Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1000/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 469
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art. 156 § 1 pkt 2, pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 153, art. 145 § 1 pkt 2, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2021 r. sprawy ze skargi K. K., Ł. K., A. M. i L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie uregulowania spływu wód opadowych I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji Burmistrza z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących K. K. i Ł. K. oraz A. M. i L. M. solidarnie kwotę 517 zł /słownie: pięćset siedemnaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz na rzecz skarżących K. K. i Ł. K. solidarnie kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ oraz na rzecz skarżących A. M. i L. M. solidarnie kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. K., Ł. K., A. M. i L. M. (zwani dalej: Skarżącymi) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwany dalej: Organem odwoławczym, SKO, Kolegium, Organem II instancji) z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [....] (dalej zwany: Burmistrzem, Organem I instancji) z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uregulowania spływu wód opadowych na gruncie.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 2 grudnia 2015 r. M. B. zwrócił się do Burmistrza [...] o wszczęcie i przeprowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie podniesienia terenu w miejscowości [....], gmina [...] na działkach nr 1464/3 (stanowiącej własność A. i L. M.), nr 1465/10 (stanowiącej własność K. i Ł. K.), wskutek czego nastąpiło zablokowanie naturalnego spływu wód deszczowych z działki o nr 1469 (stanowiącej własność M. B.) do rowu przydrożnego, biegnącego wzdłuż drogi publicznej na działce nr 1464/7.

Strony postępowania w trakcie trwania postępowania administracyjnego prezentowały odmienne stanowiska.

M. B. podnosił, że doszło do naruszenia stanu wody na gruncie. Zmiana na gruncie polegała na podniesieniu terenu działek nr 1464/3 i 1465/10 położonych w miejscowości [....], gm. [...] w 2013 r. Podniesienie terenu polegało na nasypaniu ziemi na całym obszarze działek na wysokość 0,5 m ponad macierzysty stan. W wyniku dokonania tej zmiany doszło do zasypania rowu biegnącego w granicy pomiędzy działkami nr 1464/3 a działką nr 1465/10. Rów odprowadzał wodę opadową spływającą z wyższych partii terenu, gromadzącą się w północnej części jego działki nr 1469. Gromadząca się w tym miejscu woda opadowa nie pochodziła wyłącznie z powierzchni jego nieruchomości, ale spływała także z wyższych partii terenu położonych ponad jego działką. Zdaniem M. B., poprzez rów, jak również poprzez macierzysty (niepodniesiony) teren, woda naturalnym spadkiem przedostawała się do przydrożnego rowu, biegnącego wzdłuż drogi publicznej - działka o numerze 1464/7. M. B. podnosił, że podniesienie terenu na działkach nr 1464/3 i nr 1465/10 spowodowało zablokowanie naturalnego spływu wód, wskutek czego jego działka w północnej części, jest regularnie zalewana wodami opadowymi. Do podtopień dochodzi zawsze na wiosnę, po roztopach, jak również w ciągu roku w sytuacji kiedy wystąpią większe opady deszczu. M. B. zaznaczył, że jego działka jest uprawiana rolniczo i w części, gdzie prowadzone są uprawy to są one zalewane. Wskazał również, że wzdłuż granicy działek nr 1464/3 i 1465/10 a działką nr 1469 sąsiedzi wznieśli ogrodzenie wykonane ze stalowej siatki. Przęsła pomiędzy stalowymi słupkami osadzonymi w betonowych cokołach zostały wypełnione przy gruncie betonowymi płytami, które jego zdaniem dodatkowo uniemożliwiają przedostawanie się wody do gruntu. We wniosku M. B. opisał postępowanie administracyjne, które prowadzone było przez Burmistrza [...], które zakończyło się wydaniem decyzji nr [...], a która uprawomocniła się w dniu 15 grudnia 2014 r. Sprawa dotyczyła tylko zasypania rowu pomiędzy działkami nr 1464/3 i nr 1465/10, przy czym pominięto w niej fakt podniesienia terenu tych działek o 0,5 m. Na okoliczność zakończonego [pic] postępowania powołana została biegła geolog mgr M. S., która zaleciła M. B. wykonanie w przygranicznej części działki nr 1469 rowu retencyjnego zbierającego okresowy nadmiar wód.

Rów taki został przez M. B. wykonany, jednak nie spełnia on swojej funkcji z uwagi, iż nie ma z niego ujścia a zbierająca się w nim woda występuje z brzegów i zalewa pole niszcząc uprawy.

