Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 538/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 6f, art. 121d ust. 1 i 3, art. 126 ust. 1,  2,  3
journal: Dz.U. 2011 nr 287 poz 1687
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik - Grzanka Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skargi P. P. na rozkaz personalny Komendanta Policji z dnia 4 listopada 2014 r. nr [..] w przedmiocie niedopełnienia obowiązku usprawiedliwienia nieobecności 1) uchyla zaskarżony rozkaz personalny oraz poprzedzający go rozkaz personalny Komendanta Policji z dnia 22 września 2014 r. nr [...], 2) zasądza od Komendanta Policji na rzecz skarżącej P. P. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Rozkazem personalnym z dnia 22 września 2014 r., nr [...] Komendant Powiatowy Policji, działając w oparciu o art. 126 ust. 1 - 3 w zw. z art. 121d ust. 1 i ust. 3 oraz art 6 f ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.), stwierdził niedopełnienie przez st. sierż. P. P. obowiązku o którym mowa w art. 121d ust. 1 ustawy o Policji i tym samym okres od dnia 4 lipca 2014 r. do dnia 31 lipca 2014 r. uznał za okres nieusprawiedliwionej nieobecności w służbie. Rozkazowi nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zwolnienie lekarskie P. P. (dalej: "strona", "skarżąca") za okres od dnia 4 lipca 2014 r. do dnia 31 lipca 2014 r. zostało doręczone do przełożonego właściwego do sprawach osobowych w dniu 22 lipca 2014 r., tzn. po upływie siedmiu dni od dnia otrzymania tego zwolnienia. Natomiast w toku przeprowadzonego postępowania organ nie doszukał się okoliczności, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że niedostarczenie zaświadczenia lekarskiego nastąpiło z przyczyn niezależnych od strony.

P. P. nieprzerwaną absencję chorobową rozpoczęła z dniem 03 stycznia 2014 r. Jak wynika z dokumentacji, zwolnienia od zajęć służbowych spowodowane były chorobą przypadającą w czasie ciąży. Jak ustalono, okres od dnia 04 lipca 2014 r. do dnia 31 lipca 2014 r., potwierdzony zwolnieniem lekarskim, został dostarczony do Komisariatu Policji w dniu 22 lipca 2014 r., zaś do KPP w dniu 23 lipca 2014 r. Przedmiotowe zwolnienie lekarskie zostało przedłożone zatem po upływie 19 dni, wbrew treści art. 121d ust. 1 ustawy o Policji, co uniemożliwiło również zawarcie tego okresu absencji chorobowej w poprzednim wykazie - wysłanym do Komendy Wojewódzkiej Policji w dniu 18 lipca 2014 r.

W świetle okoliczności sprawy, brak było podstaw do uznania, że niedopełnienie przez funkcjonariuszkę obowiązku, o którym mowa w art. 121d ust. 1 ustawy o Policji powstało z przyczyn niezależnych od policjantki. Zatem nieobecność w służbie w okresie od dnia 04 lipca 2014 r. do dnia 31 lipca 2014 r. P. P., należy uznać jako nieusprawiedliwioną. W myśl art. 126 ust. 2 cyt. ustawy - uznając nieobecność za nieusprawiedliwioną policjant traci za każdy dzień nieobecności 1/30 część uposażenia miesięcznego. Przepis stosuje się odpowiednio w razie zawinionej niemożności pełnienia przez policjanta obowiązków służbowych.

Strona odwołała się od tego rozkazu podnosząc, że niedostarczenie zaświadczenia lekarskiego nastąpiło z przyczyn niezależnych od niej - art. 121d ust. 3 ustawy o Policji. Podała, że o otrzymaniu przedmiotowego zaświadczenia lekarskiego niezwłocznie poinformowała telefonicznie Komendant Komisariatu Policji. W lipcu będąc w 9 miesiącu ciąży, zgodnie z zaleceniem lekarz musiała bardzo dużo odpoczywać, gdyż panowały wówczas duże upały, zaś ciąża była zagrożona. Już raz nastąpiło w jej przypadku poronienie. Nadto wskazała, że nie została zapoznana z ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Policji. Zarzuciła również przełożonym naruszenie art. 132 ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji w zakresie nie wykonania polecenia przełożonego. Polecenie to zostało zawarte w § 2 decyzji nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 10 czerwca 2014 r. w sprawie wprowadzenia do użytku służbowego w Komendzie Wojewódzkiej Policji, Oddziale Prewencji Policji, samodzielnym Pododdziale Antyterrorystycznym Policji oraz jednostkach organizacyjnych Policji województwa pomorskiego nadzorowanych przez Komendanta Wojewódzkiego Policji "Zasad obiegu i ewidencjonowania dokumentacji w sprawach absencji funkcjonariuszy Policji garnizonu [...]".

