Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 527/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83e
journal: Dz.U. 2021 poz 1098
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - t.j.
article: art. 135 ust. 5, art. 156 ust. 3 i 4
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 145 par.  1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 06 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za usunięcie drzew I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 200; - zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. oddala wniosek skarżącego o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Burmistrz Gminy S. (dalej Burmistrz) decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 83 e ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1098, dalej u.o.p.) w zw. z art. 128, art. 130, art. 138 ust. 5, art. 154 i art. 156 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm., dalej u.g.n.) oraz art. art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. -Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) orzekł w pkt 1 o ustalaniu odszkodowania na rzecz U. i W. M. w wysokości [...] zł za usunięcie drzew rosnących pod linią energetyczną z terenu działki nr [...] obręb C. oraz w wysokości [...] zł za usunięcie drzew rosnących pod linią energetyczna z terenu działki nr [...] obręb C.. Do wypłaty odszkodowania określonego w pkt 1 zobowiązano X. sp. z o.o., ul. [...], [...] S.1 (pkt 2). Określono, że wypłata odszkodowania nastąpi jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, a do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego (pkt 3 decyzji) .

Uzasadniając decyzję organ wskazał, że na wniosek X. sp. z o.o., ul. [...], [...] S.1, Burmistrz Gminy S. dnia 16 kwietnia 2012 r. wydał decyzję nr [...] w sprawie zezwolenia na usunięcie 590 szt. sosen o obwodach 30 cm, 159 sosen o obwodach 35-40 cm oraz 1 brzozy o obwodzie 30 cm, rosnących na terenie działek [...] i [...] wsi C.. Wnioskowane drzewa rosły w zadrzewieniu, nasadzone przez właściciela gruntu. Wzrost drzew spowodował powstanie kolizji z napowietrzną linią energetyczną i stanowiły zagrożenie dla funkcjonowania linii napowietrznej oraz zwiększały zagrożenie pożarowe. Opis zagrożenia pożarowego i porażeniowego oraz konieczność ich usunięcia wynika z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] nr [...] z dnia 7 grudnia 2010 r.

Organ wyjaśnił, że na podstawie art. 83 u.o.p. zezwolenie na usunięcie drzew może zostać wydane na wniosek właściciela urządzeń o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Ponadto, zgodnie z art. 83e u.o.p., usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości, na wniosek właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, następuje za odszkodowaniem na rzecz właściciela nieruchomości, które przysługuje od właściciela urządzeń. Ustalenie wysokości odszkodowania następuje w przypadku umowy stron, a w przypadku gdy strony nie zawrą umowy w terminie 30 dni od dnia usunięcia drzewa lub krzewu, odszkodowanie ustala organ, który wydał zezwolenie na ich usunięcie, stosując odpowiednio przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Pomiędzy X. Sp. z o.o. a U. i W. M. nie została uzgodniona wysokość odszkodowania.

W. M. (dalej też jako skarżący lub strona) dnia 30 czerwca 2014 r. złożył do Urzędu Gminy S. wniosek w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu wycięcia drzew na działkach [...] oraz [...] obręb C. w trybie przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

Burmistrz Gminy S. wysokość odszkodowania ustalił w oparciu o wycenę dokonaną przez rzeczoznawcę majątkowego D. P. Biuro Wycen Nieruchomości i Doradztwa Prawnego w [...] w formie operatu szacunkowego z dnia 20 marca 2015 r. Burmistrz Gminy S. pismem z dnia 11 maja 2015 r. zawiadomił strony o zakończeniu postępowania w sprawie określenia wysokości odszkodowania i możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami oraz wypowiedzenia się co do zebranych materiałów. Wraz z zawiadomieniem stronom postępowania została dostarczona wycena rzeczoznawcy majątkowego. Dnia 19 maja 2015 r. skarżący zwrócił się z prośbą o udostępnienie dokumentacji sprawy - udostępniono pismo rzeczoznawcy majątkowego. Żadna ze stron nie złożyła innych uwag w wymaganym terminie.

