Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 54/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 3, art. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1775
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Asesor WSA Adam Osik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 6 listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 listopada 2023 r. (nr 9011-2023-002208) Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni – działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") oraz art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1199 ze zm.) - utrzymał w mocy, wydaną m.in. na podstawie art. 5, art. 6 i art. 24 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1775 ze zm. – powoływanej dalej jako: "p.s.w.b."), decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Pruszczu Gdańskim z dnia 28 lutego 2023 r. (nr 0205-2022-003854) orzekającą o odmowie przyznania A Spółce z o.o. z siedzibą z G. (zwanej dalej także "skarżącą", "spółką" "wnioskodawcą", "stroną", "rolnikiem") płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 16 czerwca 2021 r. spółka wystąpiła do kierownika biura powiatowego ARiMR w P.z wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2021, deklarując działki rolne o łącznej powierzchni 25,66 ha w ramach następujących schematów pomocowych:

- jednolitej płatność obszarowej - zwanej dalej "płatnością JPG",

- płatności za zazielenienie - zwanej dalej "płatnością PZZ",

- płatności dodatkowej - zwanej dalej "płatnością RDST",

- płatności dla młodych rolników - zwanej dalej "płatnością MR".

We wniosku zadeklarowano działki rolne, w tym: 17,17 ha ekologicznego prosa i 8,49 ha ekologicznego owsa, położonych na działkach ewidencyjnych: nr [...] obręb N., gmina L., powiat l. województwo dolnośląskie (w przypadku deklaracji prosa) oraz nr [...] obręb P., gmina T. , powiat W. województwo zachodniopomorskie (w przypadku deklaracji owsa). W ramach deklaracji wniosku obszarowego zadeklarowano również płatność dla młodych rolników i z tego tytułu do wniosku dołączono dokumenty potwierdzające sprawowanie trwałej i faktycznej kontroli nad osobą prawną tj. umowa spółki akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia 29.04.2016 r. oraz załącznik [...], tj. oświadczenie o osobach sprawujących faktyczną, i trwałą kontrolę nad osobą prawną, z którego wynika, że osobą tą jest Ł. P. (PESEL [...]).

W toku postępowania pismem z dnia 5 stycznia 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie konieczności ustalenia rzeczywistego posiadacza i użytkownika gruntów zadeklarowanych do płatności i w związku z powyższym organ wezwał do wyjaśnienia lub przedłożenia w następującym zakresie:

1/ Wskazania osoby bądź osób zarządzających gospodarstwem rolnym z podaniem imienia i nazwiska oraz adresu zamieszkania;

2/ Okazania dokumentów potwierdzających samodzielność i odrębność finansową np. ksiąg rachunkowych, sprawozdań finansowych, rachunków zysków i strat;

3/ Okazania dokumentów potwierdzających posiadanie gruntów zadeklarowanych we wniosku o przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym aktów notarialnych, umów dzierżawy lub innych umów dotyczących działek ewidencyjnych deklarowanych we wniosku; dokumentów potwierdzających zapłatę podatku rolnego i podatku od nieruchomości wraz z decyzjami ustalającymi ich wymiar;

4/ Okazania dokumentów potwierdzających prowadzenie produkcji rolnej na zadeklarowanych we wniosku gruntach, w tym: wskazania osób i firm wykonujących prace rolne w 2021 r. na gruntach deklarowanych przez stronę, z podaniem imienia i nazwiska oraz adresu pracowników oraz nazw i adresów firm poprzez okazanie zawartych umów o pracę, umów o dzieło, umów zleceń, umów z innymi podmiotami na wykonanie prac rolnych; dokumentów potwierdzających zlecenie wykonania prac rolnych w gospodarstwie strony; protokołów odbioru prac rolnych, protokołów powykonawczych; faktur, rachunków za wykonanie usług, prac rolnych; faktur i rachunków potwierdzających założenie i utrzymanie uprawy (np. zakup materiału siewnego, zakup środków ochrony roślin); faktur i rachunków lub innych dokumentów potwierdzających zagospodarowanie plonów (np. sprzedaży) - ewentualnie złożenia wyjaśnień dotyczących sposobu zagospodarowania plonów; określenia jakim sprzętem wykonywane były prace rolne ze wskazaniem jego właściciela, a w przypadku wynajmu maszyn, przedstawienia dokumentów potwierdzających ten fakt; określenia miejsca przechowywania/magazynowania plonów, nawozów i środków ochrony roślin poprzez wskazanie numeru działki ewidencyjnej oraz właściciela gruntu, waty lub budynku.

W piśmie z dnia 24 stycznia 2022 r. strona złożyła wyjaśnienia Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w P., składając m.in.: zaświadczenie o nadaniu nr REGON; deklarację na podatek rolny za grunty w miejscowości N.; deklarację na podatek leśny w miejscowości N.; deklarację na podatek rolny za grunty w miejscowości P.; potwierdzenie przelewu za podatki gruntowe; wydruki z KW posiadanych na własność gruntów w miejscowości N.; wydruki z KW posiadanych na własność gruntów w miejscowości P.; zaświadczenie o prowadzonych rachunkach bankowych spółki w banku I1; kalkulację z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie spowodowanych suszą w roku 2021; fakturę za uzyskany certyfikat ekologiczny B. Sp. z o.o.; potwierdzenie zapłaty za fakturę B.; fakturę za zakup prosa ekologicznego z gospodarstwa J. Z., potwierdzenie przelewu za fakturę zakupu prosa ekologicznego z gospodarstwa J. Z., umowę świadczenia usług rolnych z R. K., protokoły odbioru prac wykonanych prac polowych z R. K., umowę świadczenia usług z C; fakturę Vat za wykonane usługi rolne, umowę ubezpieczenia upraw rolnych, fakturę sprzedaży płodów rolnych; rachunek zysków i strat i bilans spółki za rok 2020; postanowienie Wójta Gminy o pozytywnej opinii dotyczącej podziału nieruchomości położonej w obrębie i przekształcenia na działki budowlane, wraz z wykazem. Strona dodatkowo wyjaśniła, że prowadzi gospodarstwo rolne w systemie ekologicznym na powierzchni 36,86 ha w miejscowościach N. (20,91 ha) oraz P. (15,95 ha) oraz że grunty w miejscowości P. jedynie w połowie są gruntami uprawowymi. Spółka wyjaśniła, że uprawiane grunty gospodarstwo posiada na własność natomiast spółka zarządzana jest jednoosobowo przez Prezesa Zarządu Ł. P. zamieszkałego w G1. przy ul. [...]. Spółka wyjaśniła ponadto, że ze względu na stosunkowo niewielką powierzchnię uprawianych gruntów nie posiada własnych maszyn a korzysta z usług zewnętrznych i sprawdzonych wykonawców, co w ocenie spółki jest zdecydowanie bardziej rentowne niż posiadanie własnego parku maszynowego. Strona wyjaśniła również, że w związku ze zmianą planu zagospodarowania posiadanych gruntów w miejscowości N. oraz trwającego właśnie przekształcenia na działki budowlane spółka zamierza zaprzestać działalności rolniczej na całości posiadanych gruntów w tej miejscowości i będzie sprzedawać wyodrębnione :działki w bieżącym lub 2023 r. Ponadto spółka wyjaśniła, że ze względu na pozostanie w zasobie spółki nieruchomości w P. o areale około 8 ha będzie próbowała pozyskać nowe grunty pod uprawę, a jeśli się to nie powiedzie to zaprzestanie w ogóle prowadzenia działalności rolniczej. Spółka podkreśliła w odpowiedzi na wezwanie, że jak wynika z przedstawionych dokumentów gospodarstwo jest odrębnym bytem i niezależnym podmiotem rolnym, które prowadzi swoją działalność rolniczą samodzielnie na własnych gruntach.

W związku ze zmianą siedziby spółki z dotychczasowej na nową tj. ul. [...] G., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pruszczu Gdańskim zawiadomieniem z dnia 10 marca 2022 r. przekazał sprawę spółki do rozpatrzenia zgodnie z właściwością miejscową Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR (zwanym dalej też "organem").

Następnie pismem z dnia 10 czerwca 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wezwał stronę do złożenia wyjaśnień m.in. w zakresie wykorzystywania działki ewidencyjnej nr [...] obręb N., ilości i przeznaczenia plonu prosa ekologicznego z ww. działki; produkcji owsa ekologicznego na działce ewidencyjnej nr [...] obręb P., zapisów działu IV KW [...] w kontekście wykazanej w tym dziale hipoteki umownej łącznej na kwotę 37.878.000 zł; umowy kredytu nr [...]; przedłożenia umowy spółki z dnia 29 kwietnia 2016 r.; wskazania tytułu prawnego do siedziby spółki przy ul. [...] w G.; wyjaśnienia zapisów § 5 umowy o świadczenie usług rolniczych oraz przedstawienia dokumentacji cen transferowych w związku z umową o świadczenie usług rolniczych z podmiotem powiązanym.

W związku z powyższym strona złożyła wyjaśnienia, przedkładając stosowne dokumenty m.in. umowę najmu lokalu przy ul. [...] w G.; akt notarialny Rep A nr [...] z dnia 29-04-2016 r. - umowa spółki; akt notarialny Rep A nr [...] z dnia 29-04-2016 r. - warunkowa umowa sprzedaży; akt notarialny Rep A nr [...] z dnia 23-06-2016 r. - umowa przeniesienia własności; zaświadczenie z banku I1.

Pismem z dnia 30 grudnia 2022 r. organ poinformował stronę o przeprowadzeniu dowodu z urzędu w postaci dokumentów zgromadzonych w sprawach niżej wymienionych spółek: D. Sp. z o.o.; E. Sp. z o.o.; F. Sp. z o.o.; G. Sp. z o.o.

W konsekwencji decyzją z dnia 28 lutego 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pruszczu Gdańskim odmówił przyznania wnioskodawcy wszystkich płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021, stwierdzając, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW, ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu.

W uzasadnieniu decyzji organ podał ocenie czy strona może legitymować się mianem posiadacza, wskazując, że o ile wątpliwości organu nie budzi element corpus, o tyle element animus w ocenie organu jest tylko pozorny. I tak jak oświadczenie woli złożone wobec drugiej strony dla pozoru (tj. bez zamiaru dokonania czynności prawnej lub z zamiarem dokonania czynności innej niż określona w oświadczeniu) powoduje nieważność czynności prawnej, o tyle a simili można przyjąć nieistnienie possessio bez nieistnienia animus, gdyż tylko łączne istnienie corpus i animus składa się na instytucje posiadania. Organ wskazał, że posiadanie jest conditio sine qua non, bez którego nie jest możliwe otrzymanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Organ stwierdził, że posiadanie warunkuje otrzymanie płatności bezpośrednich, zatem strona, wraz z powiązanymi osobowo i kapitałowo podmiotami, stworzyła system, w którym może ubiegać się o unijne dopłaty.

Organ zaznaczył, że A. Sp. z o.o. jest jednym z kilkudziesięciu podmiotów powiązanych poprzez jej założyciela tj. H. Spółka Akcyjna, która posiada całość udziałów także w innych spółkach działających na terenie województwa pomorskiego, lubuskiego, wielkopolskiego i zachodniopomorskiego m.in: I. Sp. z o.o.; J. Sp. z o.o.; K. Sp. z o.o.; L. Sp. z o.o.; M. Sp. z o.o. N. SA utworzyła 30 i więcej spółek, w których członkami zarządu/reprezentantami/udziałowcami są wymiennie: K. S., A. S., M. P., I. O., M. J., W. K., M. J. oraz Ł. P.

W zakresie powiązań kapitałowo-osobowych organ odesłał do KRS, stwierdzając, że M. J. jest jedynym akcjonariuszem spółki N. SA (3 miliony akacji).

W toku postępowania ustalono, że czynności agrotechniczne na działkach będących we władaniu strony, były prowadzone w oparciu o umowy świadczenia usług rolnych odpowiednio z C. Sp. z o.o. za talerzowanie i siew oraz z R. K. za zbiór kombajnem zbożowym. Organ opisał spółkę C. i nadmienił, że wykonywała ona podobne usługi związane z uprawami również dla innych powiązanych spółek, których grunty znajdują się wzdłuż zachodniej granicy kraju, obejmującej powiaty w województwach: zachodniopomorskim, lubuskim, dolnośląskim i wielkopolskim. Nie bez znaczenia jest fakt, że ten sam podmiot wykonuje usługi w pasie obejmującym kilkaset kilometrów, co uniemożliwia przeprowadzenie zabiegów agrotechnicznych w optymalnych do tego warunkach pogodowych. Z tego też tytułu mogą wynikać symboliczne zbiory, które w ramach kampanii 2021, które dokonała A. Sp. z o.o.

Analizując produkcję rolną organ ustalił, że w odniesieniu do działki ewidencyjnej nr [...] obręb N. prowadzona była uprawa prosa w systemie ekologicznym na powierzchni; 17,17 ha. W ramach złożonych wyjaśnień przedłożono m.in. fakturę zakupu prosa ekologicznego (340 kg). Przedłożono również fakturę sprzedaży prosa (2,2 t). W ocenie organu z powierzchni 17,17 ha plon prosa mógł wynieść ponad 34 t, natomiast z faktury sprzedaży wynika, że sprzedano jedynie 2,2 t. W złożonych wyjaśnieniach strona podkreśliła, że uprawa nie otrzymała nawożenia (produkcja ekologiczna), że jest na lekkich glebach a ponadto rok 2021 był rokiem suszy.

Zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 w ekologicznej produkcji, roślinnej żyzność i aktywność biologiczna gleby utrzymywana jest poprzez stosowanie płodozmianu z udziałem roślin motylkowatych oraz maksymalne wykorzystanie nawozów naturalnych i organicznych powstających w gospodarstwie. W przypadku, kiedy zabiegi te nie zapewniają osiągnięcia lub poprawy żyzności gleby dozwolone jest stosowanie nawozów i środków poprawiających właściwości gleby zawartych w zamkniętym wykazie, dopuszczonych do obrotu zgodnie z przepisami obowiązującymi wdanym państwie członkowskim. W rolnictwie ekologicznym dopuszczone jest stosowanie nawozów mineralnych niepochodzących z syntezy chemicznej o niskim stopniu rozpuszczalności i koncentracji składnika pokarmowego. Nie zezwala się na stosowanie mineralnych nawozów azotowych. Z deklaracji we wniosku obszarowym za rok 2020 wynika, że na tych samych działkach była prowadzona uprawa owsa. W roku 2019 na działce był uprawiany groch siewny, który jako roślina strączkowa gromadzi mniej azotu biologicznie czynnego niż wieloletnie rośliny motylkowe. Chcąc zapewnić odpowiedni bilans składników pokarmowych, zwłaszcza na słabszych glebach istotne jest zachowanie właściwego płodozmianu, dlatego też w systemie dopłat unijnych są dopłaty z tytułu produkcji metodami ekologicznymi będącymi również w swojej istocie rekompensatami za utracony dochód (bowiem poprzez konieczność stosowania płodozmianu, nie można prowadzić standardowej produkcji towarowej). Strona jest beneficjentem takich dopłat (ekologicznych). W związku z powyższym w ocenie organu strona nie wykazała należytego zainteresowania jakością prowadzonej produkcji sensu stricte, co wpisuje się w wykazany już wcześniej brak elementu animus sensu largo.

W odniesieniu do działki ewidencyjnej nr [...] obręb P. organ ustalił, że prowadzona była uprawa owsa ekologicznego na powierzchni 7,70 ha. W ramach złożonych wyjaśnień przedłożono m.in. fakturę sprzedaży owsa (12,5 tony). Z dostępnych źródeł wynika, że średni plon owsa w systemie ekologicznym to ok. 3 t/ha, co biorąc pod uwagę powierzchnię gospodarstwa winno dać co najmniej 23 t owsa ekologicznego. Podobnie jak w przypadku uprawy prosa, uprawa owsa nie podlegała nawożeniu. W roku 2020 na tej działce była zaś prowadzona uprawa żyta ozimego, natomiast w roku 2019 grochu siewnego. Strona wskazała, że uzyskany plon wyniósł około 1,5 tony z ha (sprzedano cały plon) oraz że grunty należą do niższej klasy. Podkreślono również warunki pogodowe (susza).

Ponadto organ ustalił, że siedzibą spółki jest G., ul. [...], a na siedzibę tę składa się pomieszczenie biurowe o powierzchni 5 m², zaś kwota najmu została ustalona w wysokości 50 zł miesięcznie. Wynajmującym siedzibę jest G. Sp. z o.o., a pod adresem ul. [...] zarejestrowanych jest co najmniej 7 spółek powiązanych kapitałowo i osobowo z H. SA oraz M. J., będącym większościowym udziałowcem spółki G. Zatem M. J. występując jako prokurent spółki G. podpisał umowę najmu z reprezentantem spółki A., która to spółka jest własnością N. SA, którego z kolei jedynym akcjonariuszem jest M. J. Powierzchnia najmu - choć formalnie spełnia wymogi (3 metry dla ewentualnego pracownika wg norm BHP plus 2 metry na biurko - jest de facto próbą stworzenia stanu faktycznego, który nie istnieje tj. próbą udowodnienia, że spółka posiada siedzibę, w której przeprowadzane są jakieś czynności zarządcze. W rzeczywistości ośrodkiem decyzyjnym są N. SA w osobie M. J. Organ ustalił również, że czynsz najmu jest co najmniej trzykrotnie zaniżony, nawet biorąc pod uwagę lokalizację.

Zaznaczono także, ze A. Sp. z o.o. nie posiada żadnego zaplecza technicznego, magazynowego, sprzętowego etc. Wszelkie usługi agrotechniczne są zlecane. W umowach o świadczenie usług rolnych czy to z C. Sp. z o.o., czy to z R. K. - w § 5 jest zapis, że zleceniobiorca nie wykonuje zlecenia pod kierownictwem zleceniodawcy, wykonuje je z zachowaniem należytej staranności samodzielnie. Strona wezwana, by doprecyzować ten zapis wskazała, że zapis ten należy rozumieć w ten sposób, że zleceniodawca zleca wykonanie prac i dokonuje ich odbioru po wykonaniu, nie uczestnicząc w wykonywanych pracach. W ocenie organu zapis o niewykonywaniu zlecenia pod kierownictwem zleceniodawcy jakkolwiek niesprzeczny z prawem, wpisuje się w schemat, w którym uczestniczy spółka tj. braku woli posiadania i tworzenia pozorności prowadzenia działalności rolniczej. Następuje przeniesienie obowiązku wykonania usługi na usługodawcę, bez brania odpowiedzialności za sposób, czas trwania i decyzje podejmowane podczas jej wykonywania. Oznacza to, że strona w ogóle nie jest zainteresowana rezultatem. Jeden z usługobiorców wykonuje tożsame prace u innych podmiotów, zatem niemożliwym jest, by w branży tak uzależnionej od czynników pogodowych, zoptymalizować czynności agrotechniczne, aby "wstrzelić się" w tzw. okno pogodowe, bez szkód w jakości i wydajności.

