Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 469/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 16 lutego 2023 r., nr SKO.421.18.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 18 listopada 2022 r. J. K. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Wójta Gminy Koczała (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji")

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką L. K.

Decyzją z 14 grudnia 2022 r. Wójt, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") zaliczył L. K. do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji, przy czym niepełnosprawność powstała po 25 roku życia, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17

ust. 1b u.ś.r.

Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego Wójt zwrócił uwagę, że z opinii pracownika socjalnego wynika, iż nie jest zasadne przyznanie Wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ L. K. samodzielnie się porusza, samodzielnie spożywa posiłki, które prawie sama przygotowuje. Zdaniem organu pierwszej instancji matka Strony nie wymaga stałej opieki drugiej osoby i pomocy w wykonywaniu czynności związanych

z higieną osobistą, jak i prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wójt zwrócił również uwagę, że Wnioskodawca nie pracuje już od paru lat.

Podsumowując organ pierwszej instancji podniósł, że z uwagi na datę powstania niepełnosprawności L. K. oraz z uwagi na to, że nie zachodzi związek przyczynowy między niepodejmowaniem aktywności zawodowej przez Wnioskodawcę a sprawowaną opieką nad matką nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 16 lutego

2023 r. utrzymało ją w mocy.

Kolegium nie podzieliło stanowiska Wójta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt

K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,

że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone

w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ odwoławczy uznał natomiast, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Wnioskodawcę a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie Kolegium wskazało, że J. K. świadczy obecnie pomoc matce, której stan wymaga niewątpliwie zaangażowania, a sprawę komplikują schorzenia, w tym problemy zdrowotne. Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego organ odwoławczy zwrócił uwagę, że L. K. porusza się samodzielnie, sama spożywa posiłki, które przygotowuje sama bądź z pomocą syna. W ocenie Kolegium pomoc Wnioskodawcy ograniczona jest do prowadzenia domu, w tym sprzątania i utrzymania czystości, J. K. przygotowuje matce ubrania, pomaga w wizytach lekarskich i przy spacerach.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku strony wnioskującej o jego przyznanie zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność jego podjęcia

w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Związek ten powinien polegać na tym,

że potencjalny świadczeniobiorca rezygnuje bądź nie podejmuje zatrudnienia, gdyż musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Innymi słowy, świadczenie to przysługuje jedynie wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też do niepodejmowania jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane

w związku z samą tylko opieką nad chorym, której sprawowanie wynika przecież

z prawnego i moralnego obowiązku względem osób najbliższych (w niniejszej sprawie dziecka względem rodzica), lecz wymagane jest stwierdzenie faktycznego braku możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wskutek konieczności sprawowania opieki nad osobą bliską.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kolegium oceniło, że ów związek przyczynowy w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Organ odwoławczy podkreślił, że opieka Wnioskodawcy nad matką polega na pomocy w czynnościach dnia codziennego - pomoc w utrzymaniu czystości, dbanie

o czystość w miejscu zamieszkania, zakupy, wydzielanie lekarstw. Strona pomaga też matce w związku z codziennym funkcjonowaniem, w tym przygotowuje i podaje posiłki, dba o zmianę ubrań i pościeli. Kolegium podniosło, że problemy zdrowotne L. K. wynikają z wieku, niepełnosprawna jest na tyle samodzielna, że część dnia może pozostać bez opieki, nie wymaga szczególnych zabiegów, czy rehabilitacji, spożywa samodzielnie posiłki, jest też w stanie ubrać się sama.

