Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 25/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15zzs4 ust.3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 151, art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 2, ust. 3 pkt 1-6 i ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 23 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 listopada 2022 roku nr UP-875/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 8 listopada 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 25 maja 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

12 stycznia 2021 r. S. S. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na trudną sytuację finansową spowodowaną zadłużeniem powstałym w takcie prowadzonej działalności gospodarczej.

Decyzją z 25 maja 2021 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.", odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 313.786,61 zł, w tym na:

ubezpieczenia społeczne za okres 12/2007-04/2009, 06/2009-05/2014 w łącznej kwocie 232.046,29 zł, w tym z tytułu:

• składek – 95.432,29 zł,

odsetek w kwocie 90.699,00 zł naliczonych na 12 stycznia 2021 r. i na dzień przedawnienia przypadających od ww. składek,

odsetek w kwocie 45.411,00 zł liczonych na 12 stycznia 2021 r. i na dzień przedawnienia przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 12/2007-12/2008, 03/2009, 04/2009, 06/2009-11/2012, 06/2013-12/2013 w kwocie 45.006,65 zł,

kosztów upomnienia - 504,00 zł;

ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2007, 09/2007, 12/2007, 01/2008-12/2008, 03/2009-05/2014 w łącznej kwocie 59.322,18 zł, w tym z tytułu:

• składek – 17.466,18 zł,

odsetek w kwocie 15.570,00 zł naliczonych na 12 stycznia 2021 r. i na dzień przedawnienia przypadających od ww. składek,

odsetek w kwocie 25.782,00 zł liczonych na 12 stycznia 2021 r. i na dzień przedawnienia przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 07/2007-09/2007, 12/2007-12/2008, 03/2009-11/2012, 06/2013-12/2013 w kwocie 25.436,50 zł,

kosztów upomnienia - 504,00 zł;

c) Fundusz Pracy za okres 04/2008-12/2008, 03/2009-05/2014 w łącznej kwocie 22.417,63 zł, w tym z tytułu:

składek – 11.294,23 zł,

odsetek w kwocie 10.675,00 zł naliczonych na 12 stycznia 2021 r. i na dzień przedawnienia przypadających od ww. składek,

kosztów upomnienia - 448,40 zł;

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) - dalej: rozporządzenie - odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 118.905,22 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 12/2007-04/2009, 06/2009-05/2014 w łącznej kwocie 78.401,13 zł, w tym z tytułu:

składek – 41.298,13 zł,

odsetek w kwocie 36.599,00 zł naliczonych na 12 stycznia 2021 r. i na dzień przedawnienia,

kosztów upomnienia - 504,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2007, 09/2007, 12/2007, 01/2008-12/2008, 03/2009-05/2014 w łącznej kwocie 33.540,18 zł, w tym z tytułu:

składek - 17.466,18 zł,

odsetek w kwocie 15.570,00 zł naliczonych na 12 stycznia 2021 r. i na dzień przedawnienia,

kosztów upomnienia - 504,00 zł,

c) Fundusz Pracy za okres 04/2008/-12/2008, 03/2009-05/2014 w łącznej kwocie 6.963,91 zł, w tym z tytułu:

składek - 3.484,51 zł,

odsetek w kwocie 3.031,00 zł naliczonych na 12 stycznia 2021 r. i na dzień przedawnienia,

kosztów upomnienia - 448,40 zł.

Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Ponadto nie wykazano zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wykazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

25 czerwca 2021 r. S.S. zwrócił się do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentując, że wysokość zadłużenia i stale rosnące odsetki powodują, że nie będzie w stanie spłacić zadłużenia. Nadmienił także, że zarobki żony pozwalają jedynie na bieżące funkcjonowanie, więc w przypadku braku umorzenia całości bądź części zobowiązań rodzina wnioskodawcy nie będzie w stanie dalej funkcjonować. Poinformował o swoim złym stanie zdrowia oraz dodał, że jeżeli nie ma możliwości umorzenia całości zadłużenia, to wnosi o umorzenie chociaż jego części. 26 lipca 2021 r. wpłynęło do ZUS kolejne pismo strony wraz z dodatkową dokumentacją medyczną potwierdzającą obecną sytuację zdrowotną. Wnioskodawca wniósł również o umorzenie odsetek, które przerosły sumę należności głównej i rozłożenie pozostałego długu na raty w kwocie 400,00 zł miesięcznie.

