Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 541/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151;
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8 ust. 1; art. 39; art. 41 pkt 1;
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 października 2023 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 10 maja 2023 r., znak: SKO.41/2583/OS/2023 w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na zakup opału oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: Kolegium) decyzją z [...] maja 2023 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. W. (dalej także jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] marca 2023 r., znak: [...], odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na zakup opału.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 27 lutego 2023 r. skarżący wystąpił do Wójta Gminy [...] o przyznanie świadczenia na zakup opału. Pismem z 14 marca 2023 r. organ poinformował skarżącego o konieczności dostarczenia informacji o swojej sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Organ zaznaczył przy tym, że istotne znaczenie w rozpatrywaniu wniosku odgrywa dostarczenie faktur, rachunków za zakupione lekarstwa, czy inne ponoszone wydatki. Wnioskodawca został pouczony o możliwości odmowy przyznania świadczenia z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym.

Z uwagi na brak odpowiedzi skarżącego na wezwanie, organ dokonał niezbędnych ustaleń w zakresie jego sytuacji dochodowej, rodzinnej i mieszkaniowej w oparciu o dokumentację zgromadzoną w innych sprawach skarżącego. Na podstawie m.in. karty informacyjnej z 5 stycznia 2023 r., organ ustalił, że skarżący pozostaje z żoną w separacji sądowej i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Z. W. zajmuje dwa pomieszczenia: pokój i kuchnię. Przedpokój, łazienka i ganek są wspólnie użytkowane przez małżonków. W zakresie sytuacji mieszkaniowej odwołał się do oświadczeń z dnia 16 grudnia 2020 r. i z dnia 16 lutego 2021 r. W zakresie sytuacji zawodowej skarżący wskazał, że jest emerytem. Odnośnie do sytuacji zdrowotnej wyjaśnił, że posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 20 kwietnia 2022 r., którym został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji na czas określony do 30 kwietnia 2023 r. oraz orzeczenie z 15 września 2022 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z siedzibą w L., ustalające znaczny stopień niepełnosprawności. Swój stan zdrowia skarżący określił jako "pooperacyjny (CABG) i przedoperacyjny (nowotwór), badania gastrologiczne, pulmonolog, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca". Wskazał, że w grudniu 2022 r. na opłacenie opieki i pomocy wydał ok. 1.600 zł. Podkreślił też, że posiada zadłużenie w wysokości 2.550 zł.

Na podstawie decyzji ZUS z [...] marca 2022 r. oraz odcinka emerytury za listopad 2022 r., organ ustalił, że dochód Z. W. wynosi 1.974,42 zł miesięcznie. Na kwotę tę składa się emerytura w wysokości 1.217,98 zł netto, dodatek pielęgnacyjny w kwocie 256,44 zł oraz świadczenie uzupełniające w wysokości 500 zł. Emerytura wypłacana jest w kwocie pomniejszonej o 237,79 zł tytułem zajęcia komorniczego. Łącznie do dyspozycji Z. W. pozostaje miesięcznie kwota 1.736,63 zł.

Organ podniósł, że skarżący systematycznie widywany jest w środowisku robiąc wspólnie z żoną zakupy, jeżdżąc do lekarza, załatwiając nie tylko swoje sprawy w urzędzie ale również i żony. Za środki lokomocji służą mu rower i samochód. Z. W. ma prawo jazdy i sam prowadzi samochód.

Mając na względzie przekroczenie kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, organ uznał, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek celowy z art. 39 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej: u.p.s.), jednakże art. 41 pkt 1 tej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach przewiduje, że osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi. Przyznanie ewentualnej pomocy organy uzależniły zatem od uznania, że sytuacja skarżącego stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s.

Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy oraz brak udokumentowania przez skarżącego znacznych wydatków, które dawałaby podstawę do przyznania pomocy w trybie szczególnym, organ I instancji uznał, że nie można w żaden sposób wnioskować, że skarżący znalazł się w trudnej sytuacji. Dodał, że skarżący w celu zaspokojenia niektórych potrzeb bytowych powinien wykorzystywać własne zasoby, jakim jest m.in. przyznany dodatek węglowy w wysokości 3.000 zł. Organ podniósł także, że pomoc finansową w formie dodatku węglowego w wysokości 3.000 zł otrzymała także żona skarżącego, która wykorzystała możliwość zakupu węgla w cenie preferencyjnej. Organ podkreślił przy tym, że w budynku zamieszkałym przez skarżącego i jego żonę, prowadzącą oddzielne gospodarstwo domowe, jest użytkowany piec centralnego ogrzewania, który ogrzewa także pomieszczenia zajmowane przez skarżącego.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżący podniósł, że do wezwania z 14 marca 2023 r. nie załączono druków do wypełnienia. Podniósł, że dane zawarte w karcie informacyjnej z 5 stycznia 2023 r. są aktualne, z wyjątkiem wydatków ponoszonych na opiekę własną. Zaznaczył, że obecnie wynoszą 1200,00 zł miesięcznie, jednakże na tą okoliczność nie przedstawił żadnych dowodów. Wyliczył koszty węgla na sezon grzewczy 2022/2023 na kwotę 6.500,00 zł. Ponadto zarzucił, że nie ustalono jego sytuacji życiowej w tym stanu zdrowia na dzień wydania decyzji oraz nie ustalono dochodu.

