Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1562/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 , art. 81a § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Miron, Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Protokolant asystent sędziego Julia Słomińska, po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1370/20 w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 29 października 2020 r. nr OA.7722.7.6.2020 w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych i nałożenia obowiązku przedłożenia dokumentacji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie; 2. zasądza od "G." sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie kwotę 610 (sześćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1370/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi G. sp. z o.o. w S. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 29 października 2020 r. w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych i nałożenia obowiązku przedłożenia dokumentacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.), uchylił zaskarżone postanowienie i postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krośnie z dnia 28 lipca 2020 r. oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego i zwrócił nadpłacony wpis sądowy.

Powyższy wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W toku prowadzonej przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krośnie kontroli w zakresie utrzymania stacji paliw ciekłych, w dniu 3 października 2019 r. ustalono, że usytuowana tam wiata stanowiąca jeden z obiektów stacji paliw płynnych (zadaszenie dystrybutorów) na działkach nr [...] ul. K. [...] w Z., ma konstrukcję stalową o wymiarach 6,50 x 12,90 m (pomiar po zewnętrznym obrysie słupów) i wysokość w świetle 4,80 - 5,50 m. Wiata położona jest w odległości 3,80 m od zachodniej ściany pawilonu usługowego (handlowo-socjalnego), usytuowanego na działce nr [...]. Będąca właścicielem obiektu Spółka nie posiada dokumentów związanych z pozwoleniem na budowę, czy pozwoleniem na użytkowanie przedmiotowej stacji paliw ani wiedzy o dacie powstania przedmiotowego obiektu, z wyłączeniem dystrybutora LPG wraz z podziemnym zbiornikiem gazu i instalacją, na budowę którego wydane było pozwolenie na budowę i pozwolenie na użytkowanie. Spółka jest kolejnym właścicielem stacji paliw, poprzedni właściciele nie przekazali Spółce dokumentów dotyczących pozwolenia na budowę.

Dokonując ustaleń w kierunku określenia daty powstania obiektu organ I instancji wskazał, iż ani operat z inwentaryzacji stacji benzynowej dokonanej 1 maja 1995 r. przyjęty do pzgik w dniu 23 maja 1995 r. ani operat z inwentaryzacji przyłącza sieci teletechnicznej i energetycznej sporządzonej 3 sierpnia 1996 r. przyjęty do pzgik w dniu 13 sierpnia 1996 r. nie obejmują wiaty. Wiata widnieje z kolei na projekcie zagospodarowania terenu, sporządzonym na mapie z 19 lipca 2002 r., załączonym do projektu budowlanego stanowiącego załącznik do decyzji Starosty Krośnieńskiego z 2 października 2002 r. udzielającej pozwolenia na budowę stacji do napełniania pojazdów samochodowych gazem płynnym propan-butan wraz z przewodem podziemnym gazu płynnego. Po zestawieniu powyższych dat organ I instancji stwierdził, że przedmiotowa wiata powstała w okresie od 3 sierpnia 1996 r. do 19 lipca 2002 r. i stosownie art. 29 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 471, dalej "Prawo budowlane"), jako obiekt budowlany o powierzchni zabudowy 83,50 m2, (tj. powyżej 35 m2) wymagała pozwolenia na budowę. Spółka nie posiada takiej decyzji; także z informacji uzyskanych od Wójta Gminy C. i Starosty Krośnieńskiego wynika, że organy te nie wydawały pozwoleń na budowę tego obiektu.

Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z doktryną sądów, w przypadku samowoli budowlanej popełnionej po dniu 1 stycznia 1995 r. a przed dniem 10 lipca 2003 r. konieczne jest badanie, czy podmiot, który dopuścił się tej samowoli spełnił przesłanki uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu, o jakich mowa w art. 49 ust. 1 Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 lipca 2003 r. Przepis art. 49 ust. 1 Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 lipca 2003 r. stanowił, że nie można nakazać rozbiórki, o której mowa w art. 48, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia zakończenia budowy obiektu budowlanego lub jego części, a jego istnienie nie narusza przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Na właścicielu spoczywa wówczas obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. Warunkiem zastosowania art. 49 ust. 1 Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 lipca 2003 r. jest wykonanie samowoli budowlanej po 1 stycznia 1995 r. a przed 11 lipca 1998 r. Z ustaleń organu powiatowego wynika, iż przedmiotowa wiata wzniesiona została pomiędzy 3 sierpnia 1996 r. a 19 lipca 2002 r., przy czym organ I instancji kilkakrotnie wzywał właścicieli przedmiotowego obiektu do przedłożenia dokumentów związanych z budową przedmiotowej wiaty, względnie dokumentów potwierdzających dokładną datę budowy, niemniej jednak Spółka nie udokumentowała daty jej budowy. Z uwagi na fakt, że teren obejmujący działki nr [...], [...] i [...] w Z. nie posiada obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, organ I instancji umożliwił Spółce uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu wydanej przez Wójta Gminy C..