Strony przeciwne sporu, tj. A. i L. M. oraz K. i Ł. K., nie zgadzają się ze stanowiskiem M. B., dotyczącym podniesienia terenu swoich działek. Wskazali, że nie zmienili stanu wody na gruncie oraz nie zmieniali kierunku odpływu wody ze swoich działek. Podnieśli także, że winę za ewentualne podmokłości występujące na działce nr 1469 ponosi M. B., który nieprawidłowo użytkuje swoją nieruchomość oraz bez niczyjej zgody, opierając się jedynie na zaleceniach biegłej, wykopał rów (zbiornik) w części przygranicznej swojej działki nr 1469 w miesiącu wrześniu 2015 r.

Odnośnie wykonania rowu prowadzone było równolegle odrębne postępowanie administracyjne nr [...].

Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] odmówił zobowiązania właścicieli gruntu, tj. działek nr 1464/3 i nr 1465/10 do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Od powyższej decyzji odwołania złożyli M. B. oraz K. K., Ł. K., A. M. i L. M., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika.

Następnie SKO, decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

Od powyższej decyzji Skarżący reprezentowani przez pełnomocnika złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/ Rz 114/17 tut. Sąd oddalił skargę. Następnie Skarżący wnieśli od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2556/17 oddalił skargę kasacyjną.

Organ I instancji wskazał, że z uwagi na skomplikowany charakter sprawy postanowił w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, dopuścić dowód w postaci opinii biegłego z zakresu postępowania wodnoprawnego z dziedziny melioracji wodnych. Opinia w przedmiocie naruszenia stanu wody na gruncie - działkach oznaczonych numerami 1469, 1465/10 i 1464/3 położonych w miejscowości [...], gm. [...] wpłynęła do Urzędu w dniu 18.06.2019 r.

W opinii biegły potwierdził, że rów (wykop) na działce nr 1469 ma głębokość od 0,4 do 0,8 m i nie ma żadnego odpływu. Rów ma nieregularny profil poprzeczny, nieregularne dno i zróżnicowane nachylenie skarp. Rów pełni rolę zbiornika retencyjnego dla wód powierzchniowych z działki nr 1469. Rów gromadzi wodę w okresach opadów i zatrzymuje ją aż do całkowitego odparowania. Biegły stwierdził, iż rów jako zbiornik chłonny nie zdaje egzaminu z uwagi na to, że grunt w tym rejonie jest nieprzepuszczalny. Rów został wykonany zgodnie z zaleceniem zawartym w opinii hydrologicznej z lipca 2014 r. Biegły w opinii stwierdził, że z punktu widzenia ustawy Prawo wodne nie istnieje podstawa prawna do wydania nakazu zasypania rowu. W opinii biegły opisał nieruchomości objęte postępowaniem i ustalił, że teren działek nr 1464/3 i nr 1465/10 jest zniwelowany oraz podniesiony w stosunku do przyległego terenu działki nr 1469 o ok. 0,5 metra.

Po analizie sprawy, oględzinach terenu oraz w oparciu o mapy (stan na 2010 r. i na 2019 r.) biegły stwierdził, że zgodnie z mapą zasadniczą (stan na rok 2010) wody opadowe i roztopowe mogły swobodnie spływać z terenu działki nr 1469 w stronę północną, czyli poprzez działki nr 1465/10 i 1464/3 w kierunku rzeki [...]. Na mapie brak jest przeszkód, które mogłyby utrudniać swobodny spływ wód powierzchniowych. Na mapie (stan na rok 2010) brak jest zaznaczenia rowu na granicy działek nr 1464/3 i nr 1465/10. Wobec powyższego biegły przyjął, że niezależnie od istnienia rowu, spływ wody powierzchniowej odbywał się z działki nr 1469 przez teren działek nr 1464/3 i nr 1465/10 w stronę północną.

Po przeprowadzeniu postępowania, Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] rozstrzygnął o obowiązkach stron postępowania w zakresie regulacji stanu wody na gruncie. Organ I instancji przy rozpoznaniu sprawy posiłkował się opinią biegłego, która wykonana została przez mgr inż. S. N. (posiadającego stosowne uprawnienia w zakresie budowli wodnych - zakres specjalności budownictwo wodno-melioracyjne, uprawnienia Nr [....], [...], [....]).

