Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1261/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 4 pkt2, , pkt 3, ust. 4a, ust. 4d , art. 26   ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1406
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - t.j.
article: art. 145 par 1  pkt1  lit. a) i c),  art. 200, art. 205 par 4 i
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Baran, sędzia WSA Jacek Kaute, Protokolant starszy referent Anna Skorupska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi U. GmbH z siedzibą w Niemczech na odmowę wydania opinii przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania opinii o stosowaniu przez płatnika zwolnienia z poboru zaliczek zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną odmowę wydania opinii, 2) zasądza od Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. na rzecz U. GmbH z siedzibą w Niemczech kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi U. GmbH z siedzibą w H. w Niemczech (dalej: strona, spółka lub skarżąca) jest odmowa wydania opinii dotyczącej uprawnienia płatnika S. sp. o. o. z siedzibą w W. do zastosowania zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych od dywidend oraz odsetek, wydana 22 marca 2021 r. przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej jako Naczelnik US lub organ).

Organ ustalił, że wnioskiem z 25 lipca 2019 r. spółka wystąpiła o wydanie opinii o stosowaniu przez płatnika S. sp. o. o. z siedzibą w W. (dalej także jako płatnik) zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych od dywidend oraz odsetek wypłacanych na podstawie umowy pożyczki zawartej 30 lipca 2018 r. z S. sp. o. o. z siedzibą w W..

We wniosku wskazano, że spółka spełnia warunki określone w art. 21 ust. 3-9 oraz art. 22 ust. 4-6 ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (obecnie Dz.U.2020.1406 t.j., dalej: ustawa o CIT). Przede wszystkim spółka jest rzeczywistym właścicielem odsetek i dywidend. Ponadto skorzystanie ze zwolnienia określonego w art. 21 ust. 3 oraz art. 22 ust. 4 ww. ustawy nie jest sprzeczne z przedmiotem ani celem tych przepisów, skorzystanie ze zwolnienia i z korzyści podatkowych nie jest głównym lub jednym z głównych celów dokonania transakcji, a jednocześnie sposób działania nie był sztuczny; spółka prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby dla celów podatkowych.

Spółka argumentowała, że ona i fundusz inwestycyjny, którym zarządza i który reprezentuje (U.(1)), są traktowani jako jeden podatnik posiadający osobowość prawną. Podmioty te łączy szczególny węzeł prawmy, z przepisów prawa niemieckiego wynika bowiem, że łącznie tworzą one instytucję wspólnego inwestowania. Fundusz zarządzany przez spółkę stanowi, według prawa niemieckiego, wyodrębniony majątek, którego formalnoprawnym właścicielem jest spółka. Spółka jest uznawana za niemieckiego rezydenta podlegającego opodatkowaniu w Niemczech od całości swoich dochodów, za takiego rezydenta uznawany jest także fundusz. Jednocześnie, w związku z brakiem osobowości prawnej funduszu, właścicielem udziałów w płatniku jest spółka, a co za tym idzie, za beneficjenta wszelkich świadczeń otrzymywanych na rzecz funduszu uznać należy także spółkę. Ponadto to spółka zarządzająca podejmuje decyzje o sposobie inwestowania środków funduszu i ponosi ryzyko ekonomiczne z uwagi na to, że jej wynagrodzenie uzależnione jest od wartości aktywów funduszu. Ponadto spółka nie jest pośrednikiem, przedstawicielem ani powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym prawnie lub faktycznie do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi. Spółka prowadzi rzeczywistą działalność w kraju siedziby, a jej działalność polega na reprezentowaniu funduszy inwestycyjnych, prowadzeniu w imieniu funduszy działalności inwestycyjnej w projekty nieruchomościowe, lokowaniu kapitału funduszy głównie na rynku nieruchomości. Działalność inwestycyjna oraz zarządzanie nabytymi nieruchomościami jest realizowane w sposób bezpośredni lub poprzez utworzone spółki celowe. Spółka może działać, m.in., jako inwestor, sprzedający, deweloper, wynajmujący i dostawca usług dla posiadanych przez siebie nieruchomości, może także udzielać pożyczek spółkom zależnym.

Do wniosku WH-WOZ (1) spółka załączyła dokumenty celem potwierdzenia spełnienia przez nią warunków zastosowania zwolnienia podatkowego w stosunku do dywidend i odsetek wypłacanych na jej rzecz.

Naczelnik US po rozpatrzeniu powyższego wniosku, 22 marca 2021 r. odmówił wydania opinii, że płatnik jest uprawniony do zastosowania zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych od dywidend oraz odsetek wypłacanych na podstawie umowy pożyczki zawartej 30 lipca 2018 r. przez spółkę z płatnikiem, których łączna kwota przekroczy kwotę określoną w art. 26 ust. 1 ustawy o CIT. Organ wskazał na wystąpienie negatywnych przesłanek wydania opinii o stosowaniu zwolnienia, o których mowa w art. 26b ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o CIT.

Oceniając spełnienie warunków uprawniających do zastosowania zwolnienia, o których mowa w art. 21 ust. 3 - 4 i 8 ustawy o CIT, w zakresie odsetek organ stwierdził, że - po pierwsze - wypłacającym odsetki jest S. sp. z o.o. z siedzibą w W. (płatnik), mająca siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tym samym spełniony został wymóg określony w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o CIT.

Organ analizował, że zgodnie ze stanowiskiem spółki, podatnikiem uzyskującym przychód z tytułu odsetek będzie spółka – podmiot z siedzibą w Niemczech. Jednocześnie spółka i fundusz, którym ona zarządza, tj. U.(1), powinny być traktowane jako jeden podatnik posiadający osobowość prawną. Zarówno spółka, jak i fundusz - nieposiadający osobowości prawnej - są uznawane za rezydentów podatkowych Niemiec. Jednakże przedstawione dowody wskazują, że spółka nie jest podmiotem faktycznie uzyskującym przychód z tytułu odsetek. Umowa pożyczki z 30 lipca 2018 r. została zawarta przez spółkę we własnym imieniu i na rachunek zarządzanego przez nią funduszu nieruchomości U.(1), który został w umowie określony jako pożyczkodawca. Dodatkowo, umowa ta została zawarta zgodnie z § 69 (1) niemieckiej ustawy o inwestycjach (InvG). W załączonym do pisma z 28 lutego2020 r. oświadczeniu spółki z 24 lutego 2020 r. podano, że jest ona, jako pożyczkodawca, prawnym właścicielem odsetek z tytułu ww. umowy pożyczki. W piśmie z 27 sierpnia 2020 r., wskazano zaś, że odsetki od pożyczki zostały uwzględnione w sprawozdaniu finansowym funduszu, jako przychody. Pozycja "Pozostałe przychody" zawiera odsetki, w tym odsetki od pożyczek dla spółek nieruchomościowych.

Powyższe sprawozdanie oraz wyjaśnienia spółki, zdaniem organu, potwierdzają, że przychód z tytułu przedmiotowych odsetek ujmowany jest w przychodach funduszu, nie zaś w przychodach spółki Okoliczność, że ostatecznym beneficjentem odsetek wypłacanych przez S. sp. z o.o. na podstawie ww. umowy pożyczki jest fundusz zarządzany przez spółkę, nie zaś spółka, potwierdziła także niemiecka administracja podatkowa, która wskazała, że płatności z tytułu odsetek należą do wpływów/dochodów funduszu, a udzielona pożyczka pochodziła z majątku funduszu U.(1).

Natomiast do skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania, zgodnie z brzmieniem art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o CIT, konieczne jest, aby uzyskującym dochód/przychód z tytułu odsetek była "spółka". Organ odwołał się w tym zakresie do art. 4a pkt 21 ustawy o CIT, zawierającym definicję "spółki". Organ przyznał, że skarżąca jako że jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością (niem. "Gesellschaft mit beschrӓnkter Haftung"), a zatem spełnia wymogi statusu "spółki" w rozumieniu ustawy o CIT, jednak skarżąca nie jest faktycznym odbiorcą i ostatecznymi beneficjentem przedmiotowych odsetek, gdyż uzyskującym przychód z tego tytułu jest fundusz inwestycyjny (instytucja wspólnego inwestowania), nieposiadający osobowości, który nie wypełnia definicji "spółki" określonej w art. 4a pkt 21 ww. ustawy.

W rezultacie organ stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że spółką uzyskującą przychód z tytułu przedmiotowych odsetek jest skarżąca. Uzyskującym przychód z tytułu przedmiotowych odsetek jest i będzie zarządzany przez skarżącą fundusz – U.(1), który ujmuje te odsetki w swoich przychodach.

Przyjmując, zgodnie z wyjaśnieniami skarżącej, że na gruncie przepisów prawa niemieckiego fundusz i spółka łącznie tworzą instytucję wspólnego inwestowania, w świetle powyższych informacji uzyskanych od niemieckiej administracji podatkowej, organ stwierdził, że to fundusz winien ubiegać się o wydanie opinii w sprawie ewentualnego zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych, gdyż to on jest beneficjentem odsetek. W konsekwencji organ przyjął, że nie zostały spełnione warunki, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 2 w związku z ust. 8 ustawy o CIT.

Organ ustalił także, że spółka – wedle danych wynikających z odpisu pełnego z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, posiada 100% udziałów w S. sp. z o.o. nieprzerwanie przez ponad 2 lata, jednakże, zgodnie ze sprawozdaniem finansowym funduszu sporządzonym na 31 marca 2020 r., udziały w S. sp. z o.o. zostały ujęte w aktywach tego funduszu. Ponadto w piśmie z 27 sierpnia 2020r.wskazano, że udziały zostały nabyte ze środków funduszu, potwierdza to umowa kupna udziałów z 30 lipca 2018 r. Powyższe potwierdziła także niemiecka administracja podatkowa, która w swojej odpowiedzi podała, że udziały w S. sp. z o.o. zostały nabyte z aktywów funduszu, zarządzanego przez skarżącą.

