Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1434/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. z siedzibą w J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 2643/19 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w J. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] września 2019 r., znak: [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 2643/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w J. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z [...] września 2019 r., znak: [...] w przedmiocie uznania praktyk, polegających na ustaleniu dobowej opłaty za pobyt w komórce organizacyjnej spółki, tj. w Zakładzie Rehabilitacji Leczniczej II "[...]", bez obligatoryjnego uwzględniania dochodu pacjenta w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, a tym samym pobieraniu tej opłaty w przeliczeniu na miesiąc pobytu, w wysokości przewyższającej kwotę odpowiadającą 70% miesięcznego dochodu, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów, oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła [...] sp. z o.o. z siedzibą w J., zaskarżając go w całości i podnosząc zarzuty:

1. błędnej wykładni i w konsekwencji niewłaściwego zastosowania art. 59 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, (dalej u.p.p.) polegające na wadliwym uznaniu, że:

1) stosowane przez Zakład Rehabilitacji Leczniczej II przy ul. [...] w J. (dalej: "ZRL II") procedury pobierania opłat stanowią bezprawne zorganizowane działanie lub zaniechanie skarżącej,

2) wprowadzenie i stosowanie procedur pobierania opłat zawartych w Regulaminie Organizacyjnym Skarżącego i Zarządzeniu Prezesa Spółki nr [...] miało na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw,

3) działania skarżącej naruszają zbiorowe prawa pacjentów;

2. naruszenia art. 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej: "u.ś.o.z.") przez zastosowanie wadliwej wykładni, pomijającej interpretację funkcjonalną i systemową, w szczególności pomijającej wolę pacjenta oraz jego prawo do świadczeń zdrowotnych, prowadzącej do uznania, że obligatoryjne indywidualne ustalanie opłaty za zakwaterowanie i wyżywienie może nastąpić wyłącznie w drodze wyliczenia rzeczywistego dochodu pacjenta na podstawie okazanych przez niego dokumentów, nie może zaś nastąpić w oparciu o oświadczenie pacjenta o dochodach pozwalających na pokrycie zobowiązań z tytułu pobytu w Zakładzie oraz tym samym o dobrowolnym odstąpieniu od skorzystania z prawa do wyliczenia opłaty na podstawie ustawy o pomocy społecznej;

3. naruszenia art. 18 u.ś.o.z. przez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że skarżąca nie wywiązywała się z obowiązku indywidualnego ustalania dochodów pacjenta;

4. naruszenia art. 6 u.p.p. poprzez błędne uznanie, że w drodze stosowanej przez skarżącą procedury pobierania opłat za zakwaterowanie i wyżywienie doszło do ograniczenia dostępności do świadczeń zdrowotnych udzielanych przez skarżącą;

5. naruszenia art. 24 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej poprzez nieuwzględnienie, że podmiot leczniczy ma obowiązek w regulaminie organizacyjnym podmiotu wykonującego działalność leczniczą określić w szczególności: wysokość opłat za świadczenia zdrowotne, które mogą być, zgodnie z przepisami ustawy lub przepisami odrębnymi, udzielane za częściową albo całkowitą odpłatnością;

6. naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie przepisów art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego zbadania i ustosunkowania się do zarzutów skarżącej oraz przedstawienie przez Sąd pobieżnie swojego stanowiska, bez wystarczającego uzasadnienia faktycznego i prawnego, co skutkowało brakiem wyjaśnienia:

1) na czym konkretnie polegało "obejście prawa" i jakie przepisy miały zostać naruszone w wyniku "obejścia prawa" w treści regulaminu organizacyjnego skarżącej oraz wskutek możliwości składania każdorazowo i dobrowolnie przez pacjenta oświadczenia "Świadoma zgoda pacjenta",

2) czy Sąd w rzeczywistości zbadał zarzut skarżącej, zawarty w skardze, że skarżąca od [...] września 2019 r. zaprzestała pobierania opłat za zakwaterowanie i wyżywienie w związku z likwidacją Zakładu Rehabilitacji Leczniczej II w J. przy ul. [...],

