Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1374/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i § 4, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4 i 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Protokolant - st. ref. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2017 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez K.W. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: "Dyrektor Oddziału", "organ odwoławczy", "organ II instancji") z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z siedzibą w G. (dalej: "Kierownik Biura" lub "organ I instancji") z dnia [...] października 2014 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] maja 2009 r. skarżąca złożyła w BP ARiMR w P. z siedzibą w G. wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] organ ten przyznał skarżącej wnioskowane płatności w łącznej wysokości 16.142,72 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane dnia [...] stycznia 2010 r. na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Następnie Dyrektor Oddziału decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] stwierdził nieważność ww. decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja o przyznaniu stronie płatności została wydana bez uwzględnienia protokołu z czynności kontrolnych przeprowadzonych w 2007 r. na działkach rolnych zadeklarowanych do płatności przez M.M., tj. osobę od której skarżąca przejęła te działki. W ramach wskazanej kontroli stwierdzono różnice pomiędzy powierzchnią działek rolnych zadeklarowaną we wniosku, a powierzchnią faktycznie stwierdzoną. Organ zaznaczył, że według deklaracji strony działka rolna A miała powierzchnię 13,10 ha, podczas kontroli stwierdzono natomiast powierzchnię 12,41 ha. W odniesieniu do działek B, C i D wskazano natomiast, że skarżąca we wniosku o przyznanie płatności określiła ich powierzchnie na odpowiednio: 2,38 ha, 4,05 ha i 3,1 ha. Kontrola wykazała natomiast, iż działki te położone są w kompleksie nieużytków bez możliwości identyfikacji granic. W odniesieniu do działek B, C i D stwierdzono zatem kod nieprawidłowości DR10 oznaczający, że przedmiotowe działki nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Podsumowując organ stwierdził, że wydanie decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. o przyznaniu skarżącej płatności do powierzchni, która nie była utrzymana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. stanowiło rażące naruszenie m.in. art. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r. nr 170, poz. 1051 z późn. zm.) – dalej jako "ustawa o płatnościach".

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2011 r. Również ten organ podkreślił, że w trakcie kontroli przeprowadzonej na miejscu w gospodarstwie .M.M. w dniu [...] lipca 2007 r. stwierdzono, że działki rolne B, C i D nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Występująca na tych działkach wybujała roślinność, chwasty wieloletnie oraz kilkuletnie drzewa jednoznacznie świadczyły o braku odpowiednich zabiegów agrotechnicznych.

K.W. wniosła skargę na ww. decyzję Prezesa ARiMR, lecz skarga ta została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1530/11.

Następnie Kierownik Biura wydał w dniu [...] lipca 2013 r. decyzję nr [...] o odmowie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. Decyzja ta została uchylona mocą decyzji Dyrektora Oddziału z dnia [...] października 2013 r. nr [...]. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ odwoławczy zaznaczył w szczególności, że Kierownik BP ARiMR nie wziął pod uwagę ustaleń poczynionych w raporcie kontroli z dnia [...] maja 2008 r. dotyczącym programu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, na co strona zwróciła uwagę w złożonym odwołaniu. Zawarte w tym protokole ustalenia dotyczące powierzchni działek były zbieżne z deklaracjami skarżącej zawartymi we wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Kierownik Biura odmówił przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i nałożył sankcję w wysokości 4.831,52 zł. Organ podkreślił znaczenie ustaleń zawartych w protokole kontroli z dnia [...] lipca 2007 r. Kierownik Biura odniósł się również do wyników kontroli na miejscu przeprowadzonych w dniu [...] maja 2008 r. u M.M. w odniesieniu do jej wniosku złożonego w zakresie wpierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. W ocenie organu I instancji ustalenia poczynione w ramach tej kontroli nie mogą być brane pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy przyznania płatności skarżącej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. M.M. mogła bowiem w ciągu jednego roku doprowadzić grunty – na których w czasie kontroli z [...] lipca 2007 r. stwierdzono brak użytkowania rolniczego na dzień 30 czerwca 2003 r. – do dobrej kultury rolnej.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji, po rozpoznaniu którego Dyrektor Oddziału decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu tejże decyzji stwierdzono, że działki, wobec których został stwierdzony kod nieprawidłowości DR10 zostały umieszczone na stronie internetowej ARiMR w specjalnej zakładce – "Wykaz powierzchni w ramach działek ewidencyjnych, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r." W wykazie tym umieszczono również działki deklarowane przez skarżącą do płatności na rok 2008 i 2009 z zaznaczeniem, iż zgodnie z art. 124 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 grunty rolne, które nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. nie kwalifikują się przyznania jednolitej płatności obszarowej.