Zatem, zdaniem organu, ww. udziały nabyte zostały przez spółkę z majątku funduszu i na rzecz funduszu. Struktura, w jakiej funkcjonuje spółka i fundusz, jest analogiczna do instytucji zastępcy pośredniego (zastępcą pośrednim jest ten podmiot, który dokonuje czynności prawnej we własnym imieniu, ale na rachunek zastępowanego), funkcjonującej na gruncie polskich przepisów. Zastępca pośredni nabywa prawa i zaciąga zobowiązania we własnym imieniu. W dalszej kolejności ma je obowiązek przenieść na reprezentowanego, na podstawie łączącego ich stosunku cywilnoprawnego. Faktycznie spółkę i fundusz charakteryzuje wyodrębnienie organizacyjne i finansowe. Spółka i fundusz funkcjonują w konstrukcji, w której fundusz stanowi wyodrębnioną masę majątkową, którą na rachunek funduszu zarządza spółka. Aktywa funduszu pozostają formalnie własnością spółki, lecz są one utrzymywane całkowicie oddzielnie i zarządzane na rachunek funduszu. W konsekwencji, formalnym udziałowcem polskiej spółki z o.o., w którą zainwestował fundusz, jest spółka. Występując jako udziałowiec polskiej sp. z o. o., spółka działa we własnym imieniu, lecz na rachunek funduszu. A zatem, również przychody osiągane z polskiej spółki z o.o. stanowią faktycznie przychody funduszu, a nie spółki. Fundusz - przez działającą w imieniu własnym, lecz na rachunek funduszu spółkę - prowadzi zatem działalność inwestycyjną w oparciu o środki finansowe inwestorów zbierane przez emisję jednostek uczestnictwa. Fundusz, przez reprezentującą go spółkę, lokuje kapitał, m.in. nabywając udziały w spółkach z o.o. inwestujących na rynku polskim. Spółka nie ujawnia w swoich sprawozdaniach finansowych aktywów funduszu, jak również przychodów uzyskanych i kosztów poniesionych w związku z inwestycjami dokonanymi na rzecz funduszu. Spółka bowiem, pomimo że z prawnego punktu widzenia pozostaje formalnym udziałowcem polskiej spółki z o.o. (płatnika), nie jest jej "ekonomicznym właścicielem", tzn. nie jest uprawniona do czerpania pożytków generowanych przez te aktywa. Pożytki te przysługują funduszowi.

Reasumując organ przyjął, że faktycznym właścicielem udziałów w S. sp. z o.o. jest fundusz zarządzany przez spółkę. Tym samym nie zostały spełnione wymogi określone w art. 21 ust. 3 pkt 3, ust. 3b oraz ust. 4 ustawy o CIT.

Organ uznał też, że oświadczenie spółki z 24 lutego 2020 r., o tym, że jest ona rzeczywistym właścicielem należności z tytułu odsetek, budzi wątpliwości. Administracja niemiecka podała bowiem, że odsetki należą do wpływów/dochodów funduszu. Nie został więc spełniony warunek o którym mowa w art. 21 ust. 3 pkt 4 ustawy o CIT.

Naczelnik US ustalił, że skarżąca nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym. Powyższe potwierdza oświadczenie strony z 24 lutego 2020 r. i z 11 czerwca 2019 r., w których wskazano, że spółka nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym swoich dochodów bez względu na źródło ich osiągania. Ponadto ze sprawozdania finansowego strony za 2019 r., wynika, że spółka wykazała podatek należny do wpłaty z tytułu przychodu i zysku, a tym samym nie była objęta zwolnieniem. Powyższe potwierdziła także niemiecka administracja podatkowa. Tym samym, organ przyjął, że w odniesieniu do spółki spełniony został warunek określony w art. 21 ust. 3c ustawy o CIT. Jednakże, z uwagi na to, że spółka nie jest rzeczywistym właścicielem (beneficjentem) odsetek wypłacanych na podstawie umowy pożyczki z 30 lipca 2018 r., spełnienie przez spółkę ww. warunku pozostaje jednak bez wpływu na ewentualne przyznanie zwolnienia wynikającego z art. 21 ust. 3 ustawy CIT.

Organ argumentował, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby wypłacone należności dotyczyły: przychodów z podziału zysków lub spłaty kapitału spółki wypłacającej należności, przychodów z tytułu wierzytelności dającej prawo do udziału w zyskach dłużnika, przychodów z tytułu wierzytelności uprawniającej wierzyciela do zamiany jego prawa do odsetek na prawo do udziału w zyskach dłużnika czy przychodów z tytułu wierzytelności, która nie powoduje obowiązku spłaty kwoty głównej tej wierzytelności lub gdy spłata jest należna po upływie co najmniej 50 lat od powstania wierzytelności. Jednakże powyższe pozostaje także bez znaczenia w świetle dokonanych ustaleń w zakresie zbadania spełnienia przesłanek zwolnienia określonych w art. 21 ust. 3 ustawy o CIT.

W dalszej kolejności organ zaznaczył, że zwolnienie, o którym mowa w art. 21 ust. 3 ustawy o CIT, ma zastosowanie tylko do tej kwoty odsetek, która została ustalona na zasadach rynkowych. Niemniej, analizowanie, czy w odniesieniu do odsetek wypłacanych na podstawie umowy pożyczki z 30 lipca 2018 r. zawartej przez spółkę z S. sp. z o.o., nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 21 ust. 7 ustawy o CIT, nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia, bowiem w sprawie nie zostały spełnione wszystkie warunki określone w art. 21 ust. 3 ww. ustawy.

Spełnienie przez stronę warunku wynikającego z art. 21 ust. 8 ustawy o CIT, w rezultacie także pozostaje bez znaczenia w świetle dokonanych ustaleń dotyczących faktycznego (rzeczywistego) beneficjenta odsetek.

Odnosząc się natomiast do wypłaty dywidendy, oceniając spełnienie warunków wymienionych w art. 22 ust. 4-4d ustawy o CIT, organ ustalił, że wypłacającym dywidendę jest S. sp. z o.o. z siedzibą w W. (mająca siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej). Tym samym spełniony jest wymóg określony w art. 22 ust. 4 pkt 1 ustawy o CIT.

Organ wskazał też, że podatnikiem uzyskującym przychód z tytułu przedmiotowej dywidendy będzie spółka. Jednocześnie spółka i fundusz, którym ona zarządza, winny być traktowane jako jeden podatnik posiadający osobowość prawną. Fundusz prowadzi działalność inwestycyjną polegającą głównie na kupnie i sprzedaży nieruchomości na własny rachunek oraz wynajmie powierzchni komercyjnych w posiadanych w nieruchomościach za pośrednictwem spółki. Dywidendy wypłacane przez S. sp. z o.o. są uwzględniane w sprawozdaniu finansowym funduszu, jako przychody ze spółek nieruchomościowych, ponieważ udziały w S. sp. z o.o. są formalnie przypisane do aktywów funduszu. Powyższe potwierdza sprawozdanie finansowe zarządzanego przez spółkę funduszu – sporządzone na 31 marca 2020 r. Zgodnie z nim, U.(1) posiada 100% udziałów w S. sp. z o.o., które zostały nabyte 30 lipca 2018 r.

Zatem, zdaniem organu, przychód z tytułu przedmiotowych dywidend ujmowany jest w przychodach funduszu, nie zaś spółki. Ostatecznym beneficjentem dywidend wypłacanych przez S. sp. o. o. jest i będzie fundusz, nie spółka. Niemiecka administracja podatkowa także wskazała, że płatności z tytułu dywidend należą do wpływów/dochodów funduszu.

Organ zaznaczył, że do skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania (także w przypadku dywidend), konieczne jest, zgodnie z art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT, aby uzyskującym dochód/przychód z tytułu dywidend była "spółka" w rozumieniu ustawy o CIT, czyli wedle art. 4a pkt 21. Skarżąca, jak wskazano powyżej, niewątpliwie jest niemiecką spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, zatem spełnia definicję spółki z powyższego przepisu. Niemniej, skarżąca nie jest faktycznym odbiorcą i ostatecznym beneficjentem dywidend, gdyż uzyskującym przychód jest fundusz inwestycyjny (instytucja wspólnego inwestowania), nieposiadający osobowości, który nie wypełnia definicji "spółki" określonej w art. 4a pkt 21 ww. ustawy.

Organ uznał w rezultacie, że uzyskującym przychód z tytułu dywidendy jest fundusz, zarządzany przez spółkę, a nie spółka. To fundusz, który ujmuje te dywidendy w swoich przychodach (sprawozdanie funduszu). Przyjmując, że na gruncie przepisów prawa niemieckiego fundusz i spółka łącznie tworzą instytucję wspólnego inwestowania, w świetle informacji uzyskanych od niemieckiej administracji podatkowej, należy stwierdzić, że to fundusz winien ubiegać się o wydanie opinii w sprawie ewentualnego zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych, gdyż to on jest beneficjentem dywidend.

Zatem, w ocenie organu, w sprawie nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT.

Organ ustalił też, opierając się na danych z odpisu pełnego z Rejestru Przedsiębiorców KRS, że spółka posiada 100% udziałów w S. sp. z o.o. Jednakże, zgodnie ze sprawozdaniem finansowym funduszu sporządzonym na 31 marca 2020 r., udziały w S. sp. z o.o. zostały ujęte w aktywach funduszu i to fundusz jest uprawniony do otrzymania dywidendy. Zatem ww. udziały nabyte zostały przez spółkę na rzecz funduszu. Ponadto w piśmie z 27 sierpnia 2020 r. wskazano, że udziały zostały nabyte ze środków funduszu. Faktycznie spółkę i fundusz charakteryzuje wyodrębnienie organizacyjne i finansowe. Spółka i fundusz funkcjonują w konstrukcji, w której fundusz stanowi wyodrębnioną masę majątkową, którą na rachunek funduszu zarządza spółka. Aktywa funduszu pozostają formalnie własnością spółki, lecz są one utrzymywane całkowicie oddzielnie i zarządzane na rachunek funduszu. W konsekwencji, formalnym udziałowcem polskiej spółki z o.o., w którą zainwestował fundusz, jest spółka. Spółka jest udziałowcem polskiej spółki z o.o. (płatnika), w którą fundusz zainwestował środki finansowe, jednakże, występując jako udziałowiec tej spółki, skarżąca działa we własnym imieniu, lecz na rachunek funduszu. W rezultacie, również przychody osiągane z polskiej spółki z o.o. (płatnika) stanowią faktycznie przychody funduszu, a nie spółki. Fundusz (poprzez spółkę, działającą w imieniu własnym, lecz na rachunek funduszu) prowadzi zatem działalność inwestycyjną w oparciu o środki finansowe inwestorów zbierane przez emisję jednostek uczestnictwa. Fundusz, przez reprezentującą go spółkę, lokuje kapitał, m.in., nabywając udziały w spółkach z o.o. inwestujących na rynku polskim. Spółka nie ujawnia w swoich sprawozdaniach finansowych aktywów funduszu, ani przychodów uzyskanych i kosztów poniesionych w związku z inwestycjami dokonanymi na rzecz funduszu. Spółka zatem, pomimo że z prawnego punktu widzenia pozostaje formalnym udziałowcem polskiej spółki z o.o., nie jest jej "ekonomicznym właścicielem", tzn. nie jest uprawniona do czerpania pożytków generowanych przez te aktywa. Pożytki te przysługują funduszowi.

