Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 644/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części,  w pozostałej części skargę kasacyjną oddalono
Powołane przepisy: article: art. 149, art. 156, art. 184, art. 188
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w 4 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Dolnośląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2022 r. sygn. akt III SAB/Wr 882/22 w sprawie ze skargi O.M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt stały 1. prostuje zaskarżony wyrok w ten sposób, że oznaczenie nazwiska skarżącej "P." zastępuje nazwiskiem "M."; 2. uchyla punkt III (trzeci) zaskarżonego wyroku; 3. w pozostałym zakresie oddala skargę kasacyjną; 4. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Wojewody Dolnośląskiego w całości; 5. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz O.M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt III SAB/Wr 882/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi O.M. (poprzednie nazwisko: P.) na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt stały: (I) stwierdził, że Wojewoda Dolnośląski przewlekle prowadził postępowanie w sprawie z wniosku strony skarżącej; (II) stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; (III) zobowiązał Wojewodę Dolnośląskiego do załatwienia sprawy w terminie 60 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku z aktami sprawy; (IV) przyznał od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 2500 (dwa tysiące pięćset) złotych; (V) zasądził od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Strona skarżąca – O.M. (dalej: strona, skarżąca, strona skarżąca) złożyła do Wojewody Dolnośląskiego (dalej jako: Wojewoda, organ) w dniu 3 stycznia 2020 r. wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały. Pismem z dnia 21 kwietnia 2021 r. Strona wniosła ponaglenie w związku z niezałatwieniem sprawy w terminie, które przekazane zostało Szefowi Urzędu do Spraw Cudzoziemców przy piśmie organu z dnia 7 maja 2022 r. Pismem z dnia 14 kwietnia 2022 r. (data wpływu do organu - 26 kwietnia 2022 r.) skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, zarzucając organowi naruszenie art. 8 § 1, art. 12 oraz art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: k.p.a.) oraz art. 210 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach przez znaczące przekroczenie terminów załatwienia sprawy z wniosku o zezwolenie na pobyt stały. W skardze, na podstawie art. 50 § 1 oraz art. 54 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), skarżąca wniosła o: 1) stwierdzenie, że Wojewoda dopuścił się przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga; nadto, że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2) zobowiązanie organu do wydania decyzji w sprawie; 3) dopuszczenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi; 4) przyznanie skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 20000 zł; 5) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

Do dnia wydania wyroku nie wpłynął do Sądu pierwszej instancji akt potwierdzający załatwienie sprawy z wniosku strony skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu opisanym na wstępie wyrokiem uznał skargę za zasadną.

Sąd zauważył, że z dniem 29 stycznia 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 91; dalej: nowelizacja). Z art. 13 nowelizacji wynika, że w celu zmiany m.in. terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu w sprawie wydania zezwolenia na pobyt czasowy ustawodawca posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy. Polega ona na tym, że od chwili wejścia w życie nowych przepisów należy je stosować do stosunków prawnych, zdarzeń, stanów rzeczy danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną, czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa.

W niniejszej sprawie, na moment wniesienie skargi nowelizacja weszła w życie, co oznacza, że przepisy nowelizacji mogły być znane stronie skarżącej. Jednocześnie należy mieć na względzie, że wszczęcie postępowania przed Wojewodą miało miejsce na długo przed wejściem w życie nowelizacji. W tej sytuacji zachodzi potrzeba oceny wpływu nowelizacji na sądową kontrolę legalności przewlekłości lub bezczynność, która miała miejsce jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, przepis art. 13 nowelizacji wywiera jedynie ten skutek, że na jego podstawie, z mocy prawa, doszło do przedłużenia terminu załatwienia spraw wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie nowelizacji. Niedopuszczalne byłoby natomiast przyjęcie, że na mocy art. 13 nowelizacji nastąpiło niejako "zalegalizowanie" stanu przewlekłości lub bezczynności organu trwającej przed jej wejściem w życie. Uniemożliwiłoby to bowiem zastosowanie przez Sąd przewidzianych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instrumentów do zwalczania przewlekłości/bezczynności (art. 149 p.p.s.a.) w sytuacji, gdy postępowanie trwa ponad rok i więcej, gdy nowelizacja nie wprowadziła żadnych zmian do procedury sądowoadministracyjnej.

