Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1532/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia WSA del. Izabela Ostrowska Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Sp. z o. o. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1888/05 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] nr [...], 2) zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz [...] Sp. z o. o. z siedzibą w G. kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt) tytułem poniesionych kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z [...] października 1954 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], o pow. [...], oznaczonej katastralnie jako parcela nr [...], karta mapy [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Gdyni – Gdynia KW Nr [...], stanowiącej własność "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wskazana nieruchomość stanowi obecnie działkę nr [...], stanowiącą własność Skarbu Państwa, którego prawo własności ujawnione zostało w KW nr [...]. Materialnoprawną podstawą decyzji o wywłaszczeniu były przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Na podstawie przepisów powołanego dekretu wywłaszczeniu podlegały nieruchomości, które były niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych a ich nabycie w drodze cywilnoprawnej nie było możliwe. Warunkiem koniecznym wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego było uzyskanie zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie nieruchomości oraz uprzednie wezwanie przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych właściciela nieruchomości do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości.

Z wnioskiem o wywłaszczenie wystąpiło Kwatermistrzostwo Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w G. pismem z dnia [...] lutego 1954 r. nr [...], które na mocy art. 2 ust. 2 pkt 1 ww. dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. było uprawnione do nabycia nieruchomości niezbędnej do realizacji planów gospodarczych. Ubiegający się o wywłaszczenie uzyskał 19 grudnia 1953 r. zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr [...] na nabycie przedmiotowej nieruchomości zawnioskowanej do wywłaszczenia (str. 159 akt archiwalnych).

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ww. dekretu, ubiegający się o wywłaszczenie, przed złożeniem wniosku, zobligowany był do wezwania właściciela do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Wezwanie do odstąpienia nieruchomości powinno zawierać cenę kupna nieruchomości określonych w art. 30 ust. 1, wezwanie powinno zawierać ponadto, zgodnie z art. 8 ust. 2 powołanego dekretu, wyrażenie gotowości zawarcia umowy o przejęcie nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną.

Wnioskodawca wywłaszczenia, Kwatermistrzostwo W.U.B.P. w G., pismem z dnia [...] stycznia 1954 r. nr [...] wezwał G. P. – kuratora firmy "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. do zawarcia umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości za cenę [...] zł.

Organ wskazał, że w archiwalnych aktach wywłaszczeniowych nie zachowało się potwierdzenie odbioru powyższej oferty dobrowolnego odstąpienia nieruchomości z dnia 14 stycznia 1954 r. przez G. P., jednakże powyższa okoliczność wynika m.in. z pisma G. P. – działającego jako kurator firmy "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. – z dnia 14 maja 1954 r., będącego sprzeciwem wobec wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., wskutek braku odpowiedzi na powyższą ofertę z dnia [...] stycznia 1954 r., zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 1954r. nr [...] poinformowało o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego przedmiotowej nieruchomości.

Organ podniósł, że mimo niezachowania się w archiwalnych aktach wywłaszczeniowych orzeczenia sądowego o ustanowieniu kuratora dla firmy "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. w osobie adwokata G. P., stwierdzić należy, iż powyższa okoliczność wynika z dowodów pośrednich, w szczególności z powołanego wyżej pisma z dnia [...] maja 1954 r., będącego sprzeciwem wobec wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, pod którym podpisał się adwokat G. P., działający jako kurator firmy "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.

Organ wywodził, że celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest jedynie ustalenie, czy decyzja dotknięta jest jedną z wad enumeratywnie wyliczonych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] listopada 1954 r. nr [...] oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1954 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Gdyni – Gdynia KW nr [...], oznaczonej katastralnie jako parcela nr [...], karta mapy [...], położonej w G., przy ul. [...], stanowiącej własność "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., nie są obarczone żadną z wad enumeratywnie wyliczonych w art. 156 § 1 k.p.a., obligujących organ nadzoru do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Kurator "[...]" Sp. z o.o. w G. wniósł na decyzję skargę do sądu administracyjnego, zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę zebranego materiału dowodowego, polegającą na błędnym przyjęciu, iż z okoliczności, że G. P. podpisywał jako kurator spółki [...] wynika, że Sąd Rejonowy w Gdyni ustanowił go kuratorem spółki [...], skoro z akt sprawy, a zwłaszcza z postanowienia Sądu Grodzkiego w Gdyni z dnia [...] listopada 1947 r. (sygn. akt [...]) oraz postanowienia Sądu Okręgowego w Gdyni z dnia [...] kwietnia 1948 r. (sygn. akt [...]) wynika, że Wnioskodawca posiadał reprezentację w osobach J. E. – członka zarządu i F. M. – prokurenta oraz adwokata dr. T. B.;

