Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 285/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 1, 1a oraz 5 pkt. 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 128
journal: Dz.U. 2023 poz 2809
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka- Trzebiatowski (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Protokolant Sekr. sądowy Katarzyna Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego órze z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. J. G. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem R. G.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta [...], powołując się na art. 104, art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej k.p.a.), art. 17, art. 19, art. 24 ust. 2a i 4, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.), nie przyznał J. G. (dalej także jako strona, skarżący, odwołujący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem R. G ur. [...] r.

W uzasadnieniu organ I instancji przywołał treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., następnie wskazał, że J. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu własnościowym należącym do matki J. G. przy ul. [...]. Jest osobą bierną zawodowo. Nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Według ustaleń strona świadczy bratu pomoc usługową i opiekuńczą tj. dostarczanie żywności, przygotowanie i dostarczanie opału, pomoc w dotarciu do lekarzy, zakup leków, pomoc w gospodarstwie domowym zgodnie z bieżącymi potrzebami. Strona oświadczyła, iż jest całodobowo pod telefonem na każde wezwanie brata, gdyż wymaga tego jego stan zdrowia. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania R. G. pracownik socjalny ustalił, ze prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z zasiłku stałego MOPS, zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia uzupełniającego z ZUS. Ponadto jest osobą przewlekle chorą, stan po usunięciu śledziony, pooperacyjna przepuklina pachwinowa, torbiele trzustki, nadpłytkowość. Stan zdrowia i ograniczenia związane z chorobą uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. Zgodnie z podanymi przez wyżej wymienionego informacjami, regularną pomoc i wsparcie w życiu codziennym udziela mu brat J. G., który jest do jego stałej dyspozycji. Pomoc dotyczy głównie zakupów, przygotowania i dostarczania opału, pomoc w dotarciu do lekarzy czy realizacja recept i zakup niezbędnych środków higienicznych, noszenie i wieszanie prania na strychu, a także przygotowania posiłków. Jest zadowolony z opieki brata.

Na podstawie przeprowadzonych wywiadów ze skarżącym i jego bratem pracownik socjalny wywodził, że sprawowana opieka jest wykonywana prawidłowo

i w pełni zabezpiecza potrzeby opiekuńcze, usługowe i pielęgnacyjne R. G., a udzielona pomoc przez skarżącego dla brata wymaga stałego zaangażowania i uniemożliwia wyżej wymienionemu podjęcie pracy. Brat skarżącego posiada dzieci, jednak ich nie wychowywał. Dzieci te uczą się lub pracują. Ma siostrę A. W., która nie może opiekować się, gdyż pracuje zawodowo.

Wobec powyższego organ I instancji ustalił, że skarżący spełnia warunki zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r, gdyż obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U

z Dz.U. 2023 r., poz. 2809 ; dalej jako k.r.o.) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Na podstawie protokołu przesłuchania strony z dnia [...]r. organ I instancji ustalił, że brat skarżącego jest osobą rozwiedzioną i posiada pięcioro dzieci: K. G. ur. [...] r., P. G. ur. [...] r., M. G. ur. [...] r., J. G. ur. [...] r. i F. G. ur. [...]r. W powyższym protokole skarżący oświadczył, że z tego co mu wiadomo brat nie utrzymuje kontaktów z dziećmi. Adresy dzieci są mu nieznane, najmłodszy syn F. przebywa pod opieką matki i zamieszkuje na ulicy [...] w [...]. Reszta dzieci jest pełnoletnia i nie przebywa w [...].

Oprócz skarżącego drugą osobą spokrewnioną w linii bocznej z R. G. jest jego siostra A. S., która oświadczyła, że: nie posiada możliwości sprawowania bezpośredniej opieki nad swoim bratem ponieważ pracuje zawodowo i jest osobą niepełnosprawną ruchowo w stopniu umiarkowanym. Organ przytoczył również treść oświadczeń złożonych przez dzieci R. G.: K. G., P. G. i J.G. z których wynika, że K. G. ze względu na odległość i traumatyczne przeżycia nie może sprawować opieki nad ojcem, P. G. ze względu na pracę zawodową, opiekę nad córką i traumatyczne przeżycia nie może sprawować opieki na ojcem. J. G. ze względu na trudne relacje z ojcem i traumatyczne przeżycia nie może sprawować opieki nad ojcem.

