Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 155/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2019-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24, art. 28, art. 30, art. 83b ust. 1;
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 61 par. 1, art. 61a par. 1;
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. sprawy ze skargi S.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego T.R. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją Nr (...) z (...) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika.

W uzasadnieniu wskazał, że S.W. wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Organ ustalił, że na koncie płatnika składek figurują między innymi zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika.

Zgodnie z art 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U 2017 poz. 1778 ze zm.) dalej u.s.u.s do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, na podstawie ktorego Zakład umarza należności z tytułu składek. Oznacza to, że w stosunku do tych należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia i Zakład nie może badać przesłanek umorzenia przewidzianych w tym artykule.

Stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek, gdy nie są one całkowicie nieściągalne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić składek na własne ubezpieczenia płatnika. Przepis ten nie ma zastosowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika. Zakład nie może zatem podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika.

Z powyższych względów rozpatrując ponownie sprawę objętą decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia (...) organ utrzymał w mocy decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika.

Na powyższe postanowienie S.W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wnosząc, po sprecyzowaniu na rozprawie, o uchylenie zasakrżonej decyzji i decyzji poprzedzającej zarzucił, że organ nie uwzględnił jego sytuacji życiowej i majątkowej. Wyjaśnił, że nie kwestionuje koniecznosci opłacania składek za zatrudnionych pracowników, ale nie pozwala na to jego sytuacja materialna. Skutkiem spłaty zaległości byłby brak pieniędzy na dalsze prowadzenie działalności. Także sprzedaż nieruchomości skutkowałaby powstaniem uszczerbku, który uniemożliwiłby dalsze prowadzenie działalności. Podkreślił, że mimo poważnych problemów zdrowotnych nie ma możliwości podjęcia leczenia. Komornik wyegzekwował z konta pieniądze niezbędne do prowadzenia firmy, dokonywania opłat za leczenie, jedzenie, prąd, wodę, opał, podatki do Urzędu Skarbowego, Urzędu Miasta, zabezpieczenia kosztów własnego utrzymania i córki. Wyjaśnił, że składki za styczeń i luty 2019 r. odprowadził kosztem zdrowia i nadmiernej pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o oddalenie skargi podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. 2018.2017) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U.2018.1302), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Z treści rozstrzygnięcia z (...), utrzymanego w mocy zaskarżoną decyzją wynika, że organ na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 30, art. 28 ust. 3a oraz art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku S. W. o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za okres od września 2018 do listopada 2018 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmówił wszczęcia postępowania o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za ten sam okres za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika.

Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast w myśl art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W literaturze i orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym oczywistych, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku.

Przepisy u.s.u.s., określają zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu i sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z przepisem art. 28 u.s.u.s. "należności z tytułu składek" mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust 2), która ma miejsce w sytuacjach wymienionych w ust. 3 pkt 1-6, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "należności z tytułu składek" zostało określone w przepisie art. 24 u.s.u.s. Wynika z niego, że należności z tytułu składek to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy więc nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Przepis art. 30 u.s.u.s. stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów z tytułu składek (tak wyrok NSA z 28 września 2017 r. sygn. akt II GSK 1492/17 dostępny na orzeczenia.nsa.gov.pl.). Wyjątek od dopuszczalności umorzenia należności przewidziany w art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony i obejmuje wyłącznie umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek.

Z kolei przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., możliwość umorzenia należności, mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w przepisach § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, dotyczy wyłącznie ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli ubezpieczonych zobowiązanych do opłacania składek za siebie.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżący wnioskiem z (...) domagał się (co potwierdza treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) umorzenia wszystkich należnych nieopłaconych składek. Intencją wniosku było zatem o umorzenie wszystkich należności, bez względu na podstawę prawną zastosowania ulgi.

Z informacji o stanie należności z tytułu składek za okres od stycznia 1999 r. (k. 57 akt) wynika, że na dzień złożenia wniosku na koncie S. W. jako płatnika składek figurują za okres od września do listopada 2018 r. zaległe składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne własne oraz za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w tym w części finansowanej przez ubezpieczonych. Nie figurują odsetki za zwłokę, co do których wprost wskazano stan 0, ani też inne należności (koszty egzekucyjne, koszty upomnienia, dodatkowa opłata). Jednoznaczna treść art. 30 u.s.u.s. wyłączająca możliwość stosowania art. 28 tej ustawy do składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek oznacza, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Płatnikowi składek nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. (por. wyrok NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13 dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skoro ustawodawca nie przewidział możliwości umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne finansowanych przez ubezpieczonych, a na koncie skarżącego widnieją zaległości wyłącznie z tytułu składek, nie istniały podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Organ zobligowany był więc do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy bowiem interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11).

Analiza konta płatnika składek – S.W. wykazała, że obciążone jest ono także zadłużeniem z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika składek. Skarżący wnioskiem o umorzenie objął oprócz własnych należności także należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika składek. Postępowanie w zakresie ulg jest postępowaniem wnioskowym. Złożenie wniosku o umorzenie skutkuje wszczęciem postępowania chyba, że zostanie wydana decyzja domawiająca wszczęcia (art. 61a § 1 k.p.a.). Jak wskazano wyżej organ może wydać postanowienie (w rozpatrywanym przypadku decyzję stosownie do art. 83b ust 1 u.s.u.s.) o odmowie wszczęcia postępowania w przypadku, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Użyty zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Taka sytuacja nie ma miejsca w zakresie wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika składek. Ustawodawca przewidział podstawę do rozpoznania wniosku, jest nią przepis art. 28 ust. 1 - 3 u.s.u.s. To, że do wniosku nie ma zastosowania przepis art. 28 ust 3a u.s.u.s., który odnosi się jedynie do należności składkowych ubezpieczonych, inaczej mówiąc należności z tytułu składek ciążących na stronie, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, jej własnych obciążeń z tego tytułu, nie oznacza, że zachodzi przeszkoda do rozpoznania wniosku i merytorycznego rozpatrzenia treści żądania skarżącego. Nie została zatem spełniona przesłanka określona w art. 61 a k.p.a., co oznacza, że co do zasady brak było podstaw do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika. Skoro przepis art. 28 ust 1-3 u.s.u.s. daje podstawę do rozpatrywania wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, wniosek zobowiązanego w tym przedmiocie winien być rozpatrzony merytorycznie na podstawie mających zastosowanie przepisów, z wyłączeniem przepisu art. 28 ust 3a u.s.u.s.

W ocenie Sądu wskazana wadliwość nie uzasadnia wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego w części odmawiającej wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika składek. Przywołany przez organ przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie może mieć, jak wskazano wyżej zastosowania dla rozpoznania żądania, stanowi zatem przeszkodę uniemożliwiającą rozpatrzenie żądania w sposób merytoryczny. Istotnym jest, że złożony wniosek o umorzenie należności także w zakresie obejmującym składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika został rozpatrzony przez ZUS decyzją z (...) (k. 96 akt). Rozstrzygnięciem objęto zarówno własne należności skarżącego jako osoby prowadzącej działalność jak i należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Skoro wniosek skarżącego został rozpatrzony w całości, wskazana wyżej wadliwość decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s. nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy – ocenianej jako rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji

Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach pomocy prawnej Sąd przyznał na podstawie art. 250 § 1 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 2019.68 tj.).