Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 576/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 29
journal: Dz.U. 2001 nr 115 poz 1229
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Paweł Darmoń NSA Anna Szkodzińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi A. K., K. K., B. S. i K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji stwierdzającej naruszenie stosunków wodnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących A. K., K. K. kwotę 800,00 zł (osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących B. S. i K. S. kwotę 300,00 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Decyzją z dnia 28 listopada 2017 r., znak: [...], na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r., poz. 1121 ze zm.) , Wójt Gminy B. orzekł o odmowie wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej naruszenie stosunków wodnych na nieruchomościach, oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków nr: [...], [...], [...] i [...] położonych w miejscowości W. stanowiących własność A. i K. K. i B. i K. S. przez Gminę B. jako właściciela działki nr [...] oraz działki nr [...], będącej we władaniu Gminy B. i przez Skarb właściciela m.in. działek nr: [...], [...], będących w użytkowaniu Powiatu W., drogi Nr [...] [...][...] oraz wydania nakazów, o których mowa w art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo Wodne (Dz. U. z 2017r. poz. 1121 z późn. zm.).

W uzasadnieniu podano, że we wniosku A. i K. K., B. i K. S., który zainicjował postępowanie podniesiono, że zmiany stosunków gruntowo-wodnych dokonał Urząd Gminy B..

W dalszej części uzasadnienia szczegółowo opisano przebieg postępowania, w ramach którego dopuszczono dowód z opinii biegłego specjalisty ds. hydrologii i gospodarki wodnej na okoliczność stwierdzenia naruszenia stosunków wodnych na spornych nieruchomościach, a także przeprowadzono wizję lokalną w terenie z udziałem stron postępowania w dniu 9 sierpnia 2017 r. Wskazano, że istniejący system odprowadzania wód opadowych był już opisany w opinii autorstwa mgr. inż. S. S. z lipca 2016 r.

Podczas wizji lokalnej przeprowadzonej w dniach 9 sierpnia 2017 r. i 12 sierpnia 2017 r. ustalono, że przez teren działek [...], [...] i [...] przebiega rów ziemny biorący swój początek u wylotu zarurowania (w rejonie działek [...] i [...]) i odprowadzający wody do potoku [...] Na rowie na terenie działki [...] stwierdzono zabudowany przepust na przejeździe śródpolnym. Rów biegnie w naturalnym zagłębieniu terenu gdzie następuje koncentracja spływu powierzchniowego, odprowadzane są również wody z sieci odwadniającej opisanej w opracowaniu mgr inż. S. S.. Na działce [...] poniżej drogi powiatowej, po jej południowej stronie istnieje rów, z którego wody poprzez zarurowany odcinek E - C odprowadzane były do rowu bez nazwy położonego na działkach strony skarżącej. Ponadto nie można było stwierdzić w sposób bezpośredni kiedy powstał zarurowany odcinek na działkach w/w, wraz z przepustem pod drogą gminną oraz włączeniem odwodnienia z drogi powiatowej opisanym w opinii wykonanej przez S. S.. W aneksie do jego opinii stwierdzono, że teren ten jest drenowany.

Wskazano, że na zdjęciach dostarczonych przez stronę zobrazowane zostało zalanie posesji na działce [...] wodami spływającymi wzdłuż drogi powiatowej zlokalizowanej na działce [...]. Zdjęcia te nie zostały opatrzone datą, w związku z czym, nie jest możliwe zidentyfikowanie zdarzenia opadowego, który wywołało takie zalanie.

