Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 265/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2422
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca), Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 19 czerwca 2023 r. nr 9001-2023-000710 w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2022 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Środzie Śląskiej nr 0018-2023-001388 z dnia 22 marca 2023 r. II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym w dniu 20 maja 2022 r. J. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. (dalej: strona, skarżąca, spółka) zwróciła się do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR, Agencja) w Środzie Śląskiej o przyznanie płatności na rok 2022 r. dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Powierzchnia działek oznaczonych numerami [...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] położonych w obrębie S., gmina I., zadeklarowanych w powyższym wniosku, wynosiła [...] ha. W dniach od 30 listopada 2022 r. do 1 grudnia 2022 r. w gospodarstwie strony została przeprowadzona kontrola w zakresie kwalifikowalności powierzchni metodą inspekcji terenowej. Z ustaleń pokontrolnych zawartych w raporcie nr [...] wynika, że tylko do jednej działki inspektorzy nie stwierdzili nieprawidłowości. Pozostałe działki, na których strona zadeklarowała uprawę trwałych użytków zielonych (TUZ) zostały opatrzone kodem nieprawidłowości DR14, mówiącym o tym, że stwierdzono brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających występowaniu rozprzestrzeniania się chwastów. Do działek nr [...],[...],[...] , [...] oraz [...] inspektorzy dodali uwagę, że na pozostałej części stwierdzono karpy drzew wraz z odrostami. Z kolei dla działki [...] przyjęto kod DR18, który oznacza, że na całej działce stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej. Strona nie wniosła zastrzeżeń do powyższego raportu.

Decyzją z dnia 22 marca 2023 r. numer 0018-2023-001386 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Środzie Śląskiej odmówił przyznania stronie wnioskowanej płatności ONW, a ponadto nałożył na nią sankcję wieloletnią w kwocie 3.402,96 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji organ powołał się na treść przepisów ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022 r. poz. 2422 ze zm., dalej jako u.w.r.o.w.), treść rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 ze zm., dalej jako: rozporządzenie ONW), rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L. 227 z 31 lipca 2014 r. s. 69 ze zm.) i rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L. 181 z 20 czerwca 2014 r. s. 48 ze zm.). Biorąc pod uwagę wyniki przeprowadzonej kontroli na miejscu i zastosowanie wskazanych wyżej kodów nieprawidłowości, organ stwierdził, że powierzchnia uprawniająca do płatności jest mniejsza niż zadeklarowana we wniosku na rok 2022 i różnica między tymi powierzchniami przekracza 3% lub 2 ha. Jednocześnie wskazano, że zmniejszenie płatności wyliczone jako 1,5 krotność stwierdzonej różnicy przekracza powierzchnię stwierdzoną do płatności, w związku z czym odmówiono przyznania płatności ONW i naliczono karę administracyjną.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie płatności za rok 2022 zgodnie z wnioskiem, jak również o przeprowadzenie dowodu z dokumentu dołączonego do odwołania – oświadczenia Pana K. K., dowodu z przesłuchania tej osoby w charakterze świadka oraz z przesłuchania strony - dla wykazania wykonania przez niego zabiegów agrotechnicznych na należących do spółki działkach o wskazanych numerach, terminu wykonania tych prac, wykonania ich na zlecenie spółki i sposobu zagospodarowania siana po koszeniu trawy. Spółka podała, że wbrew twierdzeniom organu wykonała zabieg agrotechniczny, o którym mowa w § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. z 2015 r., poz. 351 ze zm., dalej jako rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.). Prace te zostały zlecone Panu K. K., który prace te wykonał, a następnie zebrał powstałe po koszeniu siano, które zostało mu przez spółkę przekazane i wykorzystał według własnego uznania. Spółka wskazała również, że normalne jej zdaniem jest to, że po dacie koszenia trawa mogła podrosnąć, jednak trudno oczekiwać od niej koszenia w listopadzie po to, aby zachować właściwą kulturę rolną, skoro prawodawca wymaga tego do końca lipca danego roku. W ocenie spółki organ, przeprowadzając kontrolę w listopadzie, powinien był wziąć pod uwagę naturalny wzrost trawy i prawidłowo ustalić stan faktyczny sprawy, co umożliwiłoby uwzględnienie w całości wniosku strony.

