Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 141/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 89
journal: Dz.U. 2019 poz 1553
law: Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
article: art. 15
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Sędzia WSA Alicja Polańska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu [...] maja 2023 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej [...] kwotę [...]([...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedsiębiorstwo P. Sp. z o.o. (dalej: "Strona", "Skarżąca" lub "Spółka") wniosło skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. (dalej: "organ odwoławczy") z dnia [...] grudnia 2022 r., znak: [...], [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. (dalej: "organ I instancji") w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Organ I instancji prowadził wobec Strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Naczelnika Z. Urzędu Skarbowego w S.. Dochodzona należność wynikała z decyzji z dnia [...] grudnia 2021 r. znak: [...] [...] i dotyczyła podatku dochodowego od osób prawnych za 2016 r.

W dniu [...] listopada 2022 r. organ I instancji wydał postanowienie, którym umorzył postępowanie egzekucyjne dotyczące tej należności z uwagi na brak majątku lub źródeł dochodu spółki, z których było możliwe wyegzekwowanie środków przewyższających koszty egzekucyjne (doręczone w dniu [...] listopada 2022 r. pod adresem siedziby: P. , [...]). Organ wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania egzekucję skierował do wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez [...]. i do ruchomości które figurowały

w bazie CEPIK jako własność Spółki, natomiast z informacji uzyskanej od banku wynikało, że na rachunkach Spółki brak jest środków, widnieją jedynie opłaty i prowizje związane z ich prowadzeniem. Z kolei egzekucja z ruchomości (pojazdów) okazała się nieskuteczna, gdyż nie ustalono miejsca ich przechowywania - pojazdy nie występują w systemie ANPRS, według bazy CEPIK nie posiadają aktualnych badań technicznych, brak również informacji o ich aktualnym ubezpieczeniu.

Organ wskazał ponadto, że w wyniku oględzin w terenie pracownicy organu ustalili, że pod adresem siedziby Spółka nie prowadziła działalności od kilku lat i brak też zajętych pojazdów. Spółka w składanych deklaracjach nie wykazywała dochodu. Nie figuruje w Serwisie Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości jako właściciel nieruchomości. Organ nie ustalił również wierzytelności mogących być przedmiotem zajęcia.

Pismem z dnia [...] listopada 2022 r. Strona wniosła (niepodpisane) zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Strona zakwestionowała umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność i wskazała, że posiada ona majątek umożliwiający prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Ponadto wskazała, że wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] czerwca 2022 r. na rzecz Spółki została zasądzona od H. S. kwota [...]zł. Jest to kwota, z której można będzie prowadzić egzekucję. Dodatkowo Spółka wyjaśniła, że o prowadzeniu egzekucji dowiedziała się dopiero z postanowienia o umorzeniu postępowania, a wcześniejsza korespondencja nie była doręczona. W dalszej części zażalenia Strona odwołała się do decyzji wymiarowej, która stanowiła podstawę tej egzekucji i podniosła, że również decyzja wymiarowa jak i postanowienie o wszczęciu postępowania nie zostały Spółce doręczone.

Organ odwoławczy pismem z dnia [...] grudnia 2022 r. skierował do pełnomocnika Spółki wezwanie o uzupełnienie zażalenia o podpis i jednoczesne przesłanie uwierzytelnionego odpisu wyroku Sądu Okręgowego w P., który rzekomo stanowi o istnieniu źródeł dochodu Spółki, z których możliwe jest przeprowadzenie skutecznej egzekucji.

Pismem z dnia [...] grudnia 2022 r. w odpowiedzi na wezwanie Strona przesłała zażalenie uzupełnione o podpis. Jednocześnie przesłała kopię wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] czerwca 2022 r. wydanego wobec H. S., ze wskazaniem, że nie jest prawomocny, gdyż pozwany złożył apelację do Sądu Apelacyjnego w P. w sprawie pod sygn. akt [...].