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 21) poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie w sprawie polegające na niewłaściwym przyjęciu, że G. P. był kuratorem firmy "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. a zatem, że skutecznie doszło do poinformowania właściciela wywłaszczanej nieruchomości o cenie jej nabycia przez Kwatermistrzostwo Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa w G., skoro brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących, że G. P. był kuratorem sądowym;

3) naruszenie art. 58 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, poz. 308 ze zm.) w związku z art. 1, 60, 56, 42 i 23 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. o postępowaniu niespornym w sprawach rodzinnych oraz z zakresu kurateli (Dz.U. Nr 34, poz. 310 ze zm.) poprzez ich pominięcie i nieuwzględnienie polegające na tym, że wymieniany w zaskarżonej decyzji G. P. nie posiadał zezwolenia Sądu Grodzkiego w Gdyni jako kuratora spółki upoważniającego go do odebrania ewentualnej oferty nabycia nieruchomości przez wykonawcę planów gospodarczych oraz do prowadzenia z nim rokowań w drodze cywilnoprawnej i w trybie przewidzianym przez dekret o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości, które to czynności przekraczają zakres zwykłego zarządu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1888/05, po rozpoznaniu sprawy ze skargi "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Ministra Infrastruktury z [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że skarżący zarzucał naruszenie przepisów postępowania polegające na błędnym przyjęciu, że z okoliczności, że G. P. podpisywał się jako kurator spółki [...] wynika, że Sąd Rejonowy w Gdyni ustanowił go kuratorem spółki [...] skoro z akt sprawy, a zwłaszcza z postanowienia Sądu Grodzkiego w Gdyni z dnia [...] listopada 1947 r., oraz postanowienia Sądu Okręgowego w Gdyni z dnia [...] kwietnia 1948 r. wynika, że wnioskodawca posiadał reprezentację w osobach J. E. – członka zarządu i F. M. – prokurenta oraz adwokata dr T. B. Zarzut ten jest chybiony.

Z kserokopii postanowienia Sądu Okręgowego w Gdyni z dnia [...] maja 1948 r. dotyczącego wpisu do rejestru handlowego "[...]" Spółka z o.o. z siedzibą w G. wynika między innymi kto stanowi zarząd, kto prokurę oraz jaki jest sposób reprezentacji spółki. W skład zarządu wchodzili J. E. i B. N. Prokury udzielono L. S., F. M. i W. P.

Powołane przez skarżącego postanowienie Sądu Grodzkiego w Gdyni z dnia [...] listopada 1947 r. dotyczy wniosku o przywrócenie posiadania Spółce [...] nieruchomości położonej w G., przy ul. [...]. Firmę [...] reprezentowali wówczas J. E. i F. M., zastępowani przez adwokata T. B.

Powołane przez skarżącego postanowienie Sądu Okręgowego w Gdyni z dnia [...] kwietnia 1948 r. wskazuje, że "[...]" było zastępowane przez pełnomocnika adwokata B.

Z obu tych postanowień wynika, że adwokat T. B. był pełnomocnikiem procesowym spółki, reprezentowanej przez jej organy.

Z wniosku z dnia 7 listopada 2002 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1954 r. złożonego przez udziałowców spółki [...], tj. J. M. P., A. M. z P. U. i P. P., wynika, że w chwili śmierci F. M. w 1948 r. spółka [...] nie posiadała osób upoważnionych do jej reprezentowania.

Oznacza to, że w 1954 r. spółka nie posiadała, wbrew twierdzeniu skarżącego, reprezentacji w osobach J. E. i F. M.

Odnośnie zarzutu polegającego na niewłaściwym przyjęciu, że G. P. był kuratorem firmy "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. stwierdzić należy, że postanowienie Sądu o ustanowieniu kuratora nie jest jedynym dowodem na okoliczność, że G. P. ustanowiony został kuratorem spółki [...].

Z archiwalnych akt administracyjnych wynika, że to organ zwrócił się do G. P. jako kuratora spółki [...] z pierwszym pismem w sprawie. Było to pismo z dnia [...] stycznia 1954 r., w którym Kwatermistrzostwo W.U.B.R. wyraziło gotowość zawarcia umowy kupna sprzedaży, za wskazaną cenę nieruchomości należącej do spółki [...]. Oznacza to, że musiał istnieć dowód bezpośredni, wskazujący na to, że G. P. był kuratorem spółki [...].

Dowodem pośrednim na okoliczność, że G. P. był kuratorem spółki [...] są nie tylko pisma kierowane do G. P. jako kuratora spółki, ale również pisma takie jak sprzeciw i odwołanie kierowane przez G. P. jako kuratora spółki [...].