Decyzją z 30 lipca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 25 maja 2021 r. w zakresie odmowy umorzenia od zaległych składek. Od tej decyzji S. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 29 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 909/21 uchylił zaskarżoną przez decyzję ZUS z 30 lipca 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że ZUS nie rozpoznał w całości sprawy umorzenia należności z tytułu składek naruszając tym samym zasadę dwuinstancyjności określoną w art. 15 k.p.a. oraz art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie organu II instancji nie dotyczy sprawy tożsamej pod względem przedmiotowym ze sprawą rozpoznaną przez organ w I instancji, ponieważ w decyzji z 25 maja 2021 r. ZUS orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu składek obejmujących składki, odsetki od składek oraz koszty upomnienia, z kolei ponownie rozpatrując sprawę organ wydał rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy zaskarżoną decyzję jedynie w zakresie odsetek od zaległych składek, nie orzekając w ogóle co do pozostałych należności z tytułu składek.

WSA podkreślił, że analiza wniosku z 12 stycznia 2021 r., pisma z 1 lutego 2021 r. oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy prowadzi do konkluzji, że niewątpliwe intencją strony było umorzenie należności z tytułu składek, obejmujących wszelkie składki, odsetki z tytułu składek oraz koszty powstałe w toku postępowania egzekucyjnego znajdujące się na koncie płatnika. Wprawdzie w piśmie z 21 lipca 2021 r. wnioskodawca zmodyfikował częściowo swój pierwotny wniosek, żądając umorzenia odsetek od składek oraz rozłożenia na raty należności głównej, niemniej jednak organ ponownie rozpatrując sprawę zobligowany był do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy umorzenia należności z tytułu składek w pełnym zakresie, tj. w granicach wyznaczonych decyzją wydaną w I instancji. Orzekając w II instancji jedynie w zakresie odsetek od zaległych składek organ naruszył tym samym przepisy art. 15 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. WSA wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ rozpozna sprawę umorzenia należności z tytułu składek, odnosząc się do całości rozstrzygnięcia wydanego w I instancji oraz dokonując powtórnej oceny możliwości umorzenia wnioskowanych należności w oparciu o regulacje prawne mające zastosowanie w sprawie organ uwzględni wszelkie okoliczności sprawy, w tym aktualną sytuację zdrowotną i materialną strony oraz możliwości zarobkowe w kontekście wysokości pozostałych do spłaty zaległości z tytułu składek.

19 września 2022 r. ZUS zawiadomił stronę, że w celu dokonania oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej, niezbędne jest przedstawienie dokumentacji obrazującej aktualną sytuację rodzinną, materialną, zdrowotną i majątkową. W szczególności organ poprosił o przedłożenie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości oraz dokumenty przedstawiające sytuację materialną strony (dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie oraz zaświadczenia o stanie zdrowia) oraz inne dokumenty potwierdzające okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie.