Zgodnie z wnioskami wynikającymi z analizy hydrologicznej sporządzonej przez M. K. nie można w sposób bezpośredni stwierdzić kiedy powstał zarurowany odcinek na działkach [...], [...] i [...] wraz przepustem pod drogą gminną oraz włączeniem odwodnienia z drogi powiatowej opisanym w opinii S. jako odcinek E-C. Najprawdopodobniej odcinek E-C powstał na etapie budowy budynku WDK, a zarurowanie na działkach [...], [...] i [...] powstało na etapie drenowania analizowanego obszaru. Przy założeniu hipotezy, za oświadczeniem strony skarżącej, że ostatnie prace na zarurowanym odcinku na działkach [...], [...] i [...] nie były wykonane wcześniej, a miały miejsce dopiero w 1997 r. to zgodnie z art. 40 ustawy Prawo Wodne z października 1974 r. roszczenie o przywrócenie do stanu poprzedniego stosunków wodnych na gruncie poprzez usunięcie zarurowania przedawniło się. Z uwagi na fakt, że wylot zarurowania na działkach w/w jest łatwy do zidentyfikowania twierdzenie właścicieli o nieposiadaniu informacji oraz ich poprzedników prawnych o jego istnieniu jest mało wiarygodne. Z biegiem czasu i zmianą zagospodarowania odwadnianego obszar, funkcja zarurowania E-C na działkach w/w uległa zmianie, zmianie także uległy strony czerpiące korzyści z ich obecności. Obecnie rurociągami odpływają głównie wody opadowe, dołączanie kolejnych obszarów bez zwiększenia przepustowości odbiornika skutkuje niewydolnością układu i spiętrzeniem wody w rowach znajdujących się powyżej zarurowanych odcinków, zwiększenie wielkości powierzchni odwadnianych przy braku zwiększenia (ograniczonej) przepustowości odcinka zarurowanego nie ma wpływu na obszary położone poniżej zarurowania. W związku powyższym zwiększenie powierzchni odwadnianej nie spowodowało zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla ww. działek. Aktualny stan zarurowania na przedmiotowych działkach, który został określony jako wymagający naprawy, wynika z jakości zastosowanych materiałów, sposobu wykonania rurociągu oraz braku jego należytej konserwacji i przeprowadzania okresowych remontów. W przypadku prawidłowo wykonanego rurociągu, zwiększony przepływ na skutek bardzo intensywnych opadów, może powodować okresowe wybijanie wody w studzienkach, nie powoduje on jednak uszkodzenia rurociągu. Z hydrologicznego punktu widzenia aktualny przebieg zarurowania jest bardzo korzystny i zgodny z naturalnym kierunkiem odpływu, w związku z powyższym należy dążyć do jego utrzymania. W związku ze złym stanem technicznym rurociągu na działkach [...], [...] i [...] należy go naprawić. W naprawie rurociągu powinny partycypować strony czerpiące aktualnie korzyść z jego istnienia. Na etapie naprawy rurociągu należy dostosować jego parametry w tym średnicę do obowiązujących przepisów i zwiększonej ilość dopływającej wody, na skutek powstałych zmian w zagospodarowaniu przestrzennym zlewni oraz obserwowanych zmian klimatycznych. Należy również zabezpieczyć rów położony poniżej wylotu z rurociągu; szczegółowe informacje zostały zamieszczone w opracowaniu autorstwa A. K.. Z analizy przekazanych przez stronę skarżącą zdjęć wynika, że zalaniu wodami uległa posesja na działce [...]. Działka ta jest położona na trasie naturalnego spływu wód opadowych, wynikającego z ukształtowania terenu. Na podstawie koloru spływającej wody należy domniemać, że przelewające się przez drogę wody do rowu nie pochodziły wyłącznie z drogi, a również z terenów użytkowanych rolniczo. Z uwagi na prostopadły do nachylenia zbocza przebieg rowu, biegnącego wzdłuż drogi powiatowej na działce [...], rów ten w naturalny sposób jest odbiornikiem wszystkich napływających wód z terenów położonych wyżej. Na podstawie analizy zdjęć stwierdza się, że zalanie posesji na działce [...] nastąpiło na skutek małej drożności rowu biegnącego wzdłuż drogi powiatowej na działce [...], który to odprowadza wody do punktu E, istniejącego systemu odwadniana.

Na podstawie ww. ustaleń Organ I instancji stwierdził, że remont dróg powiatowych nie spowodował zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Podał, że opinia dr. inż. M. K. jest szczegółowa i w wyczerpujący sposób dokonuje oceny stanu faktycznego, wnioski z niej wypływające są logiczne i przekonywujące. Ponadto w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono by działanie Gminy B. i Skarbu Państwa - Starosty W. doprowadziły do zmiany stanu wody na gruncie, powodujące szkody na nieruchomościach B. i K. S. oraz A. i K. K., a tym bardziej nie stwierdzono żadnego związku przyczynowo - skutkowego.

