Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 292/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 106 par. 3, art. 113 par. 1, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędziowie NSA Zbigniew Rausz /spr./, Joanna Runge-Lissowska, Protokolant Urszula Radziuk, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2004 r. sygn. akt II SA/Bk 223/04 w sprawie ze skargi Andrzeja P. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 17 lutego 2004 r. (...) w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby 1/ oddala skargę kasacyjną , 2/ zasądza od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz Andrzeja P. kwotę 120 zł /sto dwadzieścia/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 14.12.2004 r. II SA/Bk 223/04 uchylił orzeczenie dyscyplinarne Izby Celnej w B. z 17.02.2004 r. (...) w przedmiocie wymierzenia Andrzejowi P. kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że pismem z 23.06.2003 r. Kierownik Oddziału Celnego Drogowego w K. poinformował Naczelnika Urzędu Celnego w B. o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza celnego - kontrolera celnego Andrzeja P. w ten sposób, że w dniu 17.06.2003 r. wykonując czynności służbowe dokonał odprawy dwojga podróżnych przekraczających granicę z terytorium Białorusi samochodem "Ford-Transit", w którym następnie w wyniku czynności rekontrolnych funkcjonariusze Straży Granicznej ujawnili przemyt towaru w postaci 202 sztuk surowych skór solonych. Na tej podstawie zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające a następnie postępowanie dyscyplinarne mające ustalić okoliczności naruszenia przez Andrzeja P. obowiązków służbowych określonych w art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 24.07.1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ oraz w rozdziale II, pkt 1-2, pkt 5p lit. 2, 12 i 31 indywidualnej karty zakresu obowiązków i uprawnień z 27.01.2003 r. Na podstawie dowodów przeprowadzonych w tym postępowaniu organ ustalił, że Andrzej P. w nocy z 16 na 17.06.2003 r. pełnił obowiązki służbowe w Oddziale Celnym Drogowym w K. na kierunku przywóz. Na podstawie pieczątki "Polska - Cło" - nr 534 ustalono, że dokonał on odprawy wjeżdżających na teren Polski dwojga obywateli białoruskich: Ireny Z. i B. R. Osoby te wwiozły na obszar Polski bez przedstawienia organowi celnemu i bez zgłoszenia celnego towar w postaci 202 solonych surowych skór cielęcych wartości 10.100 zł. Skóry te były częściowo włożone do pustych kartonów przewożonych do Polski w celu załadowania zakupionych owoców a częściowo ukryte w różnych skrytkach samochodu, jak pod tapicerką drzwi, pod maską silnika, w siedzeniach foteli. Czynności dokonywane przez A. P. nie ujawniły przewożonego towaru, natomiast ujawniła go dodatkowa kontrola dokonywana przez funkcjonariuszy Straży Granicznej. A. P. wyjaśnił, że nie pamięta okoliczności dokonywania kontroli celnej pojazdu, w którym stwierdzono przemyt skór. W krytycznym dniu było bardzo duże natężenie ruchu a jeden z funkcjonariuszy celnych został wyłączony z pracy ze względu na wystawienie mandatu karnego. Nadto strona białoruska zwróciła się z prośbą o przyśpieszenie odpraw celnych, gdyż na terenie Białorusi oczekiwało dużo samochodów i miała być przeprowadzona jakaś kontrola. Okoliczności te mogły wpłynąć na sposób przeprowadzenia kontroli celnej. Obwiniony wyjaśnił nadto, iż nie wyczuł zapachu skór, ponieważ cierpiał w tym czasie na nieżyt górnych dróg oddechowych a z większości samochodów oczekujących od wielu godzin na odprawę wydobywał się nieprzyjemny charakterystyczny zapach. Wszystkie te podane wyżej okoliczności, a także błędne wnioski wyciągnięte z analizy dokumentów i krótkiej rozmowy z podróżnymi spowodowały, iż nie ujawnił on nielegalnego przywozu skór. W końcowej fazie postępowania dyscyplinarnego obwiniony stwierdził, że istnieje ponadto prawdopodobieństwo, że skór nie było w samochodzie podczas jego odprawy a zostały doładowane do chwili ich ujawnienia przez Straż Graniczną.