Po rozpatrzeniu odwołania Komendant Wojewódzki Policji rozkazem personalnym z dnia 4 listopada 2014 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 2 i art. 268 a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", utrzymał w mocy rozkaz personalny organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, ustawy o Biurze Ochrony Rządu, ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu, ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, ustawy o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, ustawy o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego, ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 502) został z dniem 1 czerwca 2014 r. wprowadzony m.in. artykuł 121d ust. 1 i 3 ustawy o Policji, zgodnie z którym "policjant jest obowiązany dostarczyć przełożonemu do spraw osobowych zaświadczenie lekarskie (...), w terminie 7 dni od dnia ich otrzymania", "w przypadku niedopełnienia obowiązku, o którym mowa w ust. 1 lub 2, nieobecność w służbie w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim uznaje się za nieobecność nieusprawiedliwioną, chyba że niedostarczenie zaświadczenia albo oświadczenia nastąpiło z przyczyn niezależnych od policjanta". Termin ten jest terminem zawitym i obarczony jest dużym rygorem prawnym. Oznacza to, że w przypadku niedotrzymania terminu czynność, którą chcemy dokonać, będzie bezskuteczna. O upływie terminu zawitego organ stwierdza z urzędu. W tym konkretnym przypadku konsekwencją niedotrzymania wyznaczonego przez ustawodawcę terminu, skutkuje uznaniem przez przełożonego w sprawach osobowych całego okresu zwolnienia za nieobecność nieusprawiedliwioną. Natomiast zgodnie z art. 126 ust. 2 ustawy o Policji w razie uznania nieobecności nieusprawiedliwionej policjant traci za każdy dzień nieobecności 1/30 części uposażenia miesięcznego. Ustawodawca w art. 121d ust. 3 ustawy o Policji, wskazuje, że jedynie przyczyny niezależne od policjanta mogą być podstawą uchybienia 7 dniowego terminu do przekazania zwolnienia lekarskiego dla przełożonego w sprawach osobowych.

Ustalenia poczynione w sprawie jednoznacznie wskazują, że w okresie siedmiu dni od otrzymania zwolnienia lekarskiego nie pojawiły się okoliczności "niezależne" od strony, które byłyby usprawiedliwieniem dla uchybienia ustawowego terminu. Organ odwoławczy stwierdził, że nie ulga wątpliwości, że zwolnienie lekarskie zostało dostarczone po upływie ustawowego 7-dniowego terminu, a w przedmiotowym zwolnieniu zawarta jest informacja (symbol 2 we wskazaniach lekarskich), że strona mogła chodzić, zatem nic nie stało na przeszkodzę w dostarczeniu zwolnienia lekarskiego w terminie. Organ wymienił również inne sposoby dostarczenia zwolnienia (pocztą lub za pośrednictwem męża, będącego również policjantem).

Organ powołał się na treść notatki służbowej z dnia 1 września 2014 r. nadkom. D. M. Komendanta Komisariatu Policji potwierdzającej, że strona spóźniała się z dostarczaniem do jednostki druków ZLA (L-4) jednakże na bieżąco informowała ją telefonicznie o fakcie otrzymania zwolnień lekarskich. Treść notatki, zdaniem organu, wskazuje, że strona miała świadomość jak to nazwała "niedopełnienia obowiązku", zatem posiadała wiedzę co do obowiązujących przepisów. Brak było, zdaniem organu, okoliczności świadczącej o sytuacji niezależnej od strony, usprawiedliwiającej ją co do niezachowania siedmiodniowego terminu.

