Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 150/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 3, art. 3, art. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi E.B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693 ze zm. – dalej również jako ustawa), Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej również jako Szef Urzędu) odmówił E.B. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż E.B. wystąpiła z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w którym to wniosku wskazała, iż w okresie od 1986 roku działała na rzecz działalności opozycyjnej w taki sposób, że przenosiła informacje konspiracyjne pomiędzy działaczami opozycji antykomunistycznej oraz brała udział w akcji przetransportowania nadajnika Radia [...], w którym w późniejszym czasie była lektorką. W kolejnych latach była zaangażowana w strukturach Ruchu Młodzieży Niezależnej, gdzie uczestniczyła w spotkaniach i protestach. Do wniosku dołączyła decyzję Prezesa IPN dotyczącą spełnienia przez nią warunków z art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.), oświadczenia świadków oraz ksero publikacji, w której zawarty jest przeprowadzony wywiad z wnioskodawczynią.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności zeznań świadków, tj. J.P. oraz W.R. organ ustalił, że E.B. jest córką B.Ż., jednego z liderów podziemnej "Solidarności", miała m.in. przenosić nadajnik podziemnego Radia, który nadawał nielegalne audycje i którego to była lektorką, przekazywała informacje oraz wydawnictwa. Pomagała w organizacji protestów i brała w nich udział pomiędzy działaczami opozycji. Następnie organ przytoczył treść art. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji i stwierdził, ze wniosek E.B. nie zasługuje na uwzględnienie, brak jest bowiem podstaw do uznania, iż w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, tak jak tego wymaga art. 2 ustawy o działaczach opozycji. Zdaniem organu, z zebranego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni - będąc córką aktywnego działacza NSZZ Solidarność - związana była z życiem opozycji, poprzez środowisko domu rodzinnego od roku 1982 r. Wnioskodawczyni urodziła się [...] Października 1974 r., a zatem w chwili rozpoczęcia działalności "konspiracyjnej" miała zaledwie 8 lat, natomiast w roku 1989 r. ukończyła lat 15. Tak więc nie mogła prowadzić działalności zagrożonej odpowiedzialnością karną, gdyż w świetle obowiązujących wówczas przepisów wnioskodawczyni, będąc osobą nieletnią, pozostawała pod opieką rodzicielską i sama nie mogła podjąć decyzji o prowadzonej działalności opozycyjnej, a z akt sprawy wynika jednoznacznie, że to z inspiracji rodziców udzielała im pomocy. Posiłkując się przepisami prawa cywilnego organ wskazał, że ograniczoną zdolność do czynności prawnych uzyskuje się w chwili ukończenia 13 roku życia. Tak więc dziecko w wieku 15 lat nie jest w pełni świadome dokonywanych przez siebie decyzji i nie jest w stanie kierować swoim zachowaniem z dostatecznym rozeznaniem.

Pismem z dnia [...] lipca 2022 r. E.B. wniosła o zmianę powyższej decyzji w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako k.p.a.),

a następnie wniosek ten wycofała, wskutek czego decyzją z dnia 16 sierpnia 2022 r. organ umorzył postępowanie administracyjne.

Wnioskiem z [...] sierpnia 2022 r. skarżąca zwróciła się do organu o wznowienie postępowania administracyjnego, jako przesłankę wznowienia wskazując art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. organ wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] września 2018 r., a następnie dnia [...] stycznia 2023 r. wydał decyzję nr [...], którą na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawach o działaczach opozycji odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] września 2018 r.

