Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1402/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.29 ust.1
journal: Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
journal: Dz.U.UE.L 1977 nr 145 poz 1 art.11 A
law: Szósta Dyrektywa Rady z dnia 17 maja 1977 r. Nr 77/388/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do  podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 347 poz 1 art.73
law: Dyrektywa Rady z dnia  28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Zając, Sędzia NSA Krzysztof Stanik, Sędzia WSA del. Małgorzata Fita (sprawozdawca), Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 17 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1471/08 w sprawie ze skargi B. B. SA z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 13 lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Ministra Finansów na rzecz B. B. SA z siedzibą w W. kwotę 180 ( słownie: sto osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I FSK 1402/09

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1471/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu spraw ze skarg B. S.A. z siedzibą w W. na interpretacje indywidualne Ministra Finansów z dnia 13 lutego 2008 r. nr: [...], [...], [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług, uchylił zaskarżone interpretacje, stwierdził, że nie mogą one zostać wykonane w całości oraz zasądził od Ministra Finansów na rzecz B. S.A. w W. kwotę 1.760 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu podał stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że czterema zaskarżonymi indywidualnymi interpretacjami przepisów prawa podatkowego, Minister Finansów uznał, że stanowiska wnioskodawcy, B. S.A. w W., zaprezentowane we wnioskach z dnia 16 listopada 2007 r., są nieprawidłowe. Wnioski te dotyczyły opodatkowania podatkiem od towarów i usług: a) odsetek od kredytów i pożyczek udzielanych przez Bank oraz dyskonta, b) usług wymiany walut, c) kupna i sprzedaży akcji oraz innych papierów wartościowych, d) operacji dotyczących pochodnych instrumentów finansowych. We wnioskach o udzielenie interpretacji skarżąca Spółka podała, że świadczy usługi bankowe. Są to np. udzielanie pożyczek, kredytów, emitowanie papierów wartościowych, udzielanie poręczeń, sprzedaż i skup wierzytelności. Usługi te są objęte, co do zasady, zakresem przedmiotowym ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Większość usług Banku jest zwolniona z podatku, ale świadczone są też usługi podlegające opodatkowaniu (np. faktoring, doradztwo finansowe, najem). W związku z wykonywaniem wymienionych czynności Bank otrzymuje określone wynagrodzenie kalkulowane albo w oparciu o kategorię przychodową, w szczególności odsetki, dyskonto, prowizje, opłaty bankowe, albo w oparciu o zrealizowany wynik.

a) W przypadku udzielanych kredytów i pożyczek, wynagrodzenie Banku stanowi kwota odsetek. W przypadku kredytów (pożyczek) denominowanych (w walucie obcej, ale faktycznie udzielonych w PLN) przypadające do spłaty raty i odsetki są w pierwszej kolejności ustalane walucie kredytu. Wysokość tych rat i odsetek jest ostatecznie ustalana w PLN, według kursu Banku z dnia zapłaty. W takich przypadkach w wynagrodzeniu Banku, przyjmowanym też dla celów podatku VAT, uwzględniana jest kwota odsetek w wysokości, w której klient jest zobowiązany dokonać zapłaty. Bank udziela też kredytów (pożyczek) w walucie obcej (kredyt walutowy). Klient jest zobowiązany wówczas do dokonania spłaty rat, w tym odsetek, zasadniczo w walucie kredytu. Wartość odsetek i ewentualnie innych wpłat jest uwzględniana w wartości wynagrodzenia przyjmowanego przez Bank dla celów rozliczeń podatku VAT. Kwoty te ujmowane są według średniego kursu NBP danej waluty z dnia wymagalności danej płatności. W przypadku braku spłaty w terminie odsetek i innych opłat kredytów denominowanych i walut obcych, w wartości podstawy opodatkowania podatkiem VAT uwzględniana jest przez Bank kwota wskazanych płatności, ustalona w PLN według średniego kursu NBP danej waluty z dnia wymagalności płatności. Wynagrodzenie Banku ustalane jest również w formie dyskonta. Dotyczy to tzw. instrumentów dyskontowych. Bank nabywa dany instrument dyskontowy, np. bon skarbowy, po cenie niższej, niż wartość nominalna. Następnie, w terminie wymagalności danego instrumentu lub w terminie sprzedaży, Bank realizuje cenę nominalną lub cenę sprzedaży. Ta różnica to dyskonto, które jest wynagrodzeniem Banku i jest uwzględniane w wartości podstawy opodatkowania VAT. Bank zadał pytanie, czy prawidłowo postępuje uznając, że w przypadku odsetek od kredytów i pożyczek podstawą opodatkowania są uiszczone (zapłacone odsetki) oraz odsetki nieuiszczone, których termin uiszczenia minął, zaś obowiązek podatkowy powstaje w jednej z wcześniejszych dat: dacie uiszczenia odsetek lub w dacie, w której upłynął termin ich uiszczenia. Odnośnie zaś do dyskonta - czy prawidłowe jest stanowisko, że podstawą opodatkowania jest zrealizowana przez Bank kwota dyskonta, a obowiązek podatkowy powstaje we wcześniejszej z następujących dat: w terminie ewentualnej wcześniejszej sprzedaży instrumentu dyskontowego lub w terminie jego wymagalności (wykupu). W ocenie Banku obowiązek podatkowy powstaje zasadniczo z chwilą wykonania usługi. Podstawą opodatkowania jest obrót, czyli kwota należna z: tytułu sprzedaży pomniejszona o należny podatek. W konsekwencji obrotem w niniejszej sprawie powinna być wysokość odsetek. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uiszczenia odsetek lub upływu terminu ich uiszczenia. Podobnie, zdaniem Banku, w przypadku dyskonta - obowiązek podatkowy powstaje w jednej z wcześniejszych dat: dacie sprzedaży instrumentu lub dacie wykupu. Zdaniem Banku zgodnie z przepisami o podatku VAT, co do zasady kwoty wyrażone w walucie obcej przelicza się na złote. W przypadku kredytów denominowanych kwota odsetek jest jednak wyrażana w złotych, pomimo, że kwota kredytu jest wyrażana w walucie obcej. W takich przypadkach w wartości wynagrodzenia Banku uwzględniana powinna być kwota odsetek w wysokości, w której klient jest zobowiązany dokonać zapłaty, czyli w złotych, według kursu Banku sprzedaży danej waluty z dnia zapłaty. Natomiast, jak wskazał Skarżący Bank, w przypadku kredytów walutowych, w których płatności odsetek są dokonywane w walucie obcej, kwoty tych odsetek wyraża się według stosownego średniego kursu NBP z dnia wystawienia faktury, zaś w razie niewyliczenia średniego kursu NBP w dniu wystawienia faktury - przyjmuje się kurs ostatnio wyliczony i ogłoszony. W razie zaś niewystawienia faktury przyjmuje się datę powstania obowiązku podatkowego. W dniu wymagalności danej raty kredytowej, w tym odsetek, wystawiane są przez Bank stosowne dokumenty bankowe, które stosownie do przepisów o VAT uważane są za faktury. Tym samym przeliczenia na złote w ramach kredytów walutowych powinny się odbywać w wyżej wskazany sposób.