Sąd pierwszej instancji zauważył, że w niniejszej sprawie na dzień wejścia w życie nowelizacji, tj. na dzień 29 stycznia 2022 r., przewlekłość organu została już zrealizowana. W ocenie Sądu, naruszenie zasady lex retro non agit nastąpiłoby w razie pozbawienia możliwości oceny stanu przewlekłości i bezczynności zrealizowanego przed dniem wejścia w życie nowelizacji i to w oparciu o stan prawny obowiązujący do tego dnia. Należy zatem przyjąć, że przepisy nowelizacji w żadnym razie nie znoszą możliwości oceny, czy przed wejściem w życie nowelizacji organ dopuścił się przewlekłości (bezczynności) i czy miała ona charakter rażący, a w konsekwencji zastosowania przez sąd przewidzianych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instrumentów do zwalczania bezczynności/przewlekłości. Nowe terminy załatwienia spraw wprowadzone nowelizacją nie mają wpływu na ocenę, czy organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości, jeżeli stan bezczynności lub przewlekłości zaistniał już przed jej wejściem w życie. Odmienne stanowisko byłoby, w ocenie Sądu, nie do pogodzenia z prawem do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, będącym elementem prawa do dobrej administracji i jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Dz. U. UE C 303 z 2007 r., s. 1).

Zatem, zdaniem Sądu pierwszej instancji, niemożliwym jest zastosowanie w sprawie przepisów ustawy nowej. Ponadto, sama nowelizacja jest niekorzystna z punktu widzenia sytuacji prawnej jednostki, albowiem wprowadza terminy załatwienia sprawy odmienne od tych wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, co ma znaczenie z punktu widzenia zarzucanej bezczynności. W związku z powyższym Sąd uznał, że kontrola legalności w niniejszej sprawie braku wydania aktu przez organ musi nastąpić na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie przedmiotowej nowelizacji.

Jak wynika z akt sprawy, postępowanie administracyjne, którego dotyczy zarzucana przewlekłość, zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej, który wpłynął do organu administracji w dniu 3 stycznia 2020 r., tj. na długo przed wejściem w życie nowelizacji - tj. przed dniem 29 stycznia 2022 r. Przy czym nie ma wątpliwości, że skoro do dnia wejścia w życie nowelizacji, postępowanie wszczęte wnioskiem strony toczyło się wedle reguł i terminów wyznaczonych w k.p.a., oceniając sposób prowadzenia przez organ administracji postępowania do dnia 29 stycznia 2022 r. należało mieć na uwadze w pierwszej kolejności regulacje tej ustawy.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie nie mogły znaleźć zastosowania także regulacje z art. 100c ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 583 ze zm.), które weszły w życie w dniu 15 kwietnia 2022 r., z mocą od dnia 24 lutego 2022 r., na podstawie ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830). Sąd pierwszej instancji uznał, że wobec ściśle określonego w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 583 ze zm.) zakresu podmiotowego i przedmiotowego tej ustawy, jak i braku w tym zakresie zmian w ustawie o cudzoziemcach oraz p.p.s.a., przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu toczącym się przed Wojewodą w tej sprawie, a w konsekwencji w toku kontroli legalności tego postępowania dokonywanej przez sąd administracyjny. Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wzorzec kontroli działania organu w kontekście zrzucanej mu przewlekłości stanowić winny przepisy obowiązujące przed wejściem w życie nowelizacji.

W ocenie Sądu, analiza akt administracyjnych sprawy daje podstawy do uznania, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego organ administracji publicznej dopuścił się przewlekłości. Strona skarżąca złożyła wniosek o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy w dniu 3 stycznia 2020 r. Pismem z dnia 21 kwietnia 2021 r. pełnomocnik skarżącej złożył ponaglenie, przekazane właściwemu organowi wyższego stopnia przy piśmie Wojewody z dnia 7 maja 2022 r. Pierwszą czynność w sprawie organ podjął dopiero w dniu 9 kwietnia 2022 r., występując do odpowiednich służb o przekazanie informacji, czy wjazd i pobyt cudzoziemca stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwa i porządku publicznego. Sąd pierwszej instancji zauważył, że co prawda w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego organ wyznaczył przewidywany termin załatwienia sprawy na dzień 3 listopada 2022 r., jednak w sytuacji, gdy sprawa nie ma charakteru skomplikowanej, jak również organ nie podjął jeszcze jakiejkolwiek czynności w sprawie, brak jest uzasadnienia tak odległego terminu rozstrzygnięcia postępowania. Co istotne także - zdaniem Sądu pierwszej instancji - niedopuszczalne jest wskazanie tak odległego nowego terminu załatwienia sprawy, w szczególności, gdy ma to miejsce w pierwszym dniu toczącego się postępowania.