K.W. wniosła skargę na ww. decyzję, jednak WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 1893/14 orzekł o jej odrzuceniu.

Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Kierownik Biura orzekł o ustaleniu skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Uzasadniając rozstrzygnięcie o takiej treści organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz.UE.L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn. zm.), dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 796/2004", obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Organ wskazał, że w niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] grudnia 2009 r., na mocy której przyznano K.W. płatności w łącznej wysokości 16.142,72 zł, wydana została z rażącym naruszeniem prawa, a więc na skutek pomyłki "właściwej władzy".

Na mocy tej decyzji organ przyznał wnioskodawczyni płatności na rok 2009 do gruntów, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. (stwierdzono błąd DR 10).

Zdaniem Kierownika Biura nie została jednak spełniona druga przesłanka art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, tj., że "błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika", ponieważ w stanie faktycznym sprawy doszło do wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Organ I instancji podkreślił, że błąd stanowiący takie naruszenie, ze swojej istoty jest błędem oczywistym, który w zwykłych okolicznościach mógł zostać wykryty przez stronę.

Organ podkreślił również, że w złożonym wniosku o przyznanie płatności na rok 2009 beneficjent podpisał oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, a także podpisał zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR między innymi o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależnie lub nadmiernie przyznane płatności oraz pomocy objętych wnioskiem o przyznanie pomocy.

Po rozpatrzeniu odwołaniu strony Dyrektor Oddziału, decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2014 r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując w szczególności, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, przyznane stronie decyzją Kierownika Biura z dnia [...] grudnia 2009 r. w łącznej wysokości 16.142,72 zł, zostały w dniu [...] stycznia 2010 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Jednakże w wyniku wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, Dyrektor Oddziału wydał w dniu [...] stycznia 2011 r. decyzję o stwierdzeniu nieważności ww. decyzji Kierownika Biura. W konsekwencji, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przyznania wnioskodawczyni płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, organ I instancji odmówił jej przyznania przedmiotowych płatności (decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r.). Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Oddziału (decyzja z dnia [...] marca 2014 r.).

Wobec powyższego, kwota przekazana na rachunek bankowy beneficjenta w dniu [...] stycznia 2010 r. na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności i podlega odzyskaniu w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 1438) – dalej jako "ustawa o ARiMR".

Następnie organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 40 ustawy o płatnościach, ponieważ na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności w wysokości: 11.472,96 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 4.669,76 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. Każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ II instancji stwierdził, że są one tożsame z zarzutami strony sformułowanymi w odwołaniu od decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. o odmowie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Podkreślił, że zarzuty podniesione w tym odwołaniu zostały rozpoznane, a decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego z dnia [...] marca 2014 r.

Podobnie organ odwoławczy ocenił zarzuty skarżącej dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. o przyznaniu wnioskowanych płatności. Kwestia zgodności decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r., z przepisami prawa regulującymi została rozstrzygnięta decyzją organu II instancji, który decyzją z dnia [...] maja 2011 r. utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że zobowiązany był do ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności określone w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004.

Dokonując oceny, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki określone w art. 73 ust. 4 powołanego rozporządzenia (dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika) organ przyznał, że pierwsza z tych przesłanek została spełniona. W rozpatrywanej sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, przyznane na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r., przekazane na rachunek bankowy strony w dniu [...] stycznia 2010 r., bezspornie wynikały z pomyłki ARiMR. Przy wydaniu przedmiotowej decyzji Kierownik Biura nie rozpatrzył bowiem w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie wyjaśnił istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, tj. nie uwzględnił faktu, iż na zadeklarowanych przez stronę gruntach rolnych w roku 2007 stwierdzono kod DR 10.

Jednocześnie jednak organ zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, tym samym druga z przesłanek, o których mowa w art. 73 ust. 4 powołanego rozporządzenia nie została spełniona. W ocenie Dyrektora Oddziału za taką konkluzją przemawiało to, że skarżąca składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2009 podpisała oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, co oznacza, że we wniosku o przyznanie płatności powinna zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami, tj. grunty spełniające kryteria, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia [...] stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. nr 35, poz. 217 ze zm.).

Składając zatem wniosek o przyznanie płatności na rok 2009 strona powinna podać powierzchnie działek rolnych zgodnie ze stanem faktycznym na gruncie. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, strona we wniosku o przyznanie płatności na rok 2009 deklarowała działki rolne, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Organ wskazał przy tym, że za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, w tym również płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, odpowiada występujący z nim rolnik. Obowiązkiem rolnika jest zatem wypełnienie wniosku przy dołożeniu należytej staranności, ponieważ to rolnik dysponuje wiedzą o gruntach użytkowanych rolniczo oraz decyduje o treści wniosku, który podpisuje i składa w ARiMR.

Skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję Dyrektora Oddziału do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 października 2015 r sygn. akt V SA/Wa 918/15 uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd przypominał, że zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 73 ust. 1 w zw. z ust. 3 rozporządzenia nr 796/2004, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone za okres między powiadomieniem o obowiązku rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Zgodnie zaś z art. 73 ust. 5 rozporządzenia - zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

Sąd stwierdził, że organ dokonał nieprawidłowego ustalenia daty stanowiącej przerwanie biegu terminu przedawnienia, określonego w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Przerwanie biegu tego terminu należało liczyć od dnia doręczenia skarżącej pisma z dnia [...] maja 2014 r., a nie jak przyjął organ od [...] stycznia 2014 r. Zagadnienie przerwania biegu terminu przedawnienia, w świetle ww. przepisu zostało bowiem ściśle powiązane przez prawodawcę unijnego z aktywnością organu, a nie z momentem, z którym działanie beneficjenta utraciło atrybut działania podjętego w dobrej wierze. Sąd podkreślił, iż okoliczność ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia stosowanego okresu przedawnienia obowiązku zwrotu – dziesięcioletniego lub odpowiednio czteroletniego – którego bieg, w każdym z tych przypadków, przerywa powiadomienie beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Aktywność organu, o której mowa w przywołanym przepisie, stanowi konsekwencję stwierdzenia zaistnienia przypadku dokonania płatności o nieuzasadnionym charakterze, która jako nienależna podlega zwrotowi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd w sprawie podzielił, utrwalony jest pogląd, że aktywność ta, ze swej istoty, musi mieć charakter działania kierunkowego, bezpośrednio zmierzającego do odzyskania danej płatności. Innymi słowy, nie może to być jakiekolwiek działanie, albowiem podstawą jego podjęcia, aby mogło być ono uznane za prawidłowe i skutecznie przerywające bieg terminu przedawnienia, musi być stwierdzenie nieuzasadnionego charakteru danej płatności (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2015 r., II GSK 2300/13). Z przedstawionego punktu widzenia, stanowisko organu, że na gruncie przywołanej regulacji, za działanie o którym w niej mowa, uznać należałoby każdy akt właściwego organu władzy, w tym decyzję Kierownika Biura z dnia [...] grudnia 2013 r. o odmowie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, Sąd uznał za chybione.

Za zasadny Sąd uznał zarzut niewykazania przez organ, że błąd, o którym mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 mógł być obiektywnie wykryty przez skarżącą i niewyjaśnienie w jakiej dacie skarżąca mogła ewentualnie ten błąd wykryć. WSA podkreślił, iż jedynie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie przyznania płatności stwierdzono, że działki, wobec których został stwierdzony kod nieprawidłowości DR10 zostały umieszczone na stronie internetowej ARiMR w specjalnej zakładce – "Wykaz powierzchni w ramach działek ewidencyjnych, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r." Również jednak w tej decyzji nie wskazano nawet przybliżonej daty opublikowania tych informacji. Zdaniem Sądu podkreślenia wymagał fakt, że okoliczność stwierdzenia przez organ braku dobrej kultury rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., na działkach zadeklarowanych do płatności, była znana poprzedniczce skarżącej dopiero dzięki decyzji wydanej w roku 2010, dotyczącej płatności za 2007 r., tj. po upływie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie płatności na rok 2009. Co więcej pierwsza decyzja dotycząca płatności za 2007 r. z dnia [...] lutego 2008 r. odmawiająca przyznania płatności w swoim uzasadnieniu nie odnosiła się wprost do tego zagadnienia.

Sąd stwierdził, że poprzez brak wskazania daty zamieszczenia informacji odnośnie spornych działek na stronie internetowej ARiMR organ II instancji przedwcześnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka niemożności wykrycia błędu przez rolnika nie została spełniona. Poza tym błędnie ustalając dzień przerwania biegu terminu przedawnienia zwrotu płatności uznanej za nienależną, nie dokonał oceny, czy skarżąca działała w dobrej wierze. Tym samym Dyrektor Oddziału naruszył art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, co miało wpływ na wynik sprawy. Niewskazanie czy i kiedy skarżąca mogła obiektywnie dowiedzieć się o błędzie organu stanowiło również o naruszeniu przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", w zakresie mającym zastosowanie przy rozpoznaniu sprawy przez organy ARiMR.