W odpowiedzi S. S. załączył do akt sprawy nowe dokumenty: - pismo z 3 października 2022 r., - oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 3 października 2022 r., - rozliczenie kosztów z 3 października 2022 r., - oświadczenie M.S. z 3 października 2022 r. o wysokości uzyskiwanych dochodów, - fakturę VAT z PGE Obrót SA za energię elektryczną za okres od 19 lipca 2022 r. do 15 września 2022 r., - fakturę VAT z PGE Obrót SA z 19 sierpnia 2022 r., - faktury nr W/0464/09/22/5 i W/0465/09/22/5 z 15 września 2022 r. za wodę i ścieki, - umowę układu ratalnego z ZUS z 7 września 2020 r. M. S., - potwierdzenia wpłat - tytułem Km/2525/19 - 20 szt., - potwierdzenie wpłaty za odpady komunalne, - potwierdzenie wpłaty za telefon nr 24/2022/09/15 z 15 września 2022 r. dotyczące "Krawiectwo-Produkcja i Usługi M. S.", - nakaz płatniczy nr 797/2022 z 27 stycznia 2022 r. dotyczący podatku od nieruchomości, - zaświadczenia o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych z 27 września 2022 r. - 2 szt., - zaświadczenie o wysokości przychodu w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych M. S. za 2021 r., - dokumentację medyczną wnioskodawcy: • wyniki badań laboratoryjnych z 4 czerwca 2021 r., • historię zdrowia i choroby w części dotyczącej porad ambulatoryjnych lub wizyt domowych z 20 lipca 2020 r. oraz z 7 września 2121 r., • skierowanie na badanie laboratoryjne kreatyniny z 23 lipca 2021 r. oraz wyniki badania z 28 października 2021 r., • skierowanie do pracowni rezonansu magnetycznego z 23 lipca 2021 r. i z 15 października 2021 r. oraz opis badania z 13 sierpnia 2021 r. i 15 listopada 2021 r., • recepty z 7 września 2021 r. i z 6 maja 2022r., • wynik biopsji z 17 września 2021 r., • wyniki badań 7888422920 z 21 września 2021 r. - 5 szt., • kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego z 15 października 2021 r., • badanie scyntygrafii kośćca z 2 listopada 2021 r., • kartę leczenia szpitalnego z 7 maja 2022 r., • zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy.

Przywołaną na wstępie decyzją z 8 listopada 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 25 maja 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Organ odwoławczy dokonał ponownej analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 25 maja 2021 r. organ prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Stan ten nie uległ zmianie.

Biorąc pod uwagę analizę całości materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ZUS ustalił, że wnioskodawca: jest żonaty, od 28 lipca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. pracuje zarobkowo na podstawie umowy zlecenia w firmie "Produkcja i Usługi M. S." i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 550,00 zł netto miesięcznie w zależności od przepracowanych godzin, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy, pobiera świadczenie 500+ w wysokości 500,00 zł netto miesięcznie oraz świadczenie rodzinne w wysokości 124,00 zł netto miesięcznie, prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną M. S., która uzyskuje dochód wysokości 2.700,00 zł netto miesięcznie oraz 15-letnią córką J. S., ponosi stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem zgodnie z załączonym wyliczeniem, nie zaznaczył czy posiada inne zobowiązania finansowe, - jest współwłaścicielem domu o powierzchni 236,99 m² w R. o nr księgi wieczystej [....]- jest to budynek gospodarczo-mieszkalny obciążony hipotecznie oraz jest współwłaścicielem w ½ części gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,96 ha w R. przy ul. S., jest właścicielem samochodu marki Citroen Berlingo z 2006 r., posiada składniki mienia ruchomego (sprzęt RTV/AGD) o łącznej wartości 3.000,00 zł, nie posiada praw majątkowych i wierzytelności.

Na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ odwoławczy ustalił, że 16 czerwca 2016 r. działalność strony została wykreślona z rejestru na podstawie art. 34 ust. 5 pkt 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej - nie złożono wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej przed upływem okresu 24 miesięcy od dnia zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej; od 28 lipca 2022 r. wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS na podstawie umowy zlecenia przez firmę "M. S.", z wykazaną podstawą wymiaru składek za lipiec 2022 r. - 788,00 zł, tj. 569,34 zł netto, za sierpień 2022 r. - 1.083,00 zł, tj. 782,56 netto, za wrzesień 2022 r. - 886,50 zł, tj. 639,88 zł netto, zatem przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 3 ostatnich miesięcy wyniosło 919,17 zł brutto, tj. 663,93 zł netto; jest właścicielem samochodu osobowego marki Citroen Berlingo z 2006 r., jest współwłaścicielem w ⅔ części (w tym w ⅓ części na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej) nieruchomości gruntowej (roli) o powierzchni 1,3748 ha, położonej w miejscowości R., dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą nr [...] na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w łącznej wysokości 155.836,70 zł, jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej - działki zabudowanej o powierzchni 0,1216 ha, położonej w miejscowości R. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą nr [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w wysokości 123.557,90 zł; przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek jest prowadzone przez uprawnione organy egzekucyjne.