Decyzją numer 9001-2023-000710 z dnia 19 czerwca 2023 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we Wrocławiu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy stan sprawy i podzielił ustalenia i ocenę prawną dokonaną przez organ I instancji, przywołując mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa. Wskazał również organ, że z uwagi na zgłoszone w odwołaniu zarzuty, zwrócono się o zajęcie stanowiska przez Biuro Kontroli na Miejscu i o ponowną weryfikację raportu pokontrolnego w odniesieniu do tych zarzutów, w wyniku czego jednostka ta potwierdziła, że działki rolne objęte wnioskiem zostały skontrolowane poprawnie, a dokumentacja fotograficzna odpowiada stwierdzeniom zawartym w raporcie z kontroli. Wskazano również, że w dniu 6 lutego 2023 r. na działkach spółki wykonano dodatkową, obszerną dokumentację fotograficzną (zdjęcia nr 81-222). W ocenie organu na obszarach działek spółki z pewnością nie były prowadzone zabiegi agrotechniczne w 2022 r. Podkreślono kluczową rolę podstawowego dowodu, jakim jest raport z czynności kontrolnych i brak podstaw do odmówienia mu wiarygodności. Zaznaczono też, że strona ma prawo do zgłoszenia zastrzeżeń przeprowadzenia czynności kontrolnych, czego spółka w sprawie nie uczyniła, a jej aktywność procesowa wzmożyła się dopiero po otrzymaniu decyzji negatywnej. Odnosząc się do wniosku strony o przeprowadzenie wskazanych w odwołaniu dowodów, stwierdził organ, że byłoby to w sprawie całkowicie niecelowe, gdyż oświadczenie strony, która jest najbardziej zainteresowana wydaniem decyzji przyznającej wsparcie, nie może skutecznie konkurować z protokołem z czynności kontrolnych, które zostały przeprowadzone przez profesjonalistów, dysponujących odpowiednimi kwalifikacjami. Dalej organ przywołał treść przepisu art. 27 ust. 2 u.w.r.o.w, akcentując modyfikację reguł procesowych obowiązujących w tego rodzaju postępowaniach administracyjnych, w szczególności zwracając uwagę na kwestię rozkładu ciężaru dowodowego, który spoczywa w takich sprawach na rolniku, jako wywodzącego z danego faktu określone skutki prawne. W ocenie organu w sprawie zostało dostatecznie wykazane, że strona nie spełniła warunków do uzyskania płatności za 2022 r.

W skardze na powyższą decyzję strona wniosła o jej uchylenie, jak również o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Strona zwróciła się również o przeprowadzenie załączonych do skargi dowodów w postaci zdjęć wskazanych działek na okoliczność przeprowadzenia na tych działkach zabiegu koszenia do dnia 31 lipca 2022 r. oraz ciągłego prowadzenia na tych działkach działalności rolniczej w postaci uprawy trwałych użytków zielonych. Zarzuciła naruszenie:

- art. 78 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako: k.p.a.) w zw. z art. 27 ust. 2 u.w.r.o.w. i w zw. z § 2 powołanego już wcześniej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi poprzez nieuwzględnienie wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka oraz dowodu z przesłuchania strony na okoliczności istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, tj. ustalenia stanu faktycznego w zakresie przeprowadzenia przez stronę na przedmiotowych działkach przynajmniej jednego zabiegu agrotechnicznego do dnia 31 lipca 2022 r., co skutkowało oparciem zaskarżonego rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, nadto ocenionym dowolnie;

- art. 80 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 1 pkt 2 u.w.r.o.w. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący i wszechstronny materiału dowodowego w sprawie oraz pominięcie dowodów i okoliczności faktycznych wskazywanych przez stronę, związanych z przeprowadzeniem kontroli w dniach od 30 listopada 2022 r. do 1 grudnia 2022 r. w sposób nieprawidłowy w okresie zimowym, co skutkowało brakiem możliwości skutecznej weryfikacji sposobu użytkowania przedmiotowych działek i faktu wykonania koszenia na tych gruntach w lipcu 2022 r.