W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ przewlekle prowadził postępowanie (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), naruszając w sposób niedopuszczalny zasady i terminy określone w art. 35 i art. 36 oraz w art. 8, art. 9, art. 10 i art. 12, a w konsekwencji art. 6 i art. 7 k.p.a. (punkt I sentencji wyroku). Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania, jak i opisaną wyżej postawę organu (brak podejmowania jakichkolwiek czynności przez okres wielu miesięcy od dnia wszczęcia postępowania), Sąd uznał (pkt II sentencji wyroku), że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd zauważył przy tym, co trzeba podkreślić, że stwierdzona przewlekłość postępowania wynikała z postawy (zaniechań) organu i że do zaistniałej sytuacji nie przyczyniła się strona skarżąca. Sytuacja, w której strona czeka tak długo, jak w rozpoznawanej sprawie, na podjęcie pierwszej czynności formalnej, a następnie na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej.

Wobec braku informacji o wydaniu aktu kończącego postępowanie w sprawie, Sąd pierwszej instancji zobowiązał organ do jego wydania w terminie 60 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, stosownie do treści art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt III sentencji wyroku), mając już na względzie nowe przepisy wyżej wskazanej nowelizacji.

Zgodnie z przyznaną prawem kompetencją (Sąd "może") Sąd pierwszej instancji przyznał stronie skarżącej - zgodnie z jej wnioskiem - sumę pieniężną w kwocie 2500 zł (pkt IV sentencji wyroku), o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. Stwierdził, że kwota ta będzie adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności (wielomiesięczna przewlekłość organu), jak i trudności, z jakimi cudzoziemiec musi zmagać się, nie posiadając stosownego zezwolenia na pobyt na terytorium obcego państwa. Tak długotrwałe oczekiwanie na podjęcie pierwszych czynności i rozpoznanie wniosku może ograniczać sposób funkcjonowania, planowania i swobodę działania wnioskodawcy, któremu prawo zapewnia terminowe rozpoznanie sprawy. Brak pozwolenia na pobyt, bez względu na to, czy złożenie wniosku gwarantuje stronie legalny pobyt na terenie kraju przez czas trwania procedury, bez wątpienia utrudnia, czy wręcz uniemożliwia poczynienie planów życiowych gwarantujących stabilizację i pewność, rzeczy niezbędne dla każdego człowieka. Sąd pierwszej instancji przyznając stronie sumę pieniężną, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., stwierdził, że jakkolwiek ustawodawca w rozwiązaniach przyjętych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zdecydował się na wprowadzenie zasady obligatoryjnego zasądzania sumy pieniężnej w przypadku uwzględnienia skargi, to jednak nie może budzić wątpliwości, że negatywne odczucia strony związane z bezczynnością organu lub przewlekłym prowadzeniem postępowania są szczególnie dotkliwe w sytuacji, gdy bezczynność lub przewlekłość przybiera postać kwalifikowaną.

Wojewoda Dolnośląski wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 195 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez błędne oznaczenie przez Sąd pierwszej instancji przedmiotu postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę;

2. art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz w związku z art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez wydanie wyroku z pominięciem całości ustaleń faktycznych wynikających z akt sprawy i nieuwzględnienie istotnych okoliczności sprawy, zwłaszcza dokonanych przez organ czynności i obiektywnych przyczyn opóźnienia;

3. art. 149 § 1a p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. oraz art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, w związku z art. 5 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1472) poprzez zaniechanie uwzględnienia zakresu obowiązków dowodowych ciążących na organie, skutkujących skomplikowaniem, a co za tym idzie - czasochłonnością postępowania w sprawie z wniosku skarżącej;

4. art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a. w związku z art. 15 zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) poprzez pominięcie okoliczności wynikłych z tego ostatniego przepisu, które niewątpliwie miały wpływ na ocenę zaistnienia przewlekłości w postępowaniu administracyjnym przed Wojewodą;

5. art. 149 § 1a p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, mimo że w znacznym stopniu była usprawiedliwiona;

6. art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 91) poprzez pominięcie uregulowań dotyczących terminu załatwienia przedmiotowej sprawy, wynikających z ww. przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r.;

7. art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw, poprzez zaniechanie wskazania podstaw prawnych niezastosowania ww. przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r.;

8. art. 149 § 2 w związku z art. 149 § 1 pkt 3 w związku z art. 210 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez przyznanie na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wyniku bezpodstawnego stwierdzenia przewlekłości z rażący naruszeniem prawa, jakiej dopuścić się miał Wojewoda;

9. art. 149 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 210 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez pominięcie uregulowań tam zawartych i oparcie orzeczenia o reguły wynikłe z przepisu art. 35 k.p.a.

