Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 564/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 29 ust. 1, 1c i 2;
journal: Dz.U. 2023 poz 1199
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie Sędzia WSA Anna Strzelec Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (2014-2020) oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2024 r. Inne utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rykach z dnia [...] 2024 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) wypłaconych na rok 2022.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Skarżący M. K. w dniu [...] 2022 r. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2022, ubiegając się o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), w tym:

- płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefy II;

- płatności ONW typ specyficzny strefa I;

- płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefy I.

Następnie w dniu [...] 2022 r. skarżący złożył zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2022 i ostatecznie ubiegał się o przyznanie:

- płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefy II do powierzchni [...] ha;

- płatności ONW typ specyficzny strefa I do powierzchni [...] ha;

- płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefy I do powierzchni [...] ha.

W dniu [...] 2022 r. wypłacono M. K. zaliczki na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022 w łącznej kwocie [...]zł, w tym [...] zł z tytułu płatności ONW typ specyficzny strefa I oraz [...] zł z tytułu płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefy II.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji w Rykach decyzją z dnia [...] 2023 r., nr [...], odmówił przyznania skarżącemu płatności na rok 2022 do zadeklarowanych działek rolnych, z tytułu:

- płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa II oraz nałożył sankcję w wysokości [...] zł;

- płatności ONW typ specyficzny strefa I oraz nałożył sankcję w wysokości [...] zł;

- płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa I.

Ponadto, powyższą decyzją Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił uznania działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności.

Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji decyzją z dnia [...] 2023 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Lu 579/23, oddalił skargę M. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2023 r. Wyrok ten uprawomocnił się.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rykach w dniu 12 marca 2024 r. zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (2014-2020), wypłaconych skarżącemu w formie zaliczki w dniu [...] 2022 r.

Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...] 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rykach ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (2014-2020) w wysokości [...] zł. Na kwotę tę składały się nienależnie pobrane przez skarżącego zaliczki na poczet płatności.

Po rozpatrzenia odwołania skarżącego od powyższej decyzji, Dyrektor Lubelskiego Oddziału ARiMR zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że adresatem decyzji wydanej w trybie art. 29 ust. 1, 1c i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199, dalej "ustawa o ARiMR"), jest każdy, kto pobrał środki publiczne w kwocie nienależnej lub nadmiernej. Dla oceny zasadności ustalenia M. K. kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami decydujące znaczenie ma ustalenie, czy uzyskane przez stronę płatności za rok 2022 są nienależne.

Organ odwoławczy wskazał, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rykach, opierając się na deklaracji powierzchni działek rolnych zawartej we wniosku M. K. o przyznanie płatności na rok 2022, wypłacił rolnikowi zaliczki na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022 w łącznej kwocie [...],53 zł, zgodnie z § 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 września 2022 r. w sprawie zaliczek na poczet pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 za 2022 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 2043). Zaliczki zostały przekazane w dniu [...] 2022 r. na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Wypłacone M. K. środki publiczne za rok 2022 w ramach płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR. Następnie, mając na uwadze nieprawidłowości stwierdzone w trakcie kontroli na miejscu zawarte w raporcie z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni (nr [...]), Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rykach w dniu [...] 2023 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił przyznania M. K. płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego z dnia [...] 2023 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem wydanym w dniu 12 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 579/23, oddalił skargę na decyzję organu odwoławczego.

W tych okolicznościach organ stwierdził, że skarżącemu wypłacono nienależną płatność zaliczkową w łącznej wysokości [...] zł. Tym samym w odniesieniu do wskazanych płatności zaliczkowych zaszły przesłanki uzasadniające dochodzenie ich zwrotu.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organ odwoławczy wskazał, że w świetle art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 13 marca 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wielskich na lata 2014-2020 (Dz. U. 2023, poz. 2298, dalej także jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich") organ odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy, gdy kwota ta nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro. W odniesieniu do nienależnie pobranych płatności ONW za rok 2022 ustalona kwota nienależnie pobranych płatności przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. Tym samym w odniesieniu do wymienionej płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Organ wskazał również, że art. 7 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, dalej jako "rozporządzenie nr 809/2014") określa przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez rolnika nienależnie pobranych płatności. Mianowicie płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, a jednocześnie błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