W uzasadnieniu skargi strona przedstawiła ponownie swoje stanowisko w sprawie zaprezentowane wcześniej w odwołaniu. Strona dodatkowo podniosła, że jej zdaniem w zasadzie jedynym argumentem przemawiającym przeciwko wersji zaprezentowanej przez nią jest niezgodność jej twierdzeń z ustaleniami poczynionymi przez kontrolujących. Zdaniem strony ocena materiału dowodowego jest niepełna i pobieżna, a przyjęcie tezy organu o nieprzydatności zgłoszonych dowodów prowadziłoby do wyeliminowania możliwości prowadzenia jakiejkolwiek polemiki z ustaleniami dokonanymi w toku kontroli terenowej. Takie rozumowanie zdaniem strony nie ma jednak oparcia w przepisach prawa, które nie wykluczają możliwości kwestionowania ustaleń poczynionych przez kontrolujących. Strona wskazała również, że doręczono jej niekompletny raport bez dokumentacji zdjęciowej i dopiero w odpowiedzi na wniosek strony w tym przedmiocie z dnia 3 lipca 2023 r. strona uzyskała do nich dostęp, przy czym z przyczyn technicznych umożliwiono stronie wyłącznie zrobienie telefonem zdjęć kilkunastu fotografii wyświetlonych na monitorze pracownika.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 5 czerwca 2024 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez stronę w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2016. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej w skrócie p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji i postanowień sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena legalności decyzji Dyrektora OR ARiMR utrzymującej w mocy decyzję Kierownika BP w sprawie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW)w na rok 2022. W odniesieniu do takiego przedmiotu sprawy dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji musi być przeprowadzona z uwzględnieniem obowiązującego modelu postępowania administracyjnego w sprawach o przyznanie tego rodzaju płatności.

Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie wszczynane jest przez złożenie przez producenta rolnego wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Wniosek zawiera deklarację (oświadczenie) wnioskodawcy co do posiadania zgłoszonych do płatności działek rolnych i co do określenia sposobu ich rolniczego wykorzystania (tj. prowadzenia na nich działalności rolniczej).

W sprawach omawianych płatności znajduje zastosowanie ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Stosownie do art. 4 u.w.r.o.w.., z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W myśl art. 27 ust. 1 ustawy, w postępowaniu w sprawach o przyznanie pomocy organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przy czym przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Z kolei zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W świetle przytoczonych przepisów stwierdzić należy, że u.w.r.o.w. zawiera szczególną, w stosunku do przepisów k.p.a., regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanej regulacji ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy obiektywnej – wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. – nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a.

Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego, wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy (tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie. Pogląd taki, ukształtowany w orzecznictwie na gruncie analogicznych przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego – Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 (przykładowo wyrok NSA z dnia 17 września 2015 r., II GSK 1729/14, wyrok NSA z dnia 29 maja 2014 r., II GSK 420/13, wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., II GSK 2078/13, wyrok NSA z dnia 4 marca 2015 r., II GSK 98/14, CBOSA) – ze względu na tożsamość regulacji – pozostaje aktualny również pod rządami u.w.r.o.w. W konsekwencji, to na stronie jako beneficjencie pomocy w toku postępowania przez organami ARiMR spoczywał procesowy obowiązek wykazania, iż działalność rolnicza prowadzona jest przez nią na całej zadeklarowanej do płatności powierzchni, w tym, że dochowała w tym zakresie odpowiednich warunków określonych w przepisach prawa.

