Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 112/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 64 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. G. i A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 30 marca 2023 r. nr SKO.4110/141/2022 w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 października 2022 r. nr PI-DPS.5026.72.2.2022.23.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M.G. i A.G. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 30 marca 2023 r. nr SKO.4110/141/2022, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z dnia 21 października 2022 r. nr PI-DPS.5026.72.2.2022.23 w sprawie zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 29 kwietnia 2022 r. Skarżący wystąpili do Prezydenta z wnioskiem o całkowite zwolnienie ich z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ich małoletniego wnuka W.N. w domu pomocy społecznej w [....].

Decyzją z dnia 19 października 2022 r., organ I instancji, zmienił dotychczasową decyzję wydaną w sprawie ww. odpłatności, w pkt 4 i 5, w ten sposób, że ustalił Skarżącym odpłatność za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej: od 1 lutego 2022 r. od każdego z nich w wysokości po 560,14 zł miesięcznie, zaś od 1 kwietnia 2022 r. w wysokości po 707,00 zł miesięcznie.

Następnie odrębną decyzją z dnia 21 października 2022 r., nr PI-DPS.5026.72.2.2022.23, Prezydent, działając na podstawie art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") i art. 106 ust. 4 w zw. z art. 64, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.; dalej: "u.p.s."):

- w pkt 1 i w pkt 2, odmówił M.G. oraz A.G. całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej, ustalonej w ww. decyzji z dnia 19 października 2022 r.,

- w pkt 3 i w pkt 4, zwolnił częściowo M.G. oraz A.G. z ponoszenia przedmiotowej opłaty, ustalając odpłatność od 1 lutego 2022 r. do 31 lipca 2022 r. od każdego z nich w wysokości po 100,00 zł miesięcznie, zaś od 1 sierpnia 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. w wysokości po 400,00 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w toku postępowania o zwolnienie Skarżących z przedmiotowej odpłatności ich dochód był weryfikowany trzykrotnie. W wywiadzie alimentacyjnym ustalono, że Skarżący są małżeństwem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, którego źródło utrzymania stanowią ich świadczenia emerytalne, w łącznej wysokości 4.620,27 zł w okresie od stycznia do lutego 2022 r., natomiast od marca 2022 r. łączna wysokość emerytur wynosi 4.913,99 zł miesięcznie. Do dochodu rodziny należało co miesiąc doliczyć kwotę w wysokości 100,00 zł, którą dokładają do opłat wspólnie mieszkający, a odrębnie gospodarujący synowie – A.G. i S.G. Na tej podstawie organ ustalił, że dochód Skarżących w okresie od stycznia do lutego 2022 r. wynosił 4.720,27 zł miesięcznie, zaś od 1 marca 2022 r. wynosi 5.013.99 zł miesięcznie, natomiast dochód na osobę w rodzinie wynosił odpowiednio 2.360,14 zł miesięcznie, a następnie 2.507,00 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2022 r.

W dalszej kolejności organ I instancji podał, że we wniosku o całkowite zwolnienie z odpłatności Skarżący wskazali na sytuację związaną ze stanem zdrowia. M.G. leczy się na [...]. A.G. jest pod opieką poradni ogólnej z powodu [...]. Obecnie oczekuje w kolejce na zabieg operacyjny. Musi także korzystać z prywatnej opieki medycznej, a w związku z tym, ponosić koszt odpłatnych badań. Skarżący podkreślili również, że w miarę swoich możliwości, do końca 2021 r. zabierali wnuka z domu pomocy społecznej do swojego domu, a w związku z tym ponosili dodatkowe koszty zakupu żywności, ubrań, upominków i transportu. Od czasu do czasu kupują chłopcu ubrania oraz artykuły niezbędne do nauki i rozwoju, jednak z powodów zdrowotnych nie są w stanie zaopiekować się nim na stałe.

