Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1057/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 września 2022 r., nr SKO Gd/2449/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 września 2022 r., nr SKO Gd/2449/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 10 marca 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad bratem – K. B., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 29 czerwca 2021 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. na stałe, w którym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 19 marca 2018 r. oraz że brat skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Burmistrz N. decyzją z dnia 6 kwietnia 2022 r., nr ŚR.5240.172.OD.2022.AO, wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem. Brat skarżącej choruje na choroby psychiczne i neurologiczne, w ogóle nie wychodzi i nie chce wychodzić na zewnątrz domu, porusza się jedynie w obrębie mieszkania. Nie może przebywać sam w mieszkaniu ponieważ bywa agresywny i stanowi zagrożenie dla siebie i bliskich. Jednakże, zakres czynności wykonywanych przez skarżącą w związku z opieką nad bratem nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią pracy. Z przeprowadzonego w dniu 25 marca 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem w sposób stały i bezpośredni z uwagi na zamieszkiwanie w jednej miejscowości. Skarżąca codziennie przychodzi do brata w godzinach porannych na około 4 godziny i również w godzinach popołudniowych na około 4 godziny. Skarżąca przygotowuje bratu posiłki, dba o jego higienę osobistą, robi zakupy, kontroluje wizyty lekarskie oraz załatwia sprawy urzędowe. Brat skarżącej przygotowane posiłki spożywa samodzielnie. Nadto, razem z bratem mieszka matka – Z. B., która jest emerytką i posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności a także brat – D. z rodziną, który pracuje zawodowo i nie może opiekować się chorym bratem. Tym samym, brat skarżącej przez całą dobę jest pod stałą opieką i kontrolą rodziny. Jednocześnie, zdaniem organu, nie można uznać aby rezygnacja z pracy nastąpiła z uwagi na konieczność sprawowania opieki, albowiem skarżąca pracowała w latach 2007 – 2008 a jej brat ma ustalony stopień niepełnosprawności od marca 2018 r. Organ wskazał także, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącą odwołania, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 28 września 2022 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydaną decyzję, Kolegium wskazało, że poza sporem w niniejszej sprawie jest, że brat skarżącej uznany został za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji a skarżąca, jako jego siostra, a więc osoba spokrewniona w stopniu drugim w linii bocznej, niewątpliwie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże, razem z bratem skarżącej mieszka matka, która nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W sytuacji zaś, gdy jest kilku członków najbliższej rodziny niepełnosprawnego, zobowiązanych do alimentacji, są oni zobowiązani do sprawowania nad nim opieki w kolejności zależnej od stopnia pokrewieństwa. Pierwszeństwo mają osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, czyli rodzice i dzieci a dopiero w następnej kolejności dalsi krewni. Tym samym, to matka powinna podjąć się opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem. Z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, ze świadczenie pielęgnacyjne w pierwszej kolejności przysługuje matce lub ojcu. Jednocześnie, Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1b ustawy należy stosować z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności.

We wniesionej do Sądu skardze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie:

- przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na wydanie decyzji, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne uznanie, że skarżąca jako siostra niepełnosprawnego nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając wniesiona skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 września 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza N. z dnia 6 kwietnia 2022 r., jest zgodna z prawem.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615) - zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Równocześnie, zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 ww. przepisu, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na tle wykładni ww. przepisów w orzecznictwie ukształtowały się dwa stanowiska, które w odmienny sposób określały uprawienia osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozbieżności te rozwiał Naczelny Sąd Administracyjny, który w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, przesądził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

W uzasadnieniu podjętej uchwały, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec tego należy stwierdzić, że podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

W konsekwencji, podzielając w całości pogląd przedstawiony przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, uznać należało, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W okolicznościach niniejszej sprawy, niesporne zaś jest, że brat skarżącej mieszka wraz ze swoją matką, która nie została pozbawiona praw rodzicielskich a także nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym, jak słusznie uznał organ w zaskarżonej decyzji, skarżąca nie mogła skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na treść art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r.

Z powyższych względów, przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia nie było możliwe a wniesiona w niniejszej sprawie skarga, jako niezasadna, zasługiwała na oddalenie, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącej i organu.