Zdaniem organu odwoławczego kwestią wymagającą oceny w tym postępowaniu było to, czy organ I instancji zasadnie uznał, że z uwagi na nieskuteczność egzekucji niecelowe było dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego na należności z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2016 r.

W ocenie organu odwoławczego ustalenia i wiedza organu egzekucyjnego na dzień wydania zaskarżonego postanowienia w zakresie składników majątku stanowiły podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019, poz. 1553, dalej: "u.p.e.a.") Co więcej wg organu odwoławczego, również w dacie wydania przez ten organ ostatecznego postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. sytuacja nie uległa zmianie.

Organ odwoławczy uznał bowiem, że nie może przesądzać o istnieniu majątku

wierzytelność od H. S..

Zdaniem organu odwoławczego istotne jest, że organ egzekucyjny na dzień wydania postanowienia o umorzeniu nie posiadał wiedzy o tej wierzytelności, ani o jakimkolwiek innym majątku z którego można było prowadzić egzekucję w związku z czym nie ma podstaw do uchylenia postanowienia o umorzeniu. Nie zmienia tego wg organu odwoławczego fakt, że Strona na etapie zażalenia poinformowała o posiadaniu wierzytelności, co udokumentowała wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] czerwca 2022 r. Organ odwoławczy podkreślił bowiem że jest to wyrok nieprawomocny, gdyż złożono od niego apelację do Sądu Apelacyjnego w P. gdzie sprawa jest prowadzona pod sygnaturą [...].

Wg organu odwoławczego zaskarżone postanowienie organu I instancji nie narusza art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ odwoławczy uznał, że nie może w obecnym stanie prawnym zakwestionować celowości czy zasadności wydania tego postanowienia przed prawomocnym zakończeniem postępowania cywilnego o zapłatę.

Strona zaskarżyła skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ww. postanowienie w całości i zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na przebieg postępowania tj. art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie

i umorzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie, w sytuacji gdy Skarżąca posiada istotny składnik majątku w postaci roszczenia wobec H. S.

o zapłatę [...] PLN,

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na przebieg postępowania, tj. art. 201 § 1 pkt 2 O.p. poprzez jego niezastosowanie i nie zawieszenie postępowania w sytuacji, gdy wynik tego postępowania uzależniony jest od wyniku innego postępowania a rozstrzygniecie tego drugiego postępowania ma bezpośredni wpływ na toczące się postępowanie.

Jednocześnie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia

w całości, zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania,

w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przypisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał, że w pełni podtrzymuje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wnosi o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, w oparciu o art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: "p.p.s.a."), bowiem zgodnie z wskazanym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Warunek ten został spełniony w niniejszej sprawie, przedmiotem skargi jest bowiem akt wymieniony w powyższym przepisie.

Dalej wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Spór w sprawie dotyczy tego, czy zasadnie organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, mimo iż Skarżąca na etapie postępowania wywołanego zażaleniem przedłożyła nieprawomocny wyrok sądu z którego wynikało, iż Spółka posiada wierzytelność wobec H. S..

Zdaniem organu odwoławczego istotne jest, że organ egzekucyjny na dzień wydania postanowienia o umorzeniu nie posiadał wiedzy o tej wierzytelności, ani o jakimkolwiek innym majątku z którego można było prowadzić egzekucję w związku z czym nie było podstaw do uchylenia postanowienia o umorzeniu. Nie zmienia tego wg organu odwoławczego fakt, że Strona na etapie zażalenia poinformowała o posiadaniu wierzytelności, co udokumentowała wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] czerwca 2022 r. Organ odwoławczy podkreślił bowiem, że jest to wyrok nieprawomocny, gdyż złożono od niego apelację do Sądu Apelacyjnego w P. gdzie sprawa jest prowadzona pod sygnaturą [...].

