Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 53/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b), art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części przyznającej Z. B. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem R. K. na okres od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia [...] grudnia 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz Z. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania Z. B. (dalej jako: skarżąca), uchyliło decyzję Wójta Gminy B. z [...] r.

i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na okres od [...] r. do [...] r.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z [...] r. pełnomocnik skarżącej wystąpił o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Do wniosku dołączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] r., zaliczające męża skarżącej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane na okres do [...] r. Do wniosku dołączono również oświadczenie, w którym skarżąca rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jedynie w przypadku ustalenia spełnienia przesłanek przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z [...] r. Wójt Gminy B. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem, pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, a fakt sprawowania stałej opieki nad mężem został potwierdzony rodzinnym wywiadem środowiskowym. Skarżąca nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych. Z ustaleń organu wynika, że żyją osoby spokrewnione z R. K. w pierwszym stopniu tj. jego rodzice, którzy legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz dzieci, które mieszkają w B. . W tej sytuacji, ponieważ żyją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z R. K. tj. dzieci, organ odmówił przyznania świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie szeregu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: u.ś.r.) oraz przepisów postępowania administracyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania wspomnianą na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem na okres od

[...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium wskazało w pierwszej kolejności, że okoliczność, iż mąż skarżącej ma trzech synów, nie ma wpływu na uprawnienie do przyznania świadczenia skarżącej, która obowiązana jest do pomocy i opieki nad niepełnosprawnym mężem. Jej obowiązek alimentacyjny wobec męża wyprzedza obowiązek alimentacyjny pozostałych członków rodziny. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla innych krewnych takiej osoby, nawet spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu, istnieje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie tej opieki sprawować z uwagi na swoją niepełnosprawność.

Podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być również fakt, że niepełnosprawność jej męża powstała po 18 roku życia, ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), w którym stwierdzono niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Kolegium na dzień wydawania decyzji nie stwierdziło istnienia przesłanek uzasadniających odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba wymagająca opieki - mąż skarżącej, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność sprawowania opieki i jej zakres wynika z ustaleń zawartych w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego. Skarżąca w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, nie podejmuje zatrudnienia. Rodzice męża skarżącej są zaliczeni do znacznego stopnia niepełnosprawności, zaś dzieci mieszkają w B., dlatego to skarżąca opiekuje się mężem.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że decyzją z [...] r. Wójt Gminy B. przyznał skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na męża na okres od

[...] r. do [...] r. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zawarła adnotację warunkującą zgodę na uchylenie ww. decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W toku postępowania odwoławczego na wezwanie Kolegium, organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca w dniu [...] r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na męża, na okres zasiłkowy [...], decyzja w tej sprawie nie została jeszcze wydana. Decyzja z [...] r. nie została uchylona.

W tej sytuacji Kolegium przyznało świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia [...] r. tj. od dnia kiedy skarżącej nie przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a tym samym nie występował zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. W związku z tym, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane zostało do dnia [...] r., Kolegium uwzględniając brzmienie art. 24 ust. ust. 4 u.ś.r., orzekło o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego do daty ważności orzeczenia.

Pełnomocnik skarżącej zaskarżył decyzję Kolegium w części, w jakiej organ nie ustalił na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku o to świadczenia do dnia [...] r., tj. w zakresie ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Pełnomocnik podniósł zarzuty: (1) naruszenia art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie dyspozycji tego przepisu, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w dniu [...] r., zawierającego między innymi oświadczenie skarżącej o wyborze świadczenia i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy; (2) dokonania błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającej na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia prawidłowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; (3) naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 uś.r., co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenie pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń

i przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego; ponadto uchybienie to doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej, pomimo dokonania przez nią wyraźnego wyboru świadczenia korzystniejszego już na etapie złożenia wniosku.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części, o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od organu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja Kolegium z [...] r. w zaskarżonej części została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Kolegium w pełni zasadnie uchyliło decyzję Wójta Gminy B. z [...] r. Całkowicie błędna jest argumentacja organu I instancji, jakoby fakt, że mąż skarżącej ma trzech synów, wykluczał prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wadliwie zastosował art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., w sposób sprzeczny z ugruntowanymi poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych. Kolegium prawidłowo wywiodło, że to skarżąca jako żona osoby niepełnosprawnej jest przede wszystkim i w pierwszej kolejności zobowiązana do opieki i pomocy osobie niepełnosprawnej i taką opiekę w rzeczywistości sprawuje.