Odnosząc się do zarzutu nie zapoznania z obowiązującym aktem prawnym, organ odwoławczy wskazał, że strona miała obowiązek samodzielnego zapoznania się z regulacjami ustawowymi, gdyż są one powszechnie dostępne - również w Internecie. Zmiany do ustawy o Policji, które zostały ostatecznie wprowadzone z dniem 1 czerwca 2014 r., poprzedzone były kilkunastomiesięcznymi pracami legislacyjnymi. Nie obyło się bez szeregu komentarzy, wątpliwości i krytyki ze strony Związków Zawodowych Policji, które były szeroko omawiana na stronach internetowych, forach dyskusyjnych oraz w gronie policyjnym.

W podsumowaniu organ odwoławczy uznał, że rozkaz personalny z nr [...] Komendanta Powiatowego Policji został należycie uzasadniony i oparty na prawidłowych przesłankach materialnych i formalnych.

P. P. zaskarżyła opisany wyżej rozkaz personalny organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jego uchylenia, jak również uchylenia rozkazu organu pierwszej instancji. Skarżąca zaskarżonemu rozkazowi personalnemu:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 86 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nieuwzględnieniu przez organ wszystkich okoliczności istotnych dla oceny, czy niedostarczenie zwolnienia w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania nastąpiło z przyczyn niezależnych od skarżącej policjantki, a nadto na braku wszechstronnego zebrania i rozważenia materiału dowodowego oraz dowolnej ocenie zebranego materiału dowodowego;

2. naruszenie prawa materialnego art. 121d ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 126 ust. 1-3 ustawy o Policji przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w sprawie, które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na:

a) dowolnej interpretacji pojęcia: "przyczyn niezależnych od policjanta" i nieprawidłowym jego zastosowaniu w sprawie,

b) przyjęciu, że niedostarczenie przez skarżącą zwolnienia w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania (przekroczenie terminu siedmiodniowego) nie nastąpiło z przyczyn niezależnych od skarżącej, a w konsekwencji brak okoliczności usprawiedliwiających uchybienie siedmiodniowego terminu do złożenia zwolnienia.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że przyczyny (niedostarczenia zaświadczenia lekarskiego w terminie 7 dni od daty jego otrzymania) niezależne od policjanta oznaczają wszystkie sytuacje, w których niedostarczenie zwolnienia lekarskiego w ustawowym terminie (skutek) zostało wywołane przez jakiekolwiek okoliczności niezdeterminowane, niezawinione przez stronę.

Komendant Wojewódzki Policji winien był zatem ocenić wszelkie znane w danej sprawie okoliczności, które mogły wywołać niedostarczenie przez stronę zwolnienia lekarskiego w ustawowy terminie. Okoliczności te zostały wskazane przez nią w odwołaniu.

Przyczyny podane przez skarżącą należało wnikliwie rozważyć i ocenić, czy każda lub niektóre z nich mieszczą się w pojęciu "przyczyn niezależnych od policjanta". Tymczasem w zaskarżonym rozkazie Komendant skupił się na kwestiach rzekomo przemawiających na niekorzyść strony, uchylając się od wnikliwej oceny okoliczności przez nią wskazanych.

Odnośnie do stanu zdrowia, organ poprzestał na treści zwolnienia lekarskiego, z którego wynika, że chora może chodzić, nie odniósł się zaś merytorycznie do argumentów odwołania wskazujących na konieczność oceny stanu zdrowia policjantki w całościowym aspekcie. Przy ocenie tej Komendant nie wziął pod uwagę, że zwolnienie na okres od 4 do 31 lipca 2014 r. zostało udzielone w związku z chorobą przypadającą w okresie ciąży. Jeżeli istniały wątpliwości co do argumentacji skarżącej dotyczącej stanu zdrowia, to organ powinien był przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe, w szczególności zwrócić się o kopie dokumentacji medycznej i przesłuchać stronę.

Nadto organ winien był rozważyć, czy konieczne jest dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, gdyż ocena stanu zdrowia skarżącej (w aspekcie możliwości osobistego dostarczenia zwolnienia bez zagrożenia ciąży) może wymagać wiadomości specjalnych.

