Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2318/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję w części
Powołane przepisy: article: art 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust.3 i ust. 9
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Joanna Skiba, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2022 r. nr DSZ-V.4321.2.395.2022.MK w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 7 kwietnia 2022 r. nr NŚ 147/22, obie w zakresie odnoszącym się do pkt 2 ww. decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 7 kwietnia 2022 r.


UZASADNIENIE

Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej jako "Minister" lub "organ") decyzją z 27 lipca 2022 r. znak: DSZ-V.4321.2.395.2022.MK utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z 7 kwietnia 2022 r. nr [...] w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

L. W. (dalej jako "skarżąca") w dniu 12 lipca 2019 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci M. W., D. W., K. W. na okres 2019/2021.

Burmistrz Miasta i Gminy [...] (dalej jako "Burmistrz") w dniu 16 sierpnia 2019 r. poinformował skarżącą o przyznaniu, na podstawie art. 13a ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.), wnioskowanego świadczenia po 500 zł na każde z dzieci, z tym że na syna M. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r., zaś na synów D. i K. na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r.

Następnie Burmistrz decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...] uchylił prawo do świadczeń wychowawczych przyznanych na ww. dzieci za okres od 1 października 2020 r. do 31 maja 2021 r. i wskazał, że Wojewoda w piśmie z 24 listopada 2021 r. poinformował, że w ww. okresie nastąpiła konieczność zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Wojewoda decyzją z [...] stycznia 2022 r. nr [...] odmówił skarżącej przyznania dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 października 2020 r. do 31 maja 2021 r. na troje dzieci i wskazał, że z uwagi na aktywność zawodową ojca dzieci na terytorium [...] (dalej jako "[...]"), w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zauważył następnie, że w okresie od 1 października 2020 r. do 31 maja 2021 r. brak było natomiast aktywności zawodowej matki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zatem instytucja [...] była krajem właściwym do wypłaty na zasadach pierwszeństwa świadczeń w pełnej wysokości, z uwagi z kolei na aktywność zawodową L. W.

Wojewoda decyzją z 7 kwietnia 2022 r., na podstawie art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 3, ust. 7 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa": 1) uznał, że świadczenie wychowawcze w kwocie 12 000,00 zł wypłacone skarżącej za okres od 1 października 2020 r. do 31 maja 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym; 2) wskazał, że po pomniejszeniu ww. należności o dokonaną przez skarżącą wpłatę z 25 marca 2022 r. w wysokości 12 000,00 zł (zaliczoną na poczet należności głównej w wysokości 11 211,70 zł i odsetek w wysokości 788,30 zł), zwrotowi podlega kwota 788,30 zł łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji powołał się na własną, ostateczną decyzję z [...] stycznia 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 października 2020 r. do 31 maja 2021 r. na dzieci i podkreślił, że z uwagi na pierwszeństwo do wypłaty świadczeń po stronie instytucji [...], świadczenie wypłacone w Polsce w pełnej wysokości, zostało wypłacone mimo braku prawa do niego, zatem za okres od 1 października 2020 r. do 31 maja 2021 r. w Polsce jest ono świadczeniem nienależnie pobranym. Wojewoda na potwierdzenie powyższego wskazał, że w dniu 25 maja 2021 r. otrzymał decyzję instytucji [...] z 6 maja 2021 r., którą przyznano ojcu dzieci na okres od 1 września 2020 r. świadczenia rodzinne na dzieci w kwocie pomniejszonej o świadczenia przyznane w Polsce, zaś od Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej jako "MGOPS") uzyskał informację, że w Polsce świadczenie wychowawcze wypłacone zostało skarżącej do końca okresu zasiłkowego, tj. do 31 maja 2021 r. Następnie MGOPS poinformował, że skarżąca dokonała wpłaty 12 000,00 zł tytułem pobranego świadczenia w Polsce, wobec czego kwotę tę rozliczono na poczet należności głównej w wysokości 11 211,70 zł oraz na odsetki w wysokości 788,30 zł. W tej sytuacji zobowiązano skarżącą do spłaty jeszcze świadczenia za maj 2021 r., tj. 788,30 zł, która podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie lub ewentualnie zmianę, nie zgadzając się z ustaloną przez Wojewodę koniecznością spłaty naliczonych odsetek. Wskazała, że już w dniu 2 października 2020 r. poinformowała MGOPS, że jej mąż podjął zatrudnienie w [...] od [...] września 2020 r. Urzędnik nie udzielił jej jednak żadnej informacji odnośnie do konieczności zawieszenia lub wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego, a ponadto mimo dostarczenia wszystkich istotnych dokumentów w terminie, MGOPS nie przekazał ich Wojewodzie, ani też do odpowiedniej instytucji [...]. Skarżąca podniosła następnie, że gdy próbowała w dniu 31 marca 2021 r. uzyskać informację o niniejszej sprawie, została przez urzędnika MGOPS wprowadzona w błąd, w konsekwencji czego nie wyraziła zgody na wstrzymanie wypłaty świadczenia 500+. Z kolei po otrzymaniu świadczeń rodzinnych z [...], w dniu 25 marca 2022 r. dokonała na konto MGOPS wpłaty świadczenia wychowawczego w wysokości 12 000 zł. Skarżąca podkreśliła, że w tej sytuacji nie ponosi żadnej winy w nienależnym pobieraniu świadczeń.

Minister decyzją z 27 lipca 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody i wskazał, że zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1981), sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. W niniejszym postępowaniu dotyczącym ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, organ nie bada przy tym zasadności ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone decyzją Wojewody z 24 stycznia 2022 r. Zgodnie z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3 i ust. 9 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6 ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Minister zauważył, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach, we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z [...] lipca 2019 r. skarżąca oświadczyła, że żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. We wniosku tym skarżąca została przy tym pouczona, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku tym zostało również wskazane, że niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa wyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Świadczenie wychowawcze zostało skarżącej przyznane przez Burmistrza na skutek jej wniosku i załączonych do wniosku dokumentów oraz oświadczenia, że żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami kraju. W związku z tym, w ocenie Ministra, brak jest okoliczności wskazujących na błędne działanie organu. Prawidłowo więc Wojewoda uznał, że w związku z odmową przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 października 2020 r. do 31 maja 2021 r. należy uznać, że pobrane przez skarżącą świadczenie wychowawcze wypłacone za ww. okres jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego. Wojewoda prawidłowo wykazał, że w związku z tym, że ojciec dzieci był osobą aktywną zawodowo na terytorium [...], przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały w sprawie zastosowanie, a z uwagi na brak aktywności zawodowej w Polsce instytucja [...] była właściwa do wypłaty świadczeń w pełnej wysokości. Minister podkreślił, że skarżąca dopiero w dniu 31 marca 2021 r. poinformowała organ wypłacający świadczenia, że jej mąż był zatrudniony na terytorium [...]. Co więcej, instytucja [...] uznała się za właściwą do wypłaty świadczeń. Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu Minister wskazał, że kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Niemniej jednak, zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wskazała, że decyzja ta jest niezgodna z prawdą, bowiem już w dniu 2 października 2020 r. złożyła ona oświadczenie w MGOPS o zatrudnieniu męża w [...] od [...] września 2020 r. Urzędnik nie udzielił jednak skarżącej żadnej informacji dotyczącej zawieszenia lub wstrzymania wypłaty świadczeń rodzinnych na dzieci. Skarżąca wskazała, że wszystkie dokumenty były dostarczone do MGOPS, a mimo tego nie zostały one przekazane w terminie do Wojewody oraz właściwej instytucji [...]. Gdy skarżąca w dniu 31 marca 2021 r. próbowała uzyskać informację o niniejszej sprawie została wprowadzona w błąd przez urzędnika i nie wyraziła zgody na wstrzymanie wypłaty 500+. Po otrzymaniu zaś przedmiotowych świadczeń z [...] wpłaciła 12 000 zł w dniu 25 marca 2022 r. w kasie MGOPS. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie skargi z uwagi na to, że nie ponosi w sprawie winy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 2 czerwca 2023 r. skarżąca poparła skargę i sprecyzowała ją wskazując, że wydane w sprawie decyzje zaskarża w zakresie, w jakim ustalają odsetki od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie wskazać należy, że w toku postępowania administracyjnego, jak i w skardze sprecyzowanej na rozprawie w dniu 2 czerwca 2023 r., skarżąca nie kwestionowała samego faktu nienależnie pobranego przez nią świadczenia wychowawczego w łącznej kwocie 12 000 zł i decyzja Wojewody z [...] kwietnia 2022 r. w tym zakresie została już wykonana. W sprawie bezspornym było bowiem, że skarżąca w dniu 25 marca 2022 r. (a zatem jeszcze przed wydaniem ww. decyzji) dokonała zwrotu ww. kwoty w kasie MGOPS. W niniejszej sprawie natomiast zarówno przedmiotem odwołania, jak i zarzutów skargi było niesłuszne, zdaniem skarżącej, zobowiązanie jej do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

W ocenie Ministra, brak było jednak podstaw do odstąpienia od ciążącego na skarżącej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia także w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie, bowiem skarżąca prawidłowo pouczona we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego z 12 lipca 2019 r., że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do ww. świadczenia, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie, obowiązku tego nie wypełniła. W konsekwencji świadczenie wychowawcze zostało skarżącej przyznane przez Burmistrza na skutek ww. wniosku i załączonych do wniosku dokumentów oraz oświadczenia, że żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami kraju. W tej sytuacji, zdaniem Ministra, brak jest okoliczności wskazujących na błędne działanie organu.

Mając na uwadze powyższe stanowisko należało dokonać kontroli, czy Wojewoda słusznie zażądał od skarżącej uiszczenia odsetek za opóźnienie w spłacie nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 października 2020 r. do 31 maja 2021 r. Przy czym w pkt 2 decyzji Wojewody wskazano, że z uwagi na uiszczenie już przez skarżącą 12 000 zł, po pomniejszeniu należności głównej w wysokości 12 000 zł (określonej w pkt 1 decyzji) o dokonaną przez skarżącą ww. wpłatę z 25 marca 2022 r. (zaliczoną na poczet należności głównej w wysokości 11 211,70 zł i odsetek w wysokości 788,30 zł), zwrotowi podlega kwota 788,30 zł łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Jak przy tym wyjaśniono w uzasadnieniu tej decyzji, wskazana kwota obejmuje nienależnie pobrane świadczenie w części, tj. za miesiąc maj 2021 r. w wysokości 788,30 zł.

W myśl art. 25 ust. 9 ustawy kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.

Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 3 ustawy od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. W wyżej wskazanej sytuacji odsetki ustawowe za opóźnienie nie są naliczane, a organ powinien wydać decyzję administracyjną o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, nie orzekając o ustawowych odsetkach za opóźnienie.

Pojęcie "błędu" zawarte w art. 25 ust. 3 ustawy jest pojęciem niedookreślonym. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie zawiera definicji "błędu organu", a co za tym idzie, należy przyjąć szerokie rozumienie tego pojęcia. W konsekwencji powyższego, w ocenie Sądu, uprawnione jest stwierdzenie, że za błąd organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 ustawy uznać należy każdą znaczącą nieprawidłowość. W toku postępowania (w odwołaniu i skardze) skarżąca słusznie podnosiła, że o zatrudnieniu jej męża od [...] września 2020 r. w [...] poinformowała MGOPS już w dniu 2 października 2020 r. (por. oświadczenie znajdujące się na k-1 akt administracyjnych), w dniu 19 kwietnia 2021 r. wypełniła formularz umożliwiający ustalenie występowania koordynacji systemów zabezpieczenia, w dniu 8 grudnia 2021 r. Burmistrz wydał decyzję o uchyleniu prawa do świadczeń wychowawczych za okres od 1 października 2020 r. do 31 maja 2021 r., Wojewoda decyzją z 24 stycznia 2022 r. odmówił przyznania ww. świadczeń za wskazany okres, zaś decyzja o uznaniu świadczeń wychowawczych za ten okres za nienależnie pobrane wydana została dopiero w dniu 7 kwietnia 2022 r. Od czasu zatem niezwłocznego powiadomienia skarżącej o zmianie sytuacji jej rodziny mającej wpływ na ustalenie świadczenia, tj. że jej małżonek zatrudniony jest zagranicą, do czasu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. 7 kwietnia 2022 r. minęło ponad 1,5 roku, gdy tymczasem, głównym zagadnieniem w sprawie było ustalenie właściwego organu (polskiego, czy [...]), który jest właściwy do przyznania świadczenia wychowawczego. Z akt sprawy wynika natomiast, że Burmistrz mimo uzyskania już w dniu 2 października 2020 r. od skarżącej informacji o podjęciu przez jej męża zatrudnienia oraz otrzymaniu w dniu 24 maja 2021 r. informacji z instytucji [...] o przyznaniu mężowi skarżącej świadczenia rodzinnego na troje dzieci na okres od 1 września 2020 r., dopiero decyzją z 8 grudnia 2021 r. uchylił przyznane w Polsce świadczenie wychowawcze, podczas gdy już wcześniej mógł ustalić, czy w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podobnie Wojewoda, choć już w dniu 24 stycznia 2022 r. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego za przedmiotowy okres, to decyzję o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane wydał dopiero w dniu 7 kwietnia 2022 r.

Sąd uznał zatem, że w związku z powyższym doszło do znacznego nieprawidłowego działania organu, polegającego na zbyt długim procedowaniu, na co zwróciła uwagę w skardze również skarżąca, wskazując na opieszałość urzędników i niezałatwienie sprawy w terminie. Tym samym doszło do szeroko rozumianego błędu organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 ustawy, skutkującego tym, że nie powinny w niej zostać naliczone odsetki ustawowe za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Podkreślenia przy tym wymaga, że opieszałość organu w procedowaniu sprawy nie może obciążać skarżącej. Organ nie powinien przerzucać na skarżącą ciężaru konsekwencji swojego nieprawidłowego działania. W sprawie istotne jest również to, że po stronie skarżącej nie doszło do żadnej wadliwej czynności. W szczególności nie można przyjąć, że skarżąca uzyskała świadczenie na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

Tym samym Sąd uznał, że nastąpił wyjątek od reguły naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przewidziany w art. 25 ust. 3 ustawy. Przepis ten dotyczy bowiem sytuacji, gdy nienależnie pobranie świadczeń wychowawczych zostało spowodowane wadliwymi działaniami podmiotów właściwych w zakresie świadczenia wychowawczego. W sytuacji znaczących nieprawidłowości organu, zdaniem Sądu, odsetki ustawowe za opóźnienie nie powinny zostać naliczone. Wówczas już Wojewoda powinien wydać decyzję administracyjną o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, nie orzekając o ustawowych odsetkach za opóźnienie (por. Komentarz do ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, Blicharz Jolanta (red.) Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.) Zacharko Lidia (red.), opubl. Lex 2019). Zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażone w art. 2 Konstytucji RP, nie pozwalają, ażeby w takich sytuacjach, jak zaistniała w niniejszej sprawie, kosztami błędu organu został obciążony obywatel. Nie może być bowiem tak, że organ nakazuje zwrot odsetek ustawowych za opóźnienie w sytuacji, gdy narastanie tych odsetek było wynikiem znaczącej nieprawidłowości samego organu, przy braku jakiegokolwiek zawinienia ze strony skarżącej. Tego rodzaju praktyki nie są możliwe w demokratycznym państwie prawa, gdzie zasada praworządności jest podstawą jego funkcjonowania.

Na marginesie należy wskazać, że skarżąca działała w dobrej wierze i w zaufaniu do organów państwa. W orzecznictwie wskazuje się, że w dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność tego mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2015 r. sygn. akt II GSK 21/14; LEX nr 1666189). Z okoliczności faktycznych sprawy udokumentowanych w aktach administracyjnych wynika, że nie było celem skarżącej bezprawne uzyskiwanie świadczenia, bowiem niezwłocznie poinformowała ona organ o zmianie swojej sytuacji rodzinnej i jeszcze przed wydaniem decyzji pierwszej instancji, zwróciła całą kwotę.

Wobec powyższego nieprawidłowo organ nakazał skarżącej zwrot odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Z uwagi jednak na konstrukcję pkt 2 decyzji Wojewody z 7 kwietnia 2022 r., w której wpłaconej przez skarżącą kwoty 12 000 zł nie zaliczono w całości na poczet należności głównej (na poczet należności głównej zaliczono jedynie 11 211,70 zł, zaś na poczet odsetek - 788,30 zł) i zobowiązano ją do zwrotu kwoty 788,30 zł łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (tytułem świadczenia za maj 2021 r.), Sąd uznał, że koniecznym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra oraz ww. decyzji Wojewody, obie w zakresie odnoszącym się do pkt 2 decyzji Wojewody z 7 kwietnia 2022 r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku i uznają, że dokonana przez skarżącą w dniu 25 marca 2022 r. wpłata 12 000 zł, została uiszczona w całości na poczet nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego (tj. należności głównej). Jednocześnie z uwagi na zaistnienie w niniejszej sprawie wyjątku od reguły naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, przewidzianego w art. 25 ust. 3 ustawy, organy przyjmą, że dalsze prowadzenie postępowania w przedmiocie zobowiązania skarżącej do uiszczenia odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia stało się bezprzedmiotowe i w tym zakresie postępowanie to umorzą.

Z uwagi na naruszenie przez organy obu instancji art. 25 ust. 3 ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), orzekł jak w sentencji.