Reasumując, organ stwierdził, że faktycznym właścicielem udziałów w S. sp. z o.o. jest fundusz zarządzany przez spółkę. Tym samym nie zostały spełnione wymogi określone w art. 22 ust. 4 pkt 3, ust. 4a ani ust. 4d ustawy o CIT.

Organ ustalił także, że spółka nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym, co potwierdziła także niemiecka administracja podatkowa. Jednakże, w tym przypadku, to nie spółka jest faktycznym właścicielem udziałów w S. sp. z o.o., a w rezultacie, nie ona jest faktycznym właścicielem dywidendy. Faktycznym właścicielem udziałów w spółce wypłacającej dywidendę, a w rezultacie rzeczywistym beneficjentem tej dywidendy, jest zarządzany przez spółkę, fundusz. Z tego względu spełnienie przez spółkę warunku określonego w art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT nie ma znaczenia dla ewentualnego przyznania zwolnienia wynikającego z art. 22 ust. 4 ww. ustawy.

W kwestii spełnienia warunku wynikającego z art. 22 ust. 6 ww. ustawy, organ zaznaczył, że pomimo, iż skarżąca funkcjonuje w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (niem. "Gesellschaft mit beschrӓnkter Haftung"), utworzonej według prawa niemieckiego, jednakże pozostaje to bez znaczenia w świetle dokonanych ustaleń dotyczących faktycznego (rzeczywistego) beneficjenta dywidend.

Podsumowując powyższe rozważania, organ wskazał, że w sprawie występują negatywne przesłanki do wydania opinii o stosowaniu zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych od dywidend i odsetek wypłacanych na rzecz spółki, o których mowa w art. 26b ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o CIT, tj.:

1. nie zostały spełnione przez spółkę warunki określone w art. 21 ust. 3 pkt 2 i 3, ust. 3b, oraz ust. 4, a także art. 22 ust. 4 pkt 2 i 3, ust. 4a oraz ust. 4d ustawy o CIT, bowiem rzeczywistym beneficjentem dywidend i odsetek jest zarządzany przez spółkę fundusz, a nie spółka;

2. istnieją uzasadnione wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym dołączonego do akt sprawy oświadczenia spółki, wedle którego jest ona rzeczywistym właścicielem powyższych należności. W świetle złożonych sprawozdań finansowych zarządzanego przez spółkę funduszu oraz informacji uzyskanych od niemieckiej administracji podatkowej, rzeczywistym odbiorcą należności z tytułu dywidend oraz odsetek jest zarządzany przez spółkę fundusz inwestycyjny, a nie spółka.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmowie wydani opinii strona zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania, tj. art. 191 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (obecnie t.j. Dz.U.2020.1325 z późn. zm.; dalej: Ordynacja podatkowa), poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, która przybrała cechy oceny dowolnej i w sposób oczywisty sprzecznej ze zgromadzonym materiałem dowodowym, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie że spółka nie jest rzeczywistym właścicielem wypłaconych jej przez płatnika odsetek i że wskutek tego nie zostały spełnione warunki, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 2 i ust. 3c w związku z ust. 8 ustawy o CIT oraz art. 21 ust. 3 pkt 3, ust. 3b oraz ust. 4 ustawy o CIT;

2. przepisów postępowania, tj. art. 121 i art. 125 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 21 ust. 3 pkt 7 ustawy o CIT, poprzez stwierdzenie, że z uwagi na to, iż - w ocenie Naczelnika US - nie zostały spełnione wszystkie warunki określone w art. 21 ust. 3 ustawy o CIT, analizowanie sprawy pod kątem występowania okoliczności wskazanych w art. 21 ust. 7 ww. ustawy nie ma znaczenia dla uznania, czy oraz w jakiej części odsetki mogą zostać objęte zwolnieniem;

3. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 22 ust. 4-4d i 6 w zw. z art. 26 ust. 2g i 2h, art. 26b ust. 1 i art. 28b ust. 2 pkt 1 ustawy o CIT i w konsekwencji przyjęcie, że w celu skorzystania z prawa do zwolnienia dywidendy z podatku u źródła należy weryfikować, czy udziałowiec jest rzeczywistym właścicielem wypłaconej mu dywidendy;

4. przepisów postępowania, tj. art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, która przybrała cechy oceny dowolnej i w sposób oczywisty sprzecznej ze zgromadzonym materiałem dowodowym, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie że uzyskującym przychód z tytułu dywidendy nie jest spółka, tylko zarządzany przez nią fundusz oraz, że faktycznym właścicielem udziałów w płatniku jest fundusz zarządzany przez spółkę i że wskutek tego nie zostały spełnione warunki określone w art. 22 ust. 4 pkt 2, pkt 3, ust. 4a oraz ust. 4d ustawy o CIT.

Powołując się na powyższe naruszenia, skarżąca wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej odmowy wydania opinii o zwolnieniu w całości oraz zobowiązanie Naczelnika US do wydania opinii o stosowaniu przez płatnika zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych od dywidend oraz odsetek wypłacanych na podstawie umowy pożyczki zawartej przez spółkę z płatnikiem,

2. zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym w szczególności kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę, Naczelnik US wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zaprezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest odmowa wydania spółce opinii o stosowaniu zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego, uregulowana w art. 26b ustawy o CIT. Zgodnie z art. 26b ust. 4 tej ustawy, na odmowę wydania opinii o stosowaniu zwolnienia przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. O prawie tym organ podatkowy informuje wnioskodawcę w pouczeniu odmowy wydania opinii o stosowaniu zwolnienia.

Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy tego, czy spółka spełnia warunki określone w art. 22 ust. 4-6 ustawy o CIT oraz czy jest rzeczywistym właścicielem dywidend i odsetek od udzielonej pożyczki.

Spółka podała, że spełnia warunek bycia rzeczywistym właścicielem należności w rozumieniu art. 4a pkt 29 ww. ustawy. Spółka i fundusz inwestycyjny, którym spółka zarządza i który reprezentuje, są traktowani jako jeden zbiorowy podatnik (instytucja wspólnego inwestowania). Podejście to wynika ze szczególnego węzła prawnego łączącego spółki zarządzające i zarządzane przez nie fundusze. Z przepisów prawa niemieckiego wynika bowiem, że spółka i fundusz łącznie tworzą instytucję wspólnego inwestowania i funkcjonowanie odrębne tych podmiotów jako instytucji inwestowania nie byłoby możliwe. Dodatkowo spółka na podstawie niemieckich przepisów prawa inwestycyjnego reprezentuje i zarządza funduszem, stanowiącym wyodrębniony majątek, którego formalnoprawnym właścicielem - z uwagi na specyficzną konstrukcję prawną funduszu oraz obowiązujące uwarunkowania polskiego systemu prawnego - jest w Polsce spółka. Skarżąca wskazała, że jest uznawana za niemieckiego rezydenta podlegającego opodatkowaniu w Niemczech od całości swoich dochodów, za takiego rezydenta uznawany jest także fundusz. Jednocześnie z uwagi na brak możliwości funkcjonowania funduszu samodzielnie oraz wobec nierozłącznego charakteru funduszu i spółki, za beneficjenta wszelkich świadczeń otrzymywanych na rzecz funduszu uznać należy spółkę (w zakresie, w jakim reprezentuje ona fundusz). Skarżąca jako spółka zarządzająca podejmuje decyzje o sposobie inwestowania środków przypisanych do funduszu i ponosi ryzyko ekonomiczne z uwagi na fakt, iż jej wynagrodzenie uzależnione jest od wartości aktywów funduszu. Ponadto, zdaniem spółki, nie spełnia ona definicji pośrednika, przedstawiciela, powiernika lub innego podmiotu zobowiązanego prawnie lub faktycznie do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi. Spółka argumentowała, że prowadzi rzeczywistą działalność w kraju siedziby. Działalność spółki polega na reprezentowaniu funduszy inwestycyjnych, prowadzeniu w imieniu funduszy działalności inwestycyjnej w projekty nieruchomościowe, lokowaniu kapitału funduszy głównie na rynku nieruchomości. Działalność inwestycyjna oraz zarządzanie nabytymi nieruchomościami jest realizowane w sposób bezpośredni lub poprzez utworzone spółki celowe. Spółka może działać, m.in., jako inwestor, sprzedający, deweloper, wynajmujący i dostawca usług dla posiadanych przez siebie nieruchomości, może także udzielać spółkom zależnym pożyczek. Skarżąca zaznaczyła, że skorzystanie ze zwolnienia z podatku u źródła określonego w art. 21 ust. 3 oraz art. 22 ust. 4 ustawy o CIT nie jest sprzeczne z przedmiotem lub celem tych przepisów, skorzystanie ze zwolnienia i korzyści podatkowych nie jest głównym lub jednym z głównych celów dokonania transakcji, a jednocześnie sposób działania nie był sztuczny. Spółka podała też, że prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby dla celów podatkowych. Do złożonego wniosku WH-WOZ spółka załączyła dokumenty mające potwierdzić spełnienie przez nią warunków zastosowania zwolnienia w stosunku do dywidend oraz odsetek wypłacanych na jej rzecz. Dodatkowo, odpowiadając na wezwania Naczelnika US, spółka przedstawiała dodatkowe dowody i wyjaśnienia. Do materiału dowodowego włączono też informacje uzyskane na wniosek Naczelnika US od niemieckiej administracji podatkowej dotyczące spółki oraz zarządzanego przez nią funduszu.