3) czy ustalenie dochodu pacjenta w trybie art. 18 u.ś.o.z. może nastąpić na podstawie oświadczenia pacjenta i jak powinien zachować się zgodnie z prawem Zakład Rehabilitacji Leczniczej w przypadku odmowy ze strony pacjenta udzielenia informacji nt. uzyskiwanych dochodów,

7. naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany materiał dowodowy został przez organ oceniony w sposób niezgodny z zasadą prawdy obiektywnej, obowiązkiem wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, a także z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, co skutkowało:

1) przyjęciem, że w Zakładzie obowiązywał cennik dopłat do zakwaterowania i wyżywiania z pominięciem obowiązującej procedury indywidualnego wyliczenia dochodu pacjenta na podstawie przepisów o pomocy społecznej, określonej w Załączniku nr 10.1. "Dopłaty do zakwaterowania i wyżywienia" do Regulaminu Organizacyjnego [...] sp. z o.o.,

2) pominięciu argumentacji skarżącej, która zadawała niezwykle istotne pytanie: jak powinien zachować się zakład leczniczy w przypadku odmowy przez pacjenta udzielenia informacji na temat wysokości jego dochodów, czy powinien odmówić przyjęcia do Zakładu,

3) i w konsekwencji powyższego przyjęciu, że skarżąca pobierała od pacjentów Zakładu Rehabilitacji Leczniczej II w Ja. opłaty tytułem dopłaty za wyżywienie i zakwaterowanie "bez obligatoryjnego uwzględnienia dochodu pacjenta w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej";

8. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie art. 106 § 3 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. i art. 64 ust. 3 u.p.p. poprzez brak rozpatrzenia wniosku skarżącej zawartego w skardze o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do skargi na okoliczność zakończenia, [...] września 2019 r., działalności Zakładu Rehabilitacji Leczniczej II w J. przy ul. [...] i tym samym nieuwzględnienie spełnienia się przesłanki zawartej w art. 64 ust. 3 u.p.p.;

9. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 104 § 2 k.p.a. poprzez pominięcie faktu, że zaskarżona decyzja Rzecznika Praw Pacjenta nie wskazywała, jakiego okresu przyjmowania pacjentów, lub których pacjentów dotyczą nałożone tą decyzją obowiązki, a także nakładała obowiązki związane z nieistniejącą komórką organizacyjną skarżącej, co czyni ją niewykonalną.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji Rzecznika Praw Pacjenta z [...] września 2019 r. w całości i umorzenie postępowania w sprawie w całości, względnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie od Rzecznika Praw Pacjenta na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, obejmujących w szczególności opłatę sądową i koszty zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżąca kasacyjnie wniosła też o stwierdzenie zachowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej z uwagi na zawieszenie biegu terminów sądowych i procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie przepisu art. 15zzs ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym od [...] marca 2020 r.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania w związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w granicach wyznaczonych zarzutami postawionymi w skardze kasacyjnej.

Stosownie natomiast do art. 193 zd. 2 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. NSA nie przedstawia zatem w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.

Z uwagi na to, że niniejsza skarga kasacyjna czyni zaskarżonemu wyrokowi zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, w pierwszej kolejności kontroli podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Pierwsze z podniesionych zarzutów proceduralnych dotyczą naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 § 1 i 141 § 4 p.p.s.a, których skarżąca upatruje m.in. w braku wszechstronnego zbadania i ustosunkowania się do zarzutów skargi.

Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. określa ramy sprawy sądowoadministracyjnej stanowiąc, że Sąd wojewódzki orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z wyjątkami niemającymi zastosowania w niniejszej sprawie). Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ten ma prawo, dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony.

Z kolei zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazuje, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Zarzuty te w zasadzie dotyczą wadliwego, zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, uzasadniania zaskarżonego wyroku – bez odniesienia się m.in. do kwestii, na czym polegało obejście prawa przez skarżącą, do kwestii zaprzestania pobierania opłat za zakwaterowanie i wyżywienie, czy też ustalenia sposobu postępowania w przypadku braku złożenia oświadczenia o dochodach.