Wobec powyższego organ I instancji uznał, że tylko skarżący może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Wątpliwości budzi jednak zakres i czasowość wykonywania przez skarżącego czynności opiekuńczych

Ponadto organ ustalił, że R. G. w dniu [...]r. został zatrzymany przez policję w [...] za jazdę na elektrycznej hulajnodze w stanie nietrzeźwości, a w miejscu zamieszkania R. G. zam. [...], przy ul [...] w okresie od [...] r. do [...] r. odnotowano interwencje policji, informacje o których organ I instancji przedstawił w decyzji. Wszystkie interwencje miały miejsce podczas sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. W tym okresie skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem. Zachodzą więc – w ocenie organu I instancji - uzasadnione wątpliwości co do tego, że opieka jest sprawowana prawidłowo i czy R. G. wymaga takiej całodobowej opieki osób drugich. Ponadto z wywiadów, które zostały przeprowadzone zarówno ze skarżącym jak i jego bratem wyłania się rozbieżność oświadczeń wyżej wymienionych co do częstotliwości, czasowości

i wykonywanych czynności opiekuńczych.

Następnie organ I instancji, odwołując się do zgromadzonego w sprawie materiału. tj. raportów policji, oświadczenia R. G., oświadczenia pracowników społecznych, ustalił, że R. G. wymaga pomocy, ale jednocześnie dobrze sobie radzi w środowisku społecznym. Porusza się na hulajnodze elektrycznej (która nie jest przystosowana dla osób niepełnosprawnych i wymaga dużej koordynacji i sprytu), sam bez asysty opiekuna odbiera świadczenia pieniężne z kasy MOPS, nie korzystając ani z windy, ani z pojazdu dla osób niepełnosprawnych. W związku z tym Burmistrz uznał, że zakres sprawowania opieki nad bratem nie wymaga od skarżącego rezygnacji z zatrudnienia, bądź nie podejmowania zatrudnienia.

Organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W dniu [...] r. strona dostarczyła orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr: [...] z [...]r., [...] z dnia [...] r. oraz z Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] Nr [...] zaliczające R. G. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. W aktach sprawy znajduje się również orzeczenie lekarza ZUS z dnia [...] r. nr [...] zaliczające R. G. do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji do [...] r.

Na podstawie powyższych orzeczeń ustalono, że R. G. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, a jego niepełnosprawność datuje się od [...] r. R. G. urodził się [...] r. (prawidłowo [...] r.), a więc jego niepełnosprawność powstała gdy miał [...] lat (prawidłowo [...] lata). Nie została zatem – w ocenie organu I instancji - spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, który orzekł, że art. 17 ust. 1 lit. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, organ I instancji stwierdził, że skoro na dzień wydania decyzji dany przepis jest obowiązujący, to jest on stosowany w rozstrzygnięciach, w których ma zastosowanie, gdyż nie jest on w żaden sposób przez ustawodawcę zmieniony, więc nie można przyznawać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności.

Organ I instancji przytoczył również treść art. 17 ust. 5 u.ś.r. i wskazał, że

w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą negatywne przesłanki z tego przepisu.

Od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy przez:

1) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez odwołującego nie wypełnia wyżej wymienionej dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

3) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 §1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. faktycznego zakresu opieki odwołującego nad bratem oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującego a pogarszającym się stanem zdrowia brata determinującym koniczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa odwołującego do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], pismem z [...] r. ([...]) wezwało organ I instancji do uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty wskazujące na to, czy oprócz dzieci R. G. są jeszcze inne osoby z nim spokrewnione w stopniu pierwszym tj. ojciec i matka oraz o udokumentowanie czy wyżej wymienione osoby legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji ustalił, że ojciec R. G. nie żyje, a matka żyje

i legitymuje się stopniem niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (pismo z dnia [...] r. nr [...]).

