Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 78/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Dnia 14 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 listopada 2022r. nr UP- [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 10 listopada 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS/organ) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy własną decyzję z 17 sierpnia 2022 r. nr [...] w zakresie jej pkt 1 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 103 548,43 zł.

Decyzję wydano przyjmując następujący stan faktyczny i prawny.

Pismem z 19 maja 2022 r. A. M. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o całkowite umorzenie zaległości z tytułu składek, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia, powstałych w latach 1999-2003. Wniosek motywowała trudną sytuację zdrowotną oraz finansową. W toku postępowania przedłożyła dokumentację medyczną z lat 2004-2022, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, a także oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej.

Ww. decyzją z 17 sierpnia 2022 r. ZUS na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. w pkt 1 odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 103 548,43 zł, w pkt 2 na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365) umorzył należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 31 621,23 zł.

Organ wskazał, iż do 31 października 2003 r. strona prowadziła działalność gospodarczą i w okresie jej prowadzenia nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek. Organ ustalił, że bieg terminu przedawnienia wskazanych należności został przerwany w okresie od 26 czerwca 2000 r. do 20 lutego 2019 r. w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, zakończonym postanowieniem Naczelnika I Urzędu Skarbowego w K. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W dalszej kolejności, bieg terminu przedawnienia składek przerwany został 29 maja 2019 r. wobec ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które nie zostało zakończone na dzień wydania decyzji. Mając powyższe na uwadze, ZUS uznał, że należności nie uległy przedawnieniu i mogą być nadal dochodzone. W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły przesłanki pozwalające na uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Z kolei o umorzeniu należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek (pkt 2 decyzji) organ postanowił kierując się przesłankami wynikającymi z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, stwierdzając iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, mając również na uwadze przewlekłą chorobę zobowiązanej. Organ doszedł do przekonania, że z uwagi na wiek oraz posiadane kłopoty zdrowotne strona nie będzie w stanie spłacić zadłużenia w całości.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. M. wniosła o umorzenie należności opisanych w pkt 1 kwestionowanej decyzji. Podniosła, iż we wniosku o umorzenie zaległości i w licznych wcześniejszych pismach kierowanych do Zakładu przedstawiała swoją sytuację materialną i zdrowotną. Zakwestionowała kwoty wskazane w obu punktach decyzji, ponieważ w żaden sposób nie zgadzały się z kwotami podanymi przez Zakład w chwili podpisywania ugody (7.07.2021 r.), przy uwzględnieniu dokonanych wpłat i potrąceń w okresie od 19 maja 2022 r. Nadto ZUS nie odniósł się do przedstawianych przez nią faktów, w szczególności do podwójnego obciążania pobieranego świadczenia emerytalnego poprzez dokonywanie przez Zakład potrąceń przy jednoczesnym dokonywaniu przez stronę wpłat oraz naliczanie odsetek, których wysokość przekracza obecnie kwotę zaległych składek. Nie wziął też pod uwagę jej stanu zdrowia i kosztów leczenia.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji II instancji, z uwagi na objęcie wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wyłącznie pkt 1 spornej decyzji, organ procedował w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Kwestionowane przez stronę wysokości kwot należności z tytułu składek zdaniem organu są prawidłowe. Należności te zostały pomniejszone o dokonane wpłaty w okresie od 19 lipca 2021 r. do 13 czerwca 2022 r., nadto w decyzji z 17 sierpnia 2022 r. nie ujęto składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Na podstawie uzyskanych i przedłożonych przez stronę dokumentów organ ustalił, że A. M. jest mężatką, nie pracuje zawodowo, od 5 sierpnia 2016 r. pobiera świadczenie emerytalne w wys. miesięcznej 1 854,77 zł brutto (1 224,15 zł netto), nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w wysokości 274,07 zł, opłat eksploatacyjnych w wysokości 67,99 zł, oraz kosztów związanych z leczeniem w wysokości 608,70 zł. Strona posiada inne zobowiązania finansowe z tytułu kredytów w wysokości 2 914,28 zł oraz odsetki, regulowane w miesięcznych ratach w wysokości 197,45 zł. Nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności. Na podstawie danych z systemu informatycznego ZUS i rejestrów bazy internetowej REGON, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych stwierdzono, że strona zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej 31 października 2003 r. Ze świadczenia emerytalnego prowadzona jest egzekucja z tytułu zaległych składek w wys. miesięcznej 463,69 zł, zatem do wypłaty pozostaje kwota 1 224,15 zł.