ZUS podniósł dalej, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;

nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie wystąpiło kryterium braku majątku, ponieważ jest: - współwłaścicielem w ⅔ części (w tym ⅓,części na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej) nieruchomości gruntowej (roli) o powierzchni 1,3748 ha, położonej w miejscowości R. o numerze księgi wieczystej [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w łącznej wysokości 155.836,70 zł, - właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej - działki zabudowanej o powierzchni 0,1216 ha, położonej w miejscowości R. przy ul. [...], o numerze księgi wieczystej [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w wysokości 123.557,90 zł;

przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których strona wnosiła przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w T.oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w R., na przestrzeni 6 ostatnich miesięcy wyegzekwowano kwotę 1.012,60 zł.

Organ odwoławczy stwierdził, że ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie ZUS stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tekst jedn. Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 – dalej: "rozporządzenie". Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej wnioskodawca powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej strona wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. ZUS podniósł, iż w toku postępowania wnioskodawca powołał się na swoje problemy zdrowotne i poinformował, że po przebytej chorobie Covid-19 wykryto u niego zmiany nowotworowe raka prostaty o charakterze złośliwym. Dodał, że w maju 2022 r. przeszedł operację i obecnie jest rekonwalescentem. Załączył do sprawy dokumentację medyczną, m.in. kartę leczenia szpitalnego z 7 maja 2022 r., w której wskazano chorobę zasadniczą - rak gruczołu krokowego Gleason i zastosowano radykalną prostatektomię laparoskopową, przebywał w szpitalu od 2 maja 2022 r. do 7 maja 2022 r. Poinformował, że oprócz raka prostaty wykryto u niego naczyniaka, jednak pomimo otrzymania skierowania do chirurga naczyniowego dopiero obecnie będzie mógł podjąć się leczenia, ponieważ najpierw konieczna była u niego operacja prostaty. Organ nie neguje problemów zdrowotnych strony i podchodzi do nich ze zrozumieniem. ZUS podniósł, że wnioskodawca nie przedłożył do akt sprawy dowodów potwierdzających trwałą i całkowitą niezdolność do pracy. Nie powoływał się również na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Od 28 lipca 2021 r. jest osobą aktywną zawodowo - pracuje na podstawie umowy zlecenia. Dlatego w ocenie organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

