem polega na: robieniu zakupów, porannej toalecie, pomocy w ubieraniu, przygotowaniu i podawaniu śniadania i leków, mierzeniu ciśnienia i cukru, sprzątaniu mieszkania, wizyty u lekarza, realizowaniu recept, podawaniu obiadu, kawy (wspólne picie kawy), podwieczorku, przygotowywaniu kolacji oraz pomaganiu w przebieraniu w piżamę.

W sprawie przeprowadzony został wywiad środowiskowy. Wynika z niego, że K. R. mieszka z żoną A. R. Oboje małżonkowie są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, nie są w stanie pomagać sobie nawzajem. Skarżąca ojcem opiekuje się od 3 lat. W ostatnim czasie pomoc jest bardziej intensywna i zabierająca więcej czasu co nie pozwala jej na podjęcie pracy zawodowej. Pan K. i jego żona od dłuższego czasu nie wychodzą z domu (raz lub dwa razy w miesiącu), mieszkają na czwartym piętrze w bloku bez windy. K. R. samodzielnie korzysta z toalety, nie jest pampersowany, nie jest osobą stale leżącą, nie używa przedmiotów ortopedycznych, przygotowane dla niego posiłki i leki spożywa samodzielnie. Pracownik socjalny stwierdził, że I. Z. należycie, w sposób stały i osobisty opiekuje się ojcem dbając o jego codzienne potrzeby.

Wójt Gminy Kościerzyna uznał, że rozmiar sprawowanej przez skarżącą nad ojcem opieki nie wymusza na niej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Czynności wykonywane przy ojcu mogą być zorganizowane w ten sposób by umożliwiło to podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym zakresie czasu pracy. Czas poświęcony na czynności opiekuńcze nad ojcem zajmuje jedynie część dnia. Wobec tego Wójt Gminy Kościerzyna decyzją z dnia 7 września 2023 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, że nie zostały spełnione przesłanki pozytywne przyznania tego świadczenia wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.), dalej zwanej ustawą lub u.ś.r..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, że w sprawie nie istnieje bezpośredni i ścisły związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad ojcem.

Po pierwsze, strona nie zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu zapewnienia niezbędnej opieki niepełnosprawnemu ojcu, bowiem do połowy 2023 r. wykonywała pracę zarobkową, a jej ojciec osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym stał się w 2018 r., co wynika z orzeczenia o niepełnosprawności. Z dokumentów medycznych wynika, że w 2018 r. u niepełnosprawnego doszło do znaczącego pogorszenia się stanu zdrowia. Strona natomiast jeszcze przez ponad 2 lata wykonywała pracę zarobkową, co dowodzi, że była w stanie godzić opiekę nad ojcem z zarobkowaniem. W trakcie wywiadu środowiskowego wskazała wprawdzie, że ostatnimi czasy stan zdrowia ojca pogorszył się, jednak nie podała, na czym to pogorszenie się stanu zdrowia polegało i nie przedstawiła na tę okoliczność żadnych dowodów. Co więcej, stwierdzeniu strony przeczy znajdująca się w aktach sprawy ocena stanu K. R. w skali Barthel z sierpnia 2023 r., z której wynika, że nie wymaga on nieprzerwanej asysty opiekuna w codziennym funkcjonowaniu. W szczególności jest on w stanie samodzielnie przemieszczać się po powierzchniach płaskich i samodzielnie korzystać toalety. Przy innych czynnościach (przykładowo spożywanie posiłków, mycie, ubieranie się i rozbieranie) potrzebuje pewnej pomocy. Nie jest jednak tak, że jest całkowicie zdany na inną osobę. W ocenie Kolegium brak jest więc okoliczności potwierdzających, że strona w połowie 2023 r. zmuszona została zaprzestać pracy zarobkowej, bo jej ojciec znalazł się w takim stanie, że pogodzenie opieki nad nim z pracą stało się niemożliwe.

