Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 80/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: ART. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a   w  zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art.  76  ust. 1 i ust. 2  pkt 1  i 4
journal: Dz.U. 2023 poz 735
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 5 grudnia 2023 r. nr WP-VII.8642.19.2023 w przedmiocie obowiązku zwrotu stypendium oraz kosztów szkolenia jako nienależnie pobranych świadczeń uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 grudnia 2023 r. znak: Wp-VII.8642.19.2023, Wojewoda Małopolski, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.) oraz art. 76 ust. 1 i 2 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 735 z późn. zm. – dalej: u.p.z.i.r.p.), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia 12 października 2023 roku, znak: RRE.7132.18.2023.EC orzekającą o:

1) obowiązku zwrotu stypendium z tytułu odbywania przez M. D. (dalej: skarżąca) szkolenia pn. "Sprzedawca-kasjer z obsługą kasy fiskalnej i programu do fakturowania", w okresie od 8 listopada 2021 roku do 6 grudnia 2021 roku w kwocie 1042,30 zł (słownie: jeden tysiąc czterdzieści dwa złote trzydzieści groszy), jako nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego,

2) obowiązku zwrotu kosztów szkolenia wymienionego w punkcie 1, stanowiących kwotę 1040,00 zł (słownie: jeden tysiąc czterdzieści złotych 00/100), jako nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 16 grudnia 2020 r. skarżąca zarejestrowała się po raz drugi w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnowie jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (decyzja z dnia 16 grudnia 2020 r.).

W wyniku skierowania wydanego 4 listopada 2021 r. przez Powiatowy Urząd Pracy w Tarnowie, skarżąca odbyła szkolenie "Sprzedawca - kasjer z obsługą kasy fiskalnej i programu do fakturowania", od 8 listopada 2021 r. do 6 grudnia 2021 r., organizowane przez Zakład Doskonalenia Zawodowego w Krakowie Ośrodek Kształcenia Zawodowego z siedzibą w Tarnowie.

W związku z powyższym decyzją z 18 listopada 2021 r. znak: PUP Tarnów/020609/ 0023/2021 orzeczono o przyznaniu skarżącej prawa do stypendium w okresie odbywania szkolenia, tj. od 8 listopada 2021 r. do 6 grudnia 2021 r. w wysokości 1042,30 zł, o ile nie zajdą okoliczności powodujące jego utratę.

W dniu 21 sierpnia 2023 r. do Powiatowego Urzędu Pracy w Tarnowie wpłynęło drogą elektroniczną pismo Marszałka Województwa Małopolskiego z dnia 21 sierpnia 2023 r. informujące, iż w trakcie prowadzonego postępowania w sprawie ustalenia uprawnienia do zasiłku po zakończeniu pracy za granicą, uzyskano urzędowe potwierdzenie okresu zatrudnienia i ubezpieczenia skarżącej na terenie Włoch od 24 grudnia 2009 r. do 31 grudnia 2020 r.

W związku z tym, że zatrudnienie skarżącej za granicą, trwające do 31 grudnia 2020 r. obejmowało dzień rejestracji 16 grudnia 2020 r., uchylono decyzję orzekającą o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną i odmówiono uznania skarżącej za osobę bezrobotną od 16 grudnia 2020 r. (decyzja z 25 sierpnia 2023 r. znak: RRE.7131.515.2023.EC). Powyższą decyzję skarżąca odebrała 30 sierpnia 2023 r. i nie złożyła od niej odwołania, więc stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji.

Organ wyjaśnił, że świadczenie w postaci stypendium przysługuje bezrobotnemu, dlatego w związku z utratą statusu osoby bezrobotnej od 16 grudnia 2020 r., pobieranie przez skarżącą stypendium od 8 listopada 2021 r. do 6 grudnia 2021 r. było nieuprawnione.

Decyzją Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia 15 września 2023 r. znak: RRE.7131.556.2023.EC orzeczono o uchyleniu decyzji z dnia 18 listopada 2021 r. o przyznaniu prawa do stypendium w okresie odbywania szkolenia oraz umorzono postępowanie w sprawie. Powyższą decyzję doręczono skarżącej 21 września 2023 r. Skarżąca nie złożyła od niej odwołania i decyzja stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji.