Sąd zauważa, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na zasadach wynikających z u.p.e.a. Jednakże zgodnie z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zatem zauważyć należy, że w przypadku zażaleń na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym ma zastosowanie zasada dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.). Jak powszechnie wskazuje się w doktrynie i w orzecznictwie (por. Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Opublikowano: LEX/el. 2023) istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji, zob. wyrok NSA z 24.04.2020 r., I OSK 3400/19, LEX nr 3034280, zgodnie z którym "istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 15 k.p.a., polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy przez organy obu instancji. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Działanie organu odwoławczego nie ma zatem charakteru jedynie kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym"; por. wyrok NSA z 12.01.2018 r., II OSK 772/16.

W świetle powyższego nietrafny jest zatem argument organu odwoławczego, iż nie było podstaw do uchylenia postanowienia organu I instancji, z uwagi na fakt, że na dzień wydania postanowienia o umorzeniu organ ten nie posiadał wiedzy o wierzytelności wobec H. S.. Uznanie trafności takiej argumentacji naruszałoby sens dwuinstancyjności postępowania i sprowadzałoby rolę organu odwoławczego jedynie do organu kontrolnego, zabierając w istocie możliwość prowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego przed organem odwoławczym. Tymczasem organ odwoławczy winien ponownie przeanalizować całokształt sprawy – biorąc pod uwagę także dowody przedłożone przez Stronę już po wydaniu rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Fakt przedłożenia dowodu na etapie odwoławczym (zażaleniowym) nie eliminuje jego mocy dowodowej i nie wyklucza możliwości zmiany rozstrzygnięcia organu I instancji, mimo iż dowód ten nie był temu organowi znany.

Nietrafne i przedwczesne jest też stanowisko organu odwoławczego, że uzyskanie wiedzy o wierzytelności od H. S. nie może wpłynąć na ocenę prawidłowości postanowienia I instancji, albowiem nie można przesądzać o istnieniu majątku w postaci wierzytelności od H. S. przed prawomocnym zakończeniem postępowania cywilnego o zapłatę.

Sąd wskazuje bowiem, że sposób prowadzenia egzekucji z wierzytelności, tego rodzaju co w niniejszej sprawie uregulowany został m.in. w art. 89 u.p.e.a. umieszczonym w Rozdziale 5, zatytułowanym "Egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych" w Oddziale 1 "Egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych". Zgodnie z tym przepisem (art. 89 § 1 u.p.e.a.) organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.

Stosownie do 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.

Co zaś szczególnie istotne dla badanej sprawy, w myśl art. 89 § 3 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność.

Powyższe uregulowanie jasno wskazuje jakie czynności winien wykonać w przypadku powzięcia informacji o istnieniu wierzytelności. Jednoznacznie wynika z niego, że czynności organu egzekucyjnego mogą być prowadzone odnośnie wierzytelności które są przedmiotem sporu sądowego. Jednocześnie przepis jasno wskazuje, że organ musi zwrócić się do dłużnika danej wierzytelności, a nie wierzyciela – jak to uczynił organ odwoławczy w badanej sprawie. Co więcej organ ma obowiązek zapytać dłużnika czy uznaje on zajętą wierzytelność zobowiązanego. Może się bowiem zdarzyć, że spór sądowy dotyczy części kwoty, a częściowo dłużnik może wierzytelność uznać. Z akt sprawy nie wynika jednak aby organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie i wskazał aby organ I instancji zwrócił się ze stosownym zapytaniem do dłużnika H. S. – co w okolicznościach sprawy, zdaniem Sądu powinno było nastąpić. Tym samym umorzenie postępowania egzekucyjnego ze wskazanych powodów, w świetle twierdzeń podniesionych w zażaleniu i dowodów przedłożonych w postępowaniu wywołanym zażaleniem, było przedwczesne.

Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie organu odwoławczego zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu Sąd postanowił o uchyleniu zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 P.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego ([...] zł) oraz kwota uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa ([...] zł).

Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.