Organ zwrócił także uwagę, że jedna z działek w obrębie Niemstów, w związku ze zmianą zagospodarowania i przekształceniem na kilkadziesiąt działek budowlanych, implikować będzie zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej na niej, a w przypadku braku pozyskania nowych gruntów, działalności rolniczej w ogóle.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pruszczu Gdańskim przedstawił definicje gospodarstwa rolnego wynikające z prawodawstwa unijnego i - biorąc pod uwagę w jaki sposób zostało zorganizowane przedsięwzięcie gospodarcze strony - stwierdził, iż strona, jak i pozostałe powiązane spółki stanowią spójny element jednorodnej masy majątkowej zarządzanej w sposób zorganizowany przez te same osoby, które realizują wspólny cel gospodarczy. W ocenie organu, istniejące powiązania osobowe, pełnione funkcje, powiązania kapitałowe, brak samodzielności technicznej wskazują, że poszczególne spółki nie prowadziły rzeczywistej działalności rolniczej, nie są bowiem jednostkami wyodrębnionymi pod względem technicznym (posiadają tożsamą siedzibę i brak wystarczającego zaplecza maszynowego), cechuje je ten sam rodzaj działalności gospodarczej związanej z rolnictwem, jedność ekonomiczna, czyli powiązania osobowe i kapitałowe, nie posiadają one odrębnego kierownictwa, a w rzeczywistości zarządzane są przez te same osoby fizyczne, co pozostałe podmioty.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pruszczu Gdańskim wskazał i objaśnił przepisy prawa, kluczowe zagadnienia, oraz orzecznictwo związane z procesem sztucznego tworzenia warunków do uzyskania pomocy. Stwierdził, że w realiach sprawy zaistniała sytuacja, w której formalnie przesłanki do uzyskania płatności zostały spełnione, niemniej funkcjonowanie spółki nie było nakierowane na prowadzenie działalności rolniczej, lecz na obrót gruntami potencjalnie inwestycyjnymi, które do czasu przekształcenia na grunty budowlane mogą dostarczyć środków finansowych w postaci dopłat, zatem skorzystano z tej możliwości tworząc pozornie działające gospodarstwo rolne.

Symptomatycznym jest, iż spółka H. SA - jedyny udziałowiec A. Sp. z o.o. - uzyskała dnia 29.08.2019 r. na podstawie umowy nr [...] kredyt z banku I1 przeznaczony na inwestycje związane z gruntami rolnymi (G6). Kredyt został przeznaczony na inwestycje polegające na udzieleniu pożyczki następującym spółkom: O. Sp. z o.o., J. Sp. z o.o., P. Sp. z o.o., R. Sp. z o.o., S. Sp. z o.o., T. Sp. z o.o., U. Sp. z o.o., W. Sp. z o.o., Y. Sp. z o.o., Z. Sp. z o.o., X Sp. z o.o., K. Sp. z o.o., Q Sp. z o.o., R1 Sp. z o.o., J Sp. z o.o., G1 Sp. z o.o., A1 Sp. z o.o. Zabezpieczaniem zaś spłaty powyższego kredytu jest hipoteka na nieruchomościach będących własnością powyższych spółek oraz dodatkowo spółek: R2 Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o. Powyższy kredyt posiada także inne zabezpieczenia m.in. poręczenie cywilne akcjonariusza, tj. M. Ł. J., poręczenia cywilne wybranych podmiotów zależnych od spółki zawierającej umowę kredytową, w tym wypadku spółki H. SA. Kredyt został udzielony w celu ograniczenia całościowego ryzyka finansowania i zapewnienia zdolności do spłaty kredytów zaciągniętych przez powyższe spółki, a których termin spłaty przypadał na rok 2022.

W ocenie organu powyższe działanie pokazuje, iż zasadność funkcjonowania oraz aspekty ekonomiczne uzależnione są w poszczególnych spółkach od M. J. i osób z nim powiązanych. W sposób bezpośredni to M. J. decyduje o zadłużeniu lub oddłużeniu spółek oraz o obrocie gruntami w obrębie grupy spółek. Wprowadzając hipotekę łączną z tylko sobie znanych powodów oddłużono grunty jednych spółek zadłużając inne spółki.

Świadczy to o bezpośrednim powiązaniu osobowym oraz kapitałowym M. Ł. J. z tymi spółkami. Ponadto wyrażenie zgody przez A. Sp. z o.o. na obciążenie hipoteką swoich nieruchomości, zabezpieczając w ten sposób możliwość spłaty przez H. SA kredytu, poddaje w wątpliwość oświadczenie strony, że jest odrębnym i niezależnym podmiotem rolnym, gdyż wobec ww. powiązań nie jest ani odrębnym i niezależnym podmiotem ani tym bardziej podmiotem rolnym (gospodarstwem rolnym sensu stricte).

Od powyższej decyzji spółka złożyła odwołanie do Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wydane rozstrzygnięcie, tj.: art. 107 § 3 w zw. z art. 107 § 1 pkt 6, art. 80 k.p.a. oraz art. 78 § 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 3 p.s.w.b. oraz art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 p.s.w.b., a także naruszenie prawa materialnego t.j.: art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE,Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich oraz art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s.549 - zwanego dalej "rozporządzeniem nr 2988/95"). Strona ponadto podniosła, że organ wybiórczo ocenił materiał dowodowy, dotyczy to chociażby wielkości uzyskiwanych plonów czy tego, że skarżąca nie wynajmuje biur wielkopowierzchniowych. Nadto organ nie określił, jakie dokładnie korzyści miałaby uzyskać skarżący tworząc sztuczne warunki gospodarowania. Zdaniem spółki błędnie także uznano, że skoro na rynku rolnym istnieją również inni producenci rolni (powiązani osobowo bezpośrednio lub pośrednio ze skarżącym), to skarżący nie ma prawa korzystania z żadnego wsparcia dla rolnictwa. Końcowo spółka przywołała wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie C-110/99 (Emsland-Starke), w którym Trybunał orzekł, że do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności koniecznym jest wystąpienie elementu subiektywnego, tj. woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek oraz elementu obiektywnego, tj. wystąpienia obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania prawa cel przepisów nie został osiągnięty.

W piśmie złożonym w dniu 7 kwietnia 2023 r. (data stempla pocztowego) przedstawiciel rolnika – Ł. P. wniósł o zawieszenie postępowania odwoławczego. Powołując się na art. 98 § 1 k.p.a. uzasadnił, iż niniejsze postępowanie administracyjne zostało wszczęte z wniosku strony o przyznanie płatności. W sprawie nie występują inne strony, tym samym przesłanka dotycząca sprzeciwu innych stron jest wykluczona. Żądanie zawieszenia nie zagraża również interesowi społecznemu. Reprezentant podniósł, iż wniosek o zawieszenie postępowania jest uzasadniony koniecznością uzupełnienia przez stronę materiału dowodowego, w tym złożeniem wniosku dowodowego - opinii naukowej, gdyż w rzeczonej sprawie administracyjnej wymagane są wiadomości specjalne (fachowe) wykraczające poza przeciętną wiedze organu. Termin ukończenia wskazanej opinii nie jest jeszcze stronie znany. Dopuszczenie i przeprowadzenie wskazanego dowodu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Postanowieniem z dnia 11 maja 2023 r. (nr [...]) Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni odmówił zawieszenia na wniosek strony postępowania odwoławczego od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pruszczu Gdańskim nr 0205-2022-003854 w sprawie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z dnia 28 lutego 2023 r. Organ uznał, iż zawieszanie postępowania odwoławczego mogłoby skutkować jedynie niezasadnym wydłużeniem tego postępowania, co stanowiłoby zagrożenie dla interesu społecznego.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania, Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni (zwany także "organem odwoławczym") decyzją z dnia 6 listopada 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano regulacje prawne, które znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie, tj.:

- ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.) w zw. z art. 167 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 412);

- rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1091 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zintegrowanych statystyk dotyczących gospodarstw rolnych oraz uchylenia rozporządzeń (WE) nr 1166/2008 i (UE) nr 1337/2011 - zwanego dalej "rozporządzeniem 2018/1091";

- rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. U. UE L z dnia 20 grudnia 2013 r., zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013") w zw. z art. 154 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz.U. L 435 z 06.12.2021 r.);

- rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. L 347 z 20.12.2013, s. 549 - zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1306/2013") w zw. z art. 104 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz.U.UE.L.2021.435.187 z dnia 2021.12.06);

- rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013 r., str. 608, ze zm. - zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1307/2013") w zw. z art. 154 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz.U. L 435 z 06.12.2021 r.);

- rozporządzenie nr 2988/95;

- ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1206 ze zm. - zwanej dalej "ustawą EP");

- ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 182 - zwanej dalej "ustawą PROW");

- rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 364 ze zm. - zwanego dalej "rozporządzeniem ONW");

- rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.: Dz.U. z 2015 r., poz. 415 ze zm. - zwanego dalej "rozporządzeniem RŚK").

Ponadto organ przywołał treść art. 4 ust. 1 lit. a, b i c rozporządzenia nr 1307/2013, art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95.1, art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 zaznaczając, że przepis ten został uchylony z dniem 1 stycznia 2023 r. na mocy art. 104 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz. Urz. UE.L 2021.435.187 - zwanej dalej jako "rozporządzenie nr 2021/2116"), który nie przewiduje jego dalszego stosowania, jednakże norma prawna, niemalże o tożsamej treści, zawarta została w art. 62 rozporządzenia nr 2021/2116, tym samym w niniejszej decyzji zostanie wykorzystane i omówione również orzecznictwo i wykładnia odnoszące się do tej pory do art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.

Organ odwoławczy podkreślił, że wykładnia linii orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pozwala stwierdzić, że pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia przez organ zaistnienia 3 przesłanek: 1/ stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności; 2/ wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści; 3/ wykazania sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia.

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwość Unii Europejskiej (szósta izba) z dnia 12 września 2013 r. w sprawie o sygnaturze C-434/12, stanowiącym wykładnię art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, którego brzmienie jest analogiczne do przywołanego wcześniej art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, wskazany przepis "należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by wniosek o płatność z systemu wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) został oddalony jedynie na tej podstawie, że projekt inwestycyjny, ubiegający się o skorzystanie z pomocy w ramach tego systemu, nie wykazuje niezależności funkcjonalnej lub że istnieje więź prawna między ubiegającymi się o taką pomoc, jednak przy braku uwzględnienia innych elementów obiektywnych rozpatrywanego przypadku".

W świetle powyższego zauważyć należy, że przy stosowaniu generalnej klauzuli obejścia prawa konieczna jest ocena zarówno elementu obiektywnego, jak i subiektywnego. W ramach pierwszego z elementów należy ustalić, czy pomimo formalnego przestrzegania wymogów prawa, cel przyjęty w stosownych uregulowaniach prawnych nie został osiągnięty. Element subiektywny natomiast wymaga rozważenia, czy w danej sprawie wystąpił zamiar uzyskania korzyści wynikającej z unormowań europejskich poprzez sztuczne stworzenie przesłanek do jej uzyskania. W celu zbadania istnienia przesłanki subiektywnej należy dokonać analizy okoliczności faktycznych takich jak więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy podmiotami powiązanymi w ramach rozpatrywanej sprawy. Inaczej mówiąc należy ustalić, czy racjonalnie działający podmiot dokonałby takich działań, w takich okolicznościach, z tych względów.

Cele prawa wspólnotowego w zakresie wspólnej polityki rolnej określono w art. 39 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.2004.90.864/2, Dz.U.2009.203.1567) i są nimi:

a) zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej;

b) zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie;

a) stabilizacja rynków;

b) zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw;

c) zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów.

Jednocześnie w art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013 wskazano, iż w ogólnych ramach WPR, wsparcie rozwoju obszarów wiejskich, w tym działań w sektorze spożywczym i sektorze produktów niespożywczych oraz leśnictwie, przyczynia się do osiągnięcia następujących celów:

a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa;

b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu;

c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.

Zgodnie z motywem 8 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, z myślą o zapewnieniu, aby kwoty przeznaczone na finansowanie WPR były zgodne z pułapami rocznymi, o których mowa w art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013, należy dostosować wysokość wsparcia bezpośredniego w każdym roku kalendarzowym, jak przewiduje art. 25 tego rozporządzenia. W celu zapewnienia, aby przyczyniało się ono do osiągnięcia celu polegającego na bardziej zrównoważonym rozdziale płatności wśród małych i dużych beneficjentów, dostosowanie płatności bezpośrednich powinno stosować się jedynie w przypadku przyznawanych rolnikom płatności, które przekraczają 2.000 EUR w odpowiednim roku kalendarzowym.

Ponadto, w motywie 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013 zwrócono uwagę na to, że charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Prawodawca zauważył, że więksi beneficjenci posiadają zdolność do eksploatowania korzyści skali, a zatem nie wymagają oni jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Możliwość dostosowania ułatwia im również gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia.

Mając to na uwadze organ odwoławczy wskazał, że z analizy materiału dowodowego wynika, że A. sp. z o.o. nie jest samodzielnym podmiotem, a utworzona została i funkcjonuje w celu pozyskania płatności do gruntów rolnych w kwotach większych niż faktycznie możliwe do uzyskania przez osoby kreujące sztuczne warunki, poprzez multiplikowanie podmiotów w postaci spółek prawa handlowego, mogących formalnie ubiegać się o płatności.

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma fakt, iż gospodarstwa należące formalnie do podmiotów prawa handlowego – A. sp. z o.o. (strona niniejszego postępowania), L. sp. z o.o., O. sp. z o.o., P. sp. z o.o., Z. sp. z o.o., A1 sp. z o.o., J. sp. z o.o., M1 sp. z o.o., R. sp. z o.o., T. sp. z o.o., X sp. z o.o., G1 sp. z o.o., G3 sp. z o.o., G2 sp. z o.o., G4 sp. z o.o., G5 sp. z o.o., G6 sp. z o.o., Y. sp. z o.o., A2 sp. z o.o., I. sp. z o.o., S. sp. z o.o., R2 sp. z o.o., W. sp. z o.o., K. sp. z o.o., Q. sp. z o.o., A3 sp. z o.o., C. sp. z o.o., M2 sp. z o.o., F1 sp. z o.o., G. sp. z o.o., F. sp. z o.o., E. sp. z o.o., R3 sp. z o.o., U. sp. z o.o., jak również do osób fizycznych, tj. A. S., K. S., Ł. P. (do 2020), M. P. i W. K., M. J. - należy uznać za sztucznie wykreowane wyłącznie w celu uzyskania płatności dystrybuowanych przez ARiMR w wysokości wyższej niż możliwej do uzyskania w ramach pojedynczego gospodarstwa.

Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że podmioty: Ekologiczne Gospodarstwo M2 sp. z o.o., F1 sp. z o.o., G. sp. z o.o., F. sp. z o.o., A. sp. z o.o., E. sp. z o.o. oraz U. sp. z o.o. swoje formalne siedziby mają na terenie województwa pomorskiego. Siedziby M. P. oraz K. S. zlokalizowane są na terenie województwa zachodniopomorskiego. Natomiast siedziby pozostałych wymienionych w powyższym akapicie stron znajdują się w województwie lubuskim, przy czym analizując mechanizm działania M. J. oraz powiązanych z nim osób prawnych i fizycznych, należy odnosić się do wszystkich podmiotów, nie zaś wyłącznie do zgodnych z właściwością miejscową tutejszego organu, gdyż dopiero całościowe ujęcie wszystkich z nich pozwoli należycie ukazać skalę przedsięwzięcia polegającego na sztucznym wykreowania warunków do uzyskania płatności.

Organ odwoławczy stwierdził, że dokonawszy oceny całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie uznał, iż M. J., jako pośredni udziałowiec spółki A. sp. z o.o. wraz z określoną grupą osób (figurujących w spółkach jako członkowie zarządu), dokonał rozdrobnienia potencjału produkcyjnego na rzecz spółek prawa handlowego, w celu uzyskania płatności do gruntów rolnych w kwotach większych niż możliwe do uzyskania w przypadku wnioskowania o dopłaty w ramach jednego gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że dane zawarte w publicznych rejestrach, m.in. w Krajowym Rejestrze Sądowym (zwanym dalej "KRS"), jak również dane zawarte w systemie, o którym mowa w art. 2 ustawy EP (w tym m.in. ewidencja wniosków o przyznanie płatności), mogą stanowić źródło ustaleń i w sytuacji gdy nie są skutecznie podważane nie wymagają dalszego postępowania dowodowego (zob. wyrok NSA z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt II GSK 478/15).

Organ odwoławczy ponadto zaznaczył, iż aktualnie, tj. na etapie postępowań odwoławczych prowadzonych przez różne organy ARiMR, zarówno w obszarze właścicielskim, jak również w składach osobowych organów zarządczych spółek M. J. dokonywane są liczne zmiany. Tym samym organ zaznaczył, że niniejsza sprawa dotyczy rozstrzygnięcia wniosku strony o przyznanie płatności za rok 2021 r., a wobec tego w obszarze struktury udziałowej ww. spółek oraz składów osobowych organów zarządczych, wzięto pod uwagę stan faktyczny istniejący w roku 2021 r., jak również w latach wcześniejszych.

Jak wynika z danych zawartych w KRS A. Sp. z o.o. zostało zarejestrowane dnia 23 września 2016 r. (data wpisu w KRS). Całość udziałów w spółce posiada podmiot H. Spółka Akcyjna (dalej także "H SA"). W skład zarządu A. Sp. z o.o. wchodzi Ł. P., pełniący funkcję jego prezesa. Wyłączny wspólnik A. Sp. z o.o., tj. H SA, została zarejestrowana dnia 29 lutego 2016 r., a jedynym jej akcjonariuszem od momentu założenia spółki jest M. J.. Zarząd H SA reprezentowany jest przez trzech członków zarządu tj. M. W., K. S. oraz M. J. Wobec powyższego organ stwierdził, iż M. J. posiada dominujący wpływ na działalność A. Sp. z o.o., poprzez pośrednie posiadanie całości udziałów w tejże spółce (posiada wszystkie głosy na Zgromadzeniu Wspólników). M. J. posiada względem A. Sp. z o.o. status "beneficjenta rzeczywistego", o którym mowa w art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 593).