Wadliwość uzasadnienia wyroku może jednak stanowić skuteczny zarzut kasacyjny, gdy sporządzone jest ono w sposób uniemożliwiający jego instancyjną kontrolę. Zasadniczo treść uzasadnienia wyroku powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak Sądowi II instancji, prześledzenie toku rozumowania sądu. Jednocześnie, jak wskazuje się w orzecznictwie, sąd I instancji może ocenić całościowo zarzuty skargi i nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów podniesionych w skardze. To z uzasadnienia kontrolowanego wyroku ma wynikać dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa (por. wyrok NSA z 18 listopada 2016 r., II GSK 702/15; z 5 stycznia 2018 r., sygn. II OSK 2660/17). Z kolei zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. może być usprawiedliwiony tylko wówczas, gdyby w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż sąd powinien je dostrzec i uwzględnić bez względu na treść zarzutów sformułowanych w skardze wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc taki, że gdyby do tego nie doszło, to rozstrzygnięcie byłoby inne (zob. wyrok NSA z 15 listopada 2022 r., sygn. II OSK 2197/19).

Naczelny Sąd Administracyjny mając powyższe na uwadze uznał, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji realizuje powyższe wymagania, bowiem wskazuje jaki stan faktyczny przyjęto za podstawę orzekania, zawiera rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego, wyjaśnia jakie argumenty przeważyły za oddaleniem skargi. Choć samo uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest zbyt rozbudowane, to jednak kompleksowo oceniono w nim problem ustaleniu dobowej opłaty za pobyt w zakładzie rehabilitacyjnym. Sąd I instancji wyjaśnił, że wprowadzenie dodatkowej opłaty za wyżywienie i zakwaterowanie, jest praktyką naruszającą zbiorowe prawa pacjentów - nie mającej oparcia w przepisach prawa, podał również, że informację o zaprzestaniu pobierania opłat w związku ze zmianami organizacyjnymi miała wpływ na treść rozstrzygnięcia. Natomiast nierozwinięcie kwestii dotyczącej tego, jak powinien zachować się zgodnie z prawem Zakład w przypadku odmowy ze strony pacjenta udzielenia informacji na temat uzyskiwanych dochodów, nie może przemawiać za uwzględnieniem skargi kasacyjnej. W postępowaniu tym oceniano bowiem, czy działania podjęte przez skarżącą naruszały zbiorowe prawa pacjentów, zaś skarżąca nie wykazała, że podjęła rozwiązania mające na celu ustalenie realnego dochodu pacjenta i możliwych w związku z tym wysokości odpłatności za świadczenie rehabilitacyjne. W postępowaniu dotyczącym ustalenia sposobu postępowania w przypadku braku złożenia oświadczenia o dochodach oceniać należy nie tylko działanie ale również zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegający na niewłaściwej ocenie zebranego materiału dowodowego.

Organy ustaliły, że skarżąca zawarła z Narodowym Funduszem Zdrowia umowę na realizację świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju rehabilitacja lecznicza. Za dobę pobytu w Zakładzie pobierała kwotę 80 zł od pacjenta, co wynika m.in. z pisma podmiotu leczniczego z [...] kwietnia 2017 r. oraz zarządzenia Prezesa Spółki nr [...] z [...] marca 2015 r. Co prawda podmiot leczniczy wskazał w swoich wyjaśnieniach, że zapewniał możliwość indywidualnej opłaty za zakwaterowanie i wyżywienie, a powyższa opłata była wykonywana na dobrowolny wniosek pacjenta, to jednak Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowo wyjaśnił, że wprowadzenie opłaty 80 zł za wyżywienie i zakwaterowanie było przekroczeniem obowiązujących przepisów prawa.

Sąd I instancji, wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, rozpoznał także wniosek o dopuszczenie dodatkowych dowodów z dokumentów, co bezspornie wynika z protokołu rozprawy z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. VII SA/Wa 2643/19. Podniesiona w skardze kasacyjnej okoliczność zakończenia w dniu [...] września 2019 r., działalności Zakładu Rehabilitacji Leczniczej II w J. i tym samym nieuwzględnienie spełnienia się przesłanki zawartej w art. 64 ust. 3 u.p.p. nie ma wpływu na wynik sprawy. Zauważyć należy, że decyzja Rzecznika Praw Pacjenta została wydana w niniejszej sprawie w dniu [...] września 2019 r., a zatem, gdy zakład prowadził swoją działalność. Samo zamknięcie części zakładu nie miało znaczenia również dla Sądu wojewódzkiego, ponieważ Sąd co do zasady kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem - na dzień jej wydania. Skoro w dniu wydania decyzji organ nie posiadał informacji o zaprzestaniu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów, zatem mógł orzec w tym przedmiocie.