Organ prowadzący postępowanie wyjaśnienia te uznał za nieprzekonywujące i nie stanowiące usprawiedliwienia. Ponieważ około 1/4 skór było włożonych do kartonów przewożonych w części bagażowej samochodu ujawnienie ich nie wymagało podjęcia żadnych skomplikowanych czynności kontrolnych. Rzetelne przeprowadzenie rutynowej kontroli celnej doprowadziłoby do ich ujawnienia. Z zeznań podejrzanego o przemyt B. R. wynika, że celnik ograniczył się do zajrzenia do samochodu przez drzwi boczne i tylne i sprawdzenie leżących na wierzchu kartonowych pudeł. Analiza okoliczności przedmiotowej sprawy doprowadziła organ do wniosku, iż celnik miał podstawy do stwierdzenia, że zgłoszenie nie jest zgodne ze stanem faktycznym. Surowe skóry należą do towarów łatwo psujących się i bez zachowania odpowiednich warunków transportowych wydzielają nieprzyjemny, ostry zapach. Fakt ten stał się powodem ujawnienia ich przez funkcjonariuszy Straży Granicznej, którzy podali, iż po podniesieniu maski samochodu ze skór zapakowanych w torbach foliowych unosił się w powietrzu "nieprzyjemny ostry zapach", który musiał być wyczuwalny we wnętrzu samochodu, gdzie praktycznie każda pusta przestrzeń wypełniona była skórami. W tej sytuacji podane przez obwinionego okoliczności, to jest nieżyt dróg oddechowych, niska temperatura czy specyficzny zapach spowodowany wielogodzinnym oczekiwaniem na odprawę stanowią nieprzekonywującą linię obrony obwinionego. Niemożliwe też było doładowanie skór już po kontroli celnej, skoro kontrolę graniczną dokonywano krótko po tym, na terenie przejścia granicznego, a ilość i sposób zapakowania towaru wykluczają taką możliwość. Również znaczne natężenie ruchu nie może niekorzystnie wpływać na jakość kontroli celnej, gdyż prawidłowa kontrola należy do podstawowych obowiązków celnika. Mając na względzie powyższe ustalenia Naczelnik Urzędu Celnego w B., orzeczeniem dyscyplinarnym z 25.11.2003 r. wymierzył - zgodnie z wnioskiem rzecznika dyscyplinarnego - karę dyscyplinarną wydalenia Andrzeja P. ze Służby Celnej. Przy wymiarze takiej kary organ przyjął, że udowodnione naruszenie obowiązków służbowych pozostaje w sprzeczności z podstawowymi zadaniami celnika. Organ uwzględnił też fakt dotychczasowej niekaralności A. P., jego dobrą opinię wyrażającą się w otrzymywaniu nagród pieniężnych, lecz doszedł do wniosku, iż wykazane ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków służbowych uzasadnia wyeliminowanie obwinionego ze Służby Celnej.

Od powyższego orzeczenia dyscyplinarnego odwołanie wniósł Andrzej P. zarzucając między innymi naruszenie przez organ celny przepisów art. 4, 5 i 7 Kpk oraz art. 3, 21 i 53 Kk przez pominięcie zasady prawdy obiektywnej, praworządności oraz szybkości i wnikliwości postępowania. Naruszenie tych zasad - zdaniem skarżącego - nastąpiło przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym przemawiających na jego korzyść, pominięcie jego wniosków dowodowych i brak wnikliwego rozważenia zebranego w sprawie materiału. Zarzucono także w odwołaniu niewspółmierność kary dyscyplinarnej w stosunku do zarzuconego czynu.