b) Bank prowadzi również działalność polegającą na skupie i sprzedaży walut obcych w formie gotówki oraz na rachunkach bankowych. Zrealizowany wynik na działalności w niniejszym zakresie jest sumą zrealizowanych w danym miesięcznym okresie rozliczeniowym transakcji na obrocie poszczególnymi walutami. W odniesieniu do poszczególnych walut wynik (marża) zrealizowany w danym miesięcznym okresie rozrachunkowym jest ustalany jako różnica pomiędzy wartością waluty sprzedanej przez Bank, a wartością waluty kupionej. Tak określona kwota wynagrodzenia, rozumiana jako wynik (marża) jest uwzględniany przez Bank w wartości podstawy opodatkowania podatkiem VAT. Dodatkowo, niekiedy Bank pobiera też prowizję: która także jest uwzględniana w wartości podstawy opodatkowania. W związku z tym Bank zadał pytanie, czy w odniesieniu do przedstawionych transakcji, w przypadku, gdy efektywne wynagrodzenie Banku jest ustalane w oparciu o zrealizowany wynik, obrót, a tym samym podstawę opodatkowania w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o VAT, stanowią kwoty zrealizowanego przez Bank w przyjętych okresach rozliczeniowych wyniku, ustalonego zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami. Zdaniem Banku, podstawą opodatkowania powinien być wynik zrealizowany w danym okresie.

c) Efektywnym wynagrodzeniem Banku podczas kupna i sprzedaży akcji i innych papierów wartościowych we własnym imieniu na własny rachunek jest wynik, czyli zysk lub strata zrealizowane na przedmiotowych transakcjach w danym miesięcznym okresie rozliczeniowym. Wynik jest rozumiany jako różnica pomiędzy ceną sprzedaży papierów wartościowych, a ceną ich zakupu. Ustalony w ten sposób wynik jest uwzględniany przez Bank w wartości podstawy opodatkowania podatkiem VAT. W tej podstawie uwzględniane są też odsetki z tytułu posiadania papierów dłużnych, tzn. takich, których posiadanie wiąże się z prawem do odsetek za wcześniejsze udostępnienie kapitału sprzedającemu papier poprzez nabycie papieru dłużnego przez Bank. W związku z powyższym Bank zadał pytanie, czy w odniesieniu do opisanych transakcji obrót, a tym samym podstawę opodatkowania w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o VAT, stanowią kwoty zrealizowanego przez Bank w przyjętych okresach rozliczeniowych wyniku ustalonego zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami. Ponadto Bank wniósł o potwierdzenie, że w przypadku akcji i udziałów w innych jednostkach, które są nabywane i utrzymywane nie w celach handlowych, lecz w celu wykonywania praw właścicielskich z nich wynikających (np. akcje, udziały w jednostkach zależnych, współzależnych, stowarzyszonych udziały mniejszościowe klasyfikowane jako aktywa trwałe) obrót z tytułu ich sprzedaży nie powinien być uwzględniany dla celów rozliczeń VAT. Zdaniem Banku, podstawą opodatkowania powinien być wynik zrealizowany w danym okresie.

d) W przypadku szeregu operacji dotyczących pochodnych instrumentów finansowych, podobnie jak w przypadku obrotu walutami czy papierami wartościowymi, efektywnym wynagrodzeniem Banku jest wynik, czyli zysk lub strata zrealizowany na przedmiotowych transakcjach w danym miesięcznym okresie rozliczeniowym (bądź w momencie ostatecznego wygaśnięcia kontraktu - jak w przypadku swapów). Wynik jest rozumiany jako różnica pomiędzy dodatnimi i ujemnymi strumieniami przepływów finansowych w odniesieniu do poszczególnych typów instrumentów pochodnych. W związku z powyższym Bank zadał pytanie, czy w odniesieniu do opisanych transakcji, w przypadku których efektywne wynagrodzenie jest ustalane w oparciu o wynik, obrót, a tym samym podstawę opodatkowania w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o VAT, stanowią kwoty zrealizowanego przez Bank w przyjętych okresach roz1iczeniowych wyniku ustalonego zgodnie z przedstawionym wyżej zasadami. Zdaniem Banku podstawą opodatkowania powinien być wynik zrealizowany w danym okresie.

Powyżej zaprezentowane stanowiska Banku Minister Finansów uznał w zaskarżonych interpretacjach za nieprawidłowe.

a) Odnośnie do opodatkowania odsetek od kredytów i pożyczek oraz dyskonta organ uznał, wskazując na art. 29 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, że kwota należna z tytułu sprzedaży, czyli obrót, obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy. Odnośnie do opodatkowania dyskonta Organ zauważył, że ustawa o VAT nie posługuje się pojęciem wynagrodzenia. Ustawa nie reguluje też odrębnie opodatkowania operacji na instrumentach dyskontowych. Oznacza to, że dla tego typu operacji podstawę opodatkowania ustala się według ogólnego art. 29 ust. 1 ustawy - jest nią kwota należna z tytułu czynności pośrednictwa finansowego. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wykupu instrumentu dyskontowego, lub z chwilą jego wcześniejszej sprzedaży - w zależności od tego, które zdarzenie nastąpi wcześniej.

b) Odnośnie do opodatkowania usługi wymiany walut organ ocenił, że art. 29 ust. 1 ustawy o VAT obejmuje opodatkowaniem kwotę należną z tytułu sprzedaży. Kwota taka to całość świadczenia należnego od nabywcy. Ustawa nie posługuje się pojęciem "wynagrodzenie" czy "wynik", nie zawiera też przepisów w szczególny sposób normujących opodatkowanie usług pośrednictwa finansowego. W konsekwencji podstawą opodatkowania jest kwota należna od nabywcy z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku.

c) Odnośnie do opodatkowania kupna i sprzedaży akcji oraz innych papierów wartościowych Organ ocenił, że art. 29 ust. 1 ustawy o VAT obejmuje opodatkowaniem kwotę należną z tytułu sprzedaży. Kwota taka to całość świadczenia należnego od nabywcy. W konsekwencji podstawą opodatkowania jest cała kwota należna z tytułu czynności pośrednictwa finansowego, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Organ podzielił natomiast ocenę Banku, że w przypadku akcji i udziałów w innych jednostkach, które są nabywane i utrzymywane nie w celach handlowych, lecz w celu wykonywania praw właścicielskich z nich, obrót z tytułu ich sprzedaży nie powinien być uwzględniany dla celów rozliczeń VAT.

d) Odnośnie do opodatkowania operacji na pochodnych instrumentach finansowych Organ uznał, że art. 29 ust. 1 ustawy obejmuje opodatkowaniem kwotę należną z tytułu sprzedaży. Podstawą opodatkowania jest kwota należna od nabywcy z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku.