Dalej należy wskazać, że zgodnie z § 2 rozporządzenia ONW: "1. Płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, ze zm. zwanego dalej: rozporządzeniem (UE) nr 1307/2013), którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli: 1) spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, ze zm.); 2) łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; 3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Jak stanowi przepis art. 4 ust. 1 pkt h rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, trwałe użytki zielone i pastwiska trwałe (zwane dalej łącznie "trwałymi użytkami zielonymi"), oznaczają grunty wykorzystywane do uprawy traw lub innych pastewnych roślin zielnych rozsiewających się naturalnie (samosiewnych) lub uprawianych (wysiewanych), które nie były objęte płodozmianem danego gospodarstwa rolnego przez okres pięciu lat lub dłużej; mogą one obejmować inne gatunki, takie jak krzewy lub drzewa, które mogą nadawać się do wypasu, pod warunkiem że zachowano przewagę traw i innych pastewnych roślin zielnych,

Zgodnie natomiast z brzmieniem § 2 powołanego wcześniej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, grunty uznaje się za pozostające w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy, jeżeli został na nich przeprowadzony przynajmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich.

Mając na uwadze treść przywołanych przepisów, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja zawiera uchybienia proceduralne, powodujące konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że kluczową rolę w przedmiotowym postępowaniu odgrywa raport z czynności kontrolnych i w niniejszej sprawie brak jest podstaw do odmówienia mu wiarygodności. Zaznaczono, że Biuro Kontroli na Miejscu dokonało ponownej weryfikacji raportu pokontrolnego w odniesieniu do tych zarzutów, w wyniku której uzyskano potwierdzenie tej jednostki, że działki rolne objęte wnioskiem zostały skontrolowane poprawnie, a dokumentacja fotograficzna odpowiada stwierdzeniom zawartym w raporcie z kontroli. Organ podkreślił, że aktywność procesowa strony wzmożyła się dopiero po otrzymaniu negatywnej decyzji organu I instancji, a wcześniej strona nie składała zastrzeżeń do raportu z kontroli. Organ odmówił przeprowadzenia wnioskowanych przez stronę dowodów zmierzających do wykazania, że wykonała ona na wskazywanych działkach zabieg koszenia w lipcu 2022 r., wskazując, że oświadczenie strony, która jest najbardziej zainteresowana wydaniem decyzji przyznającej wsparcie, nie może skutecznie konkurować z protokołem z czynności kontrolnych, które zostały przeprowadzone przez profesjonalistów, dysponujących odpowiednimi kwalifikacjami.

Powyższa argumentacja organu jest jednak błędna. Sąd zauważa, że organ prawidłowo powołał się na treść przepisu art. 27 ust. 1 i 2 u.w.r.o.w., akcentując modyfikację reguł procesowych obowiązujących w tego rodzaju postępowaniach administracyjnych. Właściwie zwrócono także uwagę na kwestię rozkładu ciężaru dowodowego, który spoczywa w takich sprawach na rolniku, jako wywodzącego z danego faktu określone skutki prawne.

Jednakże, z powyższych, prawidłowych założeń odnośnie reguł dowodzenia obowiązujących w przedmiotowym postępowaniu, organ wyciągnął następnie błędne wnioski.

Mianowicie, organ z niewiadomych przyczyn nie chce dostrzec, że złożone przez stronę wnioski dowodowe nie sprowadzają się wyłącznie do jej oświadczenia w przedmiocie wykonania zabiegu koszenia we wskazywanym terminie, określonym w przepisach cytowanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Strona bowiem w treści odwołania nie tylko złożyła w tej mierze własne oświadczenie, lecz ponadto złożyła wyraźne i nie budzące wątpliwości co do ich treści wnioski o przeprowadzenie dowodów: z pisemnego oświadczenia osoby, która według jej twierdzeń taki zabieg wykonała (załączając go do odwołania), z przesłuchania tej osoby w charakterze świadka i końcowo również z przesłuchania strony – wszystkie te dowody na okoliczność wykonania omawianego zabiegu. W tej sytuacji trudno zgodzić się z organem, że dowody te nie mogą skutecznie konkurować z protokołem z czynności kontrolnych. Gdyby strona złożyła w tej mierze wyłącznie własne oświadczenie, taką ocenę można byłoby uznać za uprawnioną, gdyż same twierdzenia strony, jako najbardziej zainteresowanej wydaniem decyzji przyznającej wsparcie, nie mogłyby zostać uznane za wiarygodne. Uprawnione byłoby wówczas przeciwstawienie takiemu oświadczeniu dowodu z raportu z czynności kontrolnych, jako wykonanego w sposób obiektywny i to przez wykwalifikowane osoby. Natomiast stwierdzenia organu o braku możliwości uwzględnienia wniosków dowodowych strony z powołaniem się na kluczową rolę dowodu z raportu z kontroli i bezpodstawnym potraktowaniem tych dowodów wyłącznie jako własnego oświadczenia strony jawią się jako złamanie reguł dowodzenia obowiązujących w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności. Strona ma bowiem prawo kwestionowania ustaleń dokonanych w toku kontroli i może to czynić za pomocą oferowanych dowodów, a rolą organu jest ich przeprowadzenie. Pełna i prawidłowa ocena spełnienia warunków prawem określonych może zostać dokonana wyłącznie wówczas, gdy organ właściwie zgromadzi materiał dowodowy sprawy, nie pomijając dowodów, których przeprowadzenia domaga się strona. W przeciwnym razie uprawniona staje się ocena strony, że w zasadzie jedynym argumentem przemawiającym przeciwko wersji zaprezentowanej przez nią jest niezgodność jej twierdzeń z ustaleniami poczynionymi przez kontrolujących, a organ uniemożliwia jej jakąkolwiek polemikę z tymi ustaleniami.

