Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 369/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-11-29 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przywrócenia terminu
Powołane przepisy: article: art. 86 par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 29 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2024 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 9 lutego 2023 r. nr 2201-IOV-3.4103.415-426.2022/10/02 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2017 roku p o s t a n a w i a: odmówić przywrócenia terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 18 lipca 2023 r. I SA/Gd 369/23


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 18 lipca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę K.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 9 lutego 2023 roku, w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2017 roku.

Pismem z 6 listopada 2024 r. pełnomocnik strony złożył wniosek o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku.

Uzasadniając złożony wniosek pełnomocnik wskazał, że nie została mu doręczona przesyłka zawierająca zawiadomienie o terminie rozprawy jak również, pod adresem przy ul. [...] nie pozostawiono ani pierwszego, ani powtórnego awiza. Pełnomocnik podał dalej, że z uwagi na powtarzające się od lat problemy z doręczaniem przesyłek poleconych i niepozostawianiem awiz, od lat weryfikuje cotygodniowo w urzędzie pocztowym, czy nie ma do niego adresowanych przesyłek listowych poleconych. Tak też uczynił w czerwcu 2023 roku, a pracownice poczty sprawdziły w systemie, w dniach 5, 12 i 19 czerwca 2023 roku, że nie ma żadnej przesyłki poleconej adresowanej do pełnomocnika. W konsekwencji braku wiedzy o terminie rozprawy, jak wskazał pełnomocnik, nie wziął w niej udziału oraz nie miał wiedzy o wydanym wyroku.

Pełnomocnik wskazał też, że w związku ze znacznym wzrostem spraw podatkowych rozpoznawanych przez Wojewódzkie Sądy Administracyjne w ostatnich latach oraz statystykami z lat ubiegłych w tym zakresie, pozostawał w uzasadnionym przekonaniu, że realny termin na rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie to okres co najmniej 18-20 miesięcy licząc od wniesienia skargi.

Pełnomocnik podał dalej, że 30 października 2024 roku skontaktował się telefonicznie z Wydziałem Informacji Sądowej w celu ustalenia, czy w sprawie został wyznaczony już termin rozprawy. W odpowiedzi uzyskał informację, że w sprawie zapadł prawomocny wyrok, a zawiadomienie o terminie rozprawy zostało do pełnomocnika wysłane 2 czerwca 2023 roku przesyłką listową poleconą o numerze [...]. W związku z uzyskaniem tej informacji pełnomocnik niezwłocznie złożył pisemną reklamację w urzędzie pocztowym.

Zdaniem pełnomocnika, niedoręczenie spornej w sprawie przesyłki nie było jedynym znanym przypadkiem, albowiem podobnie nie została awizowana ani razu, a w konsekwencji doręczona przesyłka polecona z Urzędu Miasta Gdyni, nadana 2 kwietnia 2024 roku. Podobne doświadczenia w zakresie nieawizowania przesyłek poleconych posiada pozostająca ze mną we wspólnocie biurowej adwokat M.P. Pełnomocnik stwierdził, że powyższe okoliczności oraz zachowanie co najmniej należytej staranności, mogą potwierdzić pracownice FUP G. przy ul. ks. [...] w G., do którego przychodzi raz w tygodniu monitorować przesyłki polecone adresowane do pełnomocnika.

Pełnomocnik złożył jednocześnie wniosek o przesłuchanie pracowników poczty oraz pełnomocnika na fakt uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy strony i pełnomocnika skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Rozpatrując wniosek pełnomocnika strony o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku Sąd nie stwierdził istnienia takich okoliczności, które przemawiałyby za jego uwzględnieniem.

Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej w skrócie zwana p.p.s.a., czynność podjęta w postępowaniu sądowym przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże sąd, na wniosek strony, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, postanowi o przywróceniu terminu (art. 86 § 1 p.p.s.a.).

Przepisy art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. stanowią zaś, iż pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Przy czym w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Przesłankami uzasadniającymi przywrócenie terminu są więc:

• zachowanie siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku, liczonego od daty ustania przyczyny uchybienia terminu,

• uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu,

• dokonanie - równocześnie ze złożeniem wniosku - czynności, do dokonania której terminowi uchybiono.

Przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym uzależnione jest od spełnienia określonych przesłanek pozytywnych, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu, i negatywnych, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest zatem łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a. tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy.

Jak wskazano wyżej, pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonaniu czynności procesowej. Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Innymi słowy nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także lżejszej jej postaci, tj. niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy.

Na szczególna uwagę zasługuje sytuacja dotycząca oceny, jakiej podlegają skutki działania pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym dla sfery prawnej mocodawcy w odniesieniu do wniosków o przywrócenie terminu w postępowaniu sądowym. Z orzecznictwa wynika, że jeśli strona jest zastępowana przez fachowego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić jego specjalistyczną wiedzę i konieczność zachowania przez niego należytej staranności. Wobec czego dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczającym będzie więc nawet lekkie niedbalstwo. W konsekwencji powyższego brak winy w uchybieniu terminu przez skarżącego nie zostanie skutecznie wykazany, jeżeli skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien mieć świadomość wagi dokonywania określonych czynności procesowych. Kryterium należytej staranności podlega tu podwyższeniu, bowiem profesjonalny pełnomocnik posiada stosowne przygotowanie i znajomość procedur, zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. W tej sytuacji pojęcie winy strony w uchybieniu terminowi obejmuje swym zakresem nie tylko działania bądź zaniechania pełnomocnika, ale również działania osób trzecich upoważnionych przez pełnomocnika do dokonywania poszczególnych czynności, włącznie z czynnościami o charakterze czysto technicznym. Powyższe oznacza, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo (zob. postanowienie NSA z 26 października 2016 r., sygn. akt II OZ 1223/16, postanowienie NSA z 14 stycznia 2020 r., I OZ 1315/19, postanowienie NSA z 14 stycznia 2020 r., I OZ 1315/19, postanowienie NSA z 20 kwietnia 2021 r., III OZ 247/21).

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie powołującej się na tę okoliczność (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2017 r., sygn. akt II FZ 514/17); w niniejszej sprawie będzie to obowiązek spoczywający na pełnomocniku strony.

W ocenie Sądu, pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Twierdzenia pełnomocnika dotyczące nieprawidłowości w wykonaniu usługi w zakresie awizacji przesyłki pocztowej zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy nie znajdują potwierdzenia, zaś okoliczności powołane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione.

Koperta jak i zwrotne potwierdzenie odbioru stanowią dokument, który może być dowodem w toku postępowania. Istotnym jest, że przeprowadzając ocenę dowodu uzupełniającego w postaci dokumentu (art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a.), jakim jest zwrócona nadawcy koperta z korespondencją, należy brać pod uwagę również adnotacje wpisane w integralnie z nią związane zwrotne potwierdzenie odbioru.

Z adnotacji umieszczonej w pkt 2 zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 31) jasno wynika data pierwszej awizacji przesyłki – 5 czerwca 2023 r. oraz wskazanie miejsca pozostawienia stosownego zawiadomienia tj. oddawcza skrzynka pocztowa. Powyższa data została również umieszczona na kopercie zawierającej przesyłkę z sądu. Zwrotne potwierdzenie odbioru wskazuje również na datę powtórnej awizacji, co miało miejsce po upływie 7 dni od pozostawienia pierwszego zawiadomienia. Wobec niepodjęcia przesyłki została ona zwrócona do adresata 20 czerwca 2023 r. W konsekwencji przesyłka zawierająca zawiadomienie o terminie rozprawy została uznana za doręczoną w trybie art. 73 p.p.s.a. z dniem 19 czerwca 2023 r.

Ustawodawca w przywołanym przepisie ustanowił domniemanie faktyczne doręczenia pisma, o ile zostaną spełnione warunki w przepisie tym przewidziane. Domniemanie to może być jednak obalone. Taka sytuacja jest dopuszczalna, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością. W doktrynie podnosi się, że obalenie domniemania doręczenia przez awizo jest oczywiście możliwe, jednak nie neguje ono dokonania doręczenia, a prowadzi do uchylenia ujemnych skutków, jakie dla strony wiążą się z tym doręczeniem w zakresie biegu terminu (por. J. Jodłowski, K. Piasecki (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Warszawa 1989 r., s. 247). Oznacza to, że jeśli dokonano doręczenia zgodnie z przepisami prawa mimo, że adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie, może się on uchylić się od negatywnych skutków tego stanu rzeczy, jeżeli uprawdopodobni okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu. Okoliczności takich pełnomocnik strony jednak nie wykazał a jego twierdzeniom o niedostarczeniu przesyłki z sądu przeczy treść zwrotnego poświadczenia odbioru przesyłki. W ocenie Sądu, w kontekście dowodu z dokumentu, jakim jest niewątpliwie koperta ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przeciwdowodu nie może stanowić jedynie oświadczenie strony o braku zawiadomienia w skrzynce pocztowej, gdyż nie jest ono wystarczające do obalenia domniemania doręczenia przesyłki w trybie awizo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2015 r. sygn. akt II OZ 863/15).