Bank w każdej ze spraw o udzielenie interpretacji wezwał Organ do usunięcia naruszenia prawa powtarzając zasadniczo swoje stanowisko, zaś Organ w odpowiedziach na te wezwania stwierdził brak podstaw do zmiany swojego stanowiska. W sprawie z wniosku dotyczącego opodatkowania kredytów i pożyczek oraz dyskonta Organ uznał w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, że we wniosku zadano jedno pytanie odnoszące się do opodatkowania kredytów i pożyczek, jak też dyskonta. Organ podzielił stanowisko Banku dotyczące tej pierwszej kwestii, natomiast zakwestionował stanowisko co do drugiej, gdyż przy usługach dotyczących instrumentów dyskontowych zbywający instrument nie ma obowiązku spłaty otrzymanej kwoty wraz z odsetkami, a ponadto nabywca ma swobodę dysponowania instrumentem - może go przedstawić do wykupu, może też zbyć na rynku wtórnym. Te różnice pomiędzy kredytem i pożyczką z jednej, a dyskontem z drugiej strony, wpływają na różnicę w opodatkowaniu usług. Podstawą opodatkowania usług kredytu i pożyczki są tylko odsetki, zaś operacji wynikających z instrumentów dyskontowych - całość kwoty otrzymanej z tytułu ich wykupu w terminie bądź z tytułu zbycia na rynku wtórnym przed terminem wykupu. Ponieważ stanowisko Banku w części dotyczącej opodatkowania dyskonta zostało zakwestionowane, to interpretacja jako całość musiała stwierdzać, iż stanowisko Banku jest nieprawidłowe. Nie naruszono więc, jak zarzucał Bank w wezwaniu, art. 14c § 1 Ordynacji.

W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe interpretacje Skarżący Bank zarzucił Organowi naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego, a także prawa procesowego. Odnośnie do opodatkowania kredytów i pożyczek oraz dyskonta Bank uznał, że Organ naruszył art. 29 ust. 1 zdanie 1 i 2 ustawy przez przyjęcie, że w razie świadczenia usług z wykorzystaniem instrumentów dyskontowych, podstawą opodatkowania nie jest kwota wyniku finansowego (dyskonta), lecz cała kwota, która powinna wynikać z umowy z kontrahentem. Bank zarzucił też częściową sprzeczność rozstrzygnięcia zawartego w interpretacji, z jego uzasadnieniem, a także brak odniesienia się do części opisanego stanu faktycznego (brak stanowiska co do sposobu ustalania wysokości obrotu z tytułu odsetek płatnych w złotych, należnych w ramach kredytów denominowanych), tj. naruszenie art. 14c § 1 Ordynacji. Dodatkowo Bank wskazał na orzecznictwo ETS i na art. 30 ust. 1 punkt 4 ustawy, traktujący o opodatkowaniu niektórych usług, np. maklerskich. Podstawą opodatkowania jest kwota prowizji lub innych postaci wynagrodzeń za wykonanie usługi maklerskiej. W skardze na interpretację dotyczącą opodatkowania usług wymiany walut Bank także wskazał na wykładnię art. 29 ust. 1 ustawy dokonywaną w świetle przepisów VI Dyrektywy, a także wykładnię obowiązującej Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. Na gruncie tych przepisów podstawą opodatkowania jest kwota należna z tytułu sprzedaży, czyli kwota otrzymana w zamian za usługę. Podstawą opodatkowania powinna być tylko marża. Bank wskazał, iż wykładnia art. 29 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana w świetle przepisów VI Dyrektywy, a także obowiązującej Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. Na gruncie tych przepisów podstawą opodatkowania jest kwota należna z tytułu sprzedaży, czyli kwota otrzymana w zamian za usługę. Specyfika działalności bankowej, w której mamy do czynienia z obrotem pieniądzem powoduje, że wartość dodaną kreuje jedynie wynagrodzenie (marża) za obrót pieniądzem.