W ocenie organu powyższe przesłanki nie zostały spełnione w rozpatrywanej sprawie. Dokonana w dniu [...] 2022 r. wypłata płatności zaliczkowych na rzecz skarżącego nie wynikała z pomyłki Agencji, bowiem Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rykach dokonując wypłaty płatności zaliczkowych kierował się żądaniem strony i jej oświadczeniem o sposobie użytkowania działek rolnych. Wypłata płatności stanowiła realizację § 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 września 2022 r. w sprawie zaliczek na poczet pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 za 2022 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 2043). Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rykach o nieprawidłowości w złożonym przez skarżącego wniosku dowiedział się dopiero w dniu 14 grudnia 2022 r., bowiem w tym dniu do Biura Powiatowego ARiMR w Rykach wpłynął raport z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni (nr [...]). Z treści raportu wynika, że stwierdzono nieprawidłowości w zakresie kwalifikowalności powierzchni mające wpływ na płatność.

W ocenie organu odwoławczego wypłata płatności uznanej za nienależną wynikała z winy strony, ponieważ M. K. zadeklarował we wniosku o przyznanie płatności ONW powierzchnię działek rolnych nieuprawnioną do płatności. M. K. składając wniosek o przyznanie płatności potwierdził fakt znajomości zasad przyznawania płatności. Każdy rolnik, składając wniosek, podpisuje go, co jest równoznaczne z podjęciem odpowiedzialności za jego wypełnienie. Jednocześnie oświadcza we wniosku, że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Strona była zatem świadoma, że brak zgodności danych zawartych we wniosku o przyznanie płatności ze stanem faktycznym może skutkować zmniejszeniem kwoty płatności lub odmową ich przyznania, co oznacza, że we wniosku o przyznanie płatności powinna prawidłowo zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami.

W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że płatność dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022 przekazana na rachunek M. K. w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 809/2014. Jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 7 ust. 3 tego rozporządzenia, co powoduje, że należy dochodzić ich zwrotu.

Organ stwierdził również, że w okolicznościach sprawy w odniesieniu do ustalonej kwoty nienależnie pobranych płatności nie upłynął termin przedawnienia.

M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zarzucając naruszenie:

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy organ pierwszej instancji wydał decyzję w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej z uwagi na pobieżne przeprowadzenie postępowania dowodowego, przedwczesne wydanie decyzji i nieprawidłowe obliczenie kwoty nienależnie pobranych płatności;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, która narusza zasadę prawdy obiektywnej wskutek braku dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dokonania jednostronnej, wybiórczej oceny materiału dowodowego, wyłącznie na niekorzyść skarżącego;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. art. 10 § 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy została ona wydana bez uprzedzenia strony, że organ zakończył postępowanie dowodowe i zamierza wydać decyzję.

Powołując się na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu.

Przedmiot kontroli Sądu stanowiła decyzja Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Rykach ustalającą kwotę nienależnie pobranych przez skarżącego M. K. płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022, w łącznej wysokości [...] zł.

W ocenie Sądu, wbrew podniesionym w skardze zarzutom zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa. Organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i na ich podstawie właściwie zastosował przepisy prawa materialnego.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nastąpiło w związku z uprzednim przekazaniem na rzecz skarżącego, stosownie do § 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 września 2022 r. w sprawie zaliczek na poczet pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 za 2022 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 2043), zaliczek na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), w łącznej wysokości [...] zł. ([...] zł z tytułu płatności ONW typ specyficzny strefa I oraz [...] zł z tytułu płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefy II). Natomiast decyzją z dnia [...] 2023 r. odmówiono przyznania skarżącemu płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na 2022 rok. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją organu drugiej instancji, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 579/23, oddalił skargę M. K. na decyzję organu odwoławczego.

Powołane rozporządzenie z dnia 23 września 2022 r. w sprawie zaliczek na poczet pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 za 2022 r. zostało wydane na podstawie upoważnienia wyrażonego w art. 38a ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wielskich na lata 2014-2020.

Zgodnie z art. 44 tej ustawy, nienależne kwoty pomocy i pomocy technicznej podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej (ust. 1). Właściwość i tryb ustalania nienależnych kwot pomocy i pomocy technicznej są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotyczących ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych (ust. 2).