Dyrektor Izby Celnej w B. orzeczeniem dyscyplinarnym z 17.02.2004 r. utrzymał w mocy orzeczenie organu I-ej instancji uznając za niezasadne wszystkie zarzuty odwołania. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszoinstancyjnego, że obwiniony rażąco naruszył swoje podstawowe obowiązki służbowe. W sprawie wyjaśniono wszystkie istotne okoliczności sprawy a przy wymiarze kary wzięto te okoliczności pod uwagę. Jednakże funkcjonariusza celnego zaniedbującego wykonanie swoich podstawowych obowiązków nie mogą usprawiedliwiać podane przez odwołującego się okoliczności, jak osobiste przeżycia, warunki meteorologiczne czy utrudnienie powstałe w czasie wykonywania pracy.

Na orzeczenie Dyrektora Izby Celnej w B. Andrzej P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zarzucił w niej niewłaściwe zastosowanie art. 3 ust. 1 ustawy z 23.04.2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ przez zaniechanie prowadzenia postępowania w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z 17.04.2000 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych /Dz.U. nr 36 poz. 405 ze zm./, a przeprowadzenia go w oparciu o przepisy późniejszego rozporządzenia obejmującego analogiczną materię z 29.08.2003 r. /Dz.U. nr 156 poz. 1520/. Skarżący podniósł następnie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 4, 7 i 456 Kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 79 ustawy o Służbie Celnej przez nienależyte wyjaśnienie sprawy, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz wydanie orzeczenia bez wnikliwego rozważenia treści zebranego w sprawie materiału. Zarzucił też naruszenie przepisów art. 452 par. 2, art. 409 i 410 Kpk przez bezzasadne odrzucenie składanych wniosków dowodowych oraz nierozpoznanie w postępowaniu odwoławczym wszystkich podniesionych zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, mimo iż nie wszystkie jej zarzuty uznał za zasadne. Zarzutu naruszenia przepisów ustawy z 23.04.2003 r. o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ a także przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z 17.04.2000 r. a także z 29.08.2003 r. nie uznał Sąd za uzasadniony.

Zdaniem Sądu omawiana ustawa z 23.04.2003 r. reguluje kwestie międzyczasowe wyłącznie w stosunku do zmian wprowadzonych w Kodeksie celnym a nie w ustawie o Służbie Celnej. Stąd też postępowania wyjaśniające i dyscyplinarne wobec celników winny być prowadzone według przepisów obowiązujących w dacie ich przeprowadzenia, to jest od dnia wejścia w życie rozporządzenia Ministra Finansów z 29.08.2003 r., według przepisów tego rozporządzenia a przed tą datą według przepisów wcześniejszego rozporządzenia Ministra Finansów z 17.04.2000 r. Sąd podkreślił, że nawet gdyby uznać zarzuty skargi dotyczące tej kwestii za uzasadnione, to i tak nie miałoby to żadnego znaczenia dla treści wydanego orzeczenia, ponieważ oba rozporządzenia regulują w sposób podobny kwestie związane z postępowaniem wyjaśniającym i dyscyplinarnym a nowy akt prawny uszczegóławia tylko niektóre z prawnych rozwiązań, nie wprowadzając przy tym istotnych odstępstw od rozwiązań wcześniejszych.