Organ podatkowy natomiast, przeciwnie do skarżącej uznał, że nie spełnia ona przesłanek do zastosowania zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych w odniesieniu do dywidend i odsetek wypłacanych na rzecz spółki. W ocenie organu, w sprawie nie jest spełniony warunek określony w art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT, zgodnie z którym do skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania dywidendy z podatku u źródła, konieczne jest by uzyskującym przychód z tytułu dywidend była spółka. Zdaniem organu za ostatecznego beneficjenta przychodów z tytułu dywidendy należy uznać fundusz. Analogicznie w zakresie odsetek, Naczelnik US uznał, że uzyskującym przychód z tytułu odsetek jest fundusz. Odsetki od pożyczki zostały uwzględnione w sprawozdaniu finansowym funduszu, a niemiecka administracja podatkowa potwierdziła, że ostatecznym beneficjentem odsetek wypłacanych przez płatnika jest fundusz, nie zaś spółka, wskazując, że płatności z tytułu odsetek należą do wpływów/dochodów funduszu. Naczelnik US dostrzegł, że na gruncie przepisów prawa niemieckiego fundusz i spółka łącznie tworzą instytucję wspólnego inwestowania Jednak uznał, że to fundusz winien ubiegać się o wydanie opinii w sprawie ewentualnego zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych, gdyż to on jest beneficjentem odsetek. Zdaniem organu faktycznym właścicielem udziałów w płatniku jest fundusz zarządzany przez spółkę, tym samym nie zostały spełnione wymogi określone w art. 21 ust 3 pkt 3, ust 3b oraz ust 4 ustawy o CIT. Według organu, spółkę i fundusz charakteryzuje wyodrębnienie organizacyjne i finansowe. Spółka i fundusz funkcjonują w konstrukcji, w której fundusz stanowi wyodrębnioną masę majątkową, którą na rachunek funduszu, zarządza spółka. Aktywa funduszu pozostają formalnie własnością spółki, lecz są one utrzymywane całkowicie oddzielnie i zarządzane na rachunek funduszu. Występując jako udziałowiec płatnika, spółka działa we własnym imieniu, lecz na rachunek funduszu. W konsekwencji, również przychody osiągane z polskiej spółki z o.o. stanowią faktycznie przychody funduszu, a nie spółki. Spółka nie ujawnia w swoich sprawozdaniach finansowych aktywów funduszu, jak również przychodów uzyskanych i kosztów poniesionych w związku z inwestycjami dokonanymi na rzecz funduszu.

Uwzględniając powyższe, Naczelnik US stwierdził, że w niniejszej sprawie występują negatywne przesłanki do wydania opinii o stosowaniu zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych w odniesieniu do dywidend oraz odsetek od pożyczek wypłacanych na rzecz spółki, o których mowa w art. 26b ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o CIT.

Sąd w przedmiotowym sporze przyznał rację skarżącej, podzielając w całości prezentowane przez nią w sprawie stanowisko i argumentację.

Przede wszystkim należy wskazać, że w niniejszej sprawie z wnioskiem o wydanie opinii o stosowaniu zwolnienia wystąpiła spółka U. GmbH jako podatnik, który, według wniosku, będzie partycypował za pośrednictwem dywidendy w zysku wypracowanym przez spółkę zależną - płatnika, tj. S. sp. z o.o. z siedzibą w Polsce, a także będzie uzyskiwał od ww. płatnika odsetki od pożyczki. Zarówno dywidendy, jak i odsetki, które będzie otrzymywała skarżąca, podlegają opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób prawnych, co wynika odpowiednio z art. 21 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 1 ustawy o CIT.

Zakreślając ramy rozważań prawnych wskazać należy, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o CIT podatnicy, jeżeli nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów, które osiągają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 22 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że - co do zasady - podatek dochodowy od określonych w art. 7b ust. 1 pkt 1 przychodów z dywidend oraz innych przychodów (dochodów) z tytułu udziału w zyskach osób prawnych mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustala się w wysokości 19% uzyskanego przychodu (dochodu). Zgodnie z art. 22a ww. ustawy, przepisy art. 20-22 stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska. Kluczową jednak rolę w rozstrzygnięciu sporu pełnią regulacje umowy międzynarodowej o unikaniu podwójnego opodatkowania, w tym przypadku umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec z 14 maja 2003 r. Przepisy poszczególnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania zawierają rozwiązania szczególne wobec przepisów ustaw podatkowych i na podstawie art. 91 Konstytucji RP mają pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Zgodnie bowiem z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Z art. 91 wynika natomiast, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Z obowiązywaniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania wiążą się dla podatników korzyści, takie jak m.in. redukcja stawki podatku u źródła. Jednak z przywilejów wynikających z umowy mogą korzystać wyłącznie podmioty uprawnione. Stosownie do art. 26 ust. 1 ww. ustawy, osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne będące przedsiębiorcami, które dokonują wypłat należności z tytułów wymienionych w art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym obowiązującym u wypłacającego te należności łącznie kwoty 2.000.000 zł na rzecz tego samego podatnika, są obowiązane jako płatnicy pobierać, z zastrzeżeniem ust. 2, 2b i 2d, w dniu dokonania wypłaty zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat, z uwzględnieniem odliczeń przewidzianych w art. 22 ust. 1a-1e. Zastosowanie stawki podatku wynikającej z właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania albo niepobranie podatku zgodnie z taką umową jest możliwe pod warunkiem udokumentowania siedziby podatnika dla celów podatkowych uzyskanym od podatnika certyfikatem rezydencji. Przy weryfikacji warunków zastosowania stawki podatku innej niż określona w art. 21 ust. 1 lub art. 22 ust. 1, zwolnienia lub warunków niepobrania podatku, wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, płatnik jest obowiązany do dochowania należytej staranności. Przy ocenie dochowania należytej staranności uwzględnia się charakter oraz skalę działalności prowadzonej przez płatnika. Z kolei art. 26 ust. 2e ww. ustawy stanowi, że jeżeli łączna kwota należności wypłacanych z tytułów wymienionych w art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1, osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne będące przedsiębiorcami są obowiązane jako płatnicy pobrać, z zastrzeżeniem ust. 2g, w dniu dokonania wypłaty zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat według stawki podatku określonej w art. 21 ust. 1 lub art. 22 ust. 1 od nadwyżki ponad kwotę, o której mowa w ust. 1:

1) z uwzględnieniem odliczeń przewidzianych w art. 22 ust. 1a-1e;

2) bez możliwości niepobrania podatku na podstawie właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, a także bez uwzględniania zwolnień lub stawek wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Natomiast zgodnie z art. 26 ust. 2g tej ustawy, w przypadku należności, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 1 lub art. 22 ust. 1, wypłacanych na rzecz spółki, o której mowa odpowiednio w art. 21 ust. 3 pkt 2 lub art. 22 ust. 4 pkt 2, albo zagranicznego zakładu takiej spółki, jeżeli łączna kwota należności z tytułów wymienionych w art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1, wypłacona temu podatnikowi w obowiązującym u płatnika roku podatkowym przekracza kwotę 2.000.000 zł osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej dokonujące wypłat tych należności mogą zastosować zwolnienie, o którym mowa w art. 21 ust. 3 lub art. 22 ust. 4, na podstawie obowiązującej opinii o stosowaniu zwolnienia, o której mowa w art. 26b.

Stosownie do art. 26b ust. 1 ustawy o CIT, organ podatkowy na wniosek złożony przez podmiot, o którym mowa w art. 28b ust. 2, wydaje. pod warunkiem wykazania przez wnioskodawcę spełnienia przez podatnika warunków określonych w art. 21 ust. 3-9 lub art. 22 ust. 4-6, opinię o stosowaniu przez płatnika zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od wypłacanych na rzecz tego podatnika należności, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 1 lub art. 22 ust. 1 (opinia o stosowaniu zwolnienia).

W myśl art. 26b ust. 3 tej ustawy, odmawia się wydania opinii o stosowaniu zwolnienia w przypadku: niespełnienia przez podatnika warunków określonych w art. 21 ust. 3-9 lub art. 22 ust. 4- 6; istnienia uzasadnionych wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym dołączonej do wniosku dokumentacji lub oświadczenia podatnika, że jest rzeczywistym właścicielem należności; istnienia uzasadnionego przypuszczenia wydania decyzji z zastosowaniem art. 119a Ordynacji podatkowej, środków ograniczających umowne korzyści lub art. 22c, przy czym w przypadku uzasadnionego przypuszczenia wydania decyzji z zastosowaniem art. 119a Ordynacji podatkowej lub środków ograniczających umowne korzyści przepis art. 14b § 5c tej ustawy stosuje się odpowiednio; istnienia uzasadnionego przypuszczenia, że podatnik, o którym mowa w art. 3 ust. 2, nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej w kraju siedziby tego podatnika dla celów podatkowych, przy czym przepis art. 24a ust. 18 stosuje się odpowiednio.

Zgodnie z art. 26b ust. 9 ww. ustawy, w zakresie nieuregulowanym w ust. 1-8 stosuje się odpowiednio przepisy art. 28b ust. 2, 3, 5-8 i 11 oraz przepisy art. 120, art. 121 § 1, art. 125, art. 126, art. 129, art. 130. art. 135, art. 140, art. 143, art. 165 § 3b, art. 165a, art. 168, art. 169 § 1-2, art. 170, art. 171, art. 208, art. 213 w zakresie uzupełniania lub sprostowania pouczenia co do prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego, art. 214, art. 215 oraz działu IV rozdziałów 3a. 5, 6, 7, 10, 11, 14, 16 i 23 Ordynacji podatkowej.

Przepis art. 28b ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy stanowi, że wniosek o zwrot podatku (w tym przypadku odpowiednio: wniosek o wydanie opinii o stosowaniu zwolnienia) może złożyć podatnik, w tym podatnik, o którym mowa w art. 3 ust. 2, który w związku z uzyskaniem należności, od której został pobrany podatek, osiąga przychód podlegający opodatkowaniu zgodnie z przepisami niniejszej ustawy. Natomiast zgodnie z art. 22 ust. 4 ww. ustawy, zwalnia się od podatku dochodowego przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. a, f oraz j, z wyjątkiem dochodów uzyskiwanych przez komplementariusza z tytułu udziału w zyskach spółki, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki: wypłacającym dywidendę oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych jest spółka mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; uzyskującym dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w pkt 1, jest spółka podlegająca w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania; spółka, o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż 10 % udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1; spółka, o której mowa w pkt 2, nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania.