Organ odwoławczy przedstawił w formie tabelarycznej obszary zgłoszone przez ww. podmioty powiązane w ramach czterech form pomocy finansowej: płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (JPO, RDST, PZZ, MR, płatności do roślin strączkowych) oraz płatności do obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (płatność ONW), jak również płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne (płatność RSK) oraz płatności ekologiczne (płatność RE).

Wyjaśniając aspekt dotyczący istniejących powiązań pomiędzy omawianymi podmiotami organ odwoławczy wskazał, że podmiot nadrzędny wobec strony niniejszego postępowania tj. H. Spółka Akcyjna posiada udziały w przedstawionych w formie tabelarycznej 34 spółkach, z jednoczesnym wskazaniem od kiedy dana spółka wnioskuje o dopłaty obszarowe.

Organ stwierdził, że analiza akt niniejszej sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż wyszczególnionym podmiotom nie można przypisać statusu gospodarstwa rolnego stanowiącego oddzielną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym. Nie można ponadto stwierdzić, iż te spółki posiadają własne odrębne kierownictwo, albowiem dominujący wpływ na ich działalność, jako pośredni udziałowiec, zawsze posiada M. J., posiadający pośrednio przez H SA wszystkie głosy (wyjątek A1 Sp. z o.o., A3 Sp. z o.o., C. Sp. z o.o.) na Zgromadzeniu Wspólników. Wskazać ponadto należy, iż w skład organów zarządczych kilkudziesięciu tych spółek wchodzi - w różnych maksymalnie 3-osobowych składach - tylko 7 osób. Należy zatem zauważyć, że na działalność ww. spółek, w tym na działalność A. sp. z o.o. (z których niemal każda, jako odrębny producent, ubiega się o przyznanie płatności obszarowych), dominujący wpływ ma zawsze M. J., wspierany przez zamkniętą grupę osób pełniących funkcję członków zarządu (łącznie 7 w/w osób). Wobec powyższego spółki te są powiązane fundamentalnie na płaszczyźnie właścicielskiej poprzez osobę M. J. (jako beneficjenta rzeczywistego) oraz na płaszczyźnie zarządczej przez 7 osób, tj. I. O., K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P., W. K.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę także na fakt, iż niemal wszystkie ww. podmioty, w tym A. sp. z o.o., nie posiadają własnej infrastruktury technicznej (maszyn i urządzeń rolniczych, pomieszczeń gospodarczych, magazynów), tj. elementów niezbędnych do prowadzenia działalności rolniczej. W tym zakresie prace agrotechniczne na działkach deklarowanych przez zmultiplikowane podmioty są formalnie zlecane do podmiotów wspomagających, które tę infrastrukturę posiadają. W przypadku zdecydowanej większości spółek były to podmioty: C. sp. z o.o. oraz U1 (REGON [...]) lub R. K., jako osoba fizyczna. W przypadku A. sp. z o.o. prace agrotechniczne w roku 2021 zostały zlecone dwóm z powyższych podmiotów, co wynika z przedłożonych do akt sprawy umów o świadczenie usług rolnych, zawartych z C. sp. z o.o. w dniu 15.03.2021 r. oraz z R. K. w dniu 02.08.2021 r. Celem potwierdzenia wykonania tych usług spółka przedstawiła dwa protokoły odbioru wykonanych usług z dnia 23.08.2021 r. oraz z dnia 30.09.2021 r., oba obejmujące zbiory kombajnem zbożowym dokonane przez R. K.. Ponadto przedłożyła dwa protokoły odbioru usług talerzowania i siewu z dnia 25.03.2021 r. oraz dnia 02.05.2021 r., wykonanych przez C. sp. z o.o. Dodatkowo strona wniosła fakturę [...] z dnia 31.10.2021 r. dotyczącą tych prac.

Organ odwoławczy stwierdził, że pomiędzy C. sp. z o.o. a spółką A. istnieje sieć relacji osobowych oraz właścicielskich, albowiem funkcje członków zarządu w C. sp. z o.o. w roku 2021 pełnili m.in. Ł. P. i I. O., natomiast udziały w tej spółce posiadał w roku 2021 podmiot A3 sp. z o.o., w którym to z kolei podmiocie udziały posiadali: Ł. P. oraz A. S. (wcześniej K. S.), natomiast funkcje zarządcze w tej spółce pełnią I. O. oraz Ł. P. (wcześniej K. S.). Wymienione wyżej osoby zaangażowane w działalność C. Sp. z. o.o. występują w zarządach szeregu spółek, w których udziały posiada H SA, w tym Ł. P. jest jedynym członkiem zarządu A. sp. z o.o.

Organ odwoławczy wskazał, że - pozostając w tematyce powiązań funkcjonalnych i ekonomicznych wszystkich ww. spółek – zasadnym jest podkreślenie, że spółki te nie posiadają - poza C. sp. z o.o. - ruchomości w postaci sprzętu rolnego. Fakt ten implikuje konieczność zlecania przeprowadzenia zabiegów agrotechnicznych na deklarowanych gruntach podmiotom zewnętrznym wyspecjalizowanym w świadczeniu usług rolniczych. Wyjątkowo istotnym w przedmiotowej materii jest fakt, iż na podstawie zawieranych umów dwustronnych przez osoby zasiadające w zarządach wskazywanych spółek kluczowym i przeważającym wykonawcą usług rolniczych na gruntach deklarowanych do płatności (dokumentacja w aktach spraw spółek powiązanych) są zawsze tożsame podmioty tzn. spółka C. sp. z o.o. bądź też U1 lub R. K. (w sporadycznych lub pojedynczych przypadkach: G7, G8, P. K.). Skalę relacji w omawianym zakresie organ zobrazował w tabeli.

Organ odwoławczy stwierdził, że obraz jaki rysuje się w sprawie ukazuje wprost daleko idącą fikcję w samodzielności i odrębności każdego z opisanych podmiotów. Skoro kolejno tworzone spółki, pozbawione jakiejkolwiek infrastruktury do prowadzenia działalności rolniczej, zarządzane przez tę samą grupę osób, deklarują w zasadzie te same uprawy, w tym samym miejscu, wręcz na działkach zlokalizowanych tuż obok siebie, w dużych kompleksach, zlecają wykonywanie tożsamych ze sobą usług dokładnie tym samym podmiotom, częstokroć powiązanym osobowo, w przypadku których realizacja usług nie została nawet w wiarygodny sposób udokumentowana (przypadek realizacji usług przez R. K.), to organ nie znajduje jakiegokolwiek innego uzasadnienia, jak tylko takie, iż proceder ten stanowi multiplikowanie kolejnych podmiotów w celu pozyskiwania płatności, których nie mógłby pozyskać jeden podmiot w osobie M. J. Okoliczności te utwierdzają organ odwoławczy w przekonaniu, iż szereg ww. podmiotów, w tym strona niniejszego postępowania, nie posiadają atrybutów odrębności w sferze kierowniczej, jak również funkcjonalnej, a zarządzane są w jednolity sposób, na co realny wpływ ma M. J.

W kontekście powyższych rozważań nie może umknąć uwadze fakt w jaki sposób - z punktu widzenia zarządzania spółkami kapitałowymi - funkcjonują w symbiozie opisywane podmioty powiązane. Analiza dokumentów finansowych nakazuje zwrócić uwagę na rażąco zaniżone ceny usług, zwłaszcza siewu i kombajnowania, świadczonych zarówno spółkę C. sp. z o.o., jak i przez R. K. w stosunku do cen rynkowych powyższych usług w roku 2021 (źródło: portale branżowe np.: www.agrofakt.pl, www.tygodnik-rolniczy.pl). Wskazuje to także, że realizacja usług przez R. K. oraz C. sp. z o.o. na rzecz powiązanych podmiotów, w tym strony niniejszego postępowania, w których beneficjentem rzeczywistym jest M. J., nie odbywała się na zasadach rynkowych.

W ocenie organu odwoławczego powyższe oznacza, że strona posiada sztucznie wykreowany status gospodarstwa rolnego, ponieważ tak jak w przypadku pozostałych spółek, działalność rolnicza na działkach formalnie przypisanych do spółki jest prowadzona wyłącznie dzięki podmiotom wspomagającym. A. sp. z o.o. nie posiada żadnej autonomii w powyższym obszarze albowiem jest w pełni uzależnione od decyzji M. J. i osób z nim współpracujących, które to osoby ustalają jakie uprawy ma realizować dana spółka i który powiązany podmiot ma fizycznie przeprowadzać zabiegi agrotechniczne na gruntach formalnie przypisanych do danej spółki.

Dalej organ odwoławczy w formie tabelarycznej dokonał przedstawienia podmiotów powiązanych w kontekście kierunków prowadzenia działalności rolniczej. Analiza koncepcji prowadzenia działalności rolniczej przez spółki M. J. opiera się wyłącznie na produkcji roślinnej (za wyjątkiem spółki G. Sp. z o.o). Spółki w 2021 r. prowadziły uprawę: roślin strączkowych (łubin biały oraz wąskolistny na nasiona, groch siewny, bobik), prosa, żyta, owsa oraz trwałych użytków zielonych (jak również traw na gruntach ornych). Tak zawężony rodzajowo obszar prowadzonej działalności rolniczej (brak podstawowych gatunków zbóż: pszenica, jęczmień, pszenżyto, brak kukurydzy, rzepaku, uprawy warzyw, roślin okopowych, sadów i plantacji trwałych) jest kolejnym potwierdzeniem, że te spółki należy traktować jako jeden organizm gospodarczy posiadający ściśle określoną koncepcję prowadzenia tejże działalności. Tym samym stanowi to kolejny dowód na fikcyjność podziału gruntów na niezależne i odrębne gospodarstwa. Opisany stan rzeczy, dotyczący realizowania przez spółki łącznie tyko kilku kierunków produkcji i tylko w zakresie produkcji roślinnej, jest naturalną konsekwencją tego, iż decyzje w tym zakresie podejmuje tylko M. J. wraz z wymienianą wyżej grupą osób pełniących funkcje zarządcze. Jest również konsekwencją tego, iż niemal wszystkie spółki nie posiadają jakiejkolwiek infrastruktury tj. maszyn i urządzeń rolniczych oraz bazy przechowalniczej. Wobec powyższego strategia omawianych spółek polega na uprawie tylko kilku gatunków roślin, ponieważ nie wymaga to użycia szerokiego wachlarza sprzętu agrotechnicznego, jak również wynika to z posiadanego przez osoby kierujące spółkami wiedzy w zakresie zasad uprawy, a także z posiadanych kanałów dystrybucji płodów rolnych oraz dostępu do środków produkcji.

Ponadto wskazany rodzaj kierunków prowadzenia działalności rolniczej cechuje ponoszenie relatywnie niskich kosztów związanych z uprawą tych roślin, co umacnia organ w przekonaniu, iż nadrzędnym celem powołania omawianych podmiotów jest czerpanie zysków z unijnych dotacji, dodatkowo powiększonych, z tytułu fikcyjnego podziału zasobów ziemskich na mniejsze gospodarstwa. Wobec powyższego należy stwierdzić, iż grupa wymienionych wyżej spółek, w których udziały posiada (pośrednio poprzez H SA) M. J., stanowi w istocie jeden organizm gospodarczy posiadający jednolitą strategię działania w zakresie kierunków produkcji oraz zasad prowadzenia działalności zarówno w strefie stricte produkcyjnej (brak własnej infrastruktury produkcyjnej; produkcja płodów odbywa się na zasadzie zlecania niezbędnych czynności agrotechnicznych podmiotom wspomagającym), jak również w aspekcie biznesowym. To nie indywidualny rolnik kieruje tymi gospodarstwami (łącznie nad wszystkimi spółkami władzę sprawuje M. J. wraz z zamkniętym kręgiem osób pełniących w utworzonych spółkach funkcje zarządcze).

Na przykładzie A. Sp. z o.o. oraz M2 można wskazać, iż spółki te nabyły ten sam materiał siewny od jednego producenta, a mianowicie zakupiły proso ekologiczne od G9 (zob. faktury nr [...] oraz nr [...] z dnia 29.04.2021 r.). Co więcej, wytworzone płody rolne z upraw prosa zostały sprzedane jednej osobie – K. L. (zob. faktura nr [...] z dnia 31.12.2021 r. oraz faktura nr [...] z dnia 03.12.2021 r.). W takim stanie rzeczy nie sposób nie dostrzec oczywistych powiązań istniejących pomiędzy podmiotami.

W odniesieniu do kwestii sposobu funkcjonowania spółek kontrolowanych przez M. J. na płaszczyźnie ekonomicznej, to należy zwrócić w tej kwestii uwagę na umowę kredytową nr [...] zawartą między H SA, a I1, na mocy której H SA uzyskała kredyt przeznaczony na inwestycje związane z gruntami rolnymi.

Organ odwoławczy stwierdził, że kwestia rzeczywistego, a nie jedynie formalnoprawnego bytu spółki jako beneficjenta płatności powinna być oceniana w powiązaniu z ustaleniami co do ewentualnego pozostałego zakresu jej działalności, co obrazować może np. sprawozdawczość finansowa tego podmiotu. Zgodnie z wniesionym do akt sprawy bilansem finansowym wraz z jednostkowym rachunkiem zysków i strat za rok 2020, A. Sp. z o.o. na koniec roku 2020 osiągnęło przychody netto ze sprzedaży produktów w wysokości 37.190,00 zł a zysk ze sprzedaży wyniósł 77.244,87 zł. Ponadto w pozycji dotacje figuruje kwota 60.604,32 zł, a zatem należy zauważyć, iż jest to kwota wyższa od kwoty uzyskanych przychodów netto ze sprzedaży produktów. Zysk netto z działalności spółki wyniósł 140.756,37 zł, można więc zauważyć, że jego znaczną cześć stanowią kwoty uzyskanych dotacji.

Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni na etapie postępowania odwoławczego dokonał również analizy siedzib podmiotów oraz osób fizycznych składających wnioski o płatności na rok 2021, powiązanych z osobą M. J. oraz adresów do korespondencji, jakie reprezentanci spółek podali, rejestrując je w ARiMR jako producentów rolnych. Miejsca, w których formalnie zlokalizowane są spółki pozwalają w ocenie organu odwoławczego na potwierdzenie tezy, iż celem działań kliku powiązanych ze sobą osób jest wyłącznie maksymalizacja zysków płynących z unijnych dotacji przysługujących producentom rolnym z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na gruntach rolnych. W tabeli organ zestawił adresy siedzib spółek i osób powiązanych w różniej zależności z M. J., jak również adresy do korespondencji. Wskazano, że częstokroć te same adresy, podane jako siedziby spółek, jak i adresy do korespondencji przewijają się we wszystkich podmiotach prawa handlowego oraz wśród osób fizycznych, które wystąpiły o płatności na rok 2021. O ile zabieg taki jest prawnie dozwolony, to jednak w okolicznościach niniejszej sprawy musi budzić wątpliwości. Spółki i osoby fizyczne zarejestrowane w ewidencji producentów ARiMR - w tym strona niniejszego postępowania A. Sp. z o.o. - wskazywały w roku 2021 miejsce swojej siedziby w kilku powtarzających się lokalizacjach, a adresem korespondencyjnym jest zazwyczaj "ul. [...] G1.". Natomiast jeśli jest inaczej, to każdy z ww. podmiotów posiada zarejestrowanego w ARiMR pełnomocnika (wyłącznie z grona wcześniej wielokrotnie wymienionych osób zasiadających w zarządach spółek), na którego ręce kierowana ma być korespondencja - również pod ww. adres. W ocenie organu odwoławczego adres: ul. [...] G., to jedynie formalna siedziba A. Sp. z o. o. wykreowana na potrzeby pozornego umiejscowienia siedziby podmiotu wnioskującego o płatności.

Organ zauważył również, że umowy dzierżawy pomieszczeń przez podmioty, w których beneficjentem rzeczywistym jest M. J., zawierane są zawsze w takiej samej formie oraz tylko i wyłącznie w gronie powiązanych osób prawnych, które reprezentowane są wyłącznie przez te same osoby fizyczne. Dodatkowo dzierżawa pomieszczenia biurowego o powierzchni 2 m² lub 5 m² w ocenie organu służy jedynie wykreowaniu formalnych adresów siedzib ww. spółek (częstokroć tożsamych).

Okoliczności te utwierdzają organ odwoławczy w przekonaniu, iż A. Sp. z o.o. - podobnie jak i szereg pozostałych wskazywanych podmiotów - jest elementem większej całości zarządzanej przez M. J., który z szeregiem osób fizycznych: I. O., K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P., W. K. - stanowią podstawowy substrat osobowy będący spoiwem wiążącym szereg ww. podmiotów, będących spółkami działającymi w sposób pozorny i wykreowanymi wyłącznie w kontekście pozyskiwania płatności do gruntów rolnych, w oparciu o potencjał obszarowy znajdujący się bezpośrednio bądź pośrednio w posiadaniu M. J.. M. J. przy asyście ww. osób fizycznych (działających jako członkowie zarządu) stworzył mechanizm polegający na formalnym rozpisywaniu pozyskiwanych lub posiadanych gruntów na tworzone w tym celu spółki prawa handlowego, tak by stworzyć pozory samodzielnego prowadzenia przez nie działalności rolniczej. W rzeczywistości omawiane spółki miały jednego właściciela - w osobie M. J. (poprzez H SA) - oraz jedno kierownictwo sprawowane przez zamkniętą grupę osób: I. O., .K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P., W. K., pełniących w omawianych spółkach, w tym w A. Sp. z o.o., funkcje zarządcze, w różnie skonfigurowanych maksymalnie 3-osobowych składach.