Kierując się wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartymi w wyroku z dnia 13 października 2015 r. organ odwoławczy wystąpił do Departamentu Baz Referencyjnych ARiMR z prośbą o wskazanie daty opublikowania na stronie internetowej ARiMR informacji, iż działki ewidencyjne Nr [...] i Nr [...] (obręb K., gmina C.) nie kwalifikują się do uzyskania płatności ("Wykaz powierzchni w ramach działek ewidencyjnych, które nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r."). Dyrektor Oddziału ustalił, że ww. informacja została opublikowana w dniu [...] września 2008 r.

Po ponownym rozpatrzeniu odwołania skarżącej Dyrektor Oddziału wydał w dniu [...] marca 2016 r. decyzję nr [...], którą ponownie utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura z dnia z dnia [...] października 2014 r.

Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując w szczególności, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, przyznane stronie decyzją Kierownika Biura z dnia [...] grudnia 2009 r. w łącznej wysokości 16.142,72 zł, zostały w dniu [...] stycznia 2010 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Jednakże w wyniku wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, Dyrektor Oddziału wydał w dniu [...] stycznia 2011 r. decyzję o stwierdzeniu nieważności ww. decyzji Kierownika Biura. W konsekwencji, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przyznania wnioskodawczyni płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, Kierownik Biura odmówił jej przyznania przedmiotowych płatności (decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r.). Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Oddziału (decyzja z dnia [...] marca 2014 r.). Wobec powyższego, kwota przekazana na rachunek bankowy beneficjenta w dniu [...] stycznia 2010 r. na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności i podlega odzyskaniu w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR.

Następnie organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 40 ustawy o płatnościach, ponieważ na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności w wysokości: 11.472,96 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 4.669,76 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. Każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006.

Dokonując oceny, czy w sprawie skarżącej wystąpiły przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 (dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika) organ odwoławczy przyznał, że pierwsza z tych przesłanek została spełniona. W rozpatrywanej sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, przyznane na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r., przekazane na rachunek bankowy strony w dniu [...] stycznia 2010 r., bezspornie wynikały z pomyłki ARiMR. Przy wydaniu przedmiotowej decyzji Kierownik Biura nie rozpatrzył bowiem w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie wyjaśnił istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, tj. nie uwzględnił faktu, iż na zadeklarowanych przez stronę gruntach rolnych w roku 2007 stwierdzono kod DR 10, tj. działki nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r.

Zdaniem organ II instancji w przedmiotowej sprawie druga z przesłanek, o których mowa w art. 73 ust. 4 powołanego rozporządzenia nie została spełniona, gdyż nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika. Dyrektor Oddziału podkreślił, że składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2009 skarżąca podpisała oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, co oznacza, że we wniosku o przyznanie płatności powinna zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami, tj. grunty spełniające kryteria, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach. Ponadto skarżąca zobowiązała się również m.in. do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem.

Organ odwoławczy uważa, iż składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2009 skarżąca powinna podać powierzchnie działek rolnych spełniających ww. kryteria. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy we wniosku o przyznanie płatności na rok 2009 strona deklarowała działki rolne, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Na dzień złożenia wniosku o płatność, tj. [...] maja 2009 r. informacja o wykluczeniu działek Nr [...] i Nr [...] była dostępna na stronie internetowej Agencji, bowiem zamieszczono ją w dniu [...] września 2008 r. Zatem strona miała możliwość zweryfikowania swojej deklaracji w zakresie uprawnień do płatności gruntów położonych na działkach ewidencyjnych Nr [...] i Nr [...] w dniu wystąpienia z wnioskiem. Skoro zatem informacje dotyczące wykluczenia ww. działek z systemów wsparcia były powszechnie dostępne od dnia [...] września 2008 r. to przy dołożeniu należytej staranności skarżąca mogła do nich dotrzeć. Sprawdzenia bowiem ww. informacji (dotyczącej wykluczenia działek z płatności z uwagi na fakt, iż nie były one użytkowane rolniczo na dzień 30 czerwca 2003 r.) można dokonać samodzielnie na stronach internetowych ARiMR. Z tego też względu organ odwoławczy uważa, iż nie można przyjąć, że strona nie mogła w zwykłych okolicznościach wykryć błędu organu. Skoro bowiem wnioskodawca jest obowiązany do wskazywania we wniosku o przyznanie płatności gruntów kwalifikujących się, to ma także obowiązek zweryfikowania czy posiadane grunty, które wyszczególnia we wniosku, te uprawnienia posiadają.

