Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 991/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Asesor WSA Wojciech Wycichowski, , po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 28 marca 2024 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 września 2023 r. nr SKO Gd/3106/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia 20 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako "SKO"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej "K.p.a.") w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390, dalej "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej jako "Skarżąca") od decyzji Prezydenta Miasta Wejherowa (dalej jako "Prezydent Miasta") z dnia 10 marca 2023 r. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

2.1. Dnia 7 listopada 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie wpłynął wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – K. W.

Skarżąca, ur. 1980 r., w oświadczeniu z dnia 21 listopada 2022 r. podała, że ma wykształcenie podstawowe, jej staż pracy wynosi 7 lat. W dniu 11 i 19 października 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy. W jego trakcie ustalono, że Skarżąca zamieszkuje wraz z małżonkiem na terenie rodzinnych ogródków działkowych, natomiast zameldowana jest w W. Ma dorosłą córkę (23 lata, zam. w W.). Ze świadectw pracy wynika, że Skarżąca była zatrudniona w okresach marzec - lipiec 1997 r. jako kelnerka; marzec - wrzesień 2005 r. jako kelnerka i barmanka; maj - lipiec 2008 r. jako fryzjerka; w latach 2017 - 2022 r. jako sprzedawca. Ostatnie zatrudnienie ustało dnia 26 sierpnia 2022 r. na skutek porozumienia stron. W okresie od 1 lipca 2019 r. do 28 sierpnia 2022 r. Skarżąca wykonywała pracę sprzedawcy na 1/4 etatu. W trakcie wywiadu środowiskowego Skarżąca podała, że od czerwca 2022 r. opiekuje się małżonkiem. Wskazała, że od czerwca do końca sierpnia 2022 r. godziła pracę zarobkową z opieką nad mężem. Wyjaśniła, że wypowiedziała umowę o pracę z powodu niemożności pogodzenia opieki z pracą zarobkową. Wskazała, że nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie z powodu opieki nad mężem. Gdyby nie konieczność sprawowania opieki, pracowałaby jako sprzedawca, choćby na część etatu. W oświadczeniu z dnia 21 listopada 2022 r. podała, że nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna.

W trakcie wywiadu środowiskowego Skarżąca podała, że w ramach opieki prowadzi męża do łazienki, pomaga umyć się, wykonać czynności pielęgnacyjne (smarowanie kremami) oraz ubrać (ok. 40 min.). Codziennie 7-8 razy prowadzi męża do toalety (ok. 5 min.). Pomaga wykonywać ćwiczenia fizyczne (ok. 1h). Mierzy mężowi ciśnienie (ok. 10 min.). W razie potrzeby masuje mężowi stopy. Podaje mężowi leki i sprawdza, czy je zażył. Przygotowuje 5 posiłków dziennie i podaje je (ok. 1,5h). W razie potrzeby pomaga mężowi poruszać się po mieszkaniu. Zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego (codzienne sprzątanie i robienie zakupów, w razie konieczności przynoszenie opału i czyszczenie pieca). Organizuje wizyty lekarskie i zawozi męża na nie, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe. Wyjaśniła, że jeżeli wychodzi z domu, to zazwyczaj z mężem. Sama natomiast wybiera się po zakupy, do swojego lekarza, do kosmetyczki, lub by zawieźć córkę na lotnisko albo dworzec kolejowy. Nieobecność trwa z reguły do 2 godzin. W oświadczeniu z dnia 21 listopada 2022 r. podała m.in., że czuwa w nocy, co nie jest zgodne z oświadczeniem złożonym w trakcie wywiadu środowiskowego.

Osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności jest mąż Skarżącej (ur. 1972 r.). W trakcie wywiadu ustalono, że zamieszkuje ze Skarżącą. Legitymuje się wydanym dnia 16 sierpnia 2022 r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do dnia 31 sierpnia 2025 r. Wskazano w nim, że znaczny stopień niepełnosprawności powstał dnia 30 maja 2022 r., niepełnosprawność powstała natomiast u niego w wieku 48 lat, czyli w 2020 r. Wedle orzeczenia wymaga on stałej lub długotrwałej pomocy i opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika, że dnia 22 kwietnia 2022 r. mąż Skarżącej został zarejestrowany jako bezrobotny i przyznano mu zasiłek dla bezrobotnych.