Stosownie do art. 22 ust. 4a ww. ustawy, zwolnienie, o którym mowa w ust. 4, ma zastosowanie w przypadku, kiedy spółka uzyskująca dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej posiada udziały (akcje) w spółce wypłacającej te należności w wysokości, o której mowa w ust. 4 pkt 3. nieprzerwanie przez okres dwóch lat.

Z kolei art. 22 ust. 4b ustawy o CIT stanowi, iż zwolnienie to ma również zastosowanie w przypadku, gdy okres dwóch lat nieprzerwanego posiadania udziałów (akcji), w wysokości określonej w ust. 4 pkt 3, przez spółkę uzyskującą dochody (przychody) z tytułu udziału w zysku osoby prawnej mającej siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, upływa po dniu uzyskania tych dochodów (przychodów). W przypadku niedotrzymania warunku posiadania udziałów (akcji), w wysokości określonej w ust. 4 pkt 3, nieprzerwanie przez okres dwóch lat spółka, o której mowa w ust. 4 pkt 2, jest obowiązana do zapłaty podatku, wraz z odsetkami za zwłokę, od dochodów (przychodów) określonych w ust. 1 w wysokości 19% dochodów (przychodów) do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym utraciła prawo do zwolnienia. Odsetki nalicza się od następnego dnia po dniu, w którym po raz pierwszy skorzystała ze zwolnienia.

Zgodnie zaś z art. 22 ust. 4d ww. ustawy, zwolnienie, o którym mowa w ust. 4, stosuje się: jeżeli posiadanie udziałów (akcji), o których mowa w ust. 4 pkt 3, wynika z tytułu własności; w odniesieniu do dochodów uzyskanych z udziałów (akcji) posiadanych na podstawie tytułu: własności, innego niż własność, pod warunkiem, że te dochody (przychody) korzystałyby ze zwolnienia, gdyby posiadanie tych udziałów (akcji) nie zostało przeniesione.

Natomiast stosownie do art. 22 ust. 6 ustawy o CIT, przepisy ust. 4-4d stosuje się odpowiednio również do podmiotów wymienionych w załączniku nr 4 do ustawy. Przepis art. 22c ust. 1 ww. ustawy stanowi, że przepisów art. 20 ust. 3. art. 21 ust. 3 oraz art. 22 ust. 4 nie stosuje się, jeżeli skorzystanie ze zwolnienia określonego w tych przepisach było: sprzeczne w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem tych przepisów; głównym lub jednym z głównych celów dokonania transakcji lub innej czynności albo wielu transakcji lub innych czynności, a sposób działania był sztuczny.

Odnośnie natomiast do kwestii związanej z wypłatą odsetek należy także przytoczyć treść art. 21 ust. 3 ustawy o CIT, zgodnie z którym zwalnia się od podatku dochodowego przychody, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:

1) wypłacającym należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest:

a) spółka będąca podatnikiem podatku dochodowego mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Polski albo

b) położony na terytorium Polski zagraniczny zakład spółki podlegającej w państwie członkowskim Unii Europejskiej opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania, jeżeli wypłacane przez ten zagraniczny zakład należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów przy określaniu dochodów podlegających opodatkowaniu w Rzeczypospolitej Polskiej;

2) uzyskującym przychody, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest spółka podlegająca w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania;

3) spółka:

a) o której mowa w pkt 1, posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 2 lub

b) o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1;

4) rzeczywistym właścicielem należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest:

a) spółka, o której mowa w pkt 2, albo

b) zagraniczny zakład spółki, o której mowa w pkt 2, jeżeli dochód osiągnięty w następstwie uzyskania tych należności podlega opodatkowaniu w tym państwie członkowskim Unii Europejskiej, w którym ten zagraniczny zakład jest położony.

Natomiast zgodnie z art. 21 ust. 3a ustawy o CIT, warunek posiadania udziałów (akcji), o którym mowa w ust. 3 pkt 3, uważa się także za spełniony, jeżeli zarówno w kapitale spółki, o której mowa w ust. 3 pkt 1, jak i w kapitale spółki, o której mowa w ust. 3 pkt 2, inna spółka podlegająca w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania, posiada bezpośrednio - nie mniej niż 25% udziałów (akcji). Przepisy ust. 4 i 5 stosuje się odpowiednio. Z kolei na podstawie art. 21 ust. 3b ustawy zwolnienie, o którym mowa w ust. 3, stosuje się, jeżeli posiadanie udziałów (akcji), o którym mowa w ust. 3 pkt 3 oraz ust. 3a, wynika z tytułu własności, zaś art. 21 ust. 3c ustawy stanowi, że zwolnienie, o którym mowa w ust. 3, stosuje się, jeżeli spółka, o której mowa w ust. 3 pkt 2, nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy o CIT, przepis ust. 3 ma zastosowanie w przypadku, kiedy spółki, o których mowa w ust. 3 pkt 3, posiadają udziały (akcje) w wysokości, o której mowa w ust. 3 pkt 3, nieprzerwanie przez okres dwóch lat.

Z kolei 21 ust. 7 ww. ustawy stanowi, że jeżeli w wyniku powiązań w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 5 między podmiotem wypłacającym i uzyskującym należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, zostaną ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 3, w wyniku czego kwota wypłaconych należności jest wyższa od tej, jakiej należałoby oczekiwać, gdyby powiązania te nie istniały', zwolnienie, o którym mowa w ust. 3, stosuje się tylko do kwoty należności określonej bez uwzględniania warunków wynikających z tych powiązań. Przepis art. 11d stosuje się odpowiednio.

Stosownie do 21 ust. 8 ustawy przepisy ust. 3-7 stosuje się odpowiednio do podmiotów wymienionych w załączniku nr 5 do ustawy, natomiast art. 21 ust. 9 stanowi, że zwolnienia, o którym mowa w ust. 3, nie stosuje się jeżeli wypłacającym należności jest spółka, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1.

Z uzasadnienia odmowy wydania opinii wynika, że spółka nie spełnia wskazanych w art. 22 ust. 4 pkt 2 i 3, ust. 4a i 4d ustawy o CIT, warunków do zastosowania zwolnienia z opodatkowania dywidendy wypłaconej przez płatnika, z uwagi na to, że spółka nie jest rzeczywistym beneficjentem dywidendy i odsetek. Jednakże jak słusznie zaakcentowała skarżąca, ustawa o CIT nie uzależnia możliwości zastosowania zwolnienia ze zryczałtowanego podatku wypłaconej dywidendy i odsetek od warunku aby spółka była jej rzeczywistym beneficjentem. Jedyne warunki konieczne do zastosowania zwolnienia dywidendy z podatku u źródła wynikają z art. 22 ust. 4-4d i 6 ustawy o CIT, a w tym katalogu brak jest warunku, by odbiorca dywidendy i beneficjent odsetek był jej rzeczywistym właścicielem. Zatem, jeżeli podatnik dopełnił wymagań tam zawartych, to nie jest zobligowany do wypełnienia żadnych innych przesłanek. Z art. 26b ust. 1 w zw. z art. 28b ust. 2 pkt 1 ustawy o CIT, które określają komu przysługuje prawo do złożenia wniosku o wydanie opinii o zwolnieniu, także nie wynika, że w przypadku dywidendy i odsetek odbiorca powinien być jej rzeczywistym właścicielem. Tak samo, art. 26 ust. 2g i 2h ustawy o CIT, odwołują się do warunków opisanych w 22 ust. 4-4d i 6 ww. ustawy, wśród których nie ma wymogu by odbiorca płatności z tytułu dywidendy oraz odsetek był jej rzeczywistym właścicielem. Podsumowując, przepisy, które dotyczą wydania opinii o zwolnieniu, odnoszą się jedynie do warunków wskazanych w art. 22 ust. 4-4d i 6 ustawy o CIT, wśród których brak jest wymogu by odbiorca dywidendy i odsetek był jej rzeczywistym właścicielem.

W celu ustalenia kto powinien być uznany za podmiot faktycznie uzyskujący przychód z tytułu odsetek i rzeczywistego właściciela płatności odsetkowych istotne jest prawidłowe ustalenie relacji pomiędzy spółką a funduszem, czego organ w niniejszej sprawie nie uczynił. Z uzasadnienia odmowy wydania opinii wynikał, że Naczelnik US nie kwestionował, że skarżąca zarządza majątkiem funduszu, utworzonego oraz funkcjonującego według norm prawa niemieckiego ani tego, że spółka i fundusz tworzą instytucję wspólnego inwestowania. Rzecz w tym jednak, że Naczelnik US nie uwzględnił w tym zakresie specyfiki organizacyjnoprawnej spółki, działającej jako spółka zarządzająca funduszem jako wyodrębnionym zespołem aktywów.

