Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 255/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2022 poz 1191
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Alina Dominiak, Protokolant: Starszy asystent sędziego Konrad Milczanowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr SO-IX.621.1.24.2024.DM w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Słupska, działając na podstawie m.in. art. 35 w zw. z art. 31 ust. 1 i art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu K. M. z pobytu stałego przy ul. [...] w S.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny sprawy wskazał, że w dniu 19 grudnia 2023 r., z wniosku T. M., wszczęto postępowanie w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego w S. przy ul. [...] jego syna - K. M. Wnioskodawca we wniosku wskazał, że wymieniony opuścił omawiany lokal około 3 lat temu. Uczynił to na prośbę T. M., po tym jak policja przeszukała omawiany lokal na okoliczność posiadania przez K. M. narkotyków. Wymieniony wyprowadzając się zabrał swoje rzeczy osobiste i oddał klucze. Zamieszkał u swoich dziadków, a następnie został osadzony w zakładzie karnym. Po odbyciu kary więzienia nie usiłował powrócić do miejsca stałego zameldowania. Najprawdopodobniej nadal mieszka w mieszkaniu dziadków przy Alei [...] w S. Wnioskodawca dodatkowo poinformował, że na adres jego mieszkania przychodzi do syna korespondencja z firm windykacyjnych.

Wnioskodawca do wniosku załączył zaświadczenie wystawione w dniu 19 grudnia 2023 r. przez P. Sp. z o. o. w S. potwierdzające, że jest najemcą mieszkania nr [...] przy ul. [...] w S.

Celem poinformowania K. M. o toczącym się postępowaniu skierowano korespondencję w miejsce stałego zameldowania, skąd wróciła niepodjęta oraz na wskazany adres w S. przy Alei [...], gdzie została odebrana. Jednakże, pomimo podjętego wezwania, K. M. nie stawił się w Urzędzie i nie zajął stanowiska w prowadzonym postępowaniu o jego wymeldowanie.

Organ wskazał, że pracownicy Urzędu przeprowadzili kontrolę meldunkową w lokalu nr [...] przy Alei [...]. Na miejscu zastano T. Z. - dziadka K. M., który wyjaśnił, że wnuk aktualnie u nich mieszka i pomaga w opiece nad babcią. Ponadto T. Z. oświadczył, że przekazał wnukowi korespondencję kierowaną do niego z Urzędu. K. M. nie było w domu, więc pozostawiono mu kartkę z prośbą o kontakt.

W dniu 15 stycznia 2024 r. K. M. stawił się w Urzędzie i złożył wyjaśnienia do protokołu. Poinformował, że około trzy lata temu ojciec zadzwonił do niego i kazał mu opuścić mieszkanie nr [...] przy ul. [...] w S. K. M. ze strachu przed ojcem uczynił to i przez kilka dni mieszkał u swojego kolegi, a następnie wprowadził się do dziadków mieszkających przy Alei [...] w S. Opuszczając miejsce stałego zameldowania zabrał ze sobą wszystkie swoje rzeczy osobiste, a klucze do mieszkania oddał siostrze. Według jego wiedzy, ojciec po powrocie do kraju wymienił zamki w drzwiach w lokalu nr [...] przy ul. [...] w S. Ponadto K. M. poinformował, że z obawy przed ojcem nie podjął prób powrotu do miejsca stałego zameldowania, jednak nie wymelduje się dobrowolnie.

