Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 815/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 28 ust 4b
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 1 czerwca 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład", "organ") utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 6 kwietnia 2016 r. nr [...] , którą odmówiono J. D. umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za grudzień 2002 r., luty 2003 r. oraz za okres od maja 2003 r. do grudnia 2003 r. i od czerwca 2004 r. do stycznia 2013 r.; ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2003 r. do grudnia 2003 r. i od czerwca 2004 r. do stycznia 2013 r.; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za sierpień 2003 r. oraz za okres od października 2003 r. do grudnia 2003 r. i od czerwca 2004 r. do grudnia 2007 r.

Z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że pismem z dnia 11 stycznia 2016 r. J. D. (dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący") wystąpił do Zakładu o umorzenie (cyt.) "wszystkich zaewidencjonowanych w ZUS i wymaganych (...) wierzytelności". Wnioskodawca podniósł, że okres od 15 kwietnia 2003 r. do końca stycznia 2013 r. nie został uwzględniony przy obliczeniu mu emerytury, wobec czego Zakład nie ma prawa do dochodzenia od niego składek za ten okres przez potrącanie ich z otrzymywanej przez niego emerytury, gdyż prowadzi to bezpodstawnego wzbogacenia się Zakładu. Nadmienił także, że nieuiszczone przez niego w formie pieniężnej składki zostały zarachowane przez Zakład i zabezpieczone skutecznie poprzez wpisy w księgach wieczystych, prowadzonych przez Sąd Rejonowy [...] dla wielu należących do Wnioskodawcy nieruchomości budowlanych o wielomilionowej wartości.

W toku sprawy Wnioskodawca złożył pismo z dnia 18 lutego 2016 r. oraz oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia 19 lutego 2016 r.

Decyzją z dnia 6 kwietnia 2016 r. Zakład odmówił Wnioskodawcy umorzenia wnioskowanych należności.

Rozpoznając sprawę, organ ustalił, że zadłużenie dotyczy składek na ubezpieczenie własne Wnioskodawcy jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą oraz składek za zatrudnianych przez niego pracowników. Wobec tego, Zakład wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; obecnie Dz. U. z 2016 r., poz. 963; dalej: "u.s.u.s."), do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisów o umorzeniu. Oznacza to, że składki za pracowników Wnioskodawcy w części przez nich finansowanej nie podlegają umorzeniu z mocy prawa, zatem Zakład był zobowiązany odmówić wszczęcia postępowania w tej sprawie, o czym orzeczono decyzją z dnia 4 lutego 2016 r. nr [...] .

W odniesieniu do zadłużenia dotyczącego składek na ubezpieczenie własne Wnioskodawcy jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, organ zbadał, czy w sprawie zaistniała całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także rozpoznał sprawę pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie").

Zakład stwierdził, że w sprawie wystąpiła przesłanka umożliwiająca umorzenie długu, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., albowiem z uwagi na okoliczność wskazaną w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tj. brak po stronie dłużnika środków na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego), postanowieniem z dnia 18 września 2013 r., Sąd Rejonowy [...] Wydział Gospodarczy oddalił wniosek Zakładu o ogłoszenie upadłości Wnioskodawcy. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie okoliczność ta nie uzasadniała jednak umorzenia należności, gdyż znaczna część obciążającego Wnioskodawcę zadłużenia objęta jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]. Organ wskazał również, że Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości, położonej w miejscowości [...], na której jest dokonane zabezpieczenie hipoteczne na rzecz wielu wierzycieli, w tym na rzecz Zakładu. Nieruchomość ta jest przedmiotem postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]. Ponadto, w ocenie Wnioskodawcy, ma ona wielomilionową wartość. W przypadku jej sprzedaży należności Zakładu będą uczestniczyły w podziale środków uzyskanych ze sprzedaży. Zdaniem organu, taki stan rzeczy spowodował brak podstaw do przyjęcia, że zachodzi całkowita nieściągalność oraz do umorzenia zadłużenia Wnioskodawcy.