Wskazać należy, że fundusz wraz ze spółką stanowią instytucję wspólnego inwestowania, która funkcjonuje jako połączenie osoby prawnej (spółki zarządzającej) i funduszu, będącego wyodrębnioną masą majątkową, nie będącego osobą prawną, ani nawet jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej. Na podstawie prawa niemieckiego, spółka i fundusz stanowią instytucję inwestującą środki powierzone przez inne podmioty. Z regulacji prawa niemieckiego wynika, że spółka i fundusz łącznie tworzą instytucję wspólnego inwestowania i funkcjonowanie odrębne tych podmiotów jako instytucji inwestowania, w świetle prawa niemieckiego, nie byłoby możliwe. W ramach swojej działalności, spółka zarządza funduszem stanowiącym wyodrębniony majątek (a nie podmiot prawa), którego formalnoprawnym właścicielem, z uwagi na specyficzną konstrukcję prawną funduszy oraz obowiązujące uwarunkowania polskiego systemu prawnego, jest w Polsce skarżąca spółka. Wyrazem szczególnego węzła prawnego, jaki łączy spółkę i zarządzany przez nią fundusz jest fakt, że udziały w płatniku zostały nabyte przez spółkę we własnym imieniu, ale na rzecz funduszu. Zgodzić się należy ze skarżącą, że fundusz niemiecki - z polskiej perspektywy podatkowej - należy postrzegać jako łączną strukturę nieposiadającego osobowości prawnej (ani struktury organizacyjnej) funduszu i spółki zarządzającej tym funduszem (która to spółka posiada struktury organizacyjne, zaplecze personalne, osobowość prawną, zdolność do czynności prawnych), które łącznie tworzą instytucję wspólnego inwestowania. Spółka na podstawie niemieckich przepisów prawa inwestycyjnego reprezentuje bowiem i zarządza funduszem, jest też formalnoprawnym właścicielem aktywów funduszu z uwagi na jego specyficzną konstrukcję prawną oraz brak analogicznych przepisów w polskim prawodawstwie, które korespondowałyby z rozwiązaniami niemieckimi. Zgodnie z przepisami prawa niemieckiego, wszelkie czynności zarządcze w imieniu funduszu wykonuje spółka, która podejmuje kluczowe decyzje w zakresie realizowanych inwestycji, decyduje o ponoszeniu wydatków. Spółka prowadzi rzeczywistą działalności gospodarczą w kraju siedziby, polegającą na zarządzaniu aktywami funduszu i posiada do tego adekwatne zasoby kadrowe, lokalowe oraz wyposażenie do prowadzenia działalności inwestycyjnej (zatrudnia pracowników, przy pomocy których realizuje działalność inwestycyjną, posiada biuro z niezbędnym wyposażeniem). W związku z brakiem osobowości prawnej funduszu, właścicielem 100% udziałów w płatniku jest spółka. Spółka dysponuje środkami przypisanymi do funduszu i ona decyduje o sposobie ich inwestowania. Ze specyfiki funduszy niemieckich wynika, że fundusz jako oddzielny podmiot nie byłby w stanie funkcjonować samodzielnie, dlatego wszelkie czynności zarządcze wykonuje w jego imieniu spółka zarządzająca. Zarządzanie funduszem przez spółkę oznacza, że spółka jest w rzeczywistości odpowiedzialna za dysponowanie posiadanymi przez fundusz środkami finansowymi. Spółka łącznie z funduszem ponosi ryzyko ekonomiczne związane ze stratą lub utratą odsetek.

W świetle powyższych rozwiązań prawnych nie ma decydującego w sprawie znaczenia to, czy odsetki wpłynęły na konto spółki czy funduszu, podobnie jak nie ma decydującego znaczenia to, że udziały w polskiej spółce zostały nabyte z udziałów funduszu (a te okoliczności organ w sprawie obrał za swój główny argument). Spółka wraz z wyjaśnieniami przesłała potwierdzenie przelewu wraz z opisem poszczególnych pozycji. Spółka podejmuje finalne decyzje o dalszym przeznaczeniu otrzymanych odsetek (np. inwestując je w zakup nieruchomości).

Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem Naczelnika US, że to fundusz jest faktycznym właścicielem udziałów w płatniku. Należy uznać bowiem, że to spółka posiada 100% udziałów w płatniku, a posiadanie to wynika z tytułu własności. Z umowy nabycia udziałów oraz z informacji zawartej w pełnym odpisie z KRS wynika jednoznacznie, że to spółka jest formalnoprawnym właścicielem udziałów w płatniku. Spółce przysługuje także szereg uprawnień dotyczących udziałów, przysługujących jej na mocy praw rzeczowych zgodnie z przepisami prawa cywilnego. Spółka może dysonować udziałami i decydować o ich zbyciu. Posiada także prawo do decydowania o przeznaczeniu pożytków osiągniętych z udziałów. Okres posiadania przez spółkę udziałów w płatniku przekracza 2 lata. Te okoliczności w sprawie były zresztą bezsporne. W związku z tym należy uznać za spełniony warunek wynikający z art. 21 ust. 3 pkt 3 ustawy o CIT (spółka posiada bezpośrednio więcej niż 25%udziałów), z art. 21 ust 3b ustawy (posiadanie udziałów wynika z tytułu własności) oraz z art. 21 ust. 4 ustawy o CIT (posiadanie udziałów nieprzerwanie przez okres 2 lat).

Z uwagi na to, że fundusz nie może funkcjonować w sposób samodzielny, gdyż jest on konstrukcją prawną nierozłącznie związaną ze spółką, to za podmiot uzyskujący przychód w odniesieniu do odsetek od pożyczki należy uznać spółkę, w zakresie, w jakim działa na rzecz i na rachunek funduszu. Przyjęcie koncepcji, że za zobowiązaną do opodatkowania dochodów powiększających aktywa konstytuujące fundusz należy uznać spółkę, w zakresie w jakim działa na rzecz funduszu, najlepiej godzi specyfikę niemieckich funduszy z polskim prawem podatkowym (w tym zasadą powszechności opodatkowania). Koncepcja ta pozwala na pogodzenie zasady powszechności opodatkowania z sytuacją, w której funduszu nie można uznać za podatnika z ustawy o CIT. Inna ocena naruszałaby art. 1 - 1a ustawy o CIT. Podsumowując, w wyniku niemożności funkcjonowania funduszu samodzielnie oraz nierozłącznego charakteru funduszu i spółki, za rzeczywistego właściciela wszelkich świadczeń (dywidendy i odsetek) należy spółkę, która spełnia wszystkie warunki do uznania jej za rzeczywistego właściciela tychże należności, wypłacanych jej przez płatnika. Uprawnione więc jest twierdzenie, że spółka jest podmiotem faktycznie uzyskującym odsetki oraz jest ich rzeczywistym właścicielem oraz rzeczywistych właścicielem wypłacanej dywidendy. Biorąc pod uwagę powyższe, istniejące u Naczelnika US wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym dołączonej do wniosku dokumentacji i oświadczenia spółki, że jest ona rzeczywistym właścicielem ww. należności, nie mają podstaw w ustaleniach poczynionych w sprawie.

W ocenie sądu, stanowisko Naczelnika US jest efektem przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów, która przybrała cechy oceny dowolnej i w sposób oczywisty sprzecznej ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Tym samym za zasadne sąd uznał zarzuty skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, która przybrała cechy oceny dowolnej i w sposób oczywisty sprzecznej ze zgromadzonym materiałem dowodowym, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie że spółka nie jest rzeczywistym właścicielem wypłaconych jej przez płatnika odsetek, i że wskutek tego nie zostały spełnione warunki, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 2 w związku z ust. 8 oraz art. 21 ust. 3 pkt 3, ust. 3b oraz ust. 4 ustawy o CIT, oraz naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 121 i art. 125 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 21 ust. 3 pkt 7 ustawy o CIT, poprzez stwierdzenie, że z uwagi na fakt, iż w ocenie Naczelnika US nie zostały spełnione wszystkie warunki określone w art. 21 ust. 3 ww. ustawy, analizowanie sprawy pod kątem występowania okoliczności wskazanych w art. 21 ust. 7 ustawy o CIT nie ma znaczenia dla uznania czy oraz w jakiej części odsetki mogą zostać objęte zwolnieniem.