Zdaniem skarżącej, zamiast oceny okoliczności sprawy w zaskarżonym rozkazie zawarte są spekulacje dotyczące możliwości dostarczenia zwolnienia listownie lub za pośrednictwem męża skarżącej. Taki sposób dostarczenia zwolnienia lekarskiego nie ma umocowania w art. 121d ust. 1 ustawy o Policji, bowiem to skarżąca była zobowiązana do dostarczenia zaświadczenia lekarskiego, a niej jej mąż.

Skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że z treści ustawy o Policji nie wynika, aby nieznajomość prawa była okolicznością niezależną od policjanta i powoływaniem się na zasadę ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi). Usprawiedliwieniem przekroczenia terminu ustawowego przewidzianego w art. 121d ustawy jest również nieznajomość art. 121d przez policjanta (brak wiedzy o nowelizacji, którą dodano ten artykuł do ustawy o Policji), o ile nieznajomość ta jest w okolicznościach danej sprawy niezdeterminowana, niezawiniona przez policjanta.

W tym aspekcie sprawy istotna jest okoliczność wydania przez Komendanta Wojewódzkiego Policji decyzji nr [...] z dnia 10 czerwca 2014 r. Zgodnie z § 2 decyzji, komendanci powiatowi zostali zobowiązani do zapoznania podległych funkcjonariuszy z ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Policji ... (Dz. U. z 2014 r. poz. 502).

Skarżąca wskazała w odwołaniu, że nie została zapoznana z treścią nowelizacji ustawy o Policji stosownie do decyzji nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 10 czerwca 2014 r., znak [...]. Z uwagi na brak wiedzy o treści nowelizacji, skarżąca nie złożyła zwolnienia w terminie 7 dni od daty jego otrzymania, lecz nadal stosowała się do regulacji wynikających z § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 maja 2013 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz. U. z 2013 r. poz. 644).

Dowolne jest również ustalenie organu jakoby skarżąca miała świadomość niedopełnienia obowiązku. Ustalenie takie zostało dokonane jedynie w oparciu o notatkę urzędową nadkom. D. M. z dnia 1 września 2014 r. Tego rodzaju ustalenie wymagało co najmniej przesłuchania D. M. w charakterze świadka oraz dopuszczenia dowodu z przesłuchania skarżącej. Czynności te winien był organ wykonać z urzędu, a to z uwagi na treść art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 86 k.p.a.

W końcu, w zaskarżonym rozkazie w ogóle nie rozważono, jakie znaczenie dla oceny zachowania strony skarżącej ma okoliczność, że w lipcu 2014 r. obowiązywał § 17 rozporządzenia w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów.

W sytuacji, gdy - jak się okazało - w lipcu 2014 r. obowiązywały dwie regulacje dotyczące tej samej kwestii (terminu dostarczenia zaświadczenia lekarskiego), niedostarczenie przez policjantkę zaświadczenia lekarskiego w terminie przewidzianym w jednej z tych regulacji usprawiedliwia uchybienie terminowi przewidzianemu w art. 121d ustawy o Policji. Taka okoliczność stanowi bowiem przyczynę niedostarczenia zwolnienia niezależną od strony.

W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę w niniejszej sprawie.

Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 maja 2015 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tut. Sądowi nie podzielając stanowiska o braku kognicji sądu administracyjnego w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli sądowej był rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 4 listopada 2014 r., nr [...] utrzymujący w mocy rozkaz personalny Komendanta Powiatowego Policji z dnia 22 września 2014 r., nr [...], stwierdzający niedopełnienie przez P. P. obowiązku, o którym mowa w art. 121d ust. 1 ustawy o Policji i uznający okres od dnia 4 lipca 2014 r. do dnia 31 lipca 2014 r. za okres nieusprawiedliwionej nieobecności w służbie.

Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.

Na wstępie rozważań zaznaczyć, że niniejsza sprawa była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Była również objęta postępowaniem przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w związku z wywiedzioną skargą kasacyjną. Zgodnie z treścią art. 190 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

"Przez ocenę prawną, o której mowa (...) w art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (...), należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego środkami przewidzianymi prawem" (vide: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 września 2005 r., sygn. III SA/Wa 1434/05, Baza Orzeczeń Lex Polonica).

