Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 613/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2023 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 31 sierpnia 2022 r. nr SKO/41/ŚR-311/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej jako "k.p.a."), art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.; przywoływana poniżej w skrócie jako "u.ś.r." lub "ustawa") po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez stronę skarżącą – S. L., od decyzji z dnia 4 lipca 2022 r. nr MOPS.CŚR.5102.6.2022 wydanej przez działającą z upoważnienia Prezydenta Miasta Bolesławiec Dyrektor MOPS w Bolesławcu o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnoprawnym mężem - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy nie podzielił przekonania organu pierwszej instancji, że w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 17 ust.1b u.ś.r., albowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis ten uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W związku z powyższym przepis ten nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie. Następnie między innymi przytoczono, że pismem z dnia 1 sierpnia 2022 r. organ wezwał wnioskodawczynię do wyjaśnień wraz z przedstawianiem dowodów na wymienione okoliczności:

1. Kiedy dokładnie ustało jej ostatnie zatrudnienie?

2. Czy oprócz prac dorywczych pracowała kiedyś zawodowo lub prowadziła działalność gospodarczą, jeśli tak to kiedy?

3. Czy rzeczywiście nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w części III wnioskodawczyni zaznaczyła, że nie jest rolnikiem, ale też zaznaczyła, że nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego - te oświadczenia są sprzeczne).

W dniu 17 sierpnia 2022 r. skarżąca w odpowiedzi podała, że ostatnie zatrudnienie/praca ustało 31 stycznia 2022 r., była to opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem oraz pomoc w utrzymaniu czystości. Mąż zaczął mieć nasilone objawy bólowe w okolicach kręgosłupa i krzyża, brak łaknienia, wymioty, biegunki, chwilowe incydenty utraty przytomności i była zmuszona zająć się nim. Nie była w stanie już dalej podjąć żadnej pracy zarobkowej. Pracowała zawodowo w wieku 19-24 lat, w fabryce, która dawno została zlikwidowana, nie posiada zatem świadectwa pracy. Po tym okresie pracowała jako pracownik gospodarczy, również nie posiada świadectwa pracy. Pomagała matce na roli, ale nigdy nie była właścicielem gospodarstwa rolnego oraz nie prowadziła go samodzielnie. Matka była zmuszona odsprzedać ziemię Państwu, gdyż zaplanowano tam inwestycję.

W ocenie organu poza sporem pozostaje kwestia, iż małżonek skarżącej, urodzony w 1951 roku, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności z dnia 11 maja 2022 r., z którego wynika, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 25 marca 2022 r., oraz że wymaga całodobowej opieki i pomocy w codziennych czynnościach innych osób. Orzeczenie to zostało wydane na stałe. W takiej sytuacji zastosowanie ma art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż tylko w tym zakresie można ustalić relację łączącą odwołującej się z mężem. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie Kolegium, mimo, iż na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny nad mężem, nie można jej przyznać świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w sprawie wystąpiła przesłanka negatywna, brak jest bowiem związku przyczynowego między rezygnacją i niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia, a koniecznością opieki nad małżonkiem.

Kolegium zauważyło, że skarżąca ma 75 lat. Nie posiada żadnej dokumentacji dotyczącej swojego zatrudnienia. Z jej oświadczenia z 6 czerwca 2022 r. wynika, iż nie nabyła prawa do emerytury. Wskazała, że w jej wieku podjęcie zatrudnienia jest bardzo trudne. Kiedyś pracowała (gdy miała 18-24 lata) ale zakład upadł i nie posiada świadectwa pracy. Po śmierci swojego ojca zmuszana była pomagać matce w gospodarstwie rolnym, po roku urodziła córkę i zajęła się jej wychowaniem, potem zajmowała się sparaliżowaną teściową, następnie chorą matką. Od 2001 roku opiekuje się chorym mężem, który ma niedosłuch obustronny. W 2022 roku zachorował na raka trzustki złośliwego i nie mogła w związku z tym podjąć zatrudnienia. Z oświadczenia z dnia 16 sierpnia 2022 r. wynika, iż wnioskodawczyni do 31 stycznia 2022 r. pracowała jako opiekunka niepełnosprawnego dziecka. Brak jest na tę okoliczność dokumentów. Nadto z akt sprawy wynika, iż skarżąca nie pobiera świadczeń z ZUS, brak jest danych świadczących o tym aby kiedykolwiek była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Z wywiadu środowiskowego wynika, iż zakres opieki nad małżonkiem to: przegotowywanie posiłków (ma dietę cukrzycową, posiłki należy podawać często), podawanie leków przeciwbólowych (czasem i w nocy), podawanie insuliny, zawożenie i przywożenie do szpitala w Zgorzelcu (ma podawaną chemię), wykonywanie pomiarów cukru, pomoc przy ubieraniu się, pomoc w czynnościach fizjologicznych, pomoc przy myciu, kąpieli, pomoc przy spożywaniu posiłków,