Następnie organ I instancji przeanalizował wydatki i obciążenia rodziny, ustalając że kształtują się na poziomie 1.909,82 zł miesięcznie. W związku z powyższym pozostający do dyspozycji miesięczny, realny dochód rodziny od stycznia 2022 r. to kwota 2.810,45 zł, z czego na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym przypada kwota 1.405,23 zł miesięcznie, a po uregulowaniu naliczonej odrębną decyzją opłaty za DPS w kwocie 560,14 zł w lutym i marcu 2022 r., każdej z osób pozostaje 845,09 zł miesięcznie. Natomiast pozostający do dyspozycji miesięczny, realny dochód rodziny od marca 2022 r. to kwota 3.104,17 zł, z czego na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym przypada kwota 1.552,09 zł miesięcznie, a po uregulowaniu naliczonej odrębną decyzją opłaty za DPS w kwocie 707,00 zł od kwietnia 2022 r., każdej z osób również pozostaje 845,09 zł miesięcznie. Organ wskazał, że uregulowanie wszelkich stałych miesięcznych opłat, łącznie z należną opłatą za pobyt wnuka, nie pochłania zatem wszystkich dochodów rodziny, pozostawiając w jej dyspozycji kwotę 1.690,18 zł miesięcznie i zaproponował Skarżącym ponoszenie odpłatności od 1 lutego 2022 r. w wysokości po 310,14 zł miesięcznie, a następnie od 1 kwietnia 2022 r. w wysokości 457,00 zł miesięcznie.

Ze względu na fakt, że Skarżący zakwestionowali przedstawioną im propozycję kwot odpłatności, przedkładając szereg nowych dokumentów, w tym zaświadczenia lekarskie oraz faktury, organ I instancji dokonał ponownej weryfikacji sytuacji materialno-bytowej rodziny. Na tej podstawie ustalił, że zwiększyły się wydatki Skarżących do wysokości 2.705,89 zł. Po uwzględnieniu powyższego, organ wyliczył, że uregulowanie wszelkich stałych miesięcznych opłat, łącznie z należną opłatą za pobyt wnuka, nie pochłania wszystkich dochodów rodziny, pozostawiając w jej dyspozycji kwotę 894,10 zł miesięcznie i zaproponował Skarżącym ponoszenie odpłatności od 1 lutego 2022 r. do 31 lipca 2022 r. w wysokości po 200,00 zł miesięcznie, a następnie od 1 sierpnia 2022 r., w wysokości po 400,00 zł miesięcznie.

Skarżący ponownie odmówili zawarcia umowy na zaproponowane warunki i po raz kolejny zwrócili się o zwolnienie ich od ponoszenia przedmiotowej odpłatności w całości, przedkładając dodatkową dokumentację. W wyniku jej uwzględnienia organ I instancji ustalił, że rodzina ponosi wydatki w wysokości 3.150,03 zł miesięcznie, w związku z tym uregulowanie wszelkich stałych miesięcznych opłat, łącznie z należną opłatą za pobyt wnuka, nie pochłania wszystkich dochodów rodziny, pozostawiając w jej dyspozycji kwotę 449,96 zł miesięcznie. Organ podał dalej, że od września 2022 r. sytuacja dochodowa rodziny ponownie uległa zmianie i wyliczył ostatecznie, że uregulowanie wszelkich stałych miesięcznych opłat, łącznie z należną opłatą za pobyt wnuka, nie pochłania wszystkich dochodów rodziny, pozostawiając w jej dyspozycji kwotę 1.207,04 zł miesięcznie.