Uzasadniając swoje stanowisko Szef Urzędu omówił w pierwszej kolejności istotę postępowania wznowieniowego, a także przesłankę wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., podkreślając, iż zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydawania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Wszystkie te przesłanki, muszą wystąpić łącznie. Aby można było rozważać wystąpienie przyczyny wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., muszą wyjść na jaw nowe okoliczności lub nowe dowody, które, po pierwsze, istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej, po drugie, nie były znane organowi, który tę decyzję wydał i po trzecie - są istotne dla sprawy. Ten ostatni warunek jest spełniony tylko wtedy, gdy zachodzi bezpośredni związek między nowymi okolicznościami lub nowymi dowodami a przedmiotem pierwotnego postępowania prowadzonego w sprawie. Nową okolicznością istotną dla sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. może być tylko taki fakt, który mógł mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, czyli mógł spowodować, że we wznowionym postępowaniu zapadłaby co do swej istoty decyzja odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Zdaniem organu, w niniejszej sprawie zaistniała określona w powyższym przepisie przesłanka wznowienia przedmiotowego postępowania, a mianowicie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe dowody i nowe okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Nowymi dowodami są: oświadczenie Z.B., nagranie jednej z zachowanych audycji oraz skany z książki autorstwa Z.B. "Radio [...] w latach 1982-1989".

Zdaniem Szefa Urzędu, z oceny zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że wnioskodawczyni nie prowadziła działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji, nie przedstawiła bowiem dowodów, które potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadziła, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Również czynności podjęte w postępowaniu wyjaśniającym, nie dostarczyły dowodów potwierdzających okoliczności podnoszone przez stronę. Szef Urzędu dopuścił dowód z przesłuchania świadków, którzy złożyli oświadczenia w sprawie. I tak, Z.B. zeznał do protokołu, że ma nagraną jedną audycję z udziałem wnioskodawczyni, a o kilkukrotnych nagraniach z udziałem strony wie od dwóch innych działaczy Ruchu Młodzieży Niezależnej - braci S., którzy jednak nie byli w stanie określić ilości tych audycji. Nie był też w stanie podać innych form zaangażowania wnioskodawczyni w działalność o charakterze opozycyjnym. Świadek J.P. wskazał, że o działalności wnioskodawczyni w Ruchu Młodzieży Niezależnej wiedział od innych kolegów. Zaangażowanie to miało polegać na kolportażu nielegalnych wydawnictw czy przekazywaniu informacji, przy czym świadek podał, że dopiero na przełomie 1987/1988 roku, kiedy wrócił z wojska, nawiązał kontakty opozycyjne z wnioskodawczynią, które miały polegać na przekazywaniu ustnych informacji, kolportażu. Kontakty te miały trwać do 1989 roku. Świadek nie był w stanie wskazać czasu, kiedy E.B. rozpoczęła działalność, wyjaśnił, że najwcześniej mogło być to w 1986 r., najpóźniej w 1987 r. Następnie świadek W.R. wskazał, że nie posiada bezpośredniej wiedzy o działalności opozycyjnej E.B., osobiście jej nie znał, gdy zaczynała swoją antykomunistyczną działalność, ale miał wiedzę o tej działalności, gdyż był w zarządzie RMN i stąd miał wiele informacji o osobach uczestniczących w działalności ruchu - była to druga połowa lat 80-tych XX w.

W dalszej części uzasadnienia decyzji, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ podkreślił, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji, to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy.

Po dokonaniu wszechstronnej oceny dowodów w całokształcie materiału dowodowego zebranego w postępowaniach zwyczajnym i nadzwyczajnym, w szczególności zeznań świadków, złożonych z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań oraz dokumentów pozyskanych w toku wznowionego postępowania organ uznał, że E.B. nie spełnia ustawowych przesłanek pozytywnych, o których mowa w art. 2 ustawy o działaczach opozycji. Informacje zawarte w opisie działalności wnioskodawczyni oraz oświadczenia i zeznania świadków dowodzą jedynie sporadycznej aktywności strony, uczestnictwa w spotkaniach, przekazywaniu informacji czy udostępnianiu głosu do audycji Radia. Ponadto, wiedza świadków o rzekomej działalności wnioskodawczyni nie pochodziła z bezpośredniej współpracy z nią. Była to wiedza pochodząca od innych osób, oparta na ich domniemaniu z uwagi na patriotyczną postawę jej ojca.