Decyzją z [...] maja 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji dotyczące rozważenia przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s., jednocześnie wskazując, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ podniósł, że skarżący oraz jego żona otrzymali dodatki węglowe po 3.000 zł (razem 6.000 zł), które zostały wypłacone w grudniu 2022 r., a dodatkowo żona skarżącego skorzystała z zakupu węgla po preferencyjnej cenie.

W skardze wniesionej do Sądu skarżący podniósł, że w toku postępowania nie ustalono jego sytuacji życiowej. Zdaniem skarżącego organ błędnie powołał się na wniosek z 5 stycznia 2023 r., podczas gdy właściwym przedmiotem rozpoznania jest wniosek z 27 lutego 2023 r. Niezasadnie również, organy uznały, że razem z żoną mają jedno źródło ogrzewania, podczas gdy to żona, z którą jest w separacji, posiada kocioł na paliwo stałe do ogrzewania mieszkania, a skarżący tylko piecokuchnię. Ponadto stwierdził, że błędne są wyliczenia organu dotyczące możliwości zakupu opału za przyznany dodatek węglowy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Na wniosek organu i wobec niezgłoszenia sprzeciwu przez skarżącego sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Skarżący we wniosku z 27 lutego 2023 r. domagał się przyznania świadczenia pieniężnego na zakup opału. Wadliwe są przy tym twierdzenia skarżącego, że przedmiotem rozpoznania organu był wniosek z 5 stycznia 2023 r. Z tej daty pochodzi bowiem karta informacyjna złożona przez skarżącego, wykorzystana przez organ w celu ustalenia sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i mieszkaniowej skarżącego.

Wniosek skarżącego został prawidłowo zakwalifikowany jako wniosek o zasiłek celowy, który, w myśl art. 39 ust. 1 i u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie takiego świadczenia uzależnione jest od wysokości dochodu (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), który nie może przekroczyć kwoty kryterium dochodowego. W niniejszej sprawie, w dacie orzekania, w przypadku osoby samotnie gospodarującej (taką osobą jest skarżący), wynosiło ono 776 zł (stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. a/ rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej; Dz. U. poz. 1296).

W ocenie sądu niewadliwe są ustalenia organów w zakresie wysokości dochodu skarżącego. Z uwagi na brak współpracy skarżącego z organem, niezbędnym było wykorzystanie przez organ dokumentacji zgromadzonej w innych sprawach skarżącego. Ustalając dochód skarżącego organ wziął pod uwagę, najbardziej aktualne dane jakie posiadał, a więc: decyzję ZUS z [...] marca 2022 r. oraz odcinek emerytury za miesiąc listopad 2022 r. Na podstawie tych dokumentów ustalono, że dochód skarżącego stanowi kwota 1.474,42 zł na którą składa się emerytura w wysokości 1.217,98 zł, dodatek pielęgnacyjny w kwocie 256,44 zł miesięcznie i świadczenie uzupełniające w wysokości 500 zł miesięcznie, którego nie uwzględnia się w dochodzie. Emerytura jest pomniejszona o zajęcie komornicze w wysokości 23,79 zł, którego nie odlicza się od dochodu. Łącznie do dyspozycji skarżący ma 1.736,63 zł.

Mając na uwadze powyższe, organy prawidłowo stwierdziły, że nie ma podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s. Zasadnym było zatem w tej sytuacji rozważenie możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.

W świetle tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Decyzja wydawana na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. jest decyzją uznaniową. Ustawodawca pozostawił organowi ocenę, czy w danej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający udzielenie tej formy pomocy. Rozstrzygając w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego, organ musi zatem wziąć pod uwagę wszelkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej danej osoby, a także mieć na względzie zupełnie wyjątkowy charakter pomocy udzielanej na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., ponieważ beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy - ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom w sytuacji ograniczonych środków finansowych i znacznej liczby osób oczekujących na wsparcie wymaga zaistnienia absolutnie wyjątkowych okoliczności. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Chodzi o sytuacje drastyczne, dotkliwe w skutkach i głęboko ingerujące w plany życiowe osoby, wynikające ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (zob. wyrok NSA z 23 marca 2021 r., I OSK 269/20; CBOSA).

Za szczególne przypadki uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie zostały uznane: spłata zadłużenia, opłacenie rachunków za prąd czy gaz, brak środków na bieżące wydatki, uregulowanie opłat za pobyt w domu studenckim, zapłata kary za przejazd środkami komunikacji, a nawet zakup leków zażywanych w związku z przewlekłą chorobą. W wyroku z 19 lutego 2015 r., (sygn. I SA/Wa 1427/14) WSA w Warszawie wyraził pogląd, że "nie można potrzeby w postaci zakupu leków zażywanych w związku z przewlekłą chorobą uznać za mającą charakter nadzwyczajny, wyjątkowy i nieprzewidywalny. Taka potrzeba nie jest konsekwencją niefortunnych zbiegów okoliczności i wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania". Pogląd ten należy odnieść wprost do konieczności zakupu opału na sezon grzewczy, która jest okolicznością przewidywalną i na którą należy się rokrocznie przygotować.