Podsumowując, obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciąży na sądzie, a w konsekwencji i na organie. Dlatego Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę był zobowiązany uwzględnić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 15 maja 2015 r. odnośnie kognicji sądu administracyjnego w przedmiotowej sprawie, a w konsekwencji obowiązku merytorycznego jej rozstrzygnięcia.

Podstawę materialnoprawną zapadłych w sprawie rozkazów personalnych stanowiły przepisy ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tj.: Dz.U. z 2011 r., nr 287, poz. 1687 ze zm.), dalej jako "ustawa".

Zgodnie z art. 121d ust. 1 ustawy policjant jest obowiązany dostarczyć przełożonemu właściwemu do spraw osobowych zaświadczenie lekarskie, zaświadczenie jednostki organizacyjnej publicznej służby krwi albo decyzję, o której mowa w art. 121c ust 1 pkt 5, w terminie 7 dni od dnia ich otrzymania.

W przypadku niewypełnienia obowiązku, o którym mowa w ust. 1, nieobecność w służbie okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim uznaje się za nieobecność nieusprawiedliwioną, chyba że niedostarczenie zaświadczenia albo oświadczenia nastąpiło z przyczyn niezależnych od policjanta (art. 121d ust.2 ustawy).

Stosownie zaś do art. 126 ust. 2 ustawy w razie uznania nieobecności nieusprawiedliwionej policjant traci za każdy dzień nieobecności 1/30 części uposażenia miesięcznego.

Bezsporne było w sprawie, że zaświadczenie lekarskie za okres od dnia 04 lipca 2014 r. do dnia 31 lipca 2014 r., zostało dostarczone przez skarżącą z uchybieniem 7 - dniowego przewidzianego terminu przewidzianego w ww. przepisie ustawy (po upływie 19 dni).

W odwołaniu, jak i we wniesionej skardze, jako zasadniczą przyczynę nie przedłożenia zwolnienia w ustawowym terminie, skarżąca wskazywała na nie zapoznanie jej z treścią nowelizacji ustawy o Policji - stosownie do decyzji nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 10 czerwca 2014 r., znak [...]. Strona znając nową regulację nie miałaby bowiem powodu ze zwlekaniem ze złożeniem zwolnienia lekarskiego, gdyż nielogiczne byłoby działanie na swoją niekorzyść. Ponadto, jak wyjaśniła skarżąca, stosowała się do obowiązującej nadal w tym przedmiocie regulacji prawnej.

Istota sporu sprowadzała się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy w okolicznościach niniejszej sprawy niedostarczenie zaświadczenia lekarskiego przez stronę nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych, a zwłaszcza czy taką przyczynę może stanowić nieznajomość zmiany ustawy o Policji, która nastąpiła podczas pobytu strony na długotrwałym zwolnieniu lekarskim.

W ocenie Sądu na tak postawione pytanie należy udzielić pozytywnej odpowiedzi, z przyczyn wskazanych poniżej.

Wobec braku definicji ustawowej pojęcia - "przyczyn niezależnych od policjanta" pojęcie to należy rozumieć szeroko, a więc będzie ono obejmowało wszystkie sytuacje, w których niedostarczenie zwolnienia lekarskiego w ustawowym terminie zostało wywołane przez jakiekolwiek okoliczności niezdeterminowane i niezawinione przez stronę. Sąd tym samym podziela stanowisko wyrażone w tym zakresie w skardze i argumentację na jego poparcie.

Jest też oczywiste, że o istnieniu lub o braku "przyczyn niezależnych od policjanta" powinny rozstrzygać okoliczności faktyczne konkretnej sprawy.

I tak, w przedmiotowej sprawie należy położyć akcent na pięć zasadniczych elementów stanu faktycznego, które mają bezpośredni wpływ na dokonanie takiej oceny.