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], powołując się na art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 poz. 1429; dalej u.ś.w.), art. 17 u.ś.r. oraz art. 6, art. 7, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Kolegium podało, że od dnia 1 stycznia 2024 r. na podstawie art. 43 u.ś.w. wprowadzono zmiany do u.ś.r. dotyczące między innymi warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże w oparciu o art. 63 u.ś.w.

w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Dalej Kolegium przytoczyło art. 17 ust. 1, 1a i 1b u.ś.r., przywołało ustalony przez organ I instancji stan faktyczny oraz podsumowało, że zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego po pierwsze z uwagi na brak spełnienia przesłanki dotyczącej wieku w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Po drugie organ I instancji odmówił stronie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustalił, że zakres sprawowania opieki nad R. G. nie wymaga od skarżącego rezygnacji z zatrudnienia, bądź nie podejmowania zatrudnienia.

Kolegium uznało za błędne stanowisko organu I instancji, odmawiające przyznania świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.śr. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł bowiem, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium stwierdziło, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją, i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego,

w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Mimo opisanego wyżej błędnego stanowiska organu I instancji – zdaniem Kolegium - skarżący i tak nie spełnia warunków pozwalających na przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad bratem. Ta forma pomocy przeznaczona jest w pierwszej kolejności dla osób będących w bliskim pokrewieństwie, które obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym z mocy prawa. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Kolegium spór w niniejszej sprawie koncentruje się więc wokół wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przywołanych powyżej. Kolejność spełnienia obowiązku alimentacyjnego określają przepisy art. 128 - 130 k.r.o. Zgodnie z treścią art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W myśl art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym

i majątkowym.

Następnie Kolegium powołało się na uchwałę NSA z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, w której m.in. stwierdzono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Kolegium zauważyło, iż bezspornym jest fakt, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez J.G., który jest bratem wymagającego opieki R. G., a więc jest osobą zobowiązaną do alimentacji, przy czym jest krewnym w stosunku do swojego brata w drugim stopniu w linii bocznej. Ponadto w sprawie ustalono, że żyje osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z R. G. tj. jego matka: J. G., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle powołanego art. 17 ust. 1a u.ś.r., przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla strony, będącej bratem R. G., mogłoby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że osoba spokrewniona z R. G. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. W związku z powyższym, mając na względzie powołany wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 132 k.r.o., należy uznać, iż nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny strony - jako zobowiązanej w dalszej kolejności - względem brata, i w związku z powyższym nie jest on osobą uprawnioną do żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Kolegium, pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r, organ

I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na brata R. G., gdyż w rozpoznawanej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na uznanie, że obowiązek alimentacyjny skarżącego względem jego brata wyprzedza obowiązek alimentacyjny jego matki J. G. To matka jest bowiem w pierwszej kolejności zobowiązana do sprawowania opieki nad dzieckiem. Skoro zatem strona nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojego brata, to nie może skutecznie - w świetle obowiązujących regulacji prawnych - ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki. W sytuacji skarżącego nie została spełniona dyspozycja przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r., a to z tego powodu, że brat strony ma matkę a zatem ma krewnego w linii prostej spokrewnionego w pierwszym stopniu i to na matce spoczywa obowiązek alimentacyjny względem syna, a J. G. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skargę powyższą na decyzję Kolegium złożył J. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy przez:

1) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 132 k.r.o. przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącego względem brata i w związku z tym nie jest on osobą uprawnioną do żądania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy J. G. jest osobą schorowaną, która ukończyła [...] lat nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu wobec syna, w związku z tym zaktualizował się obowiązek rodzeństwa wynikający z art. 132 k.r.o.;

2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. czy stan zdrowia J. G. pozwala na podjęcie opieki nad niepełnosprawnych synem, czy J. G. jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu, czy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest możliwe lub nie jest połączone z nadmiernymi trudnościami, czy zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącego wobec brata na podstawie art. 132 k.r.o.