M. J. nie konsolidował pozyskiwanej ziemi w ramach jednego gospodarstwa, albowiem w takiej sytuacji uzyskałby kwotę dopłat obszarowych w wysokości znacznie niższej niż w przypadku rozpisania majątku ziemskiego na kilkadziesiąt spółek z o.o., co pozwalało na ominięcie limitów zarówno kwotowych, jak również powierzchniowych, obowiązujących dla poszczególnych rodzajów płatności. Wskazany wyżej podział jest sztuczny, ponieważ spółki M. J. funkcjonują jako jeden organizm gospodarczy, jednolicie zarządzany zarówno na płaszczyźnie stricte produkcyjnej, jak również biznesowej. Zasadniczym i jedynym celem takiego pozornego rozdrobnienia potencjału ziemskiego jest uzyskanie dodatkowych korzyści finansowych. Należy podkreślić, że sam fakt, iż dana spółka jest formalnym właścicielem ziemi nie świadczy o tym, iż stanowi ona samodzielne gospodarstwo rolne. Gospodarstwa spółek M. J. mają jedynie kadłubowy charakter, gdyż są całkowicie pozbawione podstawowych atrybutów definiujących takie gospodarstwo, jak niezależność w obszarze technicznym, bądź ekonomicznym. Nie zatrudniają one żadnych pracowników, ani fizycznych, ani merytorycznych, a niezbędne czynności agrotechniczne, formalnie wykonywane przez daną spółkę, były zlecane podmiotom wspomagającym (także powiązanym, w niniejszym przypadku C. sp. z o. o., U1). Kierunki prowadzenia działalności są dobierane wspólnie dla wszystkich spółek tak, aby skonsolidować wykonanie prac rolniczych w zbliżonym miejscu i czasie oraz by zespolić podaż poszczególnych rodzajów produktów, a tym samym ułatwić logistykę i zbyt.

W sferze ekonomicznej ww. spółki są w pełni zależne od M. J., który podejmuje decyzje w zakresie finansowania ich działalności, czego dobitnym dowodem jest kredyt udzielony przez I1 na rzecz H. SA, na mocy którego pośrednio finansowana jest działalność spółek: O. sp. z o.o., J. sp. z o.o., P. sp. z o.o., R. sp. z o.o., S. sp. z o.o., T. sp. z o.o., U. sp. z o.o., W. Sp. z o.o., Y. sp. z o.o., Z. sp. z o.o., X. sp. z o.o., K. sp. z o.o., Q. sp. z o.o., R1 sp. z o.o., I. Sp. z o.o., G1 sp. z o.o., A1 sp. z o.o. Powyższy fakt w sposób istotny deprecjonuje samodzielność podmiotów pod względem ekonomicznym, gdyż ww. spółki są biznesowo silnie zależne od H. SA, a tym samym od M. J.

Omawiane spółki oczywiście nie konkurują ze sobą, gdyż wpływ na ich działalność ma zamknięta grupa osób, które formalnie zlecają wykonywanie usług agrotechnicznych podmiotom pomocniczym oraz pozyskują kanały dystrybucji dla relatywnie zawężonej, pod względem rodzajowym, podaży płodów rolnych. O pozorności samodzielnego funkcjonowania świadczy m.in. opisany wcześniej fakt dokonywania operacji biznesowych pomiędzy powiązanymi spółkami, w których stwierdzono rażąco zaniżone, nierynkowe poziomy cen usług agrotechnicznych ustalane względem podmiotów powiązanych przez C. sp. z o. o. czy też R. K.

Mając to na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że spółki, których pośrednim właścicielem - przez H. SA - jest M. J., pozorowały istnienie samodzielnych gospodarstw rolnych, a w zgromadzonym materialne dowodowym brak jest przesłanek wskazujących na inne przyczyny takiego stanu rzeczy niż chęć obejścia regulacji prawnych ograniczających wysokość wsparcia przysługującego pojedynczemu gospodarstwu rolnemu. Zamiarem M. J., pod kontrolą którego - pośrednio bądź bezpośrednio - znajdował się areał niemal 3,5 tysięcy gruntów uprawowych, było zmultiplikowanie podmiotów mogących ubiegać się o dopłaty obszarowe, w celu uzyskiwania ich w wyższej wysokości, poprzez ominięcie limitów kwotowych i powierzchniowych oraz przepisów o degresywności obowiązujących dla pojedynczego gospodarstwa. Jednakże te zmultiplikowane podmioty są ze sobą dokumentnie powiązane w aspekcie właścicielskim, są zarządzane przez zawężoną grupę osób, nie posiadają (poza gruntami) zaplecza technicznego oraz kadrowego, a działalność rolnicza jest realizowana pełnym systemem zlecania (przy pomocy powiązanych podmiotów wspomagających).

Organ odwoławczy wskazał, jakie zyski można osiągnąć poprzez sztuczny podział tak znacznego areału gruntów rolnych (niespełna 3,5 tyś. ha) i przypisania rozdzielonych gruntów na utworzone w tym celu podmioty, które następnie pod pozorem prowadzenia odrębnego gospodarstwa rolnego aplikują o dopłaty.

W pierwszej kolejności należy wskazać na przepis art. 14 ust. 2 p.s.w.b., zgodnie z którym płatność RDST przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do jednolitej płatności obszarowej będących w posiadaniu rolnika nie większej niż 30 ha oraz pomniejszonej o 3 ha. Wobec powyższego należy zauważyć, iż płatność RDST może być przyznana jednemu gospodarstwu rolnemu maksymalnie do powierzchni 27 ha. Jak wynika z akt sprawy majątek ziemski M. J. opiewa na niemal 3,5 tyś. ha, a w związku z tym poprzez rozpisanie ziemi na kilkadziesiąt spółek prawa handlowego uzyskano zwielokrotnienie ww. limitu tj. zapewniono możliwość ubiegania się przez każdą ze spółek o płatność RDST, do powierzchni 27 ha. W rozrachunku w przypadku roku 2021 i stawki płatności RDST wynoszącej 184,54 zł/ha jeden wnioskujący podmiot otrzymałby wyłącznie kwotę w wysokości 4.982,58 zł. Natomiast rozbicie przedmiotowego areału na 38 ubiegających się o dopłaty podmiotów powoduje, iż płatność otrzymać mógłby każdy z nich. Poprzez to kwota łączna przyznanej pomocy finansowej wyniosłaby 189.338,04 zł (38 x 27 ha x 184,54 zł/ha). Tym samym jedynie w ramach płatności RDST i jedynie w ramach jednego roku M. J. mógłby uzyskać nienależną korzyść finansową w wysokości 184.355,46 zł.

Zgodnie z art. 13 p.s.w.b. do przyznawania płatności MR stosuje się art. 50 ust. 8 rozporządzenia nr 1307/2013, a przysługuje ona do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej nie większej niż 50 ha. Wobec powyższego rozpisanie kilkutysięcznego areału gruntów rolnych, pozostającego do dyspozycji M. J. na szereg spółek prawa handlowego umożliwia ubieganie się o płatność MR do wielokrotności ww. limitu. Z danych i informacji zawartych w systemie, o którym mowa w art. 2 ustawy EP wynika, iż w roku 2021 z opisywanych w niniejszej decyzji podmiotów aż 27 wystąpiło o płatność MR. W przypadku wystąpienia o płatność MR jednego podmiotu wysokość pomocy finansowej na rok 2021 wyniosłaby 15.429,50 zł (50 ha x 308,59 zł/ha). Natomiast przy uwzględnieniu regulacji wynikającej z art. 13 p.s.w.b. - i zgłoszeniu przez 27 odrębnych podmiotów - pomoc finansowa mogłaby zostać wypłacona na zasadzie: 27 x 50 ha x 308,59 zł/ha = 416 596,50 zł. Tym samym jedynie w ramach płatności MR i jedynie w ramach jednego roku M. J. mógłby nienależnie zyskać 401.167,00 zł.

Stosownie do art. 26 ust. 1 Rozporządzenia nr 1306/2013, by zapewnić przestrzeganie rocznych pułapów określonych w rozporządzeniu (UE, Euratom) nr 1311/2013 w odniesieniu do finansowania wydatków związanych z rynkiem i na płatności bezpośrednie, ustala się współczynnik korygujący płatności bezpośrednich - zwany dalej współczynnikiem korygującym, gdy prognozy wydatków na finansowanie środków finansowanych w ramach tego podpułapu w danym roku budżetowym wskazują, że mające zastosowanie pułapy roczne zostaną przekroczone. W związku z powyższym w art. 8 ust. 1 Rozporządzenia nr 1307/2013 określono, iż wysokość dostosowania określona zgodnie z art. 26 Rozporządzenia nr 1306/2013 ma zastosowanie jedynie do płatności bezpośrednich przekraczających 2000 euro, które mają zostać przyznane rolnikom w danym roku kalendarzowym. Wysokość współczynnika korygującego odnośnie roku 2021 ustalona została poprzez art. 1 ust. 1 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 2021/951 z dnia 11 czerwca 2021 r. ustalające współczynnik korygujący do płatności bezpośrednich przewidziany w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2021 (Dz. U. UE L 209/93 z dnia 14.06.2021 r.) i w odniesieniu do roku kalendarzowego 2021 wynosi 1,658907%. Należy zatem zauważyć, iż w przypadku pojedynczego gospodarstwa rolnego kwota płatności bezpośrednich nieprzekraczająca równowartości 2000 euro (co przy kursie wymiany euro 4,6197 zł stanowi kwotę 9.239,40 zł), jest zwolniona ze stosowania współczynnika korygującego. Przekłada się to na korzyść finansową w kwocie 153,27 zł (1,658907 % x 9.239,40 zł). Wobec powyższego poprzez podział większego gospodarstwa na mniejsze (w rozpatrywanej sprawie na kilkadziesiąt fikcyjnych gospodarstw) uzyskuje się zwielokrotnienie powyższej kwoty, o którą nie pomniejsza się płatności przysługujących pojedynczemu gospodarstwu rolnemu. Biorąc pod uwagę spółki i osoby fizyczne opisywane w niniejszej decyzji (poza przypadkiem zadeklarowania powierzchni 8,41 ha przez M. J.) mowa tu o możliwości osiągnięcia dodatkowej korzyści w kwocie 5.517,72 zł.

Jak stanowi art. 19 ust. 1 pkt 1 p.s.w.b. płatność JPO jest przyznawana po uwzględnieniu dodatkowo zmniejszeń, o których mowa w art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013, z zastosowaniem współczynnika redukcji wynoszącego 100 %. Tym samym płatność JPO dla jednego rolnika może zostać przyznana w maksymalnej wysokości nieprzekraczającej 150.000 euro, co po przeliczeniu na polskie złote w roku 2021 wynosi 692.955,00 zł (150 000 euro x 4,6197 zł (kurs euro obowiązujący dla płatności realizowanych w 2021 r.). Stawka płatności JPO na rok 2021 określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 października 2021 r. (Dz. U. 2021 r., poz. 1861) wynosi 487,62 zł/ha. Powierzchnia odpowiadająca maksymalnej możliwej do uzyskania kwocie płatności JPO w roku 2021 wynosi 1.421,10 ha (692.955 zł ÷ 487,62 zł). Majątek ziemski M. J. i powiązanych z nim osób opiewa na ponad dwukrotnie większą wielkość powierzchni, zgłaszaną do płatności JPO. Szacowany dodatkowy zysk wynosi: 3.489,40 ha – 1.421,10 ha = 2.068,30 ha, tj. 2.068,30 ha x 487,62 zł – 16.577,54 zł (współczynnik korygujący) = 991.966,91 zł.

Wyliczenie to uzmysławia jak pokaźny dodatkowy zysk z tytułu płatności JPO, wynoszący niemal milion złotych, można osiągnąć dokonując sztucznego podziału areału 3.489,40 ha, na mniejsze gospodarstwa.

Organ odwoławczy wskazał, że w kontekście sztucznych warunków stworzonych w celu uzyskania płatności na rok 2021 koniecznym jest wskazanie, iż multiplikowanie przez grupę osób fizycznych i prawnych powiązanych z M. J. pozwoliłoby na uzyskanie płatności (do tych samych działek rolnych) również w ramach innych działań wspierających rolników, a realizowanych przez ARiMR.

Zgodnie z art. 2 ust. 3 rozporządzenia ONW, płatność ONW przysługuje do powierzchni wynoszącej nie więcej niż 75 ha. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 4 rozporządzenia ONW jest ona przyznawana w wysokości: 100 % stawki podstawowej - za powierzchnię do 25 ha; 50 % stawki podstawowej - za powierzchnie powyżej 25 ha do 50 ha; 25 % stawki podstawowej - za powierzchnie powyżej 50 ha do 75 ha. Wobec powyższego należy zauważyć, iż pełna płatność ONW jest przyznawana do powierzchni wynoszącej 25 ha, powyżej tej wielkości płatność jest przyznawana w wysokości zmniejszonej odpowiednio do 50% do pułapu 50 ha oraz do 25% do pułapu 75 ha. Do powierzchni przekraczającej 75 ha płatność ONW nie jest wypłacana. Wobec powyższego dzieląc zasoby gruntowe o powierzchni 3 489,40 ha, w celu obejścia w/w ograniczeń powierzchniowych oraz degresywności stawek płatności ONW można uzyskać zwielokrotnioną płatność ONW, w porównaniu z sytuacją bez dokonania podziału gruntów.

Przekładając powyższe okoliczności na aspekt finansowy organ odwoławczy wskazuje, że gdyby jeden podmiot złożył jeden wniosek o przyznanie płatności ONW do powierzchni 3.489,40 ha (całość gruntów deklarowanych przez podmioty powiązane z M. J.), to otrzymałby płatność jedynie do 75 ha (zgodnie z obowiązującymi przepisami 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW) - przy czym dla strefy I, o najniższej stawce płatności wynoszącej 179 zł/ha, płatność ONW wyniosłaby 7.831,25 zł. W przypadku zgłoszenia całości gruntów o obszarze 3.489,40 ha przez wskazane w niniejszej decyzji rozdrobnione podmioty - zgłoszenia mającego w ocenie organu odwoławczego celowy charakter, ukierunkowany wyłącznie na pozyskanie, jak największej sumy m.in. płatności ONW - uwzględniając modulację dla płatności ONW, pomoc finansowa zostałaby w sposób nieuprawniony rażąco zwielokrotniona, co ukazano w tabeli.

Tym samym do grupy osób fizycznych i prawnych powiązanych z M. J. mogłyby wpłynąć płatności ONW za rok 2021 w nienależnej kwocie wynoszącej co najmniej 240.605,55 zł.

Z tożsamą sytuacją redukowania dopłat wraz ze wzrostem zgłaszanej powierzchni mamy do czynienia w przypadku płatności RSK oraz płatności RE. Zgodnie z art. 16 ust. 1 rozporządzenia RSK, płatność jest przyznawana w wysokości: 1/ 100% stawki płatności - za powierzchnię gruntów od 0,1 ha do 50 ha; 2/ 75% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 50 ha do 100 ha; 3/ 60% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 100 ha. Według art. 15 ust. 1 rozporządzenia RE płatność ekologiczna jest przyznawana w wysokości: 1/ 100% stawki płatności - za powierzchnię gruntów od 0,1 ha do 50 ha; 2/ 75% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 50 ha do 100 ha 3/ 60% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 100 ha.

W przypadku płatności RSK oraz płatności RE organ odwoławczy odstąpił od wyliczania potencjalnych zysków, ponieważ jest to niemożliwe z uwagi na skomplikowaną metodykę obliczania ich modulacji, redukcji oraz degresywności oraz z uwagi na mnogość podmiotów występujących w niniejszej sprawie. Organ przy tym wyjaśnił, że stosownie do orzecznictwa odnoszącego się do regulacji art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 (a zatem również art. 62 rozporządzenia nr 2021/2116), organy nie muszą przedstawiać szczegółowych wyliczeń kwot, jakie dodatkowo uzyskałoby, a jedynie opisać mechanizm, który wypełniał warunki uznania ich za sztuczne odnośnie do poszczególnych płatności (zob. m.in. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 listopada 2022 r., sygn. II SA/Rz 497/22 oraz z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. I SA/Rz 96/22).

Niemniej doskonale widoczny jest tutaj sposób obchodzenia ustanowionych powyżej limitów powierzchni, po przekroczeniu których stosowane są degresywne stawki płatności. Organ zaznaczył, że niemal każdy z opisanych w niniejszej decyzji podmiotów powiązanych z M. J. deklarował w roku 2021 działki do płatności RSK, lub do płatności RE, bądź też w obu wskazanych programach. Mając na względzie wskazane wyżej regulacje prawne, przyjmując do wyliczeń ograniczenia powierzchniowe określone w przywołanych powyżej przepisach, w przypadku zgłoszenia określonych powierzchni działek przez jeden podmiot do płatności RSK oraz płatności RE, tenże jeden podmiot otrzymały płatności po stawkach uzależnionych od powierzchni (im większy obszar, tym mniejsza wysokość płatności). Natomiast zgłaszanie gruntów przez odrębne jednostki, pozorujące samodzielne gospodarstwa rolne, pozwoliło zwielokrotnić w sposób nieuprawniony wysokość otrzymanej pomocy w zakresie płatności RSK oraz płatności RE.

Zatem mechanizm sztucznego multiplikowania podmiotów, którym przypisywane są grunty wchodzące w skład majątku M. J. umożliwia obejście przepisów prawa materialnego ustanawiającego limity powierzchniowe i kwotowe dla poszczególnych rodzajów płatności obowiązujące dla pojedynczego gospodarstwa rolnego, a tym samym umożliwia pokaźnie zwiększenie zysków z tytułu ubiegania się o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a także płatności ONW, płatności RSK oraz płatności RE. Z akt sprawy wynika, iż spółki bezpośrednio powiązane z M. J. zarządzane są w niemal identyczny sposób. Podmioty te w zdecydowanej większości nie posiadają jakiejkolwiek infrastruktury służącej do prowadzenia działalności rolniczej tj. maszyn, urządzeń, środków transportu, budynków gospodarczych, magazynów, a celem wykonywania działalności rolniczej wszystkie niezbędne zabiegi i czynności są zlecane podmiotom, w tym podmiotom powiązanym, przede wszystkim spółce C. Sp. z o.o., oraz podmiotowi U1 (w przypadku którego przedłożone dokumenty mają niską wiarygodność dowodową z wcześniej opisanych powodów, tj. brak zgłoszenia w CEIDG prowadzenia działalności gospodarczej).