Niezasadny okazał się również zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 104 § 2 k.p.a. poprzez pominięcie faktu, że zaskarżona decyzja Rzecznika Praw Pacjenta nie wskazywała, jakiego okresu przyjmowania pacjentów, lub których pacjentów dotyczą nałożone tą decyzją obowiązki, a także nakładała obowiązki związane z nieistniejącą komórką organizacyjną skarżącej. Kwestionowana przez skarżącą decyzja zawierała, stosownie do art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., rozstrzygnięcie, orzekała również co do istoty sprawy. Samo rozstrzygnięcie zapadło po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, zaś przyjęta przez podmiot leczniczy w umowach praktyka pobierania sztywnych opłat opłat za wyżywienie i zakwaterowanie w Zakładzie okazała się bezprawna. Miała ona charakter zorganizowany, ponieważ została ustanowiona w obowiązującym regulaminie. Praktyka nie została skierowana do konkretnego, ale do każdego pacjenta, który przebywa w Zakładzie bez obligatoryjnego uwzględniania jego dochodu w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej. Nie ma przy tym znaczenia prawnego jakiego okresu przyjmowania pacjentów, lub których pacjentów dotyczą nałożone tą decyzją obowiązki, skoro w postępowaniu dowodowym ustalono, że takie praktyki miały miejsce. Stwierdzone naruszenia uzasadniały zastosowanie sankcji określonych w sytuacji naruszenia zbiorowych praw pacjentów.

Odnosząc się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego należy w pierwszej kolejności wskazać, że zostały one w sposób nieprawidłowy skonstruowane, ponieważ nie zostały powiązane z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie lub art. 151 p.p.s.a poprzez jego zastosowanie, w związku z właściwymi przepisami którymi sąd I instancji stosował lub powinien zastosować. Sąd administracyjny nie stosuje bowiem wprost norm prawa materialnego, a jedynie ocenia ich zastosowanie przez organy administracji. Uchybienie to nie dyskwalifikuje jednak skargi kasacyjnej w tym zakresie.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p., przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania podmiotu i naruszenia zbiorowego interesu pacjentów mające na celu pozbawienie praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Natomiast w przypadku stwierdzenia takich praktyk Rzecznik nakazuje jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań, ponadto może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów (art. 64 ust. 1 i 2 u.p.p.).

Pojęcie "zbiorowe" prawa pacjentów odnosi się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych, a także potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość – grupę zasługującą na szczególną ochronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12). Wobec tego, to nie charakter stwierdzonych naruszeń, lecz również potencjalna możliwość wywołania negatywnych skutków wobec określonej grupy, przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W ramach udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w ramach umowy z NFZ, nie można od pacjentów pobierać wyższych opłat, aniżeli wynikających z przepisów prawa.

Bezprawność działania należy oceniać m.in. przez pryzmat przepisów dotyczących zasad finansowania świadczeń zdrowotnych realizowanych przez pomiot takie usługi świadczący.

Za praktyki naruszające zbiorowe interesy pacjentów w niniejszej sprawie zostało uznane działanie polegające na ustaleniu dobowej opłaty za pobyt w komórce organizacyjnej spółki, tj. w Zakładzie Rehabilitacji Leczniczej II "[...]", bez obligatoryjnego uwzględniania dochodu pacjenta w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, a tym samym pobieraniu tej opłaty w przeliczeniu na miesiąc pobytu, w wysokości przewyższającej kwotę odpowiadającą 70% miesięcznego dochodu, zatem niezgodnie z art. 18 ust. 1 u.ś.o.z.