W ocenie organu wątpliwym wydaje się także powierzanie informacji o działalności opozycyjnej dziecku, które z uwagi na wiek i niedojrzałość emocjonalną lub w obliczu zagrożenia ze strony osób trzecich mogłoby (choćby przypadkowo) zdradzić je niepożądanym osobom. Ponadto, przekazywanie ustnych informacji nie jest działalnością pozwalającą na uznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Ponadto, brak w tej aktywności nie tylko elementu ciągłości, systematyczności i długotrwałości (co najmniej 12 m-cy) prowadzenia działalności w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. W tej działalności brakuje przede wszystkim elementu prowadzenia świadomej działalności w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi zmierzających do odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Podsumowując organ stwierdził, że bez wątpienia strona w podziemnej działalności antykomunistycznej spełniała określone czynności. Jednak były one głównie pomocnicze m.in. wobec działalności swego ojca, i w żaden sposób nie można uznać, że stanowiły one przejaw faktycznie uświadomionej działalności niepodległościowej wnioskodawczyni. Zachowanie osoby ubiegającej się o status działacza opozycji antykomunistycznej zarówno podmiotowo, jak i przedmiotowo, musiało zmierzać do odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a zatem, aby osoba taka w okresie swej działalności miała świadomość tego, że swoim postępowaniem wzmacnia działania prowadzące do odzyskania niepodległości i suwerenności Polski

W opinii organu, z oceny zgromadzonych w sprawie dowodów wynika też, że strona nie doznała represji z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji.

W skardze do Sądu na decyzję Szefa Urzędu z dnia [...] stycznia 2023 r. E.B. – reprezentowana przez pełnomocnika – zarzuciła:

a) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. wyrażonej

w art. 7 k.p.a. zasady prawdy poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii wojewódzkiej rady konsultacyjnej, nawet mimo wniosku strony o taką czynność, podczas gdy dotychczasowy materiał dowodowy takiego dowodu wymagał,

b) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. wyrażonej

w art. 7 k.p.a. zasady prawdy poprzez dowolną bo nielogiczną i niezgodną z doświadczeniem życiowym ocenę dowodów zamiast swobodnej oceny dowodów, tj. związanej jednak wskazaniami logicznego rozumowania i zasadami doświadczenia życiowego, podczas gdy wskazania te przemawiają przeciw ustaleniom organu,

c) naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 2 ustawy z 20 marca 2015r . o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez błędne jego zastosowanie, a w szczególności przez wprowadzenie nieprzewidzianego tym przepisem wymogu ciągłości i systematyczności antykomunistycznego działania.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o:

a) uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego

rozpatrzenia,

b) nakazanie w toku ponownego postępowania przeprowadzenia dowodu z opinii Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych,

c) nakazanie przeprowadzenia dowodu z zeznań strony w razie gdyby dotychczas zebrany materiał dowodowy, zwłaszcza gdyby niejednogłośna opinia wojewódzkiej rady konsultacyjnej nie dawała jednoznacznej podstawy do uwzględnienia wniosku strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej,

d) zasądzenie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła m.in., iż organ nie wziął pod uwagę, że wypowiedź dotycząca sporadycznej działalności skarżącej zawarta jest we wspomnieniowym, książkowym kontekście. Nie rozważył, że słowa strony, na które powołuje się w swoich ustaleniach, nie są jej oświadczeniem w sprawie ani zeznaniem. Tak umniejszające aktywność strony jej sformułowania winny były tylko wzbudzić wątpliwości organu i skłonić go do ich rozwiania poprzez takie środki dowodowe jak przesłuchanie strony, czego Szef Urzędu nie uczynił. Tym bardziej powinien więc zasięgnąć opinii wojewódzkiej rady konsultacyjnej, o co pełnomocnik skarżącej wnosił w protokole zapoznania się z aktami. Zwykła ludzka skromność nie pozwoliła wnioskodawczyni na ukazywanie swej roli w pełnym rozmiarze. Ponadto strona podniosła, że w sytuacji, gdy organ uznał, iż dowody przedstawione przez nią są tylko pośrednie i z tego względu niewystarczające, to powinien był przesłuchać wnioskodawczynię, zasięgnąć od niej informacji o osobach, z którymi bezpośrednio współpracowała i w konsekwencji przesłuchać je jako świadków. Bezpośrednich świadków nagrywania z udziałem strony, wykonywania przez nią funkcji łącznika, a w ramach RMN kolportera biuletynów i ulotek jest bowiem więcej. Ponadto strona skarżąca podniosła, że znaczącym błędem organu w ocenie materiału dowodowego jest też oparcie się na niemożności podania dat początku działalności strony przez zeznających świadków. Z takich oczywistych względów jak choćby znaczny upływ czasu od omawianych wydarzeń, oczekiwanie podania daty rozpoczęcia działalności jest nieżyciowe.