W odpowiedzi na skargi Organ powtórzył swoje stanowiska, ocenił, że nie naruszył przepisów prawa procesowego, tj. art. 14c Ordynacji, uznał też ponownie, że orzeczenie ETS, na które powołuje się Bank (w sprawie First National Bank of Chicago), zostało wydane w innym stanie faktycznym. Ponadto orzeczenia ETS, według Organu, nie mogą stanowić "wytycznych" dla organów podatkowych stosujących prawo krajowe. W konkluzji Organ wnosił o oddalenie skarg. Swoje stanowisko Bank powtórzył w pismach z dnia 12 listopada 2008 r., w którym wskazał na dalsze orzeczenia ETS. Bank wskazał też na orzecznictwo tutejszego Sądu dotyczące podstawy opodatkowania usług finansowych, a także zwrócił uwagę na sprzeczność stanowiska Organu z istotą podatku VAT. W końcu Bank podkreślił rolę orzecznictwa ETS oraz praktykę innych państw członkowskich Unii Europejskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skargi zasługują na uwzględnienie. Podniósł, że we wszystkich udzielonych Bankowi interpretacjach zasadnicze znaczenie ma treść art. 29 ust.1 ustawy o podatku od towarów i usług. We wszystkich bowiem sprawach Bank zapytał o podstawę opodatkowania usług i operacji, które świadczy i wykonuje w ramach swojej działalności gospodarczej. Przepis ten stanowi jednoznacznie, że podstawą opodatkowania podatkiem od towarów i usług jest obrót, rozumiany jako cała kwota (całość świadczenia) należna od nabywcy z tytułu sprzedaży. W związku natomiast z art. 2 punkt 22 ustawy, przez sprzedaż należy też rozumieć świadczenie usług. W świetle powyższego przepisu konieczne staje się ustalenie, co stanowi wynagrodzenie (świadczenie) należne Bankowi z tytułu usług pośrednictwa finansowego. Odpowiadając na to pytanie Sąd podzielił ocenę Banku, iż pieniądz, który jest przedmiotem obrotu w ramach tych usług, nie podlega opodatkowaniu, zaś obrót ten sam w sobie nie stanowi usługi w rozumieniu ustawy. Na tym właśnie polega specyfika usług bankowych, że ich przedmiotem są pieniądze. Skoro podstawą opodatkowania jest obrót rozumiany jako całość świadczenia należna od nabywcy, to ustalić należy, czy tym świadczeniem jest kwota pieniędzy otrzymywana w różnej postaci, z różnych tytułów, w ramach poszczególnych transakcji pośrednictwa finansowego (np. kwota kredytu, pożyczki, wymienianych walut obcych, akcji i innych panierów wartościowych albo środków pieniężnych w ramach pochodnych instrumentów finansowych), czy też jedynie rzeczywiste wynagrodzenie, realna korzyść, jaką Bank odniesie (o ile w ogóle odniesie) wskutek świadczenia tych usług i dokonywania transakcji finansowych. W ocenie Sądu na powyższe pytanie odpowiedzieć należy, że podstawą opodatkowania jest w tych wszystkich wypadkach kwota rzeczywistego wyniku finansowego zrealizowanego przez Bank w przyjętych okresach rozliczeniowych, według przedstawionych we wnioskach reguł. Za powyższym stanowiskiem przemawia przede wszystkim już literalna wykładnia art. 29 ust. 1 ustawy o VAT. Skoro podstawą opodatkowania jest całość świadczenia, to nie może być uznany za to świadczenie przedmiot poszczególnych usług (np. pożyczane pieniądze albo wymieniane waluty obce), lecz jedynie ta wartość dodana, która towarzyszy świadczonej usłudze. Kwota udzielonego, a następnie zwróconego kredytu, pożyczki, kwota wymienianej waluty, wartość akcji lub innych papierów wartościowych oraz wartość poszczególnych pochodnych instrumentów finansowych, nie jest żadnym świadczeniem, które Bank otrzymuje z tytułu usług. Zwrot kredytu nie jest świadczeniem na rzecz Banku, nie jest nim też wysokość środków podlegających wymianie w ramach transakcji swapu walutowego albo walutowo - procentowego. To, co stanowi rzeczywiste, realne, nowe świadczenie Banku, to zysk, marża, jaką Bank odnosi. Dlatego zasadnie wskazano w skardze, że podstawą opodatkowania powinien być ten ekwiwalent, czyli wynagrodzenie za obracanie pieniądzem w różnej formie. Zdaniem Sądu, z niezrozumiałych powodów Organ akcentuje w każdej z zaskarżonych interpretacji, że ustawa nie posługuje się pojęciem "wynagrodzenie", a następnie z tej konstatacji wyprowadza jakiekolwiek wnioski co do jej znaczenia dla sprawy. To, że ustawa w art. 29 ust. 1 operuje innym pojęciem "świadczenie", nie zmienia oczywistego faktu, że ustawodawca wyraził wolę opodatkowania rzeczywistego, realnego przysporzenia (wartości dodanej), a nie wartości przedmiotu świadczonej usługi. Zasadnie ponadto wskazuje Bank na orzecznictwo ETS zapadłe w sprawach dotyczących opodatkowania usług finansowych. Jako w pełni przydatne w niniejszej sprawie ocenić należy orzeczenie w sprawie First National Bank of Chicago. Jego przydatność polega na tym, że w orzeczeniu tym ETS wyraził generalną zasadę, iż przy tego typu usługach podstawą opodatkowania jest kwota wyniku w danym okresie rozliczeniowym. Prawdą oczywiście jest, że orzeczenie to nie zapadło w identycznym stanie faktycznym, ale te odrębności nie przekreślają znaczenia wyroku w niniejszej sprawie, bowiem zasadnicza jego teza stanowi precyzyjną odpowiedź na pytania Banku zawarte we wnioskach o udzielenie interpretacji. Sąd krytycznie ocenił stanowisko Organu, według którego orzecznictwo ETS nie stanowi "wytycznych" dla organów administracji podatkowej. Podkreślił, że orzecznictwo to wskazuje na konieczną w procesie stosowania prawa krajowego wykładnię "prowspólnotową". Sąd uznał także, że Bank zasadnie wskazał na sprzeczność wydanych interpretacji z poszczególnymi przepisami Dyrektyw regulujących opodatkowanie podatkiem od towarów i usług. Art. 11A 1 (a) VI Dyrektywy jednoznacznie stanowi, że podstawą opodatkowania usług innych, niż wymienione w punktach (b), (c) i (d), jest "...wszystko, co stanowi wynagrodzenie, które dostawca otrzymał lub ma otrzymać od nabywcy ...". Analogiczną zasadę wyraża obecnie obowiązująca Dyrektywa 2006/112 w art. 73. Ważna jest więc rzeczywista korzyść, prowizja podatnika, a nie wartość przedmiotów obrotu. Sąd zauważył też, że w interpretacji dotyczącej opodatkowania kredytów pożyczek oraz dyskonta Organ podzielił stanowisko Banku, iż podstawą opodatkowania w przypadku kredytów i pożyczek jest kwota odsetek. W przypadku usług opartych na dyskoncie jest nią jednak, według Organu - cała kwota, na jaką opiewa dany instrument dyskontowy. Nie zgadzając się z takim stanowiskiem, Sąd wskazał, że zbywający instrument dyskontowy co prawda nie ma obowiązku spłaty otrzymanej kwoty wraz z odsetkami, ale tylko w tym znaczeniu, jakie występuje w umowie kredytu czy pożyczki. Istota instrumentu dyskontowego jest jednak taka sama, jak kredytu lub pożyczki - emitent takiego instrumentu zobowiązuje się do jego wykupienia, po cenie nominalnej, choć za jego wcześniejsze zbycie otrzymał cenę niższą, niż nominalna. W rzeczywistości więc emitent płaci odsetki, choć w innym czasie i w innej postaci, niż w "klasycznej" umowie kredytowej. Zasadnie więc argumentuje Bank, że dla emitenta instrument dyskontowy pełni funkcję analogiczną, jak kredyt. Dla Banku z kolei nabycie instrumentu stanowi rzeczywiście formę lokaty kapitału (tak samo jak w przypadku udzielenia kredytu i pożyczki), zaś jego wynagrodzeniem jest uzyskane dyskonto. Wobec powyższego jako drugorzędny należy ocenić zarzut Banku co do sprzeczności rozstrzygnięcia interpretacji dotyczącej podstaw opodatkowania usługi kredytu/pożyczki oraz dyskonta, z uzasadnieniem tej interpretacji. Analogicznie zbędne staje się rozstrzyganie, czy Organ prawidłowo postąpił uznając stanowisko Skarżącego, dotyczące opodatkowania kupna i sprzedaży akcji oraz innych papierów wartościowych, za w całości nieprawidłowe. Skoro podstawą opodatkowania - jak wyżej wyjaśniono - jest jedynie rzeczywiste wynagrodzenie Banku, to jego stanowisko zaprezentowane we wniosku powinno być uznane za w całości prawidłowe. Sąd stwierdził również, że Bank zasadnie wskazał, iż w interpretacji dotyczącej podstaw opodatkowania usługi kredytu/pożyczki oraz dyskonta Organ bezprawnie uchylił się od oceny sposobu ustalania wysokości obrotu z tytułu odsetek płatnych w złotych, należnych w ramach kredytów denominowanych, tj. naruszył art. 14c § 1 Ordynacji. Skoro Skarżący zaprezentował we wniosku swoje stanowisko dotyczące sposobu ustalania wysokości obrotu z tytułu odsetek w złotych należnych w ramach kredytów denominowanych, to obowiązkiem Organu było wyraźne odniesienie się do tej kwestii. Sąd abstrahuje przy tym od oceny, czy prawidłowe było wystąpienie w tym samym wniosku o wydanie interpretacji dotyczącej podstaw opodatkowania usługi finansowej oraz sposobu ustalania wysokości obrotu w ramach kredytów denominowanych. Skoro Organ ten jeden wniosek przyjął i merytorycznie rozpatrzył, to zgodnie z art. 14c § 1 Ordynacji zobowiązany był do odniesienia się do każdej kwestii w nim poruszonej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 146 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżone interpretacje.

