Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 4079/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 par.1,art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 33a, art. 4 ust. 1, art.10 ust.1, ust. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2275
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Grzegorz Wałejko (spr.) Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2021 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 2208/16 w sprawie ze skargi A. z siedzibą w G. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wyeliminowania zagrożeń stwarzanych przez produkt i ostrzeżenia konsumentów oraz nałożenia kary pieniężnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 maja 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2208/16 oddalił skargę A. z siedzibą w G. ("skarżąca", "strona", "przedsiębiorca") na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ("organ", "organ nadzoru", "Prezes UOKiK") z [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie nakazania wyeliminowania zagrożeń stwarzanych przez produkt, który nie jest bezpieczny i ostrzeżenia konsumentów oraz nałożenia kary pieniężnej za wprowadzenie na rynek produktu niespełniającego wymagań bezpieczeństwa i zobowiązania do poniesienia kosztów opinii biegłego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

W czasie kontroli przeprowadzonej w salonie meblowym [...] w U., inspektorzy z [...] Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej poddali kanapę [...], wprowadzoną na rynek polski przez skarżącą A., ocenie bezpieczeństwa w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz. U. z 2015 r. poz. 322 z późn. zm.). W wyniku badań organoleptycznych inspektorzy stwierdzili, że po rozłożeniu kanapy i obciążeniu poduchy oparciowej, następuje uniesienie krawędzi wewnętrznej tej poduchy do góry, co może doprowadzić do upadku użytkownika na podłogę (szczególnie podczas przemieszczania się na meblu, np. podczas snu). Ponadto, w przypadku ustawienia kanapy w pobliżu ściany i ułożenia dziecka na tej części leżyska, podczas snu może dojść do podniesienia tej części mebla i zsunięcia dziecka pomiędzy ścianę i poduchę, co może skutkować zaklinowaniem się dziecka między płaszczyznami, a w konsekwencji doprowadzić do jego trwałego kalectwa lub śmierci poprzez uduszenie. Ustalenia te zostały udokumentowane w sprawozdaniu z badań organoleptycznych z [...] października 2015 r.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Prezes UOKiK decyzją z [...] kwietnia 2016 r.

1) stwierdził, że kanapa [...] ze względu na rozwiązanie konstrukcyjne polegające na braku stateczności poduchy oparciowej po jej rozłożeniu, nie jest bezpieczna i w przypadku kanap [...] wprowadzonych na rynek nakazał przedsiębiorcy:

a) wyeliminowanie zagrożeń stwarzanych przez te produkty;

b) ostrzeżenie konsumentów o zagrożeniu stwarzanym przez te produkty, w formie ogłoszenia o treści "W wykonaniu decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr [...] przedsiębiorca A. z siedzibą w G. informuje, że kanapa [...] nie spełnia ogólnych wymagań bezpieczeństwa ze względu na rozwiązanie konstrukcyjne polegające na braku stateczności poduchy oparciowej po jej rozłożeniu (poprzez uniesienie wewnętrznej krawędzi do góry). Nieprawidłowość ta może doprowadzić do upadku użytkownika na podłogę i uszkodzenie ciała". Powyższe ogłoszenie powinno zostać zamieszczone na okres 14 dni na stronie internetowej przedsiębiorcy ([...]) w terminie od dnia następnego po dniu, w którym decyzja stanie się ostateczna;

2) zobowiązał przedsiębiorcę do przekazania dowodów wykonania decyzji w zakresie pkt 1 lit. a w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, a w zakresie pkt 1 lit. b – w terminie 7 dni od dnia publikacji ogłoszenia;

3. nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 82 000 złotych, płatną do budżetu państwa.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wyjaśnił, że skarżąca w toku postępowania administracyjnego podjęła częściową współpracę z Prezesem UOKiK – dokonała zmian konstrukcyjnych w kanapie [...] oraz przedstawiła sprawozdania z badań laboratoryjnych, które potwierdziły stateczność mebla o tak zmienionej konstrukcji. Organ uznał za wiarygodne oświadczenie strony kanapy [...] wprowadzane na rynek od 2016 r. posiadają zmienioną konstrukcję. Skarżąca nie przedstawiła jednak dowodów, które potwierdziłyby wyeliminowanie zagrożeń stwarzanych przez kanapy wprowadzone na rynek w 2015 r.