Zakład, rozpoznając sprawę pod kątem przesłanek określonych w rozporządzeniu, na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów oraz poczynionych ustaleń stwierdził, że: prowadzona przez Wnioskodawcę działalność gospodarcza została w dniu 22 stycznia 2013 r. wykreślona z ewidencji, ww. postanowieniem z dnia 18 września 2013 r. oddalono wniosek Zakładu o ogłoszenie upadłości Wnioskodawcy, zaś postanowieniem Sądu Rejonowego [...] [...] Wydział Gospodarczy z dnia 15 maja 2014 r. (prawomocnym od 19 listopada 2014 r.) orzeczony został wobec Wnioskodawcy zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na okres 5 lat. Aktualnie Wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczenia jako osoba pobierająca emeryturę w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a ponoszone wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat i opłaty eksploatacyjne zostały przez niego oszacowane na kwotę [...] zł, koszty związane z leczeniem na kwotę [...] zł oraz inne na kwotę [...] zł. Wnioskodawcę obciążają zobowiązania z tytułu podatków oraz zaciągniętych kredytów w bankach, w instytucjach, u osób fizycznych i inne. Ponadto jest on właścicielem opisanej powyżej nieruchomości.

W świetle powyższego, Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia obciążających wnioskodawcę zobowiązań w oparciu o przepisy ww. rozporządzenia. Organ wskazał, że ze zgromadzonych dokumentów nie wynikało, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Posiada on bowiem stałe, niezależne źródło dochodów z tytułu świadczenia emerytalnego oraz majątek nieruchomy w postaci gruntów, na którym dokonane jest zabezpieczenie hipoteczne m.in. na rzecz Zakładu, co oznacza możliwość egzekwowania długu również z przedmiotu zabezpieczenia.

Dodatkowo Zakład wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748), przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty nie uwzględnia się okresów, za które nie zostały opłacone składki. Brak zaliczenia okresów, za które nie zostały opłacone składki do świadczeń emerytalno-rentowych nie zwalnia płatnika z obowiązku regulowania tych zobowiązań. Nieuregulowane należności z tytułu składek podlegają dochodzeniu przez Zakład, będący wierzycielem. Natomiast wygaśnięcie zobowiązań następuje poprzez ich zapłatę, przedawnienie lub umorzenie. W przypadku Wnioskodawcy żadna z ww. okoliczności nie nastąpiła, brak jest zatem podstaw do odstąpienia od dochodzenia od niego zobowiązań z tytułu składek.

Pismem z dnia 4 maja 2016 r., Wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozstrzygniętej powyższą decyzją, której zarzucił: błędną interpretację ustaw oraz naruszenie konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej; naruszenie postanowień kodeksu cywilnego o równości stron w realizacji zawartych umów oraz wykorzystanie pozycji urzędu i jednostronne naruszenie praw Wnioskodawcy z umowy ubezpieczenia; doprowadzenie do bezpodstawnego wzbogacenia się Zakładu kosztem Wnioskodawcy przez potrącanie [...] wysokości (brutto) emerytury, zmniejszonej już o okres lat 2003-2013.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska i decyzją z dnia 1 czerwca 2016 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 6 kwietnia 2016 r.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, na czym polega uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, i stwierdził, że w sprawie właściwie oceniono, że nie zaistniały okoliczności umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności oraz że słusznie przyjęto, iż pozytywne rozpatrzenie wniosku strony i umorzenie długu byłoby nieuzasadnione.

Zdaniem organu, samo wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie mogło skutkować przyznaniem ulgi, gdyż pod uwagę należało wziąć wszelkie okoliczności występujące w sprawie, w tym fakt, iż od dnia 6 sierpnia 2014 r. Wnioskodawca ma przyznaną emeryturę, której wysokość od marca 2016 r. stanowi kwotę [...] zł, oraz że jest właścicielem ww. nieruchomości, na której jest dokonane zabezpieczenie hipoteczne należności Zakładu. Taki stan rzeczy powoduje zatem, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż zadłużenie Wnioskodawcy jest całkowicie nieściągalne.