Organ I instancji wskazał, że Skarżący nie są osobami na co dzień żyjącymi samotnie. Zwrócił uwagę, że mieszkający z nimi dwaj dorośli synowie, którzy prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i posiadają własne dochody, w bardzo niewielkim stopniu dokładają się do opłat mieszkaniowych. Zaznaczył, że ustalając wysokość ulgi wziął pod uwagę trudne relacje z córką I. — matką W.N., a także bezinteresowną pomoc rodziców, którzy pomimo niełatwej sytuacji własnej, nigdy nie odmówili pomocy dzieciom. Podkreślił jednak, że interes jednostki - w tym przypadku córki I. oraz rodziny P.G., nie może przeważać nad interesem społecznym, w kontekście ponoszonej odpłatności za pobyt małoletniego W.N. w domu pomocy społecznej.

W odwołaniu od tej decyzji Skarżący zarzucili organowi, że błędnie i w sposób wybiórczy ocenił materiał dowodowy oraz nie uwzględnił faktycznej sytuacji materialnej i dochodowej rodziny, jak również ich trudnej sytuacji zdrowotnej. Wyjaśnili, że kwota 100 zł przekazywana przez synów nie stanowi ich dochodu, lecz częściowe pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania. Ponadto od 21 września 2022 r. ponoszą stałe koszty utrzymania schorowanej córki E.B. w kwocie 500 zł miesięcznie. Wskazali również, że posiadają zadłużenie w wysokości łącznej przekraczającej 10.000,00 zł, co skutkuje comiesięcznym naliczaniem odsetek, które wynoszą około 300 zł miesięcznie, a także spłacają comiesięczne raty za zakupiony niezbędny sprzęt rehabilitacyjny w kwocie 230 zł. Zdaniem Skarżących, faktyczny miesięczny dochód powinien zatem być pomniejszony co najmniej o kwotę 1.130 zł oraz o koszty ponoszone na utrzymanie, w tym m.in. jedzenie, rachunki i lekarstwa.

W wyniku rozpoznania odwołania, Kolegium opisaną na wstępie decyzją z dnia 30 marca 2022 r., działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając ustalenia oraz stanowisko organu I instancji.

Skarżący nie zgodzili się z powyższą decyzją, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, w której zarzucili organowi naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez nieprawidłową interpretację faktycznego dochodu Skarżących, w tym nie wzięcie pod uwagę ich faktycznej sytuacji finansowej i zdrowotnej, pogorszenia się ich stanu zdrowia oraz kolejnego zobowiązania nałożonego postanowieniem Sądu Rejonowego w [....] z dnia [...] lutego 2023 r., sygn. akt [...], w postaci opieki nad drugim wnukiem, małoletnim B.N.,

- art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., poprzez błędną odmowę całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt W.N. w domu pomocy społecznej, pomimo że faktyczna sytuacja materialna i zdrowotna Skarżących nie pozwala na realizację tego obowiązku,

- art. 61 ust. 2 pkt 2b u.p.s., poprzez błędną odmowę całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt W.N. w domu pomocy społecznej i błędne ustalenie wysokości dochodu na osobę, który w rzeczywistości jest znacznie niższy, ponieważ winien być dzielony nie na dwie, lecz na trzy osoby, tj. również na wnuka B.N., który zgodnie z ww. postanowieniem Sądu Rejonowego w [....] pozostaje pod pieczą Skarżących i wraz z nimi zamieszkuje,

- art. 64 ust. 2 u.p.s., poprzez błędną odmowę całkowitego zwolnienia Skarżących z obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty, pomimo że ich faktyczna sytuacja materialna i zdrowotna nie pozwala na realizację tego obowiązku.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz wstrzymanie ich wykonania. Ponadto wnieśli o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ww. postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2023 r. oraz z załączników do skargi, na okoliczności wskazane w jej treści.