Zdaniem organu odwoławczego wywiad środowiskowy oraz czynności ujmowane jako opiekuńcze przez Stronę i niepełnosprawną potwierdzają, że dobowy wymiar sprawowania opieki nie wyklucza podjęcia pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu. Mimo utrudnień L. K. jest w stanie część dnia pozostać bez opieki. W ocenie Kolegium wynika to z zakresu sprawowanej obecnie opieki, który nie może być uznany za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, mimo potrzeb niepełnosprawnej, zwłaszcza z uwagi na jej trudności zdrowotne, w tym z uwagi na wiek. W większości świadczona pomoc to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez opiekunów (bądź osoby najbliższe w rodzinie), które na co dzień pracują zawodowo

i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w ciągu dnia (doby) są pory (godziny), które nie wykluczają - choć z pewnością w krótszym czasie - zarobkowania w związku z czasowym pozostawieniem matki bez opieki. Przyznano, że będzie to zatrudnienie mniej efektywne i wymierne finansowo, nie oznacza to jednak, że sprawowanie opieki wyklucza w sytuacji Strony w sposób obiektywny brak możliwości jakiegokolwiek zarobkowania.

W opinii Kolegium do powyższego przekonuje, że w istocie zakres pomocy nad matką sprowadza się do świadczenia opieki w miarę w stałych porach (pomoc

w czynnościach samoobsługi). Pomoc tę można zorganizować tak, aby możliwe było choć częściowo pogodzenie opieki z pracą w niepełnym wymiarze czasu. L. K., pomimo niepełnosprawności, jest w stanie w przypadku nieobecności syna przynajmniej część dnia zostać bez opieki. Powtórzono, że w istocie świadczona pomoc to w większości czynności (utrzymanie domu, pomoc w zakupach, przygotowanie posiłków, sprzątanie, gotowanie), które Strona zobowiązana jest wykonywać w ramach jednego gospodarstwa domowego, jako członek rodziny, korzystając jednocześnie z tych czynności we własnym zakresie, mając na uwadze sprzątanie, robienie zakupów, gotowanie itp.

Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, iż wyłącznie objęcie intensywną opieką osoby niepełnosprawnej spowodowało rezygnację z podjęcia zatrudnienia. Brak aktywności zawodowej, w warunkach możliwości przynajmniej częściowo podjęcia zarobkowania, jest wyborem Strony nie mającym związku bezpośrednio z opieką nad matką, uwzględniając że czysto opiekuńcze czynności wiążą się bardziej z nadzorowaniem stanu zdrowia matki niż z koniecznością świadczenia opieki.

W skardze na decyzję organu odwoławczego J. K. zarzucił jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację

i uznanie, że stan zdrowia matki nie wymaga sprawowania stałej opieki oraz wymaga rezygnacji z wykonywania pracy zawodowej przez opiekuna, jak również art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie, mimo że przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w zakresie dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi osoby, której niepełnosprawność powstała po 25. roku życia.

W oparciu o powyższe zarzuty Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji

i przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z jego wnioskiem, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organów kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę na błędne ustalenia faktyczne, jakie zostały dokonane w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, a na których oparło się Kolegium przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Skarżącego wnioski pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy nie mają związku z rzeczywistym stanem faktycznym, ponieważ jego matka jest osobą schorowaną, która wymaga stałej opieki przy wykonywaniu prostych czynności życiowych, takich jak przygotowanie posiłku, sprzątanie mieszkania, czy pranie ubrań. Z uwagi na stałe drżenie rąk nie jest ona w stanie wykonać żadnej z tych podstawowych czynności, nie mówiąc już o wyjściu na zakupy, czy do apteki. Wszystkie czynności wymagają pomocy ze strony innych osób, ponieważ stan zdrowia nie pozwala jej na ich samodzielne wykonywanie. Strona podkreśliła, że z powodu zwyrodnienia kręgosłupa oraz zmian cukrzycowych matka nie ma kontroli aparatu ruchowego. Pomimo tego, że jest motywowana przez rodzinę do samodzielnego poruszania się przynajmniej po domu, gdzie czuje się w miarę bezpiecznie, jej stan się tylko pogarsza. Ma to wpływ na bardzo zaburzony stan psychiczny spowodowany niedomaganiami fizycznymi. W ocenie Skarżącego nie jest przy tym istotne, że jego matka jest w stanie poruszać się po mieszkaniu samodzielnie, skoro z uwagi na drżenie rąk nie może przygotować sobie posiłku, czy posprzątać mieszkania. Strona nie zgodziła się tym samym z opinią organów, że L. K. jest osobą samodzielną i wymaga jedynie okresowej pomocy. Zaakcentowano, że możliwość samodzielnego poruszania się po mieszkaniu nie świadczy o samodzielności danej osoby, tym bardziej, jeżeli nie jest ona