Mając to na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że wymienione wyżej podmioty należy traktować jako jeden organizm gospodarczy tj. jako jedno gospodarstwo rolne stanowiące majątek M. J. i zarządzane przez zamkniętą grupę ww. osób. Organ odwoławczy wskazał, że nie kwestionuje faktu, iż każda z wymienionych spółek kapitałowych posiada odrębny byt prawny, jednakże nie oznacza to - pomimo posiadania tytułów prawnych do działek gruntu rolnego (deklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności) - że można im przypisać status gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą. Działalność tych spółek zdecydowanie nie wpisuje się w założenia wynikające z przywołanej w niniejszej decyzji definicji gospodarstwa rolnego. M. J. wraz z ww. osobami sukcesywnie powoływał do życia podmioty gospodarcze, które stawały się formalnymi posiadaczami działek gruntu rolnego, a to - w ocenie organu odwoławczego - realizowane było w celu ominięcia limitów kwotowych przysługujących jednemu gospodarstwu rolnemu. Tym samym jest to postępowanie wbrew regulacji określonej w art. 11 ust. 4 Rozporządzenia nr 1307/2103, zgodnie z którym, nie zapewnia się korzyści polegającej na uniknięciu zmniejszenia płatności rolnikom, w przypadku których stwierdzono, że w sztuczny sposób stworzyli - po dniu 18 października 2011 r. - warunki, które pozwalają im uniknąć skutków wynikających z niniejszego artykułu.

Organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z jednym organizmem gospodarczym, w ramach którego grunty rolne zostały sztucznie rozpisane na zmultiplikowane podmioty. Podmioty te, utworzone na bazie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, nie są samodzielne na płaszczyźnie technicznej i ekonomicznej, nie zatrudniają - poza nielicznymi wyjątkami - żadnych pracowników, a działalność rolnicza jest prowadzona na zasadzie zlecania niezbędnych prac agrotechnicznych podmiotom trzecim. Kierownictwo tegoż organizmu tworzą - jako osoby pełniące funkcje zarządcze - osoby fizyczne takie jak: M. J., I. O., K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P. i W. K.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowana jest teza, iż prowadzenie działalności rolniczej w formie spółki cywilnej czy spółki kapitałowej, nie może stanowić uzasadnienia dla obchodzenia przepisów prawa, regulujących przyznawanie wsparcia producentom rolnym. Za takie może zostać uznane działanie polegające na zawieraniu, przez te same osoby (nawet w różnych konfiguracjach) wielu umów spółek cywilnych czy kapitałowych i zgłaszanie przez tak utworzone podmioty wniosków o wsparcie. Swoiste "multiplikowanie" spółek stanowi działanie nastawione na uzyskanie pomocy w wyższej niż dopuszczalna kwota (zob. wyroki WSA: w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 168/14, w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 745/15; w Gdańsku sygn. akt III SA/Gd 691/18 czy też wyrok NSA, sygn. akt I GSK 704/18).

Przez obejście prawa rozumie się takie czynności, które jakkolwiek nie są prawnie zakazane, lecz podejmowane są dla osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Czyli z formalnego punktu widzenia nie budzą zastrzeżeń jednak faktycznie, pod względem materialnym, służą realizacji celu zabronionego przez przepisy prawa. Obejście prawa dotyczy więc sytuacji, gdy działanie danej osoby zmierza od innego niż typowe w danych okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych po to tylko by osiągnąć zmierzony przez taką osobę skutek prawny (zob. wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 778/13).

W ocenie organu odwoławczego działania realizowane przez M. J. i jego współpracowników, tj.: I. O., K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P., W. K., nie są typowe w stwierdzonych okolicznościach stanu faktycznego sprawy. Nie znajduje bowiem uzasadnienia stworzenie struktury składającej się z kilkudziesięciu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością w celu prowadzenia przez nie działalności rolniczej na gruntach rolnych stanowiących majątek jednej osoby. Takie stanowisko uzasadnia przede wszystkim fakt, że żadna z tych spółek nie ma zdolności do prowadzenia działalności rolniczej, ponieważ nie dysponuje zapleczem technicznym oraz kadrą pracowniczą. Wobec powyższego zasadniczy cel multiplikacji podmiotów spełniających formalne kryteria do ubiegania się o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zmierza do obejścia przepisów prawa materialnego, a tym samym jest sprzeczny z celem przepisów regulujących wspieranie rolników. W obowiązującym stanie prawnym rozdzielanie zasobów gruntowych na mniejsze części, przekazane w posiadanie różnym podmiotom, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, przekładałoby się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne, jedynie pod warunkiem, że dojdzie do rzeczywistego podziału dużego gospodarstwa na mniejsze części, a wnioskujący o pomoc rzeczywiście obejmą w posiadanie wydzielone im działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi, co w przypadku spółek M. J. nie ma miejsca.

W ocenie organu odwoławczego rozdzielanie gruntów, nad którymi władztwo - pośrednio bądź bezpośrednio - posiada M. J., na rzecz szeregu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, wyczerpuje kwestię tworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania powiększonych płatności. Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności.

W ramach istnienia elementu obiektywnego do organu należy zatem rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, iż nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich (EFRROW). Natomiast w ramach drugiego z elementów (subiektywnego) należy rozważyć obiektywne dowody pozwalające na stwierdzenie, iż poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW, ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie opierać się należy nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w przedsięwzięcie, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami (zob. orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12).

W nawiązaniu do powyższych okoliczności organ odwoławczy wskazał, iż spółki, które zostały powołane głównie w latach 2012-2016 powstały wyłącznie w celu podzielenia areału gruntu rolniczego pozostającego pod kontrolą M. J. oraz osób z nim powiązanych na mniejsze gospodarstwa, celem obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej. O powyższym procederze świadczą fakty takie jak: powtarzające się adresy siedzib i do korespondencji, brak samodzielności nowo powołanych podmiotów, fikcyjne rozpisywanie działek leżących obok siebie na kilka podmiotów przy jednoczesnym prowadzeniu na tych gruntach tych samych upraw, prowadzenie działalności na zasadzie zlecania wszelkich usług, korzystanie z usług tych samym podmiotów (w tym powiązanych), centralne zarządzanie finansowaniem działalności spółek (zob. kredyt udzielony przez I1).

Dalej organ odwoławczy podkreślił, iż płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego są formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów Unii Europejskiej, określonych w art. 33 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. System dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Konstrukcja instytucji płatności obszarowych wynika ze wspólnej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznie użytkownikami gruntów rolnych.

Czyniąc rozważania w zakresie korzyści (tylko w kontekście płatności JPO) wynikających z podziału dużego potencjału gruntów rolnych i rozdysponowaniu go na szereg odrębnych podmiotów organ wskazał, iż według motywu 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013 charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5 % część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150 tys. euro. Aby takie zmniejszenie poziomu wsparcia było skuteczne, nie należy przyznawać żadnych korzyści rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki w celu uniknięcia jego skutków.

Unijny prawodawca, uwzględnił ten cel poprzez uregulowanie go w art. 11 ust. 4 rozporządzenia nr 1307/2013, zgodnie z którym nie zapewnia się korzyści polegającej na uniknięciu zmniejszenia płatności rolnikom, w przypadku których stwierdzono, że w sztuczny sposób stworzyli - po dniu 18 października 2011 r. - warunki, które pozwalają im uniknąć skutków wynikających z art. 11 ust. 1 tj. ze zmniejszenia kwoty płatności, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdział 1, tj. jednolitej płatności obszarowej, za dany rok kalendarzowy o co najmniej 5 % w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150 tys. euro. Natomiast polski ustawodawca określił w art. 19 ust. 1 p.s.w.b., iż wysokość płatności JPO w danym roku kalendarzowym przyznaje się z zastosowaniem współczynnika redukcji wynoszącego 100 %. Mając na względzie przytoczone regulacje prawne organ odwoławczy wskazuje, iż płatność JPO przysługuje zatem wyłącznie do wysokości stanowiącej równoważność w zł kwoty 150 tys. euro.

W świetle powyższego organ odwoławczy wyjaśnił, iż składając jeden wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 - przy konieczności stosowania ograniczeń wynikających z ww. przepisów prawa - spółki oraz osoby fizyczne powiązane z M. J. - otrzymałyby płatności w dużo mniejszej wysokości, niż w sytuacji, kiedy po pozornym podziale areału gruntów rolnych, wnioski o przyznanie pomocy finansowej na rok 2021 złożyło kilkadziesiąt odrębnych podmiotów, z którymi M. J. oraz I. O., K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P., W. K. są - bezpośrednio lub pośrednio - powiązani. Multiplikowanie podmiotów przez grupę osób fizycznych i prawnych pozwoliło na uzyskanie płatności również w ramach innych działań wspierających rolników, tj. płatności w ramach PROW 2014-2020, czyli płatności ONW, płatności RSK, płatności RE.

Organ odwoławczy podkreślił, iż system dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Na podstawie ustalonych faktów stwierdzić należy, iż działalność M. J. i powiązanych z nim osób stoi w sprzeczności do celów wspólnej polityki rolnej określonych w art. 33 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, ponieważ prowadzi do zwiększenia nierówności w dochodowości gospodarstw rolnych, poprzez ominięcie przepisów dotyczących limitów powierzchniowych, kwotowych i degresywności obowiązujących dla pojedynczego gospodarstwa. Wskazane podmioty nie można uznać za pojedyncze gospodarstwa, ponieważ pozostają pod wyłączną kontrolą M. J. i powiązanej z nim grupy osób. Wobec powyższych wskazań organ uznał, iż w niniejszej sprawie stwierdzono stworzenie sztucznych warunków przez beneficjenta, udowadniając łącznie występowanie elementu obiektywnego i subiektywnego.

Ponadto Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni podkreślił, że środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej wypłacane są z budżetu Unii Europejskiej, a w związku z tym podlegają ochronie, gdyż zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, przez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

W odniesieniu do przesłanek określonych w art. 62 rozporządzenia 2021/2116, organ wskazał, że kwestia skutku sztucznego tworzenia warunków uprawniających do otrzymania płatności przez beneficjentów została jednolicie uregulowana w przepisach unijnych w odniesieniu do obu filarów Wspólnej Polityki Rolnej. W art. 62 rozporządzenia 2021/2116 wskazano, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W najnowszym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20), dotyczącym art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 (odpowiadającego art. 62 rozporządzenia nr 2021/2116) wskazano, iż pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku zaistnienia trzech przesłanek: po pierwsze, stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności; po drugie wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści i po trzecie wykazanie sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia.

Organ odwoławczy zaakcentował, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy sztuczne stworzenie warunków polegało na powołaniu podmiotów prawnych, na które przeniesiono posiadanie gruntów pozostających pod kontrolą M. J., w taki sposób, by uzyskać płatności większe, aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Nastąpiło w ten sposób wykreowanie stanu faktycznego pozwalającego na zawyżenie wysokości płatności. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że utworzenie kilkudziesięciu podmiotów powiązanych kapitałowo i osobowo oraz podzielenie pomiędzy nimi posiadanych gruntów miało na celu czerpanie korzyści finansowych wynikających z obejścia przepisów wprowadzających w systemach wsparcia mechanizmów korygujących, zmniejszających i modulujących płatności.

Jak wskazano w wyroku z dnia 12 września 2013 r. (w sprawie C-434/12) do dokonania oceny, czy stworzenie sztucznych warunków nastąpiło w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia konieczne jest zbadanie m.in. takich elementów jak więź prawna, ekonomiczna czy personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne oraz ocena okoliczności świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Dokonując ustalenia stworzenia sztucznych warunków nie można zatem ograniczać się tylko do oceny działań samego beneficjenta, lecz również do działań osób czy podmiotów zaangażowanych w podobne projekty inwestycyjne (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 2576/14). Konieczna jest przy tym ocena działań podejmowanych zarówno na etapie tworzenia podmiotów powiązanych, jak i na etapie występowania przez nie z wnioskami o płatności. Podmioty można uznać za powiązane jeżeli te same osoby prawne lub fizyczne równocześnie bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu nimi albo posiadają udział w kapitale tych podmiotów, jak również osoby (zarówno fizyczne jak prawne), które łączą więzi o charakterze rodzinnym lub wynikające ze stosunku pracy, a także powiązania majątkowe pomiędzy tymi podmiotami lub osobami pełniącymi w tych podmiotach funkcje zarządzające, kontrolne albo nadzorcze.

Organ odwoławczy podniósł, że okoliczności niniejszej sprawy wskazują, iż celem multiplikacji podmiotów było uzyskanie dodatkowych korzyści finansowych z tytułu dopłat bezpośrednich, płatności ONW, płatności RSK i płatności RE, co wynika ze stwierdzonej w niniejszej sprawie chronologii zdarzeń. M. J. indywidualnie ubiegał się o płatności obszarowe od roku 2008. W ramach poszczególnych kampanii deklarował on następujące areały działek rolnych (w ha): 2008 r. – 145,40; 2009 r. – 145,40; 2010 r. – 143,50; 2011 r. – brak wniosku; 2012 r. – 41,61; 2013 r. – brak wniosku; 2014 r. – 18; 2015 r. – 27,64; 2016 r. – 9,64; 2017 r. -9,64; 2018 r. – 9,60; 2019 r. – 9,63; 2020 r. – 8.40; 2021 r. – 8,41.

Z powyższego zestawienia wynika, iż M. J. od roku 2008 nie powiększał, a wręcz zmniejszał areał działek rolnych w ramach indywidualnie prowadzonego gospodarstwa rolnego. Tylko do roku 2010 areał zgłaszany indywidualnie przez M. J. przekraczał pułap 100 ha. Natomiast od roku 2016 deklarował do płatności powierzchnię nieprzekraczającą 10 ha. Z analizy posiadanych przez ARiMR danych wynika ponadto, że M. J. przekazywał działki, które początkowo zgłaszał do płatności indywidualnie m.in. powiązanym podmiotom, tj. m.in. podmiotowi K1 Sp. z o.o. w którym posiada 50 % udziałów (Regon [...]) działkę nr [...] o pow. 60,00 ha (obręb K, pow. P.) podmiotowi A. Sp. z o.o. działkę nr [...] o pow. 18,00 ha (obręb N., pow. L.). Jest to przykład ukazujący pełną swobodę w przenoszeniu gruntów rolnych na różne podmioty.

Równolegle M. J., głównie w latach 2012-2016, pozyskiwał znaczne zasoby gruntowe, lecz nie przeznaczał ich na powiększenie swojego gospodarstwa rolnego, a przypisywał nowo powołanym spółkom z ograniczoną odpowiedzialnością, a jednocześnie grunty zgłaszane przez niego wcześniej indywidualnie przekazywał innym (także powiązanym) podmiotom. Z analizy zgromadzonej dokumentacji wynika, iż spółki te powstały wyłącznie w tym celu, tj. przyporządkowania rozdzielanej ziemi pozyskiwanej przez M. J., o czym świadczy porównanie dat zawiązania spółek oraz przypisania do nich ziemi i rozpoczęcia aplikowania o dopłaty. Co więcej stwierdzono przypadki rozpoczęcia aplikowania o dopłaty jeszcze przed wpisem do KRS, czyli w czasie posiadania przez daną spółkę statusu "w organizacji" (np.: K. sp. z o. o. - data złożenia wniosku 20.06.2016 r., data rejestracji w KRS 13.09.2016 r., A. sp. z o.o. - data złożenia wniosku 15.06.2016 r., data rejestracji w KRS 23.09.2016 r.).

Powyższy fakt, jak również okoliczności, iż przedmiotowe spółki nie zatrudniają żadnych pracowników, a jedynymi ich aktywami są zasoby gruntowe, stanowią potwierdzenie tezy, iż M. J. sztucznie kreował nowe gospodarstwa rolne w celu stworzenia formalnych warunków do ubiegania się o płatności. Taki mechanizm był wprowadzony w celu pozyskiwania dopłat w wysokości znacznie większej, niż w przypadku, w którym konsolidowałby pozyskiwane ziemie w ramach pojedynczego gospodarstwa rolnego. Praktyka ta prowadzi bowiem do ominięcia uregulowań zawartych w ustawie o płatnościach, tj.: obejście limitów powierzchniowych w zakresie płatności RDST (art. 14 ust. 2), w zakresie płatności MR (art. 13), ominięcie limitu kwotowego dla płatności JPO (art. 19 ust. 1 w zw. z art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013), jak również omijanie art. 8 rozporządzenia nr 1307/2013 (zastosowanie współczynnika korygującego).

Organ odwoławczy stwierdził, iż jedynym celem kreowania ww. podmiotów, które cały czas są pod wyłączną kontrolą M. J. oraz I. O., K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P., W. K., i które to podmioty są w identyczny sposób zarządzane, było uzyskanie zwiększonych korzyści z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności ONW, płatności RSK i płatności RE. Organ odwoławczy w toku prowadzonego postępowania nie znalazł innych powodów multiplikacji ww. podmiotów w sytuacji, gdy pojedynczo nie posiadają one żadnych zdolności do prowadzenia działalności rolniczej oraz zarządzane są one w niemal identyczny sposób przez te same osoby.

Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie ustalono, że A. Sp. z o.o., jak również szereg podmiotów wymienionych w niniejszej decyzji, pozostają pod wyłączną kontrolą M. J. oraz współpracującej z nim zamkniętej grupy osób pełniących funkcje zarządcze. Dokonana analiza powiązań pomiędzy podmiotami wskazuje na skoordynowanie działań polegających na przypisywaniu pozyskiwanych ziem do tworzonych w tym celu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, aby te, pod pozorem samodzielnie działających gospodarstw rolnych, zgłaszały je do płatności. Sposób funkcjonowania tych podmiotów jest tożsamy (brak pracowników, brak sprzętu, wyłącznie zlecenia do zewnętrznych - powielających się - podmiotów, podobny zakres kierunków prowadzenia produkcji roślinnej, wspólne, tj. poprzez spółkę nadrzędną finansowanie inwestycji gruntowych).

W ocenie organu odwoławczego przedmiotowe okoliczności świadczą o zamierzonej koordynacji działań tych podmiotów m.in. polegających na zgłaszaniu gruntów do płatności, pozwalających na uzyskanie korzyści finansowych niezgodnych z regulacjami prawnymi dotyczącymi systemu wsparcia. Ponadto ekonomiczny byt wszystkich podmiotów powiązanych uzależniony jest od unijnych dopłat. Zmieniająca się sytuacja rynkowa czy pogarszająca się opłacalność produkcji rolniczej są w dużym stopniu rekompensowane przez płatności obszarowe przyznawane producentom rolnym. Zatem niska dochodowość produkcji rolniczej ma być w pewnym stopniu rekompensowana przez pomoc jaką stanową dopłaty. Jednakże rekompensowanie nie może w tej sytuacji oznaczać, iż ekonomiczny byt podmiotu prawa handlowego zależy głównie od tego czy upoważniony organ administracji pozytywnie rozpatrzy wniosek i przyznana płatności na dany rok oraz wypłaci środki finansowe.