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 29 ust. 1, ust. 1c, ust. 2 i ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od 15 marca 2023 r. Zgodnie bowiem z art. 158 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 1741), w sprawach dotyczących ustalenia nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, w których płatność lub pomoc finansowa zostały przyznane m. in. na podstawie przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, środki publiczne: 1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowe, przeznaczone na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków. Ustalenie kwoty przyznanych nienależnie lub pobranych w nadmiernej wysokości środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 1c). Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2).

Powołany przepis nakazuje właściwemu organowi wydanie decyzji ustalającej kwoty przyznanych nienależnie lub pobranych w nadmiernej wysokości środków publicznych. Decyzja nie ma charakteru uznaniowego; obowiązkiem organu jest jej wydanie, jeżeli do nienależnego pobrania doszło, a nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych uzasadniających odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i żądania ich zwrotu. Przedmiotem badania w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji z art. 29 ust. 1 i 1c ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest zatem ustalenie, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przypisie funduszy.

Wypłacone skarżącemu środki publiczne z tytułu płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na 2022 rok pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

W świetle powołanych przepisów, w przypadku ustalenia nienależnego lub nadmiernego pobrania środków publicznych z tego tytułu w okolicznościach niniejszej sprawy, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rykach był organem właściwym do ustalenia kwoty środków nienależnie lub nadmiernie pobranych i wydania decyzji w tym przedmiocie.

W odniesieniu do płatności pobranych przez skarżącego na rok 2022 obowiązek zwrotu kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych wynika także z przepisów rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. Stosownie do art. 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

Zaskarżona decyzja w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności została wydana w następstwie wypłacenia na rzecz skarżącego w dniu [...] 2022 r. zaliczki w kwocie [...]zł na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2022 oraz wydania następnie w dniu [...] 2023 r. i w dniu [...] 2023 r. decyzji organów obu instancji w przedmiocie odmowy przyznania tej płatności. Decyzja w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu płatności ONW na rok 2022 jest ostateczna i prawomocna, gdyż prawomocnym wyrokiem z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 579/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę M. K. na decyzję organu odwoławczego. Decyzje z dnia [...] 2023 r. oraz z dnia [...] 2023 r. zostały wydane z uwzględnieniem wyników przeprowadzonej w 2022 r. kontroli na miejscu, z której raport został przekazany organowi pierwszej instancji w dniu 14 grudnia 2022 r. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i co znajduje potwierdzenie w dokumentach zawartych w aktach administracyjnych, w szczególności w raporcie z kontroli przeprowadzonej w 2022 r., na zadeklarowanych przez skarżącego do płatności na rok 2022 działkach rolnych stwierdzono nieprawidłowości w zakresie obszaru kwalifikującego się do płatności. Z dowodów zgromadzonych w postępowaniu w przedmiocie przyznania płatności ONW na rok 2022 wynika, że nie zachodziły podstawy do przyznania skarżącemu wnioskowanych płatności. We wskazanym postępowaniu, jak również w późniejszym postępowaniu sądowym w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 579/24, nie została podważona prawidłowość wyników kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach do 7 września 2022 r. do 31 października 2022 r., w toku której stwierdzono zasadnicze rozbieżności pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku na rok 2022, a powierzchnią stwierdzoną, wynikające między innymi ze stwierdzenia zaniechania prowadzenia działalności rolniczej. Wynikało to jednoznacznie z ustaleń raportu z czynności kontrolnych z 2022 r. oraz szczegółowej dokumentacji fotograficznej. Skarżący nie podważył wyników kontroli na miejscu. Nie wykazał skutecznie, że na wykluczonym obszarze prowadzona była działalność rolnicza kwalifikująca się do płatności. Skutkiem zaś stwierdzenia różnicy pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną, a powierzchnią stwierdzoną w ramach kontroli na miejscu było wydanie decyzji o odmowie przyznania płatności na rok 2022.

W świetle powyższych okoliczności wymaga podkreślenia, że kwestia nienależnego charakteru płatności objętych decyzja zaskarżoną w niniejszej sprawie została w istocie przesądzona w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Rykach z dnia [...] 2023 r. w przedmiocie płatności ONW na 2022 rok. Po wniesieniu odwołania przez stronę, organ odwoławczy dokonał ponownej weryfikacji raportu z czynności kontrolnych, potwierdzając prawidłowość jego ustaleń. Ocena organów obu instancji została następnie zaaprobowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. Zatem decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Rykach z dnia [...] 2023 r., bezspornie odmawiająca przyznania skarżącemu płatności ONW na rok 2022, jest ostateczna i prawomocna.