Odnosząc się natomiast do kwestii związanej z wypłacanymi dywidendami wskazać także należy, że obowiązek badania czy otrzymujący dywidendę jest jej rzeczywistym właścicielem jest sprzeczny z konstrukcją dywidendy. Trudno sobie wyobrazić sytuację, w której podmiot otrzymujący dywidendę nie jest jej właścicielem. Podmiot otrzymuje dywidendę z tego tytułu, że jest udziałowcem w spółce. W przedmiotowej sprawie posiadanie przez spółkę udziałów w płatniku wynika z tytułu własności. Spółka jest prawnym właścicielem udziałów oraz figuruje w KRS jako 100% udziałowiec płatnika. Naczelnik US rozpatrując wniosek o wydanie opinii powinien zweryfikować okoliczności, które zwalniają dywidendę z opodatkowania, nie ma natomiast obowiązku ani prawa badania warunków, które nie wynikają z przepisów. Biorąc pod uwagę powyższe, rozpatrując wniosek o wydanie opinii w zakresie wypłat dywidendy Naczelnik US powinien zweryfikować jedynie warunki z art. 22 ust. 4-4d i 6 ustawy o CIT. Tym samym, w ocenie sądu organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. art. 22 ust. 4-4d i 6 w zw. z art. 26 ust. 2g i 2h oraz art. 26b ust. 1 w zw. z art. 28b ust. 2 pkt 1 ustawy o CIT, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że w celu skorzystania z prawa do zwolnienia dywidendy z podatku u źródła, należy weryfikować, czy udziałowiec jest rzeczywistym właścicielem wypłaconej mu dywidendy, co doprowadziło do odmowy wydania opinii w zakresie zwolnienia dywidendy z podatku u źródła. Powyższego nie zmienia brzmienie art. 26b ust. 3 pkt 2 ustawy o CIT, stosownie do którego odmawia się wydania opinii o stosowaniu zwolnienia w przypadku istnienia uzasadnionych wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym dołączonej do wniosku dokumentacji lub oświadczenia podatnika, że jest rzeczywistym właścicielem należności. Przepis art. 26b ust. 3 pkt 2 ustawy o CIT jest przepisem proceduralnym. Nie kreuje on obowiązku przygotowania przez odbiorcę dywidendy oświadczenia, że jest rzeczywistym właścicielem należności. Przepis ten jedynie określa, że w przypadku gdyby takie oświadczenie było wymagane, to należy zweryfikować czy jego zgodność ze stanem rzeczywistym nie budzi wątpliwości. Naczelnik US nie uwzględnił w przedmiotowej sprawie specyfiki organizacyjnoprawnej spółki działającej jako spółka zarządzająca funduszem jako wyodrębnionym zespołem aktywów. Wydaje się jednakże niesporne, że organ był świadomy w sprawie, że fundusze niemieckie w formie wyodrębnionego majątku wraz ze spółkami zarządzającymi traktowane są jako jeden podatnik posiadający osobowość prawną, co wynika ze szczególnego węzła prawnego łączącego fundusze oraz spółki nimi zarządzające. Instytucja wspólnego inwestowania może funkcjonować jako połączenie osoby prawnej (spółki zarządzającej) i funduszu, będącego wyodrębnioną masą majątkową, nie będącego osobą prawną, ani nawet jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej. Na podstawie prawa niemieckiego, spółka i fundusz stanowią instytucję inwestującą środki powierzone przez inne podmioty. Z regulacji tych wynika, że spółka i fundusz łącznie tworzą instytucję wspólnego inwestowania i funkcjonowanie odrębne tych podmiotów jako instytucji inwestowania w świetle prawa niemieckiego, nie byłoby możliwe. W ramach swojej działalności spółka zarządza funduszem stanowiącym wyodrębniony majątek, którego formalnoprawnym właścicielem, z uwagi na specyficzną konstrukcję prawną funduszu oraz obowiązujące uwarunkowania polskiego systemu prawnego, jest w Polsce spółka. Wyrazem szczególnego węzła prawnego, jaki łączy spółkę i zarządzany przez nią fundusz jest to, że udziały w płatniku zostały nabyte przez spółkę we własnym imieniu, ale na rzecz funduszu. Fundusz niemiecki, z polskiej perspektywy podatkowej, należy postrzegać jako łączną strukturę nieposiadającego osobowości prawnej (ani struktury organizacyjnej) funduszu i spółki zarządzającej tym funduszem (posiadającej struktury organizacyjne, zaplecze personalne, osobowość prawną, zdolność do czynności prawnych), które łącznie tworzą instytucję wspólnego inwestowania. Spółka, jak już wykazano powyżej, na podstawie niemieckich przepisów prawa inwestycyjnego reprezentuje bowiem i zarządza funduszem, jest też formalnoprawnym właścicielem aktywów funduszu z uwagi na jego specyficzną konstrukcję prawną oraz brak analogicznych przepisów w polskim prawodawstwie które korespondowałyby z rozwiązaniami niemieckimi. Spółka ma siedzibę oraz zarząd na terenie Niemiec. Na podkreślenie zasługuje także to, że skarżąca działa w formie spółki kapitałowej (niemieckie GmbH jest odpowiednikiem polskiej sp. z o.o.), podlegającej w Niemczech opodatkowaniu podatkiem CIT od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania (niemiecka rezydencja podatkowa). Analogicznie, fundusz posiada siedzibę w Niemczech, dlatego też jest uznawany za niemieckiego rezydenta podatkowego podlegającego opodatkowaniu od całości swoich dochodów (nieograniczony obowiązek podatkowy), bez względu na miejsce ich osiągania. Fundusz należy postrzegać jako wyodrębniony zbiór aktywów zarządzanych przez spółkę. Nie może on funkcjonować w sposób samodzielny i niezależnie od spółki, ponieważ jest on konstrukcją prawną nierozłącznie związaną ze spółką jako spółką zarządzającą. Powtórzyć należy, że fundusz nie posiada osobowości prawnej, zdolności prawnej, zdolności do czynności prawnych, struktury organizacyjnej (organów decyzyjnych), nie zatrudnia także pracowników. Fundusz nie posiada zatem wyodrębnienia organizacyjnego, które pozwalałoby mu na prowadzenie działalność inwestycyjnej. Zgodnie z przepisami prawa niemieckiego, wszelkie czynności zarządcze w imieniu funduszu wykonuje spółka, która podejmuje kluczowe decyzje w zakresie realizowanych inwestycji, decyduje o ponoszeniu wydatków. Spółka prowadzi rzeczywistą działalności gospodarczą w kraju siedziby polegającą na zarządzaniu aktywami funduszu i posiada do tego adekwatne zasoby kadrowe, lokalowe oraz wyposażenie do prowadzenia działalności inwestycyjnej (zatrudnia pracowników, przy pomocy których realizuje działalność inwestycyjną, posiada biuro z niezbędnym wyposażeniem).

Podkreślić należy, że powyższe okoliczności prawne zostały także potwierdzone przez niemiecką administrację podatkową, która potwierdziła, w szczególności, że fundusz nie ma osobowości prawnej i to spółka jest tym podmiotem, który zarządza jego kapitałem (odpowiedź na wniosek o wyminę informacji k.307v akt administracyjnych sprawy).

W związku z brakiem osobowości prawnej funduszu, właścicielem 100% udziałów w płatniku jest spółka. Spółka dysponuje środkami przypisanymi do funduszu i ona decyduje o sposobie ich inwestowania. Ze specyfiki funduszy niemieckich wynika, że fundusz jako oddzielny podmiot nie byłby w stanie funkcjonować samodzielnie, dlatego wszelkie czynności zarządcze wykonuje w jego imieniu spółka zarządzająca (odpowiedź na wniosek o wyminę informacji k.307v akt administracyjnych sprawy).

Zarządzanie funduszem przez spółkę oznacza, że spółka jest w rzeczywistości odpowiedzialna za dysponowanie posiadanymi przez fundusz środkami finansowymi. Spółka łącznie z funduszem ponosi ryzyko ekonomiczne związane ze stratą lub utratą dywidendy. Ponadto, w świetle powyższych rozwiązań prawnych, nie ma w sprawie znaczenia, czy dywidendy wpłynęły na konto spółki czy funduszu. Spółka wraz z wyjaśnieniami przesłała potwierdzenie przelewu wraz z opisem poszczególnych pozycji. Spółka podejmuje finalne decyzje o dalszym przeznaczeniu otrzymanych dywidend (np. inwestując je w zakup nieruchomości).

W wyroku z 29 września 2015 r., sygn. akt II FSK 85/15 NSA stwierdził, że "Fundusz jako masa majątkowa nie ma na gruncie polskiego prawa zdolności do czynności prawnych, ale wszelkie czynności prawne za fundusz podejmuje spółka zarządzająca, która działa we własnym imieniu, ale na rzecz funduszu" (wszystkie orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie sądu orzekającego w sprawie, formalna odmowa zastosowania zwolnienia ze zryczałtowanego podatku wyłącznie ze względu na istniejące różnice w działaniu zagranicznych osób prawnych stanowiłoby nieuzasadnioną dyskryminację takich podmiotów ze względu na odmienną od polskich form działalności. Na podkreślenie zasługuje także to, że organ podatkowy w żaden sposób nie wyjaśnił kwestii związanej z dyskryminacją fiskalną składających wniosek o wydanie opinii zagranicznych podmiotów o charakterze dualnym. Stanowisko organu daje podstawę do wniosku, że jednym powodem nieuwzględnienia żądania strony jest podejście profiskalne, którego celem jest brak prawa do powoływania się przez dualne podmioty zagraniczne na zapisy umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Tym bardziej jest to widoczne, że sam organ ustalił w korespondencji z niemieckimi organami podatkowymi, że fundusz w Niemczech nie korzysta ze zwolnienia od opodatkowania, co wykluczałoby prawo do zastosowania zwolnienia przedmiotowego w Polsce (odpowiedź k.306v akt administracyjnych).

Nadto nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu, że to fundusz jest faktycznym właścicielem udziałów w płatniku. To spółka bowiem posiada 100% udziałów w płatniku i posiadanie to wynika z tytułu własności. Ponownie wskazać należy, że z umowy nabycia udziałów oraz z informacji zawartej w pełnym odpisie z KRS wynika, że spółka jest formalnoprawnym właścicielem udziałów w płatniku. Spółce przysługuje także szereg uprawnień dotyczących udziałów, przysługujących jej na mocy praw rzeczowych zgodnie z przepisami prawa cywilnego. Spółka może dysponować udziałami i decydować o ich zbyciu. Posiada także prawo do decydowania o przeznaczeniu pożytków osiągniętych z udziałów. Okres posiadania przez Spółkę udziałów w płatniku przekracza 2 lata. W związku z powyższym, należy uznać za spełnione w sprawie zostały warunki wynikające z: art 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT (uzyskującym przychody z dywidend jest spółka podlegająca w Niemczech opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania), z art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, (spółka posiada nie mniej niż 10% udziałów w kapitale płatnika), z art. 22 ust. 4b ustawy o CIT (spółka posiada udziały w płatniku nieprzerwanie przez okres dwóch lat) oraz z art. 22 ust. 4d tej ustawy (posiadanie udziałów wynika z tytułu własności). Polskiej ustawie o CIT podlegają podmioty wskazane w art. 1 - 1a tej ustawy. Niewątpliwie funduszu nie można uznać za polskiego podatnika. Wyodrębnienie majątku funduszu na gruncie prawa niemieckiego jest niewystarczające, aby uznać go za jednostkę niemającą osobowości prawnej w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy o CIT. Fundusz nie spełnia definicji "spółki" na gruncie ustawy o CIT, czego nie kwestionował zresztą sam organ (str. 8 odmowy wydania opinii). Niemiecki podatnik podatku dochodowego nie może być automatycznie uznany za polskiego podatnika CIT. Stosownie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2011 r., sygn. II FSK 638/10 "Kwalifikacja podmiotowa dla potrzeb ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych następuje niezależnie od rozwiązań z innych jurysdykcji podatkowych " Z uwagi na to, że fundusz nie może funkcjonować w sposób samodzielny, gdyż jest on konstrukcją prawną nierozłącznie związaną ze spółką, to za podmiot uzyskujący przychód w odniesieniu do dywidend należy uznać spółkę, w zakresie, w jakim działa na rzecz i na rachunek funduszu. Przyjęcie koncepcji, że za zobowiązaną do opodatkowania dochodów powiększających aktywa konstytuujące fundusz należy uznać spółkę, w zakresie w jakim działa na rzecz funduszu najlepiej godzi specyfikę niemieckich funduszy z polskim prawem podatkowym (w tym zasadą powszechności opodatkowania). Koncepcja ta pozwala na pogodzenie zasady powszechności opodatkowania z sytuacją, w której funduszu nie można uznać za podatnika z ustawy o CIT. Inna ocena naruszałaby art. 1 -1 a tej ustawy. Zatem należy powtórzyć, że stosownie do art. 4a pkt 29 ustawy o CIT, za rzeczywistego właściciela należy uznać podmiot, który spełnia łącznie następujące warunki: otrzymuje należność dla własnej korzyści, w tym decyduje samodzielnie o jej przeznaczeniu i ponosi ryzyko ekonomiczne związane z utratą tej należności lub jej części, nie jest pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym prawnie lub faktycznie do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi, prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby, jeżeli należności uzyskiwane są w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Spółka powinna być uznana za rzeczywistego właściciela wypłaconych jej przez płatnika dywidend, jako że spełnia łącznie warunki wymienione w art. 4a pkt 29 ustawy o CIT: spółka dysponuje środkami przypisanymi do funduszu i ona decyduje o sposobie ich inwestowania (co potwierdziła także niemiecka administracja podatkowa k. 307v akt administracyjnych sprawy). Zarządzanie funduszem przez spółkę oznacza, że spółka jest w rzeczywistości odpowiedzialna za dysponowanie posiadanymi przez fundusz środkami finansowymi. Spółka łącznie z funduszem ponosi ryzyko ekonomiczne związane ze stratą lub utratą dywidend. Spółka podejmuje finalne decyzje o dalszym przeznaczeniu otrzymanych dywidend. Spółka i fundusz tworzą instytucję wspólnego inwestowania, która funkcjonuje jako połączenie osoby prawnej (spółki zarządzającej) i funduszu, będącego wyodrębnioną masą majątkową, nie będącego osobą prawną, ani nawet jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej. Zarządzanie funduszem przez spółkę oznacza, że spółka jest w rzeczywistości odpowiedzialna za dysponowanie posiadanymi przez fundusz środkami finansowymi. Spółka ma nieograniczone uprawnienia do dysponowania otrzymanymi dywidendami. Nie należy jej traktować jako zarządcy, który jedynie realizuje wolę funduszu. Spółka podejmuje finalne decyzje o przeznaczeniu dywidend. Spółka łącznie z funduszem ponosi ryzyko ekonomiczne związane ze stratą lub utratą dywidend. Biorąc pod uwagę powyższe, należało w sprawie podzielić stanowisko skarżącej, że nie działa ona jako pośrednik, przedstawiciel, powiernik lub inny podmiot zobowiązany prawnie lub faktycznie do przekazania całości lub części dywidend innemu podmiotowi. Spółka prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby, która polega na zarządzaniu aktywami przypisanymi do funduszy inwestycyjnych, stanowiącymi wyodrębniony majątek. Spółka podejmuje kluczowe decyzje w zakresie realizowanych inwestycji, decyduje o ponoszeniu wydatków oraz posiada do tego adekwatne zasoby kadrowe, lokalowe oraz wyposażenie do prowadzenia działalności inwestycyjnej (zatrudnia pracowników, przy pomocy których realizuje działalność inwestycyjną, posiada biuro z niezbędnym wyposażeniem).