Mając na względzie zagrożenia stwarzane przez kanapę [...], Prezes UOKiK uznał za zasadne – w przypadku produktów wprowadzonych na rynek w 2015 r. – zobowiązanie strony postępowania do wyeliminowania zagrożeń stwarzanych przez te produkty poprzez podjęcie wobec nich działań naprawczych. W przypadku kanap sprzedanych w 2015 r. nakazał je odebrać od dystrybutorów lub dokonać ich naprawy w miejscu ich udostępniania konsumentom (np. w sklepach dystrybutorów). Działania naprawcze powinny polegać na dołączeniu w części oparciowej dodatkowego uchwytu połączonego do skrzyni za pomocą taśmy. Jednocześnie, w przypadku kanap, które już trafiły do konsumentów, Prezes UOKiK uznał za zasadne zobowiązanie przedsiębiorcy do ostrzeżenia konsumentów o zagrożeniu stwarzanym przez te produkty.

W związku z tym, że kanapa [...] nie spełnia wymagań bezpieczeństwa określonych w art. 4 ust. 1 u.o.b.p. oraz mając na względzie, że nie jest to pierwsze naruszenie przez stronę przepisów ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów Prezes UOKiK uznał za celowe nałożenie kary pieniężnej. Organ nadzoru wskazał, że w stosunku do strony toczyło się wcześniej postępowanie administracyjne dotyczące ogólnego bezpieczeństwa łóżka [...], które należy do tej samej kategorii (meble), co kanapa będąca przedmiotem niniejszego postępowania. Organ uznał więc, że strona powinna mieć świadomość zagrożenia stwarzanego przez ten rodzaj produktów. Powinna być też świadoma ciążących na niej obowiązków oraz zakazu wprowadzania na rynek produktów niespełniających wymagań w zakresie bezpieczeństwa i zwiększyć nadzór nad ich bezpieczeństwem. Według organu, skoro działalność strony ma charakter profesjonalny (zawodowy), to konsumenci mają prawo oczekiwać, że wprowadzane przez tego przedsiębiorcę na rynek produkty będę spełniały wymagania bezpieczeństwa.

Prezes UOKiK wziął również pod uwagę fakt, że skarżąca wprowadziła na rynek dużą ilość produktów niespełniających wymagań bezpieczeństwa (ponad 5300 kanap [...] w latach 2014 – 2015), co niewątpliwie wpływa na poszerzenie kręgu potencjalnych użytkowników, którzy poprzez zakup kanap byli narażeni na stwarzane przez nie zagrożenie. Ponadto na niekorzyść producenta przemawia to, że działalność związana z kwestionowaną kanapą jest jego głównym przedmiotem działalności – zajmuje się on bowiem produkcją mebli. Za okoliczność łagodzącą Prezes UOKiK uznał brak skarg i reklamacji związanych z bezpieczeństwem kanap [...].

Organ nadzoru wskazał, że w postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów, kryterium pomocniczym przy określeniu wysokości kary pieniężnej stanowi wysokość korzyści majątkowej osiągniętej przez stronę postępowania ze sprzedaży produktów będących jego przedmiotem. Korzyść osiągniętą ze sprzedaży produktów stanowi iloczyn sprzedanych produktów, które nie spełniają ogólnych wymagań bezpieczeństwa i nie zostały przez przedsiębiorcę odzyskane (to jest nieodebrane od dystrybutorów i konsumentów) oraz średniej ceny sprzedaży jednej sztuki produktu. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji Prezes UOKiK ustalił, że w 2015 r. strona wprowadziła na rynek 3534 kanapy [...]. Przy ustalaniu ceny sprzedaży jednej sztuki kanapy [...] Prezes UOKiK oparł na zestawieniach sprzedaży, w których stosowała różne ceny sprzedaży kanap. Organ nadzoru przyjął jako średnią cenę sprzedaży jednej sztuki produktu średnią arytmetyczną najwyższej i najniższej ceny sprzedaży. W ten sposób obliczona średnia cena sprzedaży jednej sztuki produktu wynosi 917,05 zł. W związku z powyższym, korzyść majątkowa ze sprzedaży 3534 kanap wynosi 3 240 854,70 zł. Uwzględniając wagę naruszenia przez stronę przepisów o ogólnym bezpieczeństwie produktów oraz że za czyn popełniony przez stronę organ może nałożyć karę do 100 000 zł. Prezes UOKiK uznał, że kara w wysokości 82 000 zł jest adekwatna do stwierdzonych naruszeń, spełni swój skutek prewencyjny i skłoni przedsiębiorcę do nienaruszania przepisów z zakresu ogólnego bezpieczeństwa produktów.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zakwestionowała ww. decyzję wskazując, że kanapa [...] jest produktem bezpiecznym oraz wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes UOKiK decyzją z [...] sierpnia 2016 r., wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia między innymi art. 24 ust. 4 pkt 2 lit. a i c, art. 33a ust. 2 pkt 2 oraz art. 25a ust. 1 i 6 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2016 r. oraz zobowiązał skarżącą do uiszczenia kwoty [...] zł, stanowiącej równowartość kosztów opinii biegłego – badań laboratoryjnych kanapy [...], przeprowadzonych przez [...] z siedzibą w P.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ nadzoru wskazał, że w związku z zakwestionowaniem przez przedsiębiorcę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oceny bezpieczeństwa kanapy, postanowił zweryfikować prawidłowość poczynionych w sprawie ustaleń i przeprowadzić dowód z opinii biegłego – [...] z siedzibą w P. Powyższe badania laboratoryjne mebla, przeprowadzone przez akredytowane laboratorium badawcze w oparciu o wymagania dotyczące stateczności określone w pkt. 7.2 normy PN-EN 1725:2001 wykazały, że część uchylna leżyska kanapy, poddana obciążeniu traci stateczność i przechyla się do pozycji pionowej. Na negatywną ocenę produktu nie mają wpływu podnoszone przez skarżącą argumenty, że produkt jest przeznaczony głównie do siedzenia, występuje małe prawdopodobieństwo spania na brzegu kanapy, czy też okoliczność, że podczas użytkowania mebel jest ustawiony przy ścianie. Wskazać bowiem należy, że rozkładane kanapy o konstrukcji mebla będącego przedmiotem postępowania niejednokrotnie pełnią funkcję podstawowego mebla do spania, zwłaszcza w niewielkich mieszkaniach lub w przypadku większej liczby domowników. Ponadto, nawet gdyby uznać, że są one rozkładane okazjonalnie (np. dla gości, do zabawy przez dzieci itp.) to i tak konsumenci korzystający z tej funkcji mają prawo oczekiwać, że mebel będzie bezpieczny również w tym przypadku.