Mimo zrozumienia dla trudnej sytuacji wnioskodawczyni i jej męża, a także nie kwestionowania tego, iż zakres opieki jest ciągły, w ocenie organu w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię, a koniecznością opieki nad niepełnoprawnym mężem.

Jak następnie organ wywodził, zasadniczym kryterium wyróżnienia i funkcjonowania w systemie zabezpieczenia społecznego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania takiej opieki, w sytuacji zdolności i gotowości podjęcia pracy przez opiekuna, będącego w tzw. wieku produkcyjnym. Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, niezdolność do pracy z tytułu wieku jest równoznaczna z osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 oraz w art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z kolei usługi i instytucje rynku pracy są nakierowane na działania aktywizacyjne wobec osób w wieku produkcyjnym, które nie osiągnęły wieku emerytalnego (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy łub mają ustalone prawo m.in. do emerytury; art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c). W przypadku osób, które osiągnęły wiek emerytalny (wnioskodawczyni osiągnęła go 15 lat temu) są one już po okresie aktywności zawodowej. Tym samym, w przypadku tych osób nie można już mówić o rekompensacie za utracone wynagrodzenie, ponieważ osoby te nie są aktywne zawodowo. To, że wnioskodawczyni nie wypracowała sobie emerytury jest wynikiem tego, że nie pracowała zawodowo, nie można jednak zrównywać jej z sytuacją osób, które będąc w wieku produkcyjnym zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skarżąca od kilkudziesięciu lat jest bierna zawodowo, nie ma żadnych dokumentów na to, że rzeczywiście legalnie świadczyła pracę. Jednak świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem, ale stanowi rekompensatę za realną rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia i to w konkretnym, wskazanym przez ustawodawcę, celu. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru państwowego zatrudnienia, a to powoduje, że osoba długotrwale bezrobotna nie może domagać się "wynagrodzenia" za pracę świadczoną wobec niepełnosprawnego członka rodziny. Poświęcenie na rzecz niepełnosprawnych całego swojego życiowego potencjału przez osoby aktywne zawodowo jest zupełnie inne, niż osoby, która jest w wieku poprodukcyjnym. Osoby, które będąc w wieku produkcyjnym zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, pozbawione zostały realnego wpływu na wysokość uzyskiwanych świadczeń, a pozostające pod ich opieką często dzieci, które niejednokrotnie od urodzenia pozostają niepełnosprawne, również nigdy same nie wypracowały własnych świadczeń. Tymczasem osoby w wieku dawno poprodukcyjnym miały realny wpływ na zasady, na jakich podejmowały zatrudnienie i świadczyły pracę. To, że wnioskodawczyni takiej pracy nie świadczyła, było wynikiem jej wyborów życiowych, których skutkiem jest teraz brak emerytury. Skądinąd wnioskodawczyni sama wskazuje, że jej wieku trudno jest podjąć zatrudnienie. Nie pozostaje więc ona w takiej sytuacji jak osoba zatrudniona. Innymi słowy, podjęcie osobistej kompleksowej opieki nad niepełnosprawnym przez osobę aktywną zawodowo jest wyrzeczeniem, które całkowicie zmienia jej sytuację materialną i jej perspektywy. Osoba taka traci bowiem źródło utrzymania. Z tego właśnie tytułu przysługuje takiej osobie państwowa "rekompensata" w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawczyni zaś z niczego nie rezygnuje, gdyż jest w wieku poprodukcyjnym.