Dnia 25 maja 2015 r. wydana została decyzja określająca wysokość odszkodowania zgodnego z wartością określoną w przedstawionym operacie tj. [...] zł. W. M. w dniu 16 czerwca 2015 r. złożył odwołanie od otrzymanej decyzji. W dniu 10 września 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości.

Następnie, po ponownym przeprowadzeniu postępowania przez Burmistrza, w dniu 18 stycznia 2016 r. wydana została decyzja określająca wysokość odszkodowania zgodnego z wartością określoną w przedstawionym operacie tj. [...] zł. Skarżący odwołał się od otrzymanej decyzji. W dniu 19 stycznia 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości.

Dnia 29 czerwca 2017 r. Burmistrz Gminy S. zwrócił się z prośbą do Stowarzyszenia Rzeczoznawców Majątkowych Województwa [...] w P. o wskazanie rzeczoznawcy majątkowego, który podjąłby się określenia wysokości odszkodowania na rzecz właściciela nieruchomości w związku z usunięciem drzew z dz. nr [...] i [...] obręb C.. Następnie organ zlecił wykonanie wyceny uprawnionemu rzeczoznawcy majątkowemu M. R.. Wysokość odszkodowania ustalono w oparciu o wycenę dokonaną przez rzeczoznawcę majątkowego w formie operatu szacunkowego z dnia 15 lutego 2018 r.

Burmistrz Gminy S. pismem z dnia 26 czerwca 2018 r. zawiadomił strony o zakończeniu postępowania w sprawie określenia wysokości odszkodowania i możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami oraz wypowiedzenia się co do zebranych materiałów. Wraz z zawiadomieniem stronom postępowania została dostarczona wycena rzeczoznawcy majątkowego na kwotę [...]zł. Dnia 9 lipca 2018 r. Skarżący wypowiedział się w sprawie zebranych materiałów i oświadczył, że nie zgadza się z zapisami operatu szacunkowego, który poświadcza nieprawdę co do stanu rzeczywistego i prawnego nieruchomości.

Dnia 11 maja 2021 roku Burmistrz zawiadomił strony postępowania, że w związku ze zmianą pracownika na stanowisku dnia 15 marca 2019 r. oraz faktem, że operat szacunkowy może zostać wykorzystany wyłącznie w celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia Organ I instancji zamierza zlecić ponownie sporządzenie opinii biegłego na okoliczność szkody poniesionej przez skarżącego. Burmistrz wezwał również strony postępowania do sprecyzowania wniosków określających zakres przedmiotowej opinii oraz jednoznaczne określenie, ile drzew wg wiedzy stron postępowania zostało faktycznie usuniętych z ww. nieruchomości z wyszczególnieniem gatunków oraz ich obwodów.

Dnia 7 czerwca 2021 roku do organu wpłynęły wyjaśnienia X. Sp. z o.o. wskazujące na ilość pozyskanego drewna - 16,2 mb oraz odpowiedź pełnomocnika U. i W. M., które obejmuje wartość usuniętych drzew oraz spadek wartości przedmiotowej nieruchomości. Państwo M. podtrzymali informację co do liczby usuniętych drzew, ich gatunków oraz obwodów - 273 drzewa.

Dnia 20 września 2021 r. Burmistrz Gminy S. wydał postanowienie o zasięgnięciu opinii biegłego Pana S. K., w zakresie ustalenia odszkodowania za usunięcie drzew z terenu działek nr [...] i [...]. Dla każdej z działek objętej postępowaniem sporządzono oddzielny operat szacunkowy. Wysokość odszkodowania ustalono w oparciu o wycenę dokonaną przez rzeczoznawcę majątkowego w formie operatu szacunkowego z dnia 5 listopada 2021 r. na kwoty: [...] zł (dz. [...]) oraz [...] zł (dz. [...]).

Skarżący wskazał, że oczekuje odszkodowania w kwocie [...]zł.