Organ I instancji wskazał, że pierwszą zmianą dokonaną na gruncie, było podniesienie terenu działek nr 1464/3 i nr 1465/10. Kolejna zmiana polegała na wykonaniu trwałego ogrodzenia z siatki na w/w działkach na murku betonowym w 2013 r., co stanowi blokadę w odpływie wody z rowu na działce nr 1469. Następnie w latach kolejnych zagospodarowano teren działek zgodnie z potrzebami użytkowników, tj. dostosowano działki do celów budowlanych.

Zdaniem Organu I instancji zmiana stanu wody na gruncie wystąpiła na działkach nr 1464/3 i nr 1465/10 i została dokonana przez właścicieli tych nieruchomości począwszy od 2013 r. i w kolejnych latach. Zmiana stosunków wodnych polega na zamknięciu odpływu wód opadowych z terenu działki nr 1469 w stronę północną, tj. w kierunku naturalnego odpływu. Właściciele działek nr 1464/3 i nr 1465/10 spowodowali zmiany stanu wody na gruncie, które szkodliwie wpływają na grunt sąsiedni, tj. działkę nr 1469 własności M. B.

W ocenie Organu I instancji, najkorzystniejszym rozwiązaniem problemu spływu wód na objętym postępowaniem terenie będzie wykonanie systemu naprawczego, zapobiegającego gromadzeniu się i zatrzymywaniu się wody w rowie na działce nr 1469 w postaci wykonania rurociągu kanalizacyjnego PCV.

Od powyższej decyzji K. K., Ł. K., A. M. i L. M., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika złożyli odwołanie, zarzucając naruszenie szeregu przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu Skarżący podnieśli, że niniejsza sprawa została już rozstrzygnięta decyzją Burmistrza [...] nr [....], która uprawomocniła się dnia 15 grudnia 2014 r., a która dotyczyła zasypania rowu pomiędzy działkami nr 1464/3 i nr 1465/10 oraz rzekomego podniesienia terenu działek uczestników, wobec powyższego należy uznać, że niniejsza sprawa jest tożsama z w/w, bowiem w tej sprawie występuje tożsamość podmiotów, tożsamość przedmiotu i tożsamość stanu prawnego w tym samym stanie faktycznym.

W związku z powyższym wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na powagę rzeczy osądzonej i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

M. B. złożył pismo zatytułowane: "Odpowiedź na odwołanie", w której stwierdził, że odwołanie Skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Podniósł, że opinia biegłego inż. S. N. jest rzetelna i [pic]prawidłowa, sporządzona na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, decyzji administracyjnych, oględzin terenu oraz szczegółowych map. Wobec powyższego, zdaniem M. B., należy uznać, że w niniejszej sprawie Organ I instancji wyczerpująco ustalił stan faktyczny, opierając się na materiale zawierającym wiadomości specjalne z zakresu stosunków wodnych.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.) i art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 1121) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku - Prawo wodne (Dz.U. z 2021 r., poz. 624 z późn.zm) utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji, w której nakazano:

K. K. i Ł. K. - współwłaścicielom działki nr ewid. 1465/10 położonej w miejscowości [...], gm. [...] wykonanie rurociągu kanalizacyjnego PCV wzdłuż zachodniej strony działki nr 1465/10. Stwierdzono, że wykonany rurociąg kanalizacyjny PCV ma odprowadzać nadmiar wody z rowu znajdującego się na działce nr 1469, stanowiącego własność M. B. położonej w miejscowości [...], gm. [...] do rowu przydrożnego drogi będącej własnością Gminy [...] nr ewid. 1465/9 i docelowo do rzeki [...]. Określono parametry rurociągu kanalizacyjnego PCV:

– średnica @ —160 mm

– sytuacyjnie przebieg trasy rurociągu pokazano na mapie skala 1 : 1 000 (załącznik graficzny do decyzji [....])

– wysokościowo rurociąg należy usytuować 0,1 m powyżej dna przepustów na rowie przydrożnym - rurociąg należy ułożyć ze spadkiem i 0,005 m/ mb / i-:0,5 0/0/.

– wlot rurociągu należy usytuować na skarpie w istniejącym rowie przebiegającym wzdłuż granicy działki nr 1465/10 z działką nr 1469 położonej w miejscowości [...], gm. [...], stanowiącej własność M. B.

Wskazano, że wybudowany rurociąg kanalizacyjny PCV należy utrzymywać w dobrym stanie technicznym. Zobowiązano użytkownika rurociągu kanalizacyjnego do bieżącej konserwacji rurociągu i zapobiegania zamulaniu, czy zatkaniu rurociągu kanalizacyjnego. Wskazano, że przed wykonaniem prac należy uzyskać ewentualne wymagane pozwolenia w tym zakresie, w tym zgodę Gminy [...] na odprowadzenie wód opadowych do rowu przydrożnego drogi, będącej własnością Gminy [...] nr ewid. 1465/9 położonej w miejscowości [...], gm. [...], a także wskazano, że w/w prace powinny zostać wykonane niezwłocznie po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji.

