Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 333/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2, art. 4 pkt 2a, art. 20 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 645
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)
article: art. 16 pkt 47 i pkt 65, art. 188 ust. 1 i ust. 3, art. 191 ust. 1, ust. 2, art. 234 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2625
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi G. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 27 stycznia 2023 r., znak: SKO.673/22 w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu na rzecz G. A. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

G. (dalej jako "strona", "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 27 stycznia 2023 r. w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że decyzją z dnia 14 lutego 2022r. Wójt Gminy Zamość nakazał G. Oddział w L. wykonanie w terminie do dnia 31 grudnia 2023r. urządzeń zapobiegających szkodom, w następujący sposób:

1) wykonanie ścieków korytkowych na zjazdach z ulicy Lubelskiej, które stanowią dojazdy do posesji położonych po stronie zachodniej. Korytka powinny mieć szerokość co najmniej 0,4 m i obejmować cały pas drogi dojazdowej. Wody z korytek ściekowych należy odprowadzać do rowu odwodnieniowego wzdłuż ul. Lubelskiej;

2) zapewnienie wydajnych urządzeń zapewniających retencjonowanie lub odpływ wód z rowu odwodnieniowego wzdłuż drogi krajowej nr 74d. W tym celu należyudrożnić i przebudować istniejące rowy wzdłuż drogi gminnej zapewniając im odpowiednie parametry niezbędne do odprowadzenia wód. Niezbędny zakres prac budowlanych należy uzgodnić z właścicielami terenów i uzyskać wymagane prawem pozwolenia;

3) lokalizację urządzeń zawartych w pkt 1 i pkt 2 określają załączniki graficzne nr 1 i nr 2 do decyzji zgodne z koncepcją zawartą w opinii z listopada 2021 r. wykonanej przez dr T. N., biegłego sądowego w zakresie hydrogeologii i zmian stosunków wodnych.

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego od ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia 27 stycznia 2023 r. uchyliło w całości zaskarżona decyzję i wskazane w decyzji organu I instancji nałożyło na G., reprezentującego w sprawie Skarb Państwa, ustalając termin na wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom do dnia 31 października 2024 r.

Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium powołało treść przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2022 r. poz. 2625 ze zm. dalej również jako "u.P.w." lub "Prawo wodne" ) mających zastosowanie w sprawie oraz wskazało, że w wyniku wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 listopada 2019r. sygn. akt II SA/Lu 436/19 organ I instancji zawiadomieniem z dnia 19 sierpnia 2020r wszczął z urzędu postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych w odniesieniu do terenu po zachodniej stronie drogi krajowej nr 74d, przyległego do działki stanowiącej drogę gminą (nr ewid. [...]), przy której znajduje się rów melioracyjny. Postępowanie w niniejszej sprawie jest związane z postępowaniem w sprawie naruszenia stosunków wodnych poprzez przebudowę drogi krajowej nr 74d wraz z urządzeniami wodnymi na odcinku "Granica miasta Z. – S. do wiaduktu drogowego nad linią LHS" i jej szkodliwego wpływu na działki o nr ewid. [...] w m. S., gm. Z., wszczętej wnioskiem D. i J. małż. D. z dnia 29 września 2010r. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ I instancji wydał decyzję z dnia 31 sierpnia 2020r., w której zobowiązano GDDKiA do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w postaci wykonania rowu otwartego i krytego ze spadkiem do rowu melioracyjnego. Decyzja ta nie była przez skarżącą kwestionowana i stała się ostateczna, rozwiązując zagadnienia odprowadzania wód w części północnej terenu przyległego do drogi.