W ocenie Zakładu, nie było także podstaw do przyjęcia, że sytuacja majątkowa i rodzinna Wnioskodawcy przemawia za umorzeniem na zasadach określonych w ww. rozporządzeniu. Stwierdzono bowiem, że Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (w 1999 r. Wnioskodawca zawarł z żoną umowę wyłączającą wspólność majątkową małżeńską) i ma majątek, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji, a wysokość świadczenia emerytalnego, nawet po uwzględnieniu dopuszczalnego potrącenia w ramach postępowania egzekucyjnego, wynosiłaby netto [...] zł. Kwota ta zaś przewyższa poziom minimum egzystencji, które dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego w 2015 r. wynosiło [...] zł, jak i poziom minimum socjalnego, które wynosiło w analogicznym okresie [...] zł. Jakkolwiek Wnioskodawca wskazał na ponoszenie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem w łącznej kwocie [...] zł, jednakże nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających ten fakt. Wnioskodawca nie przedstawił także, pomimo wezwania organu, zeznań podatkowych za lata 2012-2014, wskazując, że są one "zerowe", co organ uznał za niewiarygodne.

Końcowo, odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia przez Zakład konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej, błędnej interpretacji ustaw, naruszenia postanowień kodeksu cywilnego o równości stron, wykorzystania pozycji urzędu i bezpodstawnego wzbogacenia się Zakładu kosztem Wnioskodawcy, organ wyjaśnił, że działa na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a wszelkie rozstrzygnięcia dokonywane są w formie podlegającej kontroli sądowej. Obecnie przed Sądem Okręgowym [...] Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych toczą się postępowania w sprawie emerytury Wnioskodawcy, a przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie sprawa ze skargi Wnioskodawcy na wydane w postępowaniu egzekucyjnym postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 11 kwietnia 2016 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ostateczną decyzję Zakładu Skarżący podniósł zarzuty:

1) błędnej interpretacji ustaw oraz naruszenia konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej,

2) naruszenia postanowień kodeksu cywilnego o równości stron w realizacji zawartych umów oraz wykorzystania pozycji urzędu i jednostronne naruszenia praw Skarżącego z umowy ubezpieczenia,

3) doprowadzenia do bezpodstawnego wzbogacenia Zakładu kosztem Skarżącego, przez potrącane Skarżącemu 1/4 wysokości (brutto) zmniejszonej już emerytury o okres lat 2003-2013,

4) faktycznego odstąpienia od rozpatrzenia odwołania Skarżącego w drugiej instancji Zakładu, przez niezgodne z wolą ustawodawcy - upoważnienie Dyrektora ZUS [...] do kontroli swoich decyzji.

Wskazując na powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Oddziału ZUS [...] i zobowiązanie Prezesa ZUS do:

1) umorzenia wszystkich zaewidencjonowanych w Zakładzie i wymaganych od Skarżącego wierzytelności,

2) zaprzestania dokonywania potrąceń ww. wierzytelności z emerytury Skarżącego,

3) zwrócenia Skarżącemu kwot potrąconych już z ww. wierzytelności, wraz z odsetkami ustawowymi,

4) zwolnienia Skarżącego od przymusowego zajęcia jego ksiąg wieczystych z tytułu ww. wierzytelności,

5) wniesienia do Sądu Rejonowego [...] wniosku powoda – Zakładu, o uchylenie wyroku wydanego z pozwu Zakładu ograniczającego bezpodstawnie na 5 lat prawa osobiste Skarżącego.

Skarżący wskazał, że wszystkie wnioskowane powyżej od Zakładu i wymagane prawem czynności są konieczne, w związku z wydaniem przez Zakład czterech decyzji o przyznaniu Skarżącemu emerytury, wyłącznie za lata 1969-2003 (do 14.04), z pominięciem okresu od 15 kwietnia 2003 r do końca stycznia 2013 r., tj.: dwóch decyzji o przyznaniu Skarżącemu emerytury – doręczonych odpowiednio 16 września 2014 r. i 10 listopada 2014 r., oraz decyzji z dnia 4 lutego 2015 r. o przeliczeniu emerytury i decyzji z dnia 1 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury.

W uzasadnieniu Skarżący przedstawił argumentację na poparcie stawianych zarzutów, koncentrując się zasadniczo na kwestii niezasadności dochodzenia należności z tytułu składek przez Zakład, a to z uwagi na niezaliczenie przez ten organ dochodzonych składek za lata 2003-2013 do wysokości emerytury.