Odwołanie od w/w decyzji złożyli K. K., A. K., K. S. i B. S. wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na:

- nieuwzględnieniu dowodów przedstawionych za pismem z dnia 17 sierpnia 2017 r., takich jak oświadczenia stron, jak również dokumentacji zdjęciowej, załączników w postaci map z różnych okresów,

nieuwzględnieniu oświadczenia A. i A. B., którzy pismem z dnia 13 września 2017 r. poinformowali, że zwiększył się przepływ wody przez działki [...], [...], obręb W.;

nieuwzględnieniu podstawowego dowodu, że przepust pod drogą gminną relacji W. – L. został wykonany przez Gminny Zakład Usługowy na zlecenie Gminy B. w 1997 r., zaś kolejne odprowadzenia wód na działki należące do odwołujących powstały w związku z budową chodnika wzdłuż drogi powiatowej nr [...] K w 2006 r. oraz odcinka chodnika w ciągu drogi gminnej L. - W., a w 2016 r. do istniejącego zarurowania podłączone zostało również odwodnienie z peronu przystanku autobusowego przy drodze powiatowej nr [...]. Właśnie wykonanie przedmiotowego przepustu umożliwiło wprowadzenie wód na działki odwołujących;

nieuwzględnieniu zmian jakie nastąpiły w trakcie przebudowy dróg powiatowych [...] oraz drogi gminnej [...];

nieprzedstawieniu przez organ I instancji żadnych dowodów na twierdzenie o istnieniu na działkach odwołujących kiedykolwiek w przeszłości rowu, który rzekomo został zarurowany,

oparciu decyzji na błędnych i jednostronnych wnioskach ze sporządzonej analizy hydrologicznej i opinii,

przyjęciu stwierdzenia bez dowodu, że nielegalnie wykonana kanalizacja, tj. rurociąg o średnicy 40 cm jest ciągiem drenarskim, podobnie jak i studzienka, do której odprowadzano kilka wylotów ścieków socjalnych z WDK Wyźrał uznana została za studzienkę drenarską. Studzienka była odbiornikiem m.in. ścieków z Wiejskiego Domu Kultury, co zostało uwidocznione na mapach przekazanych do sprawy,

braku odniesienia się do opinii A. K. oraz S. S.;

- oparciu decyzji na błędnym wniosku z opinii hydrologocznej dr inż. M. K., że "zwiększenie powierzchni odwadnianych przy braku zwiększenia (ograniczonej) przepustowości odcinka zarurowanego nie ma wpływu na obszary położone poniżej zarurowania. W związku z powyższym zwiększenie powierzchni odwadnianej nie spowodowało zmiany stosunków gruntowo-wodnych ze szkodą dla działek [...], [...], [...], [...]", podczas gdy należało zwrócić uwagę, że zwiększenie ilości powierzchni odwadnianej powoduje znaczne zwiększenie ilości wód opadowych. Zwiększona ilość wody przepłynie tym samym rurociągiem, lecz woda przepłynie pod zwiększonym ciśnieniem co powoduje, że szkody powstałe na obszarze położonym poniżej zarurowania są większe.

Decyzją z dnia 26 lipca 2018 r., znak: [...] na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r., poz. 1121 ze zm.) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r.. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r., poz. 1566 ze zm.) w zw. z art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U., z 2017 r., poz. 935) Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło opisaną wyżej decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zdaniem Kolegium organ nie ocenił kompleksowo zebranego materiału dowodowego, nie doprecyzował opinii czy też nie rozwiał powstałych wątpliwości i sprzeczności tego materiału.

Wyrokiem z dnia 26 września 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 1172/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję organu odwoławczego.

Sąd podał, że na tle przepisu art. 138 §2 kpa organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania kasacyjnego rozstrzygnięcia, jeśli organ pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. Ponowna ocena zebranego materiału dowodowego, względnie jego uzupełnienie jest obowiązkiem organu II Instancji.

Decyzją z dnia 5 marca 2020 r. ([...]) na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r., poz. 1121 ze zm.) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2020 r., poz. 310) oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.

Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz podał, co następuje:

Zgodnie z treścią przepisu przejściowego art. 545 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed 1 stycznia 2018 r.), niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego jest Prezes Wód Polskich, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego był w tych sprawach Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej albo Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej.

Ponieważ przedmiotowa sprawa została wszczęta jeszcze w maju 2017 r., tj. przed wejściem w życie nowej ustawy Prawo wodne, sprawa rozstrzygana jest w oparciu o przepisy dotychczasowe, a organem odwoławczym właściwym w sprawie pozostaje Kolegium.

Z przepisu art. 29 ustawy prawo wodne wynika, że zastosowanie sankcji przewidzianej w ust. 3 może mieć miejsce w przypadku stwierdzenia, iż zachodzi którakolwiek z okoliczności wymienionych w ust. 1. Nałożenie obowiązku wynikającego z ust. 3 ustawy musi być zatem poprzedzone ustaleniem, że właściciel gruntu zmienił stan wody na gruncie, zwłaszcza kierunek odpływu wody opadowej, lub kierunek odpływu wody ze źródeł, bądź też, że odprowadza wody lub ścieki na grunty sąsiednie. Zmianą stanu wody na gruncie jest każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Zmianą taką będzie także zmiana stanu wód podziemnych, gdy wpływa na zmianę ilości wody na gruncie.