Za uzasadnione natomiast Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie rozważenia wszystkich jej okoliczności wpływających na stopień winy skarżącego i adekwatną do tego karę oraz brak przekonywującego uzasadnienia orzeczonej kary. Sąd wskazał, że zasady odpowiedzialności i postępowanie dyscyplinarne wobec funkcjonariuszy celnych regulują przepisy art. 62-80 ustawy z 24.07.1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./, mające posiłkowe zastosowanie poprzez odesłanie z art. 79 tej ustawy, przepisy Kodeksu postępowania karnego oraz przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z 29.08.2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania ... w stosunku do funkcjonariuszy celnych /Dz.U. nr 156 poz. 1520/. W postępowaniu dyscyplinarnym ma więc zastosowanie zasada obiektywizmu organu /art. 4 Kpk/ nakazująca badać i uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść jak i na niekorzyść obwinionego. Organ ma też obowiązek dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej /art. 292 Kpk/ czemu służy zasada działania z urzędu /art. 9 Kpk/ przejawiająca się w szeregu przepisów szczegółowych /np. art. 167 Kpk/. Również przepisy wykonawczego rozporządzenia Ministra Finansów z 29.08.2003 r. nakazują podejmowanie z urzędu zarówno w postępowaniu wyjaśniającym jak i dyscyplinarnym działań prowadzących do wyjaśnienia sprawy /par. 2 pkt 2, par. 8 ust. 1/, w tym przemawiających zarówno na korzyść obwinionego jak i jego niekorzyść. Wszystkie te okoliczności bowiem powinny być wzięte pod uwagę przy wymiarze kary, która powinna być współmierna do popełnionego czynu /por. par. 21 w zw. z par. 11 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów/. W ocenie Sądu powyższe zasady nie zostały należycie zachowane w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonego orzeczenia. Ustalając, że skarżący w rażący sposób zaniedbał wykonanie swoich podstawowych obowiązków związanych z dokonywaniem kontroli celnej organy rozpoznające sprawę nie ustaliły, czy fakty podane na obronę rzeczywiście miały miejsce, w jaki sposób wpływały one na zakres winy funkcjonariusza oraz na odpowiednią do tego karę dyscyplinarną. Mimo, iż skarżący wyjaśnił, że szczegółowe kontrole celne są robione na zasadzie typowania niektórych tylko pojazdów, organy nie wskazały jak powinno przebiegać prawidłowe postępowanie funkcjonariusza celnego w zaistniałej sytuacji i w czym od niego odbiegało postępowanie A. P. Skarżący twierdził, iż na pobieżność dokonanej przez niego kontroli wpłynęły takie okoliczności jak duża ilość kontrolowanych pojazdów, wyłączenie jednego z celników od czynności kontrolnych, uwzględniane zwyczajowo prośby celników białoruskich o przyśpieszenie odpraw ze względu na długą kolejkę oczekujących i wewnętrzną kontrolę tych służb. Prowadzący postępowanie nie wyjaśnili, czy fakty te miały rzeczywiście miejsce uznając, iż nie mogły one zmniejszać winy skarżącego. Taka ocena sytuacji jest jednak nierealistyczna, bowiem warunki przeprowadzenia kontroli celnej mają znaczenie dla ustalenia winy skarżącego i jej rozmiaru. A. P. wyjaśnił, że w czasie dokonywania kontroli był chory, fakt ten udokumentował złożonym zaświadczeniem lekarskim i twierdził, iż z tego powodu nie wyczuł przykrego i intensywnego zapachu przewożonych skór. Wyjaśnienia te uznano za niewiarygodne, mimo że dla ustalenia faktu choroby oraz jej wpływu na możliwość wyczucia przemycanego towaru wymagane są wiadomości specjalistyczne /opinia lekarska/. Zastąpienie ich ogólnym stwierdzeniem organu, iż katar nie stanowił przeszkody do ujawnienia przemytu skór, stanowi przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów /art. 7 Kpk/ i jest oceną dowolną. Także zasadność wymierzenia najsurowszej z możliwych siedmiu kar dyscyplinarnych budzi wątpliwości. Wprawdzie uprzednie wymierzenie niższej kary nie jest warunkiem wymierzenia kary wyższej, lecz przepisy zawarte w par. 21 rozporządzenia wykonawczego wskazują szereg okoliczności podlegających obowiązkowemu uwzględnieniu przy wymiarze kary, która powinna być współmierna do popełnionego czynu. Z akt sprawy wynika, że A. P. w okresie sześcioletniej służby nie był nigdy karany, a przeciwnie otrzymywał nagrody i wyróżnienia za swoją pracę. Zastosowanie więc w stosunku do niego najsurowszej kary wydalenia ze służby, gdy nie zarzucono mu działania umyślnego, budzi uzasadnione wątpliwości co do współmierności kary do czynu. Uzasadnienie decyzji nie wskazuje też czy i w jakim stopniu okoliczności wymienione w par. 21 rozporządzenia wykonawczego zostały wzięte pod uwagę przy wymiarze kary.

Powyższe względy uzasadniają zdaniem Sądu uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 14.12.2004 r. skargę kasacyjną złożył Dyrektor Izby Celnej w B. reprezentowany przez radcę prawnego Irenę P. zaskarżając wyrok ten w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 106 par. 3 i par. 4 oraz art. 113 par. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wniesiono o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania.

Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku ograniczył swoje czynności do oceny wiarygodności twierdzeń strony skarżącej bez analizy i oceny całego materiału dowodowego zebranego w trakcie postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ orzekający oraz z pominięciem argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę. Wskazane przez Sąd uchybienia w działaniach organu orzekającego dotyczą odstąpienia przez organ celny od przeprowadzenia dowodów na tzw. notoria nie wymagające dowodzenia, stanowiące kategorie wiedzy i doświadczenia życiowego, które organ prowadzący postępowanie uwzględnia z urzędu na podstawie art. 7 Kpa w związku z art. 79 ustawy z 24.07.1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. 2004 nr 156 poz. 1641 ze zm./. Skoro jednakże Sąd powziął wątpliwości w tym przedmiocie to zgodnie z art. 106 par. 3 ustawy o Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mógł z urzędu przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów - takim dokumentem jest między innymi książka służb, obrazująca przebieg zdarzeń na przejściu granicznym w spornym okresie. Nieskorzystanie przez Sąd z powyższego uprawnienia wpłynęło w istotny sposób na ocenę materiału dowodowego oraz przebieg czynności podejmowanych przez organ. Spowodowało zamknięcie rozprawy mimo prawnych możliwości uzupełniającego przeprowadzenia dowodów naruszając art. 113 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w konsekwencji spowodowało przyjęcie przez Sąd za własne ustalenia, zarzutów skarżącego o wadliwości prowadzonych przeciwko niemu postępowań i niewspółmierności kary, mimo braku w aktach sprawy potwierdzenia tych uchybień organów celnych. Bezspornym jest według wnoszącego skargę kasacyjną, że organy celne wraz z Wojewodą, Strażą Graniczną, Służbą Weterynaryjną są współorganizatorami pracy na terenie przejścia granicznego. Mają zatem wystarczającą wiedzę i doświadczenie na temat trybu dokonywania odpraw celnych oraz obowiązujących na terenie ich działania zwyczajów. Stąd też organ prowadzący postępowanie działał zgodnie z prawem poprzestając na przyjęciu i uwzględnieniu przy ocenie materiału dowodowego własnej wiedzy i doświadczenia życiowego na temat funkcjonowania przejść granicznych, sposobu przeprowadzania kontroli jak również przebiegu tego konkretnego zdarzenia, co zostało bezzasadnie zakwestionowane przez Sąd.

Sposób przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organy celne nie naruszył zasad postępowania dyscyplinarnego, nie był w swej istocie zaniechaniem przeprowadzenia dowodów, bowiem uznanie przez Sąd za niedopuszczalne okoliczności, które organ orzekający wziął pod uwagę bez dowodzenia stanowiły notoria.