Kolegium wskazało, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia 14 lutego 2022r. wydana została w oparciu o opinię biegłego sądowego w zakresie hydrogeologii i zmian stosunków wodnych dr T. N. z listopada 2021r. z uwzględnieniem innych opinii biegłych, które odnosiły się do zagadnienia zmiany stosunków wodnych, na skutek przebudowy drogi krajowej nr 74 na odcinku od wiaduktu w miejscowości S. do granicy miasta Z. Zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że na skutek przebudowy tej drogi doszło do zmiany stosunków wodnych, w szczególności zmieniono intensywność spływu wód, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Organ odwoławczy przytoczył ustalenia sporządzonej opinii, z której wynika, że przebudowa drogi krajowej nr 74d spowodowała wyniesienie korony drogi w stosunku do otoczenia i jej okrawężnikowanie. W efekcie zwiększył się znacząco odpływ wód z drogi w kierunku zachodnim (opinia str. 27). W wyniku spływu wód następuje zalewanie nieruchomości położonych od wiaduktu do posesji Lubelska 75 (opinia str. 29). W części południowej terenu, gdzie istnieje rów odwodnieniowy, pomiędzy ulicami dojazdowymi oraz przy zjeździe na drogę gminną (działka nr [...]) woda jest kierowana zarówno na północ, jak i na południe nie ma przy tym należytego odpływu. Biegły podzielił ustalenia biegłego F. Z. z opinii z 2018r., która wskazuje, że w projekcie przebudowy drogi nie zaprojektowano odprowadzenia wód do odbiornika w sposób nieszkodliwy dla mieszkańców m. S., projektanci i wykonawcy nie dopełnili wystarczających starań, aby zapewnić odpływ z rowu odwodnieniowego od przepustu Ø800 pod drogą krajową (km 000+470) poprzez odpowiednie urządzenia wodne w kierunku rzeki Ł. Zamulony i zarośnięty rów melioracyjny i rurociągi wzdłuż dz. [...] nie spełniają wymagań ilościowych i jakościowych stawianych do odbioru ścieków deszczowych odpływających z drogi krajowej, a GDDKiA nie podjęła działań mających na celu dostosowanie tych urządzeń wodnych do wymaganych potrzeb. W efekcie dochodzi do podtopień na prywatnych posesjach wzdłuż drogi gminnej (opinia str. 30). Podsumowując przeprowadzoną analizę biegły stwierdził, że na terenie badanych działek w okresie roztopów i długotrwałych opadów dochodzi do podtopień. Lokalne podtopienia pochodzą od wód spływowych z drogi krajowej 74d na niżej położone tereny po jej zachodniej stronie, a zastosowane urządzenia odwodnieniowe nie są wystarczające do odbioru wody spływającej z powierzchni utwardzonej drogi. Według ustaleń biegłego woda z działki pasa drogowego drogi krajowej 74d spływa w kierunku zachodnim zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu. Na terenie tym nie nastąpiła generalnie zmiana naturalnego kierunku odpływu, jednakże, jak wykazały przeprowadzone analizy i obliczenia, znacząco zwiększyło się natężenie odpływu wód ze względu na okrawężnikowanie drogi po obu stronach, a także zwiększenie powierzchni utwardzonej (szczelnej jezdni, budowę chodników, ścieżki rowerowej, drogi serwisowej, zjazdów o dużym spadku z drogi na posesje). Zdaniem biegłego uzasadnione jest twierdzenie, że okresowe zmiany stanu wody (podtopienia) na badanych terenach pod wpływem wód opadowych i roztopowych, w najmniej korzystnym okresie roku, są bezpośrednim efektem przebudowy drogi na odcinku granica miasta Z. do wiaduktu drogowego nad linią LHS, w wyniku zmiany (zwiększenia) natężenia wody odpływającej z pasa drogowego (opinia str. 33). Według biegłego należy nakazać oddziałowi G. w L., jako podmiotowi odpowiedzialnemu za przebudowę drogi krajowej nr 74d następujące działania naprawcze: 1) Wykonanie ścieków korytkowych na zjazdach z ulicy, które stanowią dojazdy do posesji położonych po stronie zachodniej. Korytka powinny mieć szerokość co najmniej 0,4 m i obejmować cały pas drogi dojazdowej. Wody z korytek ściekowych należy odprowadzać do rowu odwodnieniowego wzdłuż ul. Lubelskiej. Skuteczność zaproponowanych rozwiązań powiązane jest bezpośrednio z wykonaniem wcześniejszej decyzji Wójta Gminy (GKiOŚ.6331.7.2011 z dnia 31.08.2020r.) nakazującej wykonawcy drogi wykonanie urządzeń wodnych umożliwiający odpływ wód z rowu odwodnieniowego w północnej części badanego terenu, 2) Zapewnienie wydajnych urządzeń zapewniających retencjonowanie lub odpływ wód z rowu odwodnieniowego wzdłuż drogi krajowej. W tym celu należy udrożnić i przebudować istniejące rowy wzdłuż drogi gminnej zapewniając im odpowiednie parametry niezbędne do odprowadzenia wód. Niezbędny zakres prac budowlanych należy uzgodnić w właścicielami terenów i uzyskać wymagane prawem pozwolenia. Biegły uznał zarazem, że utrzymanie urządzeń wodnych (rowów) jako obiektów budowlanych należy do obowiązków właściciela drogi, a urządzenia te należy traktować analogicznie jako przyłącza, przejazdy, zjazdy czy place postojowe i zaliczyć je do urządzeń budowlanych, uznając, że są to urządzenia technicznie związane z obiektem budowlanym, zapewniającym możliwość użytkowania drogi zgodnie z przeznaczeniem. W ocenie biegłego, analogicznie do oceny tej kwestii przez biegłych A. N. i F. Z., dla drogi (ulicy Lubelskiej) należało zaprojektować odpowiednie odwodnienie, zrealizować je przed oddaniem ulicy do użytkowania oraz zapewnić utrzymanie tych rowów we właściwym stanie technicznym (opinia str. 34).