Następnie, celem zebrania dowodów w sprawie przesłuchano świadków - lokatorów budynku nr [...] przy ul. [...] w S.: E. D., B. W. oraz K. P. Wezwana w charakterze świadka E. D. zeznała, że mieszka pod podanym adresem od ponad 20 lat i zna K. M. oraz jego rodzinę z widzenia. Wymienieni raczej na stałe nigdy nie mieszkali w omawianym mieszkaniu. Czasem nocowali, głównie w weekendy i urządzali imprezy, na których dochodziło do awantur. Na przełomie lat 2021 i 2022 w lokalu mieszkał obcokrajowiec z partnerką. Następnie lokal stał pusty. Okazjonalnie bywała w nim siostra K. M. oraz jego ojciec. K. M. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania od kilku lat. Wymieniony odbywał karę pozbawienia wolności i po jej zakończeniu nie powrócił pod podany adres z zamiarem zamieszkania, był jedynie widywany przez świadka w obrębie nieruchomości. B. W. zeznała, że mieszka w omawianej nieruchomości kilkadziesiąt lat i zna z widzenia K. M. Wymieniony zamieszkał w omawianym lokalu wraz z rodziną około 10 lat temu, lecz od kilku lat nie przebywa w miejscu stałego zameldowania. Przez jakiś czas w lokalu mieszkał obcokrajowiec a obecnie lokal jest niezamieszkały, bo ojciec K. M. przebywa za granicą i przyjeżdża do S. kilka razy w roku. Kolejny świadek - K. P., zeznała, że mieszka w budynku nr [...] przy ul. [...] w S. od 24 lat i zna z widzenia T. M. lecz nie zna jego syna. Nie posiada wiedzy, czy lokal nr [...] pod podanym adresem jest obecnie zamieszkały. Oświadczyła, że od lata 2023 r. nie widać żeby ktoś do niego wchodził, czy z niego wychodził.

Organ przeprowadził w dniu 12 lutego 2024 r. oględziny mieszkania nr [...] przy ul. [...] w S. Lokal do wspomnianej czynności udostępniła I. R. - siostra wnioskodawcy pełniąca funkcję pełnomocnika wnioskodawcy. Wymieniona okazała mieszkanie składające się z dwóch pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju. Lokal sprawiał wrażenie niezamieszkałego. W szafach nie było ubrań, a w lodówce artykułów spożywczych. I. R. wyjaśniła, że K. M. nie mieszka pod tym adresem od kilku lat i nie posiada kluczy do mieszkania. Przebywa w mieszkaniu dziadków przy Alei [...] w S. Ponadto poinformowała, że lokal jest obecnie niezamieszkały, bo T. M. przebywa za granicą i przyjeżdża do kraju kilka razy w roku a ona dogląda mieszkania pod jego nieobecność.

Oceniając zebrany materiał dowodowy organ pierwszej instancji uznał, że zostały spełnione przesłanki do wymeldowania K. M. z miejsca pobytu stałego określone w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, bowiem nie mieszka on w przedmiotowym lokalu, a opuszczenie tego lokalu miało charakter dobrowolny i trwały.

Decyzją z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr SO-IX.621.1.24.2024.DM Wojewoda Pomorski - w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej jako "k.p.a." - utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wojewoda Pomorski w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że posiadanie pobytu stałego związane jest z przebywaniem pod danym adresem z zamiarem pobytu stałego. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Oznacza to, że dany lokal jest miejscem, w którym koncentruje się ogół spraw życiowych zainteresowanej osoby, a więc posiada ona w nim tzw. centrum życiowe. Zamiar przebywania osoby w takim lokalu musi być połączony z faktycznym przebywaniem w tym lokalu z zamiarem pobytu stałego i koncentrowaniu w tym miejscu swoich interesów życiowych.

Z akt analizowanej sprawy, w tym zeznań samego skarżącego, w ocenie organu odwoławczego, wynika, że wymieniony nie mieszka w spornym lokalu od około trzech lat. Zgodnie z żądaniem ojca, wyprowadził się z lokalu, zabierając wszystkie swoje rzeczy osobiste, a klucze oddał siostrze. Od tego czasu nie podejmował prób powrotu do spornego lokalu ponieważ, jak podaje, boi się ojca. Nie partycypuje w kosztach utrzymania lokalu. Po opuszczeniu spornego lokalu swoje centrum życiowe skoncentrował w mieszkaniu dziadków, gdzie do tej pory faktycznie zamieszkuje. Co więcej, skarżący nie deklaruje zamiaru powrotu do spornego lokalu, a odmowę wymeldowania uzasadnia faktem, iż w jego odczuciu został przez ojca niesprawiedliwie potraktowany.

Organ odwoławczy uznał, że w istniejącym stanie faktycznym opuszczenie spornego lokalu przez K. M. nosi znamiona dobrowolności i trwałości i podzielił stanowisko organu pierwszej instancji o konieczności jego wymeldowania ze spornego lokalu zgodne z ustalonym stanem faktycznym.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o ponowne przeprowadzenie postępowania oraz przesłuchanie jego dziadka - T. Z., w charakterze świadka, organ odwoławczy wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym wyjaśnienia skarżącego, jest spójny i kompletny i z uwagi na brak wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy należy odstąpić od przeprowadzenia wnioskowanego dowodu.