W trakcie wywiadu środowiskowego pracownik socjalny uzyskał informację, że mąż Skarżącej choruje na postępujący spastyczny niedowład kończyn dolnych z ich ataksją, nadciśnienie tętnicze, nadto jest uzależniony od nikotyny. Skarżąca podała, że jej małżonek nie radzi sobie w codziennym funkcjonowaniu od czerwca 2022 r. Mąż Skarżącej sam porusza się po mieszkaniu (po pokoju i kuchni), przytrzymując się mebli. Ponieważ łazienka jest wąska i ma śliską podłogę, potrzebuje w niej asysty w obawie przed upadkiem. Sporadycznie potrafi przemieszczać się po łazience sam. Sam się ubiera po podaniu ubrań, sam spożywa posiłki i zażywa leki. Poza domem porusza się zawsze w obecności Skarżącej. Skarżąca podała, że mąż może pozostać w domu sam do trzech godzin. W oświadczeniu z dnia 21 listopada 2022 r. Skarżąca podała, że mąż choruje na ataksję kończyn dolnych, co oznacza problemy z koordynacją i utrzymaniem równowagi. Problemy te z czasem nasilają się. Do tego dochodzą inne dolegliwości powodujące bezwładność ciała. Ostatecznie ataksja prowadzi do ciężkiego inwalidztwa. Ataksja wrodzona jest nieuleczalna, jednak fizykoterapia może spowolnić jej postępy. Podała dalej, że mąż ma poważne problemy z poruszaniem się, nadto choruje także na nadciśnienie. W lipcu 2022 r. był w szpitalu, gdzie wykonano badania. Jest aktualnie pod opieką neurologa i genetyka.

2.2. Decyzją z dnia 10 marca 2023 r. Prezydent Miasta odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wnioskowanego na męża Skarżącej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, że opieka Skarżącej względem męża jest na tyle absorbująca i wymaga takiego zaangażowania, ciągłości tej opieki, stałości, aby uniemożliwiała podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Czynności Skarżącej związane z opieką nad mężem nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mąż Skarżącej nie jest osobą całkowicie niesamodzielną, czy leżącą, jest w stanie pozostawać w domu bez asysty ze strony osoby trzeciej. Zadania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które są wykonywane przez Skarżącą odnoszą się do zwykłych czynności domowych i nie można ich łączyć z opieką, której wymaga osoba niepełnosprawna. Zdaniem organu, zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawnym mężem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

W ocenie organu brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz opieki nad mężem ze względu na to, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 48-go roku życia, ze względu na to, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także ze względu na to, że sprawowana opieka przez Skarżącą nad mężem nie jest na tyle absorbująca, by całkowicie musiała ona rezygnować z podejmowania zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

2.3. W wyniku rozpatrzenia odwołania Skarżącej, SKO decyzją z dnia 20 września 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, przywołując treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, wskazał na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W konsekwencji wiek powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie powinien stanowić przesłanki negatywnej przyznania świadczenia.

SKO wyjaśniło ponadto, że powodem odmowy ustalenia prawa do świadczenia nie może być również okoliczność pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim. Przyjmuje się, że małżonek osoby wymagającej opieki jest osobą, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., o ile spełnia przewidziane w tym przepisie wymogi. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. rozumieć należy natomiast w ten sposób, że świadczenia pielęgnacyjnego nie może uzyskać osoba wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 1 - 3 u.ś.r., jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek tej osoby nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

SKO stwierdziło, że odmowa ustalenia Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniona jest natomiast niespełnieniem przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazującej na konieczność zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją przez wnioskującego z aktywności zawodowej i niepodejmowaniem jej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Zdaniem SKO, rezygnacja przez Skarżącą z pracy zarobkowej i pozostawanie osobą bierną zawodowo po dniu 28 sierpnia 2022 r. było i nadal jest kwestią wyboru, nie zaś bezwzględnej konieczności spowodowanej stanem zdrowia niepełnosprawnego małżonka. Oświadczenia Skarżącej o konieczności sprawowania opieki nad mężem jako jedynym powodzie rezygnacji z pracy zarobkowej i niepodejmowania jej, są w oczywisty sposób sprzeczne z zebranymi w sprawie dokumentami oraz ustaleniami poczynionymi w trakcie wywiadu środowiskowego. Nie jest zatem prawdą, że Skarżąca nie jest w stanie pogodzić pracy zarobkowej z opieką nad mężem. Z orzeczenia o niepełnosprawności męża wynika, że od dnia 30 maja 2022 r. należy uważać go za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Skarżąca do dnia 28 sierpnia 2022 r. pracowała zarobkowo jako sprzedawca na 1/4 etatu. Oznacza to, że przez 3 miesiące, licząc od chwili uznania męża za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, Skarżąca jednoczenie pracowała i opiekowała się małżonkiem. SKO zwróciło uwagę, że Skarżąca na 1/4 etatu pracowała od dnia 1 lipca 2019 r., zmniejszenie wymiaru czasu pracy nie miało zatem żadnego związku z chorobą męża. Skoro przez 3 lata przed odejściem z pracy Skarżąca pracowała na 1/4 etatu, co oznacza pracę przez 2 godziny dziennie, nie ma podstaw dla stwierdzenia, że nie mogłaby w dalszym ciągu pracować w ten sposób, jeśli małżonek przez 3 godziny w ciągu dnia może pozostać bez opieki.