Organ zaakcentował, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 Trybunał Konstytucyjny literalnie stwierdził, że "grupę podmiotów podobnych tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną" (por. pkt. 7.2 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13). Trybunał Konstytucyjny wskazał też, że ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym (por. pkt. 7.3 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13). Konsekwentnie też w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny uznał, że podmiotem prawa do tego świadczenia (świadczenia pielęgnacyjnego) jest osoba (zdolna do pracy) rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; świadczenie ma jej częściowo rekompensować utracony zarobek (pkt 3.2,1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17), a cechą istotną pozwalającą na wyróżnienie kategorii podmiotów, do których należy odnosić gwarancję równego traktowania w niniejszej sprawie, jest fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niewykonywanie z tego względu pracy zarobkowej. Oznacza to, że istotą tożsamej sytuacji osób sprawujących opiekę jest ich dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonywania przez nie pracy zarobkowej (pkt 3.3.1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17).

W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że nie spełniły się przesłanki rezygnacji przez odwołującą się z zatrudnienia (nie podejmowania go) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Tym samym nie było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze, wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację polegającą na zastosowaniu tego przepisu, mimo iż Trybunał Konstytucyjny uznał wskazany przepis za niezgodny z Konstytucją RP. Poza tym zarzuciła "nadinterpretację" przepisów związaną z możliwościami podjęcia pracy przez skarżącą, a także jej możliwościami fizycznymi w podjęciu pracy i rezygnacją z zatrudnienia na rzecz opieki nad chorym małżonkiem.

Mając na uwadze powyższe, wniosła o uchylenie powyższej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym oraz ubezpieczeniem społecznym.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że w związku z osiągniętym wiekiem trudno jej podjąć stałe zatrudnienie, co w konsekwencji nie daje prawa do opieki nad chorym mężem. Wyjaśniła, że pracę zakończyła dnia 31.01.2022 r., była to praca związana z pomocą w utrzymaniu czystości i opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem, wykonywana przez ostatnie 3 lata dorywczo. Zatem skarżąca jest zdolna do pracy. Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu do wyroku z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 120/21): "Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia." Zatem dla strony skarżącej jest rażące i nie do przyjęcia, iż najpierw w pierwszej instancji powołano się na niekonstytucyjny przepis, a następnie SKO podniosło aspekt czasu ustania zatrudnienia u skarżącej, a na koniec wątpiło w jej możliwości fizyczne podjęcia pracy w sytuacji, kiedy wyjaśniła, iż 24 godzinna opieka nad mężem nie daje możliwości podejmowania jakiegokolwiek zatrudnienia. W przeświadczeniu skarżącej już sama sytuacja finansowa wskazana w oświadczeniu pokazywała, iż jej zatrudnienie jest konieczne z tego powodu, że nie posiada stałej emerytury. Nigdy nie była osobą chorą, niezdolną do pracy, nie przebywała na rencie, nie była i nie jest niepełnosprawna.

Na poparcie swych twierdzeń przytoczyła tezy z motywów wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 r. sygn. akt. SK 2/17 - w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zaakcentował fakt pozostawania strony skarżącej już od 15 lat w wieku emerytalnym, czyli po okresie aktywności zawodowej, co oznacza, że w takim przypadku nie można uznawać, że chodzi tu o rekompensatę za utracone wynagrodzenie.

W dodatkowym piśmie procesowym skarżąca przesłała oświadczenie z 21 lutego 2023 r. wymienionej tamże osoby fizycznej, z którego wynika, że skarżąca stanowiła dla niej pomoc domową w zamian za kosmetyki, ubrania, jedzenie, okazjonalnie opłacane rachunki, wyjazdy na wczasy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; poniżej przywoływana w skrócie jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli działalności administracji publicznej. Kryterium kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), który stanowi, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. - sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego.