Po drugie, w przypadku strony nie ma mowy o niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu zapewnienia opieki niepełnosprawnemu ojcu, które nie może być skutkiem wyboru życiowego strony, a musi być konsekwencją sytuacji, w której strona nie ma wyboru, tzn. niepełnosprawny członek rodziny znajduje się w takim stanie, że tylko całkowite zaprzestanie aktywności zawodowej przez stronę zagwarantuje niepełnosprawnemu właściwą pomoc i opiekę w codziennym funkcjonowaniu. Okoliczności ustalone w niniejszej sprawie wskazują natomiast, że strona miałaby możliwość pogodzenia pracy zarobkowej z opieką nad ojcem. Na ocenę taką wpływa przede wszystkim przywołana wyżej ocena niepełnosprawnego w skali Barthel, z której wynika, że niepełnosprawny nie jest w stanie, w którym wymagałby wielogodzinnej, nieprzerwanej obecności opiekującej się nim osoby. Nadto załączony do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia opis dnia i wszystkich czynności wykonywanych w ramach opieki nad ojcem został tak skonstruowany, a wskazane w nim czynności tak rozciągnięte w czasie, by wskazywał na to, że strona spędza u ojca czas od 7.00 rano do 21.00 i zajmuje się wyłącznie świadczeniem mu pomocy i opieki. Tymczasem codziennej pomocy strony niepełnosprawny bezwzględnie wymaga przy myciu, zmianie ubrania, przy spożywaniu posiłków (choć nie jest to karmienie), być może przy mierzeniu poziomu cukru i ciśnienia. Z pewnością wymaga też wyręczenia przy wykonywaniu czynności związanych z prowadzeniem domu i organizowaniem procesu leczenia, czy też załatwianiem innych spraw wymagających wyjścia z domu. Nie wymaga prowadzenia do toalety, jak to wskazała strona, gdyż w ocenie stanu pacjenta w skali Barthel wskazano, że w zakresie przemieszczania się po powierzchniach płaskich i korzystania z toalety K. R. jest w pełni samodzielny. Niezrozumiałe jest więc twierdzenie, że tego rodzaju opieka uniemożliwia stronie podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Czynności wykonywane w ramach opieki można bowiem tak zorganizować, by nie kolidowały one z wykonywaniem pracy zarobkowej. W rezultacie, nawet jeśli strona rzeczywiście codziennie spędza u ojca czas od 7.00 do 21.00, to wynika to tylko i wyłącznie z jej osobistego wyboru, a nie z konieczności. Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, że strona nie podjęła próby pogodzenia opieki nad ojcem z pracą zarobkową, bowiem - jak zauważył pracownik socjalny, nie wystąpiła do ośrodka pomocy społecznej o pomoc dla osoby niepełnosprawnej. Tymczasem przy rozpatrzeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy mieć na względzie zasadę pomocniczości, zgodnie z którą pomoc Państwa na gruncie sprawy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, zarzucając im naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Organy orzekające w sprawie procedowały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323.), dalej jako "u.ś.r." lub "ustawa", w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r., w szczególności podstawę decyzji stanowił art. 17 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ponadto, w stanie prawnym obowiązującym w chwili składania wniosku o przedmiotowe świadczenie, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie żona K. R. – A. R. legitymuje się orzeczeniem zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności. Brak było więc przeszkód do tego, aby o świadczenie pielęgnacyjne ubiegała się córka K. R., mimo iż pozostaje on w związku małżeńskim.

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika natomiast, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania tej opieki (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA). Istotne jest przy tym, że omawiane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowane koniecznością sprawowania opieki.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś z innych przyczyn, leżących głównie po stronie wnioskodawcy, i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Dlatego też analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga ze strony organów dokonania oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze, znaczenie ma kwestia tego, kiedy opiekun zrezygnował z zatrudnienia i kiedy podjął się opieki, ewentualnie, czy zrezygnował z podjęcia nowego zatrudnienia (kontynuowania umowy zawartej na określony czas) ze względu na konieczność sprawowania tej opieki. Możliwa jest też sytuacja, że wnioskodawca od dłuższego czasu sprawuje opiekę i przez ten cały czas nie podejmował zatrudnienia, choć w tym wypadku konieczne jest zbadanie, czy w zdrowiu podopiecznego zaszły takie zmiany, które uzasadniały np. kilkuletnią bierność zawodową wnioskodawcy.