W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Zakładu wniósł o oddalenie skargi.

W dniu 7 listopada 2016 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe Skarżącego, zawierające jego stanowisko w sprawie. Skarżący podtrzymał dotychczasowe zarzuty w sprawie oraz podniósł zarzut występowania w sprawie po stronie organu osób podlegających wyłączeniu. Skarżący nadmienił również, że jego kłopoty finansowe spowodowane zostały przez wcześniejsze błędne orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Przy czym, jak stanowi art. 145a § 1 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, jednakże nie dotyczy to sytuacji, w których rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu (nie dotyczy zatem decyzji uznaniowych). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a). Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i zarazem obowiązek uwzględnić również okoliczności nie wskazane w skardze, ale mające wpływ na tę ocenę. Jednakże rozstrzygnięcie sprawy "w granicach danej sprawy" oznacza także, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

W rozpoznawanej sprawie, w skardze Skarżący podniósł szereg uwag i zarzutów dotyczących zaskarżonej decyzji, postępowania egzekucyjnego i decyzji ustalającej mu emeryturę, domagając się nie tylko uchylenia zaskarżonej decyzji, ale także podjęcia innych rozstrzygnięć mających na celu m.in. umorzenie wszystkich należności Skarżącego wobec Zakładu oraz zwrot wyegzekwowanych już należności wraz z odsetkami.

Z uwagi na powyższe, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w niniejszym postępowaniu Sąd bada wyłącznie prawidłowość wydania zaskarżonej decyzji, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. Sąd nie analizuje natomiast prawidłowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego, ani nie ma kompetencji do oceniania prawidłowości decyzji o ustaleniu Skarżącemu emerytury, w tym badania podstaw do jej zmniejszenia przez niezaliczenie lat 2003-2013, albowiem należy to do sądu powszechnego. Wobec tego zarzuty podniesione przez Skarżącego dotyczące innych postępowań nie mogły być przez Sąd rozpoznane i musiały pozostać bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Ponadto wyjaśnienia wymaga, że w związku z tym, iż rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do wyłącznej kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (vide: art. 28 ust. 1 i art. 83 ust. 1 u.s.u.s.), Sąd nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, a więc i do umorzenia należności z tytułu składek. Niezależnie więc od rezultatu kontroli sądowej, jakiej poddawana jest zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja, nie istnieje możliwość orzeczenia przez Sąd - zgodnie z wyrażonym w skardze żądaniem - o umorzeniu składek.

Wobec tego, że przedmiotem skargi jest ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych finansowanych przez Skarżącego jako płatnika składek, wskazania wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i art. 32 u.s.u.s., należności z tytułu tych składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (i odpowiednio - zgodnie z art. 32 u.s.u.s. - składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych) z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. powołane powyżej rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że w przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie, przy umarzaniu tych składek - niezależnie od wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności - zawsze należy oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 22/13, LEX nr 1495173).

Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 rozporządzenia, to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Zakładowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Zakładowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.

Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: "k.p.a."), organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych, a wydana decyzja – prawidłowo uzasadniona (art. 107 § 3 k.p.a.).

Należy mieć ponadto na uwadze, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi dokonywać oceny konkretnej sytuacji w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności, albowiem zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie trzeba też mieć na względzie i to, że istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie (vide m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1231/07, LEX nr 484909 oraz z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1368/07, LEX nr 492274).

Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Zakładu w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w u.s.u.s. i w rozporządzeniu wykonawczym, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W rozpoznawanej sprawie prawidłowo organ ustalił, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności i w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o kryterium wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład zasadnie przyjął, że o zaistnieniu takiej przesłanki nie mogła przesądzić okoliczność, iż postanowieniem z dnia 18 września 2013 r. - z przyczyny, o której mowa w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe – Sąd Rejonowy oddalił wniosek Zakładu o ogłoszenie upadłości Skarżącego. Wydanie wskazanego orzeczenia miało bowiem miejsce w roku 2013 r., natomiast od dnia 6 sierpnia 2014 r. Skarżący ma przyznaną emeryturę (której wysokość stanowi obecnie 2.642,74 zł miesięcznie), tj. dochody które mogą podlegać zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym, a także jest właścicielem nieruchomości (o znacznej powierzchni i wielomilionowej wartości – według oświadczenia Skarżącego), położonej w miejscowości [...], na której jest dokonane zabezpieczenie hipoteczne na rzecz wielu wierzycieli, w tym na rzecz Zakładu i z którego prowadzona jest egzekucja. Brak jest zatem podstaw do uznania, że faktycznie brak jest środków i majątku, z którego Zakład mógłby choć częściowo wyegzekwować dochodzone należności.