Mając na względzie powyższe Wojewoda domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w tym zakresie. Ponadto, organ wniósł o orzeczenie o kosztach wedle norm przepisanych. Jednocześnie Wojewoda zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie, a także zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto, skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W świetle tego przepisu, sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności. Rozstrzygnięcie obejmujące zobowiązanie do wydania w określonym terminie aktu może zapaść tylko w sytuacji, gdy na dzień orzekania przez sąd akt taki nie został wydany. Natomiast, w razie załatwienia sprawy już po wniesieniu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ale przed wydaniem wyroku, sąd powinien zastosować art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W takim przypadku, w stanie prawnym obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., zbędne jest również umarzanie postępowania w części dotyczącej zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia (por. np. wyroki NSA z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1621/16; z 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2242/16; wyrok NSA z 28 maja 2021 r., sygn. akt I FSK 849/20, CBOSA; por. np. M. Jagielska J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 8 wyd., Warszawa 2023, Nb 10 do art. 149).

Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że z nadesłanego odpisu decyzji Wojewody z dnia 19 grudnia 2022 r. wynika, że sprawa z wniosku skarżącej z dnia 3 stycznia 2020 r. została załatwiona przez organ przed wydaniem zaskarżonego wyroku. Tym samym, jako zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. polegający na zobowiązaniu organu do wydania aktu, w sytuacji gdy decyzja taka została wydana. Zachodziła zatem konieczność uchylenia punktu III zaskarżonego wyroku. Na marginesie należy tylko wskazać, że wskazane rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji zostało wydane wskutek braku informacji od organu o wydaniu aktu kończącego postępowanie w sprawie.

W pozostałej części skarga kasacyjna okazała się bezzasadna.

Najdalej idący zarzut dotyczy naruszenia przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 195 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Zdaniem skarżącego kasacyjne organu Sąd pierwszej instancji błędne oznaczył przedmiot niniejszego postępowania administracyjnego i nieprawidłowo rozpoznał sprawę w przedmiocie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy. W tym miejscu wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 17 stycznia 2023 r. sygn. III SAB/Wr 882/22, na podstawie art. 156 § 1 p.p.s.a., sprostował z urzędu w wyroku z dnia 28 grudnia 2022 r. (sygn. akt III SAB/Wr 882/22) oczywistą omyłkę pisarską w ten sposób, że w komparycji tego wyroku zamiast błędnie wpisanego przedmiotu postępowania administracyjnego, tj. "zezwolenia na pobyt czasowy i pracę" wpisał przedmiot prawidłowy: "zezwolenia na pobyt stały". W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że we wskazanym wyroku wystąpił błąd pisarski polegający na błędnym określeniu przedmiotu postępowania administracyjnego. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że niezasadny jest zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 195 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, tym bardziej że Sąd pierwszej instancji wprost wskazał w powyższym postanowieniu, że zaistniała omyłka pisarska nie miała wpływu na ocenę merytoryczną dokonaną przez Sąd w wyrokowanej sprawie.

Pozbawione podstaw prawnych są również pozostałe zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził bowiem naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie organ uzasadniając powyższy zarzut podniósł, że Sąd pierwszej instancji wydał wyrok z pominięciem całości ustaleń faktycznych wynikających z akt sprawy i nie wziął pod uwagę istotnych okoliczności sprawy, zwłaszcza dokonanych przez organ czynności i obiektywnych przyczyn opóźnienia. Zdaniem organu, Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił m.in., że: w dniu 28 czerwca 2021 r. miało miejsce przesłuchanie strony na okoliczność spełnienia przesłanek uprawniających do otrzymania zezwolenia na pobyt stały w RP, oraz że pismem z dnia 2 lipca 2021 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia szeregu dokumentów mających elementarne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać m.in. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji nie jest obowiązany do szczegółowego wyliczania każdej czynności podjętej przez organ w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że: "Prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu. Nawet sam fakt braku wyraźnego odniesienia się przez sąd I instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a." (zob. wyrok NSA z 26 października 2023 r., III OSK 2943/21, LEX nr 3634433).