K. M., nie zgadzając się z opisaną powyżej decyzją Wojewody Pomorskiego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę, w której domagał się uchylenia decyzji obu instancji i przesłuchania w charakterze świadka T. Z. w celu potwierdzenia, że nie opuścił dobrowolnie lokalu nr [...] przy ul. [...] w S., tylko pod wpływem przymusu.

Zdaniem skarżącego, organ naruszył art. 35 w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy ewidencji ludności przyjmując, że opuścił on dobrowolnie lokal nr [...] przy ul. [...] w S. Skarżący wskazał, że ojciec stosował wobec niego presję i terror psychiczny. Ze względu na złe wyniki w nauce i brak dobrych ocen, ojciec kazał mu się wyprowadzić. Ojciec często nadużywał alkoholu, skarżący bał się, że zrobi mu krzywdę. Zdaniem skarżącego, przedmiotowy lokal opuścił pod przymusem i jak tylko będzie mógł, wróci do tego lokalu.

Skarżący dodał, że Prezydent Miasta Słupska naruszył przepisy, ponieważ nie przesłuchał świadka - jego dziadka, u którego aktualnie musi mieszkać, a który potwierdziłby, że został wyrzucony z mieszkania przez ojca, a nie dobrowolnie je opuścił.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego na rozprawie podtrzymał skargę i argumentację w niej wyrażoną stwierdzając, że jest ona zasadna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W przedmiotowej sprawie kontroli Sądu poddano decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 2 kwietnia 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska z dnia 22 lutego 2024 r. o wymeldowaniu K. M. z miejsca pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w S., którego najemcą jest T. M.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 ze zm.), zwanej dalej jako: "u.e.l.", stanowiący, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 tej ustawy, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu) decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

W świetle wskazanej regulacji decyzja w sprawie wymeldowania ma charakter związany i zapada, gdy spełnione zostaną przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się.

Pobytem stałym w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 1 u.e.l. jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że o pobycie stałym przesądzają takie elementy jak: fizyczne przebywanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe).

Podkreślić należy, że prawodawca wskazując w art. 25 u.e.l., że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (ust. 1), przewidział także inny niż stały rodzaj zamieszkania, skutkujący obowiązkiem zameldowania, wskazując w ust. 2 tego przepisu, że pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Nadto w art. 25 ust. 4 u.e.l., wskazano, że ilekroć w ustawie jest mowa o pobycie czasowym obywatela polskiego należy przez to rozumieć przebywanie poza miejscem pobytu stałego przez okres ponad 3 miesięcy.

Ustawodawca dopuścił zatem możliwość zameldowania w dwóch miejscach - pobytu stałego oraz pobytu czasowego, a czasowe zamieszkanie pod innym adresem nie skutkuje obowiązkiem wymeldowania się z pobytu stałego. Osoba posiadająca stałe miejsce zamieszkania, może czasowo zamieszkiwać pod innym adresem.

Ze zmianą miejsca stałego pobytu, o której mowa w art. 35 u.e.l. mamy do czynienia w sytuacji, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym - nowym miejscu - ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby trwałego skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu.

Z utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. następuje, gdy opuszczenie to jest dobrowolne i ma charakter trwały, dany lokal przestaje być centrum życiowym danej osoby.

W sprawach o wymeldowanie wyjaśnieniu podlega kwestia zamieszkiwania danej osoby w lokalu, tj. ustalenia czy dana osoba przebywa pod wskazanym adresem (koncentruje tam swoje interesy życiowe) czy też opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, przy czym w takim wypadku, należy poddać ocenie charakter opuszczenia tego miejsca pobytu (lokalu) w celu stwierdzenia, czy było ono jednocześnie i dobrowolne i trwałe. Dla wymeldowania konieczne jest ustalenie łącznego wystąpienia tych okoliczności.

Przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (por. wyroki NSA: z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt II OSK 2961/20, z dnia 1 lipca

2021 r. sygn. akt II OSK 2915/18, z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 2065/14, z dnia 28 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 863/17), połączone z brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Przyjmuje się, że opuszczenie miejsca pobytu ma charakter trwały również wtedy, gdy dana osoba obiektywnie nie może już zrealizować swojej woli przebywania w lokalu.

Opuszczenie lokalu można z kolei uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce.

O dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem osoby trzeciej. Przy czym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że co do zasady, nie traci dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony poprzez uniknięcie sytuacji konfliktowych, związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2008 r. sygn. II OSK 140/07, wyrok WSA w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2022 r. sygn. III SA/Kr 28/22).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie było wyjaśnienie w pierwszej kolejności, czy osoba wymeldowywana w ogóle przebywa w danym miejscu, a jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności sprawy wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały i było dobrowolne.

W toku postępowania administracyjnego na organach obu instancji spoczywa wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek jednoznacznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W tym celu, uwzględniając treść przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie o określonym przedmiocie, organ administracji - jako dysponent postępowania dowodowego - określa jakie okoliczności faktyczne pozostają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i postanawia o przeprowadzeniu w sprawie określonych dowodów. Materiał dowodowy w sprawie powinien być zebrany i rozpatrzony przez organ w sposób wyczerpujący. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ dokonuje przy tym oceny czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego.

W ocenie Sądu, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy został przez organy zebrany w sposób prawidłowy, wystarczający dla rozpoznania sprawy, a przyjęte przez organy ustalenia faktyczne, istotne z punktu widzenia wydania decyzji orzekającej o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu, wynikały z prawidłowo przeprowadzonej oceny zgromadzonych w toku postępowania dowodów.

Jak ustalono w sprawie, skarżący przynajmniej od 3 lat nie mieszka w lokalu, który wcześniej zajmował z ojcem - T. M. Obecnie skarżący mieszka u swoich dziadków. Na czas orzekania w sprawie przez organy, niewątpliwie skarżący już od dłuższego czasu nie przebywał w lokalu w przy ul. [...] w S. W sprawie zebrano dowody, które potwierdziły ten stan rzeczy: oględziny lokalu, zeznania świadków, czy wyjaśnienia stron. Wskazać także należy, że fakt ten nie był kwestionowany przez skarżącego.

Skarżący akcentuje, że opuszczenie lokalu przy ul. [...] w S. nie było dobrowolne, ponieważ z uwagi na przymus ze strony ojca, który - według opinii skarżącego - stosował wobec niego presję i terror psychiczny, zdecydował się opuścić wspólnie z nim zamieszkiwany lokal, i jak deklaruje, jak tylko będzie mógł, to od razu wróci do tego lokalu.

Jak odnotowano na wstępie, opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej.

Jednak w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana, to jest także wtedy gdy deklaruje zamiar powrotu do lokalu, jednak z przyczyn obiektywnych zrealizowanie tego zamiaru nie jest już możliwe.

Jednocześnie zwraca się uwagę, że na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania albo upływ terminów do ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (zob. w tej materii wyroki NSA: z dnia 9 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 299/11, z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt II OSK 1163/12, z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 2065/14, z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1177/17, z dnia 8 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 2025/17, z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3427/18, z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3268/18, z dnia 25 maja 2020 r. sygn. II OSK 417/19, z dnia 12 lutego 2020 r. o sygn. II OSK 3702/18, NSA w wyroku z 16 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1609/18).

Wskazuje się, jak zauważył, że na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (tak NSA w wyroku z 17 lipca 2020 r. sygn. akt II OSK 392/20, wyrok WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 10 września 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 1653/20). Podkreśla się, że wprawdzie opuszczenie miejsca pobytu stałego musi cechować się dobrowolnością i trwałością, jednak przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu. O opuszczeniu lokalu można mówić także wówczas, gdy osoba, która opuściła lokal wskutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (tj. wbrew własnej woli), nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (tak NSA w wyroku z 16 lipca 2020 r. sygn. akt II OSK 686/20).

Tak więc nawet jeżeli sama przyczyna opuszczenia lokalu przez osobę, której dotyczy postępowanie w sprawie wymeldowania, nie była dobrowolna, to następne trwałe przeniesienie centrum życiowego, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej zmierzającej do odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu, skoro obowiązku meldunkowego sama nie dopełniła (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2021 r. sygn. akt VIII SA/Wa 149/21).