W dalszej kolejności nakazano A. M. i L. M. - właścicielom działki nr ewid. 1464/3 położonej w miejscowości [...], gm. [...] wykonanie rurociągu kanalizacyjnego PCV wzdłuż zachodniej strony działki nr 1464/3. Stwierdzono, że wykonany rurociąg kanalizacyjny PCV ma odprowadzać nadmiar wody z rowu znajdującego się na działce nr 1469, stanowiącego własność M. B., położonej w miejscowości [...], gm. [...] do rowu przydrożnego drogi będącej własnością Gminy [...] nr ewid. 1465/7 i docelowo do rzeki [...]. Określono parametry rurociągu PCV:

– średnica @ —160 mm

– sytuacyjnie przebieg trasy rurociągu pokazano na mapie skala 1 : 1 000 (załącznik graficzny do decyzji [....]),

– wskazano, że wysokościowo rurociąg należy usytuować 0,1 m powyżej dna przepustów na rowie przydrożnym - rurociąg należy ułożyć ze spadkiem i 0,005 m/ mb /i=0,5%/.

– wlot rurociągu należy usytuować na skarpie w istniejącym rowie przebiegającym wzdłuż granicy działki nr ewid. 1464/3 i nr 1469 położonej w miejscowości [...], gm. [...], stanowiącej własność M. B.

Wskazano, że wybudowany rurociąg kanalizacyjny PCV należy utrzymywać w dobrym stanie technicznym. Zobowiązano użytkownika rurociągu kanalizacyjnego do bieżącej konserwacji rurociągu i zapobiegania zamulaniu, czy zatkaniu rurociągu kanalizacyjnego. Wskazano, że przed wykonaniem prac należy uzyskać ewentualne wymagane pozwolenia w tym zakresie, w tym zgodę Gminy [...] na odprowadzenie wód opadowych do rowu przydrożnego drogi, będącej własnością Gminy [...] nr ewid. 1465/7 położonej w miejscowości [...], gm. [...], a także wskazano, że w/w prace powinny zostać wykonane niezwłocznie po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji.

Organ II instancji podkreślił, że przyjmuje ustalenia wynikające z opinii biegłego jako spójne, jednoznaczne i w sposób obiektywny ustalające stan wody na gruncie oraz wskazane jego naruszenie. Wskazał, że sporządzona opinia jest konkretna oraz wnikliwa.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, dotyczących powagi rzeczy osądzonej, Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Burmistrza [...] nr [...] nie reguluje przedmiotu objętego niniejszą sprawą, gdyż zakończyła ona postępowanie pod względem przedmiotowym nie wchodząc w materię niniejszego postępowania. Sprawa dotyczyła zasypania rowu pomiędzy działkami nr 1464/3 i 1465/10, a nie podniesienia terenu działek o 0,5 m.

Ponadto wyjaśnił, że analiza materiału dowodowego nie wskazuje, aby w spawie dokonano wybiórczej oceny materiału dowodowego. Organ I instancji szczegółowo wyspecyfikował dowody wskazując, którym dał wiarę, a którym odmówił wiarygodności, co w konsekwencji doprowadziło do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Zostały również zrealizowane wytyczne Sądu i Organu odwoławczego w zakresie sposobu i kierunków prowadzonego postępowania. W odniesieniu do zarzutu błędnego zastosowania ustawy art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121) Kolegium wyjaśniło, że taką regulację przewiduje art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (Dz.U. z 2021 r., poz. 624 z późn.zm) wskazując, iż do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie K. K., Ł. K., A. M. i L. M., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika zawnioskowali o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] oraz uchylenie decyzji SKO z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w całości ze względu na zaistnienie przesłanek z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., tj. powagi rzeczy osądzonej, co powinno skutkować umorzeniem postępowania, ewentualnie o uchylenie decyzji Organu II instancji oraz poprzedzającej jej decyzji, a także o zasądzenie na rzecz Skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Skarżący zarzucili:

­ naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 105 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 107 k.p.a., poprzez wydanie decyzji w sprawie, która została już rozstrzygnięta decyzją Burmistrza [...] nr [....], a która dotyczyła zasypania rowu pomiędzy działkami nr 1464/3 i 1465/10 oraz rzekomego podniesienia terenu działek Skarżących;