Należy mieć na względzie, że możliwość przywrócenia uchybionego terminu jest uzależniona od uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy strony.

Według Słownika Języka Polskiego PWN uprawdopodobnić to "sprawić, że coś staje się prawdopodobne". Z kolei przez prawdopodobną należy rozumieć sytuację, która wydaje się być prawdziwa; jest duża szansa, że się wydarzyła. Różnica pomiędzy udowodnieniem a uprawdopodobnieniem nie polega na obniżeniu wiarygodności stwierdzonych faktów, lecz jedynie na pewnym odformalizowaniu czynności zmierzających do ich ustalenia. Uprawdopodobnienie oznacza ustalenie określonego faktu (zdarzenia czy też okoliczności) na podstawie wiarygodnych środków dowodowych, pozwalających na uznanie zgodności dowodzonych faktów z rzeczywistością. Uprawdopodobnienie należy zatem rozumieć jako obiektywny stan wiedzy, w świetle której istnienie danego faktu jest wysoce prawdopodobne. Uprawdopodobnienie polega na wykorzystaniu środków dowodowych w celu stworzenia większego lub mniejszego stopnia prawdopodobieństwa niedającego pewności lecz jedynie wiarygodność twierdzenia o danych faktach. Nie może ono jednak opierać się wyłącznie na twierdzeniach zainteresowanego, które powinny zostać uwiarygodnione za pomocą określonych środków dowodowych.

W ocenie Sądu, pełnomocnik takich dowodów nie przedstawił. Pełnomocnik wskazuje, że stan wadliwego doręczania przesyłek nie ma charakteru incydentalnego lecz powtarza się od wielu lat. Wskazuje przy tym, że podobne doświadczenia w zakresie wadliwego doręczania przesyłek posiada inny adwokat, pozostający z pełnomocnikiem we "wspólnocie biurowej". Niemniej jednak pełnomocnik, dla uprawdopodobnienia takiego stanu rzeczy nie załączył do wniosku choćby oświadczenia tej osoby, że sytuacja związana z brakiem awizowania przesyłek miała już miejsce we wcześniejszych okresach. Pełnomocnik nie postarał się również o to, aby przedstawić oświadczenia innych użytkowników nieruchomości, w których znajduje się kancelaria pełnomocnika, o ewentualnych nieprawidłowościach przy doręczaniu przesyłek pocztowych.

Pełnomocnik na okoliczność uprawdopodobnienia złożył wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków. Powyższy wniosek nie może jednak prowadzić do skutecznego wykazania braku winy w niedochowaniu terminu, albowiem jest to wniosek o przeprowadzenie czynności dowodowej, do której podjęcia nie jest uprawniony sąd administracyjny. Przepisy p.p.s.a. nie przewidują bowiem możliwości przesłuchiwania świadków. Mając świadomość takiego stanu rzeczy pełnomocnik dążąc do uprawdopodobnienia, winien był pozyskać odpowiednie oćwiczenia od osób, o których przesłuchanie wnosił. Oświadczenia te mogłyby zostać następnie poddane ocenie w kontekście spełnienia przestanki uprawdopodobnienia.

Dokonując oceny tego, czy uprawdopodobniona została okoliczność świadcząca o braku zawinienia, a sprowadzająca się do twierdzenia o wadliwym działaniu operatora pocztowego, Sąd miał również na względzie, że inne przesyłki przesłane do pełnomocnika przez sąd, zostały przez niego odebrane. Powyższa okoliczność przeczyłaby temu, że stan rzeczy, na jaki powołuje się pełnomocnik, ma charakter trwały.

