Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 881/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 5 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Asesor WSA Beata Czyżewska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi R. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 31 sierpnia 2023 roku znak: KO.441.205.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

II SA/Łd 881/23

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga Reginy N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 31 sierpnia 2023 r. (znak: KO.441.205.2023), wydaną na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 10 lipca 2023 r. (znak: GOPS/4411-9/2023 ) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M. N.

Z akt sprawy wynika, że sprawa była już rozpatrywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim na skutek wniesienia przez stronę odwołania od decyzji z 2 marca 2023 r. (znak: GOPS/4411-9/2023). Kolegium w wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z 26 kwietnia 2023 r. (znak: KO.441.80.2023) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, ze względu na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskazaną decyzją z 10 lipca 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że M. N. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji (orzeczenie z [...] stycznia 2021 r. nr [...]). Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2006 r. Wymaga wsparcia osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu, nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia, jest w miarę samodzielny.

Organ podniósł, że przesłanką przyznania spornego świadczenia jest rezygnacja z aktywności zawodowej wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwił podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Zdaniem organu zakres czynności pielęgnacyjnych wykonywanych przez stronę nie jest tak szeroki, aby uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W sytuacji, gdy sprawowanie opieki nad niepełnosprawna osobą nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

W ocenie organu M. N. wymaga wsparcia osób trzecich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jednak nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności jest równoznaczne z takim rozmiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, że wyklucza podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem organu I instancji wnioskodawczyni nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia męża żadnych czynności ekstraordynaryjnych, czynności pochłaniających tyle czasu, że niemożliwe jest podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sprawowana opieka sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, pomocy mężowi w codziennej toalecie i prowadzeniu gospodarstwa domowego, załatwianiu spraw urzędowych, co przy pomocy dzieci, jest możliwe z pogodzeniem z aktywnością zawodową. Pracownik socjalny zaproponował R.N. pomoc w formie usług opiekuńczych, aby mogła wrócić do pracy choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, ale wnioskodawczyni nie wypowiedziała się w tym zakresie.

Zdaniem organu I instancji w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem pracy przez wnioskodawczynię a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. R. N. jest w stanie tak zorganizować opiekę nad mężem, przy pomocy dzieci lub korzystając z usług opiekuńczych świadczonych przez Ośrodek Pomocy Społecznej, aby wrócić do pracy chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła R.N., która zarzuciła organowi naruszenie:

• prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż rezygnacja z pracy zarobkowej przez skarżącą nie jest spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy strona pełni stałą, całodobową opiekę nad osobą niepełnosprawną i z tego względu nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie, że zakres opieki jaką sprawuje strona nad osobą niepełnosprawną nie wyczerpuje znamion opieki stałej, podczas gdy rozmiar i częstotliwość pomocy udzielanej mężowi w związku z jego niepełnosprawnością i chorobami ma charakter permanentny, a opieka wymaga stałego udziału strony w wykonywaniu czynności opiekuńczych, tym samym nie można uznać, że pomiędzy brakiem zatrudnienia strony a sprawowaniem przez nią opieki nie zachodzi związek przyczynowy;

• przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

- błędne przyjęcie, że brak podejmowania zatrudnienia przez stronę nie pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym podczas, gdy skarżąca nie jest w stanie opiekując się osobą niepełnosprawną podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, a w konsekwencji brak prawidłowej oceny dokonanej przez organ I instancji zmierzającej do wszechstronnego wyjaśniania sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

- nienależytym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ograniczeniu się organu do wyjątkowo ogólnikowego uzasadnienia stanu faktycznego, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;

- poprzez brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim utrzymano w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że bezsporne jest, że mąż skarżącej M. N. (ur. [...].1961 r.) w związku z opieką, nad którym skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z [...] stycznia 2021 r. (Nr [...]) został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do 1 lutego 2025 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od [...]-go roku życia, natomiast znaczny ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 grudnia 2006 r. Ponadto orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...] stycznia 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do 31 stycznia 2025 r. (data powstania całkowitej niezdolności do pracy: trwa nadal).