W uzasadnieniu skargi, Skarżący rozwinęli powyższe zarzuty, a także ponowili argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W szczególności zaznaczyli, że przy wyliczaniu dochodu na osobę w rodzinie, organy nie uwzględniły zamieszkującego z nimi wnuka, nad którym sądownie została im powierzona piecza. Dodali, że pomagają również drugiej córce I. Zwrócili także uwagę na swoją trudną sytuację zdrowotną i związane z tym koszty leczenia. W ocenie Skarżących wydana decyzja jest dla nich krzywdząca i niesprawiedliwa.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn dotyczących naruszenia przepisów postępowania – tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Jak wynika z akt sprawy, pierwotnie na mocy decyzji z 5 stycznia 2021r. nr PI-DPS.5026.561.2.2020.20 Prezydent Miasta [...] odstąpił od ustalenia wobec M. i A.G. opłaty za pobyt małoletniego wnuka W.N. w Domu Pomocy Społecznej w [....]. Wówczas Organ I instancji ustalił, że dochód Skarżących nie przekracza 300 % kryterium dochodowego dla osoby gospodarującej w rodzinie.

Decyzje Organów I oraz II instancji, które stanowią przedmiot kontroli w niniejszej sprawie dotyczą częściowego zwolnienia Skarżących z ponoszenia opłat za pobyt małoletniego wnuka W.N. w DPS. Należy bowiem wyjaśnić, że odrębną decyzją z 19 października 2022r. Organ I instancji ustalił M.G. oraz A.G. opłaty za pobyt małoletniego w DPS w kwotach od 1 lutego 2022r. po 560,14 zł miesięcznie a od 1 kwietnia 2022r. w wysokości po 707 zł miesięcznie – dla każdego ze Skarżących. W wyniku zastosowania częściowego zwolnienia Skarżącym ustalono opłaty w wysokości od 1 lutego do 31 lipca 2022r. w wysokości po 100 zł miesięcznie a od 1 sierpnia 2022r. do 31 stycznia 2023r. w wysokości po 400 zł miesięcznie – dla każdego ze Skarżących. Zatem w okresie od 1 sierpnia 2022r. do 31 stycznia 2023r. Skarżący mieli łącznie ponosić odpłatność za pobyt wnuka w DPS w wysokości 800 zł miesięcznie. Decyzja w przedmiocie częściowego zwolnienia, podobnie, jak i decyzja w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w DPS zostały utrzymane w mocy przez Kolegium.

Oceniając prawidłowość częściowego zwolnienia Skarżących z odpłatności za pobyt w DPS należy wskazać, że zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

W niniejszej sprawie Skarżącym przyznano ulgę w postaci częściowego zwolnienia z odpłatności za pobyt w DPS na czas określony tj. do 31 stycznia 2023r. Kolegium utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie mimo, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji – tj. 30 marca 2023r. zaistniała nowa okoliczność w sprawie, która powodowała konieczność ponownego rozważenia i zreformowania rozstrzygnięcia zarówno co do wysokości samej opłaty, jak i zakresu zwolnienia. Jak wynika bowiem z dołączonego do skargi w sprawie o sygn. II SA/Rz 111/24 orzeczenia, Sąd Rejonowy w [....] Wydział Rodzinny i Nieletnich, postanowieniem z [...] lutego 2023 roku, sygn. [...] tymczasowo powierzył pieczę nad małoletnim B.N. dziadkom macierzystym – tj. M.G. i A.G. Okoliczność sprawowania opieki nad wnukiem jest aktualna również na dzień wyrokowania, bowiem postanowieniem z [...] października 2023r. [...], Sąd Rejonowy w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich umieścił małoletniego B.N. w spokrewnionej rodzinie zastępczej dziadków macierzystych M.G. i A.G.

