Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 956/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 41 pkt 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2023 r., znak: [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

D. J. (dalej jako skarżący lub strona), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako: organ lub Kolegium) z dnia [...] września 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego. Powyższą decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] lipca 2023 r. znak: [...]

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 3 lipca 2023 r. D. J. złożył wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego, zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składki na ubezpieczenie społeczne, pomoc rzeczową, posiłek. Do wniosku dołączył oświadczenie o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem 18 maja 2023 r. w związku z odmową stażu, odmową szkolenia, odmową udziału w konkursie o pracę (z tych względów strona nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych lub poszukujących pracy). Skarżący w oświadczeniu podkreślił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nikt nie pomaga mu finansowo, nie pracuje dorywczo, nie posiada żadnego źródła dochodu, zagraża mu bezdomność, głód, choroba, śmierć. Dodatkowo wyjaśnił, że decyzja o pozbawieniu statusu osoby bezrobotnej jest nieprawomocna, gdyż zaskarżył ją do WSA w Lublinie.

W trakcie przeprowadzonej w dniu 11 lipca 2023 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową wnioskodawcy, z której wynika, że skarżący ma 46 lat, jest kawalerem, nie ma dzieci i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą długotrwale bezrobotną, nie pracuje zawodowo i nie podejmuje prac dorywczych. Utrzymuje, że nie może znaleźć żadnej pracy odpowiadającej jego kwalifikacjom zawodowym, posiadanemu wykształceniu, zgodnej ze światopoglądem i prawem Bożym. Wnioskodawca nie posiada żadnego źródła utrzymania. Mieszka w mieszkaniu własnościowym po zmarłych rodzicach. Ponosi stałe wydatki miesięczne za czynsz - [...] zł, gaz - [...] zł oraz energię elektryczną - [...] zł. W wywiadzie wskazano, że skarżący objęty jest wsparciem w formie żywności. Pracownik socjalny w zakończeniu wywiadu podkreślił, że D. J. nie chce współpracować, wszystkie proponowane formy pomocy neguje podając tylko sobie zrozumiałą argumentację, świadomie nie chce poprawić swojej trudnej sytuacji życiowej.

W dniu 13 lipca 2023 r. skarżący złożył do organu I instancji oświadczenie nr 22, zgodnie z którym zrezygnował od dnia 14 lipca 2023 r. z przyjmowania posiłku w Dziennym Domu Seniora, którą zaproponował mu MOPR w C. jako formę pomocy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. Prezydenta Miasta C. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu wskazano, że D. J. nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania mu wsparcia z pomocy społecznej. Organ I instancji podkreślił w szczególności, że strona nie dokłada żadnych starań, aby we własnym zakresie, wykorzystując posiadane możliwości dążyć do poprawy swojej sytuacji życiowej. Odmową przyznania świadczenia oparto na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4 oraz art. 11 ust 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej jako u.p.s.).

Odwołanie od powyższej decyzji w dniu [...] sierpnia 2023 r. złożył D. J. zarzucając decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego – ustawy o pomocy społecznej – oraz postępowania administracyjnego, a także pogwałcenie prawa Bożego.

W wyniku rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium dokładnie opisało stan faktyczny sprawy oraz powołało przepisy ustawy o pomocy społecznej, które stały się podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia. Organ odwoławczy podkreślił, że strona nie współdziała z organami pomocy społecznej w rozwiązywania swej trudnej sytuacji życiowej. D. J. odmawia podjęcia zatrudnienia, negatywnie odnosi się do wszystkich propozycji przedstawianych mu przez pracownika socjalnego oraz organy pośrednictwa pracy, co stanowi jedną z przesłanek odmowy przyznania świadczenia wynikającą z art. 11 ust 2 u.p.s. Ponadto organ podkreślił, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżący nie uzasadnia przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Kolegium wyjaśniło, że strona jest w wieku aktywności zawodowej, ma 46 lat, jest kawalerem, nie ma nikogo na utrzymaniu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada wyższe wykształcenie, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i jest zdolny do pracy. Wszystkie okoliczności sprawy wskazują, zdaniem organu odwoławczego, że skarżący nie wykorzystuje własnych środków, możliwości i uprawnień do przezwyciężenia trudnej sytuacji, w której się znalazł. Dlatego też pomimo braku dochodów niezasadne jest przyznanie stronie świadczenia z pomocy społecznej.