W ocenie organu nadzoru nie ma również racji skarżąca twierdząc, że wyniki badań laboratoryjnych kanapy potwierdzają co najwyżej, że mebel ten traci stateczność w przypadku, gdy jednocześnie usiądą na samej krawędzi kanapy dwie osoby dorosłe o łącznej wadze 120 kg. Organ zaznaczył, że kwestionowany mebel tracił stateczność także podczas badań organoleptycznych, gdzie testy użytkowe tego mebla wykonywane były przez jedną osobę. Gdyby przyjąć, że spanie w pobliżu krawędzi kanapy (to jest w odległości do 6 cm od jej brzegu) nie jest powszechnym zjawiskiem, to mając na uwadze, że kontrolowanie pozycji ciała w czasie snu jest niemożliwe, mebel, który może służyć również do spania, powinien spełniać wymagania dotyczące stateczności także w takim przypadku. Organ podkreślił, że badanie stateczności poprzez przykładanie odpowiedniej siły w odległości 60 mm od krawędzi mebla określone zostało w europejskiej normie technicznej i jest stosowane przez jednostki badawcze wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej. W końcu Prezes UOKiK stwierdził, że strona postępowania nie ma żadnego wpływu na to, gdzie w pomieszczeniu kanapa zostanie ustawiona, a twierdzenie przez nią, że będzie ona ustawiona przy ścianie, w związku z czym do upadku nie dojdzie, jest oczywistą nadinterpretacją i nie może zostać uznane za zasadne.

Organ nadzoru uznał za nieuzasadnione twierdzenie strony, że bezpieczeństwo kanapy [...] potwierdzał brak skarg i reklamacji w związku z używaniem mebla. Zadaniem organu nadzoru jest bowiem najszybsza reakcja na informacje o prawdopodobieństwie niespełnienia przez konkretny produkt ogólnych wymagań bezpieczeństwa i dobór odpowiednich środków - przewidzianych w ustawie o ogólnym bezpieczeństwie produktów - w celu eliminacji stwarzanych przez niego zagrożeń. Reagowanie przez organ nadzoru jedynie na skutek znanych mu skarg lub reklamacji na produkt wypaczałoby cel ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów, która uprawnia Prezesa UOKiK do podejmowania działań w celu odwrócenia niebezpieczeństwa oraz zapewnienia ochrony zdrowia i życia konsumentów. Powyższe wskazuje jednoznacznie, że działania organu nadzoru powinny mieć w pierwszym rzędzie charakter prewencyjny, a nie następczy. Prezes UOKiK wskazał, że okoliczność braku skarg i reklamacji związanych z bezpieczeństwem kanapy, została uwzględniona na korzyść producenta przy miarkowaniu wysokości nałożonej kary pieniężnej.

Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności podjęcia działań naprawczych w stosunku do kanapy będącej przedmiotem postępowania (polegających na dokonaniu zmian w konstrukcji mebla celem dodatkowego zabezpieczenia jego części oparciowej), co stanowi w jej opinii o podjęciu pełnej współpracy z organem nadzoru, Prezes UOKiK stwierdził, że podczas postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, skarżąca nie przekazała dowodów, pozwalających uznać, że działania te podjęła w stosunku do egzemplarzy produktów wprowadzonych na rynek w 2015 roku.

Prezes UOKiK wskazał, że ustalając wysokość nałożonej kary dokonał jej miarkowania nakładając ją w wysokości 82 000 zł, w sytuacji kiedy zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt 2 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów, jej wysokość może wynosić maksymalnie 100 000 zł. Przy nakładaniu kary organ nadzoru posiłkował się również pomocniczym kryterium korzyści osiągniętej przez stronę postępowania ze sprzedaży w 2015 roku 3 534 kanap, która wyniosła 3 240 854,70 zł. Prezesa UOKiK wskazał, że kara stanowi niespełna 25% korzyści osiągniętej ze sprzedaży produktu, co w jego opinii stanowi realną dolegliwość finansową dla przedsiębiorcy wynikającą z funkcji administracyjnej kary pieniężnej, nie pozbawiając go jednocześnie całości środków finansowych uzyskanych ze sprzedaży produktu. Zdaniem Prezesa UOKiK nałożona na stronę kara pieniężna nie może zostać uznana za nadmierną, ponieważ kara pełni funkcję prewencyjną - jest wyraźnym ostrzeżeniem na przyszłość zapobiegającym powstawaniu nagannych praktyk rynkowych oraz pełni funkcję represyjną – stanowi dolegliwość dla przedsiębiorcy nie niosąc za sobą jednocześnie ryzyka wyeliminowania go z obrotu gospodarczego. Kary wymierzane w sprawach z zakresu ogólnego bezpieczeństwa produktów, uwzględniając kryteria ich wymierzania przewidziane w ustawie, nie mogą mieć charakteru symbolicznego. Organ nadzoru wskazał, że uwzględnił stopień i okoliczności naruszenia obowiązków przez skarżącą, biorąc pod uwagę zarówno okoliczności obciążające stronę (toczące się uprzednio wobec niej postępowanie w sprawie ogólnego bezpieczeństwa łóżka [...], duża liczba produktów wprowadzonych na rynek, produkcja mebli jako główny przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej), jak również okoliczność wpływającą na jej korzyść, za którą uznał brak skarg i reklamacji związanych z bezpieczeństwem kwestionowanej kanapy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem wskazanym na wstępie oddalił skargę A. W uzasadnieniu cytując treść art. 4 ust. 1, art. 10 ust. 1, ust. 4 pkt 2, art. 33a ust. 2 pkt 2 i ust. 4 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów wskazał, że w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności protokołu z kontroli, sprawozdania z badania organoleptycznego oraz dowodu z przeprowadzonej opinii biegłego – [...] z siedzibą w P., wskazane przez organ nieprawidłowości mogły mieć wpływ na bezpieczeństwo użytkowania ze względu na możliwość upadku (zsunięcia się z kanapy) co może powodować, doznanie uszczerbku ciała. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że brzmienie przepisu art. 4 i 5 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów jest jednoznaczne i prawidłowo zostało odkodowane przez organ. A zatem skoro produkt stwarza zagrożenie upadku, tak jak w niniejszej sprawie kanapa [...], to prawidłowo został uznany za produkt niebezpieczny.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji wprowadzenie na rynek produktu niespełniającego wymagań bezpieczeństwa uprawniało organ nadzoru również do nałożenia na skarżącą kary pieniężnej. Decyzja przewidziana w przepisie art. 33a ust. 2 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów ma charakter uznaniowy. W przypadku kontroli decyzji uznaniowych kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.

W ocenie Sądu pierwszej instancji Prezes UOKiK będąc uprawnionym do nałożenia w drodze decyzji kary pieniężnej, korzystając z tego uprawnienia nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Bezsporne jest bowiem, że skarżąca wprowadziła na rynek produkt będący niewątpliwie zagrożeniem dla zdrowia a być może i życia konsumentów. Ustalając wysokość nakładanej kary organ uwzględnił stopień oraz okoliczność naruszenia ogólnych wymagań bezpieczeństwa. Organ rozważył, że na skarżącej jako producencie przedmiotowych mebli ciążył obowiązek dołożenia należytej staranności, aby wprowadzane na rynek produkty były bezpieczne, jak również obowiązek zminimalizowania niebezpieczeństwa wiążącego się z korzystaniem przez konsumenta z danego produktu. Wbrew stanowisku skarżącej, organ ustalając wysokość nałożonej kary wziął pod uwagę zarówno okoliczności przemawiające na korzyść skarżącej (np. że dotychczas nie było żadnych skarg i reklamacji konsumentów na sporne kanapy) jak i na niekorzyść (np. uwzględnił, że nie było to pierwsze naruszenie ze strony skarżącej przepisów dotyczących ogólnych wymagań bezpieczeństwa wyrobów). W stosunku do skarżącej uprzednio toczyło się już postępowanie w sprawie ogólnego bezpieczeństwa łóżka [...].

Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że skarżąca niewątpliwie podjęła działania naprawcze polegające na dokonaniu zmian w konstrukcji mebla celem zabezpieczenia jego części oparciowej, jednak nie można uznać, że podjęła ona tym samym pełną współpracę z organem nadzoru, gdyż jednocześnie strona nie wykazała by działania te zostały podjęte w stosunku do egzemplarzy produktów wprowadzanych na rynek w 2015 r. Podkreślił, że skarżąca była przez organ informowana jakie dowody w tym zakresie winna przedłożyć, co więcej termin w tym zakresie był wielokrotnie przedłużany. Sąd pierwszej instancji uznał za zasadne stanowisko organu, że nałożona na skarżącą kara w wysokości 82 000 zł jest adekwatna do stwierdzonych naruszeń, spełni swój skutek prewencyjny i powinna skłonić przedsiębiorcę do takiej organizacji produkcji, aby nie dochodziło do naruszania przepisów z zakresu ogólnego bezpieczeństwa produktów. Nie można także uznać, że kara we wskazanej wysokości - wobec możliwości nałożenia kary do 100 000 zł, a także wobec faktu, że w roku 2015 z tytułu sprzedaży kanap [...] w ilości 3 534 sztuk skarżąca uzyskała dochód w wysokości: 3 240 854,70zł - stanowi dla skarżącej nadmierną dolegliwość. Stanowi ona bowiem niespełna 25% korzyści osiągniętej ze sprzedaży tego konkretnego produktu. Tym samym zasadnie organ uznał, że przedmiotowej kary nie można uznać za nadmierną.

Skargą kasacyjną A. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi. Wnosiła także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów art. 4 i 5 ustawy z 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów poprzez uznanie, że kanapa [...] jest produktem niebezpiecznym,

- jak też art. 33a ust. 4 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów przez nieuwzględnienie stopnia oraz okoliczności ewentualnego naruszenia obowiązków, w szczególności przyjęcie, że bez znaczenia dla wysokości kary jest wskazane przez skarżącego współdziałanie z organem, niezwłoczne usunięcie wskazanej w decyzji cechy produktu, nieporównywalność wcześniejszej sytuacji mebla [...], nieuwzględnienie stopnia dolegliwości kary, jak też utożsamienie pojęcia przychodu z pojęciem dochodu i porównanie do tej wielkości wysokości kary;

2. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść decyzji, w szczególności błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu, że skoro kanapa nie zachowuje normy stateczności to jest to wystarczająca przesłanka do uznania, że kanapa [...] nie jest produktem bezpiecznym;

3. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść decyzji w szczególności niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w tym uznanie, że przeprowadzone przez organ badania kanapy [...] (które w żaden sposób nie odnosiło się do całościowego badania bezpieczeństwa produktu, a oparte były jedynie na próbie organoleptycznej i badaniu na normę stateczności), są wystarczające dla uznania, że kanapa [...] jest produktem niebezpiecznym;

- jak też pominięcie istotnych zarzutów wskazywanych przez skarżącego, że w sprawie, pomimo wniosków skarżącego, jest brak wykonania przez organ (na którym ciąży obowiązek przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego) jakichkolwiek symulacji pozwalających na ustalenie, jak rozkładają się siły przy obciążeniach oparcia kanapy i tym samym, czy możliwe jest w warunkach normalnego używania produktu wystąpienie sytuacji niebezpiecznych dla użytkownika;

- ponadto nieuwzględnienie zasad doświadczenia życiowego odnoszących się do możliwych sposobów normalnego używania rozłożonej kanapy,

- oraz nieodniesienie się w żaden sposób do wniosku dowodowego skarżącego o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu (raport biegłego) i zawartych tam wniosków, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych okoliczności faktycznych, w szczególności pominięciem faktu, że strona przedstawiła dowody na brak możliwości utraty przez kanapę stateczności przy normalnym użytkowaniu.

