Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 685/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 lutego 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/27/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego A. W. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 16 lutego 2023 r., znak: SKO.ŚR/4111/27/2023, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), po rozpatrzeniu odwołania A. W. od decyzji Burmistrza Gminy i Miasta Proszowice z dnia 15 grudnia 2022 r., znak: [...], odmawiającej przyznania A. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. W. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 10 i 11, art. 17 ust. 1-4, art. 20 ust. 2-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) w związku z rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) oraz art. 104, art. 107 i 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), Burmistrz Gminy i Miasta Proszowice odmówił przyznania A. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. W., wskazując – w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r. – że z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 18 października 2021 r. wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki wnioskodawcy.

Działając na skutek odwołania A. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 16 lutego 2023 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy nie podzielił przyczyny odmowy przyznania świadczenia i stwierdził, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). Następnie organ odwoławczy wskazał na wywiad środowiskowy z dnia 20 października 2022 r., z którego wynika, że matka wnioskodawcy wymaga stałej opieki ze względu na podeszły wiek oraz różne schorzenia, a wnioskodawca sprawuje nad nią osobistą i stałą opiekę. Jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wymóg rezygnacji (niepodejmowana) zatrudnienia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest ściśle związany nie tylko z koniecznością sprawowania rzeczywistej, osobistej, stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, ale także z zakresem czasowym tej opieki, wynikającej ze stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz braku możliwości wykorzystania wsparcia innych osób, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia (pracy zarobkowej). Tymczasem z akt sprawy wynika, że wnioskodawca ma rodzeństwo. R. Z. podała, że ze względu na pracę w gastronomii po 11 godzin dziennie, również w soboty, niedzielę i święta, a także schorzenia kręgosłupa i barku może jedynie okazjonalnie wspomagać brata, natomiast M. G. podała, że ma problemy zdrowotne (endoproteza kolana, problemy z ciśnieniem), mieszka poza miejscem zamieszkania matki (dojazd zajmuje półtorej godziny) i pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy bez możliwości dostosowania godzin pracy. Organ pierwszej instancji stwierdził co prawda na podstawie powyższego, że inni członkowie rodziny nie są w stanie zaangażować się w opiekę, jednak w ocenie organu odwoławczego istotne jest to, że rodzeństwo wnioskodawcy nie jest w podeszłym wieku, posiada dochody i nie orzeczono wobec niego o stopniu niepełnosprawności. Jedna z sióstr mieszka w bliskim sąsiedztwie i w pewnym zakresie uczestniczy w sprawowaniu opieki. Druga z sióstr mieszka w oddaleniu o ok. 35 km. Podnoszone przez nie okoliczności nie wyłączają obowiązku alimentacyjnego względem rodzica. W takiej sytuacji przyznanie świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który z mocy prawa w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach. Realizacja obowiązku alimentacyjnego nie musi wyłącznie polegać na osobistej opiece, lecz może polegać na uczestniczeniu w finansowaniu usług osoby, która tą opiekę będzie w ich imieniu realizowała. Nie ma przeszkód, aby tą osobą był wnioskodawca. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy skonstatował, że nie istnieje związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia a koniecznością sprawowania rzeczywistej, osobistej, stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