­ naruszenie art. 138 k.p.a., art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej w skrócie: "P.p.s.a."), poprzez niezastosowanie się do wskazań wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt Il SA/Rz 114/17,

­ naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., art. 24 w zw. z art. 84 k.p.a. w zw. z art. 264 ust. 3 P.w., poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego, brak jakiegokolwiek odniesienia się do większości zarzutów wskazanych w uzasadnieniu odwołania, zaniechanie przeprowadzenia w sposób wyczerpujący koniecznych dowodów i zaniechanie rozpatrzenia materiału dowodowego oraz pominięcie przez Organ Il instancji twierdzeń Skarżących wskazanych odwołaniu, a także jednostronną, wybiórczą, naruszającą zasady prawidłowego rozumowania, nieuwzględniającą całokształtu okoliczności ujawnionych w toku postępowania, ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która miała wpływ na zaskarżoną decyzję Organu Il instancji, podczas gdy prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie pozwalała na takie rozstrzygnięcie;

­ art. 573 w zw. z art. 574 P.w., poprzez powoływanie się na przepisy ustawy, która utraciła moc i brak uznania, że nowa ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 2018 r., a brak regulacji intertemporalnych wskazuje na zasadę stosowania nowego prawa;

­ art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez brak odniesienia się do istoty zarzutów Skarżących, pominięcie ich znacznej części, brak wskazania faktów, które Organ odwoławczy uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz brak wyjaśnienia podstawy prawnej wydanej decyzji.

Skarżący podnieśli, że M. B. przez ostatnie lata wyrównywał i podnosił teren swojej działki, z pominięciem terenu przyległego do działek nr 1464/3 i 1465/10, czym obniżył teren w granicy jego działki i w/w nieruchomości. Sposób orania tego terenu doprowadzał także do zgarniania ziemi w spornym miejscu, co doprowadziło do powstania zastoiska. Obecnie w tym miejscu właściciel działki nr 1469 wykopał rów lub zbiornik wodny, naruszając znaki graniczne i stwarzając realne zagrożenie zniszczenia ogrodzenia, a także znacznego zwiększenia wchłaniania wody w grunt.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w treści weryfikowanej jurysdykcyjnie decyzji administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga jako zasadna została przez Sąd uwzględniona w całości.

Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrola decyzji Organów obu instancji wykazała, iż rozstrzygnięcia te zostały obarczone wadą rażącego naruszenia art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jak również wadą naruszenia zasady res iudicata, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. To z kolei musiało skutkować stwierdzeniem nieważności zarówno decyzji SKO jak również decyzji Organu I instancji (art. 135 i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W myśl art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

We wniesionej do WSA skardze pojawił się zarzut naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 105 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. oraz w związku z art. 7, art. 77, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez wydanie decyzji w sprawie, która została rozstrzygnięta ostateczną i prawomocną decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., znak [...].

Na podstawie tej decyzji w/w Organ odmówił zobowiązania właścicieli gruntu – działki nr 1464/3 stanowiącej własność A. i L. M. i działki nr 1465/10 stanowiącej własność K. i Ł. K. - do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Postępowanie administracyjne zakończone w/w decyzją zostało wszczęte na wniosek M. B. pochodzący z dnia 27 maja 2013 r. W toku tego postępowania Organ oceniał czy zmiany dokonane przez strony Skarżące polegające na podniesieniu terenu ich działek o ok. 50 cm, wykonaniu ogrodzenia, zasypania rowu pomiędzy działkami w wyniku modyfikacji istniejących stosunków wodnych wpłynęły na powstanie w latach 2013 i 2014 r. szkód na działce nr 1469 stanowiącej własność M. B. Należało zauważyć, iż analogiczny zarzut stanowił już przedmiot rozpoznania sądów administracyjnych obu instancji, które uprzednio badały legalność decyzji administracyjnych w niniejszej sprawie.