Organ powołał się na art. 28 ust. 2 i art. 30 u.s.u.s. wskazując, że należności z tytułu składek, w tym również odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i opłata dodatkowa, mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek wyszczególnia art. 28 ust. 3 pkt 1-6. Stanowią one zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne, a więc przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie znajdują zastosowania. Nie wystąpiła również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. W zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wskazano, że działalność gospodarcza strony została zakończona, jednak nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych oraz kryterium braku majątku, ponieważ strona pobiera świadczenie emerytalne w wys. 1 854,77 zł brutto, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja z należności z tytułu składek. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi strona, przekracza kwotę upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co przesądza o braku zastosowania przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

Nie zachodzi również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku strony, z którego można prowadzić egzekucję - postanowieniem z 20 lutego 2019 r. Naczelnik I Urzędu Skarbowego w Kaliszu umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia, że nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia wskazano, iż poborca skarbowy bezskutecznie próbował ustalić majątek strony w miejscu zamieszkania, a ze sporządzonego 21 września 2018 r. protokołu o stanie majątkowym wynikało, że strona utrzymuje się z emerytury zajętej przez ZUS, mieszkanie wraz z wyposażeniem należy do syna strony, zaś sama nie posiada nieruchomości ani ruchomości mających wartość licytacyjną. Nadto strona leczy się onkologicznie. Przedmiotowe postępowanie egzekucyjne wznowił 29 maja 2019 r. Dyrektor Oddziału ZUS w [...]. i od lipca 2022 r. jest skutecznie prowadzone ze świadczenia emerytalnego strony.

Nie znajduje zastosowania przesłanka umorzenia należności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...]. w wys. 463,46 zł/m-c. Fakt, iż postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, ponieważ nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji dopóki toczy się postępowanie.

Organ wskazał, iż w decyzji z 17 sierpnia 2022 r. umorzono należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast do składek wykazanych w pkt 1 decyzji zastosowanie mają wyłącznie przepisy art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. odnoszące się do umorzenia należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie organu w niniejszej sprawie wskazane przesłanki ustawowe nie zachodzą.

W skardze skierowanej do Sądu na decyzję ZUS z dnia 10 listopada 2022 r. A. M. zarzuciła naruszenie jej interesu polegające na zagrożeniu jej egzystencji z uwagi na ograniczone dochody oraz zły stan zdrowia. Podniosła, iż Zakład wydający decyzję może umorzyć w całości lub w części istniejące zaległości, kierując się ważnym interesem strony. Skarżąca zaznaczyła, że znaczną część należności stanowią odsetki, naliczane mimo prowadzenia egzekucji.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania przed Sądem skarżąca złożyła wniosek z 8 lutego 2023 r. o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaś organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zważywszy na wniosek skarżącej o rozporznannie sprawy w trybie uproszczonym i brak żądania organu przeprowadzenia rozprawy, Sąd na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: P.p.s.a.) rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie ze wskazanym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Sąd zobowiązany jest zatem zbadać, czy organy administracji nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, nie naruszyły prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub czy nie naruszyły innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez tutejszy Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dopuścił się naruszenia prawa.

Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 10 listopada 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu z 17 sierpnia 2022 r. w zakresie jej pkt 1, w której Zakład odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 103.548,43 zł.