W opinii skarżącej rażącym błędem w ustaleniach jest uznanie przez Szefa Urzędu, że jej działalność była jedynie wykonywaniem czynności pomocniczych dla jej ojca i w żaden sposób nie można uznać, że stanowiła przejaw faktycznie uświadomionej działalności niepodległościowej. Są to twierdzenia gołosłowne, oparte na domniemaniach, że dziecko 12-14 letnie nie może mieć ukształtowanych zapatrywań politycznych. Zdaniem skarżącej nie sposób przyjąć, że nie wiedziała czemu służą audycje Radia Solidarność, że nie miała świadomości, iż przenoszenie części nadajnika, przekazywanie informacji jest konspiracyjną działalnością antykomunistyczną, skoro wychowała się w rodzinie, której ojciec był działaczem jeszcze legalnej "Solidarności", został następnie internowany, a po wyjściu na wolność zaangażował się w antykomunistyczną konspirację. Nie sposób przyjąć też, że uczestnicząc w szeroko rozumianej działalności Radia (nagrywanie audycji, ale i przenoszenie części nadajnika) nie miała świadomości zagrożenia nie tylko siebie, ale i także, a może przede wszystkim, swego ojca. Nie sposób bowiem uznać, że uczestniczyła w nagrywaniu audycji podziemnego radia, nie wiedząc, że grozi za to jej ojcu surowa odpowiedzialność karna. Musiała mieć tego świadomość, choćby dla zachowania tajemnicy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Poddana kontroli Sądu decyzja Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2023 r. została wydana w trybie wznowienia postępowania, który, stanowiąc nadzwyczajny tryb postępowania administracyjnego, służy weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej w postępowaniu obarczonym jedną z kwalifikowanych wad procesowych enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1,

art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a. Z uwagi na to, że w ramach wznowionego postępowania może dojść do wzruszenia decyzji, co przełamuje zasadę trwałości rozstrzygnięć ostatecznych wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a., wznowienie postępowania obwarowane jest szczególnymi wymogami. Wniesienie podania nie wszczyna postępowania wznowieniowego, tylko uruchamia fazę wstępną postępowania, której celem jest ustalenie, czy wznowienie postępowania jest w określonym przypadku dopuszczalne. Poprzedza ona ustalenie, czy przyczyny wznowienia powołane przez wnioskodawcę faktycznie wystąpiły, gdyż ta kwestia może zostać merytorycznie rozważona dopiero po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 149 § 1 k.p.a. (art. 149 § 2 k.p.a.). Niestwierdzenie zaistnienia przyczyny wznowienia nakazuje wydać decyzję opisaną w art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., natomiast potwierdzenie, że przyczyna ta wystąpiła upoważnia organ do wydania jednej z decyzji, o których mowa w art. 151 § 1 pkt 2 lub art. 151 § 2 k.p.a. Wznowienie postępowania stanowi zatem instytucję procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją wydano, było dotknięte wadą przewidzianą m.in. w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Postanowienie o wznowieniu postępowania otwiera postępowanie, w którym właściwy organ rozpatruje ponownie sprawę zakończoną decyzją ostateczną badając, czy przyczyna wznowienia nie wpłynęła na treść decyzji. W orzecznictwie wskazuje się, że postępowanie wznowieniowe nie jest tylko postępowaniem weryfikacyjnym, ale obejmuje również rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Decyzja kończąca postępowanie w sprawie wznowionej rozstrzyga ją zarówno co do podstaw wznowienia, jak i co do istoty sprawy administracyjnej (por. wyroki NSA z dnia: 26 stycznia 2023 r., II OSK 163/20, 6 marca 2019 r., II OSK 3981/19, 13 października 2016 r., II OSK 3365/14, www.orazeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA).

W niniejszej sprawie Szef Urzędu postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. wznowił postępowanie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Uchylenie decyzji ostatecznej z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. uwarunkowane jest łącznym wystąpieniem czterech warunków:

1. ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody są istotne dla sprawy;

2. okoliczności faktyczne lub dowody są nowe;

3. okoliczności faktyczne lub dowody istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej;

4. okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzje.

Przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (por wyrok NSA z dnia 7 lutego 2007 r., I OSK 429/06, R.Stankiewicz: w Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. R.Hausera i R.Wierzbowskiego, 4 wyd. Warszawa 2017 s. 1069-1070).

Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia

12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy).

Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 powołanej ustawy, jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia

31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Z treści przywołanych przepisów wynika, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 5 ustawy organ potwierdza status odpowiednio "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych", wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę w art. 2 lub art. 3 ustawy. Przepisy ustawy w sposób ścisły określają zasady potwierdzania tego statusu, nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Tym samym organ administracji jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania, biorąc pod uwagę inne przyczyny niż w przepisach ustawy przewidziane. Tylko te zdarzenia, które zostały wymienione w cytowanych przepisach, mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 19 października 2017 r., II SA/Ke 540/17, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).

Organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nowymi dowodami są: oświadczenie Z.B., nagranie jednej z zachowanych audycji oraz skany z książki autorstwa Z.B. "Radio [...] w latach 1982-1989".

W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca w podziemnej działalności antykomunistycznej spełniała określone czynności. Skarżąca była lektorem kilku audycji radiowych podziemnego Radia [...], brała udział w przenoszeniu nadajnika ww. radia, uczestniczyła w spotkaniach grupy opozycyjnej, przekazywała informacje, a także brała udział w manifestacjach (protestach) np. przeciwko budowie elektrowni atomowej. Jednakże prawidłowa jest ocena Szefa Urzędu, że wskazane okoliczności miały charakter pomocniczy, sporadyczny m.in wobec działalności ojca skarżącej (działacza opozycji antykomunistycznej) i dlatego nie mogą być uznane za prowadzenie świadomej działalności w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi zmierzających do odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W orzecznictwie wskazuje się, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Działalność w ramach struktur zakłada członkostwo w określonej grupie (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2021 r., IV SA/Wa 1702/20, CBOSA). Organ słusznie zwrócił uwagę, że wiedza świadków o działalności opozycyjnej skarżącej nie pochodziła z bezpośredniej współpracy ze stroną, lecz pochodziła od innych osób, oparta na ich domniemaniu o patriotycznej działalności jej ojca. Organ trafnie podniósł, że E.B. w momencie rozpoczęcia swojej działalności była osobą bardzo młodą (12 lat), co przemawia za brakiem możliwości przyjęcia, że skarżąca w sposób świadomy uczestniczyła w działalności antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy. Organ wskazał, że sama skarżąca w biogramie podała, że "Nie miałam świadomości tego, że faktycznie u nas w domu coś dzieje się takiego ważnego" i "Natomiast swój udział to ja raczej trywializuję. Nie wydaje mi się on w żaden sposób jakiś ważny." W świetle zasad doświadczenia życiowego uzasadniony jest wniosek, że na czynności skarżącej, zasługujące niewątpliwie na aprobatę, istotny wpływ miała działalność opozycyjna jej ojca. Zasadna jest również konstatacja organu, że wątpliwym wydaje się powierzanie informacji o działalności opozycyjnej dziecku, które z uwagi na wiek i niedojrzałość emocjonalną lub w obliczu zagrożenia ze strony osób trzecich mogłoby (choćby przypadkowo) zdradzić je niepożądanym osobom. W tym miejscu warto również zwrócić uwagę na preambułę ustawy stanowiącej podstawę rozstrzygnięć o treści: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje". Z samej preambuły wynika zatem, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem "szczególnych zasług" prowadzoną "z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych" (zob. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., II OSK 645/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 października 2019 r., II SA/Bd 562/19, CBOSA).