Otóż w sprawie kontroli kasatoryjnej decyzji SKO z dnia [...] listopada 2016 r., znak [...], Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2018 r. o sygn. akt II OSK 2556/17, CBOSA, ocenił jednoznacznie, iż nie było podstaw do stwierdzania przez WSA w Rzeszowie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Wyjaśniono w uzasadnieniu w/w wyroku, że przedmiotem sprawy zakończonej decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...]., były zmiany stanu wody na gruncie dokonane do dnia wydania tej decyzji. Wniosek o wszczęcie postępowania z dnia 2 grudnia 2015 r., w zakresie w jakim obejmował zachowania wskazane w hipotezie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. poz. 469 ze zm.; zwana dalej u.P.w.), które miały mieć miejsce po wydaniu tej decyzji (pod. Sądu), wszczynał postępowanie w nowej sprawie – zmian stanu wody na gruncie po zakończeniu poprzedniego postępowania. Skoro merytoryczne orzekanie było dopuszczalne, we wskazanym zakresie, to należało ustalić, czy w okresie tym właściciele działek nr A/3 i B/10 spowodowali zmiany stanu wody na gruncie szkodliwe wpływające na grunty sąsiednie, tj. na grunty objęte działką nr C. Naczelny Sąd Administracyjny tak formułując treść uzasadnienia swego wyroku jasno określił wyraźne ramy czasowe, w ramach których organy obu instancji mogły dokonywać ustaleń i rozstrzygać sprawę zmiany stosunków wodnych na działkach skarżących ze szkodą dla działki uczestnika postępowania.

Powyższym wyrokiem NSA oddalając skargę kasacyjną za trafne uznał też wytyczne płynące z treści uzasadnienia wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2017 r. o sygn. II SA/Rz 114/17, w którym to Sąd I instancji za konieczne ocenił wyjaśnienie przez Organy wszystkich nowych okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia art. 29 ust. 3 u.P.w., a które zaistniały po dniu [...] grudnia 2014 r. (tj. dzień wydania decyzji rozstrzygającej o zasadności wniosku M. B. z dnia 27 maja 2013 r.) i które mogą wskazywać, że doszło do powstania nowej sprawy administracyjnej. Ponownie prowadząc postępowanie należało od Organów obu instancji oczekiwać dokładnego wyjaśnienia czy istotnie w latach w latach 2014-2015 były dokonywane zmiany gruntowe na działkach nr 1464/3, 1465/10 i 1469 oraz czy rzeczywiście w związku z tymi nowymi zmianami mogło dojść do naruszenia stosunków wodnych i powstania szkód, które pozostają w adekwatnym związku przyczynowym z tymi zmianami. Konieczne było także ścisłe wyjaśnienie relacji przedmiotu postępowania wszczętego na skutek wniosków z dnia 14 września 2015 r. właścicieli działek nr 1464/3 i 1465/10 w sprawie o naruszenie stosunków wodnych do przedmiotu postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. Również w tym zakresie WSA wyraźnie stwierdził potrzebę ustalenia, czy i w jakim zakresie sprawy te "nie pokrywają się". Podkreślono w cyt. wyroku, że nie jest dopuszczalne ponowne rozstrzyganie tożsamej sprawy (choćby tylko w części), która został już rozstrzygnięta ostateczną decyzją (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). WSA zaznaczył, że dopiero pełne i wyczerpujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne w powyższym zakresie pozwolą organowi pierwszej instancji na wydanie prawidłowego orzeczenia, które zanim przejdzie do wyższej instancji administracyjnej, musi zostać poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem relacji pomiędzy "sprawami" zainicjowanymi wnioskami z dnia 27 maja 2013 r. i z dnia 2 grudnia 2015 r. oraz pomiędzy sprawami z wniosku z dnia 2 grudnia 2015 r. i z wniosków z dnia 14 września 2015 r. właścicieli działek nr 1464/3 i 1465/10 w sprawie o naruszenie stosunków wodnych. Jeżeli okaże się, że nie doszło do powstania nowej sprawy administracyjnej z art. 29 ust. 3 u.P.w., organ I instancji został zobowiązany do umorzenia postępowania jako pierwotnie bezprzedmiotowego (art. 105 § 1 k.p.a.) ze względu na brak nowej sprawy. Jeżeli natomiast organ stwierdziłby, że doszło do powstania nowej sprawy o uregulowanie stosunków wodnych, wtedy winien był rozważyć wydania decyzji rozstrzygającej tę sprawę co do istoty (pozytywnie albo negatywnie dla wnioskodawcy). Należało także rozważyć czy sprawa wszczęta wnioskiem z dnia 2 grudnia 2015 r. nie wykazuje cech choćby częściowej tożsamości ze sprawą z wniosków z dnia 14 września 2015 r.