Skargę na powyższą decyzję w dniu [...] września 2023 r. złożył D. J.. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, w tym naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię prawa stanowionego oraz jego niewłaściwe zastosowanie, w tym zwłaszcza inercję i pasywność w stosunku do wielu artykułów oraz złamanie pośrednie lub bezpośrednie lub też niewłaściwe zinterpretowanie następujących zapisów prawnych, praw oraz norm i zasad społecznych:

- naruszenie lub złamanie art. 3 ust. 1, art. 4, art. 7 pkt 1 pkt 4, art. 7a ust. 1, art. 8 ust. ł, art. 11 ust. 2-3, art. 16 ust. 2, art. 16a, art. 16b, art. 17 ust. 1 pkt 3-5, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 36, art. 38, art. 39, art. 41, 100 ust. 1, art. 101 ust. 3-4, art. 106 ust. 4, art. 110 ust. 3 ust. 7 ust. 9-10, art. 119 ust. 1 pkt 7-10, art. 119 ust. 2 pkt 2-4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 roku, poz. 901 ze zm.),

- złamanie art. 7 i art. 8 § 1, art. 104. § 1 k.p.a.,

- złamanie Preambuły, art. 5, art. 30, art. 31, art. 32 ust. 2, art. 38, art. 40, art. 47, art. 53 ust. 1-2 ust. 5, art. 68 ust. 1, art. 75 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

- naruszenie wyroku Trybunał Konstytucyjnego z 26.04.1999 r., K 33/98, OTK 1999, Nr 4, poz. 71, Lex nr 37316, odnoszącego się do wolności wyboru pracy i zakazu przymuszania do świadczenia pracy, tj. oznaczającego nie tylko brak przymusu do pracy, ale również brak ograniczeń, polegających na uniemożliwieniu podmiotom prawnym wykonywania określonego zawodu, czy zatrudnienia, nie przymuszając ich jednocześnie do robienia czegoś innego,

- naruszenie i wystąpienie przeciwko Prawu Bożemu, Dekalogowi, przykazaniu NIE ZBIJAJ, PRZYKAZANIU MIŁOŚCI, niszczeniu godności ludzkiej, godności Dziecka Bożego, w tym mojej,

- złamanie deklarowanej publicznie i realizowanej przez władze publiczne Rzeczypospolitej Polskiej, w tym przez Rząd Rzeczypospolitej Polskiej m.in.: zasadę patriotyzmu społecznego oraz solidaryzmu społecznego, zasadę pomocniczości społecznej względem słabszych, zasadę walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym, zasadę walki z cynizmem i draństwem silniejszych względem słabszych, zasadę walki z wyzyskiem ludzkim, zasadę prawa do godnego życia, do godnej pracy w RP, zasadę podmiotowości człowieka, jego godności osobistej w życiu osobistym, społecznym oraz gospodarczym,

- dopuszczenie się inercji wobec obowiązku ustawowego Rzeczypospolitej Polskiej do walki z deprywacja materialną na terenie krajów należących do wspólnoty Unii Europejskiej,

- dokonywanie z premedytacją przez MOPR w C. oraz przez SKO w C. na mojej osobie, jako na wolnym obywatelu Rzeczypospolitej Polskiej korzystającym ze swoich praw, w tym z konstytucyjnych praw człowieka oraz praw międzynarodowych, a odnoszących się do zabezpieczenia społecznego - aktów terroru psychicznego oraz fizycznego poprzez m.in. zagładzanie mojej osoby, znęcania się psychicznego, aktów represji, prześladowania i gnębienia obywatelskiego, aktów dyskryminacji pośredniej i bezpośredniej, aktu molestowania o którym mowa w ustawie z dnia 3 grudnia 2010 roku o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2020 roku, poz. 2156), w tym aktów odbierania mojej osobie ludzkiej godności, w tym stwarzania wobec mojej osoby zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej i uwłaczającej atmosfery,