Natomiast w skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 18 u.ś.o.z., bez wskazania jego konkretnej jednostki redakcyjnej. Jak wskazuje się w orzecznictwie, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego, po stronie wnoszącego skargę kasacyjną leży obowiązek wskazania właściwego artykułu lub paragrafu, a także konkretnego ustępu czy punktu, jeżeli w danym przepisie one występują. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana, aby nie stwarzała żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Kwestionowany art. 18 liczy 7 ustępów, z czego np. ust. 4 zawiera 3 punkty. Generalnie przepis ten dotyczy sposobu ustalania kosztów wyżywienia i zakwaterowania w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej dorosłych, ale również dzieci, ale również wskazuje, w jaki sposób gmina, w przypadku dzieci, jest zobowiązana do współfinansowania opłaty. Nie wszystkie ustępy wskazanego przepisu stanowiły podstawę orzekania Rzecznika Praw Pacjenta, w żadnym miejscu skargi kasacyjnej skarżący nie wykazał ich wzajemnej zależności, ani szczegółowo nie uzasadnił w jaki sposób organ II instancji, którego to uchybienia nie dostrzegł Sąd I instancji, naruszył cały powoływany przepis. Sąd kasacyjny może jedynie domyślać, się o jaki konkretnie przepis skarżącej chodziło, jednakże nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej. Dlatego też należało uznać, że powyższy zarzut został sformułowany w sposób wadliwy, uniemożliwiający jego rozpoznanie. Nie jest bowiem oczywiste, które ustępy, a być może cały przepis, autor skargi kasacyjnej uczynił podstawą tego zarzutu.

Analogiczna sytuacja ma miejsce również w stosunku do zarzutu naruszenia art. 6 u.p.p. Przepis ten, w dniu wydawania przez Rzecznika Praw Pacjenta zaskarżonej decyzji, dzielił się na 6 ustępów, z czego np. ust. 3 na dwa punkty.

Wobec tego odniesienie się do tego zarzutu kasacyjnego musiałoby odbywać się na zasadzie domyślania, którą konkretnie jednostkę redakcyjną albo jednostki redakcyjne tego przepisu autor skargi kasacyjnej miał na myśli, a tego, co już wyżej wskazano, NSA czynić nie może.

Nie jest uzasadniony zarzut dotyczący naruszenia art. 24 ust. 1 pkt 12 ustawy dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Zgodnie z tym przepisem w regulaminie organizacyjnym podmiotu wykonującego działalność leczniczą określa się w szczególności wysokość opłat za świadczenia zdrowotne, które mogą być, zgodnie z przepisami ustawy lub przepisami odrębnymi, udzielane za częściową albo całkowitą odpłatnością. Przez pojęcia "świadczenia zdrowotne" należy rozumieć działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania (art. 2 pkt 10 tej ustawy).

Wskazany przepis art. 24 ust. 1 pkt 12 wyraźnie stanowi o odpłatności za świadczenia zdrowotne. Natomiast, czego zresztą nie kwestionuje skarżąca kasacyjnie, jej działania dotyczyły pobierania innej, niż wynikającej z art. 18 ust. 1 u.ś.o.z. odpłatności za koszty wyżywienia i zakwaterowania. Są to zatem dwie odrębne sytuacje. O tym, jaki zakres mogą zawierać odpłatne świadczenia zdrowotne posiłkowo wskazuje np. art. 24a ustawy o działalności leczniczej stanowiąc, że za świadczenia zdrowotne udzielone odpłatnie, w sytuacjach, w których ustawa oraz przepisy odrębne dopuszczają taką odpłatność, podmiot wykonujący działalność leczniczą wystawia rachunek, w którym, na wniosek pacjenta, wyszczególnia zrealizowane procedury diagnostyczne i terapeutyczne. Wobec tego chodzi tutaj o odpłatność za procedury medyczne, a nie za wyżywienie i zakwaterowanie.

Słusznie zatem przyjęto, podmiot leczniczy w ogóle nie miał podstawy prawnej do wprowadzenia sposób dodatkowej opłaty za wyżywienie i zakwaterowanie pacjentów Zakładu, zatem możliwość składania przez pacjenta oświadczenia o zgodzie na ustalone przez ten podmiot opłaty, niezgodnie m.in. z ww. przepisami ukierunkowane były na obejście prawa.

Skoro skarga kasacyjna okazała się nieusprawiedliwiona, na podstawie art. 184 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Sprawa została przy tym rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału [...] stycznia 2023 r. (k.138).