Systemy wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej przewidują bezpośrednie wsparcie dochodów mające na celu, w szczególności, zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. Cel ten jest ściśle związany z zachowaniem obszarów wiejskich. Aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzieleniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia. Cel w postaci zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie został też zapisany jako jeden z podstawowych celów wspólnej polityki rolnej w art. 39 ust. 1 pkt b/ Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Nowo powołane podmioty nie zatrudniały pracowników przy produkcji rolnej związanej z gruntami objętymi dopłatami, zlecały bowiem wszystkie prace i księgowość podmiotom powiązanym albo podmiotom zewnętrznym i w tej sytuacji nie może być mowy, że jej funkcjonowanie w jakikolwiek sposób przyczyniało się do realizacji celu zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, w szczególności przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie.

Wprowadzenie mechanizmów modulacji i degresywnych płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. W związku z powyższym nie może budzić wątpliwości, że osiągnięcie korzyści wynikających z obejścia przepisów wprowadzających do systemu wsparcia modulacje, wskaźnik korygujący i stawki degresywne, pozostaje w sprzeczności z celami systemu wsparcia, do których należy zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej.

Ustanowienie zasady pełnego wsparcia dla mniejszych i słabszych ekonomicznie podmiotów i ograniczenie kwotowe dla podmiotów większych, służyło także zwiększaniu konkurencyjności. Ta musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia konkurencyjności na danym rynku (zob. wyrok NSA o sygn. akt II GSK 1518/15). W ocenie organu odwoławczego koncentracja znacznych środków finansowych w postaci zawyżonych dopłat u jednego podmiotu w oczywisty sposób powoduje obniżenie konkurencyjności innych, faktycznie działających na danym rynku firm i gospodarstw rolnych, które nie uzyskują zawyżonego wsparcia. W żaden sposób nie wzrasta konkurencyjność poszczególnych spółek wnioskujących o dopłaty, bo te w istocie nie są zainteresowane realnym prowadzeniem działalności rolniczej i istnieją wyłącznie po to, by maksymalizować zyski z dopłat, nie zaś po to, by konkurować w jakikolwiek sposób z innymi gospodarstwami.

Według organu odwoławczego przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 na rzecz A. Sp. z o.o. stałoby w sprzeczności nie tylko z zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale przede wszystkim z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz w art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013. Zgodnie z ww. przepisami celami wspólnej polityki rolnej są: a/ zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej; b/ zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie; c/ stabilizacja rynków; d/ zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw; e/ zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów; f/ wspieranie konkurencyjności rolnictwa; g/ zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; h/ osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.

Organ odwoławczy wskazał, że celem pomocy dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej nie jest wspieranie podmiotów, które jedynie pozorują status rolnika. Jeżeli mamy do czynienia ze stworzeniem wyłącznie fikcyjnych stanów, by uzyskać dopłaty, jest to sprzeczne z celami systemu wsparcia producentów rolnych. Podkreślić należy, że powyższe cele nie mogą być uznane za spełnione w sytuacji, gdy poszczególne działki ewidencyjne stanowiące w rzeczywistości majątek M. J. lub osób z nim powiązanych są jedynie formalnie przypisywane sukcesywnie tworzonym spółkom prawa handlowego i stają się przedmiotem deklaracji o unijne dotacje.

Zdaniem organu odwoławczego nowo powołane spółki nie są w stanie wypełnić celu wspólnej polityki rolnej jakim jest zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, ponieważ, nie posiadając jakikolwiek infrastruktury technicznej, nie są nawet w stanie wpisać się w próbę jego realizacji. Brak również możliwości uznania, że ich działalność wspierają konkurencyjność rolnictwa, czy też służą zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw czy stabilizacji rynków. Spółki M. J. nie konkurują ze sobą albowiem realizują jednolitą strategię w zakresie procesów produkcyjnych, korzystają z tych samych kanałów zaopatrywania i zbytu. Nie zatrudniają pracowników, nie ponoszą kosztów ubezpieczeń społecznych, nie wypłacają pensji nawet osobom pełniącym formalnie funkcje w zarządzie danej spółki. W takiej sytuacji działania ww. podmiotów nie wypełniają w żaden sposób celów wspólnej polityki rolnej jakimi są zapewnienie osiągnięcia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, w szczególności przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie oraz racjonalnego wykorzystania siły roboczej.

Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej nastąpiła koncentracja gruntów rolnych przez niewielką grupę osób, jak również skupienie zleceń prac agrotechnicznych do podmiotu powiązanego (C. sp. z o.o.), a to jest sprzeczne ze zrównoważonym rozwojem wiejskich gospodarek i społeczności. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że działalność ww. podmiotów nie tworzy i nie utrzymuje miejsc pracy, a tym samym w żaden sposób nie podnosi poziomu życia ludności wiejskiej, czyniąc to jedynie dla wąskiej i starannie wyselekcjonowanej grupy powiązanych ze sobą osób, gdyż znaczna część omawianych spółek ma siedziby na terenach miejskich (G10., G.).

A. Spółka z o.o. z siedzibą z G. w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skardze na wyżej opisaną decyzję wniosło o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie następujących przepisów:

1) art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 80 oraz art. 78 § 1 i 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji i poczynienie przez organ w zaskarżonej decyzji dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, która potwierdzała jego z góry założoną tezę o stworzeniu sztucznych warunków przez stronę, bowiem:

- organ odmówił znaczenia tym dowodom, które obrazują samodzielne prowadzenie przez skarżącą gospodarstwa rolnego, uznając, iż strona takiego prowadzenia nie wykazała, podczas gdy strona przedstawiła dowód na każdy etap swojego funkcjonowania (od momentu powstania gospodarstwa rolnego, przez koszty jego utrzymania do dochodów ze sprzedaży plonów)

- organ uznał, że skarżąca nie jest zainteresowana jakością swojej produkcji bowiem ilość uzyskanego plonu nie odpowiada wytycznym organu, które nie wiadomo skąd pochodzą (brak danych źródłowych, brak wskazania jakich gleb dotyczą, jakich warunków atmosferycznych, czy dotyczą produkcji konwencjonalnej czy ekologicznej, itp.), podczas gdy organ nie dokonuje takiej analizy wprost do sytuacji gospodarstwa rolnego skarżącej;

- organ uznał, że brak animus posiadania (pozorność) wynika również z braku płodozmianu u skarżącej, podczas gdy skarżąca w każdym roku przeprowadzała inną uprawę na swoich działkach, o czym jednak organ pisze. To zaś prowadzi do sprzeczności w samej decyzji i obrazuje brak konsekwencji w stanowisku organu;

- organ oparł swoje rozstrzygnięcie na tezach, które są niezgodne z rzeczywistością poprzez opisywanie wszystkich beneficjentów wymienionych w decyzji, jako działających w tym samym czasie, w ten sam sposób, bez parku maszynowego i pracowników, posiadających grunty w podobnej lokalizacji, przy pełnej zależności pomiędzy sobą, co stoi w sprzeczności z posiadanym przez organ materiałem dowodowym;

- organ uznał, że ośrodkiem decyzyjnym u skarżącej jest M. J., bowiem skarżąca posiada umowę najmu lokalu w spółce zarządzanej przez M. J., co wypacza całkowicie rozumienie pojęcia najmu czy dzierżawy;

- organ uznał, że skarżąca stworzyła sztuczne warunki gospodarowania, bowiem opisał w decyzji powiązania osobowe i kapitałowe skarżącej z innymi rolnikami, podczas gdy nie wykazał, jak ci inny rolnicy mieliby wpływać na działalność rolniczą skarżącej i jej prawo do otrzymania płatności;

- organ nie wykazał, że bez istnienia domniemanych powiązań skarżąca nie otrzymałaby płatności; tym bardziej, że skarżąca prowadzi działalność rolniczą wyłącznie na gruntach, które nabyła samodzielnie, które nigdy nie podzieliła ani nie przekazała innym podmiotom, które nabyła od osoby nie powiązanej, i które użytkuje samodzielnie (co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy),

2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji przy przyjęciu za podstawę decyzji stanu faktycznego sprzecznego z zebranym materiałem dowodowym sprawy oraz z zasadami swobodnej oceny dowodów, przez co organ na częściowym tylko odtworzeniu stanu faktycznego sprawy wyciągnął błędne wnioski co do tego, czy skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo rolne, czy nie,

3) art. 75 § 1 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia dowodów, które miałyby zobrazować, jaki wpływ posiadają wymieniane w decyzji podmioty na samą skarżącą i jej gospodarstwo rolne. Organ stoi na stanowisku, że wymienione w decyzji podmioty są zależne od siebie, jednak nie przeprowadził w tym względzie żadnego dowodu, poza powołaniem się na zapisy KRS (które nie potwierdzają "pełnej zależności funkcjonalnej"),

4) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez powoływanie się przez organ II instancji w sposób ogólnikowy na "zgromadzony w sprawie materiał dowodowy", podczas gdy organ wyciągając konkretny wniosek powinien był wskazać konkretny dowód, który był podstawą dla niego, tymczasem organ w niniejszej sprawie w ten sposób nie uzasadnił swojej decyzji, przez co strona nie jest w stanie ustalić na podstawie jakich dowodów dokonywał poszczególnych ustaleń, a w konsekwencji naruszył zasadę przekonywania stron postępowania do zasadności przesłanek, którymi się kierował wydając zaskarżoną decyzję,

5) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez ustalenie, że:

- koniecznym do uzyskania pomocy publicznej w ramach niniejszej sprawy jest posiadanie własnego sprzętu agrotechnicznego i samodzielne jego użytkowanie, podczas gdy żaden przepis prawny nie nakazuje wnioskodawcy pobierającemu płatność, o której mowa w niniejszym postępowaniu, być właścicielem takiego sprzętu, wystarczającym jest bowiem, by rolnik był w stanie zapewnić, że takie zabiegi będą wykonanie na polach zgłaszanych do dotacji w celu prowadzenia uprawy w dobrej kulturze rolnej, a ten obowiązek strona spełniła zlecając wykonanie tych zabiegów podmiotowi trzeciemu;

- dowodem na samodzielne prowadzenie przez wnioskodawcę działalności rolniczej jest zatrudnienie pracowników prac agrotechnicznych, podczas gdy z ekonomicznego uzasadnienia dla pracy sezonowej w rolnictwie, może okazać się, że racjonalniejsze jest korzystanie z usług wykonawców prac agrotechnicznych, którzy zatrudniają własnych pracowników i dysponują własnym sprzętem i maszynami rolniczymi;

- M. J. wywiera dominujący lub realny wpływ na działalność strony oraz innych podmiotów wskazanych w decyzji, podczas gdy nie przywołano żadnej okoliczności poprzedzonej dowodem na to, że faktycznie to M. J. decydował w danej kwestii, co czyni ten wniosek bezpodstawnym, ponieważ nie został poparty żadną konkretną okolicznością;

- M. J. wywiera dominujący lub realny wpływ na działalność strony oraz innych podmiotów wskazanych w decyzji wskazując, że protokół walnego zgromadzenia podpisuje M. J., a nie członkowie zarządu, podczas gdy jest to oczywiste, że protokół ten był zobowiązany podpisać jedynie akcjonariusz, ponieważ był to protokół potwierdzający uchwały podejmowane wyłącznie przez akcjonariuszy a nie członków zarządu, w związku z tym powyższe postępowanie było zgodne z prawem korporacyjnym, a w związku z tym nieuzasadnionym był wniosek o wywieraniu dominującego wpływ przez tę osobę,

6) art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego dotyczącego kredytu w I1, polegająca na ustaleniu, że podmioty są powiązane w sposób wykluczający ich samodzielność z tego powodu, że są poręczycielami w ramach jednego kredytu inwestycyjnego,

7) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 107 § 1 ust. 6 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji zawierającej w sobie błędnie odtworzony stan faktyczny sprawy i poprzez powielenie tychże błędów przez organ II instancji, tj.:

- brak wskazania w uzasadnieniu decyzji, na jakiej podstawie uznano, że istnieją powiązania pomiędzy podmiotami na tyle istotne, aby stwierdzić, że w niniejszej sprawie wystąpiło stworzenie sztucznych warunków i jaki wpływ na skarżącą ma fakt funkcjonowania pozostałych beneficjentów płatności. Fakt istnienia powiązań osobowych nie jest okolicznością przeświadczającą zasadność zarzutu, na co wskazał Europejski Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej;

- postawienie stronie zarzutu stworzenia sztucznych warunków przy braku wykazania, jakie korzyści miałaby strona uzyskać i w jaki sposób rzekomo tworząc takie warunki. Zamiar stworzenia warunków, korzyść, która byłaby sprzeczna z systemami wsparcia stanowi składowy element zarzutu stworzenia sztucznych warunków gospodarowania, a które nie zostały przez organ w żaden sposób udowodnione. Samo pisanie przez organ, że sztuczne warunki zostały stworzone nie powoduje, że one faktycznie zostały stworzone;

- brak uzasadnienia, dlaczego organ w ocenie praw skarżącej zignorował zgromadzony materiał dowodowy sprawy, jako dowodów potwierdzających samodzielność i niezależność skarżącej przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Pominięcie tego aspektu ma znaczenie dla sprawy, bowiem organ z tezy o braku możliwości samodzielnego funkcjonowania przez skarżącą wywodzi zarzut zależności skarżącej od innych podmiotów, a co za tym idzie, wywodzi zarzut stworzenia tzw. sztucznych warunków gospodarowania,

8) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. UE C115 - dalej jako: "Traktat") poprzez błędną ocenę kilku dowodów skutkującą uznaniem, że strona nie realizuje celów wspólnej polityki rolnej podczas gdy strona realizuje cel polegający na:

- zwiększaniu wydajności rolnictwa poprzez racjonalny rozwój produkcji rolnej poprzez współpracę z różnymi podmiotami w zakresie zakupu materiału siewnego;

- zlecaniu wykonania usług agrotechnicznych podmiotom specjalizującym się w tym, przez co optymalnie wykorzystuje siłę roboczą na terenach wiejskich;

- gwarantowaniu bezpieczeństwa dostaw i zapewnianiu rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów poprzez racjonalizację kosztów wykonania zabiegów agrotechnicznych.

W drugiej kolejności podniesiono naruszenie przez zaskarżoną decyzję przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. L 347 z 20.12.2013, s. 549) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez organ, iż warunki wymagane do uzyskania wnioskowanych płatności zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa i nałożenie przewidzianej w nim sankcji pomimo braku zaistnienia przesłanek, podczas gdy:

- skarżąca nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała, jako samodzielny podmiot cele określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009,

- i powinna otrzymać wnioskowane płatności,

- i organ nie wykazał konkretnymi dowodami ani zasadami właściwej analizy, które dowody wskazywałyby na zamierzoną i celową koordynację działania skarżącej i innych rolników, która to koordynacja była sprzeczna z systemami wsparcia i wymierzona w uzyskanie nienależnej korzyści,

2) art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez organ, iż skarżąca podjęła działania chcąc pozyskać korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, gdyż stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania tej korzyści, podczas gdy strona nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała, jako samodzielny podmiot cele określone w przepisach prawa wspólnotowego, a zatem powinna otrzymać wnioskowane płatności,

3) art. 4 ust. 1 lit. a-c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 - poprzez przyjęcie niezgodnej z wyraźnie sformułowaną w ww. przepisach definicji rolnika i działalności rolniczej w celu uzasadnienia postawionej przez organ I instancji tezy o rzekomym niespełnieniu przez stronę kryterium faktycznego użytkowania deklarowanych gruntów rolnych,

4) art. 12 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (dalej jako: "k.s.h."), art. 305 § 1 k.s.h. w zw. z art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez brak rozróżnienia praw i obowiązków akcjonariusza i wspólnika spółki od spółki, brak dostrzeżenia, że strona posiada osobowość prawną i jest podmiotem swoich praw i obowiązków, brak dostrzeżenia, że akcjonariusz nie odpowiada za zobowiązania spółki akcyjnej, a z pewnością nie odpowiada za zobowiązania spółek, w których wspólnikiem jest spółka, w której akcje posiada, co doprowadziło do nieuzasadnionego wniosku, że akcjonariusz wspólnika strony posiada dominujący na nią wpływ co świadczy o stworzeniu poprzez taką konstrukcję sztucznych warunków,

5) art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2022 r., poz. 593 - dalej jako: "ustawa AML") poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż beneficjent rzeczywisty jest osobą fizyczną, która w sposób faktyczny sprawuje władzę nad danym podmiotem i że M. J. jako jedyny akcjonariusz spółki H. SA posiada dominujący wpływ i pełną kontrolę nad działalnością skarżącej,

6) art. 2 lit. a/ rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2019/2091 z dnia 19 lipca 2018 r. w sprawie zintegrowanych statystyk dotyczących gospodarstw rolnych oraz uchylenia rozporządzeń (WE) nr 1166/2008 i (UE) nr 1337/2011) poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż skarżącej nie można przypisać statusu gospodarstwa rolnego stanowiącego oddzielną jednostkę zarówno pod względem technicznym, ekonomicznym, posiadającą własne odrębne kierownictwo, podczas gdy w aktach sprawy znajdują się dowody, które potwierdzają dokonanie przez skarżącą każdej czynności w działalności rolniczej, która jest jej typowym zakresem: nabycie tytułu prawnego do działek, nabycie towarów i usług do gospodarstwa rolnego, poniesienie udokumentowanych kosztów działalności rolniczej, uzyskanie plonu z takiej działalności i jego sprzedaż (efektywność gospodarstwa rolnego),

7) art. 60 rozporządzenie nr 1306/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549 z dnia 2013.12.20) poprzez jego błędne zastosowanie i odmowę przyznania płatności pomimo braku stworzenia sztucznych warunków, brak zamiaru uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek, brak sprzeczności korzyści z celami systemu wsparcia,

8) art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji odmowa przyznania płatności na rok 2021 na rzecz skarżącej, podczas gdy skarżąca nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do otrzymania takich płatności i nie uzyskała korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia,

9) art. 33 ust 1 pkt. 1 i 39 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego Rady UE nr 1305/2013 poprzez jego błędną wykładnię i pominięcie, iż Skarżąca przyczynia się do wykonania celów wspólnej polityki rolnej w szczególności poprzez:

- zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej - spółka wprost spełnia ten warunek, uprawiając i utrzymując w dobrej kulturze posiadane grunty oraz zatrudniając usługodawców, którzy korzystają z coraz nowszych maszyn,

- zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie - spółka zatrudnia usługodawców, którzy zatrudniają osoby wychowane na wsi, które są operatorami maszyn rolniczych, za pracę na gruntach otrzymują wynagrodzenie, a to poprawia poziom życia ludności wiejskiej,

- stabilizację rynków - dzięki produkcji ekologicznej zwiększa się dostępność produktów i zmniejsza ryzyko braku,

- zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw,

- zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów - zwiększenie produkcji ekologicznej objętej certyfikatami, które posiada skarżąca wpływa w pełni c, d, e (wprowadzenie do obrotu żywności ekologicznej stabilizuje rynek, wpływa na dostępność dostaw oraz zwiększa konkurencyjność rozsądnych cen).