- dopuszczenie się nienawiści do osób potrzebujących pomocy i wsparcia ze strony instytucji publicznej, administracji publicznej i władzy publicznej, niszczenie N. [...], pośrednią zbrodnię wymierzoną w Polaków, w tym w chrześcijan, w tym w moją osobę - obywatela Rzeczypospolitej Polskiej,

- dopuszczanie się całkowicie bezprawnej siłowej próby degradacji klasowej oraz społecznej i zawodowej mojej osoby ze względu na posiadane wysokie wykształcenie uniwersyteckie, w tym próbę zmuszania mojej osoby do wykonywania pracy niezgodnej z moimi kwalifikacjami, kłócącej się z nimi i odbiegającej od nich znacząco w dół (regres) oraz ze względu na wyznawaną religię chrześcijańską i światopogląd personalizmu chrześcijańskiego, jak również ze względu na wysoką postawę moralną i etyczną, którymi się od zawsze chlubię, a to wszystko tylko dlatego ze względu na to, że jestem pełnoprawnym Polakiem, obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej, który ma prawo do życia w swojej Ojczyźnie, w tym w swoim mieście rodzinnym w warunkach godnych, który ma prawo do traktowania go ze strony instytucji publicznej, administracji publicznej oraz władzy publicznej tylko i wyłącznie w sposób godny, który ma pełne konstytucyjne prawo wybrać sobie zgodnie z własną wolą pracodawcę, miejsce pracy i warunki pracy oraz któremu nie można narzucać siłą pracy przymusowej (ww. wyrok TK z 26.04.1999 r., K 33/98, OTK 1999, Nr 4, poz. 71, Lex nr 37316), tym bardziej pracy niewolniczej, degradującej, uwłaczającej i upokarzającej, że jestem chrześcijaninem za sprawą moich przodków i ich bezcennego wkładu w moje wychowanie i kształtowanie, który w życiu codziennym kieruje się na pierwszym miejscu przede wszystkim Prawem Bożym i miłością do Boga oraz do bliźnich, który nie krzywdzi i nie szuka osobistego zysku i interesu, nie szuka zemsty, a szuka wyłącznie prawdy, dobra, piękna, sprawiedliwości oraz miłości i odwzajemnienia tego,

- złamanie art. 6 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 roku o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2020 roku, poz. 2156) - w kwestii zabezpieczenia społecznego (art. 4 pkt 4 lit. b), a w związku z art. 3 pkt 3 tejże ustawy, tj. aktem nastawania na moją godność osobistą, niszczenia mojej ludzkiej godności, w tym zastraszania mojej osoby, poniżania, upokarzania i uwłaczania oraz wrogości do mojej osoby, tj. molestowania mojej osoby oraz niekorzystnego traktowania w momencie kiedy ja to molestowanie odrzucam, tj. nierównego traktowania o którym czytamy w art. 3 pkt 5 ww. ustawy przez MOPR w C. oraz przez SKO w C., ze względu na to, że jestem Polakiem, który ma prawo do życia w RP w godnych warunkach.

W rozbudowanym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację świadczącą, zdaniem skarżącego, o zasadności złożonego środka zaskarżenia. Do skargi dołączono również oświadczenia, żądania i wnioski kierowane do Prezydenta Miasta C. oraz Dyrektora MOPR w C..

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o jej oddalenie oraz wnioskując o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie wskazać należy, że sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), na wniosek organu, a skarżący nie złożył wniosku o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiająca skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego wnioskowanego w piśmie z dnia 3 lipca 2023 r. (k. 2 akt adm.)