Strona wniosła ponadto o przeprowadzenie dowodu z orzeczenia

o niepełnosprawności R. G. z [...] r. na okoliczność ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...]r.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł

o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniósł m.in., że Naczelny Sąd Administracyjny

w wielu wyrokach, które zostały przywołane, przyjął korzystną dla opiekunów interpretację uznając, że możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli przeprowadzonej pod względem legalności była

w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem R. G.

Na wstępie rozważań prawnych wskazać trzeba, że kwestie związane

z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie u.ś.w., która istotnie zmieniła brzmienie m.in. art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W aktualnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną

w wieku do ukończenia 18. roku życia. Tym samym, opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia (tak jak to jest w niniejszej sprawie, w której brat skarżącego ma 51 lat), zostali pozbawieni możliwości ubiegania się

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże ustawodawca zawarł w u.ś.w. przepis art. 63 ust. 1 stanowiący, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne,

o których mowa w u.ś.r., do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W związku z tym z uwagi na złożenie wniosku

w dniu 6 listopada 2023 r. zasadnie organy rozpoznały żądanie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przedmiotowej sprawie niesporne jest, że brat skarżącego legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób.

Trafnie organ odwoławczy – w przeciwieństwie do organu I instancji – pominął

w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie czyniąc go podstawą odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przepis ten bowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20).

W związku z tym, że brat skarżącego jest osobą rozwiedzioną, nie zachodziła również przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Nie ulega również wątpliwości, iż skarżący jako brat R. G. należy do grona osób zobowiązanych co do zasady do alimentacji wyżej wymienionego stosownie do art. 128 k.r.o., który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżący jest krewnym osoby niepełnosprawnej w linii bocznej w stopniu drugim, czyli należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u. ś.r.

Podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, którą – w ocenie Sądu – trafnie przyjął organ odwoławczy, stanowi art. 17 ust. 1a u.ś.r. W myśl tego przepisu osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak ustaliły organy żyje matka R. G., która legitymuje się jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ponadto brat skarżącego posiada czworo pełnoletnich dzieci, czyli osoby spokrewnione z nim w pierwszym stopniu. Z akt sprawy, w szczególności z oświadczeń dzieci nie wynika również, aby legitymowały się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonał NSA w uchwale z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 orzekając, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA stwierdził, że kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym, czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. W ocenie NSA, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. NSA podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Zatem, przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. NSA zaznaczył, że być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców, jednak kwestią wymagającą rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów NSA nie jest znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego, ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Podkreślono, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych.

Ponadto w uzasadnieniu powołanej uchwały wskazano, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone

z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości

i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane,

a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest też - zdaniem NSA - sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Podniesiono, że sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło

za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem

o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza - w ocenie NSA - w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

Stanowisko i argumentację wyrażone w przytoczonej uchwale podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Wiąże ono pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (art. 269 § 1 p.p.s.a.).

W konsekwencji powyższej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty skarżącego naruszenia przepisów postępowania. Zakres bowiem postępowania dowodowego wyznaczają przepisy prawa materialnego. Organy nie były w świetle powyższego przepisu uprawnione do przeprowadzenia postępowania w celu wykazania okoliczności podniesionych

w skardze dotyczącego stanu zdrowia matki R. G. i możliwości sprawowania przez nią opieki nad nim, a w konsekwencji możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego. To czy osoba zobowiązana do alimentacji, określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.sr. jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowana treścią art. 132 k.r.o., lecz regułami wynikającymi z art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Mając na uwadze powyższe Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - oddalił skargę .