Także zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Zgodnie z tym przepisem: "Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...)." Przepis ten nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie stanu faktycznego, ani też kwestionowaniu wniosków wyprowadzanych na podstawie akt sprawy (por. np. wyroki NSA z dnia: 21 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1888/21; 22 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 211/22; 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 1172/21; 29 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 1158/18). Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł wystąpienia istotnego uchybienia ww. normie. Nic nie wskazuje na to, że Sąd pierwszej instancji oparł swoje orzeczenie na innym materiale dowodowym, niż ten który wynikał z akt przedmiotowej sprawy, albo, że nie uwzględnił dowodów, mających w niej znaczenie dla rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości. Bezsporne jest, że wniosek skarżącej został złożony do Wojewody w dniu 3 stycznia 2020 r., natomiast decyzja kończąca niniejsze postępowanie została wydana w dniu 19 grudnia 2022 r., a zatem po upływie prawie 3 lat. Wobec powyższego nie można uznać, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 133 § 1 p.p.s.a. i nie uwzględnił wszystkich istotnych okoliczności i ustaleń faktycznych wynikających z akt sprawy.

Za niezasadny należy uznać także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 149 § 1a p.p.s.a. w powiązaniu z art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, oraz z art. 5 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji. Skarżący kasacyjnie organ podniósł, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił zakresu obowiązków dowodowych ciążących na organie, skutkujących skomplikowaniem, a co za tym idzie czasochłonnością postępowania w sprawie z wniosku skarżącej. Odnosząc się do powyższego zarzutu należy przyznać, że przewidziane w ustawie o cudzoziemcach ww. regulacje mają wpływ na czas trwania postępowania. Przepis art. 195 ust. 2 ustawy odsyła wprost do przepisu art. 5 ust. 1 i odpowiednio do art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji. Jednak zdaniem Sądu, konieczność przedłożenia dokumentów niezbędnych do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniające ubieganie się o udzielenie zezwolenia na pobyt stały nie mogą usprawiedliwiać prawie 3 - letniej zwłoki organu w rozpatrywaniu wniosku skarżącej, nawet w sytuacji podejmowania czynności przez organ bez zbędnej zwłoki. Jest oczywiste, że procedura uzyskania informacji, o której mowa w ustawie o cudzoziemcach, powoduje wydłużenie postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt stały, podobnie jak mający zastosowanie w sprawie art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji, jednak nie w takim stopniu, aby wniosek był rozpoznawany aż tak długo, bo prawie przez 3 lata.

W konsekwencji, za niezasadny należy uznać także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 210 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a, stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Ustawodawca w art. 210 ustawy o cudzoziemcach (w brzmieniu obowiązującym do 28 stycznia 2022 r.) nie określił wprost terminu, w jakim wojewoda zobowiązany jest rozpoznać wniosek o zezwolenie na pobyt stały. Przepis ten wskazuje jedynie, że postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały powinno zakończyć się nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia jego wszczęcia, a postępowanie odwoławcze – w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania.

Należy jednak mieć na uwadze, że organy właściwe w sprawie wydawania zezwoleń na pobyt stały obowiązują również przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, który w art. 35 § 1 określa generalną zasadę, według której organy administracji publicznej mają załatwiać sprawy "bez zbędnej zwłoki". Koresponduje to z wynikającą z art. 12 § 1 k.p.a. powinnością podejmowania przez organy administracji publicznej działania wnikliwego i szybkiego. Jak stanowi art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., z przewlekłym prowadzeniem postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Aby stwierdzić, że organ administracji publicznej prowadzi postępowanie przewlekle, należy wykazać, że w okolicznościach konkretnej sprawy administracyjnej organ administracji publicznej miał możliwość załatwić sprawę jeszcze przed upływem terminu do jej załatwienia, a mimo to prowadził je opieszale, niesprawnie i nieskutecznie, a to doprowadziło do naruszenia przepisów o szybkości postępowania (zob. wyrok NSA z 4 grudnia 2019 r., II OSK 2317/19, CBOSA).

Wobec powyższego, Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że Wojewoda dopuścił się przewlekłości w prowadzeniu postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że postępowanie w sprawie zezwolenia na pobyt stały cudzoziemca wymaga czasu. Konieczne jest przedłożenie dokumentów niezbędnych do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniających ubieganie się o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, stosownie do art. 203 ustawy o cudzoziemcach. W niniejszej sprawie Wojewoda jednak przez prawie 3 lata nie wydał decyzji w sprawie. Przekroczył więc wszelkie terminy załatwienia sprawy wynikające z art. 35 § 3 k.p.a. (co do zasady miesięczny, w sprawie szczególnie skomplikowanej dwumiesięczny), jak również z art. 210 ustawy o cudzoziemcach. W tych okolicznościach, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i stwierdził, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z wniosku skarżącej.

Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a. w powiązaniu z art. 15 zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Skarżący kasacyjnie organ podniósł, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił przepisów ww. ustawy, które, zdaniem organu, bez wątpienia miały wpływ na czas trwania postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając postawiony zarzut przyznaje, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do powyższego zapisu ustawy. Wobec powyższego wyjaśnić należy, że z powodu wystąpienia na obszarze kraju zagrożenia epidemicznego oraz mając na uwadze art. 15zzs ust. 10 ww. ustawy, przy ocenie przewlekłości niniejszego postępowania należało wyłączyć z okresu załatwienia sprawy wskazany przez ustawodawcę okres (od 31 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r.). Jednak odliczenie powyższego okresu nie miało większego wpływu na ocenę przewlekłości niniejszego postępowania, bowiem – co raz jeszcze należy podkreślić - postępowanie w niniejszej sprawie trwało prawie 3 lata. Odnosząc się natomiast do argumentacji skargi kasacyjnej, stwierdzić należy, że problemy kadrowe organu i wykonywanie pracy zdalnej w związku z wystąpieniem stanu epidemii, nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla przekroczenia terminów załatwienia sprawy. To na organie administracji publicznej ciąży bowiem odpowiedzialność za zorganizowanie i zapewnienie warunków pozwalających na sprawne, terminowe załatwienie wpływających do niego spraw i skutków zaniedbań w tym zakresie nie można przerzucać na stronę (zob. wyrok NSA z 18 lipca 2019 r., II OSK 533/19; CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził również naruszenia art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7 i art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw. Wprowadzony przedmiotową nowelizacją przepis art. 210 ustawy o cudzoziemcach wszedł w życie 29 stycznia 2022 r., podczas gdy oceną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w tej sprawie był objęty przebieg postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej z dnia 3 stycznia 2020 r. i toczącego się jeszcze w dacie złożenia skargi, tj. 26 kwietnia 2022 r. Prawidłowo zatem stwierdził Sąd, że kontrola legalności braku wydania odpowiedniego aktu kończącego postępowanie powinna być dokonana z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w okresie, którego skarga dotyczy. Ponadto należało mieć na uwadze, że termin na załatwienie sprawy wydłużony ustawą zmieniającą nie mógł mieć dla wyniku postępowania sądowego istotnego znaczenia w sytuacji, gdy w dacie wejścia w życie tejże nowelizacji terminy do załatwienia sprawy dawno upłynęły – nie mogły zatem ulec przerwaniu. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stwierdza, że w sprawach udzielenia zezwolenia na pobyt stały, wszczętych przed 29 stycznia 2022 r. i niezakończonych przed tą datą, sądy administracyjne mogą dokonywać oceny, czy w postępowaniach tych organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego postępowania w okresie poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji. Zgodnie z podstawową zasadą prawa czasowego – tempus regit actum, skutki określonych zdarzeń prawnych należy oceniać według stanu prawnego obowiązującego w momencie zaistnienia tych zdarzeń. Przyjęcie zaś, że dany akt prawny wyłącza bezprawność zachowań organu władzy publicznej, która przecież już zaistniała według stanu prawnego obowiązującego w momencie wystąpienia tych zachowań, w tym mających formę bezczynności lub przewlekłości, wymagałoby wyraźnej decyzji ustawodawcy.

Wobec powyższego nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7 i art. 13 ust. 3 ustawy zmieniającej, ponieważ w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy art. 7 i art. 13 ust. 3 ustawy zmieniającej, co zostało wyjaśnione powyżej.

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna również w zakresie zarzutu naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a., tj. oceny, czy przewlekłość ta miała kwalifikowany charakter. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w tym zakresie podzielił w pełni argumentację Sądu pierwszej instancji. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że stwierdzenie przez Sąd rażącego naruszenia prawa przy bezczynności lub przewlekłym prowadzeniu postępowania przez organ wymaga zaistnienia szczególnych okoliczności, które należy rozpatrywać indywidualnie, w kontekście stanu faktycznego danej sprawy. Fakt przekroczenia ustawowych terminów załatwiania sprawy sam w sobie, co do zasady, chociaż niewątpliwie stanowi naruszenie prawa, to nie przesądza jeszcze o rażącym charakterze tego naruszenia. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, co ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, a także w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Dokonując więc oceny, czy naruszenie prawa ma rażący charakter, nie można poprzestać wyłącznie na prostym zestawieniu terminów, ale należy wziąć pod uwagę wszelkie uwarunkowania, w tym przede wszystkim wynikające z przepisów prawa materialnego obowiązki organu, które implikują podejmowanie czynności dla merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy. Orzeczenie o kwalifikowanej (rażącej) formie przewlekłości powinno być zatem zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (por. wyroki NSA: z 4 czerwca 2019 r., II OSK 3374/18; z 6 sierpnia 2019 r., II OSK 1802/19; CBOSA).