Odnośnie zarzutu naruszenia – art. 58 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny polegające na tym, że wymieniany w zaskarżonej decyzji G. P. nie posiadał zezwolenia Sądu Grodzkiego w Gdyni jako kuratora spółki upoważniającego go do odebrania ewentualnej oferty nabycia nieruchomości przez wykonawcę planów gospodarczych oraz do prowadzenia z nim rokowań w drodze cywilnoprawnej i w trybie przewidzianym przez dekret o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości, które to czynności przekraczają zakres zwykłego zarządu również zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.

Aby stwierdzić czy dana czynność stanowi czynność zwykłego zarządu, czy też przekracza zwykły zarząd należy dokonać jej oceny w konkretnym stanie faktycznym – w kontekście przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Czynności wskazane przez skarżącego nie należą do kategorii czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, bowiem dopiero przyjęcie propozycji zawarcia umowy (po uprzednim przeprowadzeniu rokowań) prowadziło do rozporządzenia majątkiem Spółki, tj. sprzedaży nieruchomości, na którą to czynność zezwolić musiał właściwy sąd.

Z art. 8 pkt 4 powołanego dekretu wynika, że jeżeli w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania lub dokonania obwieszczenia nie zostanie zawarta umowa, wówczas wykonawca planu może nabyć niezbędną dla realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia. Krótki, piętnastodniowy termin do zawarcia umowy wskazuje również, że odebranie oferty i prowadzenie rokowań nie stanowi czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu.

Nie można się zgodzić z zarzutem skarżącego, że kurator Spółki winien uzyskać zezwolenie sądu do "odebrania ew. oferty nabycia nieruchomości (...) oraz do prowadzenia rokowań (...)".

Oferty były doręczane listownie. Trudno wymagać, aby kurator na odebranie listu musiał posiadać zezwolenie sądu. Prowadzenie rokowań również nie stanowi czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, gdyż nie jest to czynność rozporządzająca. jak podniesiono wyżej, dopiero rozporządzenie majątkiem, a więc przyjęcie oferty, tj. sprzedaż nieruchomości, stanowiłoby czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu.

Zarzut niedoręczenia orzeczeń kuratorowi, również nie znalazł potwierdzenia. Kurator składał sprzeciw, odwołanie, a więc wynika z tego, że miał doręczone wszystkie pisma i orzeczenia w sposób prawidłowy.

Zaskarżona decyzja, zdaniem Sądu, nie naruszała przepisów prawa. Z tego względu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd oddalił skargę.

[...] Spółka z o.o. z siedzibą w G. wniosła od wyroku skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparła na dwóch grupach zarzutów.

Pierwsza grupa zarzutów to naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) art. 58 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, poz. 308 ze zm.) w związku z art. 1, 60, 56, 42 i 23 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. o postępowaniu niespornym w sprawach rodzinnych oraz z zakresu kurateli (Dz.U. z 1950 r. Nr 34, poz. 310 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż G. P. jako kurator spółki do zawarcia umowy zbycia nieruchomości w trybie rokowań nie potrzebował zezwolenia Sądu Grodzkiego w Gdyni na prowadzenie rokowań w drodze cywilnoprawnej i w trybie przewidzianym przez dekret o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości, które to czynności przekraczają zakres zwykłego zarządu;

2) art. 1 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) przez niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu w sprawie wspomnianego przepisu w sytuacji, gdy wywłaszczona nieruchomość położona w G. przy ul. [...] nie została przejęta na potrzeby realizacji narodowych planów gospodarczych, ale na potrzeby aparatu bezpieczeństwa Polski Ludowej, tj. Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego;

3) art. 8 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 21) poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w sprawie polegające na niewłaściwym przyjęciu, że skutecznie doszło do poinformowania właściciela wywłaszczonej nieruchomości o cenie jej nabycia przez Kwatermistrzostwo Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa w G., skoro brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących, iż G. P. był kuratorem sądowym Wnioskodawcy, skoro w podaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1954 r. spółka "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w G. stanowczo zaprzecza temu, a w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających skuteczne ustanowienie G. P. kuratora spółki.