Mąż Skarżącej niewątpliwe wymaga pomocy przy poruszaniu się poza domem oraz przy wykonywaniu czynności związanych z większym wysiłkiem. Taką pomoc można jednak zapewnić bez konieczności rezygnacji z pracy zarobkowej. Niepełnosprawny jest w stanie sam zjeść posiłek, napić się, zażyć leki, poruszać się po pokoju i kuchni, a zatem w trakcie nieobecności Skarżącej nie byłby narażony na dyskomfort w tym zakresie. Pozostałe czynności można zorganizować w taki sposób, by nie kolidowały z pracą zarobkową. Skarżąca zamieszkuje razem z małżonkiem, zatem wszelkie domowe czynności wykonuje również dla siebie.

SKO uznało, że rezygnacja przez Skarżącą z pracy zarobkowej w sierpniu 2022r. i niepodejmowanie pracy po tej dacie nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu małżonkowi. Właściwą opiekę Skarżąca byłaby w stanie zapewnić małżonkowi bez rezygnacji z zatrudnienia.

3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

4. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

5.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

5.2. Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej p.p.s.a.), kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja SKO oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie skargi i podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W wyroku tym Trybunał stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W świetle powyższego, w rozpatrywanej sprawie – wbrew stanowisku organu I instancji – powyższy przepis nie może stanowić podstawy odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu daty powstania niepełnosprawności u męża Skarżącej (jak wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego dnia 16 sierpnia 2022 r. – mąż Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 30 maja 2022 r.). Słusznie wskazało zatem SKO, że wiek powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie powinien stanowić przesłanki negatywnej przyznania świadczenia. Również w pozostałym zakresie stanowisko SKO zasługuje na uwzględnienie.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Zasadnie Kolegium uzasadniło możliwość ubiegania się o to świadczenie przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy podkreślić, że w judykaturze prezentowane jest jednolite stanowisko, zgodnie z którym przywołany przepis nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wnioskodawcą jest współmałżonek osoby niepełnosprawnej. Odmienna wykładnia tego przepisu stoi w sprzeczności z założeniami dotyczącymi obowiązku alimentacyjnego oraz obowiązku wzajemnej pomocy między małżonkami wynikającymi z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W związku z powyższym należało uznać, że fakt, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy wniosek o przyznanie świadczenia złożył małżonek (por. wyrok WSA w Gliwicach z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1549/23, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżąca, jako żona, należy zatem do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad mężem. Nadto, w sprawie niesporne jest, że mąż Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym w dniu 16 sierpnia 2022 r., do dnia 31 sierpnia 2025 r., ze wskazaniem, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych. Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji jest zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymaga to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności danej sprawy, które pozwalają na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową wnioskodawcy a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do osoby niepełnosprawnej. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W ocenie Sądu, dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez orzekające w sprawie organy ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, jest prawidłowa.

Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki, a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13).

Mając na uwadze ustalenia poczynione w toku przeprowadzonego postępowania, przytoczone w części historycznej niniejszego uzasadnienia, zdaniem Sądu, uznać należy, że niewątpliwie małżonek Skarżącej jest osobą schorowaną i wymagającą pomocy oraz wsparcia w codziennej i samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby. Jednakże należy podzielić stanowisko organów, że okoliczności sprawy nie pozwalają przyjąć, iż Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia i nie podejmuje go wyłącznie ze względu na konieczność sprawowania opieki nad mężem.

W tym miejscu wskazać należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana wyłącznie opieką. Należy przy tym podkreślić, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.

Odnosząc powyższe rozważania do oceny niniejszej sprawy wskazać należy, że Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy sprawowaniem opieki nad mężem, a rezygnacją przez Skarżącą z aktywności zawodowej i niepodejmowaniem jej, nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy.

Wskazać w tym zakresie należy, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że Skarżąca pracowała w zmniejszonym wymiarze czasu pracy (1/4 etatu – dwie godziny dziennie) w trzyletnim okresie poprzedzającym datę uznania męża Skarżącej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, a także przez trzy miesiące po tej dacie. Zasadnie zatem podkreślił organ, że zmniejszenie wymiaru czasu pracy nie miało żadnego związku z chorobą małżonka. Co więcej, mając na względzie ustaloną w toku wywiadu środowiskowego okoliczność możności samodzielnego przebywania przez męża Skarżącej w domu przez okres trzech godzin, zasadnie wskazał organ, że nie ma podstaw do stwierdzenia, że Skarżąca nie może kontynuować wykonywania pracy w dotychczasowym wymiarze, w trakcie której małżonek Skarżącej pozostawałby bez opieki. Niewątpliwie małżonek Skarżącej wymaga pomocy przy poruszaniu się poza domem oraz przy wykonywaniu czynności wymagających większego wysiłku (kąpiel, ćwiczenia fizyczne, pielęgnacja, ubieranie się), możliwe jest jednakże zapewnienie mu opieki w trakcie ich wykonywania bez pozbawiania Skarżącej możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Małżonek Skarżącej jest w stanie samodzielnie zjeść posiłek, zażyć leki, poruszać się po pokoju i kuchni, zaś proste udogodnienia ułatwiłyby mu samodzielne korzystanie z toalety. Rację ma organ, że pozostałe czynności obejmujące dbanie o porządek gospodarstwa domowego oraz jego zaopatrzenie, zapewnienie osobie niepełnosprawnej spacerów, kontrolę przyjmowania leków, organizację wizyt lekarskich, Skarżąca mogłaby wykonywać poza godzinami pracy. Tym samym zasadnie organ podważył oświadczenie Skarżącej, że wyłącznym powodem rezygnacji z pracy oraz niepodejmowania jej przez Skarżącą była okoliczność konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W świetle powyższych okoliczności zasadna jest konstatacja, że Skarżąca zrezygnowała i nie podejmuje zatrudnienia z innych przyczyn, aniżeli wyłącznie te dotyczące opieki nad niepełnosprawnym mężem. Konieczność sprawowania opieki nad mężem nie była i nie jest głównym powodem bierności zawodowej Skarżącej. A zatem zasadnie organy uznały, że pomiędzy okolicznością sprawowania opieki nad mężem Skarżącej, a rezygnacją i niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia nie występuje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Słusznie zatem wskazało Kolegium, że Skarżąca pomimo sprawowanej opieki nad mężem, jest w stanie wykonywać pracę zarobkową. Zakres opieki nad małżonkiem nie powoduje całkowitego pozbawienia Skarżącej możliwości zarobkowania.

Podkreślić ponownie należy, że opiekunowi osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli rezygnacja z aktywności zawodowej spowodowana była wyłącznie koniecznością sprawowania opieki. W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22).

Wskazać należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i wyłącznie z tego powodu, nie zaś również z innych przyczyn, leżących po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Rezygnacja z aktywności zawodowej będąca skutkiem przyczyn niezwiązanych bezpośrednio z opieką nad niepełnosprawnym, czyli, przykładowo, sytuacją na rynku pracy, trudnościami wnioskodawcy z podjęciem lub utrzymaniem zatrudnienia, czy wyborem z uwagi np. na satysfakcjonującą sytuację majątkową rodziny, nie może być uznana za spełnienie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie można więc zgodzić się z taką interpretacją przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., która prowadziłaby do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma możliwość pogodzenia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny z wykonywaniem pracy zarobkowej. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sytuacji byłoby sprzeczne z jego celem.

W niniejszej sprawie nie wykazano, że zaangażowanie Skarżącej w opiekę nad mężem było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej. W ocenie Sądu Skarżąca nie wykazała, że nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad małżonkiem, będącym osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stwierdzić zatem należało brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad małżonkiem, który przemawiałby za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy, opieka sprawowana nad małżonkiem nie stanowi przeszkody do wykonywania pracy zarobkowej przez stronę skarżącą i te dwie okoliczności nie pozostają w związku przyczynowo-skutkowym w sposób pozwalający na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tym samym za bezzasadny należało uznać podniesiony w skardze zarzut naruszenia powyższego przepisu poprzez jego błędną wykładnię.

5.3. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną oddalił.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku strony o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku żądania organu w zakresie przeprowadzenia rozprawy w określonym przepisami terminie.