Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 770/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184 w zw. z art. 197 § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 września 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 605/24 o oddaleniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 27 czerwca 2024 r. nr KO.441.102.2024 w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

M. K. (dalej: Skarżąca), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 27 czerwca 2024 r. nr KO.441.102.2024 w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane.

W skardze wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wskazując, że ona i jej rodzina utrzymywana jest z pensji męża, który jest jedynym żywicielem rodziny. Wykonalność decyzji może spowodować niepowetowaną szkodę dla Skarżącej i jej rodziny. Pełnomocnik Skarżącej dodał, że Skarżąca zajmuje się niepełnosprawnym synem, którego rehabilitacja pociąga znaczne koszty. Jednocześnie do skargi załączono m.in. umowę o pracę męża Skarżącej, rachunek za prąd, rachunek za gaz i zestawienie opłat za mieszkanie.

Postanowieniem z dnia 17 września 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 605/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: Sąd I instancji), na podstawie art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Na wstępie Sąd I instancji podał, że nałożony na Skarżącą obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter świadczenia pieniężnego i z natury rzeczy skutki wykonania takiego świadczenia są niewątpliwie odwracalne.

Przechodząc dalej Sąd I instancji podał, że pełnomocnik Skarżącej nie wykazał, że realne niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o którym mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., może zaistnieć w wypadku odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Zaniechał bowiem wyczerpującego uzasadnienia wniosku w tym zakresie. Co prawda pełnomocnik Skarżącej powołał się na trudną sytuację majątkową rodziny Skarżącej, wskazując jednocześnie, że jedynym żywicielem rodziny jest mąż Skarżącej, jednak nie wykazano, jakie dochody on osiąga. Jak wynika bowiem z załączonej do skargi kopii umowy o pracę mąż Skarżącej otrzymuje wynagrodzenie podstawowe brutto w kwocie 4242 złotych plus premia uznaniowa. Pełnomocnik nie wskazał jednak, czy i w jakiej wysokości mąż Skarżącej otrzymuje premię uznaniową oraz nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dodatkowych dokumentów (np. wydruków z rachunku bankowego potwierdzających przelew wynagrodzenia za pracę). Zdaniem Sądu I instancji, również załączone do skargi zestawienie opłat za mieszkanie jest trudne do oceny z uwagi na fakt, że w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi segregowanymi objęto tylko jedną osobę, natomiast rodzina Skarżącej jest kilkuosobowa. Może to świadczyć o tym, że albo załączone zestawienie zawiera błędy, albo opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, niezgodnie ze stanem rzeczywistym, nie są uiszczane za wszystkie osoby w rodzinie Skarżącej. Sąd I instancji podał także, że z kolei załączone do skargi rachunki za prąd i gaz nie opiewają na znaczne kwoty, lecz są wynikiem normalnego zużycia ww. mediów. Ponadto załączony do skargi wydruk faktury za zajęcia terapeutyczne nie przedstawia, czy jest to opłata cykliczna (co miesiąc), czy była to jednorazowa opłata za 12 zajęć w czerwcu 2024 r.

Reasumując, zdaniem Sąd I instancji, na podstawie załączonych do skargi dokumentów trudno jest ocenić, czy obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego będzie pociągać w majątku Skarżącej uszczerbek tego rodzaju, że nie będzie ona mogła zapewnić sobie i swojej rodzinie koniecznego utrzymania. Tym samym nie zostało uprawdopodobnione twierdzenie, że realne niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o którym mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., może zaistnieć w wypadku odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Nadto, wniosła o zwrócenie się do Sądu I instancji o akta sprawy o sygn. akt II SA/Łd 604/24, w której to wniosek Skarżącej o wstrzymanie wykonania decyzji dotyczącej zasiłku pielęgnacyjnego został uwzględniony.

W uzasadnieniu pełnomocnik Skarżącej podał, że w równolegle toczącej się sprawie rozpoznawanej przez Sąd I instancji o ww. sygn. akt, a dotyczącej zwrotu przez Skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie znacznie mniejszej niż świadczenie pielęgnacyjne do zwrotu, którego została zobowiązana - jej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji został uwzględniony. Podniosła, że niezrozumiała jest dla niej okoliczność odmiennej oceny tego samego materiału dowodowego w zakresie uwzględnienia wniosku o wstrzymanie, gdzie wykonalność decyzji została wstrzymana w sprawie o zwrot znacznie mniejszej kwoty, natomiast przy tych samych dowodach i okolicznościach – Sąd I instancji odmówił uwzględnienia wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 powołanego przepisu, jednak wyłącznie wtedy, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podkreślić przy tym należy, że postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji dotyczy wyjątku od zasady wykonalności ostatecznych decyzji administracyjnych. Aby wniosek mógł być rozpatrzony pozytywnie, strona musi więc wskazać konkretne zagrożenia płynące z wykonania decyzji. Sąd musi dysponować wiarygodnie wykazanymi faktami, które pozwolą mu na zastosowanie przedmiotowej instytucji, która – co należy jeszcze raz podkreślić – jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a. Zatem, pamiętać należy, że możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. nie oznacza, że sąd jest zobligowany w każdym przypadku - niezależnie od okoliczności sprawy - uwzględnić wniosek strony skarżącej.

Użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Oznacza to występującą po jego stronie konieczność przywołania konkretnych okoliczności wskazujących na to, że wykonanie decyzji spowoduje w stosunku do strony niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i przytoczenia okoliczności uzasadniających to żądanie wraz z informacjami, które mogą to żądanie uprawdopodobnić. Przy czym pojęcie wyrządzenia znacznej szkody należy rozumieć w taki sposób, że chodzi o taką szkodę (majątkową, a także niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudne do odwrócenia skutki to z kolei takie prawne lub faktyczne skutki, które – raz zaistniałe – powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Zaznaczyć przy tym należy, że rozstrzygając wniosek o wstrzymanie, Sąd nie bada legalności zaskarżonego aktu, bowiem prowadziłoby to do tzw. przedsądu. Bada jedynie, czy wykonanie zaskarżonego aktu może prowadzić w okolicznościach danej sprawy, wskazanych przede wszystkim przez skarżącego we wniosku, do zagrożenia w postaci znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Podkreślić także należy, że o znacznej szkodzie można mówić, jeśli rozmiary szkody wywołanej wykonaniem zaskarżonego aktu administracyjnego są większe niż zwykłe skutki wywołane wykonaniem aktu tego rodzaju. Każdy bowiem akt prawny wywołuje określone skutki prawne, nie wszystkie jednak podlegają ochronie tymczasowej.

Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że przedmiotowy wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Kolegium z 27 czerwca 2024 r. nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż nie zawierał wyczerpującego uzasadnienia, które przemawiałoby za koniecznością wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sam wniosek został ogólnikowo uzasadniony, a uzasadnienie złożonego zażalenie tego stanu rzeczy nie zmieniło. Podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że na podstawie załączonych do skargi dokumentów trudno jest ocenić, czy obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego będzie pociągać w majątku Skarżącej uszczerbek tego rodzaju, że nie będzie ona mogła zapewnić sobie i swojej rodzinie koniecznego utrzymania. Przedstawione wraz z wnioskiem dokumenty przedstawiają jedynie wybiórczo obraz sytuacji materialnej Skarżącej i jej rodziny, a w związku z powyższym uznać należy, że Skarżąca nie uprawdopodobniła, że zwrot nienależnie pobranego świadczenia spowodowałby utratę środków utrzymania, które można byłoby utożsamiać ze znaczną szkodą lub trudnymi do odwrócenia skutkami w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a.

Podkreślić w tym miejscu należy że warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest wskazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i ich konkretyzacja w przedstawionym przez stronę materiale dowodowym. To w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by był on precyzyjny i dotyczył konkretnych zagrożeń. Uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności, a twierdzenia wnioskodawcy powinny zostać poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej strony. Aby wniosek mógł być uwzględniony, strona obowiązana jest wskazać konkretne zagrożenia płynące z wykonania decyzji. Przypomnieć przy tym należy, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie ma za zadanie chronić przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed takimi, które bezpośrednio związane są z jej wykonaniem oraz tymi których nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Tym samym sama potencjalna możliwość wystąpienia trudności finansowych u Skarżącej nie jest wystarczającą przesłanką do przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie konieczne i zasadne jest zastosowanie instytucji tymczasowej ochrony, zwłaszcza w sytuacji, gdy Skarżąca w żaden sposób nie uwiarygodniła swoich twierdzeń. Zaznaczyć raz jeszcze należy, że rozstrzygając w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd jest związany zamkniętym katalogiem przesłanek pozytywnych zawartym w wymienionym przepisie. Instytucja wstrzymania wykonania ma bowiem charakter wyjątkowy, co już wyżej podkreślono, warunkiem jej zastosowania jest uprawdopodobnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie, przy czym obowiązek ten spoczywa na wnioskodawcy. Dlatego też Sąd I instancji nie ma obowiązku wzywania do "uzupełnienia braków" dokumentacji. Nie ma bowiem listy dokumentów, które należy przedstawić w takiej sytuacji. W istocie można przedstawić różne dokumenty - w zależności od okoliczności życiowych. To strona zna swoją sytuację materialną, to strona twierdzi, że niezbędne jest wstrzymanie wykonania decyzji i to strona wie, jakie dokumenty powinna przesłać, by poprzeć swoje twierdzenia.

Odnosząc się natomiast do zarzutu zażalenia, a dotyczącego sprawy o sygn. akt II SA/Łd 604/24, w której to Sąd I instancji, odmiennie niż w niniejszej sprawie uwzględnił wniosek Skarżącej i wstrzymał wykonanie decyzji Kolegium z 27 czerwca 2024 r nr KO.441.101.2024 w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany i zobowiązania do jego zwrotu, wskazać należy, że zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. rozpoznając wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej - Sąd jest związany granicami danej sprawy. Chodzi tutaj o sprawę w znaczeniu materialnym, a o "postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy" można mówić wówczas, gdy przedmiotem tych postępowań będzie sprawa wykazująca tożsamość podmiotową i przedmiotową (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2017 r. sygn. akt II GZ 703/17). Powyższe postępowanie z uwagi na brak tożsamości przedmiotowej znajduje się poza granicami niniejszej sprawy. Dodać przy tym należy, że decydując postanowieniem o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd orzeka na podstawie akt sprawy, co wynika z art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a.

Wobec tego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie - Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że Skarżąca nie uzasadniła w sposób należyty złożonego wniosku i tym samym uchybiła obowiązkowi wykazania możliwości wystąpienia niebezpieczeństw, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., ponosząc skutki niewykazania konieczności udzielenia jej w niniejszej sprawie ochrony tymczasowej.

Należy jednocześnie zauważyć, że konieczność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w każdym przypadku, niezależnie od zamożności strony, łączy się z obniżeniem dochodu, a nawet ewentualnymi trudnościami w sferze majątkowej. Nie oznacza to jednak automatycznie powstania szkody i to znacznych rozmiarów. Ponadto dochodzona od Skarżącej należność jest należnością pieniężną, zatem w razie wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia, podlegać będzie zwrotowi. Nie ma tu zatem cechy nieodwracalności, na co również zwrócił uwagę Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu.

W związku z tym należy stwierdzić, że Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.