Odnosząc się do zarzutu Sądu nie przedstawienia przez organ celny wzorca postępowania funkcjonariusza celnego przy odprawach i wskazania jak powinno przebiegać prawidłowe postępowanie funkcjonariusza celnego w zaistniałej sytuacji wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że zarówno przepisy prawa celnego jak też dotychczasowa praktyka działania służ celnych, nie obligują organów celnych do tworzenia wzorca zachowań i oceny działania funkcjonariuszy według wytworzonego schematu działania. Posiadana przez organ wiedza wskazuje, że żadna grupa zawodowa nie podlega ocenie w sposób wskazany przez Sąd w uzasadnieniu wyroku, tj. tworzenia wzorca zachowań i odnoszenia konkretnych sytuacji i zdarzeń do tegoż wzorca. Skarżący był w dniu 17.06.2003 r. mianowanym funkcjonariuszem celnym z 6 letnim już stażem służby. Przyjęcie zakresu obowiązków potwierdził własnoręcznym podpisem w dniu przyjęcia tegoż zakresu do wiadomości i stosowania. Funkcjonariusz celny działał w normalnych warunkach służby przy standardowej organizacji pracy. Zasada selektywnego kierowania pojazdów do kontroli celnej jest stosowana w działalności wszystkich służb granicznych co najmniej od 1997 r. Fakultatywność kontroli nie oznacza dowolności organu celnego i nie uchyla pracowniczego obowiązku celnika przeprowadzenia kontroli celnej ... - wyrok Sądu Najwyższego z 21.11.2000 r. I PKN 94/00. W tej konkretnej sytuacji okoliczności faktyczne w jakich działał skarżący /duża liczba skór wydzielających silny odór/ powinny wzbudzić czujność celnika dokonującego odprawy zwłaszcza, że skarżący przeprowadził oględziny samochodu co potwierdzają zeznania Białorusinów przewożących towar. Nic zatem nie uzasadniało odstąpienia od dalszych czynności kontrolnych. Sąd nie wskazał z jakich powodów uznał za notorie uwzględnianie przez celników polskich próśb białoruskich celników o przyśpieszenie odpraw celnych, co narusza art. 106 par. 4 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Praktyka uwzględniania tego typu próśb obcych służb jest niedopuszczalna, byłaby zaprzeczeniem celowości funkcjonowania polskich służb celnych. Przeprowadzona przez organy prowadzące postępowanie analiza przebiegu zdarzeń i odstąpienie od prowadzenia dowodów na okoliczności znane organowi z wiedzy i doświadczenia życiowego mieszczą się w granicach uprawnień organu orzekającego określonych w art. 7 Kpk. Sąd pominął fakt, że posiadana przez organ celny wiedza w zakresie zasad współpracy służb granicznych ze służbami granicznymi Białorusi była wystarczająca do odstąpienia od dowodzenia faktów mu znanych, czemu organ dał wyraz w uzasadnieniu orzeczenia.

Odpowiadając na zarzut Sądu nieprzeprowadzenia opinii biegłego lekarza specjalisty na okoliczność odczuwania przez skarżącego odoru przy nieżycie dróg oddechowych, wnoszący skargę kasacyjną zauważył, że zaświadczenie lekarskie przedłożone przez skarżącego nie jest zwolnieniem lekarskim, co więcej nie wskazywało na niedyspozycję funkcjonariusza do podjęcia służby. W tej sytuacji całkowicie zasadne jest oparcie się przez organ prowadzący postępowanie na wiedzy i doświadczeniu życiowym, że nieżyt dróg oddechowych bez zalecenia lekarza do korzystania ze zwolnienia nie powodował całkowitej dysfunkcji górnych dróg oddechowych u skarżącego, a co za tym idzie odstąpienie od przeprowadzenia na tę okoliczność dowodu z opinii specjalisty. Takie wnioskowanie organu celnego mieściło się w granicach oceny dowodów zakreślonych w art. 7 Kpk. Wniosek Sądu o niewspółmierności kary do stopnia zawinienia skarżącego oparty jest na wybiórczej ocenie zebranego materiału dowodowego z pominięciem materiału wykazanego przez organ celny jako notoria oraz z pominięciem argumentacji organu celnego dotyczącej prewencyjnej funkcji kary. Ocena Sądu jest więc niepełna i narusza art. 113 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Każdy przypadek odstąpienia przez funkcjonariusza celnego od kontroli mimo wystąpienia okoliczności wskazujących na możliwość przemytu, musi być oceniany z uwzględnieniem wpływu wymierzonej przez organ celny kary na przyszłe działania również innych funkcjonariuszy celnych.