W ocenie Wnioskodawców ich działki są zalewane i dewastowane przez wody z dróg gminnych oraz dróg powiatowych przez wylot z nielegalnie wykonanej kanalizacji, do której podłączone zostały odprowadzenia wód opadowych.

Organ I instancji dopuścił dowód z opinii biegłego i powołał M. K. w celu wykonania analizy hydrologicznej i opinii w sprawie zmiany stosunków wodnych.

Z ww. opinii wynika, że na działkach [...], [...] i [...] (a więc działkach stanowiących własność Odwołujących) istnieje zarurowany odcinek, który jest w złym stanie technicznym - aktualny stan zarurowania na działkach [...], [...] i [...] został określony jako wymagający naprawy. W ocenie biegłego to ten rurociąg powoduje szkody na działkach Stron. Stan rurociągu wynika z jakości zastosowanych materiałów, sposobu wykonania rurociągu oraz braku jego należytej konserwacji i przeprowadzania okresowych remontów. W przypadku prawidłowo wykonanego rurociągu, zwiększony przepływ na skutek bardzo intensywnych opadów, może powodować okresowe wybijanie wody w studzienkach, nie powoduje on jednak uszkodzenia rurociągu. Biegły podkreślił ponadto, że obecnie rurociągami odpływają głównie wody opadowe z odwodnienia dróg powiatowych, fragmentu drogi gminnej

i nieruchomości sąsiadujących z w/w drogami. Dołączanie kolejnych obszarów bez zwiększenia przepustowości odbiornika skutkuje niewydolnością układu i spiętrzeniem wody w rowach znajdujących się powyżej zarurowanych odcinków. Zwiększenie wielkości powierzchni odwadnianych przy braku zwiększenia (ograniczonej) przepustowości odcinka zarurowanego nie ma wpływu na obszary położone poniżej zarurowania. W związku z powyższym zwiększenie powierzchni odwadnianej nie spowodowało zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla działek [...], [...], [...],[...].

Po uchyleniu przez WSA w Krakowie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 lipca 2018 r., pismami z dnia 18 grudnia 2018 r., 20 lutego 2019 r. oraz 17 kwietnia 2019 r. organ odwoławczy wezwał M. K. do uzupełnienia materiału dowodowego.

W odpowiedzi a powyższe biegły wskazał, że podłączenie kolejnych obszarów do odwadnianego przez rurociąg oznaczony jako E-C obszaru, nie ma wpływu na działki [...], [...], [...], przez które przebiega zarurowanie, ponieważ woda, która nie wpłynie do zarurowania, częściowo zostaje retencjonowana (zatrzymana) w rowach powyżej wlotu do rurociągu, a częściowo spływa powierzchniowo do odbiornika (rowu otwartego poniżej zarurowania) zgodnie z ukształtowaniem terenu (czyli innymi trasami niż wzdłuż zarurowania przebiegającego po działach [...], [...], [...]). Ponadto biegły podkreślił, że zły stan zarurowania na działkach [...], [...] i [...] wynika przede wszystkim z jego wieku i braku jego odpowiedniej konserwacji (...). Aktualnie na skutek braku prawidłowej konserwacji i okresowych remontów, zarurowanie uległo rozszczelnieniu i woda wpływająca poprzez szczeliny w rurociągu rozmywa grunt w sąsiedztwie rurociągu, w wyniku czego powstają wyrwy i zapadanie się terenu wzdłuż osi istniejącego rurociągu (pismo z dnia 11 lutego 2019 r.). W piśmie z dnia 26 marca 2019 r. biegły wskazał, że przyczyną powstałych szkód na działkach Wnioskodawców jest jednocześnie: wiek istniejącego rurociągu, brak jego odpowiedniej konserwacji i przeprowadzania jego okresowych remontów oraz przestarzała technologia jego wykonania, jak również zły stan wlotu do odcinka oznaczonego jako E-C (wlot do odbiornika). Ponadto M. K. wskazał, że w związku z przebudową i umocnieniem płytami ażurowymi rowu biegnącego wzdłuż drogi powiatowej na działce [...] zasadny jest wniosek, że obecny stan tego rowu nie wpływa negatywnie na stosunki wodne w jego rejonie, a w szczególności na zalewanie wodami opadowymi działek [...], [...], [...] i [...].

Mając na uwadze powyższe, należało przyjąć, że szkody powstałe na działkach odwołujących wywołane zostały poprzez urządzenie wodne (zarurowanie) znajdujące się na działkach stanowiących własność A. i K. K. oraz B. i K. S.. W takiej sytuacji nie jest spełniona przesłanka z art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne. Należy bowiem podkreślić, że przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, w której właściciel działki narusza stosunki wodne, a naruszenie to powoduje szkodę dla gruntów sąsiednich. Tymczasem w przedmiotowej sprawie urządzenie wodne powodujące szkody znajduje się na działce Wnioskodawców. W konsekwencji w sprawie brak jest podstaw do nałożenia obowiązków przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w oparciu o regulację z art. 29 ustawy Prawo wodne.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zarurowanie na działkach nr [...], [...] i [...] nie zostało wykonane przez właścicieli działek. Należy podkreślić, że równocześnie z postępowaniem dotyczącym naruszenia stosunków wodnych toczącym się na podstawie przepisów ustawy Prawo wodne, przez Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowalnego w W. toczyło się postępowanie na podstawie przepisów ustawy Prawo budowalne. W dniu 26 marca 2019 r. PINB w W. wydał - na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - decyzje nr [...], na mocy której nakazano Gminie B. dokonać rozbiórki samowolnie wykonanego zarurowanego odcinka kanalizacji deszczowej przebiegającej po działkach nr [...], [...], [...], [...] położonych w miejscowości W. (obręb [...], gmina B.), tj. na odcinku od włączenia do studzienki kanalizacji deszczowej usytuowanej w granicy z drogą gminną (działka nr [...]) do jej wlotu usytuowanego wzdłuż południowej granicy działek nr [...], [...]; rozbiórka ma zostać wykonana na koszt Gminy, która ma uporządkować teren po dokonaniu rozbiórki. Z uzasadnienia wydanej decyzji wynika, że organ nadzoru budowalnego w toku prowadzonego postępowania ustalił, że zarurowany odcinek sieci kanalizacji deszczowej przebiegającej po działkach nr [...], [...], [...], [...] położonych w miejscowości W. został zrealizowany w 1997 r. przez Gminny Zakład Usługowy w B. na zlecenie Urzędu Gminy w B. . Analiza dokumentów dokonana przez organ nadzoru budowanego wykazała, że na wykonane roboty budowlane w latach 1988-2001 nie została wydana żadna decyzja o pozwoleniu na budowę. Przed [...] Wojewódzkim Inspektorem Nadzoru Budowalnego w K. toczy się postępowanie odwoławcze od powyższej decyzji, które nie zostało jeszcze zakończone, niemniej jednak - w ocenie Kolegium - postępowanie prowadzone na podstawie Prawa budowalnego doprowadzi do sytuacji, w której stosunki wodne na działkach Odwołujących nie będą naruszane.

Na powyższą decyzję A. K., K. K., B. S., K. S. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów:

a) art. 7, 77 § 1 i 80 kpa wyrażające się w niewszechstronnej, wybiórczej, dowolnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności ustalenia stanu faktycznego sprawy w sposób sprzeczny z rzeczywistym stanem sprawy poprzez:

- ustalenie, że szkody powstałe na działkach skarżących zostały wywołane wyłącznie przez urządzenia wodne, tj. zarurowanie znajdujące się na działce skarżących, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy bezsprzecznie wskazuje, iż samo zlikwidowanie rowów ziemnych, zarurowanie ich, a także wykonanie przepustu pod drogą gminną relacji W.-L., który został następnie przyłączony do nielegalnego rurociągu znajdującego się na działkach skarżących, a w kolejnych latach przyjęcie wód opadowych z chodnika przy drodze gminnej relacji W.-L., chodnika przy drodze powiatowej nr [...] oraz peronu przystanku autobusowego przy drodze powiatowej nr [...] jest zmianą stosunków gruntowo-wodnych, która to zmiana spowodowała degradację nieruchomości będącej własnością skarżących;

- pominięcie faktu, iż wyrażenie zgody przez wójta Gminy B. na przejęcie wód opadowych z peronu przystanku autobusowego, chodników przy drodze powiatowej, chodnika przy drodze gminnej i wpięcie ich do przepustu znajdującego się pod drogą gminną nastąpiło bez uzyskania odpowiednich pozwoleń wodno-prawnych, doprowadzając do naruszenia stosunków wodnych na nieruchomości skarżących;

- pominięcie zalegającej w aktach przedmiotowej sprawy opinii technicznej i oceny gospodarki wodno-ściekowej w obrębie działki nr [...] w miejscowości W. i działkach przylegających należących do obszaru zlewni Z1 potoku [...] sporządzonej przez S. S., w której zostały stwierdzone liczne nieprawidłowości w zakresie sposobu odprowadzania wody z wyżej wskazanej działki;

- nieuwzględnienie oświadczenia A. i A. B., którzy pismem z dnia 13 września 2017 r. poinformowali, że zwiększył się przepływ wody przez działki [...], [...] w obrębie W.;

- błędne przyjęcie, iż naruszenie stosunków wodnych na działkach skarżących zostanie rozwiązane w toku postępowania prowadzonego na podstawie prawa budowlanego, podczas gdy decyzja wydana przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 26 marca 2019 roku, znak [...] nie jest ostateczna, a ponadto to służą od niej dalsze środki zaskarżenia;

b) art. 84 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oparcie się w całości na opinii sporządzonej przez dr inż. M. K. z dnia 8 listopada 2017 roku (data wpływu) oraz z dnia 11 lutego 2019 roku, pomimo, iż opinie te zawierają szereg błędów faktycznych, a tym samym nie są one przydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w związku z czym koniecznym było zasięgnięcie kolejnej opinii innego biegłego w tym zakresie, na co wskazywali skarżący w zarzutach do opinii w piśmie z dnia 8 kwietnia 2019 roku, a do których to zarzutów zarówno biegły jak i organ w żaden merytoryczny sposób się nie odnieśli;

c) art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 11 i 8 kpa poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dowodów, na których organ się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, w szczególności niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nieuwzględnienia przy ustalaniu stanu faktycznego dokumentów w postaci: zalegającej w aktach opinii technicznej i oceny gospodarki wodno- ściekowej w obrębie działki nr [...] w miejscowości W., na której zlokalizowany jest Wiejski Dom Kultury i działkach przylegających należących do obszaru zlewni Z1 potoku [...] sporządzonej przez S. S., 13 fotografiach przedłożonych przez skarżących w piśmie z dnia 8 kwietnia 2019 roku;

d) art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne poprzez przyjęcie, iż nie są spełnione przesłanki zawarte w przedmiotowym przepisie, a z uwagi na fakt, iż urządzenie wodne powodujące szkody znajduje się na działkach skarżących, w sytuacji gdy urządzenie to umieszczone zostało na działkach skarżących przez Gminę B. bez wiedzy i zgody skarżących, ponadto do naruszenia stosunków wodnych doszło nie tylko wskutek budowy przez Gminę B. zarurowania na działkach skarżących, lecz przede wszystkich poprzez wybudowanie przepustu pod drogą gminną i skierowanie wód opadowych z działek będących własnością Gminy na sąsiednie działki skarżących, a kolejnymi naruszeniami było skierowanie do przedmiotowego rurociągu wód z chodnika przy drodze powiatowej, z drogi powiatowej oraz peronu autobusowego przy drodze powiatowej na działki skarżących, co winno skutkować wydaniem przez organ stosownej decyzji;

e) art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne poprzez brak uwzględnienia przez organ II instancji, iż zmiana stosunków wodnych na gruncie jest szkodliwa dla nieruchomości skarżących, a żądanie przywrócenia do stanu poprzedniego nie jest możliwe w postępowaniu toczącym się przed [...] Wojewódzkim Inspektorem Nadzoru Budowlanego w K..

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Kompetencje sądów administracyjnych określają przede wszystkim przepisy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 – 5, art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z przepisów tych wynika, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, zadaniem więc sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na akt administracyjny jest ocena zgodności z prawem tego aktu. Dokonując tej oceny sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Granice sądowej kontroli ograniczają tylko granice sprawy i zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego przy braku przesłanek do stwierdzenia nieważności aktu.

W wyniku przeprowadzonej według powyższych reguł kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził konieczność jej uchylenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uchylając poprzednio decyzję organu I instancji, wskazało na konieczność dokonania ponownej oceny materiału dowodowego i usunięcia powstałych wątpliwości i sprzeczności tego materiału. Nie wskazało jednak czego owe wątpliwości i sprzeczności dotyczą. Podjąwszy, po uchyleniu decyzji przez Sąd, próbę ponownego rozpatrzenia sprawy, Kolegium co prawda dopuściło dowód z uzupełniającej opinii biegłego K., ta jednak do wyjaśnienia sprawy nie doprowadziła.

W rozpoznawanej sprawie, zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, nie udzieliły precyzyjnej odpowiedzi na podstawowe pytania. Odpowiedzi takiej nie zawiera ani relacja z przebiegu postępowania, ani obszerne cytaty z opinii biegłego.

W sprawie zastosowanie miał, jak słusznie wskazały to organy, przepis art. 29 ustawy Prawo wodne z dnia z dnia 18 lipca 2001 r. ( Dz.U.2017.1121 t.j.). Zgodnie z ust. 3 tego przepisu, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Wydanie decyzji o nałożeniu lub o odmowie nałożenia sankcji określonej w art. 29 ust. 3 wymaga więc przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie, czy właściciel nieruchomości w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy zmiany te spowodowały szkodę dla sąsiadujących gruntów. Ustalenie, czy podjęte działania rzeczywiście doprowadziły do zmiany stanu wód i czy wskazywane szkody są ich konsekwencją, wymaga niejednokrotnie specjalistycznej wiedzy. Dopuszczając dowód z opinii biegłego organ musi mieć na względzie, że biegły nie jest powołany do ustalania stanu faktycznego sprawy, lecz do naświetlania i wyjaśniania okoliczności wskazanych przez organ administracji publicznej z punktu widzenia posiadanych przez niego wiadomości specjalnych. Biegły nie może oceniać materiału dowodowego zebranego przez organ administracji według kryterium wiarygodności oraz sugerować sposobu rozstrzygnięcia sprawy.

Skarżący wskazywali kilka działań Gminy, w których upatrywali przyczyny powstania szkody. Były to: urządzenie przepustu pod drogą gminną i "zarurowanie" na nieruchomościach skarżących spływu wód z tego przepustu, remont drogi gminnej, urządzenie chodników i skierowanie wód do przepustu z kanalizacji, również skierowanie do tego przepustu wód z Domu Kultury, a także z drogi powiatowej i przystanku.

Ustalenia co do w/w działań ( czy i kiedy miały miejsce, przez kogo zostały podjęte, jaki był ich zakres itp.), jak i co do istniejącego obecnie stanu na gruncie, winny zostać poczynione przez organ, na podstawie przeprowadzonych dowodów. Organ I instancji jako dowód przywołuje oględziny terenu przeprowadzone w dniach 9 i 12 sierpnia 2017 r. W aktach znajduje się "protokół oględzin" z dnia 9 sierpnia, w którym w ogóle nie opisano istniejącego stanu, a protokołu z dnia 12 sierpnia 2017 r. w ogóle nie ma. Ustalenia zaś, które winien poczynić organ, poczynił biegły M. K.. Ani organ, ani biegły nie sporządzili zaś wyraźnego szkicu sytuacyjnego obrazującego- z odpowiednimi oznaczeniami- położenie wszystkich istotnych elementów znajdujących się w terenie (działek skarżących, przepustów, rowów, rurociągu itp.) i kierunki naturalnego spływu wód. Jedyny graficzny materiał, dość ogólnie przedstawiający stan na gruncie, to szkic sporządzony przez biegłego z zakresu budownictwa S. S. – autora opinii opracowanej w innej zupełnie sprawie, a dotyczącej gospodarki wodno-ściekowej w obrębie działki nr [...], na której znajduje się Wiejski Dom Kultury. I ten zresztą szkic ma charakter poglądowy, a jego kolorystyczne oznakowanie jest nieczytelne (brak koloru brązowego, który wymieniono w opisie). W trakcie całego postępowania odbierano od stron względnie innych osób jedynie pisemne oświadczenia, nie prowadząc dowodów z zeznań świadków czy stron. Prawdą jest, że w postępowaniu administracyjnym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, niemniej kpa wymienia, jako środki dowodowe, w szczególności zeznania świadków (art. 75 § 1 ) oraz w dalszej kolejności zeznania stron (art. 86 ). Wyjaśnienia czy oświadczenia strony składane przez nią w toku postępowania w odniesieniu do wcześniej zgromadzonego materiału dowodowego lub w trakcie przeprowadzania środków dowodowych. Stanowią one realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Wyjaśnienia strony mogą się przyczynić do uporządkowania lub usystematyzowania zgromadzonego materiału dowodowego, nie stanowią jednak odrębnego środka dowodowego (por. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), Postępowanie administracyjne, s. 267). Dodać też należy, że materiałem pomocniczym w zobrazowaniu stanu na gruncie mogą być fotografie, jednakże pod warunkiem, że każda z nich zostanie szczegółowo opisana i odniesiona do miejsca w terenie. Bez takiego opisu fotografie, tak jak te znajdujące się w aktach sprawy, niczego nie wyjaśniają.