Po pierwsze, skarżąca przebywała na długotrwałym (kilkumiesięcznym) zwolnieniu lekarskim. Jak wynika z ustaleń organu zwolnienia od zajęć służbowych spowodowane były chorobą przypadającą w czasie ciąży i strona w dniu 3 stycznia 2014 r. rozpoczęła nieprzerwaną absencję chorobową. Choć w notatce służbowej z dnia 1 września 2015 r. sporządzonej przez Komendanta Policji (vide: - k. 14 akt administracyjnych, dalej również jako "notatka") wskazuje się już na okres grudnia 2013 r. Ostatnie zaś zwolnienie lekarskie obejmowało okres od 1 sierpnia 2014 r. do 22 sierpnia 2014 r., przy czym strona urodziła córkę w dniu 6 sierpnia 2014 r. W tym okresie czasu skarżąca nie pełniła służby.

Po drugie, podczas długotrwałej absencji wykształciła się określona praktyka (akceptowana przez przełożoną strony), a mianowicie telefonicznego informowania przez skarżącą o zwolnieniach lekarskich. Znajduje to jednoznaczne potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy - przywołana powyżej notatka, w treści której wskazano "funkcjonariuszka od grudnia 2013 r., od kiedy przebywała na zwolnieniu lekarskim zawsze, na bieżąco informowała mnie telefonicznie o kolejnej, długotrwałej nieobecności. Faktycznie spóźniała się z dostarczeniem do jednostki oryginałów druków L-4 ...". Takie zachowanie się strony znajdowało usprawiedliwienie w regulacji zawartej w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 maja 2013 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz. U. z 2013 r. poz. 644, dalej jako - "rozporządzenie".

Zgodnie z § 17 ust. 1 rozporządzenia podstawę usprawiedliwienia nieobecności w służbie z powodu choroby stanowi zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do służby z powodu choroby, które policjant przekazuje bezpośredniemu przełożonemu nie później niż w terminie 7 dni od dnia zaprzestania służby z powodu choroby.

Stosownie do § 17 ust. 2 w razie zaistnienia przyczyny uniemożliwiającej dopełnienie obowiązku, o którym mowa w ust. 1, policjant jest obowiązany przekazać zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do służb z powodu choroby niezwłocznie po ustaniu tej przyczyny.

Unormowanie to utraciło moc dopiero w dniu 9 października 2014 r. i niewątpliwie obowiązywało również w lipcu 2014 r., a więc w czasie, gdy strona spóźniła się z doręczeniem zwolnienia lekarskiego. Zatem w tym samym czasie były dwie odmienne regulacje dotyczące tej samej materii. W tej też sytuacji, uwzględniając dotychczasową praktykę, skarżąca mogła pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że jej zachowanie jest prawidłowe i zgodne z wymogami prawa. A tym samym, że nie narusza ciążących na niej obowiązków.

Po trzecie, co najważniejsze, podczas trwania długotrwałego zwolnienia i nieobecności skarżącej na służbie, nastąpiła zmiana ustawy o Policji, a mianowicie z dniem 1 czerwca 2014 r. ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, ustawy o Biurze Ochrony Rządu, ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu, ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, ustawy o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, ustawy o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego, ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 502) został wprowadzony m.in. przepis artykułu 121d ust. 1 i 3 ustawy o Policji.

Po czwarte, zmiana ta była zmianą o tyle istotną, że kreowała po stronie skarżącej - obowiązek - dostarczenia zwolnienia lekarskiego w terminie 7 dni od jego otrzymania, i co jest ważne, nie wykonanie tego obowiązku miało skutkować nie tylko nieusprawiedliwieniem nieobecności w służbie ale zostało związane z sankcją o charakterze materialnym. Uznając bowiem nieobecność za nieusprawiedliwioną policjant traci za każdy dzień nieobecności 1/30 część uposażenia miesięcznego. W kwestionowanym przez stronę rozkazie personalnym nr [...] z dnia 22 września 2014 r. w sentencji jednoznacznie stwierdza się niedopełnienie przez nią obowiązku, o którym mowa w art. 121d ust. 1 ustawy. Regulacja rozporządzenia przewidywała natomiast przekazanie zwolnienia lekarskiego bezpośredniemu przełożonemu nie później niż w terminie 7 dni od dnia zaprzestania służby z powodu choroby, nie zaś od jego otrzymania (§ 17 ust. 2 rozporządzenia).