Sąd pierwszej instancji zasadnie podkreślił przy tym, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wtedy, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu. Zdaniem Sądu powyższe powoduje, że naruszenie wskazanych przepisów postępowania uznać należy za mający charakter rażący. Ze stanowiskiem Sądu I instancji należy się zgodzić. Przy wskazanej ocenie należy bowiem mieć też na uwadze, że Wojewoda przez okres prawie 3 lat nie wydał decyzji w sprawie, co jest w niniejszej sprawie bezsporne.

W konsekwencji za niezasadny należy uznać także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 149 § 2 w związku z art. 149 § 1 pkt 3 w związku z art. 210 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez przyznanie na rzecz skarżącej sumy pieniężnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok nie posiada takich wad, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi kasacyjnej. Z art. 149 § 2 w zw. z § 1 pkt 3 p.p.s.a. wynika, że Sąd, w przypadku stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (tj. połowy dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego). W świetle art. 149 § 2 p.p.s.a. jedyną przesłanką warunkującą zarówno wymierzenie przez sąd organowi grzywny, jak i przyznanie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej, jest uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wskazany przepis nie zawiera żadnych przesłanek, którymi miałby kierować się sąd ustalając wysokość sumy pieniężnej, czy grzywny. Kryteria, jakimi powinien kierować się sąd przy orzekaniu w powyższym zakresie, zostały wypracowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Przyjmuje się więc, że przyznanie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej ma przede wszystkim na celu danie stronie swoistego zadośćuczynienia za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy (zob. wyrok NSA z 22 listopada 2017 r., I OSK 1905/16; CBOSA). Środek ten stanowi dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów strony skarżącej. Pełni nie tylko funkcję prewencyjno-represyjną, z uwagi na groźbę konieczności wydatkowania określonej kwoty ze środków publicznych na rzecz strony postępowania, a tym samym wzmacnia gwarancję terminowego załatwiania spraw, ale przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Przyznanie stronie sumy pieniężnej pozostaje bez wpływu na przysługujące jej od organu odszkodowanie. Ma być ono natomiast swego rodzaju rekompensatą za krzywdę moralną spowodowaną bezczynnością organu i za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich strona doznała na skutek opieszałego sposobu rozpoznawania jej sprawy przez organ (zob. wyroki NSA: z 11 maja 2018 r., I OSK 2230/17; z 1 sierpnia 2018 r., II OSK 1216/18; z 4 grudnia 2018 r., II GSK 1551/18; CBOSA). Sąd nie jest związany wnioskiem ani zakresem żądania strony, zaś oceniając przesłanki do przyznania sumy pieniężnej bierze pod uwagę indywidualne okoliczności sprawy, zarówno leżące po stronie organu, jak i samej strony, takie jak np. czas trwania postępowania, stopień bezczynności (przewlekłości), jej okoliczności indywidualne i dolegliwości, jakich w związku z tym mogła doświadczyć strona, rodzaj sprawy, w której nastąpiła bezczynność (przewlekłość) oraz jej znaczenie dla strony skarżącej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie sumy pieniężnej oparte jest na instytucji uznania sędziowskiego. Dlatego też ewentualna ingerencja sądu drugiej instancji w tę sferę dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej powinna być ograniczona do przypadków oczywistego, niebudzącego wątpliwości, przekroczenia granic uznania sędziowskiego (por. np. wyrok NSA z 23 listopada 2022 r., II OSK 557/22, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy nie mamy do czynienia z taką sytuacją.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania sędziowskiego, przyznając skarżącej sumę pieniężną w wysokości 2500 zł. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że sprawy dotyczące pozwoleń na pobyt stały mają dla wnioskodawców zasadnicze znaczenie. Wynik postępowania determinuje bowiem to, czy przez okres najbliższych kilku lat cudzoziemiec będzie mógł legalnie mieszkać w Polsce. W tym kontekście jest oczywiste, że przedłużanie się tego rodzaju postępowania powoduje po stronie cudzoziemca poważne uciążliwości, przede wszystkim związane z niepewnością co do miejsca stałego pobytu w okresie najbliższych kilku lat. Decyzja w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt stały pozostaje zatem w ścisłym związku z przysługującym każdemu, w tym cudzoziemcowi, prawem do ochrony życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasądzona suma pieniężna jest adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności (biernej postawy organu wobec strony postępowania administracyjnego), jak i oczywistych trudności, z jakimi każdy cudzoziemiec musi zmagać się nie posiadając stosownego zezwolenia na pobyt na terytorium obcego państwa. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd podkreślił, czego skarga kasacyjna nie kwestionuje, że przez prawie 3 lata Wojewoda nie wydał orzeczenia kończącego niniejsze postępowanie.