W związku z powyższym PINB postanowieniem z 28 lipca 2020 r. wstrzymał Spółce prowadzenie robót budowlanych przy budowie wiaty stalowej o wymiarach 6,50 x 12,90 m (zadaszenia dystrybutorów), usytuowanej na działkach nr [...], [...] i [...] w Z. oraz nałożył na Spółkę obowiązek przedstawienia w PINB, w terminie do 30 grudnia 2020 r.: 1) decyzji Wójta Gminy C. o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, 2) czterech egzemplarzy projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi oraz zaświadczeniem o wpisie na listę członków właściwej izby samorządu zawodowego projektanta, potwierdzonym zaświadczeniem wydanym przez tę izbę, z określonym w nim terminem ważności, aktualnym na dzień opracowania projektu, sprawdzonego w części architektoniczno-budowlanej pod względem zgodności z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane do projektowania bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności, 3) oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Organ I instancji wskazał w postanowieniu, że fizycznie roboty zostały zakończone, niemniej jednak formalnie nie zostały zakończone, zatem wydanie w/w postanowienia jest obligatoryjne.

W zażaleniu na postanowienie PINB skarżąca zarzuciła naruszenie art. 81a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "k.p.a.") przez nierozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść skarżącej. Organ I instancji ustalił, że do budowy wiaty doszło w okresie po 3 sierpnia 1996 r. a przed 19 lipca 2002 r. Jednocześnie w treści uzasadnienia postanowienia stwierdził, że podstawą do zastosowania wobec spółki art. 49 Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym do 10 lipca 2003 r., a zatem przepisów łagodniejszych, musiałoby być ustalenie, że samowola budowlana została popełniona po okresie 1 stycznia 1995 r. a przed 11 lipca 1998 r. Zdaniem spółki organ I instancji nie zebrał żadnych dowodów przeciwnych świadczących o tym, że pięcioletni termin od zakończenia budowy wiaty nie upłynął do dnia 10 lipca 2003 r., które to rozbieżności powinny zostać rozstrzygnięte za pomocą art. 81a § 1 k.p.a. W świetle powyższego skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania I instancji w całości z jednoczesnym zaleceniem organowi I instancji wszczęcia w przedmiotowej sprawie postępowania legalizacyjnego na podstawie art. 49 Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym do 10 lipca 2003 r.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. zaskarżonym postanowieniem z 29 października 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie PINB z 28 lipca 2020 r., w całości podzielając stanowisko organu I instancji co do konieczności uzyskania pozwolenia na budowę przedmiotowej wiaty. Obowiązek taki wynikał z art. 29 Prawa budowlanego w brzmieniu w okresie, w którym została wybudowana wiata, tj. od 3 sierpnia 1996 r. do 19 lipca 2002 r. W dacie wszczęcia postępowania przepis art. 29 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego stanowił, że budowa wiaty o powierzchni zabudowy do 35 m2 nie wymaga pozwolenia na budowę, przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500 m2 powierzchni działki. Stosownie zaś do przepisu art. 30 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego - taka budowa wymagała zgłoszenia do organu administracji architektoniczno-budowlanej. Z uwagi na fakt, że powierzchnia spornej wiaty wynosi 83,50 m2 - przepis ten nie znajduje zastosowania, a przedmiotowa wiata powinna zostać wykonana w oparciu o pozwolenie na budowę. W rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono, by Spółka posiadała stosowne pozwolenie, co uzasadniało zastosowanie w sprawie art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego, niemniej jednak aby sankcja wynikająca z art. 48 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego mogła zostać zastosowana, należało wyczerpać możliwości przewidziane ustawą do zalegalizowania samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego. Słusznie zatem organ I instancji umożliwił inwestorowi przedłożenie stosownej dokumentacji, wymaganej do legalizacji popełnionej samowoli budowlanej i prawidłowo wdrożył procedurę wynikającą z art. 48 Prawa budowlanego wydając postanowienie w trybie art. 48 ust. 2-3.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wyjaśnił, że w następstwie wprowadzonych w Prawie budowlanym zmian (ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2020 r., poz. 471), po wydaniu postanowienia przez organ powiatowy zmieniło się brzmienie art. 48 Prawa budowlanego, przy czym zgodnie z art. 25 tej ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym. Przepis art. 48 Prawa budowlanego pozwala zalegalizować powstałą samowolę budowlaną pod warunkiem, że budowa ta jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego oraz nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem.