Konsekwencją wydanej przez Urząd decyzji w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej od 16 grudnia 2020 r. oraz umorzenia postępowania w sprawie przyznania skarżącej prawa do stypendium od 8 listopada 2021 r. było wydanie decyzji z dnia 12 października 2023 r. znak: RRE.7132.18.2023.EC orzekającej o obowiązku zwrotu stypendium oraz kosztów szkolenia.

Decyzja została skutecznie doręczona 18 października 2023 r., a skarżąca złożyła od niej odwołanie wyjaśniając, że w listopadzie 2020 r. wróciła z pobytu we Włoszech, gdzie wykonywała pracę na podstawie umowy o pracę. Skarżąca wskazała, że z włoskim pracodawcą uzgodniła, że listopad 2020 r. jest ostatnim miesiącem, w którym u niego pracuje. W dalszej części odwołania wskazała, że u włoskiego pracodawcy pracowała od 2009 r., umowa z nim była co rok odnawiana i skarżąca nie wiedziała, że po powrocie do Polski, umowa będzie nadal aktualna. Wynagrodzenie od pracodawcy otrzymała tylko za listopad 2020 r., w grudniu 2020 r. nie otrzymała żadnego wynagrodzenia. Nie wiedziała, że podjęte działania (rejestracja, uczestnictwo w szkoleniu) były niezgodne z prawem.

Wojewoda Małopolski nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że skarżąca w związku z utratą statusu osoby bezrobotnej od dnia 16 grudnia 2020 r. (decyzja z dnia 25 sierpnia 2023 r. znak: RRE.7131.515.2023.EC), nie jest uprawniona do korzystania z przewidzianych w ustawie form pomocy dla bezrobotnych. Zgodnie bowiem z art. 41 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bezrobotnemu w okresie odbywania szkolenia przysługuje stypendium. Skarżąca utraciła status osoby bezrobotnej z dniem 16 grudnia 2020 r., co skutkuje tym, że pobieranie przez skarżącą stypendium od 8 listopada 2021 r. do 6 grudnia 2021 r. było nieuprawnione.

Dalej organ wyjaśnił, że podstawą prawną orzeczenia o uznaniu za nienależne pobranego stypendium z tytułu odbywania szkolenia oraz kosztów szkolenia i zobowiązaniu do jego zwrotu jest art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Z powyższego przepisu wynika, iż decyzja orzekająca o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązująca do jego zwrotu, nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany. Organ zobowiązany jest do ustalenia, czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, czy zostało wypłacone świadczenie za okres po zaistnieniu tych okoliczności, a także czy pobierający to świadczenie został prawidłowo pouczony o tych okolicznościach. Zatem warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, jest zaistnienie równocześnie ww. przesłanek.

Odnosząc się do kwestii prawidłowości pouczenia o okolicznościach powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do stypendium, organ wyjaśnił, że w dniu rejestracji w PUP w Tarnowie, dokonanej 16 grudnia 2020 r., skarżąca podpisała "Oświadczenie bezrobotnego", z którego wynika że została prawidłowo pouczona o obowiązku zawiadomienia w ciągu 7 dni o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (część IV pkt 1a). W części II pkt 1a "Oświadczenia" skarżąca została także poinformowana, że w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, następuje utrata statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku/stypendium. Pomimo pouczenia, skarżąca nie poinformowała o okresie zatrudnienia za granicą, trwającego do 31 grudnia 2020 r. Oceniając treść i zakres tych pouczeń, organ odwoławczy stwierdził, że były one prawidłowe i czytelne.

Z akt sprawy nie wynika, aby w czasie odbierania obu pouczeń, ani w czasie późniejszym skarżąca zgłaszała wątpliwości, co do praw i obowiązków bezrobotnego oraz konsekwencji ich niedotrzymania. Jak wynika z akt sprawy od wydanych decyzji (utrata statusu i stypendium) skarżąca nie składała odwołania, więc stały się ostateczne.

Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że skarżąca została pouczona w sposób zrozumiały o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej i była świadoma tego, jaki skutek dla posiadania statusu bezrobotnego ma pozostawanie w zatrudnieniu. Tym samym organ stwierdził, że okoliczność niezgłoszenia tego faktu obciąża skarżącą negatywnymi skutkami w postaci obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w zakresie i wysokości wskazanej w sentencji zaskarżonej decyzji. Stypendium oraz poniesione koszty odbytego przez skarżącą szkolenia, do których zwrotu skarżąca jest zobowiązana, to odpowiednio: 1042,30 zł oraz 1040,00 zł - jest to uzgodniona należność przysługująca instytucji szkoleniowej za jego przeprowadzenie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, poprzez błędne uznanie, iż pobrane świadczenie (stypendium) zostało pobrane nienależnie; odbyte szkolenie było nienależne oraz poprzez zobowiązanie skarżącej z tego tytułu do zwrotu pobranego stypendium oraz zwrotu kosztów szkolenia.

W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania.

Skarżąca podniosła, że nie miała wiedzy, iż pobrane przez nią świadczenie oraz odbyte szkolenie były nienależne. W momencie rejestracji w Urzędzie Pracy w Tarnowie nie miała wiedzy, że umowa z włoskim pracodawcą trwała do końca 2020 r. Była przekonana, że pracodawca zakończył umowę z dniem 29 listopada 2020 r. (tj. ostatni dzień pobytu we Włoszech). Pracodawca z dniem zakończenia pracy zapewnił skarżącą, że wyrejestruje ją z włoskich urzędów. W związku z tym skarżąca była przekonana o możliwości do zarejestrowania się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna od grudnia 2020 r. Ponadto skarżąca podniosła, że podczas rozmowy z pracownikiem Urzędu Pracy niczego nie ukrywała, przedłożyła wszystkie posiadane dokumenty i nadmieniła o swojej sytuacji zatrudnia, tj. że pracodawca miał ją wyrejestrować z końcem listopada. Pomimo powyższego otrzymała zapewnienie, że nie ma przeszkód, aby mogła się zarejestrować jako osoba bezrobotna od grudnia i w związku z tym podpisała wymagane oświadczenie o braku zatrudnienia. Dopiero po prawie 3 latach po otrzymaniu informacji o przetłumaczeniu na język polski przedstawionych dokumentów o zatrudnieniu we Włoszech, skarżąca uzyskała informację o zaistniałej sytuacji i konieczności zwrotu środków.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 76 ust. 1 u.p.z.i.r.p., osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.

Przepis art. 76 ust. 2 u.p.z.i.r.p. definiuje zaś pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia". Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się m.in: koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6 lub w przypadku gdy skierowanie na szkolenie nastąpiło na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na szkolenie (pkt 4).

Zaskarżona decyzja była konsekwencją uznania przez organy, że skarżąca w związku z utratą statusu osoby bezrobotnej od dnia 16 grudnia 2020 r. (decyzja z dnia 25 sierpnia 2023 r. znak: RRE.7131.515.2023.EC), nie jest uprawniona do korzystania z przewidzianych w ustawie form pomocy dla bezrobotnych. Zgodnie bowiem z art. 41 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bezrobotnemu w okresie odbywania szkolenia przysługuje stypendium. Skarżąca utraciła status osoby bezrobotnej z dniem 16 grudnia 2020 r., co skutkuje tym, że pobieranie przez skarżącą stypendium od 8 listopada 2021 r. do 6 grudnia 2021 r. było nieuprawnione.

"Nienależnie świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinione zaniechania). W przypadku "świadczenia nienależnie pobranego" jego pobraniu towarzyszyć musi zawinione działanie beneficjenta, który działając w złej wierze, ma świadomość nienależności pobrania. Wymaga to zatem od organu wykazania w postępowaniu dowodowym negatywnego zachowania skarżącego, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2009 r., sygn. I OSK 1034/08, z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. I OSK 2244/16, z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. I OSK 1699/20; opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Istotną cechą "nienależnego świadczenia", o którym mowa m.in. w zastosowanym przez organy art. 76 ust. 2 pkt 4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jest nie tylko uprzednie pozbawienie statusu bezrobotnego, ale zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała, co do faktu, że jej się ono nie należy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. II SA/Sz 1288/11, opubl. w CBOSA).