Zacytowanymi wyżej wytycznymi oraz oceną prawna były związane Organy obu instancji mocą art. 153 P.p.s.a. W świetle tej regulacji ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Oddziaływaniem przytoczonego wyżej przepisu objęte jest nie tylko postępowanie administracyjne w danej sprawie, ale także postępowanie sądowoadministracyjne. Dlatego Sąd rozpoznając niniejszą skargę nie mógł formułować takich ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonymi wcześniej poglądami WSA i NSA, lecz zobowiązany był do podporządkowania się im w pełnym zakresie a tym samym do stosownego zareagowania ze względu na stwierdzenie niezastosowania się organów administracji publicznej do opisanych wyżej wskazań (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2021 r. o sygn. II OSK 3068/18, LEX).

Na podstawie treści przytoczonej decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. Sąd ustalił, iż okolicznościami, które brano pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy zmiany stosunków wodnych na wniosek M. B. z dnia 27 maja 2013 r., na podstawie art. 29 ust. 3 u.P.w. było : wybudowanie na terenie działek nr 1464/3 i 1464/10 budynków mieszkalnych jednorodzinnych na nasypie w wyniku czego podwyższono teren działek o około 0,3 m – 0,5 m, zagospodarowanie terenu tych działek, budowa ogrodzenia, kwestia istnienia i zasypania rowu, który przebiegał pomiędzy działkami Skarżących o nr 1464/3 i działką 1465/10 w [...]. Na stronie jedenastej uzasadnienia decyzji Burmistrza wyraźnie napisano, iż zmiany dokonane przez Państwa M. i Państwa K. tj. podniesienie terenu swoich działek czy wykonanie ogrodzenia nie mają związku przyczynowo - skutkowego z powstaniem szkód podmokłości, które wystąpiły w 2013 r. na działce nr 1469. O tym, że kwestia podwyższenia terenu była rozstrzygana w ramach sprawy ostatecznie zakończonej świadczy również treść opinii biegłego z lipca 2014 r., gdzie na stronie szóstej biegły ocenił, że podwyższenie terenu działek skarżących oraz zasypanie rowka (bruzdy) spowodowało gwałtowne pogorszenie odpływu wody z działki o nr 1469. Napisano również, że dodatkowo spływ wody utrudnia wykonane ogrodzenie. Biegła we wnioskach końcowych swej opinii stwierdza, że Pan L. M. i Pan Ł. K. naruszyli przepisy prawa, podnosząc powierzchnie gruntu swojej działki i wymuszając zmiany kierunku naturalnych spływów powierzchniowych, blokując te spływy. W nowych uwarunkowaniach z południowych fragmentów działek wody mogą spływać w kierunku działki o nr 1469.

Biorąc pod uwagę te okoliczności Sąd rozstrzygając o zasadności podniesionych w skardze zarzutów, nie miał jakichkolwiek wątpliwości, że Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., znak [...], w sposób ostateczny czyli trwały, rozstrzygnął sprawę zmiany stosunków wodnych na działkach skarżących ze szkodą dla gruntów sąsiednich, tj. nieruchomości M. B., jako skutek budowy budynków mieszkalnych jednorodzinnych, związanego z tym podwyższenia terenu działek skarżących, zagospodarowania tych działek na potrzeby korzystania z budynków, wykonania ogrodzenia, a także zasypania rowu pomiędzy działkami skarżących w latach 2013 – 2014. Decyzja ostateczna Burmistrza posiada w tych granicach powagę rzeczy osądzonej (res iudicata).

Ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy tożsamej (podmiotowo i przedmiotowo) z załatwioną wcześniej decyzją ostateczną w tej sytuacji byłoby możliwe ale wyłącznie po wyeliminowaniu tej pierwszej decyzji w odpowiednim trybie. Należy wyraźnie podkreślić, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii nie jest prawnie dopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 lutego 2021 r. o sygn. VII SA/Wa 1014/20, LEX). W razie wydania nowej decyzji w tej samej sprawie, nowa decyzja byłaby obarczona poważną (kwalifikowaną) wadą prawną, uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Przepis ten odgrywa rolę gwarancyjną w stosunku do zasady trwałości decyzji administracyjnej ostatecznej (art. 16 § 1 K.p.a.), rozciągając tę gwarancję na samą decyzję oraz na sprawę, którą ona załatwia (zob. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2019 r., o sygn. II OSK 1399/18, LEX). Powyższe uwarunkowania prawne zostały jasno i wyczerpująco uwypuklone w przytoczonych wyżej uzasadnieniach wyroków sądów administracyjnych.