Przedstawione wyżej okoliczności miały stanowić poparcie dla słuszności stawianej w skardze kasacyjnej tezy o naruszeniu przez Sąd art. 106 par. 3 i 4 oraz art. 113 par. 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazane w osnowie skargi kasacyjnej uchybienia proceduralne zdaniem wnoszącego kasację miały zasadniczy wpływ na sposób oceny przez Sąd materiału dowodowego i w efekcie spowodowały bezzasadne uchylenie zaskarżonego orzeczenia organu celnego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną Dyrektora Izby Celnej w B. złożył w piśmie z 2.03.2005 r. Andrzej P. reprezentowany przez adwokata Agnieszkę Z.-G. wnosząc o oddalenie tej skargi. W piśmie tym nie zgadzając się z przytoczoną w skardze argumentacją organu celnego wnoszący ją podniósł, że ani zakres obowiązków, ani uprawnień funkcjonariusza celnego, sposób prowadzenia kontroli celnej nie jest faktem powszechnie znanym dla każdego w tym również dla sądu. To na organie ciążył obowiązek udowodnienia winy skarżącego, stopnia jego zaniedbania służbowego, na której to podstawie wydał zaskarżone orzeczenie co wynika wprost z par. 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 29.08.2003 r. w sprawie trybu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego oraz sposobu wykonywania kar w stosunku do funkcjonariuszy celnych, który stanowi o obowiązku prowadzącego postępowanie dyscyplinarne do podjęcia wszelkich czynności niezbędnyuch do wyjaśnienia sprawy w związku z czym podnoszone obecnie przez uczestnika postępowania naruszenie art. 106 par. 3 i 4 są niezrozumiałe. Jak trafnie zauważył Sąd w związku z wymierzeniem najsurowszej z możliwych kar w stosunku do skarżącego obowiązkiem organu celnego było dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, rozważenie wszystkich jej okoliczności wpływających na stopień winy skarżącego i adekwatną do tego karę oraz uzasadnienie orzeczonej kary na podstawie przepisów art. 62-80 ustawy z 24.07.1999 r. o Służbie Celnej regulujących zasady odpowiedzialności i postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy celnych mające posiłkowe zastosowanie poprzez odsłania z art. 79 tej ustawy do przepisów Kpk oraz przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z 29.08.2003 r., o którym wyżej mowa. Słusznie zatem zdaniem skarżącego Sąd zauważa, iż zastosowanie wobec niego najsurowszej kary w postaci wydalenia ze służby w sytuacji gdy nie zarzucono mu działania umyślnego, budzi uzasadnione wątpliwości co do współmierności kary do czynu. W okresie sześcioletniego okresu służby skarżącego, nagradzanego przez uczestnika postępowania nagrodami i wyróżnieniami nie sposób spostrzegać jego działania jako celowe i korupcyjne zaś udowodnienie tego faktu należało do uczestnika postępowania. W związku z tym zarzucane skargą kasacyjną naruszenie przez Sąd art. 113 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest całkowicie bezzasadne. Wyjaśnienie niniejszych okoliczności stanowiących podstawę skarżonej decyzji leżało po stronie organu celnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Dyrektora Izby Celnej w B. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 14.12.2004 r., o którym wyżej mowa Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Za chybiony należy uznać postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 106 par. 3 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ przez jego niezastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym poprzedzającym wydanie zaskarżonego wyroku. Według art. 133 par. 1 powołanej ustawy sąd administracyjny wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie - co do zasady - akt sprawy. Jest to wynikiem tego, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/ sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd dokonując oceny legalności zaskarżonego doń aktu administracyjnego z zasady nie prowadzi postępowania dowodowego - bo nie rozstrzyga sprawy merytorycznie - a podstawę orzekania stanowi w tym przypadku znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracyjne obu instancji. W postępowaniu przed sądem administracyjnym dopuszczalne jest wyjątkowo przeprowadzenie przez sąd dowodów uzupełniających z dokumentów ale tylko wówczas, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Stanowi o tym powołany art. 106 par. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Nawet jednak wówczas gdy w sprawie pojawiły się istotne wątpliwości, których rozstrzygnięcie możliwe byłoby tylko poprzez przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów Sąd takiego dowodu nie przeprowadzi gdyby miało to spowodować nadmierne przedłużenie postępowania w sprawie /np. odroczenie rozprawy/ a zajmie stanowisko w sprawie w oparciu o posiadany materiał dokumentacyjny. Wskazuje to, że na Sądzie nie ciąży w przypadku pojawienia się istotnych wątpliwości w sprawie bezwzględny obowiązek przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów.