Organ podał że w trakcie postępowania prowadzonego przez Starostę [...] w sprawie ustalenia odszkodowania za udostępnienie nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr [...] oraz nr [...] obręb C., dnia 8 maja 2014 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna. W protokole z rozprawy znajduje się informacja, że obecny na rozprawie skarżący zaakceptował kwotę odszkodowania określoną w operatach szacunkowych, tj. [...] zł, uzasadniając ją jako faktyczną rekompensatę poniesionych szkód. Kwota ta zawierała wartość wyciętego drzewostanu, dlatego z wartości określonych w operatach szacunkowych wyłączone zostały kwoty za wycięty drzewostan, o co wniósł W. M.. Kwota odszkodowania została określona w decyzji Starosty [...] z dnia 28 maja 2014 r. (nr [...]) i wynosiła [...] zł. Organ podniósł, że pomiędzy kwotą akceptowaną przez stronę w 2014 roku, a kwotą zaproponowaną przez stronę w 2021 roku, zachodzi duża dysproporcja. Wysokość odszkodowania, ustalona w oparciu o wycenę dokonaną w formie operatu szacunkowego z dnia 5 listopada 2021 r., jest w dużej korelacji z kwotą zaakceptowaną przez stronę w trakcie rozprawy administracyjnej z 8 maja 2014 r.

Burmistrz Gminy S. pismem z dnia 8 listopada 2021 r. zawiadomił strony o wysokości odszkodowania oraz o możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Operaty szacunkowe stanowiły załącznik do zawiadomienia. W wyznaczonym terminie nie wpłynęły żadne uwagi i wnioski. Wobec tego Burmistrz orzekł o wysokości odszkodowania na podstawie operatu z 5 listopada 2021 r.

Od powyższej decyzji W. i U. M. wnieśli odwołanie, kwestionując wysokość przyznanego odszkodowania i domagając się od organu odwoławczego ustalenia go w wyższej wysokości. Skarżący podnieśli, że zlecili wykonanie prywatnej wyceny i wnoszą o przeprowadzenie z niej dowodu, jak zostanie ona doręczona. Odwołujący zarzucili zaskarżonej decyzji m. in. niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 83e ust. 1-3 u.o.p., błędną podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz brak zakomunikowania stronie faktów znanych organowi I instancji z urzędu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 31 maja 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 6, art. 7, art. 11, art. 77§ 1, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 §1 i 2 k.p.a., art. 83 e ust. 1 i ust. 3 u.o.p., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie odszkodowanie ustalone zostało na podstawie wyceny, której dokonał rzeczoznawca majątkowy mający właściwe uprawnienia, a sporządzony operat szacunkowy, przygotowany na podstawie obowiązujących przepisów m.in. ustawy o gospodarce nieruchomościami, przedstawia jasno sposób wyliczenia przez rzeczoznawcę wysokości odszkodowania, przy uwzględnieniu wskazań Kolegium zawartych we wcześniejszej decyzji kasatoryjnej. Przyjęta przez biegłego wysokość odszkodowania za usunięte drzewa stanowi ich wartość odtworzeniową i jako taka jest wartością wyższą od wartości pozyskanego drewna.

Zdaniem Kolegium ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że organ I instancji przeprowadził postępowanie administracyjne w sposób prawidłowy, informował stronę o każdym etapie postępowania, umożliwił także wypowiedzenie się na temat zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zarzuty wskazane w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie. Organ prawidłowo zastosował przepis art. 83e u.o.p. Ustalając wysokość odszkodowania skorzystał ze specjalistycznej wiedzy rzeczoznawcy majątkowego, który w swojej wycenie odtworzył wartość wyciętych drzew. Przyjęty taki sposób wyceny uznano za właściwy i korzystny dla strony. Wobec odtworzenia wartości drzew w toku postępowania przed Burmistrzem Gminy S. organ odwoławczy nie dał wiary dowodowi z dokumentu przedstawionemu w toku postępowania odwoławczego przez stronę tj. prywatnej wyceny nasadzeń i pielęgnacji drzew.