Druga grupa zarzutów to naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na błędnym przyjęciu, iż G. P. był kuratorem firmy "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., pomimo przyjęcia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż zgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w roku 1954 żył prokurent Spółki [...] – W. P. (por. postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa – Nowej Huty z dnia [...] marca 2001 r. sygn. akt I Ns [...]), który zmarł dopiero w dniu [...] grudnia 1973 r. (postanowienie znajduje się w dołączonych do sprawy aktach administracyjnych zakończonych decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa z dnia [...] stycznia 2003 r. o odmowie wszczęcia postępowania), a nie został powiadomiony przez Kwatermistrzostwo UB o proponowanej cenie wywłaszczenia, jak również Sąd w zaskarżonym wyroku nie ustalił czy w 1954 r. żyli dwaj członkowie zarządu J. E., B. N. oraz drugi prokurent L. S.;

2) art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez naruszenie zasady oficjalności wszelkich naruszeń prawa, tj. niedokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku oceny zgodności z prawem zaskarżonych decyzji nawet wówczas, jeżeli dany zarzut nie został podniesiony w skardze, a mianowicie wyjaśnienia czy Kwatermistrzostwo Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w G. było niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych o jakim mowa w art. 1 Dekretu oraz czy w świetle aktualnego stanowiska władz państwowych, rządu, Sejmu, Senatu, Prezydenta RP a także Instytutu Pamięci Narodowej stalinowski represyjny, szkodliwy dla podstawowych interesów Państwa Polskiego i godzący w podstawowe prawa człowieka Urząd Bezpieczeństwa należy traktować jako "urząd państwowy" w rozumieniu art. 2 ust. 1 Dekretu.

Na tych podstawach wnosiła o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) jest oparty na zasadnej podstawie. Sąd administracyjny nie będąc związany granicami skargi obowiązany jest dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Kontrolowana przez Sąd decyzja została wydana w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym, w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ustalenie czy decyzja administracyjna wydana w postępowaniu administracyjnym nie została wydana z ciężką kwalifikowaną wadą, których rodzaje enumeratywnie wylicza art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego do ciężkich kwalifikowanych wad decyzji należy wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa (w dacie wydania decyzji, w myśl art. 101 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta RP z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, Dz.U. Nr 36, poz. 341 ze zm., rażące naruszenie prawa objęte było przesłanką wydania decyzji bez jakiejkolwiek podstawy prawnej). Rażące naruszenie prawa to naruszenie normy prawnej niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych. Zasady ogólne nabywania i przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych regulował art. 1 i art. 2 powołanego dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Według art. 1 tego dekretu "Nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami niniejszego dekretu". Z tytułu dekretu, jak i art. 1 dekretu wynika expressis verbis, że przejmowanie, nabywanie nieruchomości może w trybie tego dekretu nastąpić tylko gdy nieruchomości lub ich części są niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Pojęcie "niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych" jest pojęciem, które wymaga oceny. W sprawie doszło do wywłaszczenia na cele Kwatermistrzostwa Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w G. Dla wykładni pojęcia "niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych" niezbędne jest uwzględnienie roli i zadań Wojewódzkich Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Krajowa Rada Narodowa, wydając w dniu 21 lipca 1944 r. dekret o utworzeniu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (Dz.U. Nr 1, poz. 1) powołała – jako jeden z 13 resortów Resort Bezpieczeństwa Publicznego. Dnia 7 grudnia 1954 r. został wydany dekret o naczelnych organach administracji państwowej w zakresie spraw wewnętrznych i bezpieczeństwa publicznego (Dz.U. Nr 54, poz. 269), który powołał Komitet do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego, który działał przy Radzie Ministrów a zadania wykonywał za pomocą organów terenowych Komitetu. Według art. 6 powołanego dekretu o naczelnych organach administracji państwowej w zakresie spraw wewnętrznych i bezpieczeństwa publicznego "Komitet do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego powołany jest do ochrony ustroju ludowo-demokratycznego, ustalonego w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (ust. 1). Komitet do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego prowadzi na podstawie praw Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej walkę z wszelką działalnością wymierzoną przeciw ustrojowi ludowo-demokratycznemu (ust. 2)". Według art. 11 ust. 3 tego dekretu "Sprawy bezpieczeństwa publicznego określone w art. 6, a należące dotychczas do zakresu działania Ministra Bezpieczeństwa Publicznego i urzędów bezpieczeństwa publicznego, przechodzą do zakresu działania Komitetu do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego i jego organów terenowych". W świetle tej regulacji nie ulega wątpliwości, że urzędy bezpieczeństwa publicznego zostały powołane do walki z organizacjami niepodległościowymi, a celem była ochrona ustroju ludowo-demokratycznego. Takiego celu nie można zakwalifikować jako realizacji narodowych planów gospodarczych. Taka wykładnia wynika nie tylko z norm ustrojowych regulujących fragmentarycznie organizację i zadania resortu bezpieczeństwa publicznego ale i z innych ustaw, a zwłaszcza z ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst. jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 42. poz. 371 ze zm.), w której przyjęto regułę, że osobom zatrudnionym w aparacie bezpieczeństwa publicznego nie przysługują uprawnienia kombatanckie, a osoby, które miały przyznane uprawnienia kombatanckie są ich pozbawiane. W systemie prawnym nie można przy wykładni przepisów prawa nie uwzględniać innych regulacji prawnych, a zatem regułę pozbawiania uprawnień indywidualnych osób zatrudnionych w aparacie bezpieczeństwa publicznego należy odnieść też do uprawnień państwa (Skarbu Państwa), które nie może wyprowadzać praw z działań podejmowanych wbrew prawu. Taka wykładnia wynika z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi: "Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej".