Na podstawie przeprowadzonego 21 lutego 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczym nie pracuje, jest ubezpieczona przy mężu. Utrzymuje, że jest zobowiązana do opieki nad mężem, gdyż jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i dlatego jest zmuszona pomagać mężowi we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Państwo N. prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Mąż wnioskodawczyni jest osobą chodzącą. Podczas wywiadu zainteresowana odmówiła wypełnienia oświadczenia, w jaki sposób sprawuje opiekę nad mężem. Następnie 27 marca 2023 r. skarżąca dostarczyła do organu oświadczenie, z którym wskazała, że jej mąż jest po operacji głowy - usunięciu tętniaka, co ma znaczny wpływ na jego prawidłowe myślenie i samodzielne funkcjonowanie (zawroty głowy, zaniki pamięci). Ponadto stracił [...] palce u [...] ręki, z tego względu wymaga całodobowej opieki. W oświadczeniu z 2 czerwca 2023 r. wnioskodawczyni opisała jakie czynności wykonuje przy mężu: codzienna pobudka, pomoc przy kąpieli, mycie protezy (45 minut), przygotowywanie ubrań i pomoc przy ubieraniu się (10 minut), przygotowywanie posiłków (3 godz.), podawanie leków, pomiar ciśnienia (5 minut). Ponadto organizuje mężowi wizyty u lekarzy, wynajmuje samochód, ponieważ mąż nie jest w stanie sam pojechać do lekarza (czynności te zajmują wnioskodawczyni 3 godz.). Skarżąca załatwia także wszystkie sprawy urzędowe, płaci rachunki, robi zakupy, sprząta, prasuje (czynności te zajmują 3 godz.). M. N. może zostać sam w domu maksymalnie 2-3 godzin, jednak nie zdarza się to często, ponieważ zdaniem skarżącej mąż boi się sam zostawać w domu, złości się. Do obowiązków zainteresowanej należy również przygotowywanie opału i palenie w piecu, a zimą odśnieżanie, dbanie o prządek w domu i na podwórku.

Następnie organ ustalił, że skarżąca i jej mąż mają troje dzieci. Syn D. N. mieszka z żoną w miejscowości [...] w domu teściów. Oboje pracują zawodowo. D. N. pomaga matce w opiece nad ojcem tylko doraźnie, jak twierdzi w miarę swoich możliwości, ponieważ pracuje zawodowo. Pomoc polega na zrobieniu zakupów czy zawiezieniu ojca do lekarza, ponieważ rodzice nie mają samochodu. Córka M. D. z mężem mieszka w S., mają małe dziecko. Oświadczyła, że na zmianę z braćmi stara się pomagać mamie w opiece nad ojcem, głównie przy robieniu większych zakupów i zawożeniu ojca do lekarza. Ze względu na trudną sytuację rodzinną i finansową (choroba męża i opieka nad małym dzieckiem) nie jest w stanie pomóc finansowo rodzicom. Drugi syn K.N. od ponad dwóch lat nie przebywa w domu rodzinnym, mieszka w T. i dojeżdża do pracy pod W., gdzie pracuje od poniedziałku do niedzieli. W zależności od potrzeb ma jeden lub dwa dni wolne w tygodniu. Jest w stanie odwiedzić rodziców jeden raz w tygodniu maksymalnie przez 2-3 godziny. Jego pomoc podczas wizyt sprowadza się do zrobienia zakupów lub zawiezienia mamy do sklepu, jeżeli zachodzi taka konieczność. Zarówno K.N. jak i pozostałe rodzeństwo nie jest w stanie sprawować całodobowej opieki nad ojcem. Ich pomoc ma charakter doraźny i sporadyczny.