Podkreślić należy, że sumy pieniężnej, określonej w art. 149 § 2 p.p.s.a., nie można traktować jako odszkodowania, rekompensaty za utracone zarobki. Temu celowi służy instytucja odpowiedzialności za szkodę przewidziana w art. 417(1) § 3 k.c. Uwzględniając natomiast maksymalną możliwą do zasądzenia w tej sprawie wysokość sumy pieniężnej, jakiej zasądzenia żądała skarżąca, przyznanie ostatecznie na rzecz cudzoziemca sumy pieniężnej w wysokości 2500 zł nie jest kwotą nieproporcjonalną do zakresu i charakteru stwierdzonej bezczynności organu.

Wskazać w tym miejscu trzeba, że cel zwalczania bezczynności lub przewlekłości organu i jego zdyscyplinowania nie musi być jedynym ani nawet zasadniczym motywem skorzystania przez sąd administracyjny z możliwości zasądzenia sumy pieniężnej na rzecz strony skarżącej. Niezależnie od powyższego przyjąć należy (co wprawdzie nie zostało wprost wyartykułowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku), że szersza ocena funkcjonowania danego organu administracji publicznej, znana sądowi administracyjnemu z urzędu z szeregu podobnych spraw rozpoznawanych przez ten sąd w przedmiocie przewlekłości czy bezczynności tego organu, uprawnia sąd do oceny o konieczności zastosowania przewidzianych prawem środków w celu zdyscyplinowania organu i zabiegnięcia jego bezczynności bądź przewlekłości w przyszłości.

W tych okolicznościach, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyznanie przez Sąd pierwszej instancji sumy pieniężnej w kwocie 2500 zł, to jest w dolnej granicy określonej ustawowo kwoty, było prawidłowe i odpowiednie względem zwłoki, jakiej dopuścił się organ w rozpoznaniu wniosku skarżącej. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu naruszył art. 149 § 2 p.p.s.a.

W myśl art. 156 § 1 p.p.s.a. sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie lub inne oczywiste omyłki. Zgodnie zaś z art. 156 § 3 p.p.s.a. jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten może sprostować wyrok pierwszej instancji. Z dołączonego do akt sprawy odpisu zupełnego aktu małżeństwa wynika, że skarżąca w dniu 22 listopada 2022 r. zawarła związek małżeński z O.M. i przyjęła nazwisko M., o czym dopiero w dniu 16 marca 2023 r. poinformowała Sąd pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym wyroku z dnia 28 grudnia 2022 r. błędnie wpisał nazwisko skarżącej: zamiast prawidłowego "M." wpisał "P.". Błąd w zakresie niewłaściwego oznaczenia nazwiska skarżącej uznać należało za oczywistą omyłkę, a tym samym zaszły podstawy do sprostowania przedmiotowego wyroku, wpisując prawidłowo nazwisko skarżącej. Na marginesie należy tylko wskazać, że błędnie wpisane w wyroku Sądu pierwszej instancji nazwisko skarżącej wynikało z braku informacji od skarżącej o zmianie nazwiska.

Wskazane powyżej okoliczności uzasadniały sprostowanie w tym zakresie zaskarżonego wyroku, o czym orzeczono, w oparciu o art. 156 § 1 i 3 p.p.s.a., w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku.

Z tych przyczyn uznając, że istota sprawy została należycie wyjaśniona – na podstawie art. 188 i art. 149 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w punkcie 2 wyroku.

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 zostało oparte o treść art. 184 p.p.s.a.

Jednocześnie Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego kasacyjnie organu w całości uznając, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 207 § 2 p.p.s.a (punkt 4 sentencji).

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. (punkt 5 sentencji).

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.