W rozważanym wypadku mamy do czynienia z sytuacją, w której ojciec wnioskodawczyni jest niepełnosprawny w stopniu znacznym od roku 2018 r., zaś strona zaprzestała zatrudnienia z początkiem lipca 2023 r. Z powyższego Kolegium wywiodło, że nie istnieje ścisły, bezpośredni związek między rezygnacją przez wnioskodawczynię z pracy, a sprawowaną opieką, w szczególności, że strona nie wykazała, aby w lipcu 2023 r. stan ojca nagle pogorszył się na tyle, iż konieczne było przejęcie przez nią całodobowej, pełnej opieki.

Odnosząc się do tej kwestii stwierdzić należy, że istotnie, w aktach brak jest dowodów (w szczególności dokumentacji medycznej), z których wynikałoby, że w lipcu 2023 r. stan ojca wnioskodawczyni pogorszył się na tyle, iż od tego momentu sprawowana nad nim opieka przybrała charakter osobisty i całodobowy. Nie ma jednak dowodów również na to, że jego stan zdrowia się polepszył. K. R. w momencie składania przez stronę wniosku miał 67 lat. Jak wynika z dokumentów medycznych oraz wywiadu środowiskowego, choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, niewydolność serca, jest po przebytym leczeniu raka prostaty, usunięciu nerki. Cierpi na zwyrodnienia kręgosłupa, stawów, bioder, kolan, otyłość. Ma trudności z poruszaniem się nawet w obrębie mieszkania. Fakt, że w lipcu 2023 r. nie doszło do nagłego załamania się stanu zdrowia ojca skarżącej nie oznacza, że nie miało miejsce stopniowe ograniczenie wydolności organizmu, nawet bez nagłych zdarzeń chorobowych. W związku z tym nie sposób się zgodzić z organem, że rezygnacja przez wnioskodawczynię z zatrudnienia nie miała związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Strona bowiem dotychczas starała się łączyć pracę z opieką, którą sprawowała już wcześniej, niemniej jednak w końcu okazało się to niemożliwe, zaś wnioskodawczyni nie powinna być "karana" przez organ za to, że próbowała łączyć te dwie sfery swojego życia przez jakiś czas. W takiej też sytuacji nie jest zasadne oczekiwanie wykazania pogorszenia stanu zdrowia podopiecznego, gdyż nie ulega wątpliwości, że stan osoby zmagającej się ze schorzeniami, jak ojciec wnioskodawczyni, permanentnie jest ciężki.

Po drugie, przy ocenie związku przyczynowo - skutkowego istotna jest ocena zakresu czynności, które osoba podopieczna jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może jednak wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, dostępne w CBOSA).

W niniejszej sprawie ustalono, że ojciec strony choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, niewydolność serca, jest po przebytym leczeniu raka prostaty, usunięciu nerki. Cierpi na zwyrodnienia kręgosłupa, stawów, bioder, kolan, otyłość. Ma trudności z poruszaniem się nawet w obrębie mieszkania. Ojciec zażywa liczne leki, których pomięcie lub błędne dawkowanie może mieć natychmiastowe negatywne skutki (np. insulina). W związku z tym, zdaniem Sądu, opieka nad tak schorowaną i ograniczoną w możliwości poruszania się osobą wymaga wyjątkowego zaangażowania i stałej obecności opiekuna. Organy jednak zupełnie pominęły fakt, że ograniczona możliwość poruszania się oraz pozostałe dolegliwości ojca, wpływają na jego samodzielność i możliwość pozostawienia ojca bez nadzoru.

