Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1449/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Anna Apollo Protokolant Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Go 695/18 w sprawie ze skargi Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzania zwrotu kosztów sądowych w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 20 lutego 2019, sygn. akt II SA/Go 695/18 oddalił skargę Z. K. (dalej "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata S. K. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Dnia 1 lutego 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił tytuły wykonawcze nr: [...] , [...], [...], [...], [...], które zostały doręczone skarżącemu w dniu 14 lutego 2018 r. W pismach z 19 lutego 2018 r., na podstawie art. 33 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.), dalej "ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", skarżący podniósł zarzut uciążliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz wniósł o umorzenie należności składkowych występujących w tytułach wykonawczych.

Postanowieniem z [...] marca 2018 r. znak sprawy: [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zielonej Górze odmówił uwzględnienia wskazanych zarzutów. W ocenie organu I instancji zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym zgromadzonym w niniejszej sprawie. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny przyjął do realizacji tytuły wykonawcze nadając im klauzulę wykonalności. Nie dokonał natomiast czynności egzekucyjnych, do których upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwagi na brak ustalonego środka egzekucyjnego. Zdaniem organu I instancji prowadzone postępowanie egzekucyjne jest nieefektywne i w żaden sposób na tym etapie postępowania nie jest dla wnioskodawcy uciążliwy. Ponadto organ wskazał, że ocenie organu egzekucyjnego nie podlegała sytuacja majątkowa dłużnika, gdyż wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest ustawowym obowiązkiem wierzyciela, a zatem nie może on kierować się własnym uznaniem w kwestii czy wszcząć egzekucję.

Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. W wyniku jego rozpoznania postanowieniem z [...] lipca 2018 r. nr [...]Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ II instancji zauważył, że w myśl art. 7 § 1-2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.), dalej jako u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Ponadto podkreślił, ze postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w sytuacji, gdy zobowiązany uchyla się od spełnienia ciążącego na nim obowiązku i ma na celu doprowadzenie do realizacji obowiązku. Organ odwoławczy również wskazał, że przepisy u.p.e.a. nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. Nie uzależniają także podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego, ani uzgadniania z nim wyboru środka egzekucyjnego. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby zobowiązany wskazał jakikolwiek składnik majątku podlegający egzekucji, mogący zapobiec ewentualnej bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Organ podkreślił również, że organ egzekucyjny poza przesłaniem w dniu 1 lutego 2018 r. zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych nie dokonał innych czynności egzekucyjnych. Dlatego też w rozważanej sprawie nie mogło dojść do nadmiernej uciążliwości egzekucji.

Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Gorzowie Wielkopolskim, który wyrokiem z 20 lutego 2019, sygn. akt II SA/Go 695/18 ją oddalił. W ocenie Sądu zasadnie organy egzekucyjne - czyli Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zielonej Górze działający jako organ I inst., będący jednocześnie wierzycielem, a także Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - jako organ II inst. - nie uwzględniły zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu zbyt uciążliwego środka (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w badanej sprawie administracyjnej skarżący zgłosił zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zanim organ przystąpił do kontynuowania postępowania egzekucyjnego poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego, tym samy zarzut ten Sąd I instancji uznał za przedwczesny.