Organ nadzoru budowlanego uznając, że obiekt został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę, w pierwszej kolejności bada zgodność wybudowanej samowoli budowlanej m. in. z przepisami techniczno-budowlanymi oraz z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. PINB stwierdził, że działki nr [...], [...] i [...] w Z. nie są objęte miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Całościowa ocena zgodności z przepisami wiaty stanowiącej zadaszenie nad dystrybutorami zostanie dokonana przez PINB po przedłożeniu przez inwestora koniecznej dokumentacji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawa Prawa budowlanego już od wejścia w życie tj. od dnia 1 stycznia 1995 r. klasyfikuje wiaty, jako obiekty budowlane, na budowę których wymagane jest pozwolenie na budowę. Nowelizacja ustawy dokonana w 2003 r. wprowadziła "ulgę" dla inwestorów w postaci zwolnienia w art. 29 ust. 1 pkt 2 budowy wiat o powierzchni zabudowy do 10 m2 z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, lecz z koniecznością zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 1 (ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz. U. z 2003 r., 80, 718). Kolejne nowelizacje ustawy wprowadzały zmiany odnośnie maksymalnej powierzchni zabudowy wiaty dopuszczanej do budowy bez pozwolenia na budowę, niemniej jednak w żadnym przypadku powierzchnia ta nie przekraczała 50 m2 (w przypadku wiat sytuowanych na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny lub przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe). Sporna wiata zaś ma powierzchnię 83,50 m2 i przez cały okres istnienia obiektu, od daty budowy do daty orzekania przez organ - było wymagane pozwolenie na budowę tego typu obiektów. Skarżąca spółka w toku całego postępowania nie przedłożyła dokumentu stwierdzającego inną datę wybudowania stalowej wiaty niż ustalił to organ powiatowy. Zatem wniosek skarżącej spółki o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, umorzenie postępowania I instancji z jednoczesnym zaleceniem wszczęcia postępowania na podstawie art. 49 Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym do 10 lipca 2003 r. nie znajduje uzasadnienia. Wyżej opisano przyczyny przemawiające za zastosowaniem procedury określonej w art. 48 Prawa budowlanego, a organ nadzoru budowlanego orzeka na podstawie przepisów obowiązujących w dacie orzekania, niemniej rozstrzygnięcie uzależnia także od przepisów obowiązujących w dacie powstania obiektu budowlanego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na postanowienie PWINB z 29 października 2020 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a to art. 81a § 1 k.p.a. przez jego błędne niezastosowanie, tj. nierozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść skarżącej, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego zastosowania w sprawie przepisów Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym po dniu 10 lipca 2003 r. i wszczęcie postępowania legalizacyjnego zmierzającego do ustalenia opłaty legalizacyjnej w kwocie 125 000,00 zł.

Mając na uwadze powyższe zażądała uchylenia postanowień I i II instancji oraz zasądzenie od organu II instancji, na rzecz skarżącej, zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do dochodzenia jego praw wg norm przepisanych, a w tym zwrotu kosztów zastępstwa radcy prawnego wg taryfy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga jest zasadna, chociaż z innych przyczyn niż te, które zostały w niej podniesione.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, kluczowa w sprawie była kwestia daty powstania przedmiotowej wiaty oraz czy wydano na jej wzniesienie pozwolenie na budowę. Data powstania obiektu budowlanego determinuje bowiem reżim prawny, wg którego mógł on legalnie powstać.