Także czynności wykonywane przez skarżącą – czynności opiekuńcze, ale też czynności związane z codziennym funkcjonowaniem ojca wypełniają znaczną część dnia i stanowią konieczny element sprawowanej przez nią opieki. Fakt, że nie wszystkie podejmowane przez nią czynności związane są bezpośrednio z osobistą opieką nad chorym, nie wpływa na to, że są to czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osoby wymagającej opieki. Co więcej, choć nie jest to przedmiotem niniejszego postępowania, nie sposób pominąć, że jak wynika z wywiadu środowiskowego, nie tylko ojciec skarżącej ale też jego żona są osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi pomocy osoby drugiej i nie są w stanie pomagać sobie nawzajem. A. R. cierpi na zwyrodnienia kręgosłupa, nadciśnienie, cukrzycę, schorzenia serca, ma otwartą ranę nogi, cierpi na otyłość, ma trudności z poruszaniem się, nawet korzystanie z toalety jest dla niej dużym wysiłkiem. Skarżąca opiekuje się nie tylko swoim ojcem, ale również macochą. Jest to element stanu faktycznego, który też należy wziąć pod uwagę. Okoliczności te zostały pomięte przez organ, natomiast - zdaniem Sądu - mają istotne znaczenie dla oceny, czy skarżąca rzeczywiście dysponuje czasem – jak twierdzi Kolegium – aby podjąć zatrudnienie, kiedy nie wykonuje czynności stricte opiekuńczych przy ojcu.

Teza Kolegium, że pomimo niepełnosprawności, ojciec skarżącej jest osobą samodzielną w czynnościach dnia codziennego, stoi też w wyraźnej sprzeczności z treścią wywiadu środowiskowego, stanowiącego kluczowy dowód w zakresie stanu zdrowia podopiecznego i zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię. Pracownik socjalny wyraźnie wskazał, że konieczność zapewnienia opieki ojcu i jego żonie uniemożliwia wnioskodawczyni wykonywanie jakiegokolwiek zatrudnienia i że zasadne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko zatem Kolegium, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż ojciec skarżącej nie potrzebuje całodobowej opieki i może pozostawać sam, pozostaje w oczywistej sprzeczności z faktyczną treścią wywiadu środowiskowego. Stanowisko Kolegium co do możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia nie ma zatem oparcia w materiale dowodowym sprawy.

Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że opieka, jaką skarżąca sprawuje nad ojcem, jest opieką, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Za nietrafny Sąd uznał również argument Kolegium odwołujący się do konstytucyjnej zasady pomocniczości. Powołując się na tę zasadę Kolegium wywiodło, że strona nie podjęła próby pogodzenia opieki nad ojcem z pracą zarobkową, nie zwróciła się bowiem do ośrodka pomocy społecznej o pomoc dla osoby niepełnoprawnej. Stanowi to w istocie wprowadzenie dodatkowej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niewynikającej z ustawy, co jest niedopuszczalne (tak m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 marca 2023 r., II SA/Gd 756/22 i powołane w nim orzecznictwo). Kolegium winno było ograniczyć się do zbadania okoliczności odnoszących się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca. Nie było przy tym podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia ojcu skarżącej niezbędnej opieki. Organ nie jest upoważniony, by decydować za stronę, czy ma ona podjąć próbę pogodzenia pracy zawodowej ze sprawowaniem opieki nad ojcem dzięki np. skorzystaniu z usług opiekuńczych (finansowanych wszak również ze środków publicznych) czy rezygnuje z zatrudnienia aby pomoc taką świadczyć ojcu osobiście.

W konsekwencji Sąd uznał, że organ odmawiając przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że w jego ocenie dzięki skorzystaniu z usług profesjonalnego opiekuna skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie, w sytuacji, gdy bezspornie skarżąca takiego zatrudnienia podjąć nie może faktycznie sprawując opiekę nad niepełnoprawnym w stopniu znacznym ojcem, stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), poprzez wprowadzenie nieprzewidzianej ustawą przesłanki negatywnej przyznania świadczenia.

W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego opisanym powyżej. Przy czym Sąd stwierdził, że dostrzeżone wadliwości mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy, zgodnie z wiążącą na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023r., poz. 1935 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).