Kolegium uznało opinię dr T. N. z listopada 2021 r., w oparciu o którą wydano rozstrzygnięcie, za opracowanie obszerne, szczegółowe i wyczerpujące. Oceniono, że zakres opracowania został ustalony prawidłowo, opinia jest logiczna i spójna, a biegły wziął pod uwagę także całokształt przeprowadzonych przez innych biegłych badań w sprawie zmiany stosunków wodnych. Opinia zawiera, opisaną w kontekście dokonywanych ustaleń, dokumentację fotograficzną oraz załączniki graficzne (mapy) obrazujące stan wód na gruntach z oznaczeniem punktów w terenie odnoszących je do części tekstowej opinii. W opinii biegły wypowiedział się także jednoznacznie o zakresie niezbędnych czynności naprawczych, zawracając uwagę na trudności z jakimi mogłoby się spotkać rozwiązanie problemu poprzez budowę zbiornika retencyjnego (opinia str. 31-32), ostatecznie uznając, że problem powinien być rozwiązany poprzez udrożnienie i przebudowę rowów wzdłuż drogi gminnej.

Kolegium zwróciło uwagę, że wszystkie powołane przez organ I instancji opinie biegłych, sporządzone w związku z badaniem stosunków wodnych na gruntach po stronie zachodniej przebudowanej drogi krajowej nr 74d, potwierdziły fakt zmiany stosunków wodnych na skutek przebudowy drogi i powstawanie szkód na tych gruntach oraz realizację przebudowy bez koncepcji odprowadzania wód z drogi i wymaganego operatu oraz pozwolenia wodnoprawnego. Opinie różniły się w istocie jedynie co do niemających znaczenia dla stwierdzenia faktu naruszenia, szczegółów wykonanej przebudowy oraz co do koncepcji urządzeń zapobiegających szkodom i to głównie z tego powodu, że postępowanie odnosiło się przede wszystkim do sytuacji w północnej części terenu przylegającego do drogi. Biegli jednoznacznie wskazali, że doszło do szkodliwej zmiany stosunków wodnych, zaś przyczyną tych zmian była przebudowa drogi krajowej nr 74d bez zaprojektowania urządzeń odprowadzających wodę z pasa drogowego, na skutek czego działki po zachodniej stronie drogi są zalewane lub podtapiane.

Zdaniem Kolegium w tych okolicznościach sprawy istniała podstawa nałożenia na właściciela gruntu obowiązków naprawczych, zgodnie z koncepcją przedstawioną przez biegłego T. N. w aktualnej opinii, sporządzonej z uwzględnieniem rozwiązań już przyjętych do realizacji w północnej części terenu. Zakres ustalonych obowiązków naprawczych nie jest przez stronę skarżącą kwestionowany. Wskazano także, że adresat obowiązków jest podmiotem profesjonalnym, dysponującym odpowiednim potencjałem umożliwiającym wykonanie niezbędnych urządzeń zapobiegających szkodom.

Stwierdzono także, że wobec jednoznacznych ustaleń biegłych, Kolegium nie miało także podstaw do kwestionowania wydanego nakazu z uwagi na stan urządzeń wodnych (rowów) na działce gminnej. W ocenie biegłych i organu obowiązek wykonania odpowiednich urządzeń odwadniających drogę obciążał inwestora na etapie projektowania jej przebudowy i aktualnie nie może on zasłaniać się sytuacją na gruntach przyległych do drogi. W zakresie jego obowiązków leżało zapewnienie, w związku z przebudową, niepogorszonych stosunków wodnych na tych gruntach. Natomiast, co wykazało wieloetapowe postępowanie dowodowe, inwestycja drogowa zmieniła stosunki wodne, ze szkodą dla tych gruntów, co uzasadnia nałożenie obowiązków naprawczych.

Kolegium uznało, że ze względu na fakt, iż grunt, na którym posadowiona jest droga stanowi własność Skarbu Państwa, w sprawach którego występuje G. to ten podmiot powinien być formalnie adresatem nakazu i z tego względu uchyliło zaskarżoną decyzję i orzekło merytorycznie. Biorąc pod uwagę upływ czasu od wydania decyzji w pierwszej instancji, zakres nałożonych obowiązków naprawczych, tryb ich realizacji oraz konieczność uwzględnienia nałożonych zadań w planie finansowym G., Kolegium postanowiło o zmianie terminu wykonania nałożonych obowiązków, określając ten termin na 31 października 2024 r.

W powołanej na wstępie skardze G. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 234 ust. 3 u.P.w. poprzez nakazanie G. w pkt 1, 2 i 3 decyzji, wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom w sytuacji, w której strona nie jest sprawcą zmian stanu wody na gruncie oraz organ nie udowodnił powstania zmian stanu wody na gruncie;

- art. 188 ust. 1 u.P.w. poprzez nałożenie na stronę obowiązku wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, w sytuacji gdy to na organie wydającym decyzję ciąży obowiązek należytego utrzymania urządzeń wodnych, co wynika również z art. 3 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r, poz.2351 ze zm.);

- art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2021 r. poz. 1372 ze zm., dalej: "ustawa o samorządzie gminnym") poprzez nałożenie na stronę obowiązku wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, w sytuacji gdy to do zadań własnych gminy należą obowiązki w zakresie gospodarki wodnej;

przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, w sposób wyczerpujący, niezweryfikowanie posiadanych opinii biegłego, co uniemożliwiło: określenie rzeczywistej przyczyny zalewania działek gruntów po zachodniej stronie drogi krajowej nr 74d w rejonie przepustu w km 0+470, określenie zakresu i realnej potrzeby wykonania robót w ramach nakazu w punkcie 1 i 2 zaskarżonej decyzji;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez: wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o ekspertyzę dr T. N., podczas gdy nie uwzględnia ona innych przyczyn napływu wód spoza pasa drogi krajowej nr 74d do przepustu w km 0+470, posiłkowanie się przy wydaniu decyzji opiniami, które dotyczyły de facto innej sprawy administracyjnej wszczętej na wniosek właścicieli nieruchomości nr [...] (obecnie ww. działki nie są objęte zaskarżoną decyzją), i nie obejmowały zasadniczo działek, których dotyczy zaskarżona decyzja;

- art. 8 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nienależyte wskazanie w toku postępowania oraz w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych uzasadniających stwierdzenie, że "strona" doprowadziła do zmiany stanu wody na gruncie i tym samym naruszyła stosunki wodne, nie wyjaśnieniu na czym miało by polegać naruszenie stosunków wodnych, w jaki sposób do tego doszło i kiedy, nie wskazaniu żadnych przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy (wydaniu rozstrzygnięcia określonej treści), w sytuacji gdy wykonanie tej powinności umożliwia ocenę zasadności wydanego rozstrzygnięcia i uznania, że decyzja została wydana w oparciu o zasadę swobodnego, a nie dowolnego, uznania organu;

- art.234 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2022 r. poz. 2625 ze zm. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. oraz 138 § 1 pkt 2) k.p.a. przez wydanie decyzji merytorycznej, w sytuacji gdy organ był zobligowany do uchylenia decyzji i odmowy wszczęcia postępowania.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości (tj. w zakresie pkt. 1, 2 i 3) decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 stycznia 2023 r. nakazującej G. Oddział w L. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w terminie do dnia 31 października 2024 r. w sposób określony w ww. decyzji i odmowę wszczęcia postępowania, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do jej ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m.in., że zgodnie z art. 234 ust. 5 u.P.w. postępowania sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji i wcześniejszych orzeczeń w sprawie, sprawa to została "wszczęta z urzędu" 19.08.2020 r. Biorąc zaś pod uwagę fakt, że przedmiotowe postępowanie jest związane z wnioskiem D. i J. małżonków D., którzy wniosek w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych złożyli 29 września 2010 r. należy przyjąć, że pięcioletni termin, o którym mowa w przywołanym wyżej przepisie upłynął i obowiązkiem organów była odmowa wszczęcia postępowania w związku z upływem ustawowego terminu.

Następnie skarżący podniósł, że organy nie ustalił w sposób precyzyjny, jakie są przyczyny zalewania działek po zachodniej stronie drogi krajowej nr 74 w rejonie przepustu pod drogą krajową w km 0+470, zupełnie pomijając przy tym fakt niewłaściwego utrzymania urządzeń wodnych, które należą do gminy oraz fakt, że większość wód opadowych spływających w problemowy rejon pochodzi nie z pasa drogowego, a z przyległego do niego terenu. Skarżący podał, że w opinii biegłego N. wskazano jedynie powierzchnię zlewni pasa drogowego drogi krajowej nr 74d. Ani organ prowadzący postępowanie, ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ani biegły opiniujący w postępowaniu nie pokusili się o określenie powierzchni zlewni, z której zbierana jest woda przeprowadzana przez drogę przepustem 0+470. Już ta okoliczność w opinii skarżącego czyni wszelkie ustalenia organu jak i biegłego wadliwymi i obarczonymi istotnym błędem.

Zdaniem skarżącego znamienne jest, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swojej decyzji przywołuje za biegłym, że przyczyną braku należytego odpływu wód jest "Zamulony i zarośnięty row melioracyjny i rurociągi wzdłuż dz. 1780 i 1830 nie spełniają wymagań ilościowych i jakościowych stawianych do odbioru (...). Na podstawie archiwalnej dokumentacji będącej w posiadaniu Rejonu Dróg w Z. wynika, że niezmiennie przepust w km 0+470 funkcjonuje od dziesięcioleci sprowadzając wodę ze wschodniej na zachodnią część drogi 74d i dalej do rz. Ł. W ocenie skarżcego przywołane wyżej stwierdzenie ma swoje potwierdzenie w planie liniowym sporządzonym dnia 15.04.1946 r., gdzie przedmiotowy przepust opisany jest jako "przepust murowany Nr 229/2 sw. 0,8m" w ówczesnym km 228+940 drogi.

Skarżący zwrócił uwagę, że organ nie wskazał lokalizacji zjazdów, w obrębie których miałoby dochodzić do naruszenia stosunków wodnych, nie udowodnił zmiany stanu wód na gruncie i jej szkodliwego wpływu tych zmian na gruncie oraz, że właśnie w wyniku działań strony doszło do zmiany stanu wody na gruncie.

Zwrócono uwagę, że w ekspertyzie wywołanej przez Wójta Gminy z listopada 2021 r. w punkcie "5. Analiza stanu aktualnego" biegły T. N. wskazuje że: "Rurociąg i płytki rów prywatny przy drodze gminnej na działkach nr [...] i dalej należało traktować jako nieistniejący." Co istotne rów znajduje się przy drodze gminnej i jego utrzymanie należy do organu wydającego decyzję. W zaskarżonej decyzji gmina nakłada na skarżącego obowiązek udrożnienia i przebudowania rowów przy drodze należącej do gminy. W innym miejscu biegły stwierdza: "Należy także wspomnieć, że istniejący pierwotnie system rowów melioracyjnych istniejących na tym terenie od lat 60-tych został znacząco zaburzony przez zasypywanie i podsypywanie terenów, co widoczne jest wokół działek o nr ewid. [...] (Szczepaniak, 2015). W efekcie niektóre tereny stały się praktycznie bezodpływowe".

Strona podkreśliła, że przepust pod drogą krajową w km 0+470 został przebudowany z zachowaniem jego dotychczasowych parametrów. Przepust ten jest zlokalizowany "na linii naturalnego spływu wód ze zlewni terenowej po stronie wschodniej na zachodnią" i został wykonany we wcześniejszych latach "do odprowadzania nadmiaru wód ze strony wschodniej na zachodnią z wylotem do rowu przydrożnego i dalej zamulonym i krótkim rurociągiem na drogę gminną i na działki prywatne" (vide: strona 23 opinii biegłego Z.).

W ocenie skarżącego biegli powołani w sprawie nie dokonali obliczeń pozwalających ustalić jaka ilość wody pochodzi z drogi, czy pasa drogowego, a jaka z terenów przyległych i jaki na to wszystko wpływ ma zagospodarowanie terenu w pobliżu drogi. Nie ulega wątpliwości, że droga krajowa powstała wcześniej niż znacząca część zabudowań. Nie można również zapominać, że znaczna część nieruchomości została "zabetonowana" lub posiada trawniki, które nie retencjonują wód deszczowych i roztopowych.

Zdaniem skarżącego biegli i organy wydające decyzje pomijają, że do zmiany stosunków wodnych przyczynili się właściciele przyległych do drogi nieruchomości oraz właściciele nieruchomości wzdłuż naturalnego kierunku spływu wód.

W ocenie skarżącego przedmiotowe decyzje próbują przerzucić ciężar wykonania urządzeń gospodarki wodnej na wykonawcę drogi.

Skarżący stwierdził, że w rejon przepustu pod drogą krajową spływają wody z terenów przyległych do pasa drogowego. Do urządzeń odwadniających drogę krajową są odprowadzane także wody opadowe z dróg dojazdowych po stronie zachodniej oraz z prywatnych posesji. Problemem jest niewłaściwe utrzymanie rowu przy drodze gminnej odprowadzającego wody, zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu, w kierunku rzeki Ł. Rów ten jest zamulony i zanieczyszczony śmieciami. Wskazano, że pomimo konsekwentnie podnoszonej przez stronę argumentacji w tym zakresie, organy zupełnie pomijają kwestie zaniedbań dotyczących utrzymania urządzeń melioracyjnych w należytym stanie. W okolicznościach sprawy doszło bowiem do naruszenia przepisu art. 188 ust. 1 u.P.w., poprzez nałożenie na stronę obowiązku wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, w sytuacji gdy to na organie wydającym decyzję ciąży obowiązek należytego utrzymania urządzeń wodnych.

Skarżący nie zgodził się z argumentacją organu, jakoby obowiązek strony wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, mógł być wywiedziony z przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

Zdaniem skarżącego twierdzenia biegłego N. zawarte w pkt 7 opinii o winie zarządcy drogi krajowej nie są poparte obliczeniami (np. obliczenia powierzchni zlewni, rozgraniczenie ilości wód spływających z pasa drogowego od ilości wód spływających z terenów przyległych). Organ zapomina całkowicie o tej okoliczności, że do podtopień dochodziło na przedmiotowym obszarze od znacznego czasu.

Strona zwróciła także uwagę, że organ nie wskazał, w którym rejonie zostały naruszone stosunki wody na gruncie oraz nie udowodnił, że te warunki faktycznie zostały naruszone. Nie wiadomo dokładnie jakie działania organu doprowadziły do naruszenia stosunków wodnych. GDDKiA Oddział w Lublinie w 2016 r. dokonała przebudowy zjazdów z drogi krajowej nr 74d zlokalizowanych po stronie zachodniej drogi: w km 0+661,61; km 0+708,42; km 0+732,49; km 0+754,52. W ramach przebudowy dokonano poprawy odwodnienia zjazdów poprzez zastosowanie odwodnienia liniowego na zakończeniach zjazdów z odprowadzeniem wód do rowu przydrożnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik uczestnika postępowania – F. B. wniósł o oddalenie skargi.

W replice na odpowiedź na skargę pełnomocnika uczestnika postępowania skarżący podtrzymał swoje stanowisko w sprawie oraz wskazane w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie natomiast do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, organy dopuściły się bowiem istotnego naruszenia przepisów prawa procesowego, które uzasadnia usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu poczynione ustalenia faktyczne w sprawie są niewystarczające, co samo rozstrzygnięcie czyni przedwczesnym.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 234 Prawa wodnego. Zgodnie z jego treścią:

1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.

5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Przy czym nie ma znaczenia, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2017 r., sygn. II SAB/Kr 191/16; wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 maja 2017 r., sygn. II SA/Lu 1134/16; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody. Zwrócić również należy uwagę, że hipoteza przepisu art. 234 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego odnosi się do rzeczywistego szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie, a nie hipotetycznego (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. II OSK 1002/20). Zastosowanie cytowanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo skutkowy. Wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 u.P.w.wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Nie jest możliwe stwierdzenie takiego wpływu bez uprzedniego, wyraźnego ustalenia, że przed zmianą stan na gruntach sąsiednich był korzystniejszy. W razie ustalenia, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie organ zwolniony jest od badania pozostałej przesłanki, czyli szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie. Nadto, zwrócić należy uwagę, że przepis art. 234 u.P.w. nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy, postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 u.P.w. ma wykazać jedynie zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, o których mowa w tym przepisie.

Sprawy z zakresu stosunków wodnych, co do zasady, wymagają dla stosowania art. 234 ust. 1 u.P.w. wiadomości specjalnych, przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodno-prawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy pozwalających na ustalenie czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz czy istnieje związek przyczynowo skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą, a szkodą (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. II OSK 1495/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. II SA/Kr 407/15; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Bk 138/14; wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Ke 373/14).

Dlatego też w tego rodzaju sprawach należy korzystać z dowodu w postaci opinii biegłego z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, który dysponując odpowiednią wiedzą z wymienionego zakresu będzie w stanie ocenić, czy na działce sąsiedniej powstała szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie a szkodą. Rolą takiego biegłego będzie także zajęcie stanowiska w zakresie stosowania środków w celu wyeliminowania szkodliwych zmian stanu wody na gruncie. Sformułowany przez organ administracji publicznej nakaz powinien bowiem wskazywać taki sposób zapobieżenia szkodom, jaki w okolicznościach danej sprawy będzie najskuteczniejszy i najprostszy do wykonania. Decydując się na dany sposób rozwiązania sytuacji szkodliwych zmian stanu wody na gruncie organ zobowiązany jest szczegółowo uzasadnić swój wybór (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 16 grudnia 2020 r. II OSK 2983/20, z 21 kwietnia 2022 r. III OSK 390/22).

W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 234 u.P.w., tak jak w każdym postępowaniu administracyjnym, organ orzekający musi kierować się ogólnymi zasadami postępowania określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. w toku postępowania obowiązkiem organu jest stanie na straży praworządności i podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. obliguje zaś do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zebrane przez organ administracji dowody podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, która nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Podkreślić należy, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy i okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym. Zatem przedmiot sprawy determinuje zakres postępowania wyjaśniającego. Kierując się tak zakreślonymi regułami, Sąd doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności.

W tym miejscu wskazać należy, że opinia biegłego jest dowodem (art. 84 k.p.a., który podlega ocenie tak jak każdy inny dowód w sprawie. Organ, co prawda, nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii (ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną jaką posiada biegły), nie oznacza to jednak, że jest zwolniony z obowiązku oceny wartości dowodowej opinii, jej wiarygodności i przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności organ winien dokonać oceny, czy opinia biegłego zawiera ustosunkowanie się do wszystkich aspektów sprawy istotnych do jej rozstrzygnięcia. W razie dostrzeżenia braków organ winien rozważyć zadanie biegłemu dodatkowych pytań. Sama zaś opinia podlegać musi ocenie w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym, który ma być kompleksowo zgromadzony. Dopiero po zebraniu pełnego materiału dowodowego organ może dokonać ustaleń i ocen potrzebnych do podjęcia rozstrzygnięcia. Obowiązkiem organu jest zatem weryfikacja opinii pod kątem jej kompletności, rzetelności, logiczności i zrozumiałości.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie, co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W ocenie Sądu w sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Organy ustaliły stan faktyczny sprawy przede wszystkim na podstawie opinii biegłego, którą uznały za rzetelną, spójnią i logiczną zatem taką, która może stanowić podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Skład orzekający w sprawie niniejszej nie podziela tego stanowiska, dostrzegając istotne kwestie wymagające wyjaśnienia.