Odnosząc się do zarzutu podania przez organ I instancji błędnej podstawy prawnej w zaskarżonej decyzji Kolegium uznało, że błąd organu stanowił oczywistą omyłkę pisarską, co zostało przez organ wskazane w piśmie z dnia 11 stycznia 2022 r. znajdującym się w aktach sprawy. Błąd ten nie dotyczył podstawy prawnej rozstrzygnięcia - art. 83e u.o.p. Także wskazany przez stronę zarzut braku informowania go faktach znanych organowi z urzędu jest niezasadny, ponieważ podstawę rozstrzygnięcia stanowił operat szacunkowy, w którym określono kwotę odszkodowania przyjętą w decyzji przez Burmistrza Gminy S. a powołanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przebiegu innego postępowania nie miało wpływu na meritum sprawy i wartość orzeczonego odszkodowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (nadanej 21 lipca 2023 r.) U. M. i W. M. zarzucili, że wydana w sprawie decyzja jest krzywdząca, odszkodowanie ustalono w zaniżonej wysokości, a postępowanie było prowadzone przewlekle.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Prawomocnym postanowieniem 7 września 2023 r. sygn. akt II SA/Po [...] Sąd odrzucił skargę U. M. z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia.

Pismem z dnia 11 września 2023 r. skarżący przedłożył kontroperat sporządzony przez biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w P. mgr. inż K. L. – Inspektora Nadzoru Zieleni, Brakarza III Klasy, Dendrologa, żądając zasądzenia kosztów jego sporządzenia w wysokości [...] zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U z 2023 r., poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 83e ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (obecnie: t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1336, dalej w skrócie "u.o.p."). Zgodnie z nim usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości, na wniosek właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 kodeksu cywilnego następuje za odszkodowaniem na rzecz właściciela nieruchomości, a w przypadku, gdy na nieruchomości ustanowione jest prawo wieczystego użytkowania - na rzecz użytkownika wieczystego nieruchomości. Odszkodowanie przysługuje od właściciela urządzeń (ust.1). Natomiast zgodnie z ust. 2 tego przepisu - ustalenie odszkodowania za drzewo lub krzew oraz za ich usunięcie następuje w drodze umowy stron, a w przypadku gdy strony nie zawrą umowy w terminie 30 dni od dnia usunięcia drzewa lub krzewu, odszkodowanie ustala organ, który wydał zezwolenie na ich usunięcie, stosując odpowiednio przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości (ust. 3).

W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest to, że na podstawie zezwolenia udzielonego decyzją Burmistrza Gminy S. dnia 16 kwietnia 2012 r. nr [...] Spółka X. usunęła z terenu nieruchomości stanowiących przedmiot własności skarżącego i jego żony (działek nr [...] i [...]) 273 drzewa.

W związku z tym, że strony nie doszły do porozumienia w sprawie ustalenia odszkodowania za wycięcie przedmiotowych drzew skarżący zwrócił się do organu I instancji o ustalenie wysokości należnego odszkodowania. Organ ten zaś po przeprowadzeniu postępowania i sporządzeniu kilku operatów szacunkowych wysokość odszkodowania ostatecznie ustalił decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r. Odszkodowanie w łącznej wysokości [...] zł ustalone zostało na podstawie opracowanych na zlecenie organu I instancji dwóch operatów szacunkowych, sporządzonych w 5 listopada 2021 r. przez rzeczoznawcę majątkowego S. K.. Rzeczoznawca ustalił odszkodowanie w oparciu o wartość odtworzeniową w podejściu kosztowym. Na wartość odszkodowania złożyły się: wartość drzew wraz z uwzględnieniem kosztów zalesienia i pielęgnacji, co według organu odwoławczego pozostaje w zgodzie z art. 135 ust. 5 u.g.n. Jednocześnie Kolegium zaakcentowało, że organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły. Z tego względu organ odwoławczy dokonał oceny operatu wyłącznie pod względem formalnym. W ramach zaś tej oceny stwierdzono jego kompletność i poprawność.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy operat szacunkowy, stanowiący główny dowód w sprawie, został sporządzony prawidłowo i w związku z tym mógł stanowić postawę ustalenia wysokości odszkodowania za usunięcie drzew.

Przystępując do merytorycznego odniesienia się do kwestii spornej przypomnieć trzeba, że w toku każdego postępowania administracyjnego organy administracji publicznej zobligowane są do działania w oparciu o przepisy obowiązującego prawa i przestrzegania zakreślonych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego standardów procedowania. W toku postępowania organy stoją na straży praworządności, podejmując z urzędu lub na wniosek stron wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). W tym celu organy winny wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa), co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym zgodnie z wymaganiami wynikającymi z art. 107 § 3 kpa.

Konieczność przestrzegania przez organy orzekające podstawowych standardów procedowania zakreślonych brzmieniem ww. przepisów w toku postępowania zmierzającego do ustalenia odszkodowania za usunięcie drzew nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ ustalana jest ona na podstawie opinii rzeczoznawcy majątkowego. Jest to niewątpliwie jedyny dopuszczony przez prawo dowód mający wpływ na wysokość odszkodowania ustalonego przez organ z tytułu usunięcia drzew. Podkreślić przy tym należy, że zgodność opinii rzeczoznawcy majątkowego z przepisami prawa jest o tyle istotna, że wpływa ona bezpośrednio na treść decyzji kształtującej prawa i obowiązki stron postępowania. Wartość dowodowa takiej opinii oraz poprawność jej sporządzenia w kontekście obowiązujących przepisów prawa powinna zatem zostać oceniona przez organy orzekające w sprawie, które zobowiązane są przede wszystkim zbadać, czy operat jest jasny, logiczny, spójny, wiarygodny, czy nie zawiera błędów matematycznych, czy zastosowana w nim metoda szacowania odpowiada prawu i została poprawnie wyjaśniona przez rzeczoznawcę, zaś wyciągnięte przez niego wnioski nie są ze sobą sprzeczne. Ocena taka powinna zostać przeprowadzona zgodnie z regułą swobodnej oceny dowodów w świetle art. 80 kpa oraz z poszanowaniem przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami normujących zasady określenia wartości usuniętych drzew oraz przepisów wykonawczych do ustawy w postaci rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 555).

Jednocześnie należy wskazać, że w ugruntowanym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że pozycja rzeczoznawcy majątkowego w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami jest zbliżona do statusu osoby zaufania publicznego. Zarówno przepisy ww. ustawy, jak również standardy zawodowe oraz kodeks etyki nakładają na rzeczoznawcę majątkowego przy dokonywaniu wyceny nieruchomości obowiązek wykorzystania zarówno swojej wiedzy specjalistycznej, jak również dokładania należytej staranności. Ocena operatu szacunkowego przez organ administracji i podobnie sąd administracyjny nie jest więc możliwa w takim zakresie, w jakim miałaby dotyczyć wiadomości specjalnych. O wyborze podejścia i metody szacowania nieruchomości w obecnym stanie prawnym decyduje rzeczoznawca. Również tylko rzeczoznawca decyduje o doborze nieruchomości, które przyjmuje do porównania. Operat szacunkowy stanowi wprawdzie sformalizowaną prawnie opinię rzeczoznawcy majątkowego wydawaną w zakresie posiadanych przez niego wiadomości specjalnych odnośnie szacowania nieruchomości, ale jest on dowodem w sprawie i podlega ocenie, tak jak każdy inny dowód, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1930/11).

Nie ulega zatem wątpliwości, że to na organie ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy i podjęcie niezbędnych działań dla prawidłowego ustalenia wartości odszkodowania, a co za tym idzie obowiązek oceny wiarygodności sporządzonej opinii. Organ zobligowany jest ocenić wartość dowodową operatu szacunkowego. Dotyczy to zarówno podejścia, metody i techniki szacowania przyjętej przez rzeczoznawcę majątkowego. Fakt, że ich wybór zależy od rzeczoznawcy nie oznacza że może on działać w sposób dowolny. Operat szacunkowy stanowi opinię biegłego, która podlega ocenie nie tylko pod względem formalnym, ale również materialnym. Organ rozpoznający sprawę ma nie tylko prawo, ale i obowiązek zbadać przedstawiony operat pod względem zgodności ze stosowanymi przepisami, ale również czy jest logiczny i zupełny. W przypadku zaś istniejących wątpliwości lub niejasności może żądać wyjaśnień lub uzupełnienia wyceny (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 2085/11). Tylko bowiem operat szacunkowy spełniający zarówno warunki formalne, jak i oparty na prawidłowych danych dotyczących szacowanych nieruchomości, właściwym doborze nieruchomości podobnych oraz właściwym wychwyceniu cech różniących te nieruchomości od nieruchomości wycenianej i właściwym ustaleniu współczynników korygujących, może stanowić podstawę rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 900/16). Aby dokonać takiej oceny operatu szacunkowego wykorzystanego przez organ I instancji dla ustalenia wysokości odszkodowania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno w pierwszej kolejności dokonać oceny aktualności operatu szacunkowego sporządzonego w dniu 5 listopada 2021 r. Tymczasem z przedłożonych Sądowi akt sprawy oraz z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, która wydana została w dniu 31 maja 2023 r., nie wynika, iż taką ocenę Kolegium przeprowadziło.

Wyjaśnić zatem należy, że warunkiem wykorzystania w sprawie operatu szacunkowego jest jego aktualność. Zgodnie bowiem z art. 156 ust. 3 u.g.n. operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Zgodnie zaś z brzemieniem art. 156 ust. 4 u.g.n. (obowiązującym od 1 września 2017 r.) operat szacunkowy może być wykorzystywany po upływie okresu, o którym mowa w ust. 3, po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego. Potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego następuje przez umieszczenie stosownej klauzuli w operacie szacunkowym przez rzeczoznawcę, który go sporządził, oraz dołączenie do operatu szacunkowego analizy potwierdzającej, że od daty jego sporządzenia nie wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Po potwierdzeniu aktualności operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, w kolejnych 12 miesiącach, licząc od dnia upływu okresu, o którym mowa w ust. 3, chyba że wystąpią zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Przy czym stosownie do § 58 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego, który sporządził operat, następuje poprzez dołączenie do operatu szacunkowego klauzuli, w której rzeczoznawca oświadcza o aktualności operatu. Rzeczoznawca majątkowy podpisuje klauzulę, zamieszczając datę i pieczęć rzeczoznawcy majątkowego tj. w sposób, o którym mowa w § 57 ust. 1 ww. rozporządzenia.

Potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego, który sporządził operat, następuje zatem poprzez dołączenie do operatu szacunkowego klauzuli, w której rzeczoznawca oświadcza o aktualności operatu oraz analizy, o której mowa w art. 156 ust. 4 u.g.n. Zauważyć przy tym należy, że w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, iż klauzula jest osobnym od operatu dokumentem stanowiącym potwierdzenie jego aktualności.

W niniejszej sprawie zarówno decyzja organu I instancji, jak i decyzja organu II instancji, wydane zostały w oparciu o operaty szacunkowe sporządzone przez rzeczoznawcę majątkowego S. K. w dniu 5 listopada 2021 r. W aktach sprawy brak jest klauzuli aktualności nadanej tym operatom. Również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która wydana została 31 maja 2023 r., Kolegium o tym nie wspomina. Tymczasem biorąc pod uwagę datę sporządzenia operatów szacunkowych, tj. 5 listopada 2021r., po potwierdzeniu jego aktualności najpóźniej w dniu 5 listopada 2022 r., mogły one być wykorzystywane do 5 listopada 2023 r. Zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana 31 maja 2023 r., zatem zmieściłaby się w tym terminie.

Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że bez wyjaśnienia tej kwestii nie można ocenić, czy operaty szacunkowe sporządzone w dniu 5 listopada 2021 r. przez rzeczoznawcę majątkowego S. K. mogły stanowić podstawę do wydania decyzji przez organ odwoławczy. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że w świetle powołanych wyżej zasad potwierdzania aktualności operatów szacunkowych w dacie orzekania przez organ odwoławczy nie istniałaby już możliwość potwierdzenia po raz pierwszy aktualności tych operatów.