Podstawę materialną wydanych na rzecz skarżącego rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w szczególności art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 41 pkt 1 u.p.s.

Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest uwarunkowane spełnieniem dwojakiego rodzaju przesłanek: po pierwsze, przesłanek natury ogólnej, odnoszących się do każdej formy wsparcia w ramach pomocy społecznej. Do tej grupy należą w szczególności przesłanki wynikające z celów pomocy społecznej (art. 2-4, art. 7 u.p.s.), przesłanki podmiotowe, wskazujące krąg podmiotów, które mogą być potencjalnie objęte formami wsparcia z pomocy społecznej (art. 5-5a u.p.s.) oraz przesłanka kryterium dochodowego, z której wynika, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej jest uwarunkowane uzyskiwaniem dochodu nie przekraczającego określonych przez prawodawcę progów (art. 8 u.p.s.). Druga grupa przesłanek ma charakter szczegółowy i odnosi się do poszczególnych rodzajów świadczeń z pomocy społecznej. Co istotne w rozpoznawanej sprawie, ustawowe przesłanki różnią się stopniem precyzyjności – niektóre bazują na kryteriach ścisłych (kryterium dochodowe, przesłanki podmiotowe), inne mają charakter zwrotów niedookreślonych, którym konkretną treść można nadać dopiero w uwarunkowaniach konkretnej sprawy (większość przesłanek nawiązujących do celów pomocy). Oparcie przesłanek na zwrotach niedookreślonych tworzy po stronie organów pewien luz decyzyjny, którego zakres zwiększa się znacząco w przypadkach, gdy ustawodawca wprowadza uznanie administracyjne w orzekaniu o przyznaniu poszczególnych świadczeń. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku specjalnego zasiłku celowego. Stosownie do art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany (1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; (2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Decyzja wydawana na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. jest decyzją uznaniową. Ustawodawca pozostawił organowi ocenę, czy w danej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający udzielenie jednej z przewidzianych w tym przepisie form pomocy. Rozstrzygając w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego lub okresowego, organ musi zatem wziąć pod uwagę wszelkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej danej osoby, a także mieć na względzie zupełnie wyjątkowy charakter pomocy udzielanej na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. Przyznanie pomocy takim osobom w sytuacji ograniczonych środków finansowych i znacznej liczby osób oczekujących na wsparcie wymaga zaistnienia absolutnie wyjątkowych okoliczności. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Chodzi o sytuacje drastyczne, dotkliwe w skutkach i głęboko ingerujące w plany życiowe osoby, wynikające ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (zob. zamiast wielu: wyrok NSA z 23 marca 2021 r., I OSK 269/20; wyrok WSA w Krakowie z 14 lutego 2023 r., II SA/Kr 707/22, CBOSA). Za szczególne przypadki uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie zostały uznane: spłata zadłużenia, opłacenie rachunków za prąd czy gaz, brak środków na bieżące wydatki, uregulowanie opłat za pobyt w domu studenckim, zapłata kary za przejazd środkami komunikacji, a nawet zakup leków zażywanych w związku z przewlekłą chorobą.

Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji skarżącego należy uznać, że brak jest szczególnie uzasadnionych okoliczności usprawiedliwiających przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego. Organy prawidłowo ustaliły, co wynika również z twierdzeń samego skarżącego, że jest on osobą samotnie gospodarującą, nie posiadającą nikogo na utrzymaniu, kawalerem, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, znajduje się w wieku aktywności zawodowej (ur. 1977 r.) i ma realną możliwość podjęcia zatrudnienia. Z wywiadu środowiskowego wynika ponadto, że skarżący zajmuje mieszkanie własnościowe po zmarłych rodzicach i systematycznie ponosi opłaty za mieszkanie oraz media. Organy podkreśliły, czego nie neguje skarżący, że nie chce podjąć żadnej pracy, odrzuca oferty zatrudnienia oraz szkoleń, gdyż nie chce wykonywać pracy, która nie przystaje do jego wyższego wykształcenia magisterskiego. Sam skarżący uważa, że nie przyjmie oferty pracy poniżej jego kwalifikacji, gdyż jest to niezgodne z wyznawanym przez niego światopoglądem chrześcijańskim, wysoką postawą moralną i etyczną oraz obowiązującymi regulacjami prawnymi, które zakładają wolność wyboru pracodawcy, miejsca pracy i warunków pracy, a także zakazują pracy przymusowej. Okoliczności te świadczą również o braku współdziałania D. J. w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazł, w której podstawowym problemem jest brak zatrudnienia i związanego z nim stałego dochodu.