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Dodatkowo odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze, w ocenie organu skarżący nie podołał udowodnieniu racjonalności działalności spółki, nie wykazał korzyści ekonomicznych wynikających z działalności spółki, która - jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji - nie miała zaplecza organizacyjnego do prowadzenia optymalnej działalności rolniczej, korzystała z usług podmiotów działających również na rzecz innych powiązanych spółek, a także nie osiągała zbyt wysokich dochodów, w tym w większej mierze dochody uzyskiwane były z tytułu płatności ze środków unijnych. W ocenie organu skarżący nie przedstawił logicznej i przekonywającej argumentacji ani obiektywnych dowodów na poparcie tezy o niezależności i odrębności działalności spółki a wszelkie czynności i działania spółki miały charakter pozorny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu w oparciu o wskazane powyżej kryteria Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie zaznaczenia wymaga, że skarżąca spółka wystąpiła w dwóch sprawach o przyznanie płatności na 2021 r.: 1/ w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz 2/ dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja rozstrzygająca wniosek o przyznanie płatności na 2021 r. w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W obydwóch sprawach wnioski skarżącej zostały rozpatrzone negatywnie. Podstawą odmowy przyznania skarżącej płatności było dokonanie przez organy oceny zebranego materiału dowodowego i stwierdzenie, że całokształt okoliczności faktycznych i prawnych – przedstawionych szczegółowo w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, a w szczególności w decyzji odwoławczej – wskazuje na to, że warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z prawodawstwa rolnego (wnioskowanych płatności rolnych) zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego, w istocie przez podział gospodarstwa rolnego w celu uzyskania korzyści, co uzasadnia odmowę przyznania wszystkich dochodzonych płatności.

Podstawę prawną wydanych decyzji stanowił przepis art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, zgodnie z którym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Przepis ten jest interpretowany z uwzględnieniem treści art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, stanowiącym, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Zasadniczy spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy ARiMR zasadnie odmówiły skarżącej spółce przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego. Organy uznały, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił podstawę do przyjęcia, że w sprawie doszło do stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych w takiej sytuacji płatności. Kwestionując to stanowisko strona zarzuca organowi brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i dokonanie jego dowolnej oceny, a także naruszenie przepisów prawa materialnego (przepisów unijnych).

W związku z tym, na wstępie należy podkreślić, że postępowanie przed organami ARiMR cechuje odrębność proceduralna, ponieważ niektóre z zasad postępowania określone w powoływanych przez skarżącą przepisach k.p.a. w przypadku postępowań dotyczących przyznania płatności uległy znacznemu ograniczeniu. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1775 ze zm. – zwanej dalej "ustawa o płatnościach bezpośrednich"), z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (ust. 1). W postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się (ust. 2). Jak natomiast wskazano w ust. 3 powołanego artykułu, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Ustawodawca zatem uczynił wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku postępowań z wniosków o przyznanie płatności, obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Ol 790/19).

Ograniczeniu uległa również realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 k.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie.

Takie rozłożenie ciężaru w postępowaniu dowodowym powoduje, że organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, jak tego oczekuje skarżąca, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 29 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 1369/18).

Wyjaśnić również należy, że prowadząc postępowanie mające na celu zweryfikowanie wniosku o przyznanie płatności organ zobowiązany jest w każdym przypadku rozważyć czy w przypadku danego beneficjenta nie wystąpiły okoliczności dotyczące wykreowania tzw. sztucznych warunków pozwalających na uzyskanie płatności w kwotach wyższych niż te, które by stronie przysługiwały gdyby do stworzenia takich warunków nie doszło. Z powołanych przepisów ustawy o płatnościach bezpośrednich wynika, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Tym samym obowiązek udowodnienia spełnienia warunków do przyznania płatności lub pomocy finansowej spoczywa na stronie występującej o ich przyznanie. Natomiast obowiązek wykazania stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności ciąży na organie, który w tym wypadku wywodzi skutki prawne poprzez odmowę przyznania płatności.

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy i płatnościach bezpośrednich płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz (pkt 1); łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (pkt 2).

Skarżąca w postępowaniu prowadzonym przed organami ARiMR wykazała, że nadano jej numer identyfikacyjny oraz, że legitymuje się rzeczowymi prawami do gruntów rolnych, które - jak twierdziła - zajęte są na prowadzone przez nią uprawy, zaś czynności agrotechniczne są przez nią zlecane. Organy natomiast uznały, że skarżąca spółka nie prowadzi w imieniu własnym działalności rolniczej, pozorując w istocie swą samodzielność i posiadanie przez nią gospodarstwa rolnego w rozumieniu ww. przepisów.

W ocenie Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji pozwala przyjąć, że Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wykazał, iż skarżąca, wraz z kilkudziesięcioma powiązanymi podmiotami, współkreowała sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami, co też skutkowało odmową przyznania wnioskowanych płatności na podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.

Zgodnie bowiem z art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Dokonując analizy przepisu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 wskazać należy, że system dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu nr 2988/95. Preambuła ww. rozporządzenia stanowi, że prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i państwa członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Unia Europejska częściowo finansując Program Rozwoju Obszarów Wiejskich wymusza na Komisji Europejskiej i Krajach Członkowskich racjonalne, słuszne i proporcjonalne wydatkowanie tymi środkami (służy ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich). Z tego też powodu państwo członkowskie sprawdza m.in., czy nie zostały stworzone sztuczne warunki, umożliwiające uzyskanie korzyści sprzecznych z celami wsparcia.

Rozstrzygnięcie sprawy wymagało zatem oceny, czy w sprawie zaistniała przesłanka sztucznego stworzenia warunków wymaganych do uzyskania korzyści.

W orzecznictwie wskazuje się, że art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 zawiera tzw. klauzulę generalną, pozwalającą organom administracyjnym podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejściu prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymaniu wbrew intencjom prawodawcy unijnego. W konstrukcji norm prawa unijnego sformułowanie "warunki zostały sztucznie stworzone", jest zwrotem niedookreślonym a jego znaczenie należy odczytywać w określonym stanie faktycznym. Prawodawca określił cel "sztucznego stworzenia warunków", którym jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia.

Wskazać należy, że zarówno Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jak i Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadały się w zakresie wykładni przepisu zawierającego klauzulę sztucznych warunków (por. wyrok TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, opubl. http://eur-lex.europa.eu; a także wyroki NSA: z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 29/19; z dnia 15 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 563/19; z dnia 8 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1621/18; z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I GSK 1227/18; z dnia 13 grudnia 2018 r., sygn. akt I GSK 917/18; z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 736/18).

W orzecznictwie przyjmuje się, że warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca, gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia. Przy czym klauzula generalna nie dotyczy konkretnych sytuacji, jakie mogą powstać na gruncie danej płatności. Bowiem z założenia obejmuje całość bądź istotną część zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu. Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w "normalnym" układzie.

Niewątpliwie do stworzenia sztucznych warunków uzyskania korzyści należy zaliczyć podział gospodarstwa rolnego dokonany w celu uzyskania korzyści, które nie przysługiwałyby jednemu gospodarstwu. Prawodawca unijny sytuację taką przewidział bezpośrednio w art. 41 ust. 7 rozporządzenia nr 1307/2013, w którym jest mowa o podziale gospodarstwa rolnego, wyłącznie w celu skorzystania z płatności redystrybucyjnej i sankcji nie uzyskania jakichkolwiek korzyści, mającej zastosowanie także do rolników, których gospodarstwa rolne są wynikiem takiego podziału.

Jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, organ dokonując oceny sprawy w konkretnych jej okolicznościach, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku). Ponadto dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", Trybunał wskazał, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Wyrok ten odnosił się do art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, jednak ze względu na zbieżność z treścią art. 60 rozporządzenia 1306/2013 pozostaje on w dalszym ciągu aktualny (por. wyroki NSA z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 29/19 oraz z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I GSK 2852/18). W orzecznictwie już wielokrotnie podział gospodarstwa rolnego na szereg mniejszych gospodarstw oceniano jako sztuczne stworzenie warunków do uzyskania płatności (por. np. wyroki NSA: z dnia 5 lipca 2022 r., sygn. akt I GSK 632/22 i z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 3520/17; a także wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Po 766/17). To, że wykładnia wyrażenia "sztuczne warunki" sformułowana w przywołanym orzeczeniu Trybunału z 2013 r. wprost przystaje do pojęcia sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 potwierdził także tenże Trybunał w wyroku z dnia 7 kwietnia 2022 r. (w sprawie C-176/20 – pkt 72). W ocenie TSUE, pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia zaistnienia trzech przesłanek: po pierwsze stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności, po drugie wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści i po trzecie wykazanie sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia.

Z powołanych orzeczeń TSUE, wynika ponadto wprost, że w ramach badania elementu subiektywnego (zamiaru) organ posiada kompetencję do badania okoliczności związanych z powstaniem grupy producentów, a ponadto takie badanie może podejmować przed dokonaniem płatności oceniając, czy nie stworzono w sposób sztucznych warunków wymaganych do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Organ może zatem oceniać zamiar stanowiący element towarzyszący czynnościom na etapie zawiązywania grupy oraz składania wniosków o płatność. Wobec tego to na ten moment należy rozważać intencje poszczególnych członków przyszłej grupy producentów, jak i oceniać okoliczności towarzyszące zawiązaniu danej grupy, które to okoliczności mogą wskazywać na sztuczne stworzenie warunków dla uzyskania wsparcia niezgodnie z celami systemu wsparcia (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 138/17). Tak dokonana ocena powinna być przeprowadzona z uwzględnieniem całokształtu okoliczności mogących świadczyć o zamiarach beneficjenta, w tym także tych, które pojawiły się już po zawiązaniu grupy i po wystąpieniu z wnioskiem o dokonanie płatności (por. wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt I GSK 1313/18).

Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r. (sygn. akt I GSK 1772/18), że utworzenie kilkudziesięciu gospodarstw rolnych, powiązanych ze sobą osobowo, kapitałowo, organizacyjnie i technicznie, a następnie złożenie kilkudziesięciu odrębnych wniosków o przyznanie płatności rolnych na poszczególne działki rolne, z pominięciem modulacji, która ogranicza przyznanie pomocy ze względu na powierzchnię gruntów rolnych wskazuje na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności rolnych. Bez znaczenia pozostaje to, że każdy z tych podmiotów może wykazać się posiadaniem gruntów rolnych uprawianych rolniczo oraz to, że posiada wyodrębnienie organizacyjno-prawne. Nie wyklucza to bowiem tego, przy zaistnieniu dodatkowych okoliczności, że podmioty te podjęły czynności prawne i faktyczne wprawdzie bezpośrednio nieobjęte zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Jak wskazuje się w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości takie zachowanie nie może być objęte ochroną prawną i może być odpowiednio sankcjonowane (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości (druga izba) z dnia 16 marca 2006 r. w sprawie C-94/05 - pkt 52-53). Ocena gospodarstwa rolnego musi obejmować, w sytuacjach budzących wątpliwości, zatem nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z jego funkcjonowaniem, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku. Ocena ta powinna również uwzględniać charakter zadań jakie mogą być finansowane z budżetu UE na rozwój obszarów wiejskich (na podstawie krajowych planów strategicznych rozwoju obszarów wiejskich) i powinna niewątpliwie łączyć się z oceną dokonywaną w pozostałych płatnościach rolnych i obowiązujących tam modulacji za dany okres. Zasadniczym celem wsparcia jest pomoc w przeprowadzeniu restrukturyzacji rolnictwa i poprawy warunków gospodarowania i życia na terenach wiejskich oraz pomoc w ochronie środowiska naturalnego przed dalszą jego degradacją. Wsparcie to jest oparte na mechanizmie mającym na celu stopniowe obniżanie płatności dla rolników na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, a także na zasadzie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Zatem przepisy prawa krajowego i unijnego sprzeciwiają się przyznaniu płatności podmiotom, których zasadniczym celem podejmowanych działań jest dążenie do uzyskania jak największej płatności, a nie realizacja jednego z celów zgrupowanych wokół czterech osi wsparcia. Można założyć, że gdyby nie było takiego wsparcia finansowego ze strony Państwa czy UE, to działalność byłaby prowadzona w ramach jednego podmiotu (gospodarstwa rolnego) a nie kilkudziesięciu podmiotów gospodarczych. Tak więc, mimo że działania polegające na utworzeniu wielu podmiotów, posiadanie gruntów rolnych, czy też powierzenie wykonania prac rolnych innemu podmiotowi są prawnie dopuszczalne, to jednak muszą one być skonfrontowane z przepisami regulującymi mechanizm przyznawania płatności, które wykluczają przyznawanie płatności podmiotom, które z uwagi na swoją sytuację ekonomiczną i pozycję na rynku rolnym takiej pomocy nie powinny oczekiwać. Podmioty te, ukrywając faktyczny sposób i zakres prowadzonej działalności, de facto nie prowadzą działalności rolniczej opartej na zasadzie swobody i konkurencyjności, a więc nie spełniają zasadniczego kryterium pozwalającego na przyznanie jakiejkolwiek pomocy nie tylko w zakresie rolnictwa.

W ocenie Sądu organy ARiMR wykazały w niniejszej sprawie istnienie przesłanek odmowy przyznania płatności zgodnie z wykładnią sformułowaną w ww. wyrokach TSUE.

Organy prawidłowo ustaliły relacje pomiędzy spółkami i podmiotami pośrednio powiązanymi ze M. J. Ustaliły prawidłowo powiązania kapitałowe, zasadnie również badając sposób powstania określonych zależnych osobowo i kapitałowo spółek. W świetle poczynionych ustaleń trafnie przyjęły, że w istocie wszystkie podmioty (tj. kilkadziesiąt wskazanych przez organy spółek kapitałowych), a ściślej mówiąc: ich majątek, współtworzyły centralnie zarządzany jeden organizm gospodarczy, a tym samym, że poprzez ukształtowanie struktury własności gruntów przez prawnie odrębne, lecz powiązane kapitałowo i osobowo oraz podporządkowane wspólnemu celowi gospodarczemu spółki, doszło do - zamierzonej i nakierowanej na korzyści sprzeczne z celami wsparcia – koordynacji działań, służących obejściu mechanizmów modulacji kwot płatności polegającej na zmniejszeniach kwot płatności poprzez zastosowanie: pułapów powierzchniowych, współczynnika redukcji, współczynnika korygującego oraz – w przypadku innych płatności - szczeblowo degresywnych stawek płatności.

Zasadnie uznano, że o sztuczności warunków stworzonych do uzyskania płatności świadczył fakt, iż działalność zaangażowanych podmiotów, w tym skarżącej, nie miała charakteru rzeczywistego, w tym sensie, że spółka działała autonomicznie, a prowadzona działalność gospodarcza służyła jej interesom. Organ prawidłowo ustalił i ocenił szereg okoliczności potwierdzających powyższe twierdzenie. Najważniejszymi z nich są:

1. W kierownictwie wszystkich spółek powtarzały się te same osoby: I. O., K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P., W. K., z nadrzędną rolą M. J. (poprzez H. SA).

2. Udziałowcem wszystkich spółek (poza C. Sp. z o.o., A3. Sp. z o.o. oraz A1. Sp. z o.o.) była H. SA.

3. Spółki nie zatrudniały pracowników, nie posiadały własnego sprzętu rolniczego (z wyjątkiem C. Sp. z o.o.) i zlecały prace rolne tym samym podmiotom powiązanym tj.: C. Sp. z o.o., R. K. (jako osobie fizycznej oraz firmie U1.), a także podmiotom G7. oraz G8. Umowy na te usługi były zawierane w tym samym czasie i według wspólnego wzoru. Z kolei cena wykonanych przez C. Sp. z o.o. usług siewu i kombajnowania była znacznie zaniżona.

4. Spółka A2. sp. z o.o. poddzierżawiła działki pozyskane od Syndyka Masy Upadłości K. S.A. spółce A3. oraz R. K..

5. Utworzenie grup spółek (T1., E1., P1.) w tym samym czasie oraz przypisywanie poszczególnym spółkom w grupach jednej lub dwóch działek ewidencyjnych leżących blisko siebie.

6. Ubiegające się o płatności podmioty nie posiadały własnych magazynów i środków transportu zlecając usługi magazynowe C. sp. z o.o. oraz R. K.

7. R. K. wykonywał usługi na rzecz powiązanych podmiotów pomimo zawieszenia działalności gospodarczej.

8. Spółki nie przedstawiły potwierdzeń przelewów za wykonane usługi.

9. Wszystkie opisane podmioty miały podobny, zawężony zakres produkcji roślinnej.

10. Wszystkie spółki miały jedynie kilka, grupowo przypisanych, adresów siedzib i adresów korespondencyjnych.

11. Część wskazanych w decyzji podmiotów dzierżawiło pomieszczenia biurowe od podmiotów powiązanych.

12. Kredyt udzielony przez I1. dla H. SA został przeznaczony na pożyczki dla 17 wymienionych w decyzji spółek, a jego zabezpieczeniem jest hipoteka nieruchomości będących ich własnością.