W ocenie Sądu, także i przy ocenie przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia organ wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności, czyniąc prawidłowe ustalenia i dokonując trafnych ocen, które stały się podstawą zaskarżonej decyzji.

Przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia nie były przedmiotem rozważań organu, gdyż Wnioskodawca nie wskazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go dalszego prowadzenia działalności, ani nie powołał się na okoliczność, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które pozbawiałyby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z kolei, w odniesieniu do przesłanki przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Zakład w przekonujący sposób wyjaśnił, że Skarżący nie wykazał jednoznacznie, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłaby pozbawić go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Zakład, na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów oraz poczynionych ustaleń, poddał ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej Skarżącego, i dokonał ich merytorycznej oceny. Organ zważył, że prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza została w dniu 22 stycznia 2013 r. wykreślona z ewidencji, ww. postanowieniem z dnia 18 września 2013 r. oddalono wniosek Zakładu o ogłoszenie upadłości Skarżącego, zaś prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 15 maja 2014 r. został orzeczony wobec Skarżącego zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na okres 5 lat, oraz że Skarżącego obciążają zobowiązania publicznoprawne oraz prywatne. Zakład stwierdził także, że Skarżący jest właścicielem nieruchomości oraz że od 6 sierpnia 2014 r. posiada stały dochód w postaci ww. świadczenia emerytalnego, którego wysokość nawet po dokonaniu dopuszczalnego potrącenia w ramach postępowania egzekucyjnego, wynosiłaby netto [...] zł i przewyższałaby poziom minimum egzystencji dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego oraz minimum socjalnego. Organ zważył przy tym, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ponosząc przy tym stałe wydatki na konieczne utrzymanie w łącznej kwocie [...] zł (zgodnie z oświadczeniem Skarżącego, wydatki te bowiem nie zostały udokumentowane). To zaś, w ocenie Sądu, uprawniało organ do przyjęcia, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że sytuacja, w jakiej znajduje się Skarżący, odpowiada wymogom określonym w ww. rozporządzeniu.

W przypadku, gdy Skarżący posiada majątek o – jak sam wskazuje – wielomilionowej wartości oraz osiąga stały dochód ze świadczenia emerytalnego i jest w stanie samodzielnie, bez potrzeby korzystania z pomocy instytucji państwowych lub osób trzecich, ponosić koszty swojego utrzymania i zaspokajać swoje podstawowe potrzeby życiowe, trudno przyjąć, że znajduje się w tak szczególnej sytuacji, która przemawiałaby za uznaniem, że wystąpiły podstawy do zastosowania najdalej idącej formy pomocy w postaci całkowitej rezygnacji z dochodzenia tych należności. W tych warunkach przyznanie Skarżącemu wnioskowanej ulgi byłoby bezpodstawne i w nieuzasadniony sposób uprzywilejowywałoby innych wierzycieli Skarżącego.

Zdaniem Sądu, organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom Skarżącego wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji, a dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej (art. 80 k.p.a.). Zarówno wnioski te, jak i wyrażona ocena nie budzą też zastrzeżeń Sądu z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego. Ponadto z analizy akt nie wynikało, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy brał udział pracownik wyłączony od orzekania w trybie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Z kolei, okoliczność, że w poprzednich latach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecnie wydał wyroki w stosunku do Skarżącego w innych sprawach, nie miała znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.

Odnośnie wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego złożonego przez pełnomocnika organu wskazać należy, że nie mógł być on rozpoznany przez Sąd. Stosownie do art. 200, art. 201 i art. 205 p.p.s.a., zwrot poniesionych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym I instancji przysługuje wyłącznie skarżącemu w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji lub umorzenia postępowania na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a.