Należy podkreślić, że przysługujące organom uznanie administracyjne w sprawach świadczeń z pomocy społecznej ograniczają dwa elementy: po pierwsze konieczność uwzględnienia przesłanek wynikających z celów i funkcji pomocy społecznej, z drugiej, ogólna zasada postępowania administracyjnego, nakazująca dokonanie właściwego wyważenia pomiędzy interesem publicznym i słusznym interesem strony (art. 7 k.p.a.). Dokonując ważenia tych interesów organ orzekający w sprawach pomocy społecznej musi z jednej strony mieć na uwadze potrzeby konkretnego wnioskodawcy, ale także ograniczone środki jakimi dysponuje i konieczność zaspokojenia potrzeb innych podmiotów ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej. Uwarunkowania prawne, w jakich wydawana jest decyzja w przedmiocie zasiłku celowego, determinują również sądową kontrolę decyzji organu. W przypadku decyzji uznaniowych, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sąd kontroluje przede wszystkim przestrzeganie przez organ wymogów proceduralnych, bada prawidłowość ustaleń faktycznych (tylko przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym można mówić o prawidłowym zastosowaniu uznania administracyjnego), a także ocenia, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu luzu decyzyjnego, wyznaczanych wskazanymi wyżej okolicznościami. Istotą luzu decyzyjnego jest pozostawienie organom administracji pewnej swobody w rozstrzyganiu spraw, motywowanej tym, że to organy są w stanie lepiej dobrać rozstrzygnięcie do uwarunkowań konkretnej sprawy, mają bowiem pełniejsze rozeznanie w zakresie potrzeb wnioskodawcy, ale też w zakresie własnych (najczęściej ograniczonych) możliwości wsparcia, nie tylko wnioskodawcy, ale całej szerokiej rzeszy innych potrzebujących. Działając w tak określonych ramach, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów procesowych, stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcia organów w okolicznościach tej indywidualnej sprawy, nie mogą być potraktowane jako wykraczające poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego.

Istotne jest również, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 ustawy), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Powołane powyżej przepisy, a w szczególności art. 2 ust. 1 u.p.s., transponują na grunt ustawy o pomocy społecznej zasadę pomocniczości stanowiącą jedną z podstawowych zasad konstytucyjnych (wyrażoną w preambule) oraz całego systemu zabezpieczenia społecznego. Odnosząc zasadę pomocniczości do sfery praw socjalnych należy podnieść, że podmioty publiczne mają obowiązek wspierać jednostki w zapewnieniu minimalnego poziomu egzystencji odpowiadającego jej godności, ale nie mogą jej wyręczać i zastępować indywidualnej aktywności. W swej istocie działanie podmiotów publicznych ma jedynie charakter posiłkowy (subsydiarny) w stosunku do aktywności jednostki. Państwo i jej struktury nie są, zgodnie z powyższym, powołane do zaspakajania potrzeb bytowych ludności, a jedynie mają wspierać jednostki lub rodziny, które z przyczyn przez siebie niezawinionych znajdują się w trudnej sytuacji życiowej.

Prawidłowe rozumienie zasady pomocniczości w odniesieniu do pomocy społecznej zakłada, że pomoc ma charakter uzupełniający, akcesoryjny i może być świadczona wyłącznie tym osobom lub rodzinom, które nie potrafią zaspokoić podstawowych potrzeb. Pomoc społeczna w całym systemie zabezpieczenia społecznego jest ostatnim ze środków przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, udzielana jest przez podmioty publiczne po wyczerpaniu innych uprawnień.

Należy w tym miejscu podkreślić, że o ile z wartości, jaką jest godność osoby wynika obowiązek pomocy państwa w zakresie zapewnienia obywatelom możliwość egzystencji na podstawowym poziomie, to zasada pomocniczości zakłada, iż aktywność podmiotów publicznych w zaspokojeniu potrzeb nie może ograniczyć samodzielności i inicjatywy jednostki. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być skierowane wyłącznie do osób, które nie są w stanie samodzielnie zadbać o swoje podstawowe potrzeby i interesy. (por. K. Stopka, Zasada pomocniczości w prawie pomocy społecznej, Warszawa 2009, s. 61).

Konstytucja, na którą powołuje się skarżący, przewiduje, że prawo do zabezpieczenia społecznego może powstać w przypadku niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz osiągnięcie wieku emerytalnego (art. 67 ust. 1), a także pozostawania obywatela, który nie ma środków utrzymania, bez pracy nie z własnej woli (art. 67 ust.2). Prawo do zabezpieczenia społecznego ograniczone zostało wyłącznie do obywateli polskich, a jego zakres i formy przekazano do uszczegółowienia w ramach ustawodawstwa zwykłego. Konstytucja przyznaje wąski zakres prawa do zabezpieczenia społecznego wiążąc je wyłącznie z sytuacją niezdolności do pracy z różnych, wskazanych powyżej względów. Należy przy tym podkreślić, że przepisy konstytucyjne nie dają podstaw do formułowania żądań dotyczących przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Ukształtowanie systemu wsparcia socjalnego zostało bowiem przekazane do kompetencji ustawodawcy zwykłego, a jej konkretnym wymiarem są regulacje zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Poprzez ten akt prawy ustawodawca zagwarantował prawo obywatela do zapewnienia mu minimalnego poziomu egzystencji przez podmioty publiczne w odwołaniu do pomocniczości i sprawiedliwości społecznej, i tym samym zrealizował delegację konstytucyjną.

Z treści art. 67 ust. 1 i 2 Konstytucji nie można jednak wyinterpretować prawa do jakiegokolwiek konkretnego świadczenia i to nie tylko w kontekście pomocy społecznej, ale również ubezpieczenia, czy zaopatrzenia społecznego. W doktrynie prawa oraz w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, sądów administracyjnych i powszechnych słusznie podkreśla się brak konstytucyjnego prawa do konkretnego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego. (por. W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Kraków 2002, s. 257-258, wyrok NSA z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1771/10, LEX nr 1070795)

Należy dodatkowo wskazać, że problematyką świadczeń z pomocy społecznej zajmował się Trybunał Konstytucyjny. W swoim wyroku z 20 listopada 2001 r., sygn. akt SK 15/01, Dz. U. z 2001 r, Nr 138, poz. 1564, wyjaśnił, że niewłaściwa byłaby taka interpretacja Konstytucji, z której wynikałoby indywidualne roszczenie o świadczenie przewidziane w każdej z form składających się na zabezpieczenie społeczne. Z orzeczenia Trybunału wynika, zważywszy na subsydiarny charakter pomocy społecznej, że nie można przypisać organom administracji publicznej obowiązku przyznania świadczenia określonym osobom w żądanej przez nie wysokości. Swoje stanowisko Trybunał uzasadniał przede wszystkim względami budżetowymi, w tym szczególności możliwością jego destabilizacji budżetu państwa.

Podsumowując należy podkreślić, że konstytucja gwarantuje każdemu obywatelowi prawo do świadczenia na poziomie zapewnienia minimum egzystencji, przy czym pomoc może być skierowana wyłącznie do osób, które z przyczyn obiektywnych nie potrafią samodzielnie zabezpieczyć swoich potrzeb.

W ocenie Sądu rozstrzygając o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia organy obu instancji prawidłowo odczytały zawarte w ustawie ogólne zasady odnoszące się do przyznawania świadczeń, a także poprawnie odniosły się do przesłanek szczegółowych w tym zasad odnoszących się do przyznawania zasiłków celowych. Organy obu instancji dokonały wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Dlatego też nie przekroczyły przysługującego im w niniejszej sprawie uznania administracyjnego. Nie złamały również, wbrew twierdzeniom skarżącego, reguł równego traktowania.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący korzysta ze wsparcia MOPR w C. od kwietnia 2021 r., tj. od czasu kiedy zmarli jego rodzice, na utrzymaniu których pozostawał. Pomimo bezspornego uznania, że skarżący nie ma żadnego, stałego źródła utrzymania (Kolegium zaznaczyło, że uzyskuje pomoc finansową od znajomych) właściwe jest wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia, gdyż skarżący ma realne możliwości – wynikające ze stanu zdrowia, wieku oraz wykształcenia – do samodzielnego przezwyciężenia swej trudnej sytuacji finansowej. Dodatkowo należy wskazać, że sam skarżący, pomimo pozostawania w stanie niedostatku, rezygnuje ze świadczeń z pomocy społecznej, czego przykładem jest odmowa przyjmowania posiłku przyznanego mu decyzją MOPR w C. (oświadczenie nr 22, k. 14 akt adm.).

Należy podkreślić, że żaden z organów orzekających, a także Sąd nie neguje trudnej sytuacji finansowej skarżącego. Wbrew jednak stanowisku skarżącego, okoliczności podnoszone przez niego nie mogły stanowić podstawy do stałego przyznawania mu świadczeń z pomocy społecznej. O możliwościach świadczenia pomocy społecznej decydują nie tylko potrzeby wnioskodawcy i cel pomocy, ale również możliwości finansowe organu pomocowego i potrzeby innych osób uprawnionych.

Obowiązujące przepisy, wbrew przekonaniu skarżącego, nie gwarantują mu prawa do zaspakajania ze środków publicznych wszystkich zgłaszanych potrzeb w żądanej wysokości. Przepisy Konstytucji RP, na które powołuje się skarżący określają jedynie ogólnie prawa obywateli do zabezpieczenia społecznego i ochrony zdrowia, zaś konkretyzacja zasad, trybu i sposobu przyznawania świadczeń jest określona w ustawach, w tym w ustawie o pomocy społecznej. Rozdział środków publicznych musi uwzględniać priorytety wynikające z przytoczonych przepisów Konstytucji, ale też wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadę sprawiedliwości społecznej i wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę, że wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Ustawa o pomocy społecznej waży i uwzględnia wszystkie te wartości. W świetle tej ustawy, organ I instancji, a następnie Kolegium prawidłowo rozpoznało wniosek skarżącego. W rozpatrywanym przypadku istotnym jest, że wnioskodawcy nie jest zupełnie pozbawiony pomocy socjalnej. Jednakże pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących Trafnie podkreśla się, że celem pomocy społecznej nie jest proste rozdawnictwo świadczeń, ale wspieranie osoby w wysiłkach zmierzających do pokonania trudnej sytuacji życiowej. Wykazywanie kategorycznej niechęci do podjęcia takiego wysiłku stanowi podstawę odmowy udzielenia pomocy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 8 maja 2019 r., II SA/Bd 1219/18, CBOSA).

Całokształt okoliczności sprawy przemawiał, w ocenie Sądu, za stwierdzeniem prawidłowości podjętych przez organy rozstrzygnięć. Organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i właściwie je oceniły. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a wydane w ramach uznania administracyjnego decyzje odmowne zostały prawidłowo uzasadnione.

Końcowo warto podkreślić, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy. Ponadto osoby starające się o świadczenia socjalne mają obowiązek współdziałania z organami w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.