Tak więc decyzje organów obu instancji opierają się wyłącznie na opiniach biegłych, cytując je in extenso.

Kontrola opinii biegłego polega na sprawdzeniu prawidłowości - z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego - rozumowania przeprowadzonego w opinii, które doprowadziło do wydania przez biegłego opinii o takiej, a nie innej treści. Prawidłowa opinia biegłego powinna tak wskazywać i wyjaśniać przesłanki, które doprowadziły do przedstawionej nią konkluzji, żeby umożliwić organom i sądowi, czyli decydentom bez wiedzy fachowej, dokonania oceny jej motywów (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 marca 2012 r. II SA/Rz sygn.1172/11 LEX nr 1145858). Przede wszystkim zaś opinia winna odpowiadać na pytania, które organ skierował do biegłego. Jak należy się domyślać zamieszczony w opinii M. K. opis "celu i zakresu opracowania" stanowi odzwierciedlenie pytań organu (w aktach nie ma zlecenia, ani postanowienia dowodowego). W opinii wskazano, że celem opracowania jest przeanalizowanie:

1. czy w związku z wykonaniem zarurowania na działkach nr [...], [...] i [...] powstała na działkach [...], [...], [...], [...] zmiana stosunków wodnych ze szkodą dla tych gruntów;

2. czy w związku z włączeniem do zarurowania: odwodnienia drogi powiatowej nr [...], parkingu przy Wiejskim Domu Kultury w m. W., chodnika i drogi gminnej L. - W., odwodnienia z peronu przystanku autobusowego przy drodze powiatowej nr [...] doszło do zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla działek [...], [...], [...], [...];

3. czy w związku z remontem drogi powiatowej, w wyniku którego nastąpiła zmiana spadków podłużnych i poprzecznych drogi oraz zawężenie tarczy skrzyżowania nastąpiła zmiana stosunków wodnych ze szkodą dla działek [...], [...], [...], [...].

Pytania te nawiązywały do twierdzeń i zarzutów stron. Zadanie biegłego więc miało polegać m.in. na ustosunkowaniu się do każdego z nich. Tymczasem biegły, wskazując jako jedyną przyczynę szkód stan techniczny rurociągu, nie przedstawił przyczyn, dla których wykluczył ewentualny związek szkód z przedstawionym w pytaniach okolicznościami. Urządzenie wszak rurociągu na działkach skarżących było tylko jednym z elementów ciągu zdarzeń, a problemem – jak się wydaje zasadniczym- było kierowanie na działki skarżących coraz większej ilości wód z innych nieruchomości. Rurociąg zaś stanowił jedynie urządzenie, które ten proces ułatwiało. Z tego też względu, nawet wykonanie jego rozbiórki na podstawie przywoływanej przez organ odwoławczy decyzji organu nadzoru budowlanego, nie doprowadzi do likwidacji niepożądanego stanu wód.

Możliwość ostatecznej oceny prawidłowości podjętej przez biegłego, (a w konsekwencji przez organy) konkluzji wyklucza także brak miarodajnych ustaleń na temat mającej powstać szkody. Skarżący twierdzili, że ich działki są zalewane i dewastowane przez wody, a organy nie ustaliły żadnych faktów z tymi twierdzeniami związanych np. o które działki chodzi, od kiedy, w jaki sposób i jak często są zalewane i "dewastowane". Zawarta w opinii biegłego wzmianka dotycząca fotografii mającej przedstawiać działkę nr [...] niczego w tej mierze nie wyjaśnia.

Należy jeszcze wskazać, że organ II instancji nie wypowiedział się odnośnie wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, czym naruszył art. 107 § 3 kpa.

Reasumując: przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji uzupełni materiał dowodowy we wskazanych kierunkach i samodzielnie poczyni stosowne ustalenia faktyczne, które podda ocenie (uzupełniającej) biegłego. a to opinię biegłego w sposób wskazany wyżej, który pozwoli na jej skontrolowanie. Ponieważ sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego niemal w całości, Sąd uznał za konieczne przekazanie jej organowi I instancji. Nie stoi temu na przeszkodzie fakt uchylenia przez Sąd poprzednio wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji kasacyjnej. Uchylenie to bowiem nastąpiło w wyniku formalnej kontroli decyzji, w uzasadnieniu której nie wskazano przesłanek z art. 138 § 2 kpa.

Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 ppsa orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.