Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1091/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 3 , art 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 5 ust. 2, ust. 1 pkt 1 lit. b , art. 17 ust. 7
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 68 ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art.34 par 1, par 2, art.
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi P. G. na postanowienie Z. P. W. I. S. w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zajęcia stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 10 października 2022 r. nr [...] Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Szczecinie (dalej: Wojewódzki Inspektor Sanitarny lub organ odwoławczy), po rozpatrzeniu zażalenia P. G. - przedstawiciela ustawowego małoletniej H. B. (dalej: Skarżąca lub Strona) na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z 23 sierpnia 2022 r. w sprawie uznania za bezzasadne zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuł wykonawczy z 14 czerwca 2021 r., orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia w całości i orzekł w to miejsce o oddaleniu zarzutu braku wymagalności obowiązku szczepień oraz umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.

Jak podał w uzasadnieniu organ odwoławczy, Skarżąca reprezentowana przez adwokata, pismem z 22 listopada 2021 r. wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z 14 czerwca 2021 r. wraz z postanowieniem o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, postanowieniem z 23 sierpnia 2022 r. postanowił: "uznać zarzuty za bezzasadne" oraz "podtrzymać zasadność prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuł wykonawczy. Pełnomocnik Strony skorzystał z prawa wniesienia zażalenia na powyższe rozstrzygnięcie.

Organ odwoławczy rozpatrując zażalenie wyjaśnił, iż zarzuty Skarżącej dotyczyły braku wymagalności obowiązku szczepień oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku szczepień Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, iż obowiązek szczepień ochronnych określony jest wprost w przepisach prawa i obowiązek ten był wymagalny w dniu wystawienia tytułu wykonawczego.

O wymagalności obowiązku przesądza treść komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, wydanego w oparciu o art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego mogłoby zostać stwierdzone wystąpienie przeszkód wynikających ze stanu zdrowia, uniemożliwiających wykonanie szczepienia. W niniejszej sprawie zaś Skarżąca nie poddała dziecka badaniu kwalifikacyjnemu, co jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu. Nadmieniono przy tym, że z całości zgromadzonej dokumentacji medycznej nie wynika, aby istniały jakiekolwiek podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych u córki Strony, co nie zostało skutecznie podważone przez Skarżącego.

Przedział wiekowy poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 753 z późn.zm.), natomiast szczegółowe terminy określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, co wskazane jest w § 5 przywołanego rozporządzenia. W powyższym rozporządzeniu określono przedziały wiekowe do poszczególnych szczepień przeciw konkretnym chorobom, i tak szczepienia mogą być wdrożone od urodzenia do ukończenia 19 roku życia, niemniej taka rozpiętość czasowa nie oznacza dowolności wykonania szczepienia w tych okresach, ale związana jest między innymi z możliwą zmianą terminów obowiązkowych szczepień ochronnych ujętych w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, a także ewentualnymi czasowymi przeciwwskazaniami do szczepień, które uniemożliwiają poddanie się szczepieniom w konkretnym czasie.

Jak podkreślono w postanowieniu, poddanie się szczepieniu ochronnemu zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi jest obowiązkowe dla osób przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, za wyjątkiem osób przebywających na terytorium RP przez okres krótszy niż trzy miesiące, która to okoliczność nie dotyczy niniejszej sprawy.

W zakresie zarzutów strony dotyczących charakteru Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek na dany rok, Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że ma on jedynie charakter "techniczny" bowiem precyzuje i ustala m. in. harmonogram szczepień ochronnych oraz schematy podania szczepionek. Natomiast wymagania prawne, wskazujące na konieczność realizacji w danym roku obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych, określone są m. in. w przepisach szczegółowych § 5 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Przy czym jak przyjął organ administracji, wymagalność obowiązku następuje z chwilą wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez rozporządzenie, w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane.

Nadmieniono, że działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie egzekwowania obowiązku szczepień ochronnych uruchamiane są m.in. w związku z przesyłanym przez podmioty działalności leczniczej "kwartalnym sprawozdaniem z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych", którego wzór określa załącznik nr 4 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z tym wzorem świadczeniodawcy przesyłają Państwowym Powiatowym Inspektorom Sanitarnym liczbę osób uchylających się od obowiązku szczepień ochronnych, których imienny wykaz dołączają do sprawozdania. Zatem jeżeli przychodnia wykazuje osobę uchylającą się od obowiązku szczepień, państwowy powiatowy inspektor sanitarny przyjmuje, że u osoby tej lekarz nie stwierdził przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia szczepień (co może być również wynikiem niepoddania się badaniu kwalifikacyjnemu).