Dalej ZUS stwierdził, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą w ocenie ZUS być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Według ustaleń organu od 16 maja 2014 r. do 27 lipca 2021 r., tj. przez 7 lat wnioskodawca nie posiadał żadnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS. Od 28 lipca 2021 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS na podstawie umowy zlecenia przez firmę M. S., z wykazaną podstawą wymiaru składek za lipiec 2022 r. - 788,00 zł, tj. 569,34 zł netto, za sierpień 2022 r. - 1.083,00 zł, tj. 782,56 netto, za wrzesień 2022 r. - 886,50 zł, tj. 639,88 zł netto, zatem przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 3 ostatnich miesięcy wyniosło 919,17 zł brutto, tj. 663,93 zł netto. Na uwagę zasługuje fakt, że strona pracuje u swojej żony – M. S., która prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji pozostałej odzieży wierzchniej, tj. w takim samym zakresie, jaki prowadził wnioskodawca i pod tym samym adresem - w miejscu zamieszkania, tj. przy ul. [...] 24 w R. Wątpliwości organu odwoławczego budzi czy wypłacane stronę wynagrodzenie przez żonę zostało ustalone na zasadach rynkowych. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną – M.S., która uzyskuje dochód wysokości 2.700,00 zł netto miesięcznie oraz 15-letnią córką J. S.. 3 października 2022 r. żona M. S. złożyła oświadczenie, w którym poinformowała, że w 2021 r. jej dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 2.700,00 zł netto miesięcznie. Według ustaleń organu M. S. prowadzi działalność gospodarczą, opodatkowaną w formie ryczałtu i od stycznia 2022 r. do września 2022 r. uzyskała przychody w wysokości 80.932,40 zł. Ta forma opodatkowanie nie obliguje do prowadzenia ewidencji kosztów. Wnioskodawca poinformował, że rodzina pobiera świadczenie 500+ w wysokości 500,00 zł miesięcznie oraz świadczenie rodzinne w wysokości 124,00 zł miesięcznie. ZUS oceniając sytuację majątkową winien uwzględniać świadczenie 500+ oraz świadczenie rodzinne, ponieważ środki te z całą pewnością wpływają pozytywnie na sytuację materialną rodziny. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Budżet gospodarstwa domowego strony w wysokości 3.987,93 zł jest o 72,38 zł niższy niż poziom minimum socjalnego, który wynosi 4.060,31 zł w II kwartale 2022 r. dla 3 - osobowego gospodarstwa pracowniczego i został określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych we wrześniu 2022 r. i jednocześnie o 2.173,22 zł wyższy niż poziom minimum egzystencji w roku 2021 r. określony na kwotę 1.814,71 zł dla takiego gospodarstwa. Sytuacja gospodarstwa domowego strony nie stanowi zagrożenia bytu i jest spowodowana w dużej mierze formą zatrudnienia i osiąganiem niskich dochodów. Wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że może zaspokajać swoje potrzeby bytowe bez konieczności sięgania po pomoc z instytucji socjalnych. Udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1296) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie w wysokości 600,00 zł. Wnioskodawca poinformował, że ponosi koszty związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 3.932,00 zł miesięcznie, w tym z tytułu: ogrzewania - 400,00 zł, opłat za wodę - 170,00 zł, opłaty za telefon - 103,50 zł, komornika - 300,00 zł, wywozu śmieci - 216,00 zł, światła - 370,00 zł, wyżywienia - 600,00 zł, raty do ZUS żony - 640,00 zł, podatku od nieruchomości - 209,00 zł, innych wydatków (na środki czystości, ubrania, lekarstwa) - 423,50 zł oraz ewentualnej raty do ZUS - 500,00 zł. Poinformował, że łączne dochody rodziny wynoszą 3.932,00 zł netto miesięcznie, w tym: przychody z działalności gospodarczej żony - 2.700,00 zł, dochód z umowy zlecenia - 500,00 zł, świadczenie rodzinne i świadczenie 500+ - 624,00 zł oraz dochód ze zwolnienia żony - 58,00 zł. Jednak koszty związane z utrzymaniem nie są to nadzwyczajne koszty, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania. Na uwagę zasługuje fakt, że w przedstawionych wydatkach wnioskodawca uwzględnił wysokość ewentualnej raty do ZUS w wysokości 500,00 zł, co oznacza, że zabezpieczył środki finansowe na ten cel. Organ odwoławczy stwierdził, że sytuacja finansowa strony nie nosi znamion ubóstwa, dochody rodziny zapewniają możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawca nie zaznaczył, czy posiada inne zobowiązania finansowe. Na sytuację majątkową strony składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe - wnioskodawca jest właścicielem i współwłaścicielem dwóch nieruchomości, na których ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności od nieopłaconych składek, jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. W ocenie ZUS sytuacja taka nie występuje. Umorzenie zobowiązań publicznoprawnych w sytuacji, gdy wnioskodawca ma 54 lata, uzyskuje dochody z pracy i nie udowodnił trwałego wykluczenia z rynku pracy z powodów zdrowotnych. W sytuacji, gdy podnosi argument trudnej sytuacji finansowej i osiąga niesatysfakcjonujące dochody ma możliwość poszukiwania zatrudnienia na otwartym rynku pracy, tym bardziej, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 września 2021 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2022 r. minimalne wynagrodzenie z pracę w pełnym wymiarze czasu pracy od 1 stycznia 2022 r. wynosi 3.010,00 zł brutto, tj. 2.363,56 zł netto miesięcznie. W Polsce mężczyzna osiąga wiek emerytalny w wieku 65 lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego w przypadku strony zostało jeszcze 11 lat aktywności zawodowej, co daje organowi podstawę do przypuszczeń, że na przestrzeni najbliższych lat będzie on aktywny zawodowo, tym bardziej, że nie wykazał całkowitej niezdolności do pracy. W poszukiwaniu pracy ma prawo do korzystania z pomocy i pośrednictwa Urzędu Pracy.