Po drugie, w pełni prawidłowe jest również stanowisko Kolegium co do tego, że negatywna przesłanką przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być również okoliczność, że zgodnie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności męża skarżącej, niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Z uwagi na wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. w tym zakresie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (zamiast wielu por. przykładowo wyroki WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 i z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19 oraz powoływane tam orzecznictwo).

Kolegium prawidłowo uznało, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki do wydania decyzji reformatoryjnej, tj. do uchylenia wadliwej decyzji organu I instancji

i rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O ile data końcowa, do której przyznano świadczenie, jest bezsporna, wynika bowiem z okresu, na jaki ustalono stopień niepełnosprawności męża skarżącej (art. 24 ust. 4 u.ś.r.), o tyle kluczowym elementem sporu jest data początkowa okresu, od którego Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

W rozpoznawanej sprawie bezspornie pojawił się problem zbiegu świadczeń, wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. W świetle tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu

i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Dopełnieniem tej regulacji jest art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Problem zbiegu świadczeń w rozpoznawanej sprawie, wynikający z faktu, że w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (29 maja 2020 r.) skarżąca miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem (decyzja z [...] r.), Kolegium rozwiązało w ten sposób, że przyznało świadczenie pielęgnacyjne dopiero od dnia, w którym wygasło prawo do zasiłku, za poprzedni okres, tj. od dnia [...] r.

W ocenie Sądu w tym zakresie rozstrzygnięcie Kolegium jest błędne, pozostaje bowiem w sprzeczności z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Skarżąca złożyła prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] r., zatem ma prawo do świadczenia (przy założeniu spełnienia pozostałych przesłanek) od dnia [...] r., a nie – jak przyjęło Kolegium – od dnia [...] r.

Kolegium słusznie zwróciło uwagę na problem zbiegu świadczeń w rozpoznawanej sprawie, ale błędnie rozwiązało ten problem. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje, że Kolegium zmierzało do uniknięcia sytuacji, w której okresy obydwu świadczeń "nachodziłyby" na siebie, stąd dokonało swoistego przesunięcia daty początkowej przyznania świadczenia, poza okres, na który skarżąca miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W ocenie Sądu problem zbiegu praw do świadczeń należało w rozpoznawanej sprawie rozwiązać inaczej.

Trzeba przypomnieć w tym miejscu pogląd wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie, w tym tutejszego sądu, wskazujący, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. prowadząca do bezwzględnego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest niezgodna z aksjologią konstytucyjną, w szczególności z fundamentalną zasadą demokratycznego państwa prawnego. Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wyraża się w tym, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń, które pełnią tą samą funkcję, co dotyczy m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. Istotą i funkcją obydwu tych świadczeń jest zrekompensowanie opiekunowi utraty dochodów, w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym, zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczeń, jednakże stronie przysługuje prawo wyboru z którego z nich chce skorzystać. Strona ma również prawo do zmiany zdania w tym zakresie, w związku z czym ustalenie prawa do jednego z wymienionych w omawianym przepisie o świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności

i spełnienia warunków ubiegania się o przyznania innego świadczenia. Warunkiem jednak jego wypłaty jest rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia (zob. przykładowo: wyroki WSA w Lublinie z 13 lutego 2018 r., II SA/Lu 949/17; z 20 lutego 2018 r., II SA/Lu 1062/17; z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19, z 20 lutego 2020 r., II SA/Lu 41/20; z 29 kwietnia 2020 r., II SA/Lu 150/20; z 28 października 2020 r., II SA/Lu 332/20 oraz powoływane tam orzecznictwo).

Kolegium odnotowało fakt, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zawarła oświadczenie w sprawie warunkowej rezygnacji z prawa do zasiłku opiekuńczego, jednakże nie wyciągnęło z tego faktu właściwych konsekwencji. Oświadczenie zawarte we wniosku brzmi następująco: "[...] oświadczam, że na podstawie przepisu art. 27 ust. 5 [u.ś.r.] Pani Z. B. (dokonując wyboru świadczenia) jedynie w przypadku ustalenia spełnienia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ze skutkiem na dzień poprzedzający dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego".

W ocenie Sądu powyższe oświadczenie, interpretowane w okolicznościach sprawy (złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), nie pozostawia wątpliwości co do tego, że skarżąca dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego oraz wyraziła wolę rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie ma znaczenia, że oświadczenie zawarte jest we wniosku podpisanym przez pełnomocnika. Jest oczywiste, że oświadczenia pełnomocnika wywołują w tym zakresie pełne skutki prawne dla jego mocodawcy. Skoro skarżąca rezygnuje z przyznanego jej zasiłku opiekuńczego, to jest to równoznaczne, z żądaniem uchylenia decyzji przyznającej jej ten zasiłek (z [...] r.), do czego zresztą odnosi się dalsza część oświadczenia zawartego we wniosku. Warunkowy charakter oświadczenia nie jest żadną przeszkodą we właściwej interpretacji woli skarżącej. Wypada przypomnieć okoliczność wielokrotnie wskazywaną w analogicznych sprawach, że sądy administracyjne krytycznie oceniają wymagania organów, aby beneficjenci najpierw wnosili o uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a dopiero po wydaniu decyzji w tym przedmiocie wnosili o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mając przecież pewności czy zostanie ono przyznane. Organy nie mogą wymagać od opiekunów osób niepełnosprawnych, aby w niepewnej sytuacji co do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wobec braku decyzji w tym przedmiocie), rezygnowali z pobierania przyznanego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego jedyne źródło dochodu (por. przykładowo wyrok WSA w Łodzi z 17 stycznia 2019 r., II SA/Łd 974/18; wyrok WSA w Krakowie z 27 czerwca 2019 r., III SA/Kr 403/19 oraz powoływane tam orzecznictwo). W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że zawarte w podobnych oświadczeniach sformułowania iż skarżąca (skarżący) "zrezygnuje" z zasiłku nie oznacza, że nie dokonała jeszcze wyboru, które spośród przysługujących jej świadczeń woli. Jeżeli organ ma wątpliwości co do treści oświadczenia, powinien wezwać stronę do sprecyzowania oświadczenia. Z uwagi na obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron przez organy administracji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.) to właśnie rolą organów jest umożliwienie stronie ostatecznego "zrezygnowania" z dotychczas pobieranego zasiłku, w zbiegu z którym pozostaje świadczenie pielęgnacyjne. Postępowanie administracyjne w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinno być poprowadzone w taki sposób, aby strona nie poniosła uszczerbku z powodu nieznajomości prawa, w szczególności w wymiarze finansowym (por. wyrok WSA w Lublinie z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19).

W związku z powyższym, sposób sformułowania przez skarżącą oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz wyborze w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego był jak najbardziej dopuszczalny. Skarżąca wyraziła wystarczająco jednoznaczne oświadczenie dające organom możliwość rozwiązania problemu zbiegu świadczeń. Problem ten należało rozwiązać doprowadzając do uchylenia decyzji w przedmiocie zasiłku w odpowiednim trybie. W obowiązujących przepisach istnieją mechanizmy pozwalające na rozwiązanie tego problemu, zgodnie ze słusznym interesem skarżącego, a jednocześnie bez szkody dla interesu publicznego (bez doprowadzenia do sytuacji jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń o podobnej funkcji).

Z powyższych rozważań płynie konkluzja, że decyzja Kolegium w zaskarżonej części została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) oraz art. 27 ust. 5 pkt 2

i 3 u.ś.r., poprzez błędne rozwiązanie problemu zbiegu praw do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) Sąd uchylił decyzję Kolegium w części przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Rozstrzygnięcie Sądu skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez Kolegium zgodnie z oceną prawną przedstawioną w powyższych wywodach.

Z uwagi na zakaz jednoczesnego pobierania świadczeń, nie jest możliwe przyznanie skarżącej korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego bez usunięcia z obrotu prawnego decyzji przyznających specjalny zasiłek opiekuńczy.

Jak wynika z ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, obowiązujące przepisy dają organom orzekającym w tego typu sprawach różne instrumenty prawne, pozwalające rozstrzygnąć ten problem i to w taki sposób, który nie naruszy słusznych interesów beneficjenta. Sądy administracyjne najczęściej wskazują w tym zakresie dwa instrumenty prawne: po pierwsze, uchylenie decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 155 k.p.a. (ewentualnie art. 32 ust. 1 u.ś.r. , z jednoczesnym przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego (orzecznictwo dopuszcza zarówno wydanie jednej decyzji w tych dwóch kwestiach, jak i wydanie dwóch odrębnych decyzji, ale w tym samym czasie – por. wyroki NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18). Drugim rozwiązaniem jest stwierdzenie wygaśnięcia decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz przyznanie – w odrębnej, ale wydanej w tym samym czasie decyzji – świadczenia pielęgnacyjnego (por. przykładowo wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., I OSK 4020/18). W orzecznictwie pojawia się również koncepcja wydawania decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się prawa do zasiłku (por. wyroki NSA z 21 lutego 2018 r., I OSK 2758/17; z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18; z dnia 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; z 19 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19). W tej sytuacji koniecznej jest również jednak rozstrzygnięcie o bycie prawnym decyzji przyznającej zasiłek – czy to poprzez uchylenie w trybie art. 155 k.p.a., czy poprzez stwierdzenie wygaśnięcia, w trybie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.

W ocenie Sądu orzekającego w rozpoznawanej sprawie, obydwa rozwiązania są równie poprawne, jednakże biorąc pod uwagę fakt, że wniosek skarżącej z [...] r. zawiera żądanie uchylenia decyzji zasiłkowej w oparciu o art. 155 k.p.a., należy w rozpoznawanej sprawie zastosować ten tryb. Oczywiście jego zastosowanie leży w gestii organu I instancji. Rozpatrzenie sprawy przez Kolegium w zakresie odnoszącym się do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego będzie warunkowane podjęciem stosownych działań przez organ I instancji. Brak rozpoznania wniosku o uchylenie decyzji z [...] r. będzie oznaczał bezczynność organu I instancji, uprawniającą skarżącą do skorzystania ze stosownych środków ochrony prawnej.

Należy podkreślić, że na przeszkodzie w usunięciu z obrotu prawnego decyzji z [...] r. przyznającej skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stoi fakt, że decyzja ta dotyczy zamkniętego już okresu zasiłkowego. Choć okres wypłacania zasiłku został już zakończony, decyzja ta jest aktem pozostającym w obrocie prawnym. Nie ma żadnego przepisu, z którego wynikałoby, że moc prawna tego rodzaju decyzji wygasa ex lege, po zakończeniu okresu wypłacania zasiłku. Po uchyleniu decyzji zasiłkowej, konieczne będzie również dokonanie stosownych rozliczeń, uwzględniających fakt, że skarżąca pobrała już zasiłek za cały okres zasiłkowy, w tym obejmujący okres czasu, na który ma być przyznane następnie świadczenie pielęgnacyjne (od [...] r.).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 275, ze zm.). Skarżąca była objęta ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego), dlatego zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości stawki minimalnej [...] zł. Z uwagi na brak dowodu uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, zwrotem kosztów nie objęto tego wydatku.