Po piąte, materiał zgromadzony w sprawie nie wskazuje, aby skarżąca została zapoznana z tą istotną zmianą. Wprost przeciwnie, jak wynika z ww. notatki służbowej - "Formalnie policjantka nigdy nie została zapoznana z Rozporządzeniem w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów, ani też ze zmianami w ustawie o Policji, wprowadzającymi art. 121d, gdyż przez okres ostatniego półtora roku przebywała prawie cały czas na zwolnieniu lekarskim". Niemniej, organy starały się wywieść "wiedzę" skarżącej w tym zakresie z innego fragmentu tej samej notatki - "oświadczyła mi, że ma świadomość niedopełnienia obowiązku, czego bardzo żałuje, ale nie wynikało to z lekceważącego stosunku do przepisów wewnętrznych, ale z jej szczególnej koncentracji na własnym zdrowiu i dziecku i uzasadnionej zmianie priorytetów". Jednak stanowisko to jest nieuprawnione, nie tylko wobec dalszej treści zacytowanej powyżej notatki służbowej, ale wobec braku innych dowodów, które by tą okoliczność potwierdziły (w aktach sprawy takich dowodów nie ma). W takiej sytuacji ograniczenie się do wskazania na zawarte w notatce sformułowanie "niedopełnienie obowiązku" i oparcie tylko na nim ustalenia, jest niewystarczające i musi nasuwać uzasadnione wątpliwości, zwłaszcza wobec odmiennego stanowiska reprezentowanego stronę. Można tu dodać, że z notatki służbowej z dnia 17 października 2014 r. sporządzonej przez Komendanta Policji okoliczność ta również nie wynika (vide: - k. 30 akt administracyjnych). Podniesiono bowiem w niej - "już nie pamiętam czy przypominałam wymienionej o konieczności dostarczania zwolnienia lekarskiego w terminie 7 dni, w trakcie rozmów telefonicznych podczas których informowała mnie o kolejnym zwolnieniu". Brak było zatem podstaw do przyjęcia, że skarżąca została zapoznana ze zmianą.

Konstatując, w okolicznościach niniejszej sprawy uprawnione jest stwierdzenie, że nieznajomość prawa (nie zapoznanie ze zmianą prawa) w zakresie dotyczącym obowiązku dostarczenia zwolnienia lekarskiego w terminie 7 dni od jego otrzymania, należy uznać za "przyczynę niezależną od policjanta" w rozumieniu art. 121d ust. 3 ustawy.

Co do zasady organ słusznie powołuje się na regułę ignorantia iuris nocet, zgodnie z którą nieznajomość prawa szkodzi. Jednak nie w każdej sytuacji zasada ta będzie mogła być bezwzględnie stosowana. W niniejszej sprawie, nowelizacja ustawy, która dodała przepis kreujący obowiązek, nastąpiła podczas długotrwałego zwolnienia lekarskiego i nie wykonywania służby przez skarżącą. Ponadto, jak wskazano w skardze, mamy tu do czynienia z unormowaniem dotyczącym stosunku służbowego, w którym podmiot pozostający w stosunku służby jest stroną słabszą (podobnie jak pracownik). Jednak w tym aspekcie sprawy istotna jest jeszcze inna okoliczność. Na poparcie swojego stanowiska organ wskazuje m.in. na możliwość samodzielnego zapoznania się z regulacjami ustawowymi, gdyż są one powszechnie dostępne, w tym w Internecie ("skarbnicy wiedzy"), zaś zmiany były szeroko omawiane i pozostają w dużym zainteresowaniu społecznym (opisywane są przez różnego rodzaje portale internetowe i komentowane są w mediach).

Jeśli nawet podzielić ten pogląd organu, to za całkowite nieuzasadnione, a wręcz zbędne, było zobowiązanie - przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w decyzji nr [...] z dnia 10 czerwca 2014 r., znak [...] w sprawie wprowadzenia do użytku służbowego w Komendzie Wojewódzkiej Policji, Oddziale Prewencji Policji, samodzielnym Pododdziale Antyterrorystycznym Policji oraz jednostkach organizacyjnych Policji województwa [...] nadzorowanych przez Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] "Zasad obiegu i ewidencjonowania dokumentacji w sprawach absencji funkcjonariuszy Policji garnizonu [...]" - do zapoznania policjantów ze zmianą ustawy. Zgodnie bowiem z § 2 tej decyzji, naczelnicy wydziałów, koordynatorzy zespołów KWP, dowódca OPP, SPAP, komendanci miejskich/powiatowych Policji woj. [...] zostali zobowiązani do zapoznania podległych funkcjonariuszy z ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Policji ... (Dz. U. z 2014 r., poz. 502).