Brak dobrowolności w momencie opuszczenia lokalu nie stanowi więc jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia w przedmiocie wymeldowania (nie wyklucza możliwości wymeldowania). Nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następcze, trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania działań prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, albowiem osoba ta w sensie obiektywnym nie zamieszkuje już pod wskazanym adresem, a zatem stan faktyczny w zakresie miejsca pobytu jest sprzeczny ze stanem ujawnionym w ewidencji ludności.

Przyjmuje się, że sama deklarowana chęć powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. O ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu, decyduje nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Zamiar utrzymania związków z miejscem stałego zameldowania powinien być oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach strony, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę. (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 października 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 462/19). Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący pomimo deklaracji powrotu do lokalu przy ul. [...] w S. skarżący nie podjął przez długi okres czasu - ponad trzech lat - żadnych kroków, aby swój zamiar zrealizować.

Niespornym jest, że skarżący nie wniósł powództwa posesoryjnego przeciw ojcu, a termin na jego wniesienie upłynął po roku od naruszenia posiadania (art. 322 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny; Dz. U. z 2024 r. poz. 1061). Natomiast kwestionowanie samej decyzji o wymeldowaniu w postępowaniu administracyjnym nie wywiera skutków w zakresie praw do zamieszkiwania w lokalu. Jeżeli skarżący uważał, że jego prawa do przebywania w lokalu zostały naruszone, winien był skorzystać z właściwej w tym zakresie drogi sądowej, odrębnej od postępowania toczącego się w przedmiocie wymeldowania. Podjęta przez skarżącego decyzja o wyprowadzeniu się oraz późniejszy brak podjęcia kroków prawnych w celu przywrócenia naruszonego posiadania, w ocenie Sądu, przesądzają o trwałości i dobrowolności opuszczenia przez niego lokalu przy ul. [...] w S. Te obiektywne okoliczności wskazują na wolę skarżącego zerwania związków z lokalem. Z tego punktu widzenia, bez znaczenia pozostaje jego subiektywna i jedynie deklaratywna wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały i w bliżej nieokreślonej przyszłości. Wola ta powinna być potwierdzona przez faktyczne starania, których - w rozpoznawanej sprawie - zabrakło.

Sąd doszedł do przekonania, że orzekające w sprawie organy wywiązały się z ciążących na nich obowiązków wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przepisy te nakładają na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązek wnikliwego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, to jest dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie (wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 1655/19). W niniejszej sprawie organy wywiązały się z tych obowiązków uwzględniając twierdzenia strony oraz konfrontując je z zebranym materiałem dowodowym, w tym zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego wykazały, z jakich względów należało przyjąć, że skarżący opuścił lokal przy ul. [...] w S. trwale i dobrowolnie.

Pominięcie przez organ odwoławczy wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka T. Z. nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 78 § 1 k.p.k. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organ zobowiązany był przeprowadzić dowody na poparcie okoliczności spornych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Okoliczność przyczyn opuszczenia lokalu nie była w sprawie sporna. Organ wskazywał na dobrowolność opuszczenia lokalu nie w dacie jego opuszczenia lecz w kontekście zaniechania podjęcia działań w celu powrotu do lokalu i stałego zamieszkania w nim.

Sąd nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadka T. Z. Art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi bowiem, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W związku z tym dowód z przesłuchania świadka nie jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym dopuszczalny.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, ani do naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanych w skardze. Kilkuletnie nieprzebywanie skarżącego w lokalu przy ul. [...] w S. i skoncentrowanie swojego centrum życiowego w innym miejscu, potwierdza, że wystąpiły przesłanki określone w art. 35 u.e.l., uzasadniające jego wymeldowanie z pobytu stałego w tym lokalu. Dalsze utrzymywanie fikcji meldunkowej, w sytuacji, gdy skarżący faktycznie nie mieszka w miejscu stałego zameldowania i nie koncentruje w nim swoich spraw życiowych, naruszałoby sens i wiarygodność ewidencji ludności.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod internetowym adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl.