Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1376/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 ust. 5 i 6, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 85 ust. 4, art 82 ust. 1, art. 69 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: ar. 627, art. 628, art. 750, art. 734, art. 355 par. 1, 58 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: 93 par. 1,
journal: Dz.U. 2018 poz 1285
law: Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Aneta Lemiesz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi Z. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2015 r.; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz strony skarżącej Z. z siedzibą w W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) decyzją nr [...] z [...] lutego 2021 r., po rozpatrzeniu odwołania Związku [...] (dalej: Związek, Płatnik, Skarżący), utrzymał w mocy decyzję nr [...] Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Dyrektor [...]OW NFZ) z [...] stycznia 2015 r., stwierdzającą, że K. O. (dalej: Zainteresowany, Uczestnik) podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, w okresie od 3 października 2011 r. do 21 października 2011 r., zawartych ze Związkiem.

Jako podstawę prawną skarżonej decyzji wskazano art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 i ust. 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 z późn. zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.; dalej; k.p.a.).

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia:

W lipcu 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] (dalej: ZUS) zwrócił się do Dyrektora [...]OW NFZ o rozpatrzenie sprawy objęcia Zainteresowanego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, w związku z wykonaniem przez niego, w okresie od 3 października 2011 r. do 21 października 2011 r., na rzecz Skarżącego pracy, która zgodnie z zawartą umową, nazwaną umową o dzieło polegała na sporządzeniu:

1. protokołu zawierającego dane dotyczące lustracji pełnej wskazanej w umowie spółdzielni mieszkaniowej, w zakresie określonym w umowie zawartej między lustrowaną Spółdzielnią a Płatnikiem, przy zachowaniu wymogów określonych dla tego rodzaju dokumentów w Instrukcji w sprawie lustracji przeprowadzanych przez Związek w jednostkach organizacyjnych spółdzielczości mieszkaniowej oraz według przyjętego układu porządkowego Ramowego Konspektu kompleksowej lustracji działalności spółdzielni mieszkaniowej. Protokół miał zostać sporządzony w maszynopisie oraz na nośnikach elektronicznych (dyskietka, płyta CD);

2. podpisanego projektu listu polustracyjnego w maszynopisie, sporządzonego z zachowaniem wymogów "Ramowego wzorca listu polustracyjnego", zawierającego: syntetyczną ocenę działalności lustrowanej Spółdzielni, wnioski wynikające z ujawnionych nieprawidłowości i uchybień oraz sposób i metody ich usunięcia;

3. odrębnej informacji (poza protokołem) pozwalającej określić czy w ostatnich trzech latach lustrowana Spółdzielnia wywiązywała się wobec Związku z płatności należnych składek członkowskich, o ile Spółdzielnia była zrzeszona w Związku.

W umowie zastrzeżono, że niezrealizowanie przez Zainteresowaną jej postanowień skutkować może odstąpieniem przez Skarżącego od wypłaty wynagrodzenia (§ 4 ust. 2 i § 5), a w przypadku, gdy dzieło posiadałoby wady lub było sprzeczne z umową, Skarżący mógł żądać ich usunięcia w wyznaczonym terminie (§ 6 ust. 2). Ponadto Zainteresowany zobowiązał się wykonać dzieła osobiście (§ 7 umowy).

Dyrektor [...]OW NFZ, po przeprowadzeniu prawidłowo wszczętego postępowania, o którym zawiadomił zarówno Płatnika, jak i Zainteresowanego, stwierdził, że uczestnik podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba wykonująca, w okresie od 3 października 2011 r. do 21 października 2011 r. sporną umowę, będącą umową o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 k.c.

Płatnik z zachowaniem terminu odwołał się od decyzji Dyrektora [...]OW NFZ.

Prezes NFZ w zaskarżonej decyzji stwierdził, że zasady przeprowadzania lustracji w spółdzielniach mieszkaniowych, którymi w swojej pracy kierował się Zainteresowany, regulują przepisy Działu VIII Lustracja, ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 2018 r. poz. 1285 z późn. zm.; dalej: Pr.spółdz.). Natomiast zadania i rodzaje lustracji organizacji spółdzielczych, zasady i tryb przeprowadzania lustracji oraz dokumentowania jej ustaleń, obowiązki i uprawnienia lustratora oraz spółdzielni w czasie lustracji, zasady i tryb postępowania przy ujawnianiu szkód i czynów noszących znamiona przestępstwa, zasady i tryb postępowania polustracyjnego, a także zasady i tryb postępowania odwoławczego, określa "Instrukcja o lustracji organizacji spółdzielczych" (dalej: Instrukcja).

Zdaniem organu lustracja jest specyficzną formą kontroli i nadzoru nad działalnością spółdzielni, której cele określono w art. 91 § 21 Pr.spółdz. Odwołując się do treści art. 93 § 1 Pr.spółdz. organ zaznaczył, że z czynności lustracyjnych lustrator sporządza protokół, który składa radzie i zarządowi spółdzielni.

Kierując się regulacjami Pr.spółdz. oraz Instrukcji Prezes NFZ wywiódł, że przedmiotem umowy jest przeprowadzenie lustracji i sporządzenie protokołu. Dlatego rodzaj wykonywanych czynności wyklucza ich indywidualny charakter, a w ich wyniku nie powstaje oznaczone dzieło w rozumieniu art. 627 k.c. Czynności lustratora stanowią część procesu weryfikacji działalności organów spółdzielni pod względem legalności, gospodarności i rzetelności. Nie mają charakteru twórczego ani jednostkowego, związanego z osobistymi właściwościami wykonawcy. Czynności te, które doprowadziły do skutku, jak: sporządzenie protokołu z działalności danej spółdzielni mieszkaniowej, projektu listu polustracyjnego i odrębnej informacji wiązały się z podejmowaniem przez wykonawcę szeregu działań, wymagających starannego działania z wykorzystaniem własnych umiejętności i doświadczenia z tej dziedziny. Nie negując, ze każda lustracja dotyczy innego podmiotu i dokonywana jest w innych okolicznościach, organ podniósł, że forma lustracji jest wykonawcy narzucana, gdyż podlega z góry obowiązującym przepisom i instrukcjom.

Co do następnego elementu, który odróżnia umowę o dzieło od umowy o świadczenie usług, tj. możliwości poddania umówionego rezultatu sprawdzianowi na istnienie wad, Prezes NFZ stwierdził, że oceniana umowa nie precyzuje na czym miałaby polegać weryfikacja dzieła. Owszem, wykonywane przez Uczestnika czynności miały podlegać sprawdzeniu, ale nie pod kątem wad fizycznych, a tylko, czy pracował on sumiennie i czy nie zaniechał dołożenia należytej staranności.

Organ wyjaśnił, że na mocy art. 93 § 1 Pr.spółdz. lustrację przeprowadzają związki rewizyjne, które wyznaczają lustratora. Ten z kolei ma obowiązek sporządzić protokół z czynności lustracyjnych, który przedkłada radzie i zarządowi spółdzielni. Protokół nie stanowi samoistnego dzieła, a zawiera ustalenia, które zostały poczynione w wyniku badania lustrowanego podmiotu.

Organ także podniósł, że zobowiązanie się w umowie przez Zainteresowanego do sporządzenia protokołu lustracji, projektu listu polustracyjnego i odrębnej informacji nie oddaje istoty lustracji, na którą składa się szereg czynności określonych w art. 91 i 92 Pr.spółdz. Ponadto z powołanych przepisów i Instrukcji wynika obowiązek realizowania tych samych czynności przy prowadzeniu każdej lustracji. Protokół jest zaś ostatnią z czynności realizowanych w ramach lustracji.

Organ zaznaczył, że protokół ma moc dokumentu urzędowego. Tym samym z mocy art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2018r. poz. 1191 z późn. zm.) nie stanowi przedmiotu prawa autorskiego.

Prezes NFZ, zgodził się, że strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, zgodnie z art. 3531 k.c., ale też podkreślił, że o kwalifikacji danego stosunku decydują jego elementy przedmiotowo istotne.

Odnosząc się do przedstawionych przez Płatnika kopii wyroków Sądu Okręgowego w [...] i Sądu Apelacyjnego w [...] podkreślił, że w wyrokach tych przede wszystkim akcentowano samoistność i niepowtarzalność lustracji, co uzasadniało zakwalifikowanie spornych umów jako umów o dzieło, z czym organ się nie zgadzał.

Odnosząc się z kolei do decyzji ZUS I Oddziału w W., oceniającej analogiczną umowę zawartą przez K., podkreślił, że każda sprawa ma indywidualny charakter.

Prezes NFZ uznał, że organ I instancji podjął wszystkie odpowiednie czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego i na podstawie tak zebranego materiału, po analizie stanowiska Związku, Dyrektor [...]OW NFZ wydał prawidłowe rozstrzygnięcie.

W wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1) art. 66 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, polegające na uznaniu, że Zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, poprzez błędne zastosowanie,

2) art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że łączące strony umowy o dzieło były zdaniem Organu umowami o świadczeniu usług, a nie umowami o dzieło w myśl przepisów art. 627 k.c., pomimo że specyfika umowy zawartej z Uczestnikiem wskazuje na wszelkie cechy umowy o dzieło,

II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

3) art. 8, art. 9, art. 11, art. 77, art. 80 oraz art. 107 k.p.a., poprzez brak odniesienia się do przedstawionych przez odwołującego w trakcie kontroli argumentów oraz kwestionowanie oceny wiarygodności dowodów, którego przejawem jest naruszenie zasady zaufania obywateli do organów administracji, a ponadto poprzez dokonanie oceny dowodów z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, w szczególności uznania, że objęte postępowaniem umowy są umowami zlecenia, a nie umowami o dzieło i nieprzeprowadzanie w tym zakresie dowodu z oględzin dokumentów urzędowych, protokołów polustracyjnych, stanowiących ostateczny dowód wykonania umowy o dzieło, a także kwestionowanie prawomocności wyroków powołanych Sądu Okręgowego w [...] oraz Sądu Apelacyjnego w [...] - ustalających, że umowy łączące odwołującego się z lustratorami, w tym Uczestnika, były umowami o dzieło,

4) art. 7 k.p.a., poprzez brak reakcji organu na brak w/w orzeczeń w aktach sprawy i niezawezwanie odwołującego do ich doręczenia w formie uzupełnienia braków pisma,

5) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez dokonanie niewłaściwej i wybiórczej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez pominięcie szeregu okoliczności towarzyszących wykonaniu umów zawartych z uczestnikami, świadczących o tym, że łączący strony stosunek prawny należy kwalifikować jako umowę o dzieło, ponieważ:

- na mocy umowy lustrator zobowiązany był do osiągnięcia oznaczonego rezultatu tj. dokonać lustracji spółdzielni i zakończyć ją sporządzeniem protokołu lustracyjnego oraz projektu listu polustracyjnego,

- wypłata wynagrodzenia uzależniona była od osiągnięcia określonego w umowie rezultatu, przekazania dokumentów umożliwiających wystawienie przez Związek listu polustracyjnego,

- w przypadku niewykonania lub wadliwego wykonania umowy o dzieło, lustrator podlegał rygorom odpowiedzialności z tytułu rękojmi (włącznie z prawem do odstąpienia od umowy),

- lustratorzy wykonywali swe czynności bez jakiegokolwiek nadzoru lub kierownictwa przedstawicieli związku lub lustrowanej spółdzielni,

6) błędną ocenę dowodów, poprzez przyjęcie, że przywołana w umowach o dzieło: Instrukcja w sprawie lustracji przeprowadzanych przez Płatnika w jednostkach organizacyjnych spółdzielczości mieszkaniowej, przesądzała o kwalifikacji prawnej łączących strony umów jako umów o świadczenie usług, a nie jako "oznaczenie" dzieła zgodnie z art. 627 k.c.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zainteresowany nie zajął stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), gdyż mimo zmiany przepisów, należało mieć na uwadze konieczność rozpoznania sprawy, wynikającą z art. 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) i § 26 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. poz. 1177), przy jednoczesnym braku możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja dotknięta jest naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny spornej umowy, której przedmiotem było przygotowanie przez Zainteresowanego protokołu lustracji, projektu listu polustracyjnego oraz odrębnej informacji.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił m.in. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266; dalej: u.s.u.s.) stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi w nim o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s. obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Uznanie, że sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło (art. 627 i nast. k.c.), lecz umowę o świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznaczałoby, że Skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobrania składki z dochodu Uczestnika oraz jej odprowadzenia na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, że subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (por. L. Ogiegło [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski [w:] G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Warszawa 2006, s. 387). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy też nie.

Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok SN z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12, LEX nr 1350308, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych, nieucieleśnionych w rzeczy (por. K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski [w:] K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lipca 2012 r., sygn. akt II UK 60/12 - niepublikowane).

Należy podkreślić także, że o prawidłowym zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej nie decyduje jej nazwa, lecz rzeczywisty przedmiot takiej umowy, okoliczności jej zawarcia oraz sposób i okoliczności jej wykonywania, w tym realizowanie przez strony, nawet wbrew postanowieniom umowy, cechy charakterystyczne dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych. Przy czym wola stron umowy nie może zmieniać ustawy, co wprost wynika z art. 58 § 1 k.c. (por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., sygn. III AUa 1392/15, Lex nr 20711315). Zatem niezależnie od deklaracji stron co do nazwy zawieranej przez nie umowy, postanowienia umowy, jak i okoliczności związane z jej wykonywaniem, pozwalają na ocenę, czy strony, zawierając danego rodzaju umowę, nie wykroczyły poza granice swobody kontraktowej wyznaczone w art. 3531 k. c. (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1630/17; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak już wcześniej wskazano przedmiotem spornej umowy było sporządzenie protokołu lustracji Spółdzielni w maszynopisie oraz w formie elektronicznej, polustracyjnego listu w formie maszynopisu oraz odrębnej informacji (poza protokołem) pozwalającej określi, czy Spółdzielnia wywiązywała się z płatności należnych składek członkowskich.

W ocenie Sądu sporna umowa spełnia przesłanki art. 627 k.c.. Jej istotą było zobowiązanie się Zainteresowanego do osiągnięcia oznaczonych rezultatów w postaci opracowania wymienionych w niej dokumentów, spełniających oznaczone w umowie warunki, a Skarżący - do zapłaty wynagrodzenia. Zgodnie z art. 93 § 1 Pr.spółdz. protokół sporządzony przez lustratora ma moc dokumentu urzędowego. Nie można zgodzić się z tezą, że powyższa okoliczność przesądza, że sporny protokół nie mógł stanowić dzieła w rozumieniu art. 627 k.c., skoro nie ulega wątpliwości, że stanowił on efekt pracy Zainteresowanego, tj. przeprowadzonej uprzednio lustracji Spóldzielni. Bez sporządzenia tego protokołu oraz następczo zawartych w liście polustracyjnym wniosków polustracyjnych i odrębnej informacji co do składek, praca Zainteresowanego nie miałaby znaczenia, ponieważ nie zostałby osiągnięty cel lustracji. To właśnie osiągnięcie rezultatu w postaci protokołu, listu polustracyjnego i odrębnej informacji stanowiło przedmiot spornej umowy, a nie czynności prowadzące do ich stworzenia, osiągnięcia. W tych dokumentach został zawarty rezultat przeprowadzonych lustracji, wyrażający się w ocenie działalności skontrolowanej Spółdzielni, w zakresie legalności, rzetelności i gospodarności.