W przypadku świadczeń, których przyznanie może mieć miejsce mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, organ ma zatem obowiązek zbadać wniosek z szerszej perspektywy, tj. uwzględniając cele i zasady udzielania pomocy społecznej, wydatkowanej ze środków publicznych.

W rozpatrywanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że dochód skarżącego znacząco przekracza, wynikające z przepisów, kryterium dochodowe uprawniające zasadniczo do uzyskania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kryterium to od 1 stycznia 2022 r. wynosi 776 zł, natomiast miesięczny dochód skarżącego stanowi kwota 1.474,42 zł (natomiast kwota, którą realnie ma do dyspozycji, to 1.736,63 zł miesięcznie).

Sądowi z urzędu wiadomym jest, że skarżący od kilkudziesięciu lat systematycznie korzysta z wielu form pomocy społecznej. Wbrew jego twierdzeniom, w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma okoliczność, że z uwagi na stwierdzony znaczny stopnień niepełnosprawności organy przyznawały skarżącemu świadczenia w postaci usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych. Wiarygodne są również ustalenia organów, że skarżący nie chciał korzystać z przyznanych usług, nie przedstawiając przy tym racjonalnych powodów odmowy przyjęcia przyznanej pomocy.

Okoliczność ta jest o tyle istotna, że skarżący konsekwentnie deklaruje, że wydaje na opiekę miesięcznie około 1200 zł, przy czym twierdzenia tego nie popiera żadnym dowodem. Na wezwanie organu pierwszej instancji o dostarczenie faktur, rachunków za wykupione lekarstwa czy inne ponoszone wydatki, skarżący nie przedstawił żadnych faktur ani paragonów. Wezwany zaś do wypełnienia formularza dotyczącego aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, mieszkaniowej i zdrowotnej oraz ponoszonych wydatków, nie odpowiedział na wezwanie. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji podniósł zaś, że karta informacyjna z 5 stycznia 2023 r., jest aktualna, z wyjątkiem danych odnoszących się do wydatków ponoszonych na opiekę własną, które aktualnie opiewają na kwotę 1200 zł miesięcznie.

Trudno zatem uznać twierdzenia skarżącego za wiarygodne, w sytuacji gdy sądowi z urzędu wiadomo, że skarżący odmawiał przyjęcia opiekunek udzielających pomocy w ramach przyznanych usług opiekuńczych. Skarżący nie tylko nie wpuszczał ich do mieszkania, ale jak wynika z oświadczeń opiekunek, proponował podział środków finansowych za opiekę. Wprawdzie skarżący nazywa te dokumenty "piśmidłami", jednak w żaden sposób nie podważa, że okoliczności w nich wskazane nie miały miejsca.

Niezależnie jednak od powyższego, głównym argumentem przesądzającym o uznaniu, że kontrolowana decyzja jest zgodna z prawem jest okoliczność przyznania skarżącemu oraz jego żonie świadczeń w postaci dodatku węglowego. Zarówno skarżącemu jak i jego żonie w grudniu 2022 r., zostały wypłacone dodatki węglowe w wysokości po 3.000 zł (w sumie 6.000 zł). Dodatkowo z akt sprawy wynika, że żona skarżącego wykorzystała możliwość zakupu węgla w ramach sprzedaży paliwa preferencyjnego czyli za obniżoną gwarantowaną cenę, dokonując zakupu 1,5 tony węgla za kwotę 2.835,00 zł. Wprawdzie skarżący nie skorzystał z tej oferty, nie mniej jednak mając na uwadze, że we wspólnie zamieszkiwanym domu jest jedno źródło ogrzewania (kocioł na paliwo stałe), należy za trafne uznać stanowisko organu, że ponoszenie sezonowego wydatku na zakup opału nie kwalifikuje się jako szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s.

Dokonując ważenia interesów, organy miały na uwadze potrzeby konkretnego wnioskodawcy, ale także ograniczone środki, jakimi dysponuje i konieczność zaspokojenia potrzeb innych podmiotów ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej. W ocenie sądu nie doszło zatem do naruszenia przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcia organów w konkretnych uwarunkowaniach tej indywidualnej sprawy nie mogą być potraktowane jako arbitralne, wykraczające poza granice przyznanego ustawą luzu decyzyjnego.

Nie można zakwestionować prawidłowości żadnego z argumentów Kolegium, które wyjaśniło, dlaczego w rozpoznawanej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek. W sytuacji skarżącego nie wystąpiło żadne nadzwyczajne zdarzenie, które pogorszyłoby jego sytuację bytową, w tym zdrowotną. Potrzeba, którą jest zakup opału, nie ma charakteru nadzwyczajnego, jest przewidywalna, wydatki na ten cel trzeba i można zaplanować, zaś kwota, jaką skarżący dysponuje miesięcznie (1736,63 zł), jest ponad dwukrotnie wyższa od ustawowego kryterium dochodowego. Sąd nie znajduje zatem podstaw, aby kwestionować legalność zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.