Przedmiotem zaskarżenia jest ostateczna w administracyjnym toku instancji decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.; zwana poniżej w skrócie "u.ś.r.").

Wbrew zarzutom skargi organ odwoławczy odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygnaturze akt K 38/13 i prawidłowo nie zastosował w sprawie niekonstytucyjnego przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tylko dopatrzył się tej podstawy w innej, niż uczynił to organ pierwszej instancji przyczynie, a mianowicie rozpoznał sprawę na gruncie art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r., o czym mowa będzie poniżej. Wobec tego zarzut formułowany w skardze w tej mierze jest całkowicie chybiony. Analogicznie, organ odwoławczy nie podważał również generalnie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla małżonka sprawującego opiekę nad współmałżonkiem. W sprawie nie znajdował również zastosowania przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., który normuje inne przypadki niż zaistniały w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy sytuacji w których opiekun ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, do renty lub emerytury. Strona skarżąca nie ma ustalonego prawa do żadnych z wymienionych świadczeń. Wywody poczynione w skardze w tej części nie przystają do argumentów jakimi kierowało się SKO utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Stosownie do powołanego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle absorbującym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im w ogóle na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Wykładnia cytowanego wyżej przepisu prawa materialnego, dokonana przez organ odwoławczy, zresztą zgodnie z aktualną linią orzecznictwa, jest prawidłowa, tak jak i dokonana subsumpcja wyczerpująco ustalonego stanu faktycznego sprawy do normy z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost wnosić trzeba, że sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś z komentowanego przepisu wyprowadzić trzeba konkluzję, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości kontynuowania zatrudnienia (rezygnację z niego) lub podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Obie te przesłanki muszą występować łącznie by przyznać uprawnienie opiekunowi do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu.

Rozpatrując odwołanie SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, lecz właśnie z powodu tego, że nie dopatrzyło się spełnienia drugiej przesłanki, to znaczy przyjęło, że brak jest ścisłego czyli bezpośredniego związku między rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.

W ocenie Sądu, ustalone przez organ okoliczności faktyczne występujące w przedmiotowej sprawie nie uzasadniają zaspokojenia żądania strony skarżącej. Organ odwoławczy w sposób wyczerpujący i przekonujący, zgodnie z regułami swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., po dokonaniu niewadliwych ustaleń zgodnie z reżimem art. 7 i art. 77, art. 79a k.p.a., czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, odniósł się do zarzutów odwołania, a Sąd zaprezentowane stanowisko organu i jego argumentację w całości podziela.

Na tle ustalonych okoliczności stanu faktycznego, nie kontestując w żadnym razie stopnia niepełnosprawności małżonka strony skarżącej wymagającego pomocy oraz wsparcia w codziennej i samodzielnej egzystencji, organ słusznie ocenił brak związku przyczynowego między aktualnym niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem się opieki nad małżonkiem. Przede wszystkim brak związku wykonywanej opieki z "rezygnacją z zatrudnienia" jawi się jako oczywisty, ponieważ strona skarżąca, mając 75 lat, nie ma udokumentowanego żadnego okresu aktywności zawodowej w przeszłości, skutkiem czego nie nabyła prawa do emerytury, jedynie lakonicznie oświadczyła, że przez ostatnie 3 lata wykonywała prace dorywcze związane z pomocą w utrzymaniu czystości i opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem, które zakończyła dnia 31.01.2022 r., wszakże nie zaoferowała w toku postępowania administracyjnego żadnego dowodu (dokumentu) na poparcie tego twierdzenia i nie wykazała by było to zatrudnienie legalne, nie podała nawet danych pracodawcy, nie przedłożyła żadnej umowy ani pisemnego potwierdzenia jej zawarcia i przedstawienia warunków zatrudnienia, czasu trwania.