Sporządzenie przez Uczestnika opisanych w umowie dokumentów wymagało od niego samodzielności i wkładu intelektualnego, jako wykonawcy dzieła, niezależnie od faktu, że sama lustracja przeprowadzana była zgodnie z przepisami ustawy - Prawo spółdzielcze oraz postanowieniami Instrukcji. Celem lustracji nie była sama kontrola działalności Spółdzielni, lecz właśnie ocena tej działalności, sformułowana na podstawie danych uzyskanych w toku przeprowadzonej przez Zainteresowanego lustracji. Uzyskany rezultat przeprowadzonej lustracji Spółdzielni jest zmaterializowany i zindywidualizowany w postaci wymienionych w umowie dokumentów, będących efektem pracy Zainteresowanego. Ponadto sam dokument lustracyjny po jego sporządzeniu zgodnie z umową funkcjonuje w obrocie samodzielnie i niezależne od Uczestnika, jako twórcy.

Należy także zauważyć, że wypłata wynagrodzenia określonego w spornej umowie uzależniona była od terminowego i prawidłowego sporządzenia dokumentu. Ponadto, w przypadku istotnych wad, niedających się usunąć, Skarżący miał prawo odstąpić od umowy. Zainteresowany, jako wykonawca dzieła, odpowiadał więc za efekt swojej pracy i za ten efekt przysługiwało mu wynagrodzenie, a nie jedynie za staranne działanie.

W świetle powyższego strony spornej umowy w sposób jednoznaczny określiły jej przedmiot, którym miały być konkretne, wymieniony w umowie, dokumenty, spełniające, także wymienione w umowie, wymogi. Dlatego też, nie można uznać, aby tak określone przedmioty umowy nie poddawałby się sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, według kryteriów obiektywnych i powszechnie sprawdzalnych. Z tego względu nie można również przyjąć, że tak określone przedmioty umowy, nie były/są samoistnym, a więc pozostającym, po ich wytworzeniu, niezależnym od dalszego działania twórcy rezultatem, materialnym, obiektywnie osiągalnym w konkretnych warunkach pewnych.

Na koniec wypada zauważyć, że z przytoczonego przez Skarżącego w treści skargi orzecznictwa sądów powszechnych, m.in. z wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] maja 2017 r., sygn. akt [...]) wynika, że lustratorzy z tytułu wykonywanej przez nich pracy nie podlegają ubezpieczeniom społecznym, zaś ubezpieczenie zdrowotne ma jedynie w stosunku do nich charakter wtórny. Ponadto w analogicznej sprawie jak niniejsza Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że rację miał Wojewódzki Sąd Administracyjny, uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z uwagi na to, że organy nieprawidłowo przyjęły, że strony łączyła umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (por.: wyrok NSA z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 1032/20).

Reasumując Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na przyjęciu, że sporna umowa o dzieło była umową o świadczenie usług, a nie umową o dzieło w myśl art. 627 k.c. Specyfika spornej umowy wskazuje na wszelkie cechy umowy o dzieło. Powyższe doprowadziło w konsekwencji do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, poprzez uznanie, że Zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w związku ze świadczeniem pracy na podstawie spornej umowy.

Powyższe stanowisko Sądu uwzględnia szereg wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, zapadłych w sprawach dotyczących objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego osób, które realizowały umowy analogiczne do tej, jak oceniana w niniejszej sprawie, zawartych albo przez Skarżącego, albo przez K. z siedziba w W. (por.: wyroki NSA z: 26 listopada 2020 r. sygn. akt II GSK 1083/20; 2 grudnia 2020 r. sygn. akt II GSK 1032/20, II GSK 816/20, II GSK 945/20, II GSK 975/20; z 8 grudnia 2020 r. sygn. akt II GSK 1136/20; 19 lutego 2021 r. sygn. akt II GSK 1287/20; II GSK 1367/20; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponownie rozpatrując sprawę organ zobowiązany jest uwzględnić powyższe stanowisko Sądu, zgodnie z którym sformułowane w spornej umowie przedmioty, w sposób wystarczający określają rezultat tej umowy, wyczerpujący pojęcie dzieła w rozumieniu art. 627 k.c.

Z powyższych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego, obejmujących tylko wynagrodzenie pełnomocnika, Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 209 p.p.s.a. w zw. § 14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz.265), gdyż Skarżący reprezentowany był przed Sądem przez radcę prawnego.