Argumentację na poparcie zarzutów skarżąca kasacyjnie A. przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W piśmie procesowym z [...] czerwca 2020 r. Prezes UOKiK wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Według art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Żadna z przyczyn nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła.

Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej skonstruowane zostały w oparciu o obydwie podstawy przewidziane w art. 174 p.p.s.a.

Zauważyć jednak wypada, że zarzuty określone jako dotyczące naruszenia prawa procesowego (pkt 2 i pkt 3 tiret pierwsze do czwartego petitum skargi kasacyjnej) zostały skonstruowane wadliwie w stopniu uniemożliwiającym ich rozpoznanie, skarżąca bowiem, w kontekście ustalenia stanu faktycznego będącego podstawą do stwierdzenia, że kanapa [...] nie jest produktem bezpiecznym, zarzuciła odpowiednio: błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, pominięcie istotnych zarzutów wskazywanych przez skarżącą, nieuwzględnienie zasad doświadczenia życiowego, nieodniesienie się do wniosku o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z raportu biegłego. W żadnym z tych zarzutów nie zostały wskazane przepisy postępowania, których naruszenie spowodować mogło nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy.

W związku z tym przypomnieć trzeba, że zarzuty takie jak wyżej wskazane, mogą być podnoszone jedynie w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., jednakże nadają się do rozpoznania tylko, jeżeli skarżący kasacyjnie sformułuje je prawidłowo – zgodnie z art. 176 § 1 p.ps.a. – przytaczając podstawy kasacyjne. Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego (konkretnie wskazanego przepisu postępowania) na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji. Zarzut naruszenia prawa musi być postawiony wyraźnie, to znaczy należy wskazać konkretny przepis prawa i określić sposób jego naruszenia, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie może formułować za stronę zarzutów skargi kasacyjnej.

Wymogów tych nie spełniają przytoczone wyżej zarzuty skargi kasacyjnej, ponieważ jej autor nie wskazał jakie przepisy postępowania administracyjnego stosowane przez organ administracji zostały naruszone w sposób prowadzący do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i jakie przepisy postępowania sądowoadministracyjnego naruszył Sąd pierwszej instancji, kontrolując zaskarżoną decyzję i badając prawidłowość stosowania przepisów postępowania administracyjnego przez organ administracji.

Wadliwie zostały sformułowane także zarzuty naruszenia prawa materialnego, W obydwu zarzutach skarżąca kasacyjnie A. wskazała jedynie na naruszenie przepisów administracyjnego prawa materialnego.

Taka konstrukcja zarzutów skargi kasacyjnej jest niewłaściwa, ponieważ według art. 173 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna przysługuje od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Oznacza to, że wnoszący skargę kasacyjną powinien kierować zarzuty pod adresem sądu pierwszej instancji, a co za tym idzie, jeżeli naruszenie przepisów miałoby polegać na bezzasadnym uwzględnieniu lub oddaleniu skargi przez sąd pierwszej instancji na skutek wadliwej kontroli przez ten sąd stosowania lub wykładni przez organ administracji w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym przepisów postępowania lub przepisów prawa materialnego, to wówczas w zarzucie kasacyjnym należy wskazać odpowiedni przepis postępowania sądowoadministracyjnego stosowanego przez sąd administracyjny w powiązaniu z przepisami postępowania administracyjnego lub przepisami prawa materialnego stosowanymi lub wykładanymi przez organ administracji, których stosowanie lub wykładnia zostały, według skarżącego kasacyjnie, nieprawidłowo skontrolowane przez sąd pierwszej instancji.

Odnosząc powyższe do treści zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego w niniejszej sprawie trzeba stwierdzić, że zarzuty nie spełniają wskazanych wyżej wymagań, ponieważ autor skargi kasacyjnej nie wskazał, jakie przepisy postępowania przed sądami administracyjnymi naruszył Sąd pierwszej instancji, kontrolując zaskarżoną decyzję pod kątem naruszenia przepisów prawa materialnego przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję. W to miejsce wskazał tylko naruszenie poszczególnych przepisów prawa materialnego stosowanych przez organ administracji. Taka konstrukcja zarzutów skargi kasacyjnej, chociaż wadliwej formalnie, nie wyłącza rozpoznania zarzutów dotkniętych opisaną wyżej wadliwością. Możliwość taka jest konsekwencją uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA nr 1/2010, poz. 1. Według uzasadnienia uchwały w sytuacji, gdy strona przytoczy w petitum skargi kasacyjnej wyłącznie zarzut naruszenia prawa stosowanego przez organ administracji publicznej, nie powiązawszy go z zarzutem naruszenia prawa przez sąd pierwszej instancji, nie jest uzasadnione bezwarunkowe i automatyczne dyskwalifikowanie takiej skargi z powołaniem się na niedopełnienie wymagań określonych w art. 176 p.p.s.a. ("przytoczenie podstaw kasacyjnych"). Nie ma przeszkód, dla których NSA - przeanalizowawszy uzasadnienie skargi kasacyjnej – nie mógłby samodzielnie zidentyfikować zarzutu naruszenia prawa przez WSA i tak przedstawiony zarzut rozpoznać merytorycznie, mimo niepełnego wskazania podstawy kasacyjnej.