w stanie zaspokoić samodzielnie swoich potrzeb życiowych.

Skarżący zwrócił uwagę, że decyzja lekarza orzecznika ZUS o uznaniu jego matki za osobę niepełnosprawną i trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji zapadła po analizie jej stanu zdrowia, a opinia wyrażona w wydanych w sprawie decyzjach kwestionuje to ustalenie i to w sposób bezpodstawny. Zdaniem Skarżącego krótkotrwała wizyta pracownika socjalnego w mieszkaniu jego matki nie może stanowić podstawy do uznania, czy jest ona osobą wymagającą stałej opieki, czy też nie. Pracownik socjalny nie był w stanie ocenić, jak przebiega typowy dzień życia L. K. i w jakich czynnościach koniecznie jest udzielenie jej pomocy.

Skarżący podkreślił, że zaangażowanie w pomoc na rzecz matki nie pozwala mu na podjęcie pracy, nawet w niepełnym wymiarze, ponieważ obowiązki te, mimo że nie są wykonywane przez 24 godziny na dobę bez prezerwy, to wymagają zaangażowania

w różnych porach dnia. Nie ma przy tym znaczenia, że sumarycznie czas poświęcony na wykonywanie tych czynności to kilka lub kilkanaście godzin dziennie, skoro rozłożenie ich w czasie przez cały dzień wyklucza możliwość świadczenia pracy.

Skarżący podkreślił również, że stan zdrowia jego matki regularnie pogarsza się

i prawdopodobne jest, że za jakiś czas nie będzie ona nawet w stanie wstać z łóżka. Jest to bowiem osoba w wieku podeszłym, która oprócz przypadłości charakterystycznych dla wieku cierpi na wiele chorób, które sprawiają, że jej stan zdrowia jest o wiele gorszy

w porównaniu do jej rówieśników. L. K. cały czas pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów, w tym także lekarzy psychiatrów, bowiem stan jej zdrowia psychicznego również ulega regularnemu pogorszeniu.

Strona podała, że towarzyszy matce zawsze w łazience, ponieważ od czasu, kiedy wychodząc z wanny poślizgnęła się i uderzyła głową obawia się o jej zdrowie i życie. Wskazano, że w październiku L. K. była hospitalizowana, gdyż nie miała siły nawet samodzielnie wstać. Od czasu, kiedy zachorowała na cukrzycę, pojawiła się silna depresja, stany lękowe, separacyjne. Skarżący zwrócił uwagę, że jego matka w związku

z licznymi chorobami przyjmuje leki o różnych porach dnia, czego on musi dopilnować, ponieważ dla niej stanowi to problem. W związku z depresją nie ma ochoty na jedzenie

i picie, co w jej wieku stanowi zagrożenie. Strona musi kontrolować, czy matka przyjmuje wystarczającą ilość płynów. Ponadto matka miewa lęki, że ktoś obcy może wejść do mieszkania i ona sobie z tym nie poradzi. W związku z drżeniem rąk zdarzało się, że nie wyłączyła kuchenki gazowej, co przy mieszkaniu w bloku stanowi duże zagrożenie.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy

w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 16 lutego 2023 r. utrzymująca

w mocy decyzję Wójta Gminy Koczała z 14 grudnia 2022 r. odmawiającą J. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką L.K.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.

sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17

ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącego, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

Organy obu instancji oceniły natomiast, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia

a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Wójta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która

z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy i co na etapie postępowania sądowego nie jest już przedmiotem sporu.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów obu instancji,

a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać,

że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez L. K. orzeczenia

o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 października 2022 r. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251). Z orzeczenia tego wynika,

że właściwy organ stwierdził naruszenie sprawności organizmu matki Skarżącego

w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby

w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Przenosząc przytoczone wyżej regulacje i poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką.

Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego

z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 13 grudnia 2022 r. nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia L. K., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącego nad matką są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez organy.

Z wywiadu środowiskowego wynika m.in., że L. K. (ur. w 1938 r.) jest wdową, zaś gospodarstwo domowe prowadzi z synem J. (ur. w 1963 r.). Matka Skarżącego jest pod opieką poradni specjalistycznych: kardiologicznej, diabetologicznej oraz psychiatrycznej. Pracownik socjalny ustalił, że Skarżący od wielu lat nie pracuje, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, ubezpieczenie zdrowotne ma w KRUS (opłaca składkę jako domownik). Rodzina utrzymuje się z renty rodzinnej L. K. Z wywiadu wynika, że Wnioskodawca zajmuje się niepełnosprawną matką, pomaga w jej codziennym funkcjonowaniu, a pomoc ta polega na: sprzątaniu mieszkania, praniu, prasowaniu, robieniu zakupów, wykupywaniu lekarstw i ich przygotowaniu. Skarżący pomaga także matce przy wejściu do wanny i wyjściu z wanny, w przygotowaniu posiłków, wychodzi z nią na spacery i jeździ na wizyty kontrolne u specjalistów.

W opinii przeprowadzającego wywiad środowiskowy pracownika socjalnego nie jest zasadne przyznanie Wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając to stanowisko pracownik socjalny wskazał, że L. K. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, samodzielnie spożywa posiłki i prawie sama je przygotowuje. Podkreślono,

że matka Skarżącego sama wykonuje czynności pielęgnacyjne i higieniczne. W związku

z tym nie wymaga stałej opieki i można by było zostawić ją na kilka godzin, a w tym czasie Wnioskodawca mógłby podjąć pracę zarobkową.

W złożonym w dniu 13 grudnia 2022 r. oświadczeniu L. K. podała,

że prowadzi z synem J. gospodarstwo domowe, a utrzymują się z jej renty rodzinnej. Matka Skarżącego potwierdziła, że syn opiekuje się nią, zaś opieka polega na utrzymywaniu mieszkania w czystości, zakupie leków i żywności, pomocy w przygotowaniu posiłków, pomocy podczas wizyt kontrolnych u specjalistów. L. K. wskazała, że jej syn pierze odzież, prasuje, pomaga jej wejść do wanny i wyjść z wanny, wychodzi z nią na spacery.

Z kolei w oświadczeniu załączonym do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego J. K. podał, że opiekuje się matką w ten sposób, iż sprząta mieszkanie, robi zakupy, pierze, przyrządza posiłki, wydziela lekarstwa. Skarżący oświadczył, że w razie potrzeby pomaga wejść do wanny i wyjść z niej oraz wykonuje wszelkie inne czynność, które są częścią codziennego życia.

Biorąc pod uwagę wskazane powyżej dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r.

sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września

2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).

Należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia matka Skarżącego wykazuje się samodzielnością - z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby była ona osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Z wywiadu wynika, że L. K. po mieszkaniu porusza się samodzielnie, wychodzi z synem na spacery, sama zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej przez siebie i syna posiłki. Zdaniem Sądu zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącego w ramach opieki nad matką nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Ponadto należy zwrócić uwagę, że z oświadczenia Strony dotyczącego czynności wykonywanych podczas opieki nad matką wynika, że część z nich składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r.

sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt

I OSK 858/21).

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki Skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia

25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.

Podsumowując należy wskazać, że Skarżący może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,

w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 20 akt sądowych), a Skarżący

w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]