Ponadto mimo możliwości przewidzianych w prawie, tj. art. 14 i art. 25 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 skarżąca nie skorzystała z możliwości złożenia zmiany do wniosku czy też wycofania działek z wniosku, co w świetle oświadczeń składanych przez stronę w treści deklaracji z dnia [...] maja 2009 r. czyni zasadnym twierdzenie, iż pomyłka organu polegająca na przyznaniu stronie płatności do gruntów wykluczonych z systemów wsparcia (zgodnie z art. 143b, ustęp 4 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003), mogła zostać przez stronę wykryta w zwykłych okolicznościach.

Dyrektor Oddziału podkreślił, że obowiązkiem rolnika było wypełnienie wniosku przy dołożeniu należytej staranności, ponieważ to rolnik dysponuje wiedzą o gruntach użytkowanych rolniczo oraz decyduje o treści wniosku, który podpisuje i składa w ARiMR. Skarżąca własnoręcznym podpisem na formularzu wniosku oświadczyła, iż zna zasady przyznawania płatności, o którą się ubiegała, zatem ponosi on odpowiedzialność za treść znajdującą się we wniosku. Jeżeli więc strona zadeklarowała we wniosku o przyznanie płatności na rok 2009 działki rolne, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień [...] czerwca 2003 r., nie została spełniona przesłanka uzasadniająca odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Wskazując na art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 organ przypomniał, iż zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W ocenie organu w rozpoznawanej sprawie dobra wiara strony, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 nie wynika wprost z dostępnej mu dokumentacji. Strona również nie wykazała, że jej działanie w tym zakresie nosiło cechy działania w dobrej wierze. Beneficjent pomocy, jako faktyczny użytkownik gruntu, deklarując go do uzyskania płatności wskazuje powierzchnie użytkowane rolniczo, spełniające warunki przyznania płatności określone przepisami. Przystąpienie do programu wiąże się bowiem z akceptacją przepisów i zasad regulujących kwestię przyznania wnioskowanych płatności. Zatem skarżąca składając wniosek o wsparcie na powierzchnię gruntów rolnych, które nie kwalifikowały się do uzyskania płatności, postąpiła wbrew uregulowaniom programu, których to znajomość potwierdziła własnoręcznym podpisem (w sekcji VIII wniosku z dnia [...] maja 2009 r.). Zdaniem Dyrektora Oddziału w świetle przytoczonego stanu faktycznego sprawy skarżąca nie wykazała, że działała w dobrej wierze, a zatem w sprawie zastosowanie ma dziesięcioletni termin przedawnienia.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ II instancji stwierdził, że są one tożsame z zarzutami strony sformułowanymi w odwołaniu od decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. o odmowie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Podkreślił, że zarzuty podniesione w tym odwołaniu zostały rozpoznane, a decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego z dnia [...] marca 2014 r.

Podobnie organ odwoławczy ocenił zarzuty skarżącej dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. o przyznaniu wnioskowanych płatności. Kwestia zgodności decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r., z przepisami prawa regulującymi została rozstrzygnięta decyzją organu II instancji, który decyzją z dnia [...] maja 2011 r. utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie.

Strona zaskarżyła decyzję Dyrektora Oddziału z dnia [...] marca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 77 § 4 k.p.a., poprzez niezakomunikowanie skarżącej faktu znanego organowi z urzędu w postaci ustalenia daty zamieszczenia informacji na stronie internetowej organu o tym, że działki nr [...] i nr [...] (obręb K., gmina C.) nie kwalifikują się do uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na dzień [...] września 2008 roku, co spowodowało, że Skarżąca była pozbawiona możliwości ustosunkowania się do podanej przez organ daty, a w rezultacie mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez przyjęcie za udowodnioną okoliczności, że informację o tym, że działki nr [...] i nr [...] (obręb K., gmina C.) nie kwalifikują się do uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zamieszczono na stronie internetowej organu w dniu [...] września 2008 roku, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

3) art. 9 i 10 § 1 k.p.a., poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie Skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków Skarżącej, będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz niezapewnienie Skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, i nieumożliwienie, przed wydaniem decyzji wypowiedzenia odnośnie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

4) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewykazanie przez organ na jakiej podstawie opierał się przyjmując, że Skarżąca nie była w dobrej wierze w rozumieniu art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 i na jakiej podstawie organ przyjął, że informacja o tym, że działki nr [...] i nr [...] (obręb K., gmina C.) nie kwalifikują się do uzyskania płatności, została zamieszczona na stronie internetowej organu w dniu [...] września 2008 r., co spowodowało, że organ naruszył art. 8 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej oraz niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. W przypadku stwierdzenia przez Sąd braku przesłanek nieważnościowych strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jej rzecz kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że został on wydany z naruszeniem przepisu prawa materialnego wpływającym na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 litera a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.". Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa materialnego czy procesowego na treść decyzji, a więc ukształtowanych w niej stosunków administracyjnoprawnych materialnych lub procesowych.