Sąd zwraca również uwagę, że w sytuacji gdy pełnomocnik miał świadomość istnienia problemów z odbiorem awiz ze skrzynki pocztowej, powinien podjąć odpowiednie kroki umożliwiające odbieranie korespondencji z sądu w inny sposób. Należy mieć na uwadze, że przepis art. 69 § 2 p.p.s.a. daje możliwość doręczania korespondencji sądowej, na wskazany adres skrytki pocztowej. Brak złożenia takiej dyspozycji, w sytuacji gdy pełnomocnik wiedział o możliwych problemach z odbiorem awiza ze skrzynki pocztowej, należy uznać za brak dochowania należytej staranności. Taki stan rzeczy nie może zatem przemawiać za stwierdzeniem, że pełnomocnik strony w niezawiniony sposób uchybił terminowi do dokonania czynności procesowej.

O braku należytej staranności może świadczyć również okoliczność, że pełnomocnik strony nie monitorował na bieżąco stanu sprawy, a odpowiednie w tym celu kroki podjął dopiero po upływie roku od dnia wydania wyroku. Pełnomocnik nie uprawdopodobnił przy tym, na czym opierał swoje założenie o długim terminie rozpatrywania spraw w wojewódzkich sądach administracyjnych, co miało leżeć u podstaw braku podejmowanej aktywności. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że sugerowany przez pełnomocnika stan rzeczy nie znajduje oparcia w oficjalnych dokumentach sporządzanych przez Naczelny Sąd Adminsiatcryjny i podlegających publikacji. Jak wynika bowiem ze sporządzonej przez Prezesa NSA Informacji o działalności sądów administracyjnych w 2022 roku, złożonej Marszałkowi Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (Druk nr 3214, Warszawa, 7 kwietnia 2023 r.), wojewódzkie sądy administracyjne załatwiły w terminie do 3 miesięcy średnio 37,13% skarg, w terminie do 4 miesięcy załatwiono 53,12% spraw, a w terminie do 6 miesięcy – 74,80% skarg. Powyższe, jak stwierdzono w informacji, świadczy o dużej sprawności postępowań przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Dochowanie należytej staranności poprzez zapoznanie się z tymi oficjalnie publikowanymi informacjami pozwoliłoby niewątpliwe ocenić, jaki może być rzeczywisty (a nie hipotetyczny) czas rozpatrywania skargi. W konsekwencji, przy braku korespondencji pochodzącej z sądu mogłoby to skłonić pełnomocnika do wcześniejszego uzyskania informacji o stanie sprawy. Co przy tym istotne, informacje te zostały opublikowane, zanim skarga strony została zarejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, a zatem były dostępne w trakcie toczącego się postępowania.

Znając powyższe informacje oraz mając na uwadze czynności podejmowane po wniesieniu skargi, pełnomocnik mógł zakładać, gdyby oceniał stan sprawy należycie, że wniesiona skarga może zostać rozpoznana w najbliższym terminie. Po wniesieniu skargi do sądu, pełnomocnik był bowiem zobowiązywany do usunięcia jednego braku formalnego skargi tj. podania numeru PESEL strony wnoszącej skargę. Zarządzenie w tym przedmiocie został doręczone pełnomocnikowi w dniu 2 maja 2023 r. Następnie poinformowano pełnomocnika o uchyleniu tego zarządzenia a pismo doręczono 12 maja 2023 r. Mając zatem na uwadze, że wniesiona skarga spełnia wymogi formalne i została od niej uiszczona należna opłata, możliwe było poczynienie założenia, że względy formalne nie stoją na przeszkodzie rozpoznaniu sprawy a co za tym idzie, że w najbliższym terminie może zostać wyznaczony termin posiedzenia sądu. Wiedza ta mogła skłonić pełnomocnika do wcześniejszego monitorowania stanu sprawy i podejmowanych w niej czynności. Brak prawidłowej analizy podejmowanych w sprawie czynności oraz poczynienie niepopartego dowodami założenia o długim czasie rozpoznania spraw, nie może świadczyć o dochowaniu należytej staranności, a w konsekwencji wskazywać na niezawionione zachowanie przy uchybieniu terminowi do dokonania czynności postępowania.

Mając na uwadze poczynione ustalenia Sąd doszedł do wniosku, że pełnomocnik strony nie uprawdopodobnił okoliczności świadczących o braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. W związku z tym Sąd na mocy art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.