Z treści skargi kasacyjnej wynika, że skoro Sąd pierwszej instancji oddalając skargę zastosował przepis art. 151 p.p.s.a., to skarżącej kasacyjnie kwestionującej takie rozstrzygnięcie, chodzi o naruszenie wskazanego wyżej przepisu w powiązaniu ze wskazanymi w zarzucie przepisami prawa materialnego.

Ponadto pierwszy z zarzutów, dotyczący naruszenia art. 4 i art. 5 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów, dotknięty jest jeszcze dwoma innymi wadami.

Po pierwsze, skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie wymienionych wyżej przepisów poprzez ich błędną wykładnię, która miałby polegać na uznaniu, że kanapa [...] jest produktem bezpiecznym. Takie sformułowanie zarzutu skargi kasacyjnej świadczy o tym, że w rzeczywistości skarżącej chodziło o niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Po drugie, skarżąca kasacyjnie w zarzucie wskazała jedynie ogólnie na art. 4 i art. 5 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów, podczas gdy obydwie te jednostki redakcyjne (artykuły) są rozbudowane i składają się z kolejnych jednostek niższego rzędu, to jest ustępów oraz, w przypadku art. 4 ust. 2, także punktów. Taka konstrukcja art. 4 i art. 5 ustawy zobowiązywała stronę wnoszącą skargę kasacyjną do wskazania konkretnych jednostek redakcyjnych przepisów będących przedmiotem zaskarżenia oraz wyjaśnienia, na czym polega niewłaściwe zastosowanie każdego z przepisów. Wskazanej treści zarzut skargi kasacyjnej nie zawiera. Tak sformułowany zarzut co do zasady nie nadaje się do rozpoznania, ponieważ związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. W świetle art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom, w tym powinna zawierać prócz innych wymogów, m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W związku z tym zakres kontroli wyroku wyznacza sam autor skargi kasacyjnej, na którym ciąży obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa zostały przez sąd naruszone zaskarżonym orzeczeniem. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa oznaczonych np. numerem artykułu, a w przypadku przepisów rozbudowanych, konieczne jest wskazanie także kolejnych jednostek redakcyjnych (np. paragrafu, ustępu, punktu, litery, tiret).

W przypadku rozpoznawanej sprawy w art. 4 ust. 1 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów sformułowana jest ogólna definicja produktu bezpiecznego a w poszczególnych punktach art. 4 ust. 2 wskazane zostały okoliczności, które należy brać pod uwagę przy ocenie bezpieczeństwa produktu. Natomiast w art. 5 ust. 1 zawarta jest definicja produktu nie będącego produktem bezpiecznym (poprzez negację spełnienia wymagań dla produktu bezpiecznego). W art. 5 ust. 2 i 3 ustawy wskazano na okoliczności, które także należy uwzględnić stwierdzając, że produkt nie jest bezpieczny oraz oceniając, czy produkt stwarza poważne zagrożenie. Tak złożona od strony redakcyjnej normatywna regulacja pojęcia produktu, który nie jest bezpieczny wymaga od autora skargi kasacyjnej precyzji w sformułowaniu zarzutu, umożliwiającej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu rozpoznanie złożonej skargi kasacyjnej z uwzględnieniem skutków związania jej granicami na podstawie art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.

Jedynie ogólnie odnosząc się do sformułowanego przez skarżącą omawianego zarzutu można wskazać, że w sytuacji kiedy w skardze kasacyjnej nie został skutecznie podważony stan faktyczny sprawy, ustalony przez organ nadzoru i zaakceptowany przez Sąd pierwszej instancji, nie można uznać za produkt bezpieczny kanapy, której konstrukcja powoduje, że przy zwykłym używaniu może dojść do upadku użytkownika na podłogę (szczególnie podczas przemieszczania się na meblu, np. podczas snu) a w przypadku ustawienia kanapy w pobliżu ściany i ułożenia dziecka na odpowiedniej części leżyska, podczas snu może dojść do podniesienia tej części mebla i zsunięcia dziecka pomiędzy ścianę i poduchę kanapy.