Biorąc pod uwagę wskazane uwarunkowania w ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd nie dopatrzył się wskazanych naruszeń prawa przez organy orzekające, które dawałyby podstawę do uchylenia, czy stwierdzenia nieważności w całości lub w części zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji Dyrektor Oddziału zobowiązany był do ustalenia, czy skarżąca pobrała nienależne lub nadmierne płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 oraz czy w sprawie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, określone m.in. w art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach oraz art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004.

W sprawie bezsporne jest, że przyznane skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 stanowią płatności pobrane nienależnie. Ustalenia organu w tej kwestii są prawidłowe, a strona ich nie kwestionuje.

Organ odwoławczy również trafnie uznał, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach, ponieważ na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności w wysokości: 11.472,96 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 4.669,76 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. Każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006.

Do rozważenia pozostała zatem ocenia zaistnienia warunków odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie określonych w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004.

W myśl art. 73 ust. 4 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli spełnione zostaną łącznie dwie przesłanki: dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Spełnienie pierwszej ze wskazanych w powołanym przepisie przesłanek nie ulega wątpliwości, czemu dowodzi decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. Ustalenia organu w tej kwestii stanowią powielenie ustaleń zawartych w uchylonej przez Sąd decyzji Dyrektora Oddziału z dnia [...] grudnia 2014 r., a ich prawidłowość była przedmiotem rozważań Sądu na gruncie sprawy o sygn. akt V SA/Wa 918/15. W wyroku z dnia 13 października 2015 r. o ww. sygnaturze za właściwe Sąd uznał stwierdzenie organu, że przy wydaniu decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. Kierownik Biura nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie wyjaśnił w sposób właściwy istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych dotyczących faktu, iż na zadeklarowanych przez stronę gruntach rolnych w roku 2007 stwierdzono kod DR 10, tj. działki te nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przy ponownym rozpatrywaniu odwołania skarżącej Dyrektor Oddziału związany był oceną prawidłowości swoich ustaleń dokonaną przez Sąd w wyroku z dnia 13 października 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 918/15, a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni tę ocenę podziela.

Istotą sporu w sprawie jest więc ocenia zaistnienia drugiej z przesłanek odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie, tj. brak możliwości wykrycia błędu organu przez rolnika.

Wymaga podkreślenia, że sama znajomość zasad przyznawania płatności i potwierdzenie tego przez wnioskodawcę oświadczeniem przy składaniu wniosku o płatność nie uzasadnia wprost przyjęcia, iż błąd popełniony przez organ mógł zostać wykryty przez stronę. Znajomość przepisów nie zawsze oznacza bowiem, iż strona ma pełną wiedzę na temat stanu faktycznego działki. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że przy wykładni art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 należy oceniać naturę błędu i brak doświadczenia (profesjonalizm) rolnika (por. wyroki NSA: z 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10, z 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 621/12; z 30 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1415/13; z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1933/14 - dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwraca się również uwagę, że nie do zaaprobowania jest pogląd organu, iż wystarczającym dla przyjęcia, że błąd mógł zostać wykryty przez rolnika, jest złożone przez skarżącego oświadczenie o znajomości procedury w sprawie przyznania i wypłaty płatności (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1415/13). Poglądy te Sąd w niniejszym składzie w całości podziela, więc stanowisko Dyrektora Oddziału w tej kwestii nie jest trafne.

Interpretując przepis art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 uznać należy, iż pojęcie "błąd mógł zostać wykryty" oznacza potencjalną dopuszczalność powzięcia przez stronę wiedzy o błędzie w normalnych warunkach. Ustawodawca unijny posłużył się pojęciem "mógł zostać wykryty" odstępując od nałożenia na organ obowiązku wykazania, iż rolnik z całą pewnością wiedział o błędzie. Istotne jest zatem przeanalizowanie czy ze stanu faktycznego ustalonego w konkretnej sprawie wynika, iż w sytuacji beneficjenta na chwilę składania wniosku i przyznania mu nienależnej płatności, mógł on, przyjmując normalne okoliczności (obiektywny miernik) wykryć tenże błąd. W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż skarżąca mogła przy zachowaniu należytej staranności bez trudu ustalić, że działki ewidencyjne Nr [...] i Nr [...] nie kwalifikują się do uzyskania płatności na rok 2009.