Dodatkowo organ ustalił, że skarżąca ma 6 letni staż pracy. Skarżąca ostatni raz była zatrudniona do 31.12.2020 r. na podstawie umowy zlecenia - zaświadczenie o współpracy i wynagrodzeniu z 10.11.2020 r. wydane przez G. Sp. z o.o. Umowa zlecenia wygasła z upływem czasu na jaki została zawarta. Obecnie nie pracuje, jest ubezpieczona przy mężu.

W świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń, zdaniem Kolegium, nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym mężem zajmowały skarżącej taką ilość czasu w ciągu dnia, aby zmuszona była do całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. M. N. nie jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Opieka nad nim nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Kolegium nie kwestionuje stanu zdrowia męża skarżącej i zasadności udzielania jemu wsparcia w codziennych czynnościach oraz sprawowania opieki nad nim, ale należy podkreślić, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontekście celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego wskazać trzeba, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

W ocenie Kolegium pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowy. Bowiem zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudniania przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad mężem. Ponadto jak wynika z akt sprawy w opiece nad niepełnosprawnym M. N. pomagają w ramach swoich możliwości także dzieci: D. N., M. D. i K. N. (pomoc przy robieniu zakupów, zawożą ojca do lekarza).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R. N., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

• prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż rezygnacja z pracy zarobkowej przez stronę nie jest spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy strona pełni stałą, codzienną opiekę nad osobą niepełnosprawną i z tego względu nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie, że zakres opieki, jaką sprawuje strona nad osobą niepełnosprawną nie wyczerpuje znamion opieki stałej, podczas gdy rozmiar i częstotliwość pomocy udzielanej mężowi w związku z jego niepełnosprawnością i chorobami ma charakter permanentny, a opieka wymaga stałego udziału strony w wykonywaniu czynności opiekuńczych, tym samym nie można uznać, że pomiędzy brakiem zatrudnienia strony a sprawowaną opieką nie zachodzi związek przyczynowy;

• przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

- błędne przyjęcie, że brak podejmowania zatrudnienia przez stronę nie pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym, podczas gdy strona nie jest w stanie opiekując się osobą niepełnosprawną podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, a w konsekwencji brak prawidłowej oceny dokonanej przez organ I instancji zmierzającej do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

- nienależytym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ograniczeniu się organu do wyjątkowo ogólnikowego uzasadnienia stanu faktycznego, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;

- brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Skarżąca stoi na stanowisku, że organ nie przeprowadził prawidłowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Strona podniosła, że M. N. z uwagi na liczne choroby wymaga pomocy i wsparcia w czynnościach dnia codziennego. Niepełnosprawny jest po operacji głowy (usunięciu tętniaka), ma zaniki pamięci, zawroty głowy i trudności z poruszaniem. Wszystko to powoduje, że skarżąca nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej. R. N. dba o higienę osobistą męża, pomaga w korzystaniu z toalety, kupuje i dawkuje leki, kontaktuje się z placówkami medycznymi, przygotowuje posiłki, sprząta, pierze, gotuje. Z uwagi na problemy z pamięcią i orientacją w czasie i przestrzeni mąż strony, aby czuć się bezpiecznie, wymaga obecności osoby dobrze jemu znanej. Nie jest pampersowany, ale potrzebuje pomocy w korzystaniu z toalety i utrzymaniu czystości. Ponadto pełnomocnik strony w skardze na poparcie jej zasadności przytacza liczne wyroki sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy zgodne wnioski w tym przedmiocie zostały złożone przez stronę skarżącą w skardze, a przez organ administracji w odpowiedzi na skargę.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach -kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych]. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak słusznie wskazał organ II instancji, zasadniczą przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego był brak podstaw do uznania, aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy oraz niepodejmowaniem innego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wypełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym mężem sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Skarżąca szczegółowo wskazała, że pomoc mężowi stanowią następujące czynności: rano pobudka, higiena, pomoc przy kąpieli, mycie protezy (45 minut), przygotowanie ubrań i pomoc przy ubieraniu (10 minut), przygotowywanie posiłków (3 godz.), przygotowanie leków rano i wieczorem (5 minut), sprzątanie, pranie, prasowanie (3 godz.), wizyty lekarskie przy udziale skarżącej, gdyż sam nie jest w stanie pojechać oraz wykupienie recept wystawionych przez lekarza (3 godz.). Ponadto załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, robienie zakupów. Z oświadczenia wynika także, że skarżąca zajmuje się przygotowaniem i przynoszeniem opału oraz paleniem w piecu, zimą oraz odśnieżaniem. Dba o porządek i czystość w domu oraz na podwórku. Wyjaśniła także, że kiedy musi pojechać do miasta M. N. zostaje sam w domu na 2-3 godzin maksymalnie. Stwierdziła również, że mąż nie jest w stanie sam przygotować jedzenia. Podnosiła również, że mąż jest po operacji głowy - usunięciu tętniaka, co ma znaczny wpływ na jego prawidłowe myślenie i samodzielne funkcjonowanie (zawroty głowy, zaniki pamięci). Końcowo R. N. wskazała, że nie pracuje, gdyż jako żona zobowiązana jest do sprawowania opieki nad mężem.

