Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1992/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 października 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2863/2023/20603 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta G. (dalej: "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 3 pkt 11 i 21, art. 17, art. 20 ust. 2 i 3, art. 24, art. 25, art. 26, art. 28, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.), art. 6 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 z późn. zm.) oraz art. 41, art. 104, art. 110, art. 127 i art. 127a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a."), odmówiono K. G. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M. G. (dalej: "osoba wymagająca opieki").

Po przywołaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w tym art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ podał, że sprawa rozpoznawana jest ponownie. Uprzednia decyzja organu z dnia 6 czerwca 2023 r. nr [...] została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2049/2023/15251 a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania.

Organ ustalił, że Strona nie podejmuje zatrudnienia i sprawuje stałą opiekę nad mężem, co potwierdza wywiad środowiskowy. Organ wymienił także orzeczenia dotyczące osoby wymagającej opieki o niezdolności do pracy, niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz o stopniu niepełnosprawności.

Wskazał, iż zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Nr akt [...] z dnia [...] listopada 2021 r. Strona została uznana za częściowo niezdolną do pracy do 30 listopada 2023 r. Na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. nr [...] z dnia [...] 2021 r. przyznano Stronie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy, której Strona nie zamierza zawiesić.

W dalszej kolejności organ przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, wskazując, że zwrócił się do Strony o złożenie oświadczenia dotyczącego dokonania wyboru świadczenia oraz ewentualnego dostarczenia decyzji w sprawie zawieszenia pobieranej renty.

Wobec stanowiska Strony, o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bez konieczności przedłożenia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, organ stwierdził, że nie zostały spełnione warunki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych, ponieważ wnioskowane świadczenie nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Decyzja została doręczona w dniu 6 września 2023 r.

Skarżąca w ustawowym terminie wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez Skarżącą renty w związku z częściową niezdolnością do pracy stanowi negatywną przesłankę do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Skarżącej w sprawie należy zastosować dyrektywy wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W powołaniu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. akt SK 2/17 podkreśliła, iż brak jest podstawy uzasadniającej zróżnicowanie sytuacji opiekuna osoby niepełnosprawnej polegającej na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tego opiekuna, który ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją z dnia 26 października 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2863/2023/20603, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy, wskazał, iż stan faktyczny nie jest przedmiotem sporu, a Strona nie spełnia przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małżonkiem i nie wystąpiła do ZUS o zawieszenie wypłaty renty, zatem zasadne w ocenie organu odwoławczego pozostawało utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. Decyzja została doręczona w dniu 30 października 2023 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc w dniu 27 listopada 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z tożsamym uzasadnieniem jak na etapie wniesionego odwołania. Zdaniem Skarżącej pozostaje osobą, która spełnia wszelkie przesłanki do przyznania świadczenia, tj. ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnię lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sformułowała wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślając, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną, zatem osoba która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 października 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta G. z dnia 30 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.

Mając na uwadze powyżej zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Zarzuty skargi okazały się niezasadne. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności przepis art. 17 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji). Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej orzekające w sprawie odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Wyjaśniając przyczynę odmowy, organy wskazały na okoliczność pobierania przez Stronę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Przechodząc do wskazanej przez organy rozpoznające sprawę przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., Sąd zważył co następuje.

Postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 31 marca 2023 r. (karta nr 1 akt administracyjnych). Skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy od [...] 2019 r. (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] 2021 r. nr [...]) oraz legitymuje się orzeczeniem lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] o częściowej niezdolności do pracy do dnia 30 listopada 2023 r. Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] października 2021 r. nr [...] o niezdolności do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2024 r.

W toku ponownie prowadzonego postępowania, wypełniając wytyczne Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach zawarte w decyzji z dnia 14 lipca 2023 r. Strona została poinformowania o braku możliwości ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli jednocześnie pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz o prawie do dokonania wyboru jednego z przysługujących jej świadczeń (pismo organu z dnia 8 sierpnia 2023 r., karta nr 78 akt administracyjnych). Ustosunkowując się do informacji organu, strona skarżąca podała, że wyłączenie przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, Skarżąca może zatem pobierać każde z ww. świadczeń (pismo z dnia 18 sierpnia 2023 r., karta nr 80 akt administracyjnych).

Stosownie do treści przywołanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma (m.in.) ustalone prawo do renty.

Organ nie przyjął literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a omawianej ustawy, lecz jak wynika z akt administracyjnych wezwał Skarżącą do zawieszenia prawa do renty, czego Strona zaniechała. Stanowisko przedstawione w tym zakresie przez organy orzekające w sprawie pozostaje zgodne z wykładnią tego przepisu ugruntowaną w orzecznictwie, zgodnie z którym osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 2631/20; z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1983/20; z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19).

Na tle przywołanej regulacji wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, w którym doszło do przypisania atrybutu niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 4/23, wyrok SK 2/17 dotyczy zakresu podmiotowego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a rozstrzygając o konstytucyjności przepisu w stosunku do określonej grupy podmiotów, której ten przepis dotyczy, a mianowicie osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoby te mieszczą się w szerszej kategorii osób, którym przysługuje prawo do renty. Skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie podmiotowym jest utrata mocy obowiązującej nie przez cały przepis, w pełnym zakresie jego obowiązywania, ale wyłącznie w zakresie, w jakim stwierdzona została jego niezgodność z Konstytucją, w odniesieniu do wskazanej grupy podmiotów.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 2/17 usuwa z systemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu zabezpieczenia społecznego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono uwagę na potrzebę uwzględniania kontekstu konstytucyjnego przy wykładni tego przepisu, w szczególności w odniesieniu do osób uprawnionych do emerytury, co skutkowało przyjęciem, że osoby takie (prawnie nie ograniczone w możliwości podjęcia zatrudnienia), nie są pozbawione możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Jest to stanowisko zbieżne ze stanowiskiem przedstawionym w wyroku SK 2/17, w którym wskazano, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc - a zatem jest w stanie - faktycznie pracować.

Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, znajdują się w analogicznej sytuacji względem siebie, a nie tylko względem opiekunów nie posiadających uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku SK 2/17, powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych, uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" - teza 3.3.4. uzasadnienia wyroku SK 2/17 (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 4/23; podobnie: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 22 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 247/22, z dnia 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1665/22, z dnia 2 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1623/21, z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1923/22, z dnia 6 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1920/23, z dnia 12 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1922/23, z dnia 2 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1623/21, z dnia 10 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 271/22).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela przestawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skoro zatem Skarżąca, mimo pouczenia, nie zawiesiła pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres sprawowania przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną nie narusza art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a omawianej ustawy.

Niezasadny pozostaje zatem podniesiony w tym zakresie zarzut skargi.

Odnotowania wymaga, iż organy orzekające w sprawie w żaden sposób nie zanegowały stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, konieczności udzielania jej pomocy i opieki, a także faktycznie sprawowanej opieki przez Skarżącą. Okoliczności te nie pozostawały w sprawie sporne, jednak wobec przyczyn szczegółowo wskazanych powyżej nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie.

Analiza dokonana przez Sąd prowadzi do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania, a zgromadzony materiał dowodowy nie wymagał uzupełnienia.

Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.