Sporządzając wskazaną opinię biegły skorzystał z opinii sporządzonych w postępowaniu wszczętym z wniosku D. i J. małż. D. i zakończonym decyzją organu I instancji 31 sierpnia 2020 r. W swojej opinii biegły dr T. N. powtórzył zalecenia z opinii sporządzonej przez F.Z. w sprawie stosunków wodnych na działkach [...] wykonania ścieków korytkowych na wszystkich zjazdach z ul. Lubelskiej (droga 74d) (...). Wody z korytek ściekowych należy odprowadzać do rowu odwadniającego. Jak wskazał biegły T. N. odprowadzanie wód w kierunku rowu melioracyjnego na dz. [...] jest istotnym elementem wpływającym na cały badany teren.

W swojej opinii biegły na stronie 30 zwrócił uwagę, że "Znacznie bardziej skomplikowana jest sytuacja w południowej części badanego terenu przy zjeździe na drogę gminną (dz. [...]). Z analizy mapy do celów projektowych 1:500 będącej załącznikiem do projektu budowlanego "przebudowa drogi krajowej 74" (Z., 2018) wynika, że rów odwodnieniowy po zachodniej stronie drogi krajowej 74d zaprojektowany jest na całej długości od dz. [...] do dz. [...] ze spadkiem w kierunku N. Problem występuje na wysokości dz. [...], położonej między dwoma ulicami dojazdowymi do ulicy Lubelskiej, gdzie rów odwodnieniowy otwarty przechodzi w rów zakryty. W tym fragmencie spadek jest ukształtowany w kierunki S, co jak można domniemywać w założeniach projektowych miało na celu skierowanie wód do rowu wzdłuż drogi gminnej (dz. [...]). Jednakże wykonane rozwiązanie nie przyniosło zamierzonego skutku, co potwierdzają obserwacje poczynione w czasie wizji terenowej (Rysunek 13). Woda dopływająca do bariery betonowej z kierunku S nie odpływa i nawet w okresach suchych stagnuje w zagłębieniu. Trudno jednoznacznie rozstrzygnąć czy jest to błąd projektowy, wykonawczy czy też brak konserwacji urządzeń wodnych. Być może wszystkie te elementy nakładają się powodując zaburzenie stosunków wodnych na tym terenie. Należy zgodzić się z autorem poprzedniej opinii, że w projekcie przebudowy nie zaprojektowano odprowadzenia wód do zbiornika w sposób nieszkodliwy dla mieszkańców m.S. (Z.,2018). Projektanci i wykonawcy nie dopełnili wystarczających starań, aby zapewnić odpływ z rowu odwodnieniowego od przepustu Ø800 pod drogą krajową (km 000+470), poprzez odpowiednie urządzenia wodne w kierunku rzeki Ł. Zamulony i zarośnięty rów melioracyjny i rurociągi wzdłuż dz.[...] (Rysunek 14, Rysunek 15) nie spełniają wymagań ilościowych i jakościowych stawianych od odbioru ścieków deszczowych odpływających z drogi krajowej. Należy podkreślić, że G. nie podjęła działań mających na celu dostosowanie tych urządzeń wodnych do wymaganych potrzeb. W efekcie dochodzi do podtopień na prywatnych posesjach wzdłuż drogi gminnej.".

Powyższe stanowisko biegłego, oznacza, że opinia w sposób jednoznaczny nie opowiada co stanowi przyczynę zaburzenie stosunków wodnych na spornym terenie. Zwrócono uwagę na zamulony i zarośnięty rów melioracyjny i rurociągi wzdłuż działek nr [...] (tj. wzdłuż drogi gminnej). Biegły przyjął m.in., że w celu rozwiązania problemu związanego z nadmiernym spływem wód należy udrożnić i przebudować istniejące rowy wzdłuż drogi gminnej zapewniając im odpowiednie parametry niezbędne do odprowadzania wód (pkt 5 Podsumowanie str.35 opinii).

Zdaniem Sądu uwadze organów umknęła jednak okoliczność, że właściciel urządzenia wodnego jest zobligowany do utrzymania go w stanie odpowiadającym przypisanym funkcjom (art. 188 ust. 1 i art. 191 ust. 1 u.P.w.). Utrzymywanie urządzeń wodnych polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji, o czym mowa w art. 188 ust. 1 u.P.w. Jest to zatem pojęcie szerokie i dotyczy różnego rodzaju czynności, których końcowym celem ma być zachowanie funkcji urządzenia wodnego. Szeroki jest także katalog urządzeń wodnych wynikający z definicji sformułowanej w art. 16 pkt 65 u.P.w., zgodnie z którą przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów w tym (...) rowy. W myśl art. 16 pkt 47 u.P.w. przez rowy - rozumie się sztuczne koryta prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna mniejszej niż 1,5 m przy ujściu. Zgodnie z definicją określoną w art. 4 pkt 2 ustawy z 21.03.1985 r. o drogach publicznych – dalej "u.d.p." - droga stanowi budowlę składającą się z części i urządzeń drogi, budowli ziemnych, lub drogowych obiektów inżynierskich, stanowiącą całość techniczno-użytkową, usytuowaną w pasie drogowym i przeznaczoną do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu pieszych, ruchu osób poruszających się przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt. Z kolei urządzenie drogi to obiekt lub urządzenie, w tym obiekt lub urządzenie budowlane, związane funkcjonalnie z drogą lub ruchem drogowym, w tym kanał technologiczny (art. 4 pkt 2a u.d.p.).Urządzenia do odwodniania powierzchniowego stanowią urządzenia drogi – Rozdział 7 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych. Utrzymanie drogi, w tym i rowu odwadniającego należy do jej zarządcy - art. 20 pkt 4 u.d.p.