Sąd nie zakwestionował poprawności rozumowania i oceny dokumentów dokonanej przez organy nadzoru budowlanego, których wynikiem było przyjęcie, że wiata powstała w okresie od 3 sierpnia 1996 r. do 19 lipca 2002 r. bez koniecznego pozwolenia na budowę.

Sąd zwrócił jednak uwagę, że materiał dowodowy, na którym organy się oparły jest niepełny, a w związku z tym wnioski, do których organy doszły analizując dostępne dokumenty, mogą okazać się błędne. Wskazał, że przedmiotowa wiata wpisana jest najprawdopodobniej w księdze wieczystej [...] jako "zadaszenie" (podrubryka 1.4.3 – urządzenie). Nie można więc wykluczyć, że dokumenty dotyczące pozwolenia na budowę przedmiotowej wiaty ewentualnie wskazujące na inną datę jej powstania będą znajdować się w aktach księgi/ksiąg wieczystych. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, istotne było również, że ze szkicu polowego [...] inwentaryzacja stacji benzynowej w maju 1995 r. wynika, że przed 1995 r. na przedmiotowym terenie istniała już stacja benzynowa. Czy przedmiotowa wiata stanowiła jej część – należy ustalić. Powstanie jej przed 1 stycznia 1995 r. determinowałoby inny tryb legalizacji ewentualnej samowoli budowlanej (art. 103 Prawa budowlanego).

Sąd zaznaczył, że bardzo istotną kwestią jest również niedokładność w opisie przedmiotu postępowania, w kontekście jego położenia na konkretnej działce. Organy obu instancji zaakceptowały ustalenie, że przedmiotowa wiata znajduje się na trzech działkach nr [...], nr [...] i nr [...] poł. w Z.. W aktach organu I instancji [...] znajduje się załącznik nr 2 szkic, który potwierdzałby to ustalenie. Sąd uznał jednak, że czytelność tego szkicu, w kontekście precyzyjnego usytuowania wiaty budzi jednak wątpliwości. Stwierdził, że konieczne jest wykreślenie jej na mapie w taki sposób, aby było jasne jej położenie. Sąd wskazał również, że należy precyzyjnie ustalić, na której działce ewidencyjnej wiata jest posadowiona, gdyż dz. [...] i dz. [...] objęte są [...] własność Gminy C., w wieczystym użytkowaniu "G. sp. o.o. w S." zaś dz. [...] objęta jest [...], własność Gminy C. (wypis z rejestru gruntów z dnia 28 maja 2020 r. - k. 1 akt I instancji). Zdaniem Sądu, niespornym jest fakt, że skarżąca spółka G. była inwestorem przedmiotowej wiaty. W stosunku do kogo należy prowadzić postępowanie nie może być żadnych wątpliwości.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, powyższe uwagi przesądziły o naruszeniu art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł wpłynąć na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, zarzuty skargi dotyczące niezastosowania w sprawie wyroku TK P 27/05, wobec nieustalenia w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy, były chybione, a co najmniej przedwczesne.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości.

Jako podstawę kasacyjną wskazano art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez uznanie, że Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie wydając postanowienie z dnia 29 października 2020 r. znak: [...] w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych, naruszył w/w przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a przez nieuzasadnienie podstawy prawnej wyroku, a tym samym pozbawienie zarówno organu jak i stron postępowania informacji o powodach uwzględnienia skargi - co nie daje rękojmi, że dokonano w sposób zgodny z powołanymi przepisami kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.

Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.

Skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu, bowiem zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z przepisami art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., wskutek stwierdzenia przez Sąd Wojewódzki potrzeby przeprowadzenia dalszych czynności wyjaśniających w celu ustalenia daty powstania przedmiotowej wiaty oraz tego, czy było udzielone pozwolenie na jej wzniesienie.

Zgodzić się należało ze stanowiskiem Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, że Sąd Wojewódzki dokonał błędnej oceny co do materiału dowodowego zebranego w sprawie, czego potwierdzeniem jest niespójny wywód przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Mianowicie z jednej strony Sąd nie zakwestionował ustaleń organów obu instancji wskazujących na powstanie wiaty w okresie od 3 sierpnia 1996 r. do 19 lipca 2002 r. bez koniecznego pozwolenia na budowę, a z drugiej strony uznał, że należy jeszcze uzupełnić postępowanie dowodowe celem wyjaśnienia czy pozwolenie na budowę przedmiotowego obiektu było wydane, a w szczególności czy wiata stanowiła część stacji, która istniała już przed 1995 rokiem.

Trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej, iż stanowisko Sądu Wojewódzkiego pozostaje w sprzeczności z dowodami zgromadzonymi w przeprowadzonym postepowaniu wyjaśniającym.

Niewątpliwie istotne znaczenie w sprawie miały operaty z inwentaryzacji stacji benzynowej (z 1 maja 1995 r.) oraz inwentaryzacji przyłączy sieci teletechnicznej i energetycznej (z 3 sierpnia 1996 r.) przyjęte do Państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, w których wiata jako jeden z obiektów stacji paliw płynnych nie była ujęta, a została uwidoczniona (jako zadaszenie dystrybutorów) dopiero w projekcie zagospodarowania terenu sporządzonym na mapie z 19 lipca 2002 r., załączonym do projektu budowlanego stanowiącego załącznik do decyzji Starosty Krośnieńskiego z 2 października 2002 r. udzielającej pozwolenie na budowę stacji do napełniania pojazdów samochodowych gazem płynnym.

W świetle wymienionych dokumentów logiczne było wnioskowanie organów nadzoru budowlanego, że przedmiotowa wiata powstała w okresie od 3 sierpnia 1996 r. do 19 lipca 2002 r. Uprawnione było również stwierdzenie, że wiata wybudowana została bez wymaganego pozwolenia, skoro mimo wezwań właściciel (zarządca) obiektu nie przedstawił żadnej decyzji, ani innych dokumentów potwierdzających legalność tego obiektu, zaś z uzyskanych przez organ powiatowy informacji wynikało, że właściwe organy architektoniczno-budowlane nie wydały pozwolenia na budowę.

Wbrew wytycznym Sądu Wojewódzkiego zbędne byłoby dalsze ustalanie czy sporna wiata była częścią istniejącej przed 1995 r. stacji benzynowej w sytuacji, gdy z dokumentów pochodzących z Państwowego zasobu geodezyjno-kartograficznego wynika, że w inwentaryzacji tej stacji z maja 1995 r. nie wykazano istnienia wiaty, ani też w inwentaryzacji sieci teletechnicznej i energetycznej z sierpnia 1996 r.

Zasadnie w skardze kasacyjnej zwrócono uwagę, że jeżeli moc dowodowa wymienionych dokumentów urzędowych nie została podważona, to nie było podstaw do zanegowania ustaleń organu powiatowego wskazujących na samowolną budowę obiektu po dniu 3 sierpnia 1996 r., a więc pod reżimem ustawy Prawo budowlane z 7 lipca 1994 r.

Ponadto określony przez Sąd Wojewódzki kierunek dalszych czynności wyjaśniających jest nietrafny zważywszy na to, iż nawet skarżąca Spółka nie wskazywała na budowę spornego obiektu przed 1 stycznia 1995 r., a wręcz przeciwnie – domagała się ustalenia na podstawie art. 81a § 1 k.p.a., że do samowoli budowlanej doszło w okresie od 3 sierpnia 1996 r. do 11 lipca 1998 r., co warunkowałoby jej zdaniem zastosowanie trybu legalizacji bez stosownej opłaty, w związku z art. 49 ust. 1 Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym do 10 lipca 2003 r.

W takim stanie sprawy rzeczą Sądu Wojewódzkiego była weryfikacja zaskarżonego postanowienia, w którym założono, że przedmiotowy obiekt powstał w okresie od 3 sierpnia 1996 r. do 19 lipca 2002 r.

Z tych względów za niezasadne należało uznać rozstrzygnięcie o uchyleniu kontrolowanych postanowień, zwłaszcza, że ich wydanie dopiero rozpoczęło procedurę legalizacyjną, a zatem w jej toku sama skarżąca Spółka może jeszcze podjąć działania nakierowane na wykazanie legalności przedmiotowej inwestycji, w tym sprawdzenie, czy w aktach ksiąg wieczystych znajdują się dokumenty dotyczące ewentualnego pozwolenia na budowę wiaty, o czym wspomniał Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu wyroku.

W konsekwencji zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu na podstawie art. 185 p.p.s.a w celu ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji, ze szczególnym uwzględnieniem zarzutu sformułowanego przez stronę w skardze.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

-----------------------

10