Wydana decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z [...] listopada 1954 r. nr [...] oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z [...] października 1954 r. nr [...] zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 1 powołanego dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w związku z art. 2 tego dekretu. Przyjęta w zaskarżonych decyzjach wykładnia jest wadliwa. Art. 2 dekretu stanowi "Prawo przejmowania, nabywania, zbywania i przekazywania nieruchomości w trybie niniejszego dekretu służy wykonywaniu narodowych planów gospodarczych, a w szczególności: 1) władzom i urzędom państwowym (...)". Art. 2 powołanego dekretu nie przyznaje prawa przejmowania, nabywania, zbywania, przekazywania nieruchomości w trybie dekretu wszystkim władzom i urzędom państwowym, a tylko tym, które są wykonawcami narodowych planów gospodarczych. Wszelkie zezwolenia udzielane urzędom państwowym, które nie były wykonawcami narodowych planów gospodarczych nie mogą mieć znaczenia prawnego.

Zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 8 ust. 1 powołanego dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, który stanowi "Wykonawca narodowych planów gospodarczych, który uzyskał zezwolenie, przewidziane w art. 5, obowiązany jest wezwać właściciela nieruchomości, niezbędnej dla realizacji planu, by odstąpił mu tę nieruchomość za cenę określoną na podstawie art. 28 przez wykonawcę, a zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej (...)". Art. 5 ustanawiał bezwzględnie obowiązującą przesłankę zastosowania trybu wywłaszczenia: wezwanie właściciela by odstąpił nieruchomość niezbędną dla realizacji planu za cenę określoną w art. 28 przez wykonawcę, a zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Ustalenie spełnienia tej przesłanki wymaga udowodnienia, a nie oparcia ustaleń na domniemaniach. Nie można uznać za prawidłowe ustalenie reprezentacji właściciela opierając na czynnościach organu, jak i czynnościach osoby powołującej się na uprawnienia kuratora. Zarówno organ orzekający, jak i Sąd oparł ustalenia istotnych okoliczności faktycznych na domniemaniu faktycznym, które nie jest dopuszczalne. Wywody co do dowodów pośrednich nie są poprawne, dowód pośredni to dowód z zeznań świadków, opinii biegłych, dokumentów urzędowych, które dają organowi możliwość ustalenia okoliczności faktycznych na podstawie spostrzeżeń innych osób. Dokonanie ustaleń na podstawie wskazania G. P. w decyzji jako kuratora Spółki [...] i podejmowanych czynności przez niego wymagało dokonania ustaleń w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy w sprawie. Naruszono też art. 8 ust. 1 dekretu, cena za nieruchomość nie była zatwierdzona.

Zasadny jest zarzut naruszenia art. 58 ustawy z 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, poz. 308 ze zm.) w związku z art. 1, art. 56, art. 60, art. 42 i art. 23 ustawy z 27 czerwca 1950 r. o postępowaniu niespornym w sprawach rodzinnych oraz z zakresu kurateli (Dz.U. Nr 34, poz. 340 ze zm.). Przeprowadzona wykładnia w zaskarżonym wyroku, że odebranie ewentualnej oferty nabycia nieruchomości przez wykonawcę planów gospodarczych oraz prowadzenia z nim rokowań w drodze cywilnoprawnej jest czynnością nieprzekraczającą zakresu zwykłego zarządu, jest błędna. Jeżeli przyjąć, że samo przyjęcie wezwania nie jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, to prowadzenia rokowań już do takich czynności zakwalifikować nie można. Wyprowadzenie przyjętej wykładni w zaskarżonym wyroku z art. 8 ust. 4 powołanego dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych co do terminu zawarcia umowy sprzedaży jest błędne. To krótki termin ustawowy 15-dniowy świadczy, że podejmujący czynności zawarcia umowy musiał mieć zezwolenie sądu na dokonywanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu od początku, a nie po dokonaniu tych czynności.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 188 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.