W ocenie Sądu tak zakreślony zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Natomiast czynności związane z opieką nad mężem, polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, myciu, czy podaniu leków, oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20).

W ocenie Sądu z powyższego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Dalej zwrócić należy uwagę, co istotne dla ustalenia zakresu sprawowanej opieki, a co za tym idzie ustalenia tzw. związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, czy rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym mężem, że zaopiekowany nie wymaga karmienia, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie korzysta też z toalety. Z wywiadu środowiskowego wynika również , że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, pamersowania itp.). W pełni samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania i poza nim (podwórko). Nie sposób zatem stwierdzić, żeby skarżąca wykonywała przy mężu czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, wymagające ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż zaopiekowany nie będąc osobą leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności.

Wobec powyższego nie można twierdzić, że opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie, wskazanej w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przypomnieć zatem w tym miejsc należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem, a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia nie istnieje taki związek.

Zauważyć też należy, że z ustaleń pracownika socjalnego ujętych w wywiadzie środowiskowym wynika, iż zaopiekowany ma troje dzieci. Okoliczność, że są inne osoby zobowiązane do alimentacji względem zaopiekowanego nie jest bez znaczenia dla rozpoznania sprawy. Obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach. Przy czym sprawowanie opieki nad rodzicem przez dzieci nie musi być wykonywane przez wszystkie dzieci bezpośrednio. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podzielany jest pogląd, że dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych. Z tego powodu okoliczność, że np. osoba zobowiązana mieszka w innej miejscowości, czy też pozostaje w zatrudnieniu nie oznacza niemożności wykonania analizowanego obowiązku, jeśli może on być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie, choćby częściowo, koniecznych wydatków, w tym na opiekę, nie tylko przez osobiste świadczenie.

Sąd nie kwestionuje przy tym ustalonego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności pomocy w opiece przez jego żonę, należy jednak podkreślić za organami, które nie negują również faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Słusznie, w ocenie Sądu, organ drugiej instancji stwierdził, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Zaznaczyć należy również, odnosząc się w tym miejscu do tak postawionego zarzutu skargi, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021, I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19).

We wskazanych orzeczeniach oraz szeregu innych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzał, że ustaleń faktycznych dotyczących ustalenia wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy nie można jednak utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie właśnie - na co wskazano już uprzednio w ramach niniejszego uzasadniania - czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Z tego powodu skoro w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie, wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej (w kontekście ustalenia zakresu sprawowania rzeczywistej opieki nad taką osobą), to tym samym nie ma podstaw ku temu, aby dla ustalenia charakteru i wymiaru sprawowanej opieki organ miał obowiązek przeprowadzenia przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia.