Pismem z dnia 31 marca 2023 r. A. W. złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji: I. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 § 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wystarczających kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, tj. brak przeprowadzenia przez organ odwoławczy jakiegokolwiek dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie i odstąpienie od zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi pierwszej instancji w celu zebrania jakichkolwiek dowodów dla wyjaśnienia dochodów i stanu majątkowego pozostałych dwóch dzieci (córek), a co pozwoliłoby stwierdzić, że ich możliwości finansowe nie pozwalają na realizację obowiązku alimentacyjnego w stopniu, który umożliwiłby zapewnienie wnioskodawcy podstawowego utrzymania w zamian za opiekę nad matką, a tym bardziej finansowanie usług opiekunki; 2) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 2 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wystarczających kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy przez nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, podczas gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania a w ocenie organu odwoławczego konieczna do wyjaśnienia kwestia wysokości dochodów i stanu majątkowego pozostałych dwóch dzieci (córek) ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie; 3) art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. polegające na niepoinformowaniu wnioskodawcy przez obydwa organy o konieczności dostarczenia dokumentów o dochodach i sytuacji majątkowej sióstr wnioskodawcy oraz niepodjęciu przez obydwa organy czynności zmierzających do wyjaśnienia tej kwestii i podniesienie jej po raz pierwszy dopiero w decyzji organu odwoławczego, co stanowi przerzucenie na wnioskodawcę skutków zaniedbań obydwu organów i wpływa bezpośrednio na wzruszenie zaufania do działania organów władzy publicznej; II. Naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną interpretację polegającą na wyinterpretowaniu z przepisu niezawartej w nim przesłanki istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji i oparcie decyzji odmownej na takiej nieprzewidzianej prawem przesłance; 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 129 § 2 k.r.o. przez brak zastosowania lub błędne zastosowanie polegające na pominięciu ustawowego ograniczenia obowiązku alimentacyjnego do możliwości finansowych i majątkowych osób zobowiązanych, co doprowadziło do przyjęcia, że inne dzieci powinny realizować obowiązek alimentacyjny wobec matki niezależnie od tego, czy i na ile pozwalają na to ich możliwości finansowe; 3) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez uznanie, że warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób, co doprowadziło do uznania, że w sytuacji, gdy siostry są w stanie w jakikolwiek sposób i choćby w małym zakresie wesprzeć skarżącego w opiece nad matką, to nie wykazał on konieczności sprawowania rzeczywistej, osobistej, stałej i długotrwałej opieki – co pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł w szczególności, że może w sprawowaniu opieki nad matką w bardzo ograniczonym zakresie korzystać ze wsparcia innych osób zobowiązanych do alimentacji, ale wsparcie to ze względu na jego zakres i częstotliwość nie pozwala mu na ponowne podjęcie zatrudnienia. Skarżący nie uzyskuje w tym momencie żadnych dochodów, ponieważ w sposób stały i długotrwały zajmuje się matką, która wymaga codziennej, całodobowej opieki. Z kolei siostry skarżącego uzyskują dochody na poziomie najniższego krajowego wynagrodzenia, co pozwala im na zaspokojenie podstawowych potrzeb, w tym leków, lecz nie na sfinansowanie w minimalnym stopniu potrzeb skarżącego. Skarżący sam choruje na cukrzycę, dnę moczanową, problemy wątrobowe i nadciśnienie, co wiąże się z kosztami leków i wizyt lekarskich. Nawet jeśli okazjonalnie któraś z sióstr wyręczy go w opiece nad matką, to pozwala mu to co najwyżej na wyjście do lekarza lub w innych ważnych sprawach, a nie na podjęcie zatrudnienia. Dochody sióstr tym bardziej nie pozwalają na sfinansowanie usług opiekunki (nie mniej niż 30 zł/godzinę) - nawet gdyby skarżący chciał pracować tylko na pół etatu, to doliczając dojazdy do pracy (min. 5-6 godzin nieobecności w domu codziennie), miesięcznie na opiekunkę trzeba byłoby wydać ok. 3500 zł. Skarżący w toku postępowania sądowego przedłożył też dokumenty dotyczące stanu zdrowia i dochodów jego sióstr, w tym zeznania podatkowe.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty skargi okazały się zasadne; poza tym ocena części z nich byłaby obecnie przedwczesna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako przeszkodę do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Podkreślić zarazem należy, że Sąd podziela również zaprezentowaną przez organ odwoławczy wykładnię odnośnych przepisów, wedle której orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie o stwierdzające niezdolność do samodzielnej egzystencji) samo przez się nie wyklucza ani nie znosi powinności badania – w kontekście przesłanki związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki – jaki jest zakres czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez wnioskodawcę i czy w okolicznościach danej sprawy rzeczywiście wyklucza on podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego także co do tego, że przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego jest uwarunkowane wykazaniem, iż udział w opiece nad M. W. jej pozostałych dzieci (córek R. Z. i M. G. - sióstr skarżącego) – ani w postaci osobistych starań, ani w postaci partycypacji finansowej – nie jest możliwy z przyczyn w pełni obiektywnych (do takich przyczyn nie należą np. zamieszkiwanie w innej miejscowości, nieutrzymywanie kontaktów, brak chęci pomocy, posiadanie własnej rodziny; z kolei np. stan zdrowia może być uznany za taką przyczynę, o ile jest wykazany stosownym dokumentem). Zgodnie bowiem z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA; por też wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., III SA/Kr 375/23; wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r., III SA/Kr 669/22; wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 grudnia 2022 r., III SA/Kr 918/22, CBOSA). Należy przy tym zaznaczyć, że zasadniczo to skarżący jako wnioskodawca powinien wyczerpująco przedstawić i ewentualnie wykazać okoliczności wskazujące na obiektywny brak możliwości udziału córek M. W. (sióstr skarżącego) w opiece nad matką.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja podlegała jednak uchyleniu z uwagi na naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.). Trzeba bowiem zauważyć, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji przyjął za wykazane to, że skarżący "sprawuje nad swoją matką osobistą i stałą opiekę, zapewniając jej właściwe, codzienne funkcjonowanie", oraz to, że "inni członkowie rodziny nie są w stanie zaangażować się w opiekę nad M. W.". Jedyną przeszkodą przyznania świadczenia, jaką wskazał organ pierwszej instancji, jest powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Prezentując takie stanowisko, organ pierwszej instancji – siłą rzeczy – nie wskazywał skarżącemu w trybie art. 79a § 1 k.p.a. przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane. Skarżący mógł zatem pozostawać w przekonaniu, że okoliczność sprawowania stałej opieki nad matką oraz okoliczność związku przyczynowego między tą opieką a brakiem zatrudnienia (w tym kontekście również niemożność współudziału w opiece nad matką R. Z. i M. G.) – są bezsporne czy też dostatecznie wykazane i nie wymagają dalszych wyjaśnień ani dowodów. Tymczasem organ odwoławczy dokonał zasadniczo odmiennej oceny w tej mierze. Organ odwoławczy miał do tego prawo, ale – zdaniem Sądu – w zastanych uwarunkowaniach procesowych powinien był uprzednio umożliwić stronie wypowiedzenie się tudzież przedstawienie dodatkowej argumentacji, twierdzeń i dowodów co do istotnych okoliczności, które – inaczej niż w decyzji organu pierwszej instancji – zostały uznane za niewykazane (dotyczy to w szczególności kwestii możliwości współudziału w opiece nad matką R. Z. i M. G. z uwzględnieniem ich sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i finansowej). Skoro do tego nie doszło, trzeba stwierdzić naruszenie art. 10 k.p.a.; w konsekwencji poczynionych przez organ odwoławczy ustaleń faktycznych nie można też uznać za kompletne i wyczerpujące, co implikuje naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Powyższe uchybienia natury procesowej same przez się nie stanowiłyby o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyby można było wykluczyć ich istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, w niniejszym przypadku, przez argumentację sformułowaną na etapie postępowania sądowego oraz przez przedłożone w załączeniu do skargi i późniejszego pisma dokumenty, skarżący uprawdopodobnił, że istotny wpływ odnośnych uchybień na wynik sprawy jest możliwy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Zarzuty skargi Sąd uznał za zasadne tylko w zakresie, w jakim korelują one z niniejszym uzasadnieniem. Zarzuty naprowadzające na odmienną niż tu przedstawiona wykładnię prawa materialnego Sąd uznał za niezasadne, natomiast ocena zarzutów zrelatywizowanych do zastosowania prawa materialnego w niniejszej sprawie – wobec wątpliwości co do stanu faktycznego – byłaby przedwczesna.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ obowiązany będzie umożliwić stronie wypowiedzenie się oraz przedstawienie dodatkowej argumentacji, twierdzeń i dowodów co do okoliczności warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w tym związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a opieką sprawowaną nad matką z uwzględnieniem zakresu podejmowanych czynności i możliwości udziału w tej opiece innych osób – a następnie rozpatrzyć kompletny materiał dowodowy w kontekście oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku.

Mając na uwadze powyższe, Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. – orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.