A skoro tak, to trafnie SKO uznało, że trudno jest przyjąć za wiarygodne w okolicznościach sprawy, że obecnie powodem niepodejmowania przez nią aktywności zawodowej jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad mężem. Przeciwnie, doświadczenie życiowe wskazuje na to, że celem złożenia w okolicznościach niniejszej sprawy wniosku o świadczenie pielęgnacyjne jest wola poprawy niewątpliwie trudnej sytuacji rodzinnej i dochodowej strony skarżącej, nie zaś niepodejmowanie aktywności zawodowej, które powodowane jest koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem. Tymczasem istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami u.ś.r. kwoty – utraty dochodu na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej. Konstrukcja normatywna przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że omawiane świadczenie nie ma stanowić źródła dochodu dla opiekuna z powodu jakichkolwiek względów, nie ma też zastępować zasiłku dla bezrobotnych, tudzież kompensować brak ustalenia prawa do emerytury etc. Więź zatem między sprawowaniem pieczy nad niepełnosprawną w znacznym stopniu osobą a uniemożliwieniem z tego powodu kontynuowania lub podjęcia zatrudnienia przez opiekuna musi być ścisła i niepodważalna. Musi więc występować wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy jak i co do motywów, co w niniejszej sprawie nie zachodzi.

W kontekście przedłożonego Sądowi, przy piśmie procesowym, oświadczenia z dnia 21 lutego 2023 r., godzi się zauważyć, że nie jest możliwe uwzględnienie okoliczności, które po raz pierwszy strona zgłasza na etapie postępowania sądowoadministracyjnego oraz uchylenie z tego powodu zaskarżonej decyzji, gdyż sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej w merytorycznym orzekaniu (nie stanowią "trzeciej instancji"), nie prowadzą zatem postępowania wyjaśniająco-dowodowego celem ustalenia stanu faktycznego sprawy (wyjąwszy ograniczony zakres wyznaczony normą art. 106 § 3 p.p.s.a.), lecz kontrolują czy jego przebieg przed organami administracji publicznej był zgodny z obowiązującymi uregulowaniami procesowymi, w tym przypadku – z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Według art. 133 § 1 p.p.s.a., określającym podstawy wyrokowania, sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Z unormowania art. 133 § 1 p.p.s.a. wnosić należy, że sąd bierze pod uwagę wyłącznie stan faktyczny oraz stan prawny istniejący na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W postępowaniu przed sądem administracyjnym obowiązuje zatem zasada tempus regit actum, która oznacza, że dla rozstrzygnięcia sądu istotne są okoliczności prawne i faktyczne istniejące w chwili podjęcia zaskarżonego aktu (decyzji), a nie te, które powstały później. Istotna zmiana okoliczności faktycznych zaistniałych po wydaniu decyzji ostatecznej w danej sprawie może stanowić ewentualnie podstawę do ponowienia wniosku przez stronę.

Abstrahując wszakże od powyższego trzeba podkreślić, że przesłankę materialnoprawną "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", o której stanowi przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., należy rozumieć wyłącznie w kontekście definicji zawartej w art. 3 pkt 22 u.ś.r., zgodnie z którym to przepisem ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Dla wykazania zatem, że wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - należy przedłożyć dokumenty potwierdzające fakt świadczenia zatrudnienia lub pracy w ujęciu wyżej przytoczonym, a nie innym. Chodzi o wyłącznie o wyżej wymienione formy aktywności zawodowej, przy czym zatrudnienie lub wykonywanie pracy zarobkowej powinno być legalne, a zatem zgłoszone właściwym organom zatrudnienia oraz emerytalno-rentowym (vide art. 2 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 690 ze zm.). Czyli o zatrudnieniu przesądzać będzie nie faktyczne podjęcie czynności pracowniczych, lecz pozostawanie przez osobę wnioskodawcy w jednym spośród wskazanych w przepisie stosunków prawnych. W przepisie art. 3 pkt 22 u.ś.r. chodzi o wykonywanie pracy (zatrudnienia) za wynagrodzeniem, gdyż celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata utraty dochodów z racji zaprzestania aktywności zawodowej – zarobkowej a nie innego rodzaju aktywności.

W tym stanie rzeczy, wobec braku naruszeń prawa, Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.