Nie jest usprawiedliwiony także drugi z zarzutów naruszenia prawa materialnego, to jest art. 34a ust. 4 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów przez nieuwzględnienie stopnia oraz okoliczności ewentualnego naruszenia obowiązków, w szczególności przyjęcie, że bez znaczenia dla wysokości kary jest wskazane przez skarżącego współdziałanie z organem, niezwłoczne usunięcie wskazanej w decyzji cechy produktu, nieporównywalność wcześniejszej sytuacji mebla [...].

Na wstępie oceny tego zarzutu należy zwrócić uwagę, że przepis 34a ust. 4 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów dotyczy dyrektyw wymiaru kary pieniężnej, o której mowa w art. 34a ust. 1–3 ustawy. Według tego przepisu wysokość kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1–3, ustala się uwzględniając w szczególności stopień oraz okoliczności naruszenia obowiązków. Nawet gdyby okazało się, że skarżąca kasacyjnie A. ma rację, wskazując na naruszenie niektórych z tych dyrektyw, to – co należy wyraźnie podkreślić – zarzut naruszenia tylko samego art. 34a ust. 4 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów, nie mógłby być skuteczny, ponieważ zarzut naruszenia tego przepisu nie został powiązany z zarzutem naruszenia art. 34 ust. 2 pkt 2 ustawy, który jest podstawą nałożenia na producenta kary pieniężnej w określonej wysokości.

W związku z tym tylko na marginesie, bowiem nie ma to znaczenia dla wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, należy wskazać, że zarzut naruszenia art. 34a ust. 4 ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów, tak jak został przez skarżącą kasacyjnie sformułowany, nie jest usprawiedliwiony. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowy sposób, w jaki organ nadzoru uwzględnił stopień oraz okoliczności naruszenia obowiązków przez producenta. Odnośnie do współdziałania z organem, Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca niewątpliwie podjęła działania naprawcze polegające na dokonaniu zmian w konstrukcji mebla celem zabezpieczenia jego części oparciowej. Jednak nie można uznać, że podjęła ona tym samym pełną współpracę z organem nadzoru, gdyż jednocześnie skarżąca nie wykazała by działania te zostały podjęte w stosunku do egzemplarzy produktów wprowadzanych na rynek w 2015 r., mimo że była przez organ informowana jakie dowody co do tej okoliczności powinna przedstawić; co więcej termin w tym zakresie był wielokrotnie przedłużany. Wskazywana przez skarżącą nieporównywalność wcześniejszej sytuacji, kiedy za produkt nie będący bezpiecznym uznany został mebel [...] nie ma istotnego znaczenia, ponieważ organ nadzoru wskazywał tę okoliczność jedynie dla wykazania powtarzalności naruszeń (bez znaczenia jest, że nie takich samych) oraz powinności wpływu tej wcześniejszej sytuacji na wzmocnienie świadomości producenta, że konieczne jest przestrzeganie wymagań dotyczących bezpieczeństwa produktów. Nie jest również słuszny zarzut, że nie uwzględniono stopnia dolegliwości kary. Jednym z instrumentów służących do miarkowania wysokości kary, a tym samym uwzględnienia stopnia dolegliwości, było odniesienie tej wysokości do wielkości korzyści mierzonej szacunkową (uśrednioną) wysokością przychodu osiągniętego z rocznej (w 2015 r.) sprzedaży produktu uznanego za produkt nie będący bezpiecznym. Nałożona kara stanowi około 2,5 % tak mierzonej korzyści, co nie może być uznane za karę nadmiernie dolegliwą. Zwrócić należy uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazany wskaźnik procentowy został określony na niespełna 25 %, a więc dziesięciokrotnie wyżej, co - jak można przypuszczać biorąc pod uwagę, że chodzi o jeden rząd wielkości - jest wynikiem omyłki rachunkowej.

Ten sam błąd co do wskaźnika procentowego został powtórzony przez Sąd pierwszej instancji, który na dodatek błędnie posłużył się pojęciem dochodu zamiast przychodu, równocześnie jednak prawidłowo przytaczając kwotę, która według ustaleń organu nadzoru była kwotą uśrednionego przychodu osiągniętego przez A. z tytułu sprzedaży kanapy [...] w 2015 r. Błędy te nie wpływały jednak na prawidłowość oceny, że kara pieniężna w wysokości około 2,5 % rocznej korzyści mierzonej wysokością przychodu z wprowadzenia na rynek produktu, który nie spełniał ogólnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa produktów, nie może być uznana za nadmiernie dolegliwą.

Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.