Od powyższego wyroku, pełnomocnik Ministra Finansów działającego przez organ upoważniony - Dyrektora Izby Skarbowej w W. wniósł skargę kasacyjną.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucił:

naruszenie prawa materialnego tj.:

1. art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż opisanym we wniosku stanie faktycznym nie można uznać, że podstawę opodatkowania stanowi wynagrodzenie,

2. naruszenie przepisów dyrektywy, a mianowicie art. 11A VI Dyrektywy i art. 73 Dyrektywy 2006/112, poprzez błędną ich wykładnię, że podstawą opodatkowania usług innych jest wszystko co stanowi wynagrodzenie, które dostawca otrzymał lub ma otrzymać od nabywcy

oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art.146 §1 i art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuzasadnione przyjęcie, wbrew wyraźnemu brzmieniu art. 29 ust. 1 ustawy VAT, że podstawą opodatkowania podatkiem od towarów i usług jest wynik finansowy, a nie obrót w rozumieniu przepisów o VAT w związku z art. 14c § 1 i 14 e ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) poprzez przyjęcie, że wydanie interpretacji nastąpiło z pominięciem orzecznictwa.

Z powyższych względów na podstawie art. 188 i 185 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pełnomocnik Organu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, pełnomocnik Ministra Finansów przypomniał, że w uzasadnieniach zaskarżonych interpretacji indywidualnych wskazano, iż ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług nie posługuje się pojęciami: "wynagrodzenie", które jest ustalane w oparciu o przyjęte przez Wnioskodawcę zasady rachunkowości i stanowi różnicę pomiędzy ceną nabycia a wartością wykupu, "efektywne wynagrodzenie" czy "wynik", będący zrealizowaną w danym miesięcznym okresie rozliczeniowym różnicą pomiędzy wartością waluty sprzedanej przez Bank w tym okresie, a wartością waluty kupionej przez Bank w danym okresie, ani "zrealizowanego wyniku (zysku lub straty)", który jest ustalany, w oparciu o przyjęte przez Bank zasady rachunkowości i stanowi np. różnicę pomiędzy zaewidencjonowanymi przez Bank dodatnimi i ujemnymi" strumieniami przepływów finansowych. Przedmiotowa ustawa nie reguluje również w sposób szczególny podstawy opodatkowania czynności wynikających z umów pośrednictwa finansowego, do których zaliczane są operacje na tzw. instrumentach dyskontowych, usługi w zakresie wymiany walut, transakcje związane z kupnem i sprzedażą akcji i innych papierów wartościowych, w tym także dłużnych papierów wartościowych oraz usług związanych z obrotem instrumentami finansowymi. Oznacza to, że dla tego typu usług, podstawę opodatkowania określa się według zasad ogólnych wynikających z art. 29 ust. 1 cyt. ustawy, tj. kwoty należnej z tytułu czynności pośrednictwa finansowego. Pełnomocnik Organu zwrócił uwagę, że WSA w pierwszej kolejności zgodził się, iż przepis art. 29 ust. 1 ustawy o VAT stanowi jednoznacznie, że podstawą opodatkowania podatkiem od towarów i usług jest obrót, rozumiany jako cała kwota (całość świadczenia) należna od nabywcy z tytułu sprzedaży, po czym z niezrozumiałych powodów wskazał na konieczność ustalenia, co stanowi świadczenie (wynagrodzenie) należne Bankowi z tytułu usług pośrednictwa. Odnosząc się ogólnie do wszystkich zagadnień, będących przecież przedmiotami rozstrzygnięć w czterech interpretacjach indywidualnych, Sąd bardzo ogólnie stwierdził, iż kwota udzielonego a następnie zwróconego kredytu, pożyczki, kwota wymienianej waluty, wartość akcji lub innych papierów wartościowych oraz wartość poszczególnych pochodnych instrumentów finansowych, nie jest żadnym świadczeniem, które Bank otrzymuje z tytułu usług. To, co stanowi rzeczywiste, realne, nowe świadczenie Banku, to zysk (marża), jaką Bank odnosi, a podstawę opodatkowania należy ustalić według przedstawionych przez Bank reguł. Sąd nie zagłębiając się więc w specyfikę świadczenia usług w zakresie udzielania dyskonta, wymiany walut, zakupu i sprzedaży akcji czy obrotu pochodnymi instrumentami finansowymi ogólnie stwierdził, że w tym zakresie należy podzielić opinię Banku i przyjąć, że podstawą opodatkowania jest kwota rzeczywistego wyniku finansowego realizowanego przez Bank w przyjętych okresach rozliczeniowych, nie wyjaśniając użytych pojęć, które nie zostały zdefiniowane na gruncie ustaw podatkowych, lecz wywodzą się z zasad rachunkowości. Pełnomocnik Organu podkreślił, iż każda z wykonywanych przez Bank czynności, opisanych we wniosku, wynikająca z umów pośrednictwa finansowego posiada określoną specyfikę i dla określenia, co stanowi podstawę opodatkowania przy realizacji określonych usług świadczonych przez Bank, konieczne jest zbadanie, co jest faktycznie przedmiotem świadczonych usług i jakie "wynagrodzenie" zobowiązany jest zapłacić klient za możliwość korzystania z określonych usług oferowanych przez Bank, a nie tylko twierdzenie, iż w każdym z przypadków należy postępować analogicznie jak w przypadku udzielania przez Bank kredytów i pożyczek. I tak przy transakcjach, których przedmiotem są instrumenty dyskontowe nie można mówić tylko o zwrocie zaangażowanego wcześniej przez Bank kapitału i zrównywać te usługi z udzielaniem przez Bank kredytów. Bank bowiem kupuje dany instrument dyskontowy po cenie niższej niż wynosi jego wartość nominalna i tym sposobem udostępnia sprzedającemu środki pieniężne. Jednakże inaczej niż w usłudze pośrednictwa finansowego polegającej na udzieleniu kredytu (pożyczki) strona dokonująca zbycia tego instrumentu dyskontowego nie ma obowiązku spłaty otrzymanej kwoty wraz z odsetkami. Bank ma natomiast swobodę w dysponowaniu posiadanym instrumentem dyskontowym: może sprzedać daną wartość w terminie wykupu otrzymując wartość nominalną tego instrumentu bądź nie czekając do dnia wykupu sprzedać instrument dyskontowy po dowolnej cenie (akceptowanej przez kontrahenta) na rynku