Trzeba też wskazać, że w świetle art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawomocny wyrok wydany w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 579/24 wiąże zarówno strony i sąd, który je wydał, jak również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W tej sytuacji skarżący nie może w obecnym postępowaniu, dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, zasadnie kwestionować podstaw faktycznych wcześniejszej ostatecznej decyzji. Trzeba przy tym zauważyć, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (2014-2020) skarżący nie przedstawiał dowodów, które miałyby zmierzać do podważenia ustaleń z raportu z czynności kontrolnych. Skarżący w istocie ograniczył się do stwierdzenia, że kwestionuje obliczenie kwoty nienależnie pobranych płatności, postępowanie dowodowe było prowadzone pobieżnie i szybko, a organ przedwcześnie wydał decyzję.

Jeszcze raz wymaga podkreślenia, że z ostatecznej i prawomocnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Rykach z dnia [...] 2023 r. wynika, iż skarżącemu nie należała się żadna kwota tytułem płatności ONW na rok 2022. W konsekwencji zaliczka wypłacona skarżącemu na poczet tych płatności stanowi płatność nienależnie pobraną.

Z omówionych przyczyn za prawidłowe należy uznać ustalenie przez organ, że kwota stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą [...]zł przekazaną na rachunek skarżącego tytułem zaliczek w dniu [...] 2022 r., a kwotą płatności przyznanych ostateczną i prawomocną decyzją w wysokości [...] zł, stanowi płatności pobrane nienależnie. Wysokość kwoty wypłaconej skarżącemu tytułem zaliczek we wskazanej kwocie znajduje potwierdzenie w dokumentach na kartach 1248-1251 akt administracyjnych.

Organy obu instancji w niniejszym postępowaniu były zatem uprawnione do uznania, że zachodzą przesłanki do zastosowania art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W tym postępowaniu ustalane jest, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w przepisie art. 29 ust. 1 ustawy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków i ocena czy nie zachodzą przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy czy płatności były pobrane nienależnie następuje w toku samodzielnego postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ale podstawę takiego ustalenia mogą stanowić wcześniejsze ostateczne decyzje wydane w postępowaniach zwyczajnych albo postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Tego rodzaju sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, w której dodatkowo zgodność z prawem decyzji odmawiającej przyznania płatności została potwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego.

Przy tym zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 13 marca 2015 r. wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w przypadku, o którym mowa w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013, organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy.

W myśl art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Decyzja taka może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach:

a) w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony

– jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek;

lub

– jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a 150 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych;

b) w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.

Zatem organ odwoławczy trafnie stwierdził, że w sytuacji, gdy nienależnie pobrane zaliczki wysokości [...] zł na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami przekraczają kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia w tym przypadku kwoty nienależnie pobranych płatności.

Przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu przez beneficjenta uzyskanych płatności przewidziane są w art. 7 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. Rozporządzenie to zostało z dniem 1 stycznia 2023 r. uchylone rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2022/1173 z dnia 31 maja 2022 r. ustanawiającym zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej (Dz.U.UE.L.2022.183.23 z dnia 8 lipca 2022 r.), jednak na mocy art. 14 lit. c tego rozporządzenia, uchylone rozporządzenie znajduje nadal zastosowanie do systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności.

Zgodnie z art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Celem określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tę część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 2071/18).

W niniejszej sprawie wniosek został prawidłowo zweryfikowany w wyniku kontroli, natomiast wcześniejsza wypłata środków nastąpiła tytułem zaliczki na poczet płatności, które ostatecznie nie zostały skarżącemu przyznane. Zasadnie stwierdził organ, że w dniu wypłaty zaliczki na rachunek bankowy skarżącej organ nie miał wiedzy o braku podstaw do przyznania płatności. Należy zauważyć, że kopia raportu z kontroli została przesłana organowi pierwszej instancji dopiero w dniu 14 grudnia 2022 r., a wypłata środków na rzecz skarżącego tytułem zaliczki nastąpiła już w dniu [...] 2022 r. Jednocześnie wypłata zaliczki nie była skutkiem pomyłki organu w powyższym rozumieniu, ale nastąpiła w wykonaniu przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z dnia 23 września 2022 r. w sprawie zaliczek na poczet pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 za 2012 r. Natomiast odmowa przyznania płatności nastąpiła z przyczyn leżących po stronie rolnika, w związku z mającymi wpływ na płatność nieprawidłowościami w zakresie kwalifikowalności powierzchni. W tego rodzaju sytuacji nie można mówić o pomyłce organu, jako przyczynie wypłaty nienależnej kwoty płatności. Pomyłka organu może zaistnieć wówczas, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych. Z kolei za rzetelność danych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada rolnik (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09). Nie budzi wątpliwości, że przy dołożeniu należytej staranności strona mogła się dowiedzieć, iż zgłaszane we wniosku działki nie kwalifikują się do płatności. Trzeba też podkreślić, że przyznanie rolnikowi zaliczki na poczet płatności determinowane było treścią wniosku. To strona zaś odpowiada za treść swojego wniosku o przyznanie płatności i powinna go wypełnić prawidłowo. Rolnik posiadał lub winien posiadać wiedzę o stanie faktycznym i wielkości obszaru kwalifikowanego. Skoro skarżący złożył nieprawidłową deklarację w zakresie powierzchni uprawnionych do płatności, to nie zachodzi tym samym sytuacja, w której to wyłączny błąd organu spowodował nieuzasadnioną wypłatę płatności.

Z powyższych względów Sąd podzielił wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko, iż w niniejszej sprawie nie miała miejsca sytuacja przewidziana w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014.

Prawidłowe jest też stanowisko organu odwoławczego, że w sprawie nie upłynął termin przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L 1995.312.1 z dnia 23 grudnia 1995 r. z późn. zm., dalej jako rozporządzenie nr 2988/95).

Zgodnie z zasadą ustanowioną w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1.

Jak stanowi art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W niniejszej sprawie jako datę dopuszczenia się nieprawidłowości organy prawidłowo wskazywały dzień [...] 2022 r., tj. datę złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Nie budzi zatem wątpliwości, że czteroletni okres przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 dotychczas nie upłynął, a decyzje organów obu instancji wydane w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej płatności zostały wydane i doręczone stronie przed upływem terminu przedawnienia.

Organ prawidłowo orzekł o wysokości zwracanej kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (2014-2020). Zarzut skargi również w tym zakresie jest bezpodstawny, ogólnikowy, niepoddający się konfrontacji z ustaleniami organów obu instancji. Z akt sprawy wynika, że zaliczki na poczet płatności ONW na rok 2022 przyznane zostały skarżącemu w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu płatności ONW typ specyficzny strefa I w wysokości [...] zł oraz z tytułu płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefy II w wysokości [...] zł.

Nie zasługują na uwzględnienie podniesione przez skarżącego zarzuty błędnego ustalenia powyższych okoliczności stanu faktycznego sprawy i dopuszczenia się przez organy w tym zakresie naruszenia przepisów postępowania, w szczególności przepisów art. 7, art. 10 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR stanowi bowiem, że jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81.

Jednocześnie art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR przewiduje, że w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przytoczony przepis wskazuje na istotną modyfikację zasad postępowania w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji. Zasadę prawdy materialnej, wynikającą z art. 7 k.p.a. i rozwiniętą w art. 77 § 1 k.p.a., ograniczono do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, pomijając ciążący na organie administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także obowiązek zebrania materiału dowodowego. Organy nie mają obowiązku podejmowania wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a jedynie winny rozpatrzyć materiał dowodowy. Organy są zatem zobowiązane jedynie do stania na straży praworządności i do rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Jednocześnie organ tylko na żądanie stron udziela im niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący przed wydaniem decyzji w niniejszej sprawie zwracał się o udzielenie tego rodzaju pouczeń. Skarżący nie powołuje się też na taką okoliczność.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych, co oznacza, że zarzuty dotyczące naruszenia wskazanych w skardze przepisów k.p.a. są nietrafne.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest niezasadna. W konsekwencji i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, wniosek taki został zawarty w skardze, a organ nie wyraził sprzeciwu w tym zakresie.