W przypadku strony spłata całości należności mogłaby nastąpić w ramach układu ratalnego - w rozliczeniu wydatków z 3 października 2022 r. wnioskodawca wskazał proponowaną kwotę składki w układzie ratalnym w wysokości 500,00 zł. ZUS rozpatrując wniosek o zawarcie układu ratalnego stara się uwzględniać propozycje osoby zobowiązanej i dopasować wysokość rat do jej aktualnych możliwości płatniczych oraz sytuacji życiowej. Zawarcie układu ratalnego stwarza następujące korzyści: - umożliwia uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu, - nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, - od składek, które rozłożono na raty, ZUS zobowiązany jest do każdej raty naliczyć opłatę prolongacyjną wynoszącą połowę odsetek za zwłokę, - ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego ich dochodzenia w trybie egzekucji (w okresie obowiązywania umowy ratalnej organ nie wszczyna postępowań egzekucyjnych, a wszczęte egzekucje ulegają zawieszeniu z mocy prawa). Należności objęte są przymusowym dochodzeniem oraz zabezpieczone hipotecznie na nieruchomości, zatem natychmiastowe podjęcie decyzji o ich umorzeniu byłoby przedwczesne.

Zatem na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

Na ostateczną decyzję skargę do sądu administracyjnego złożył S.S., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

- art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 pkt 1 rozporządzenia poprzez przekraczające granicę uznania administracyjnego utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo zaistnienia przesłanek do umorzenia odsetek;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia, polegające na braku związku między ustaleniami faktycznymi całokształtu sytuacji ubezpieczonego, a treścią rozstrzygnięcia decyzji;

- art. 8 zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez nieudzielanie we właściwym czasie, informacji i wyjaśnień czy też nie podjęcie przez tyle lat działań.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji ZUS z 8 listopada 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS z 25 maja 2021 r. i umorzenie odsetek od zaległych składek, ewentualnie o uchylenie obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie wyjaśnić jednak należy, że niniejsza sprawa, w związku z brakiem oświadczenia strony skarżącej co do możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Mając na uwadze powyższe kryteria sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 listopada 2022 r. stwierdził, że odpowiada ono przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego, jak oczekuje tego skarżący.

Wskazać trzeba, że wydając zaskarżoną decyzję organ działał w warunkach związania prawomocnym wyrokiem sądu z 29 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 909/21. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie sądy oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97, Lex/el nr 47848 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, Lex/el 745376). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12, Lex/el nr 1487724) przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Nadto stosownie do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2, 3 i 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3a tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Ponadto w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl postanowień § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powyższych przepisów wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) oraz w uzasadnionych przypadkach także pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia). Przy czym dopuszczenie w tych regulacjach możliwości umorzenia należności przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje na uznaniowy charakter tego rodzaju decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności i taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocena. W przypadku gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie rozstrzyga organ administracji publicznej.

Podkreślenia również wymaga, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA z 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10 i z 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14). Należy mieć również na uwadze istotę Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego celem jest realizacja zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłata świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata - nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że organ rentowy w sposób wystarczający zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego oceny. Wyprowadzony z tej oceny wniosek, iż brak jest w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia zaległości, nie został skutecznie podważony.

Nie budzi wątpliwości sądu ustalenie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s., Materiał dowody zgromadzony w sprawie nie przysporzył żadnych informacji, aby w sprawie prowadzone było postępowanie na podstawie ustawy Prawo upadłościowe, co wyklucza ziszczenie się przesłanek z punktów 2, 4 i 4b. Nie zaszły też przesłanki z pkt 1 i pkt 4c, ani z pkt 4a (kwota zadłużenia przekracza koszty upomnienia). Nie można mówić także o spełnieniu przesłanki z pkt 3, ponieważ skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie wystąpiło kryterium braku majątku, ani z pkt 5 i z pkt 6, biorąc pod uwagę fakt, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99).