wtórnym. Zatem instrument dyskontowy posiada określoną, znaną zarówno Bankowi jak i emitentowi cenę, która jest jedną całością, a nie kwotą zbudowaną z innych składowych. Natomiast emitent danego instrumentu dyskontowego nie ma pewności czy będzie musiał zapłacić Bankowi w terminie wykupu wartość tego instrumentu, czy tez Bank dokona jego odsprzedaży we wcześniejszym terminie. Nie będzie można wówczas mówić o zwrocie zaangażowanego kapitału i zapłacie za tą usługę w postaci kwoty dyskonta. Czekając z realizacją instrumentu dyskontowego do dnia wykupu Bank doskonale wie jaką cenę - zapłatę za niego otrzyma. A zatem zdaniem Organu zabiegiem niesłusznym w przypadku instrumentów dyskontowych jest wydzielanie z otrzymanej kwoty środków stanowiących zwrot zaangażowanego kapitału oraz ceny za możliwość korzystania z udostępnionego kapitału. Tym bardziej, że takie wydzielenie jest zabiegiem sztucznym, gdyż sprzedaż np. na rynku wtórnym danego instrumentu dyskontowego nie odbywa się po cenie z góry ustalonej ale po cenie, którą nabywca będzie skłonny zapłacić za dany instrument dyskontowy. Również przy transakcjach wymiany waluty nie można mówić o zwrocie zaangażowanego wcześniej przez Bank kapitału. Cena zakupu danej waluty nie jest złożona z kwoty stanowiącej zwrot zaangażowanego przez Bank kapitału i ceny za użyczenie środków pieniężnych na określony w umowie czas. Także przy transakcjach kupna i sprzedaży akcji oraz innych papierów wartościowych cena zakupu danej kategorii papierów wartościowych nie jest złożona z kwoty stanowiącej zwrot zaangażowanego przez Bank kapitału i ceny za użyczenie środków pieniężnych na określony w umowie czas. Całość świadczenia należnego od nabywcy jest kwotą należną w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o VAT.Organ zarzucił też, że Sąd wskazując na sprzeczność wydanych interpretacji z przepisami Dyrektyw regulujących opodatkowanie podatkiem od towarów i usług, tj. z przepisem art. 11A 1 (a) VI Dyrektywy, ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż przepis ten jednoznacznie stanowi, że podstawą opodatkowania usług innych niż wymienione w punktach (b), (c) i (d), jest " ... wszystko, co stanowi wynagrodzenie, które dostawca otrzymał lub ma otrzymać od nabywcy ... " nie wskazując jednak na czym sprzeczność ta polega. Organ nie podzielił też stanowiska, iż w przypadku usług dotyczących instrumentów dyskontowych kwota należna Bankowi z tytułu sprzedaży/realizacji tego instrumentu zbudowana jest z kwoty stanowiącej zwrot zaangażowanego przez Bank kapitału oraz ceny za możliwość korzystania z udostępnionego kapitału (równej kwocie dyskonta). Bowiem jeśli otrzymane środki z tytułu realizacji danego instrumentu dyskontowego stanowią wartość danego instrumentu jako całość, zapłatą za ten instrument dyskontowy, w kontekście przywołanego art. 73 Dyrektywy 2006/112/WE, będzie całość otrzymanej przez Spółkę kwoty w zamian za wyświadczenie usługi pośrednictwa finansowego. Podobnie, Bank świadcząc usługę wymiany walut, dokonując sprzedaży (czy zakupu) danej waluty nie określa ceny świadczonej przez siebie usługi, a podaje jedynie wartość, za którą jest skłonny sprzedać (kupić) daną walutę. Analogicznie Bank świadcząc usługę obrotu akcjami i innymi papierami wartościowymi, dokonując sprzedaży (czy zakupu) danych kategorii papierów wartościowych nie określa ceny świadczonej przez siebie usługi, a podaje jedynie wartość, za którą jest skłonny sprzedać (kupić) dany papier. Nie ma więc w przedmiotowych transakcjach określenia ceny za świadczoną przez Bank usługę. Jedynie gdyby do każdej transakcji wymiany waluty (zakupu bądź sprzedaży) lub do każdej transakcji obrotu papierami wartościowymi (zakupu bądź sprzedaży) doliczana była kwota świadczonej przez Bank usługi, wówczas suma tych kwot mogłaby rzeczywiście stanowić podstawę opodatkowania. Zdaniem Organu, w sprzeczności z przepisami art. 11 (A)(1)(a) Szóstej Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977r. i art. 73 Dyrektywy 2006/112/WE stoi też stanowisko, że w transakcjach z tytułu rozliczenia pochodnych instrumentów finansowych, podstawę opodatkowania określa się jako wynik - różnicę osiągniętą w danym okresie rozliczeniowym pomiędzy zaewidencjonowanymi przez Bank dodatnimi i ujemnymi strumieniami przepływów finansowych w odniesieniu do poszczególnych typów instrumentów pochodnych. Odnosząc się do kwestii stosowania się do orzecznictwa ETS, pełnomocnik Ministra Finansów stwierdził, że wskazane przez Bank i Sąd rozstrzygnięcie w sprawie C-172/96 (First National Bank of Chicago) dotyczyło innego stanu faktycznego niż w niniejszej sprawie, dlatego nie może mieć w niej zastosowania. Wyjaśnił także, iż Dyrektor izby Skarbowej w W. działając w imieniu Ministra Finansów, zarówno w interpretacji indywidualnej jak i w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa odniósł się do kwestii ustalania sposobu dokonania wyliczenia podstawy opodatkowania dla kredytów denominowanych i walutowych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik B. S.A. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wskazał, że zarzuty skargi kasacyjnej są sformułowane nieprawidłowo, a ponadto nawet jeśli uznać, iż z jej uzasadnienia wynika, co zarzuca Sądowi pierwszej instancji Minister Finansów, to stanowisko Organu jest błędne, a wyrok jest zgodny z prawem i prawidłowo uzasadniony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co zastępuje:

Na wstępie zaznaczyć należy, że rozpoznaniu przez Sąd podlega skarga kasacyjna złożona w sprawie ze skargi na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 21 listopada 2008 r., nr [...] dotyczącą opodatkowania podatkiem od towarów i usług odsetek od kredytów i pożyczek udzielanych przez Bank oraz dyskonta. W pozostałych sprawach bowiem skarga kasacyjna została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 1471/08.