Powyższe oznacza po pierwsze, że w skład gospodarstwa domowego Skarżących na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie wchodziły dwie lecz trzy osoby, co wpływa bezpośrednio na prawidłowość ustalonej odpłatności za pobyt w DPS. Należało bowiem w pierwszej kolejności ustalić, czy kwota dochodu na osobę w rodzinie przekroczy 300%kryterium dochodowego, co warunkuje dopuszczalność obciążenia Skarżących obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt małoletniego wnuka w DPS od 1 lutego 2023r., stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Rozstrzygnięcie w tym zakresie warunkuje również ocenę w przedmiocie zwolnienia Skarżących z odpłatności za pobyt wnuka w DPS. Niezależnie od rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia samej kwoty odpłatności należy wskazać, że sprawowanie pieczy zastępczej nad małoletnim wnukiem, jednocześnie bratem wnuka, który znajduje się w DPS stanowi uzasadnioną okoliczność, o której mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s., która powinna zostać rozważona przez Organy oceniające zasadność zwolnienia z obowiązku ponoszenia przez Skarżących opłat za pobyt w DPS. Pojęcie uzasadnionych okoliczności, o których mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 maja 2021 r., o sygn. II SA/Rz 1153/20, LEX nr 3194959). Należy przy tym pamiętać, że przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. odnosi się przede wszystkim do sytuacji materialnej osoby zobowiązanej, a nie relacji pomiędzy członkami rodzinnymi, jednak nie ulega również wątpliwości, że katalog wymieniony w tym przepisie przypadków nie ma charakteru zamkniętego. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w art. 64 pkt 2 u.p.s. wymienione przykładowo, tak aby nie ograniczać zobowiązanych w możliwości odwoływania się do nich. Zawarcie w tej normie katalogu otwartego oznacza, że strona postępowania o zwolnienie od odpłatności ma prawo dowodzić istnienia wszystkich przesłanek, które w jej ocenie mają wpływ na zasadność obciążenia jej kosztami pobytu w DPS (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 22.02.2024 r., IV SA/Po 41/24, LEX nr 3694653). W ocenie Sądu objęcie przez Skarżących pieczy zastępczej nad wnukiem niewątpliwie wpływa na ich sytuację materialną, gdyż wiąże się z koniecznością zaspokojenia potrzeb i opieki, stosownie do art. 33 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 177 z późn. zm.). W związku z powyższym ta okoliczność winna podlegać rozważeniu w kontekście zastosowania art. 64 pkt 2 u.p.s.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że WSA w Rzeszowie wyrokiem z 17 lipca 2024r., o sygn. II SA/Rz 111/24 uchylił decyzję SKO w Rzeszowie z 30 marca 2023r., SKO.4110/140/2022 oraz decyzję Prezydenta Miasta [....] z 19 października 2022r. nr PI-DPS.5026.72.2.2022.22 w przedmiocie ustalenia opłaty dla Skarżących za pobyt małoletniego wnuka W.N. w DPS w [...]. Sprawy dotyczące ustalenia opłaty za pobyt w DPS oraz zwolnienia z tego obowiązku są podmiotowo i przedmiotowo ze sobą powiązane. W związku z nowelizacją art. 64 u.p.s., która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r., na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690), do art. 64 u.p.s. dodano, że można zwolnić z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. W konsekwencji strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (zob. wyroki NSA z 11 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 318/22, 12 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1588/22, 11 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1644/21, dost. baza CBOSA).

Mając na względzie powyższe z uwagi na fakt, że zaskarżona decyzja nie uwzględniała istotnej zmiany stanu faktycznego wpływającej na ilość osób w gospodarstwie domowym Skarżących i tym samym naruszała w sposób istotny art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., podlegała wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Sąd stwierdził, że niezbędne do końcowego załatwienia sprawy było również uchylenie decyzji Organu I instancji, gdyż konieczne jest powtórzenie postępowania wyjaśniającego w istotnej części w związku z koniecznością ustalenia dopuszczalności obciążania Skarżących odpłatnością za pobyt W.N. w DPS w okresie, w którym jego brat B.N. pozostawał w pieczy zastępczej Skarżących oraz ponownej weryfikacji przesłanek do zwolnienia z opłaty, o których mowa w art. 62 pkt 2 u.p.s.

Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji z 21 października 2022r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Skarżący podlegali ustawowemu zwolnieniu od kosztów na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.