Sąd uznaje również za prawidłową, dokonaną przez organ, analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia.

Wskazać należy, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym dowody przedłożone przez stronę, nie wskazywały na wystąpienie przesłanki związanej z poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Trafnie organ przyjął, że zaległości objęte zaskarżoną decyzją powstały wskutek niewywiązywania się skarżącego z obowiązków nałożonych przepisami prawa, a nie wskutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Opłacanie składek w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zaspokojenia, nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem.

Zgodzić się należy także z argumentacją organu rentowego w kwestii niespełnienia przez skarżącego przesłanek § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ nie negował problemów zdrowotnych skarżącego, ale stwierdził, że skarżący nie wskazał problemów ze zdrowiem, które wykluczałyby go całkowicie i trwale z aktywności zawodowej. Wskazane przez skarżącego problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, skoro skarżący pracuje na podstawie umowy zlecenia, co może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Brak jest też informacji o konieczności sprawowania przez skarżącego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W związku z powyższym należy uznać, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

W ocenie sądu w ustalonym stanie faktycznym zasadnie organ przyjął także, że § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia w sprawie nie ma zastosowania.

Na uwagę zasługują ustalenia, że skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną – M. S., która uzyskuje dochód w wysokości 2.700 zł netto miesięcznie oraz 15-letnią córką. Skarżący od 28 lipca 2021 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS na podstawie umowy zlecenia przez firmę jego żony M. S., z wykazaną podstawą wymiaru składek za lipiec 2022 r. - 788,00 zł, tj. 569,34 zł netto, za sierpień 2022 r. - 1.083,00 zł, tj. 782,56 netto, za wrzesień 2022 r. - 886,50 zł, tj. 639,88 zł netto, zatem przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 3 ostatnich miesięcy wyniosło 919,17 zł brutto, tj. 663,93 zł netto. Rodzina pobiera świadczenie 500+ w wysokości 500 zł miesięcznie oraz świadczenie rodzinne w wysokości 124 zł miesięcznie. Nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Swoje stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżący określił na kwotę 3.932 zł.

Organ obliczył, że uzyskiwany przez rodzinę skarżącego dochód jest niższy niż poziom minimum socjalnego za II kwartał 2022 r. ustalony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 4.060,31 zł dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego, jednak przewyższa poziom minimum egzystencji w 2021 r. ustalony na kwotę 1.814,71 zł dla takiego gospodarstwa. W związku z powyższym organ ustalił, że budżet rodziny skarżącego umożliwia zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. W tych okolicznościach organ prawidłowo ocenił sytuację finansową rodziny jako trudną, ale nie stałą i ostateczną.

Zdaniem sądu, materiał dowodowy dostępny organowi nie dawał zatem podstaw aby uznać, że sytuacja w jakiej znalazł się skarżący jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie należności ZUS.

Sąd nie podzielił również zarzutów skargi naruszenia przepisów prawa materialnego. W ocenie sądu, organ dostatecznie wywiązał się też z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w jego posiadaniu. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z oceną jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej nie oznacza, że z tej przyczyny decyzja jest wadliwa. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Za niezasadny sąd uznaje także zarzut braku wykazania w uzasadnieniu decyzji, z jakich powodów nastąpiło preferencyjne potraktowanie interesu organu nad interesem strony. Przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wynikają z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wszystkie zostały przez organ omówione, a sytuacja skarżącego została oceniona przez ich pryzmat. W ramach tego organ badał zarówno wystąpienie w sprawie skarżącego przesłanki całkowitej nieściągalności jak i przesłanek natury materialno–zdrowotnej skarżącego. Uzasadnienie decyzji spełnia wymóg rozpoznania sprawy w całym jej zakresie.

Wyjaśnić też należy skarżącemu, że umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, wręcz krytycznych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia, stan majątkowy i dochodowy oraz inne względy społeczne niemożliwe jest wywiązanie się dłużnika ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Nie znajdując podstaw do uwzględnia skargi sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

a.l.