Sąd zgadza się z Dyrektorem Oddziału, że składając wniosek o płatność strona zobowiązana była do zadeklarowania właściwego stanu faktycznego i to ona odpowiada za rzetelność danych przedstawionych we wniosku. Istotne znaczenie ma tu więc staranność strony na etapie sporządzania wniosku oraz dokonywania wcześniejszych ustaleń służących prawidłowemu jego wypełnieniu. Strona musi sprawdzić i upewnić się, że zawarte we wniosku oświadczenia i deklaracje są zgodne ze stanem rzeczywistym i przepisami określającymi warunki przyznawania danych płatności.

Z uwagi na fakt, że wnioski o przyznanie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego beneficjenci zazwyczaj składają corocznie do tych samych gruntów, często zapominają oni, że każdy wniosek inicjuje odrębną sprawę administracyjną, która nie jest tożsama ze sprawami z wniosków o płatności na lata poprzednie. Nie można więc przyjmować za aktualny i odpowiadający rzeczywiści stan faktyczny istniejący w momencie składnia poprzednich wniosków i stanowiący wcześniej podstawę przyznania płatności. To, że w latach wcześniejszych beneficjent otrzymał płatności do danej działki nie oznacza, iż w między czasie nie pojawiły się przeszkody wykluczające możliwość przyznania do niej płatności. Rolnik ma więc obowiązek sprawdzenia, przy sporządzaniu każdego wniosku, czy deklarowane działki kwalifikują się do płatności, a otrzymanie płatności na rok poprzedni nie zwalnia go z tej powinności.

W rozpoznawanej sprawie przeszkodą wykluczającą możliwość przyznania płatności do działek ewidencyjnych Nr [...] i Nr [...] na rok 2009 było ustalenie przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, iż działki te nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. i podanie tych ustaleń do publicznej wiadomości poprzez umieszczenie ww. działek w "Wykazie powierzchni w ramach działek ewidencyjnych, które nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r.", opublikowanym na stronie internetowej ARiMR w dniu [...] września 2008 r.

Skarżąca złożyła wniosek o płatność na rok 2009 w dniu [...] maja 2009 r., czyli niemalże dziesięć miesięcy po zamieszczeniu działek w ww. wykazie. Miała więc możliwość sprawdzenia, czy zadeklarowane przez nią działki nie zostały wykluczone z możliwość otrzymania do nich dopłat, czego nie uczyniła. W realiach rozpoznawanej sprawy, przy zachowaniu odpowiedniej staranności, miała zatem możliwość wykrycia błędu organu. Z tego względu nie można przyjąć, że spełniona została druga z przesłanek odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie określona w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, tj. brak możliwości wykrycia błędu organu przez rolnika. Tym samym Dyrektor Oddziału nie mógł odstąpić od ustalenia skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie wskazanego przepisu.

Zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W niniejszej sprawie wskazać należy, że dziesięcioletni okres przedawnienia nie upłynął, ponieważ wypłata płatności za rok 2009, uznanej następnie za nienależnie pobraną, nastąpiła [...] stycznia 2010 r., natomiast pierwsze powiadomienie strony skarżącej o nienależnym charakterze tej płatności miało miejsce w piśmie z dnia [...] maja 2014 r., w którym poinformowano ją o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności. W odniesieniu do terminu czteroletniego organ trafnie wskazał, że termin ten upłynął.

Pozostaje zatem do ustalenia, czy skarżąca działała w dobrej wierze, a w konsekwencji w jej sprawie nastąpiło przedawnienie obowiązku zwrotu nienależenie pobranych płatności z uwagi na upływ terminu czteroletniego, czy też zastosowanie znajduje dziesięcioletni okres przedawnienia. Sąd podziela stanowisko organu, że działania skarżącej nie nosiły cech "działania w dobrej wierze".

Przez pojęcie złej i dobrej wiary należy rozumieć stan świadomości beneficjenta co do jego uprawnienia do otrzymywania danej pomocy rozumianej jako stan wiedzy co do zasadności pobieranej pomocy. Znaczenie ma pozytywna wiedza co do posiadania lub nie posiadania uprawnienia do otrzymywania pomocy. Możliwe są w tym przypadku dwie sytuacje, kiedy strona wie, że pomoc otrzymuje niezasadnie - wówczas znajduje się w złej wierze. Możliwa jest też sytuacja druga, kiedy strona nie wie, że pomoc otrzymuje niezasadnie, jednak przypadek ten należy rozróżnić na dwa dalsze stany faktyczne. Kiedy dzieje się to bez uchybienia przez beneficjenta jego obowiązkom w zakresie posiadania przez niego wiedzy co do jego sytuacji prawnej i druga, kiedy beneficjent takim obowiązkom uchybia. Innymi zatem słowy mówiąc, strona nie posiada pozytywnej wiedzy co do braku uprawnienia do otrzymania świadczenia, jednak dzieje się to na skutek jego zaniedbań co do pełnego pojmowania przez niego charakteru zaistniałych czynności. Beneficjent nie ma wiedzy, jednak powinien i mógł ją pozyskać. W tym drugim przypadku będzie on pozostawał w złej wierze - tak samo jak w sytuacji, gdy o braku uprawnienia wiedział. Z taką właśnie sytuacją Sąd ma do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Jak argumentowano powyżej sporządzając wniosek o przyznanie płatności na rok 2009 strona miała obowiązek sprawdzenia, czy deklarowane działki ewidencyjne Nr [...] i Nr [...] kwalifikują się do uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Uchybiała mu jednak zakładając, iż skoro trzy miesiące wcześniej organ przyznał jej płatność na rok 2008, to stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie i odpowiada temu istniejącemu w dniu składnia wniosku o płatność na rok wcześniejszy. Zawiniony brak wiedzy o braku posiadania uprawnienia do otrzymania pomocy również jest oceniany jako stan złej wiary w rozumieniu art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Jedynie taki stan nieświadomości dłużnika, którego nie mógł on uniknąć pomimo wykonania wszystkich czynności co do należytego pojmowania przedsiębranych czynności, jakie cechują starannego człowieka, mogą skutkować przyjęciem pozostawania beneficjenta w stanie dobrej wiary. W stanie tym znajduje się więc tylko ten, kto nie wie, że daną pomoc otrzymuje w sposób nieuprawniony i przy wykonaniu typowych czynności i posiadaniu typowej dla jego stanu wiedzy o takim ich charakterze nie mógł się dowiedzieć (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 8 września 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 492/16). Skarżąca niestety nie wykazała się taka starannością, więc organ odwoławczy zasadnie przyjął dziesięcioletni termin przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności za rok 2009.

Odnosząc się do pierwszego z zarzutów skargi należy zauważyć, iż istotnie Dyrektor Oddziału nie poinformował strony o ustaleniu daty zamieszczenia informacji na stronie internetowej ARiMR, iż działki Nr [...] i Nr [...] nie kwalifikują się do uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Fakty znane organowi z urzędu komunikuje się stronom celem umożliwienia im skonfrontowania ich z wiedzą stron o danej okoliczności i ewentualnego zakwestionowania. Niewątpliwie data publikacji wykazu jest w niniejszej sprawie informacją kluczową i jej niezakomunikowanie skarżącej miałoby wpływ na treść zaskarżonej decyzji, gdyby strona dysponowała dowodem przeczącym, iż publikacja wykazu miała miejsce w dniu [...] września 2008 r. Strona jednak nie kwestionuje prawidłowości ustalenia daty publikacji wykazu, a skoro jest to fakt bezsporny, to niemożność odniesienia się do niego nie jest, wbrew twierdzeniom skarżącej, rażącym naruszeniem dyspozycji art. 77 § 4 k.p.a.

Sąd nie podziela zarzutów kwestionujących prawidłowość przeprowadzonego przez organy postępowania dowodowego i trafność oceny przeprowadzonych dowodów. Poczynione przez organy orzekające ustalenia są prawidłowe i mają oparcie w zebranym materiale dowodowym, przy czym za podstawę wyroku Sąd przyjął prawidłowe ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organy celne. W kontrolowanej sprawie organy podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Wyciągnięte w sprawie wnioski są logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione. Zaskarżona decyzja zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne co potwierdza, że organ przeanalizował każdy aspekt sprawy. Dyrektor Oddziału nie tylko ustalił czy Skarżąca pobrała nienależnie płatności, ale również czy w sprawie zaistniały przesłanki pozwalające na odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Odniósł się do wszystkich zarzutów odwołania dostatecznie wyjaśniając zajęte stanowisko w odniesieniu do każdego z zarzutów. Wbrew zarzutom skargi postępowanie zostało przeprowadzone w sposób budzący zaufanie do tych organów i w pełni odpowiada wymogom wynikającymi z przepisów k.p.a. Niezasadne okazały się więc zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art., 80 oraz 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga podlega oddaleniu jako niezasadna.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.