W rezultacie zaakceptowanie rozumienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w formie wskazywanej przez pełnomocnika w skardze, prowadziłoby do przyjęcia, iż sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki, a co stanowi niedozwoloną interpretację ww. przepisu. Tymczasem legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym - w stosownych przepisach - orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Tak też wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny we wskazywanych powyżej wyrokach.

Odnosząc się w dalszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, w pierwszym rzędzie podnieść należy, iż uzasadnienie skargi w tej części w zakresie w jakim odnosi się do zakwestionowania, że wbrew treści orzeczenia o niepełnosprawności organy niezasadnie stwierdziły, że skarżąca - celem opieki nad mężem - nie musi rezygnować z zatrudnienia nie może spotkać się z aprobatą Sądu.

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły reguł postępowania dowodowego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. W świetle tych zasad organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Należy zatem wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak m.in.: wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., II OSK 445/19). Tymczasem Kolegium w niniejszej sprawie bezspornie ustaliło faktyczny zakres opieki skarżącej nad mężem w oparciu o złożone przez skarżącą oświadczenie oraz treść wywiadu środowiskowego. Zaznaczyć także należy, że skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania wskazanego przez siebie zakresu opieki.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało zatem oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Nie został również naruszony art. 107 § 3 k.p.a., określający wymogi konstrukcyjne decyzji administracyjnej, z tego tylko powodu, że nie uwzględnia poglądów przedstawionych przez skarżącą. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie wymagane prawem elementy, a Kolegium w jej uzasadnieniu szczegółowo odniosło się do wszelkich zarzutów skarżącej. Tylko na marginesie Sąd wskazuje, iż naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. może tylko w wyjątkowych sytuacjach skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Decyzja może być bowiem uchylona w przypadku takich naruszeń prawa procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Podsumowując, zasadniczo naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. może być skuteczne wówczas, jeżeli uzasadnienie uniemożliwia prześledzenie toku rozumowania organu, ustalonego przez niego stanu faktycznego. Nie można zwalczać na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, z którymi skarżący się nie zgadza, tym bardziej, że w niniejszej sprawie ustalenia te są prawidłowe. Zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. uznać zatem należy za bezzasadny. Organ wyjaśnił przy tym zasadność swojego rozstrzygnięcia, nie naruszając zasady przekonywania z art. 11 k.p.a.

Należy jeszcze końcowo wyjaśnić, że sąd administracyjny, oceniając zasadność skargi, bada zaskarżony akt pod względem jego zgodności z przepisami prawa, nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Powyższe wynika wprost z przytoczonych na początku niniejszego uzasadnienia zasad, jakie wiążą sąd administracyjny w procesie dokonywanej przezeń kontroli. Dostrzegając zatem i nie kwestionując trudnej sytuacji skarżącej Sąd wyjaśnia, że o ile państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), to nie każdy wniosek o udzielenie pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej powinien być zaspokojony. Państwo może określać warunki udzielania pomocy, w tym przesłanki odmowy jej udzielenia. Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony państwa nie stanowi przy tym naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 ustawy zasadniczej.

Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że rezygnują one z dochodu osiąganego z tytułu działalności zarobkowej. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wnioskowane świadczenie stanowić ma ekwiwalent za utracony dochód z tytułu działalności zarobkowej, z którego osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny zmuszona jest zrezygnować. Mylnie zdaje się zakładać skarżąca, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje bezwzględnie z tego tytułu, że jeden z członków jej rodziny jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga w związku z tym stałej opieki. Nie akceptuje przy tym jasnych warunków uzyskania powyższego świadczenia, a w zasadzie warunków samej możliwości ubiegania się o nie. Wnioskowana forma pomocy państwa, jak wielokrotnie podkreślono, przysługuje pod konkretnymi warunkami i sama konieczność wypełniania obowiązków alimentacyjnych, nawet w poszerzonym zakresie z racji na niepełnosprawność, nie aktualizuje w żadnym wypadku bezwarunkowej zasadności jej przyznania.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę w sposób prawidłowy dokonał wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych też względów, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił jako bezzasadną.