Odnosząc się do stanowiska organu, zgodnie z którym spółka pełni rolę zastępcy pośredniego, co wyklucza jej uprawnienie do wystąpienia o opinię o stosowaniu zwolnienia, wskazać należy, że w wyroku o sygn. akt II FSK 85/15 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "Co prawda fundusz jako masa majątkowa nie ma na gruncie polskiego prawa zdolności do czynności prawnych, ale - co wynika z przedłożonych bądź zebranych w sprawie umów i innych dokumentów - wszelkie czynności cywilnoprawne za fundusz podejmuje skarżąca posiadająca oddział w Polsce i która działa wprawdzie we własnym imieniu, ale na rzecz funduszu. Mamy tu zatem do czynienia z zastępcą pośrednim, a podstawą jego działania jest zawarta uprzednio umowa z osobą, na rachunek której działa lub ustawa. Z mocy tej umowy (ustawy) zastępca pośredni jest obowiązany przenieść na tę osobę nabyte przez siebie prawa, a osoba ta jest obowiązana zwolnić go od zaciągniętych przez niego zobowiązań. W ten sposób prawa i obowiązki wynikające z czynności prawnej zastępcy pośredniego dokonanej z osobą trzecią przechodzą na osobę zastąpioną. Argumentacja powyższa nie oznacza, by Naczelny Sąd Administracyjny przyjmował, że to umowa kształtuje i podatnika, i obowiązek podatkowy albowiem to skarżąca działa w imieniu i na rzecz funduszu, jako masy majątkowej. Istnienie na gruncie prawa polskiego takiej instytucji prawnej ma swoje umocowanie choćby w art. 734 § 1 k.c., a także np. w art. 986 i nast. k.c" Jednakże jak wynika z powyższego wyroku, NSA dostrzegał podobieństwo w strukturze, w jakiej funkcjonuje niemiecki fundusz i spółka zarządzająca do polskiej instytucji zastępcy pośredniego. Także Naczelnik US, w odmowie wydania opinii dostrzegł podobieństwo w strukturze, w jakiej funkcjonuje spółka i fundusz, do instytucji zastępcy pośredniego. Jednak podobieństwo nie oznacza tożsamości struktury w jakiej funkcjonuje spółka i fundusz ani polskiej instytucji zastępcy pośredniego. Zastępca pośredni nabywa prawa i zaciąga zobowiązania we własnym imieniu. W dalszej kolejności ma obowiązek przenieść je na reprezentowanego, na podstawie łączącego ich stosunku cywilnoprawnego. Natomiast spółka nie jest zobowiązana do przeniesienia praw i zobowiązań na fundusz. Powyższe wynika z faktu, że spółka i fundusz tworzą instytucję wspólnego inwestowania, która funkcjonuje jako połączenie osoby prawnej (spółki zarządzającej) i funduszu, będącego wyodrębnioną masą majątkową, nie będącego osobą prawną, ani nawet jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej. Zarządzanie funduszem przez spółkę oznacza, że spółka jest w rzeczywistości odpowiedzialna za dysponowanie posiadanymi przez fundusz środkami finansowymi. Spółka ma nieograniczone uprawnienia do dysponowania otrzymaną należnością z tytułu dywidendy. Spółka podejmuje finalne decyzje o przeznaczeniu dywidendy. Nie należy jej traktować jako zarządcy, który jedynie realizuje wolę funduszu.

Biorąc pod uwagę powyższe, niezależnie od formalnej zewnętrznej struktury przedsiębiorstwa, należy ustalić kto jest rzeczywistym odbiorcą określonego dochodu i tym samym podlega obowiązkowi podatkowemu. Na własną rzecz działa ktoś, kto samodzielnie może decydować o sposobie wykorzystania otrzymanego dochodu oraz ponosi ryzyko straty. Biorąc pod uwagę wskazane przez skarżącą argumenty, w ocenie sądu nie może ona zostać uznana jedynie za pośrednika, przedstawiciela, powiernika, który nie ma prawa do zastosowania zwolnienia z podatku u źródła, gdyż jak zostało wykazane, spółka jest rzeczywistym właścicielem dywidendy wypłaconej jej przez płatnika. Podsumowując, w wyniku niemożności funkcjonowania funduszu samodzielnie oraz nierozłącznego charakteru funduszu i spółki, za rzeczywistego właściciela wszelkich świadczeń otrzymywanych na rzecz funduszu, w tym odsetek, uznać należy spółkę. To spółka bowiem spełnia wszystkie warunki do uznania jej za rzeczywistego właściciela dywidend i odsetek wypłacanych jej przez płatnika. Spółka jest podmiotem faktycznie (rzeczywiście) uzyskującym dywidendę oraz jej rzeczywistym właścicielem. Wobec powyższego, istniejące u Naczelnika US wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym dołączonej do wniosku dokumentacji i oświadczenia spółki, że jest rzeczywistym właścicielem należności, nie mają podstaw w ustaleniach poczynionych w sprawie. Sąd przyznał rację skarżącej, że stanowisko organu jest efektem przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów, która przybrała cechy oceny dowolnej i w sposób oczywisty sprzecznej ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W związku z powyższym za uzasadniony należało uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, która przybrała cechy oceny dowolnej i w sposób oczywisty sprzecznej ze zgromadzonym materiałem dowodowym, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że uzyskującym przychód z tytułu dywidendy nie jest spółka, tylko zarządzany przez nią fundusz oraz, że faktycznym właścicielem udziałów w płatniku jest fundusz zarządzany przez spółkę i że wskutek tego nie zostały spełnione warunki określone w art. 22 ust. 4 pkt 2, pkt 3, ust. 4a oraz ust. 4d ustawy o CIT. Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelnik US nie miał prawa do odmowy wydania opinii w oparciu o art. 26b ust. 3 ww. ustawy, jako że spółka bowiem spełnia wszystkie warunki określone w art. 22 ust. 4-6 ustawy o CIT.

Zaznaczyć należy, że organ w swoim stanowisku nie uznał, aby w badanej sprawie można było mówić o uzasadnionym przypuszczeniu wydania decyzji z zastosowaniem art. 119a Ordynacji podatkowej, środków ograniczających umowne korzyści lub art. 22c. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala bowiem przyjąć, że spółka prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby dla celów podatkowych, tj. w Niemczech. Powyższe potwierdziła także odpowiedź niemieckiej administracji podatkowej.

Podkreślić też należy, że organ ustalił, iż spółka nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania (str. 10 odmowy wydania opinii).

Bez znaczenia natomiast dla rozstrzygnięcia w sprawie pozostawała podniesiona w odpowiedzi na skargę przez organ argumentacja, że dla instytucji wspólnego inwestowania adresowane są w ustawie o CIT inne zwolnienia, przewidziane w art. 6 ust. 1 pkt 10a oraz, od 1 stycznia 2017 r. - w art. 17 ust. 1 pkt 58 ustawy o CIT. Organ bowiem był w sprawie zobowiązany zbadać istnienie przesłanek do zastosowania wobec skarżącej instytucji, jaką jest opinia o stosowaniu zwolnienia (art. 26b ust. 1 ustawy), skoro skarżąca wystąpiła w sprawie o wydanie opinii w tym trybie.

Reasumując, w tym stanie rzeczy sąd uznał, że organ naruszył przepisy prawa materialnego jak i procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując wniosek skarżącej o wydanie opinii o stosowaniu zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych, organ będzie zobligowany do zastosowania wykładni prawa przedstawionej w niniejszym stanowisku sądu administracyjnego.

Wobec powyższego na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019.2325, dalej p.p.s.a.) uchylono zaskarżoną odmowę wydania opinii.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200, art. 205 § 4 w związku z §2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego (Dz.U.2018.1687). Koszty postępowania w tej sprawie stanowiły: wpis od skargi w wysokości 200 zł i koszty zastępstwa prawnego 480 zł i opłata od pełnomocnictwa 17 zł.