Wbrew zarzutom zawartym w skardze, z materiału dowodowego nie wynika w sposób jednoznaczny, że skarżąca aktywnie zajmowała się kolportażem podziemnych biuletynów "Feniks" i "Szaniec". Zeznania świadków J.P., W.R. są w tym zakresie bardzo ogólne. Z zeznań świadków nie wynika w jakich okolicznościach dystrybucja się odbywała, jakie ilości materiałów i od kogo strona otrzymała. Świadkowie nie podali również jakichkolwiek szczegółów w powyższej kwestii. Przede wszystkim bliżej nieskonkretyzowane przestrzennie i sytuacyjnie twierdzenia o "kolportażu prasy podziemnej" nie zostały potwierdzone w żaden wiarygodny sposób. Nie jest jednak wiadome, jakiej treści były te wydawnictwa i jaki był udział skarżącej w tym kolportażu. Nie przedstawiono m.in. jakichkolwiek dokumentów mogących potwierdzać co najmniej fakt współpracy skarżącej w tym zakresie z organizacjami prowadzącymi działalność opozycyjną (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 lipca 2019 r., II SA/Rz 215/19, CBOSA). Również oświadczenie i zeznania świadka Z.B. nie zawierają jakichkolwiek informacji w tym zakresie. Wskazać trzeba, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, że skarżąca była zatrzymana czy rewidowana przez organy państwa.

Niewątpliwie, organ zaniechał wystąpienia do wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, jednakże zaniechanie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Jak bowiem jasno wynika z treści art. 5 ust. 6 powołanej ustawy uzyskanie takiej opinii nie jest obowiązkiem organu - organ jedynie może zwrócić się w tym celu do wojewódzkiej rady konsultacyjnej. Nadto, uchwała wojewódzkiej rady konsultacyjnej nie jest dla organu decyzyjnego wiążąca, a jedynie stanowi materiał pomocniczy w postępowaniu dotyczącym statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, który nie przesądza kierunku rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 74/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2021 r., II SA/Gd 370/21, CBOSA).

Na marginesie rozważań warto zauważyć, że trafną argumentację organu o braku objęcia przez skarżącą - z uwagi na wiek - swoją świadomością celu określonego w art. 2 ust. 1 ustawy pośrednio potwierdza również fakt, że przepis ten wymaga wykazania, że działalność w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, prowadzona na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce przez co najmniej 12 miesięcy, była jednocześnie zagrożona odpowiedzialnością karną. W orzecznictwie wskazuje

się, że na gruncie k.k. z 1969 r., jak również obecnie obowiązującego Kodeksu karnego z 1997 r., ustawodawca polski przyjął ukończenie 17 lat jako granicę pozwalającą na traktowanie sprawcy czynu zabronionego jako podmiotu zdolnego do ponoszenia odpowiedzialności karnej. Przepis art. 9 § 1 k.k. z 1969 r. stanowił bowiem, że na zasadach określonych w tym kodeksie odpowiada ten, kto dopuszcza się czynu zabronionego po ukończeniu lat 17. Osoba, która osiągnęła wskazany w art. 9 § 1 k.k. wiek, traktowana była jako osoba dojrzała. Do ukończenia 17 lat sprawca czynu zabronionego uznawany była za osobę nieletnią. Brak osiągnięcia dojrzałości wpływa na możliwość postawienia zarzutu sprawcy czynu zabronionego. W orzecznictwie wskazuje się wręcz, że ustawa umożliwia potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej w stosunku do osób, które w latach 80. były już pełnoletnie (por. szerzej wyroki WSA w Kielcach: z 5 kwietnia 2017 r., II SA/Ke 1035/16, z 21 listopada 2019 r., II SA/Ke 763/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 listopada 2022 r., II SA/Gd 334/22, CBOSA).

Zdaniem Sądu podniesione w skardze zarzuty prawa materialnego i procesowego są niezasadne. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do potwierdzenia skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej

w rozumieniu art. 2 ustawy, bądź do przyznania jej statusu osoby represjonowanej

(art. 3 ustawy). Wskazane przez stronę nowe okoliczności i dowody nie posiadają charakteru istotnego w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. nie dowodzą tego, że skarżąca prowadziła działalność w opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy bądź doznała represji ujętych w art. 3 ustawy. Organ zasadnie zatem na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] września 2018 r.

W konsekwencji skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.