Z akt postępowania bezspornie wynika, że w dniu 16 grudnia 2020 r. oraz w dniu 29 grudnia 2020 r. skarżąca przebywała w Tarnowie, bowiem w tych dniach zgłosiła się ona osobiście w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnowie. Podczas wizyty w dniu 16 grudnia 2020 r. skarżąca złożyła oświadczenie, że przebywała za granicą we Włoszech od 24 grudnia 2009 r do 29 listopada 2020 r., pracę całkowicie zakończyła i nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy za granicą. Organy nie wykazały przy tym aby po dniu 16 grudnia 2020 r. skarżąca w rzeczywistości wróciła do Włoch i wykonywała tam pracę. Wskazać należy informacje uzyskane od pracodawcy o zakończeniu umowy z końcem listopada 2020 r. w połączeniu z brakiem wypłaty wynagrodzenia za grudzień 2020 r., mogły rodzić u skarżącej uzasadnione przekonanie o tym, że jest osobą niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej w momencie rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnowie.

W aktach sprawy znajduje się wprawdzie pismo Marszałka Województwa Małopolskiego z dnia 21 sierpnia 2023 r., w którym wskazano, że do Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie wpłynęło urzędowe potwierdzenie zatrudnienia i ubezpieczenia na terenie Włoch w okresie od dnia 24.12.2009 r. do dnia 31.12.2020 r. oraz, że w załączniku nr 1 i 2 do wniosku o ustalenie prawa do zasiłku z tytułu bezrobocia po pracy za granicą, skarżąca wskazała 31.12.2020 r., jako ostatni dzień zatrudnienia na terenie Włoch. Żadnego jednak z tych dokumentów organy nie zgromadziły w aktach sprawy, nie było zatem możliwości ich weryfikacji.

Tymczasem na gruncie rozpoznawanej sprawy nie można pominąć, że skarżąca, jako osoba bezrobotna zarejestrowała się w dniu 16 grudnia 2020 r. i do dnia 8 listopada 2021 r., poza uzyskaniem tego statusu nie osiągnęła żadnych innych wymiernych korzyści, gdyż z akt sprawy nie wynika aby posiadała uprawnienia do pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Także przez te niemal 11 miesięcy organy nie kwestionowały statusu skarżącej jako osoby bezrobotnej. Trudno w takich okolicznościach uznać, że skarżąca z premedytacją w dniu 16 grudnia 2020 r. przyjechała do Tarnowa aby zarejestrować się w Powiatowym Urzędzie Pracy i zataiła fakt, że po tej dacie zamierza wrócić do Włoch celem dalszego świadczenia pracy na terenie Włoch. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w dacie kierowania na szkolenie tj. 8 listopada 2021 r. jak i jego odbywania, skarżąca faktycznie była osobą bezrobotną, nie istniały inne przeszkody do korzystania z tej formy aktywizacji zawodowej. Skarżąca mogła nie być świadoma, że pracodawca, pomimo zapewnienia skarżącej i braku zapłaty wynagrodzenia za grudzień 2020 r., nie wyrejestrował jej z końcem listopada 2020 r. z właściwego włoskiego rejestru zatrudnienia i ubezpieczenia, w sytuacji gdy w porozumieniu z pracodawcą umowa ta miała obowiązywać do końca listopada 2020 r., a brak takiego działania ze strony pracodawcy, interpretowany będzie jako wykonywanie pracy zarobkowej skutkujące brakiem możliwości uzyskania statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji - koniecznością zwrotu wartości szkolenia. Podkreślić w tym miejscu należy, że konsekwencje nałożenia na skarżącą obowiązku zwrotu pobranych świadczeń są bardzo dotkliwe, zwłaszcza w kontekście braku jakichkolwiek korzyści osiągniętych przez skarżącą w grudniu 2020 r., kiedy to skarżąca zarejestrowała się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skarżącej nie można przypisać działania podjętego z premedytacją, które ukierunkowane byłoby na nienależne korzystanie z instrumentów aktywizacji zawodowej. W sprawie nie wystąpiła zatem przesłanka subiektywna, konieczna dla nakazania zwrotu kosztów szkolenia i stypendium, co oznacza, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 4 u.p.z.i.r.p.

W tym stanie sprawy, uznając, że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.