W przedmiotowej sprawie zarządcą drogi gminnej jest Wójt Gminy. Jak wynika z materiału zdjęciowego załączonego do opinii biegłego T. N. rów przy drodze gminnej jest w nieodpowiednim stanie. Jest zarośnięty i zamulony, a miejscami zasypany.

W świetle art. 191 ust. 1 u.P.w. w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. W decyzji, o której mowa wyżej, właściwy organ określa warunki i termin przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidacji szkód (zob. art. 191 ust. 2 u.P.w.).

Mając na uwadze brzmienie art. 181 i art. 191 u.P.w. oraz stan rowu znajdującego się przy drodze gminnej stanowisko organów popierane opinią biegłego, że G. nie podjęła się działań mających na celu dostosowanie tych urządzeń wodnych do wymaganych potrzeb i z tego względu dochodzi do podtopień na prywatnych posesjach wzdłuż drogi gminnej, jest przedwczesne. Nie ulega wątpliwości, że w miejscu łączenia się rowu odwadniającego drogę krajową 74d z rowem wzdłuż drogi gminnej następuje zaleganie wody i brak odpływu. Jak wcześniej wskazano biegły w tym zakresie nie znalazł przyczyny tego zjawiska wskazując, że może to być błąd projektowy, wykonawczy bądź brak konserwacji urządzeń wodnych.

Sąd w tym miejscu podkreśla, że przepis art. 191 u.P.w. stanowi lex specialis wobec art. 234 u.P.w. i jego zastosowanie będzie miało pierwszeństwo zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali. Art. 191 ust. 1 u.P.w. stanowi podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie w sposób jednoznaczny należy wyjaśnić, czy zalewanie spornych działek jest wyłącznie następstwem zwiększenia napływu wody z drogi krajowej z powodu podniesienia jej przebudowy (hipoteza art. 234 ust. 3 u.P.w.), czy też wyłącznym następstwem nienależytego utrzymania rowu, a także przepustu przy drodze gminnej (hipoteza art. 191 ust. 1 u.P.w.). Opinia biegłego na to pytanie w sposób jednoznaczny nie odpowiada, co nie pozwala mieć pewności na temat bezpośredniej przyczyny powstawania szkód na spornych działkach.

Sąd stwierdza, że w przypadku uprawomocnienia się niniejszego wyroku zadaniem Kolegium będzie w pierwszej kolejności rozważenie wypełniania w przedmiotowej sprawie hipotezy art. 191 ust. 1 u.P.w., zwracając uwagę, że zarządcą drogi gminnej jest organ I instancji. Postępowanie z art. 191 ust.1 u.P.w. jest wszczynane na wniosek lub z urzędu. W ocenie Sądu rozwiązanie kwestii utrzymania rowu przy drodze gminnej w należytym stanie pozwoli na udzielenie odpowiedzi czy to urządzenie wodne jest w stanie odprowadzać wody deszczowe z drogi krajowej i dalej w kierunku rzeki Ł., bez potrzeby jego przebudowywania.

Mając to wszystko na względzie uznano, że koniecznym jest uchylenie zaskarżonej decyzji, a to z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownym postępowaniu Kolegium oceni, czy nie jest zasadnym zawieszenie niniejszego postępowania, do momentu przeprowadzenia postępowania przez odpowiedni organ Wód Polskich, a następnie po jego podjęciu przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, bądź zwrócenie się do biegłego T. N. o opinię uzupełniającą, który po dokonaniu wizji terenu i wzięciu pod uwagę aktualnego stanu wody na gruncie, jak też biorąc pod uwagę stan urządzeń wodnych przy drodze gminnej oceni czy na spornych działkach powstała szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie a szkodą. Rolą biegłego będzie jednoznaczne zajęcie stanowiska w zakresie stosowania środków w celu wyeliminowania szkodliwych zmian stanu wody na gruncie, biorąc pod uwagę brak zgody właściciela działki nr [...] na budowę na niej zbiornika retencyjnego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art.234 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2022 r. poz. 2625 ze zm. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. oraz 138 § 1 pkt 2) k.p.a. wyjaśnić należy, że na skutek wytycznych poczynionych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 436/19, postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte z urzędu. Organ na podstawie art 153 p.p.s.a. był związany wskazaniami ww. powołanego wyroku, w związku z tym zarzut naruszenia ww. przepisów nie zasługuje na uwzględnienie i brak było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.