13. Większość wymienionych w decyzji podmiotów osiąga dochód jedynie dzięki dopłatom.

Sąd podziela ocenę stanu faktycznego wskazującą na brak gospodarczej samodzielności grupy niemal 30 podmiotów występującej z wnioskami, w tej liczbie i skarżącej spółki, i ich zależność od M. J. – akcjonariusza H. SA, stanowiącego jednocześnie jedynego udziałowca skarżącej spółki oraz mającego liczne powiązania w szeregu innych wymienionych spółek wnioskujących także o podobne dotacje z ARiMR. Ustalono okoliczności obiektywnie wskazujące na podporządkowanie funkcjonowania skarżącej interesom całej, stanowiącej de facto jedno gospodarstwo rolne, grupy podmiotów powiązanych, jak również o braku prawnych cech pozwalających na przypisanie jej statusu "rolnika" (art. 4 ust. 1 lit. a/ i b/ rozporządzenia nr 1307/2013). Co do istnienia jednego spójnego gospodarstwa obejmującego wszystkie grunty formalnie zgłoszone do płatności przez odrębne, acz niesamodzielne podmioty w zaskarżonej decyzji:

1) prawidłowo ustalono schemat podmiotów powiązanych występujących o płatności w roku 2021 r. - o płatności wystąpił szereg podmiotów prawa handlowego pośrednio powiązanych z M. J. jedynym akcjonariuszem spółki akcyjnej będącej jedynym wspólnikiem spółek wnioskujących o płatności,

2) w sposób uprawniony wywnioskowano o funkcjonowaniu szerszego, jednolicie i spójnie zarządzanego przedsięwzięcia gospodarczego,

3) trafnie stwierdzono, że spółki, w tym skarżąca, nie prowadziły samodzielnie odrębnych gospodarstw rolnych rozumianych jako zarządzane przez siebie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej (art. 4 ust. 1 lit. a/ i b/ rozporządzenia nr 1307/2013), a wskazują na to następujące ustalenia i argumenty:

a) z przedstawionych przez spółkę dokumentów wynikało, że spółki prowadziły działalność w niemal identyczny sposób. W zależności od położenia posiadanych gruntów, z tymi samymi kontrahentami dokonywały obrotu płodami rolnymi, korzystały z usług tych samych podmiotów w przypadku prac agrotechnicznych. Spółki miały jednocześnie te same adresy siedziby (pogrupowane) i korzystały z tych samych adresów do korespondencji;

b) skarżąca spółka nie posiadała zaplecza koniecznego do prowadzenia działalności rolniczej tj. maszyn, urządzeń, środków transportu;

c) skarżąca nie zatrudniała żadnych pracowników, a w zakresie prac agrotechnicznych miała korzystać z usług C. Sp. z o.o. oraz R. K.

Mając to na uwadze Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, o tym że działalność spółek zależnych w ramach szerszego centralnie i spójnie kierowanego organizmu gospodarczego, nie miała charakteru rzeczywistego i autonomicznego, a działalność rolnicza przez zależne podmioty miała charakter wyłącznie formalny, ekonomicznie nieuzasadniony, co świadczyło o cechującej ich funkcjonowanie "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Nadto trafnie uznano, że skarżąca nie była samodzielna gospodarczo i nie spełniała definicji rolnika, ponieważ nie wykazała, by w 2021 r. prowadziła gospodarstwo rolne rozumiane jako zarządzane przez siebie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej (art. 4 ust. 1 lit. a/ i b/ rozporządzenia nr 1307/2013). Grunty zgłoszone przez skarżącą spółkę do płatności były wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej w ramach gospodarstwa rolnego prowadzonego w istocie przez inny podmiot. Skarżąca poza prawami do gruntów rolnymi nie miała innych atrybutów mogących być uznane za składniki gospodarstwa rolnego.

Łącznie okoliczności te nakazywały uznać, że zgłoszenie do płatności gruntów przez liczne powiązane podmioty, nieprowadzące w rzeczywistości działalności rolniczej uzasadnionej celami gospodarczymi, miał charakter sztuczny. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy bowiem rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), "Europejski Przegląd Sądowy" 2011, nr 6(69), s. 25-26).

Organy zatem trafnie przyjęły, że zabieg polegający na zgłoszeniu przez odrębne podmioty zarządzanych wspólnie gruntów rolnych, prowadzić mógł do uzyskania dodatkowych korzyści finansowych w porównaniu z sytuacją, gdyby o płatności ubiegał się jeden podmiot. W zaskarżonej decyzji prawidłowo określono również hipotetyczną wartość takich korzyści (zob. str. 46-49).

Mając to na uwadze – w ocenie Sądu - organ w zaskarżonej decyzji przedstawił prawidłową i wyczerpującą analizę dotyczącą korzyści z odwołaniem się do właściwych podstaw prawnych. Uwag nie nasuwa również rachunkowe ustalenie kwot potencjalnych korzyści określonych dla każdej z płatności z osobna.

Prawidłowo ustalono również istnienie kolejnej przesłanki zastosowania art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, tj. że uzyskane korzyści były sprzeczne z celami wsparcia.

Cele wsparcia rolnictwa wynikają wprost z art. 39 ust. 1 pkt b/ Traktatu o funkcjonowaniu UE, w którym wskazano, że wspólna polityka rolna służyć ma m.in. zapewnieniu odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. W odniesieniu do płatności z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (czyli również płatności, które były przedmiotem złożonego przez skarżącą w niniejszej sprawie wniosku) cele wprost wynikają z art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013, w którym mowa, że w ogólnych ramach WPR, wsparcie rozwoju obszarów wiejskich, w tym działań w sektorze spożywczym i sektorze produktów niespożywczych oraz leśnictwie, przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.

Podzielić w tym miejscu należy stanowisko organu, iż wprowadzenie mechanizmów modulacji i degresywnych płatności w przepisach miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. W związku z powyższym nie może budzić wątpliwości, że osiągnięcie korzyści wynikających z obejścia przepisów wprowadzających do systemu wsparcia modulacje, wskaźnik korygujący i stawki degresywne, pozostaje w sprzeczności z celami systemu wsparcia, do których należy zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej.

Ustanowienie zasady pełnego wsparcia dla mniejszych i słabszych ekonomicznie podmiotów i ograniczenie kwotowe dla podmiotów większych, służyć też ma zwiększaniu konkurencyjności. Ta musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia konkurencyjności na danym rynku (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1518/15). Należy zatem podzielić stanowisko organu, że koncentracja znacznych środków finansowych w postaci zawyżonych dopłat u jednego podmiotu w oczywisty sposób powoduje obniżenie konkurencyjności innych, faktycznie działających na danym rynku firm i gospodarstw rolnych, które nie uzyskują zawyżonego wsparcia. W żaden sposób zatem nie można mówić o wzroście konkurencyjności poszczególnych powiązanych spółek wnioskujących o dopłaty (w tym spółki skarżącej), bo te w istocie nie są zainteresowane realnym prowadzeniem działalności rolniczej, lecz istnieją wyłącznie po to, by maksymalizować zyski z dopłat, nie zaś po to, by konkurować w jakikolwiek sposób z innymi gospodarstwami (jak już zasygnalizowano powyżej większość ze wskazanych spółek osiąga dochód oraz zysk jedynie dzięki dopłatom).

W konsekwencji, przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 na rzecz skarżącej – A. Sp. z o.o., stałoby w oczywistej sprzeczności nie tylko z zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale też z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz w art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013, którymi są: a) zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej; b) zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie; c) stabilizacja rynków; d) zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw; e) zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów; f) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; g) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; h) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.

Celem pomocy dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej nie jest bowiem wspieranie podmiotów, które jedynie pozorują status rolnika. W sytuacji bowiem stworzenia wyłącznie fikcyjnych stanów, tak by uzyskać dopłaty, jest to sprzeczne z celami systemu wsparcia producentów rolnych. Powyższe cele – jak słusznie przyjęły organy - nie mogą być uznane za spełnione w sytuacji, gdy poszczególne działki ewidencyjne stanowiące w rzeczywistości majątek M. J. lub osób z nim powiązanych są jedynie formalnie przypisywane sukcesywnie tworzonym spółkom prawa handlowego i stają się przedmiotem deklaracji o unijne dotacje. W omawianym kontekście należy także podzielić stanowisko organów, że nowo powołane spółki nie są w stanie wypełnić celu wspólnej polityki rolnej jakim jest zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, ponieważ, nie posiadając jakikolwiek infrastruktury technicznej, nie są nawet w stanie wpisać się w próbę jego realizacji. Brak również możliwości uznania, że ich działalność wspiera konkurencyjność rolnictwa, czy też służy zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw czy stabilizacji rynków. Spółki M. J. nie konkurują ze sobą albowiem realizują jednolitą strategię w zakresie procesów produkcyjnych, korzystają z tych samych kanałów zaopatrywania i zbytu. Nie zatrudniają pracowników, nie ponoszą kosztów ubezpieczeń społecznych, nie wypłacają pensji nawet osobom pełniącym formalnie funkcje w zarządzie danej spółki. W takiej sytuacji działania tych podmiotów nie wypełniają w żaden sposób celów wspólnej polityki rolnej jakimi są zapewnienie osiągnięcia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, w szczególności przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie oraz racjonalnego wykorzystania siły roboczej.

W konsekwencji Sąd uznał, że trafny był wniosek organów ARiMR, iż działania polegające na nabywaniu przez poszczególne spółki, których majątek współtworzył jeden, większy oraz spójnie zarządzany organizm gospodarczy, będący de facto pod kontrolą spółki H. SA, której jedynym akcjonariuszem był M. J., miały na celu uzyskanie korzyści sprzecznych z celem wsparcia. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, poprzez analizę okoliczności obiektywnych, oraz krytyczną ocenę twierdzeń co do motywacji takich działań, dowiódł bowiem, że służyły one obejściu mechanizmów służących realizacji celu wsparcia, a wyrażających się w zmniejszeniu kwot płatności proporcjonalnie do wielkości areału. Zasadnie ustalił, że doszło do skoordynowanego działania mającego na celu maksymalizację globalnych sum wsparcia ze wszystkich tytułów przewidzianych w ramach obu filarów polityki rolnej czyli płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Za pozytywną oceną ustaleń organu na temat celów stworzenia sztucznych warunków przemawiały następujące argumenty:

1. Organ dokonując oceny zamiaru, zasadnie przyjął szeroką (globalną) perspektywę faktyczną zestawiającą sposób prowadzenia działalności rolniczej przez wszystkie powiązane podmioty. Dopiero bowiem dokonywane na tym poziomie ustalenia pozwalały na stworzenie spójnego obrazu i poczynienie ustaleń co do korzyści płynących z powołania licznych podmiotów, które uzyskiwały prawo do gruntów odrębnie zgłaszanych do płatności, a wykorzystywanych do działalności rolniczej prowadzonej spójnie w ramach jednego szerszego organizmu gospodarczego.

2. Organy ARiMR ustaleń w tej kwestii zasadnie dokonały w oparciu o okoliczności obiektywne. Prawidłowość takiego postępowania znajduje potwierdzenie w przywołanym już wcześniej wyrokach TSUE w sprawie C-434/12 oraz C-176/20. Z wyroków tych wynika, że Trybunał uznaje za obowiązek sądów krajowych (a w konsekwencji też organów) weryfikację obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał osiągnąć korzyść sprzeczną z celami systemu.

3. Trafnie odwołano się do zdarzeń, które miały miejsce przed złożeniem wniosków, badając zmiany areału zgłaszanego do płatności osobiście przez M. J. od 2008 r., kiedy to deklarował posiadanie 145,40 ha gruntów rolnych, z których w kolejnych latach ponad 130 ha zbył na rzecz spółek od siebie pośrednio zależnych (m.in. skarżącej spółce A. Sp. z o.o.). Tu organ, śledząc, kto zgłaszał działki w latach kolejnych ustalił, że czyniły to spółki bezpośrednio po ich powołaniu. Ustalił również, że część spółek wnioskowało o dopłaty jeszcze przed wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego (np. K., Q.). Organ trafnie również ocenił, że późniejsze działania, polegające na nabywaniu praw do gruntów przez spółki formalnie odrębne, lecz zależne i wchodzące w skład grupy powiązanych podmiotów zależnych, pośrednio zależnych od spółki H. SA, zawiadywanej przez M. J., nie doprowadziły do uzyskania przez poszczególne spółki autonomii gospodarczej, lecz służyły optymalizacji rozmiaru areału dla maksymalizacji kwot płatności.

Sąd uznał, że strona stanowiska organów nie podważyła argumentami opartymi o twierdzenie o innym podłożu zdarzeń poddanych analizie organu.

W świetle oświadczeń spółki oraz przedstawionych przez nią dowodów nie ma wątpliwości, że spółki (w tym i skarżąca) mogły prowadzić działalność również inną niż rolnicza i że działania takie podejmowały również przed 2021 r., lecz okoliczności te nie stanowią o braku podstaw do uznania, że spółki te wykorzystano do stworzenia "sztucznych warunków" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Należy bowiem zauważyć, że ocenie organów, w ramach badania istnienia "sztucznych warunków", podlegała kwestia prowadzenia działalności rolniczej w roku 2021. Odpowiadając tu na zarzut skarżącej, powołującej się w tym zakresie na tezy wyroku TSUE w sprawie C-434/12, a oparty o argument, że celem podziału gospodarstwa nie była wyłącznie maksymalizacja kwot płatności rolnych, Sąd pragnie wskazać, że oceniając, czy nie stworzono "sztucznych warunków", cel działań beneficjenta (w przypadku spółek) należy oceniać nie tylko z punktu widzenia okoliczności powołania danego podmiotu oraz działań późniejszych. Obok celu powołania spółek badać mianowicie należy sens ukształtowania warunków deklarowanej działalności rolniczej we wszystkich aspektach, w szczególności podmiotowym i ekonomicznym, ze szczególnym uwzględnieniem tego, czy tworzone warunki (również w zakresie struktury agrarnej w ramach grupy podmiotów powiązanych) nie są optymalizowane dla uzyskania wyższych kwot wsparcia w porównaniu z przysługującymi w sytuacji, gdyby takich zabiegów nie podjęto. Tym samym, również w rozpoznawanej sprawie ocenie podlegała suma działań składających się na stworzenie takiej struktury gospodarczej (przy wykorzystaniu gruntów, do których rzeczowe i obligacyjne prawa posiadały powiązane kapitałowo i osobowo podmioty), która istniała w momencie składania wniosków, jak również tego, czy na gruncie przepisów dotyczących płatności obiektywnie da się takim działaniom przypisać inny cel niż maksymalizacja globalnie zsumowanych kwot wsparcia. Dopiero takie ujęcie stanowi perspektywę oceny istnienia "sztucznych warunków" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Jak wcześniej wskazano, organy ARiMR uwzględniły tę perspektywę w swych ustaleniach faktycznych. O czym już była mowa, w sytuacjach budzących wątpliwości, ocenie podlegają nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z funkcjonowaniem rolnika, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt I GSK 1772/18).

Jak powyżej wskazano, okoliczności podjęcia deklarowanej działalności rolniczej osadzono w kontekście działania całej grupy podmiotów pośrednio zależnych od H. SA, w której jedynym akcjonariuszem był M. J.. Wynik tej oceny, zreferowany i oceniony we wcześniejszych fragmentach uzasadnienia jednoznacznie, potwierdził prawidłowość stanowiska organów ARiMR o tym, że celem zarówno nabycia przez skarżącą gruntów oraz sposób prowadzenia przez nią działalności rolniczej tożsamej i niekonkurencyjnej w stosunku do innych podmiotów wchodzących w skład grupy podmiotów zależnych, zmierzał do upozorowania autonomicznej działalności rolniczej, co czyniono w celu maksymalizacji korzyści z płatności uwzględniającej interes całej grupy podmiotów zależnych.

Ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego, w szczególności z danych wynikających m.in. z systemów ewidencyjnych będących w dyspozycji ARiMR, umów przedstawionych przez skarżącą, wynika natomiast, że wszystkie wymienione podmioty współpracowały ze sobą, powiązane spółki w licznych przypadkach prowadziły te same uprawy na sąsiadujących z sobą gruntach, na których zabiegi agrotechniczne dokonywali ci sami zleceniobiorcy. Spółki deklarowały również korzystanie z magazynów innych spółek zależnych. Okoliczności te wskazują, że podmioty te nie stanowią odrębnych gospodarstw rolnych, które samodzielnie decydują w swobodny sposób o prowadzonej produkcji i konkurują ze sobą na rynku rolnym.

Podsumowując, należy podzielić w pełni stanowisko organów, że okoliczności sprawy wskazują na daleko idącą fikcję w samodzielności i odrębności każdego z opisanych podmiotów – spółek (w tym także skarżącej). Skoro kolejno tworzone spółki, pozbawione jakiejkolwiek infrastruktury do prowadzenia działalności rolniczej, zarządzane przez tę samą grupę osób, deklarują w zasadzie te same uprawy, w tym samym miejscu, wręcz na działkach zlokalizowanych tuż obok siebie, w dużych kompleksach, zlecają wykonywanie tożsamych ze sobą usług dokładnie tym samym podmiotom, częstokroć powiązanym osobowo, w przypadku których realizacja usług nie została nawet w wiarygodny sposób udokumentowana (tak jak np. w przypadku realizacji usług przez R. K.), to należało przyjąć, że w rzeczywistości zaistniał proceder, polegający na "sztucznym" (bowiem nie znajdującym uzasadnienia na gruncie racjonalnie funkcjonującego i prowadzonego gospodarstwa rolnego) multiplikowaniu kolejnych podmiotów w celu pozyskiwania płatności rolnych, których nie mógłby pozyskać jeden podmiot w osobie M. J. Zgodzić należy się z organami, że zaistniałe okoliczności wskazują na to, że szereg ww. podmiotów (spółek), w tym skarżąca, nie posiadają atrybutów odrębności w sferze kierowniczej, jak również funkcjonalnej, a zarządzane są w jednolity sposób, na co realny wpływ ma M. J.

Stwierdzony w niniejszej sprawie przez Dyrektora Pomorskiego Oddziału ARiMR proceder, polegający na doprowadzeniu do sztucznego stworzenia, w sprzeczności do sektorowego prawodawstwa rolnego UE warunków do uzyskania korzyści z płatności rolnych przez opisane w sprawie podmioty powiązane ze skarżącą spółką dostrzeżony został także przez Dyrektora L. Oddziału ARiMR w kilkudziesięciu innych sprawach dotyczących wnioskowanych przez te podmioty płatności rolnych, a stanowisko takie zostało następnie zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (zob. np. wyroki: z dnia 21 września 2023 r., sygn. akt I SA/Go 198/23; z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt I SA/Go 248/23; z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Go 231/23 oraz z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Go 18/24).

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę jako niezasadną.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).