Mając powyższe na uwadze skarżący, na podstawie art. 173 § 1, i art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie z dnia 20 lutego 2019 roku o sygn. II SA/Go 695/18, oddalający skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia [...] lipca 2018 roku utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora ZUS Oddział w Zielonej Górze z dnia 2 marca 2018 roku o odmowie uwzględnienia zarzutów uciążliwości postępowania egzekucyjnego zgłoszonych w trakcie postępowania egzekucyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez nie zastosowanie art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sytuacji, gdy skarżący zgłosił swoje zarzuty po wszczęciu postępowania egzekucyjnego i tym samym miał prawo domagać się zastosowania jak najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, który pozwoliłby mu wyjść ze spirali długów spowodowanej wcześniejszymi postępowaniami egzekucyjnymi. Powołując się na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie w części zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie (pkt 1) z dnia 20 lutego 2019 roku o sygn. II SA/Go 695/18 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie organ podtrzymał stanowisko przedstawione w postanowieniu nie podzielając tym samym zarzutu skargi kasacyjnej i wnosząc o jej oddalenie w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie nie odnotowano. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 p.p.s.a.) przepisów, które zdaniem strony naruszył Sąd I instancji, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, itd. oraz oznaczeniem aktu prawnego, w którym są zawarte, a także wyjaśnienie na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (postanowienie NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; postanowienie NSA z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; postanowienie NSA z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04; a także wyrok NSA z 25 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 705/12 oraz wyrok NSA z 21 listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 2602/14, te orzeczenia oraz powoływane dalej dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Bez wątpienia skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym, a jej granice wyznaczone są przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie.

NSA zauważa, że wprawdzie warunki formalne skargi kasacyjnej zostały w orzecznictwie nieco zliberalizowane (zob. uchwałę NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), niemniej jednak liberalizacja nie obejmuje zwolnienia z poprawnego uzasadnienia zarzutów. Zrealizowanie tego warunku ma miejsce wówczas, gdy uzasadnienie skargi kasacyjnej odnosi się do konkretnych przepisów wskazanych w postawionym w petitum skargi kasacyjnej zarzucie.

Poczynienie powyższych uwag natury ogólnej było konieczne, gdyż formułując zarzut oparty o naruszenie art. 33 § 1 pkt. 8 u.p.e.a traktowanego przez kasatora jako przepis prawa materialnego (a który jest przepisem postępowania) uzasadnił go w sposób bardzo ogólny bez wyjaśnienia, na czym konkretnie miałoby polegać uchybienie (niezastosowanie) powołanego przepisu; nie przedstawia jak przepis powinien być stosowany oraz nie wykazuje, jaki był związek tych naruszeń z zaskarżonym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Te wady konstrukcyjne rozpoznawanej skargi kasacyjnej uniemożliwiają NSA ocenę wyroku z punktu widzenia przepisu wskazanego w zarzutach. Uzasadnienie skargi kasacyjnej w tej sprawie ogranicza się do jednego akapitu i wyjaśnienia na wstępie że "skarżący zażądał od adwokata wywiedzenia skargi kasacyjnej" oraz do ogólnego wskazania, że decyzje organów doprowadziły skarżącego do bankructwa, co było powodem podniesienia zarzutów dotyczących uciążliwości egzekucji. Zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej lakoniczne twierdzenia nie mogły przemawiać za uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Przy takim ujęciu nie można było ustalić na czym polegała istota naruszenia przepisu prawa objętego zarzutem. Nie można na podstawie okoliczności rozpoznawanej sprawy wywieść, że organy nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego załatwianej sprawy.

Niezależnie od tego Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny przyjął do realizacji tytuły wykonawcze nadając im klauzulę wykonalności. Zarzut zbyt uciążliwego środka został zgłoszony zanim organ przystąpił do kontynuowania postępowania egzekucyjnego poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego. Sens rozpatrywania tego zarzutu sprowadza się zatem do porównania uciążliwości środka egzekucyjnego już zastosowanego w danej sprawie z innymi środkami egzekucyjnymi, które mogły być zastosowane. Organ nie dokonał natomiast czynności egzekucyjnych, do których upoważniła go u.p.e.a. z uwagi na brak ustalonego środka egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie jest możliwe skuteczne zgłoszenie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka jeszcze przed jego zastosowaniem. W związku z tym nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, poprzez nie zastosowanie art. 33 § 1 pkt. 8 u.p.e.a., a zarzut nadmiernej uciążliwości egzekucji należało uznać za przedwczesny, a w konsekwencji nieuzasadniony.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Jednocześnie mając na względzie sytuację ekonomiczną skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. uznał, że w sprawie tej zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek przemawiający za odstąpieniem od zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.