Skarga kasacyjna w tej sprawie oparta jest na obu podstawach określonych, w art. 174 p.p.s.a., tym niemniej, z uwagi na ich konstrukcję i uzasadnienie ocena ich skuteczności zależy od tego, czy słuszny jest zarzut błędnej wykładni art. 29 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług oraz art. 11A VI Dyrektywy i art. 73 Dyrektywy 2006/112/WE poprzez przyjęcie, że podstawą opodatkowania w przypadku udzielanych przez Bank kredytów i pożyczek oraz dyskonta nie jest całość świadczenia, lecz wynagrodzenie, które otrzymał Bank lub ma otrzymać od nabywcy. Taką treść zarzutu odczytać można, pomimo innego sformułowania punktu pierwszego skargi kasacyjnej, z zestawienia go z punktem drugim skargi.

Odnosząc się do tego zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż jest on niezasadny.

Kwestia sporna dotyczy udzielanego przez Bank dyskonta, albowiem co do opodatkowania usług udzielania kredytów i pożyczek, Minister Finansów zgodził się ze skarżącym Bankiem, że opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega wynagrodzenie Banku, jakim jest kwota odsetek w wysokości, w której klient jest zobowiązany dokonać zapłaty. Stanowisko to jest prawidłowe i znajduje potwierdzenie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. z dnia 17 czerwca 2009 r. w sprawie I FSK 398/08 i z dnia 21 stycznia 2010 r. w sprawie I FSK 1846/08.

Natomiast nieprawidłowe jest stanowisko Organu, jakoby opodatkowaniu podatkiem VAT w przypadku dyskonta była całość świadczenia, rozumianego nie jako wynagrodzenie, lecz cała kwota, na jaką opiewa dany instrument dyskontowy.

Zgodnie art. 29 ust.1 ust.1 ustawy o podatku od towarów i usług, podstawą opodatkowania w podatku od towarów i usług jest obrót, z zastrzeżeniem ust. 2 - 22, art. 30 - 32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i ust. 5. Obrotem jest kwota należna z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy. Obrót zwiększa się o otrzymane dotacje, subwencje i inne dopłaty o podobnym charakterze mające bezpośredni wpływ na cenę (kwotę należną) towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika, pomniejszone o kwotę należnego podatku. Odpowiednikami art. 29 ust. 1 u.p.t.u. w prawie wspólnotowym pozostają: art. 11(A)(1)(a) Szóstej Dyrektywy Rady (77/388/EWG) z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych -wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz. U. UE L 77 145.1 ze zm. - dalej jako “VI Dyrektywa") oraz odpowiednio art. 73 Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.UE.L.06.347.1), w “Dyrektywa 112". Powołany powyżej przepis Dyrektywy 112 stanowi , że w odniesieniu do dostaw towarów i świadczenia usług innych niż te, o których mowa w art. 74-77, podstawa opodatkowania obejmuje wszystko co stanowi zapłatę otrzymaną lub którą dostawca lub usługobiorca otrzyma w zamian za dostawę towarów lub świadczenie usług, od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z subwencjami związanymi bezpośrednio z ceną takiej dostawy lub świadczenia. Przepis ten posługuje się terminem “zapłata", który jest odpowiednikiem terminu “wynagrodzenie" użytym w przepisie art. 11(A)(1)(a) VI Dyrektywy. Przepis art. 72 Dyrektywy 112 konsekwentnie realizuje założenie przyjęte w art. 2 Pierwszej Dyrektywy I w art. 1 obecnej Dyrektywy, iż podatek VAT jest podatkiem proporcjonalnym do ceny towarów i usług. Stąd wniosek, że podstawa opodatkowania dla celów VAT, stanowi wartość subiektywną, tj. powinna odzwierciedlać wynagrodzenie należne dostawcy lub usługodawcy z tytułu danej transakcji. Nie jest przy tym istotne, czy wynagrodzenie z tytułu danej transakcji zostało uiszczone podatnikowi przez nabywcę towarów lub usługobiorcę czy też przed podmiot trzeci. Powyższa podstawa opodatkowania jest wyrazem fundamentalnej zasady neutralności VAT dla podatników tego podatku. Kluczowa dla zrozumienia konstrukcji podstawy opodatkowania zawartej w przepisach Dyrektywy jest zatem analiza pojęcia wymagrodzenia, rozumianego jako wszystko, co stanowi zapłatę otrzymaną lub którą dostawca lub usługodawca otrzyma w zamian za dostawę towarów lub świadczenie usług. Kwestia ta była przedmiotem rozważań ETS, który, jak wskazał to Sąd pierwszej instancji, w wyroku z dnia 14 lipca 1998 r. w sprawie C-172/96 pomiędzy Commissioners of Customs & Excise a First National Bank of Chicago ETS wskazał, iż zgodnie z art. 11(A)(1)(a) VI Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że w transakcjach dewizowych, w których żadne opłaty i prowizje nie są naliczane, co się tyczy pewnych, szczególnych transakcji, podstawę opodatkowania stanowi zysk brutto osiągnięty z tytułu transakcji przez usługodawcę w danym okresie. W efekcie ww. przepis przewiduje, że podstawa opodatkowania jest tworzona, w odniesieniu do świadczenia usług przez to co stanowi otrzymane lub należne wynagrodzenie usługodawcy od usługobiorcy z tytułu tych transakcji. ETS podkreślił, iż w tym zakresie, spread stanowiący różnicę pomiędzy ceną kupna a ceną sprzedaży jest jedynym odpowiednikiem ceny, jaką Bank uzyskałby, gdyby miał zawrzeć w tej samej chwili i na takich samych warunkach dwie odpowiadające sobie transakcje kupna i sprzedaży tych samych kwot w tych samych walutach. Trybunał podkreślił także, iż nie jest konieczne, by podatnik dostarczający towary lub wykonujący usługi, bądź druga strona transakcji, znali dokładną kwotę wynagrodzenia służącą jako podstawa opodatkowania, aby było możliwe opodatkowanie danego rodzaju transakcji (sprawa C-288/94 Argos Distributors przeciwko Commissioners of Customs and Excise [ 1996] Zb. Orz. str. 1-5311, pkt 21 i 22). W konsekwencji, nie ma znaczenia, że w momencie zawarcia transakcji, strony nie znają podstawy, od której naliczany będzie VAT i, że pozostaje ona nieznana, nawet po transakcji, dla usługobiorcy.