Podkreślenia wymaga, że aktualność operatu musi istnieć zarówno w postępowaniu przed organem I instancji, jak również w trakcie postępowania odwoławczego, co znajduje bezpośrednie potwierdzenie w stosownym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2010 r., I OSK 1371/09).

Stanowi to więc o naruszeniu art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n. oraz art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a., a także art. 80 k.p.a.

W tej sytuacji nie jest możliwe dokonywanie przez Sąd rozważań odnośnie ewentualnych merytorycznych zarzutów dotyczących wyceny zawartej w sporządzonych przez rzeczoznawcę majątkowego operatach. Takie działanie Sądu nie znajdowałoby usprawiedliwienia w obowiązujących przepisach prawa, w szczególności w art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n. W tym zakresie ustalenia Sądu byłyby bowiem przedwczesne.

Ponadto wyjaśnić należy, że wniosek o przeprowadzenie dowodów wskazanych w skardze oraz uzupełnieniu skargi, nie mógł być uwzględniony, gdyż zakres okoliczności jaki miałby być za ich pomocą dowodzony, nie był niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, co do poprawności ustalonego przez organ stanu faktycznego, o których mowa w 106 § 3 p.p.s.a.

W konsekwencji wskazanych powyżej zaniechań należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Zważywszy zaś na to, że wskazane powyżej naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I. sentencji wyroku).

Prowadząc ponownie postępowanie Kolegium, jako organ II instancji, uwzględni ocenę prawną wynikającą z niniejszego orzeczenia i w pierwszej kolejności sprawdzi oraz udokumentuje, czy rzeczoznawca majątkowy potwierdził aktualność operatów, na podstawie których organ I instancji ustalił wysokość odszkodowania. W opinii Sądu w opisanych uwarunkowaniach, gdy postępowanie organu II instancji prowadzone było przewlekle (co Sąd stwierdził w wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II SAB/Po [...]) i jednocześnie nie ma pewności, czy ww. operaty były aktualne w dacie wydania zaskarżonej decyzji, zbędnym było uchylanie decyzji organu I instancji. Sąd miał przy tym na uwadze, że w sprawach dotyczących ustalenia opłaty w trybie art. 83e ustawy o ochronie przyrody przepisy u.g.n. stosowane są odpowiednio (ust. 3), co oznacza konieczność rozważenia, czy w sytuacji, gdy rzeczoznawca majątkowy stwierdzi, że dane uwzględnione przy ustalaniu wyceny nie zmieniły się, możliwe byłoby wydanie przez Kolegium decyzji w trybie odwoławczym na podstawie operatów z 5 listopada 2021 r. W opinii składu orzekającego w niniejszej sprawie taka możliwość mogłaby zostać zaakceptowana, o ile będzie wynikać z jednoznacznych wyjaśnień udzielonych przez rzeczoznawcę majątkowego. Natomiast w sytuacji, gdy rzeczoznawca majątkowy stwierdzi potrzebę sporządzenia nowego operatu szacunkowego z uwagi na zdezaktualizowanie się danych przyjętych do wyceny szkody w 2021 roku, Kolegium będzie zmuszone uchylić decyzję organu I instancji i sprawę przekazać temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. (pkt II. sentencji wyroku). Na zasądzoną kwotę składa się wyłącznie kwota wpisu od skargi (200 zł).

Na tej samej podstawie prawnej Sąd oddalił wniosek skarżącego o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania w pozostałej części (pkt III. sentencji wyroku). W opinii Sądu żądanie zwrotu kosztów sporządzenia kontroperatu szacunkowego jest nieuzasadnione, bowiem dokument ten skarżący sporządził na własny koszt i ryzyko, nie będąc do tego przez Sąd zobowiązany, a nadto z dokumentu tego Sąd nie mógł przeprowadzić dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., bowiem przepis ten nie może służyć do kwestionowania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza, ani do ustalania stanu faktycznego sprawy przed sądem administracyjnym. Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Wnioskowane przez skarżącego nowe dowody mogą podlegać ocenie w ponownym postępowaniu przed organem administracji.