Sąd zauważa również, że w niniejszej sprawie czynności kontrolne miały miejsce na przełomie listopada i grudnia 2022 r., a zatem nie sposób wykluczyć a priori, tak jak uczynił to organ, że pomimo koszenia trawa mogła do tego czasu podrosnąć i ów naturalny wzrost trawy powinien zostać w takiej sytuacji wzięty pod uwagę. W sytuacji, w której w sprawie brak jest jakichkolwiek ustaleń odnośnie gatunków traw znajdujących się na działkach należących do spółki oraz specyfiki ich wzrostu, stanowisko organu trudno jest przyjąć bez zastrzeżeń. Nie sposób też nie zgodzić się ze stroną, że nie można od niej oczekiwać koszenia w listopadzie po to, aby zachować właściwą kulturę rolną, skoro prawodawca wymaga tego do końca lipca danego roku. Nie przesądzając w żadnej mierze tej kwestii (tj. czy wymagany zabieg agrotechniczny został przez stronę w terminie wykonany czy też nie), Sąd wskazuje, że z pewnością wymaga ona w sprawie wyjaśnienia. Jednocześnie trzeba podnieść, że wnioski dowodowe złożone przez stronę w skardze na powyższe okoliczności, podlegały oddaleniu przez Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., ponieważ przeprowadzenie tych dowodów jest rzeczą organu i na tym etapie nie można uznać, że dowody te mają charakter uzupełniający, tak jak jest o tym mowa w tym przepisie.

Końcowo trzeba też wskazać, że nie złożenie przez stronę zastrzeżeń do raportu z kontroli nie pozbawia jej prawa do składania wniosków dowodowych na późniejszym etapie (np. w odwołaniu). Chybione jest zatem nadawanie przez organ szczególnego znaczenia okoliczności, że aktywność procesowa strony wzmożyła się po uzyskaniu niekorzystnej dla niej decyzji organu I instancji. Strona może bowiem przejawiać aktywność procesową aż do zakończenia postępowania administracyjnego i nie sposób czynić jej zarzutu z tego powodu, że przejawia ją w tym, a nie w innym momencie.

Wskazane wyżej uchybienia proceduralne przesądzają o naruszeniu przez organy przepisu art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 u.p.s.w.b. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Ocena merytorycznej zawartości decyzji jest na tym etapie przedwczesna, skoro organy winny w pierwszej kolejności naprawić błędy w postępowaniu, co może mieć wpływ na kierunek rozstrzygnięcia. Na obecnym etapie sprawy stanowczo nie sposób podzielić oceny organu wyrażonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w sprawie zostało dostatecznie wykazane, że strona nie spełniła warunków do uzyskania płatności za 2022 r.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy winny uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w wyroku i przeprowadzić oferowane przez stronę dowody, a następnie dokonać pełnej i wszechstronnej oceny tak zgromadzonego materiału dowodowego.