Organ w sposób właściwy rozpoznając wniosek w pierwszej kolejność rozważył z urzędu czy objęte wnioskiem należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. W tym zakresie ZUS słusznie zauważył, iż należności objęte wnioskiem nie uległy przedawnieniu, a więc są wymagalne, z uwagi na przerwanie biegu terminu przedawnienia od 26 czerwca 2000 r., kiedy wszczęto postępowanie egzekucyjne, aż do wydania przez Naczelnika I Urzędu Skarbowego w Kaliszu postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Następnie bieg terminu przedawnienia został przerwany od 29 maja 2019 r. – od ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które nadal się toczy. Zważywszy, że należności dotyczą składek za okresy 09/1999-02/2000, 11/2002-10/2003 organ wziął pod uwagę, że zgodnie z zapisami u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności. Od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu. Zakład rozpoznając niniejszą sprawę wskazał obowiązujące na przestrzeni lat przepisy dotyczące przedawnienia składek, zawieszania i przerwy okresu zawieszenia oraz przedstawił okoliczności (podano wyżej) skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia przedmiotowych zaległości. W tym stanie prawidłowo przyjęto, że należności nie uległy przedawnieniu. Powyższa okoliczność także nie była przez skarżącą kwestionowana.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (2022 r. poz. 1009 ze zm., dalej: u.s.u.s.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

W myśl art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Z kolei, zgodnie z art. 28 ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

W myśl zaś art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek uregulowano w przywołanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. I tak, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim to, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok NSA z 8 września 2015 r., sygn. II GSK 1807/14). Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., sygn. II GSK 2757/14).

Tym samym, jeśli Zakład ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1, 2 lub 3 rozporządzenia, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 2757/14).

Odnosząc się do zarzutów strony podniesionych w skardze należy wskazać, że organ w sposób właściwy wykazał przyczyny, dla których odmówił umorzenia należności z tytułu składek, jednocześnie mając na względzie, że decyzją I-instancyjną organ umorzył należności z tytułu składek za skarżącą jako osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 31.621,23 zł (na ubezpieczenie społecznej za m-ce 09/1999-02/2000, 11/2002-10/2003 w kwocie 23.996,04 zł, na ubezpieczenie zdrowotne – za m-ce 12/1999, 07/2000-10/2003 w kwocie 6.033,70 zł i na Fundusz Pracy – za m-ce 07/2002-10/2003 w kwocie 1.590,69 zł). W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano, iż egzekucja prowadzona ze świadczenia emerytalnego pobieranego przez skarżącą nie zagrozi jej egzystencji z uwagi na ustawowe ograniczenia prowadzonej egzekucji. Organ, powołując się na przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) wskazał, że potrącenia ze świadczeń emerytalnych dopuszczalne są do wysokości 25% świadczenia, przy czym potrącenia te nie mogą przekraczać łącznie 50% najniższego świadczenia emerytalnego.

Wydając zaś zaskarżoną decyzję Zakład dokonał ponownej weryfikacji zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. wskazując, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ bada, czy w sprawie występują przesłanki warunkujące umorzenie. W wypadku, gdy stwierdzi, że przesłanki nie występują to organ nie ma wyboru rozstrzygnięcia i ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia należności. Natomiast w wypadku stwierdzenia istnienia przesłanek do umorzenia organ przystępuje do drugiego etapu, a więc w tym etapie ma uprawnienie, a nie obowiązek podjąć swobodnie wybrane przez siebie orzeczenie.

W ocenie Sądu Zakład dokonał ustaleń w oparciu o wyczerpujący materiał dowodowy, dokumentujący aktualną sytuację finansową, zdrowotną oraz rodzinną skarżącej i na tej podstawie prawidłowo stwierdził brak wystąpienia przesłanek uzasadniających całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek.

ZUS prawidłowo przyjął na gruncie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s, że w stosunku do działalności gospodarczej skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne, a więc przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie znalazły zastosowania. W zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. (zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności) wskazano, że działalność gospodarcza strony została zakończona, jednak nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych oraz kryterium braku majątku, ponieważ strona pobiera świadczenie emerytalne w wys. 1 854,77 zł brutto, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja z należności z tytułu składek. Nadto wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi strona, przekracza kwotę upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co przesądza o braku zastosowania przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Trafnie uznano również, że nie zaszła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, skoro Naczelnik I Urzędu Skarbowego w Kaliszu w postanowieniu z 20 lutego 2019 r. umarzającego postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia, że nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne równocześnie wskazał, iż ze sporządzonego (21.09.2018 r.) protokołu o stanie majątkowym wynikało, że strona utrzymuje się z emerytury zajętej przez ZUS. Co istotne postępowanie egzekucyjne wznowił 29 maja 2019 r. Dyrektor Oddziału ZUS w [...] i jest ono skutecznie prowadzone ze świadczenia emerytalnego skarżącej. Nie znalazła zastosowania również przesłanka umorzenia należności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przymusowe dochodzenie należności jest bowiem prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...]. w wys. 463,46 zł/m-c. Okoliczność zawisłości postępowania egzekucyjne wyklucza zaś zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, albowiem nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji dopóki trwa postępowanie.

Zważyć należy, iż ZUS wskazał, iż w decyzji z 17 sierpnia 2022 r. umorzono należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast do składek wykazanych w pkt 1 decyzji (należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek) zastosowanie mają wyłącznie przepisy art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. odnoszące się do umorzenia należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie organu w niniejszej sprawie wskazane przesłanki ustawowe nie zachodzą.

Równocześnie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prawidłowo zważył, że w sprawie doszło do uprawnionego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) w kwocie 31.621,23 zł, co wynika z pkt 2 decyzji z 17 sierpnia 2022 r. Składki osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetki za zwłokę od tych należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej wys. 103.548,43 zł mogły zaś zostać umorzone w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Skoro zaś całkowita nieściągalność – jak ustalono i wykazano – nie zachodzi, prawidłowo Zakład odmówił umorzenia tychże należności.

Treść uzasadnienia skarżonej decyzji wskazuje, iż organ dokonał analizy materiału dowodowego przedłożonego przez stronę w toku postępowania w I i II instancji. Zakład zważył, iż skarżąca nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej jak również nie korzysta z innych form pomocy. Skarżąca ponosi koszty związane z opłatami z tytułu czynszu oraz eksploatacji lokalu, jak również ponosi koszty leczenia. Z tytułu potrąceń dokonywanych ze świadczenia emerytalnego w związku z prowadzoną egzekucją z tytułu zaległych składek, do wypłaty pozostaje skarżącej kwota 1.224,15 zł netto. Organ poczynił również ustalenia w celu określenia sytuacji dochodowej wszystkich członków rodziny, z którymi zobowiązana prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Na podstawie dostarczonej dokumentacji, obejmującej w szczególności oświadczenie męża skarżącej (z 17.06.2022 r.) organ przyjął, iż wymieniona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.

Z tych względów Sąd doszedł do przekonania, że w rozpatrywanej sprawie Zakład nie naruszył przepisów prawa procesowego ani materialnego, obligującego do uchylenia zaskarżonej decyzji. Treść uzasadnienia skarżonej decyzji w sposób wyczerpujący wskazuje na motywy rozstrzygnięcia oraz okoliczności, które Zakład wziął pod uwagę odmawiając umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami. Uwzględniając materiał dowodowy odnoszący się do sytuacji materialnej i zdrowotnej strony, z uwzględnieniem pobieranego świadczenia emerytalnego, organ zasadnie przyjął, iż w stosunku do skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności.

Tym samym, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji należy uznać za prawidłowe. Okoliczność, że skarżąca pobiera świadczenie emerytalne, z którego obecnie prowadzona jest egzekucja należności z tytułu zaległych składek, nie pozwala na przyjęcie, że w sprawie możliwe jest umorzenie należności wobec ich całkowitej nieściągalności. Fakt pobierania świadczenia emerytalnego, z którego prowadzona jest egzekucja świadczeń o charakterze pieniężnym, przesądza o braku możliwości uznania, iż należność z tytułu składek jest całkowicie nieściągalna.

Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.