Można tu zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się również pismo z dnia 2 września 2014 r. skierowane do Przewodniczących Zarządów Terenowych NSZZ Policjantów przez Przewodniczącego Zarządu Wojewódzkiego, w którym zwraca się z prośbą o przypomnieniu wszystkim funkcjonariuszom danej jednostki o obowiązku dostarczania zwolnień lekarskich w terminie 7 dni od daty wystawienia zwolnienia. W województwie pomorskim zdarzają się bowiem przypadki potrącenia 100% uposażenia za okres przybywania na zwolnieniu lekarskim funkcjonariuszom, którzy dostarczyli dokument nie zachowując terminu. Na piśmie tym widnieje adnotacja, że pismo może być podstawą do stwierdzenia ze funkcjonariusze nie są obeznani z przepisami wewnętrznymi (vide: - k.17 akt administracyjnych).

Powstaje tu pytanie dlaczego Komendant Wojewódzki Policji zawarł takie zobowiązanie w § 2 swojej decyzji (dotyczącej zasad, obiegu i ewidencjonowania absencji). W świetle przedstawionego poglądu organu, policjanci powinni znać prawo i nie ma potrzeby zapoznawania ich z aktami prawnymi (w tym prawem wewnętrznym). Funkcjonariusze policji (tak jak skarżąca) są także zobowiązani do samokształcenia oraz udziału w szkoleniach i kursach. Skoro jednak Komendant Wojewódzki Policji nakazuje zapoznanie z przedmiotowa zmianą funkcjonariuszy policji, to po pierwsze - tym samym nie uznaje automatycznie, że policjanci powinni się zapoznać ze zmianą we własnym zakresie, a po drugie - nie może tej okoliczności pomijać lub też nie dostrzegać skutków związanych z zapoznaniem lub nie zapoznaniem z wprowadzoną zmianą.

Niezależnie jednak od przyczyn, które legły u podstaw wydania ww. decyzji o takiej treści, należy mieć na uwadze, że w państwie prawa sankcje związane z niewykonaniem obowiązku (lub jego egzekucja) powinny się ściśle wiązać z posiadaniem wiedzy o istnieniu obowiązku oraz ze znajomością jego treści. (zwłaszcza w przypadku stosunków służbowych). Należy tu zaakcentować, że w niniejszej sprawie nie chodzi o znajomość prawa w ogóle lecz o wiedzę o zmianie prawa, która kreuje określony obowiązek, którego nie wykonanie przekłada się bezpośrednio na sankcję materialną.

Wobec powyższej konstatacji i poczynionych rozważań, nie może mieć znaczenia dla sprawy, dokonana przez organy analiza możliwości czy sposobów dostarczenia zwolnienia lekarskiego przez skarżącą. Należy jednak podnieść, że nie można podzielić stanowiska wyrażonego w skardze, aby przepis art. 121d ust. 1 ustawy, kreował obowiązek osobistego dostarczenia zwolnienia lekarskiego przez policjanta. Można tu dodać, że zachowanie się strony niewątpliwie wiązało się z istnieniem zagrożenia ponownej utraty ciąży i wcześniejszym poronieniem (co potwierdza również treść notatki służbowej z dnia 1 września 2014 r.).

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że rozkazy personalne zostały wydane z opisanym powyżej naruszeniem prawa, i z tych przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

O wynagrodzeniu radcy prawnego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 250 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" oraz § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490). Sąd przyznał pełnomocnikowi strony wynagrodzenie w podwójnej wysokości stawki minimalnej (240 x 2 + 17= 497), co uzasadnia jego nakład pracy i przyczynienie się do wyjaśnienia sprawy, w tym przygotowanie i skuteczne wywiedzenie skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy winny uwzględnić poczynione powyżej uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Stosownie do treści art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.