Tymczasem wydana decyzja Burmistrza [...] z dnia [....] grudnia 2019 r., znak [...], jak również decyzja ją afirmująca SKO, są aktami wydanymi na podstawie art. 29 ust. 3 u.P.w., a kończącymi postępowanie w sprawie zmiany stosunków wodnych na działkach skarżących ze szkodą dla działki M. B., które polegały na podniesieniu w 2013 r. terenu działek o nr 1464/3 i 1465/10, na wybudowaniu w 2013 r. trwałego ogrodzenia z siatki osadzonego w betonowych cokołach i otoczonego betonowymi płytami w przygranicznej części działki 1469, na zagospodarowaniu terenu działek zgodnie z potrzebami właścicieli – dostosowanie działek do celów budowlanych. Działania te wg Organu I instancji spowodowały powstanie blokady dla wody spływającej z terenu działki nr 1469. Organ wyraźnie pisze, że teren działek skarżących został podniesiony a nie jak twierdzą wyrównany. Decyzja Burmistrza została oparta na ustaleniach biegłego wyrażonych w opinii z dnia 13 czerwca 2019 r. odnoszącej się do działań stron skarżących ostatecznie już ocenionych przez Burmistrza mocą decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. tj. podniesienie terenu działek, zmiana ukształtowania tego terenu i dostosowania do celów budowlanych, wykonanie ogrodzenia wzdłuż granicy z działką nr 1469. Nie mają racji Organy twierdząc w skontrolowanych decyzjach, że uprzednio rozstrzygnięta sprawa dotyczyła wyłącznie zasypania rowu pomiędzy działkami o nr 1464/3 i 1465/10. Ich ustalenia w tym zakresie istotnie naruszają art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. pomijając jasną treść decyzji Burmistrza, opinii biegłego oraz resztę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Zatem mają rację Strony skarżące twierdząc, iż ponownie wydane decyzje administracyjne w ich sprawie, zobowiązujące do wykonania określonych urządzeń wodnych, dotyczą w sposób ewidentny stanu faktycznego i prawnego już rozstrzygniętego uprzednio przez Burmistrza [...] w sposób ostateczny. Innymi słowy, pomiędzy sprawą administracyjną zakończoną decyzją ostateczną Burmistrza [....]z dnia [...] grudnia 2014 r., znak [...], a sprawą administracyjną zakończoną ostatecznymi decyzjami skontrolowanymi przez Sąd zachodzi tożsamość przedmiotowa (zakres sprawy), podmiotowa (strony postępowania) oraz obowiązuje niezmieniony stan prawny (art. 29 ust. 3 u.P.w.). Dlatego zachodzi przypadek istotnej wadliwości decyzji administracyjnej opisany przez ustawodawcę w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Przepis ten stanowi : Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco.

Niezależnie od konieczności stwierdzenia nieważności decyzji Organów obu instancji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., Sąd na podstawie analizy całokształtu okoliczności prawnych jak i faktycznych spraw w tym zwłaszcza wydanych w wyroków sądów administracyjnych zmuszony był stwierdzić rażące naruszenie przez Burmistrza jak i SKO przepisu art. 153 P.p.s.a.

Otóż pomimo klarownie sformułowanych wytycznych wiążących w ramach ponownie prowadzonego postępowania, wymienione Organy administracji nie zastosowały się do nich, a co więcej postąpiły wbrew ich treści obejmując zakresem ponownie rozstrzyganej sprawy działania skarżących ostatecznie już ocenione i rozstrzygnięte decyzją Burmistrza [....]. Tak prowadzone postępowanie godzi nie tylko w treść art. 153 P.p.s.a., ale także w podstawowe filary demokratycznego państwa prawnego, które zakładają stosowanie się do treści prawomocnych orzeczeń sądu. Niewątpliwie także skutki gospodarcze skontrolowanych decyzji zobowiązujące strony do wykonania kosztownych prac ziemnych i urządzeń wodnych byłyby dla ich finansów niebagatelne, co nie może pozostać bez oceny Sądu działającego w ramach art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

W związku z powyższym, Organy ponownie prowadząc postępowanie powinny po dokładnym przeanalizowaniu przytoczonych wyżej wyroków sądowych zastosować się do wyrażonych w nich jasnych i szczegółowych wytycznych dotyczących sprawy wywołanej wnioskiem M. B. z dnia 2 grudnia 2015 r.

Przedstawione motywy zadecydowały o uwzględnieniu skargi na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 2, art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 3 K.p.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. obejmując nimi koszty pokrytych wpisów sądowych oraz wynagrodzenie przysługujące fachowemu pełnomocnikowi.