W rozpoznawanej sprawie wątpliwości o jakich stanowi cyt. art. 106 par. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniających przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów w postępowaniu sądowoadministracyjnym - nie wystąpiły. Zważyć należy, że to na organie administracyjnym a nie sądzie ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie w taki sposób by kończąca postępowanie administracyjne decyzja była wypadkową dokonanej przez organ oceny całokształtu materiału dowodowego jaki organ zgromadził w sprawie.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postawił w uzasadnieniu swego wyroku zarzut organom celnym nie wyjaśnienia i nie rozważenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności a więc braki w postępowaniu wyjaśniającym. Treść skargi kasacyjnej wskazuje, że wnoszący ją chciałby w istocie usunięcie tych braków postępowania dowodowego przerzucić na sąd administracyjny kontrolujący jego orzeczenie. Zarzucając, że Sąd jeśli miał wątpliwości związane ze sprawą to winien je wyjaśnić w trybie wzmiankowanego art. 106 par. 3. Nie wskazał przy tym organ celny jakie to niby dowody z dokumentów miałyby wyjaśnić wątpliwości Sądu, którym dał Sąd wyraz w uzasadnieniu wyroku. Wątpliwości Sądu sprowadzały się - ogólnie rzecz biorąc - do tego czy w sytuacji gdy - w ocenie Sądu - organ nie dokonał wnikliwej analizy całego zebranego materiału dowodowego można uznać za udowodnione, że Andrzej P. w sposób rażący zaniedbał wykonywania swoich podstawowych obowiązków związanych z przeprowadzeniem kontroli celnej i zastosować w stosunku do niego najsurowszą z kar dyscyplinarnych.

Wskazanych przez Sąd braków postępowania dowodowego przed organem administracyjnym nie da się usunąć w drodze dowodu uzupełniającego o jakim mowa w ww. art. 106 par. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi lecz poprzez uzupełnienie w tym zakresie postępowania administracyjnego, którego winien dokonać organ administracyjny. Za wręcz niezrozumiały uznać należy postawiony w skardze kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi zarzut naruszenia art. 106 par. 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony/ przez "uznanie za notorię uwzględnienia przez celników polskich próśb celników białoruskich o przyśpieszenie odpraw celnych".

Otóż Sąd I instancji w uzasadnieniu swego wyroku nic takiego nie stwierdził. Sąd przytoczył twierdzenia skarżącego, że na pobieżność dokonanej przez niego kontroli wpłynęły takie okoliczności jak m.in. uwzględnione zwyczajowo prośby celników białoruskich o przyśpieszenie odpraw ze względu na długą kolejkę oczekujących i jednocześnie zaznaczył, że "prowadzący postępowanie nie wyjaśnili, czy fakty te miały rzeczywiście miejsce". Nie ma tu więc mowy w ogóle o tym, iżby Sąd sam przesądził, że fakty te miały miejsce czy też, że wie o nich bo są to fakty powszechnie znane.

Nie można też uznać za uzasadniony kolejny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 113 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowiącego, że przewodniczący zamyka rozprawę, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. W tej sprawie według wnoszącego skargę kasacyjną organu Sąd miał naruszyć przepis art. 113 par. 1 cyt. ustawy ponieważ rozprawa została zamknięta w sytuacji gdy sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona bo Sąd nie przeprowadził dowodu uzupełniającego z dokumentów. Jak wykazano w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał podstaw ani obowiązku do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów na podstawie art. 106 par. 3 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Do tego strona, która - jak wnoszący skargę kasacyjną - nie zgłaszała na rozprawie przed sądem wniosków dowodowych, nie może skutecznie zarzucić w postępowaniu kasacyjnym naruszenia art. 113 par. 1 ww. ustawy /por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz autorstwa Bogusława Dautera, Bogusława Gruszczyńskiego, Andrzeja Kabata i Małgorzaty Niezgódka-Medek, Zakamycze 2005, s. 209/.

Powyższe prowadzi do wniosku, że skargę kasacyjną Dyrektora Izby Celnej w B. uznać trzeba za bezpodstawną i z tego względu na podstawie art. 184 ustawy 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało ją oddalić. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 204 pkt 2 powołanej ustawy.