Biorąc powyższe pod uwagę, prawidłowo Sąd pierwszej instancji dokonując wykładni art. 29 ust.1 ustawy o VAT z uwzględnieniem przepisów art. 11(A)(1)(a) VI Dyrektywy oraz art. 73 Dyrektywy 112 uznał, że pieniądz, który jest przedmiotem obrotu w ramach usług opisanych we wniosku o udzielenie interpretacji, nie podlega opodatkowaniu, zaś obrót ten sam w sobie nie stanowi usług w rozumieniu ustawy. Specyfika bowiem usług bankowych polega na tym, że ich przedmiotem są pieniądze. Prawidłowo także Sąd stwierdził, że podstawą opodatkowania zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o VAT jest całość świadczenia, rozumianego jako całość wynagrodzenia - wartości dodanej, która towarzyszy usłudze. To, co stanowi rzeczywiste świadczenie Banku, to zysk, marża, jaką Bank odnosi.

Wbrew twierdzeniom Organu, z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji nie można wywieść żadnej sprzeczności, gdyż wynika z niego jasno, co Sąd rozumie przez "całość świadczenia", o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o VAT i jest nim całe "wynagrodzenie" otrzymane przez Bank, lub które Bank ma otrzymać. Również, wbrew twierdzeniom Organu, Sąd w uzasadnieniu wyroku, wskazując na podstawę opodatkowania odniósł się do specyfiki usług opartych na dyskoncie. Na stronie 16 uzasadnienia wskazał, że "zbywający instrument dyskontowy co prawda nie ma obowiązku spłaty otrzymanej kwoty wraz z odsetkami, ale tylko w tym znaczeniu, jakie występuje w umowie kredytu czy pożyczki. Istota instrumentu dyskontowego jest jednak taka sama, jak kredytu lub pożyczki - emitent takiego instrumentu zobowiązuje się do jego wykupienia, po cenie nominalnej, choć za jego wcześniejsze zbycie otrzymał cenę niższą, niż nominalna. W rzeczywistości więc emitent płaci odsetki, choć w innym czasie i w innej postaci, niż w "klasycznej" umowie kredytowej. (...) Dla emitenta instrument dyskontowy pełni funkcję analogiczną, jak kredyt. Dla Banku z kolei nabycie instrumentu stanowi rzeczywiście formę lokaty kapitału (tak samo jak w przypadku udzielenia kredytu i pożyczki), zaś jego wynagrodzeniem jest uzyskane dyskonto". Stanowisko powyższe jest prawidłowe, bowiem, usługi pośrednictwa finansowego polegające na udostępnieniu klientom kapitału z wykorzystaniem instrumentów dyskontowych cechują się czasowym udostępnieniem innym podmiotom za wynagrodzeniem określonych środków pieniężnych. Realizacja prawa z instrumentu dyskontowego przez wykup lub sprzedaż instrumentu na rynku wtórnym są jedynie formami rozliczenia stron transakcji za zakończeniu usługi przez Bank aby zapewnić mu zwrot kapitału zaangażowanego do świadczenia usługi oraz wypłaty należnego wynagrodzenia w formie dyskonta.

Wykładnia prawa materialnego – art. 29 ust. 1 ustawy o VAT dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku jest zgodna z wykładnia pro unijną. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że w sytuacji, gdy treść ustawy krajowej budzi pewne wątpliwości (niejasności), sąd krajowy ma obowiązek interpretować ustawę tak, aby dostosować ją do wymogów dyrektywy. Potwierdza to bogate orzecznictwo ETS, m.in. w sprawie von Colson i Kamann (orzeczenie w sprawie 14/83, Zb. Orz. 1984, s. 1891), gdzie Trybunał wyraził pogląd, że sąd w procesie stosowania prawa wewnętrznego, w szczególności przepisów wydanych w celu wykonania dyrektywy, jest obowiązany interpretować przepisy w świetle brzmienia i celu dyrektywy, aby zapewnić osiągnięcie rezultatu określonego w art. 249 akapit 3 TWE. Powyższa formuła wyraża obowiązek interpretacji obowiązującego prawa krajowego w świetle tekstu i celów dyrektywy po to, aby osiągnąć wyznaczony przez dyrektywę rezultat, tzw. wykładnia prowspólnotowa. Sądy stosując prawo powinny nadawać jego normom krajowym takie znaczenie, jakie zapewni mu zgodność z prawem wspólnotowym. Dokonujący wykładni sąd powinien przyjąć domniemanie, że dokonując implementacji dyrektywy państwo członkowskie miało zamiar jej pełnego wykonania. Punktem wyjścia jest zawsze wykładnia językowa. Gdy ona nie wystarcza, konieczne jest zatem odniesienie się do funkcji i celu normy prawnej. W przypadku prawa wspólnotowego niemal regułą jest odwoływanie się do interpretacji systemowej i celowościowej. Podstawowym celem dokonywania wykładni systemowej jest zapewnienie zgodności między normami należącymi do odrębnych porządków prawnych (tj. prawa polskiego i prawa wspólnotowego) oraz inspirowanie organu stosującego prawo krajowe do wyboru takiego rezultatu wykładni, który zapewnia możliwie największą skuteczność prawu wspólnotowemu. W konsekwencji sąd krajowy powinien dokonać wykładni istniejącego prawa wewnętrznego tak, aby uwzględniała ona treść, jak i cel przepisu prawa wspólnotowego. Natomiast wykładnia celowościowa prawa wspólnotowego nakazuje w większym stopniu uwzględniać cele konkretnych rozwiązań prawnych niż literalne brzmienie przepisów je zawierających (por. wyrok NSA z dnia 26.02.2009r. z dnia I FSK 1898/07).

Z podanych przyczyn zaskarżony wyrok nie narusza wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów. Jak bowiem wskazano, stanowisko, że podstwę opodatkowania stanowi wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału, którym w przypadku usług z wykorzystaniem instrumentów dyskontowych – jest dyskonto, jest zgodne z prawem zarówno krajowym, jak i wspólnotowym.

Z tych względów skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. należało oddalić. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia treść art. 204 pkt 2 p. p.s.a.