Po analizie dokumentacji medycznej stwierdzono, że obowiązek dokonania immunizacji dziecka Skarżącej, urodzonego [...] stycznia 2020 r. , na dzień wystawienia upomnienia tj. 24 maja 2021 r. istniał dla szczepień przeciw: wirusowemu zapaleniu typu B (II; III dawka); błonicy, tężcowi, krztuścowi (I; II; III dawka); ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis, I; II dawka); inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B (I; II dawka); inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae (I; II dawka). Wyjaśniono też, że lekarka specjalistka podczas stosownego badania nie odnotowała przeciwskazań do szczepień podczas zgłoszenia się z dzieckiem do przychodni w dniu [...] lipca 2020 r. Mimo powiadomień telefonicznych o dziecko nie zostało poddane szczepieniom. Nadto w toku wizyty lekarskiej z dzieckiem, odmówiono wykonania szczepień wskazując na nieodpowiedni termin jako przyczynę odmowy. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, przy braku przeciwskazań do szczepień, po przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego odmówiono wykonania wymaganego szczepienia.

Natomiast w zakresie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji w swoim postanowieniu orzekł odnośnie tego zarzutu. Jednakże, wierzyciel nie jest uprawniony do badania z urzędu, czy w sprawie wystąpiły podstawy do sformułowania innych zarzutów niż zgłoszone przez zobowiązanego. Jest to konsekwencją przyznania zobowiązanemu wyłącznego prawa do wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji. Wyjaśniono, że przepisy art. 33 § 2 u.egz. precyzują zamknięty katalog przyczyn, które mogą być podstawą wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z powyższym przepisem zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może być podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, zatem wierzyciel nie mógł w ramach rozpatrywania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej rozpoznać kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Pismem z 10 listopada 2022 r. pełnomocnik Skarżącej wystąpił ze skargą na powyższe postanowienie zarzucając mu:

1. naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli,

2. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek,

3. naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że Skarżąca może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,

4. naruszenie art. 124 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 u.egz. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,

5. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego Skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Wskazując na powyższe pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz o uwzględnienie zarzutów.

Nadto wystąpił o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1,2,3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, wniósł o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Wskazując, iż powyższe zagadnienia mają charakter prejudycjalny pełnomocnik Skarżącego wniósł także o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Sprawa jako dotycząca postanowienia wydanego w postępowaniu administracyjnym i kończącego postępowanie podlegała rozpatrzeniu w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – dalej: P.p.s.a.).

Badając legalność zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie wierzyciela - Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego oddalające zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień oraz umarzające postepowanie organu I instancji w zakresie rozpatrzenia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Podstawę skarżonego postanowienia stanowił art. 34 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm. – dalej: "u.egz.") zgodnie z którym, organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, wierzyciel zaś wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Spośród dopuszczalnych podstaw zarzutów określnych w art. 33 u.egz. Skarżąca wskazała brak wymagalności obowiązku, przy czym w istocie zmierzała do wykazania, iż obowiązek nie istnieje (art. 33 § 2 pkt 1 u.egz.), względnie został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art.33 § 2 pkt 2 lit c u.egz).

W pierwszej kolejności warto dostrzec, iż obowiązku szczepienia dziecka nie może wykonać inna osoba niż ta, której ten obowiązek dotyczy. Poza sporem pozostaje przy tym, że Skarżąca sprawuje opiekę nad małoletnią córką, tym samym spoczywa na niej odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Nie jest przy tym sporne, iż wystawienie tytułu egzekucyjnego nastąpiło po potwierdzeniu, że dziecko Skarżącego nie zostało poddane szczepieniom w terminie wynikającym z kalendarza szczepień, przy czym Skarżąca nie poddała małoletniej córki ani badaniom kwalifikacyjnym ani szczepieniom ochronnym. Skarżąca w toku całego postępowania nie dostarczyła też lekarskiego zaświadczenia potwierdzającego czasowe lub stałe przeciwwskazanie do realizacji szczepień u dziecka.

Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1876 z późn. zm.).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5).

Zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wyżej wymienione obowiązki ustawowe rozwinięte zostały w przepisach wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2172). Rozporządzenie to określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

W konsekwencji, stwierdzić należy, że obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (zob. art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W ramach realizacji tego obowiązku państwo opracowuje Program Szczepień Ochronnych, który co roku jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej. Do powyższego programu odsyła § 5 ww. rozporządzenia.

Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie wskazują, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Jednocześnie do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta.

Wobec powyższego należy zgodzić się ze stanowiskiem wierzyciela, iż obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych. Przy czym, jak zasadnie wskazał NSA w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.

Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia, tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzecznik Praw Pacjenta. Powyższy bowiem przepis znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Skoro ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, a wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, nie jest dopuszczalna odmowa poddania świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem na przywołany wyżej przepis ustawy o prawach pacjenta. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Powyższe znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym stwierdza się, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. np. wyroki NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13 i z 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13).

Odnosząc się do zarzutów dotyczących charakteru Programu Szczepień Ochronnych na dany rok Sąd stwierdza, że tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie obejmuje obowiązek szczepień nie zrealizowanych, mimo konieczności ich odbycia w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień, przy czym obowiązek poddania dziecka szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym pozostaje obowiązkiem wynikającym z ustawy. Nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok. W komunikacie tym, wydanym na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 1312/13).

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, któremu także nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

W zakresie zarzutów dotyczących treści uzasadnienia skarżonego postanowienia, wbrew zarzutom skargi, organ odwoławczy podał w jego treści wystarczające okoliczności pozwalajcie na potwierdzenie wymagalności szczepień u dziecka Skarżącej. Wskazała w szczególności na dokumentację medyczną, w której odnotowano okoliczności istotne dla oceny powstania obowiązku szczepień. Mając na względzie, że szczegółowe terminy określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, organ był uprawniony do stwierdzenia wymagalności obowiązku szczepień wobec córki Skarżącej.

Jeśli chodzi natomiast o drugi artykułowany przez pełnomocnika Skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym zarzut – tj. zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - stosownie do art. 119 u.egz., grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Wysokość grzywny w celu przymuszenia, w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku reguluje art. 121 u.egz. Kluczowa dla oceny zarzutu jest jednak okoliczność, iż zgodnie z art. 122 u.egz., grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny. Tymczasem jak już wskazano na wstępie przedmiotem skargi nie jest postanowienie organu egzekucyjnego, lecz wierzyciela.

Odnośnie żądań pełnomocnika Skarżącego w zakresie zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyjaśnia, że Sąd występuje do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem lub żądaniem stwierdzenia niezgodności z Konstytucją aktu prawnego wtedy, gdy ma w tym zakresie wątpliwości, których we własnym zakresie rozstrzygnąć nie może. Takich wątpliwości w sprawie niniejszej Sąd orzekający nie miał i w tym zakresie dokonał własnej oceny prawnej, bez potrzeby zwracania się do innego organu, w szczególności do Trybunału Konstytucyjnego. Co do wystąpienia do ETPC Sąd stwierdza natomiast, że również takie wystąpienie musiałoby być poprzedzone własnymi wątpliwościami Sądu, co do ewentualności naruszenia przez normę prawa krajowego ww. Konwencji. Ponadto w przypadku występowania tego typu wątpliwości strona, tym bardziej reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, może samodzielnie wystąpić do sądu międzynarodowego, powołanego do rozpatrywania skarg osób twierdzących, że naruszone zostały jej prawa zagwarantowane w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz Protokołach Dodatkowych nr 1,4,6,7 i 13. Sąd miał przy tym na względzie treść wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021r., 47621/13 (Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania przepisów czeskich dotyczących szczepień ochronnych. W swym rozstrzygnięciu Trybunał wskazał, iż obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. To powiedziawszy, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne, zdaniem Trybunału, realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa (zob. Warecka Katarzyna, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, opubl. LEX/el. 2021).

Wobec powyższego brak było podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącego o zawieszenie niniejszego postępowania.

Z wymienionych wyżej względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.

Przywołane w uzasadnieniu wyroki dostępne są na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl.