Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 275/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2024 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 24 stycznia 2024 roku, nr SKO.420.748.2023 w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta Ustki z dnia 11 grudnia 2023 roku, nr MOPS.5100.178.2023.


UZASADNIENIE

J. B. (dalej jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z dnia 24 stycznia 2024 r., nr SKO.420.748.2023, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Ustki (dalej jako: Burmistrz) z dnia 11 grudnia 2023 r., nr MOPS.5100.178.2022, o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku stałego.

Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Pismem z 9 października 2023 r. skarżący wniósł o wypłatę mu zaległego świadczenia – zasiłku stałego, za okres od dnia 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 2 marca 2020 r., o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020, poz.1842), dalej jako "ustawa covidowa", z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W ocenie strony przedłużenie z mocy prawa ww. orzeczeń oznacza również obowiązek przedłużenia przez właściwe gminne organy prawa do świadczeń uzależnionych od ważności tych orzeczeń. Przedłużenie to powinno nastąpić z urzędu, tj. bez konieczności składania kolejnego wniosku.

W toku postępowania, w dniu 25 października 2023 r. przeprowadzono ze stroną rodzinny wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że strona jest w związku małżeńskim, lecz od 2015 r. jest z żoną w nieformalnej separacji. W związku z tym prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszkanie, w którym zamieszkuje, stanowi własność jego i żony. Wnioskodawca nie pracuje i nie jest zarejestrowany w PUP. W kwestii stanu majątkowego ustalono, że na mocy decyzji organu z dnia 9 października 2018 r., nr MOPS.5100.294.2018, skarżący miał przyznany zasiłek stały do 31 października 2020 r., natomiast od listopada 2020 r. źródłem utrzymania strony była pomoc finansowa od brata w wysokości 1500 zł miesięcznie, którą przeznaczał na opłaty czynszowe i codzienne utrzymanie. Opłaty czynszowe regulowane są na bieżąco, a w miesiącu sierpniu 2022 r. na poczet tych opłat wpłynęła jednorazowa większa opłata, która przekracza miesięczny dochód strony.

Decyzją z dnia 11 grudnia 2023 r. Burmistrz odmówił przyznania stronie zasiłku stałego z uwagi na to, że uzyskiwany miesięczny dochód prowadzonego jednoosobowego gospodarstwa domowego strony, tj. 1500 zł, przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 776 zł.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że przedłużenie ważności decyzji na podstawie art. 15h ustawy covidowej musiało nastąpić po analizie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej strony. Szczególne rozwiązania związane z przeciwdziałaniem COVID-19 nie skutkują automatycznym i bezrefleksyjnym przedłużeniem wszystkich realizowanych przez ośrodek pomocy świadczeń. Strona nadal musiała spełniać kryteria dochodowe, jak również wszystkie inne obostrzenia przewidziane prawem. Zauważono, że od dnia 1 listopada 2020 r. strona nie nawiązała żadnego kontaktu z ośrodkiem pomocy, co uniemożliwiało zweryfikowanie jego sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej. Jak wyjaśnił wnioskodawca podczas wywiadu, nie zwracał się po jakąkolwiek pomoc do organu, gdyż rozważał założenie działalności gospodarczej.

W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1) art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej "k.p.a.", poprzez niezastosowanie art. 25 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 852) i zaniechanie wydania decyzji wydłużającej okres obowiązywania uprawnienia do zasiłku stałego;

2) art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

3) art. 80 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że skarżący otrzymuje kwotę 1.500 zł miesięcznie.

Na skutek rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze - decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. - utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ stanął na stanowisko, że jeśli po upływie okresu zasiłkowego wskazanego w decyzji z dnia 9 października 2018 r. skarżący chciał w dalszym ciągu otrzymywać zasiłek stały, jego obowiązkiem było złożenie kolejnego wniosku w tym zakresie. Z akt sprawy wynika natomiast, że od listopada 2020 r. do 9 października 2023 r. skarżący nie złożył żadnego wniosku o przyznanie pomocy. W tej sytuacji żądanie wypłacenia mu zasiłku stałego za okres od 1 listopada 2020 r. jest całkowicie bezpodstawne. Nie zmienia tego regulacja przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej, gdyż przepis ten wprawdzie przedłużył okres ważności orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżącego, niemniej jednak nie zwalniał go z obowiązku złożenia przez niego wniosku o zasiłek stały na następny okres oraz obowiązku poddania się wywiadowi środowiskowemu.

Natomiast odnośnie sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy ustalono, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Słupsku, jednak od listopada 2020 r. systematycznie otrzymuje od brata po 1.500 zł miesięcznie na żywność i czynsz. Jego składka zdrowotna opłacana jest z kolei przez pracodawcę żony. W konsekwencji dochód jednoosobowej rodziny strony wynosi 1.500 zł miesięcznie i prawie dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto wnioskodawca ma dorosłą córkę, która zgodnie z obowiązującymi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest zobowiązana do jego alimentacji w sytuacji, gdy znajduje się w niedostatku. Ma też żonę, która zobowiązana jest partycypować w kosztach założonej wspólnie rodziny. Przy czym obowiązek alimentacyjny żony i dziecka wyprzedza obowiązek dostarczenia środków utrzymania spoczywający na pozostałych obywatelach. Do tego ostatniego zaś sprowadza się wypłacenie świadczeń z pomocy społecznej. Strona mogłaby więc również tą drogą domagać się pomocy w zaspokojeniu jej potrzeb.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, zarzucając naruszenie:

art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowanie art .25 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i zaniechanie wydania decyzji zmieniającej, tj. wydłużającej okres obowiązywania uprawnienia do pobierania zasiłku stałego;

art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, iż zebrane dowody w sprawie pozwalają na przyjęcie, że zachodzą okoliczności uzasadniające wydanie decyzji odmownej, tj. błędne uznanie, iż skarżący otrzymuje 1500 zł miesięcznie, w sytuacji braku wystarczających podstaw do przyjęcia, że skarżący otrzymuje wskazaną kwotę regularnie co miesiąc.

W uzasadnieniu zarzutów skarżący wskazał, że w roku 2016 uzyskał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i w tym też okresie otrzymywał zasiłek stały. W tym czasie pracownik socjalny odwiedzał stronę regularnie i co kilka miesięcy przeprowadzał wywiad dotyczący sytuacji życiowej strony. Natomiast w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r. przeprowadzono ze stroną 3 wywiady, lecz nigdy pracownik socjalny nie informował, że w związku z ustawą covidową zostały przedłużone terminy ważności orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. Na ostatniej wizycie, prawdopodobnie we wrześniu 2020 r., poinformował jedynie o konieczności dostarczenia nowego orzeczenia. Strona nie była więc świadoma, że dotychczasowe orzeczenie jest nadal aktualne. Natomiast, aby starać się o nowe orzeczenie, konieczne było zebranie dokumentów i wizyty lekarskie, co w tamtym czasie było utrudnione ze względu na ograniczenie przyjmowania pacjentów w gabinetach, a wizyty zdalne jeszcze nie były dostępne. Pozostając w przekonaniu, że orzeczenie straciło już ważność, strona nie starała się o dalszą pomoc socjalną. W tym okresie skarżący uzyskiwał pomoc od przyjaznych osób w formie żywności i od brata w rożnych kwotach 150, 200, 250 zł. Jednorazowo, na święta i urodziny, brat przesłał kwotę 1500 zł, lecz nie była to pomoc systematyczna i cykliczna i była obwarowana zastrzeżeniem zwrotu, jako pożyczka. Pożyczka od brata nie powoduje zatem przysporzenia majątkowego a takowe musi nastąpić aby można mówić o uzyskaniu dochodu.

Strona wyjaśniła, że o przedłużeniu ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dowiedziała się w dniu 28 września 2023 r., podczas składania dokumentacji w celu wydania nowego orzeczenia. Nowe orzeczenie wydano w dniu 20 grudnia 2023 r. na stałe. Z kolei w dniu 23 lutego 2024 r. strona złożyła nowe oświadczenie o swoim stanie majątkowym od 31 października 2022 r., lecz - jak oświadczył skarżący, jego samopoczucie podczas wywiadu nie było najlepsze i miał ograniczoną świadomość. Strona nie do końca rozumiała swoje postępowanie i podając kwoty pomocy od brata w wysokości 1500 zł nie zdawała sobie sprawy ze skutków takiego oświadczenia.

Ponadto, w dniu 5 stycznia 2024 r. skarżący złożył do organu pomocowego nowe orzeczenie i wniosek o przyznanie zasiłku stałego, lecz nadal nie otrzymał żadnej pomocy.

Zdaniem skarżącego, organ odmówił mu przyznania wnioskowanego zasiłku, nie podając obowiązujących podstaw prawnych i lakonicznie stwierdzając, że w okresie niepobierania zasiłku strona miała pomoc finansową i nie zwróciła się z nowym wnioskiem o świadczenie pomocowe. Odnosząc się do kwestii obowiązków alimentacyjnych żony i córki skarżący wskazał, że żona utrzymuje młodszą córkę, dom teściów, w którym mieszka i płaci czynsz za wspólne mieszkanie, zajmowane przez stronę. Z kolei starsza córka jest mężatką i od 2 lat z własnych pieniędzy opłaca procedurę in vitro.

Podsumowując, zdaniem strony skarżącej, nie musiał on składać nowego wniosku o zasiłek, gdyż ustawodawca - przedłużając okres ważności orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, spowodował wydłużenie wypłaty świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w decyzji i o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku.

Dokonując kontroli rozstrzygnięć Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 24 stycznia 2024 r. i Burmistrza Miasta Ustka z dnia 11 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do zasiłku stałego, Sąd doszedł do przekonania, że decyzje te zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa, które uzasadniało wyeliminowanie tych aktów z obrotu prawnego.

Kontrolowane decyzje zostały wydane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) – w skrócie "u.p.s.", która w art. 37 stanowi, że zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (ust. 1 pkt 1). W przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 719 zł miesięcznie (ust. 2 pkt 1). Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie (ust. 3).

Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",

2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",

3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę

w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"

- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Kwoty powyższych kryteriów dochodowych zostały ustalone na dzień orzekania przez organ pierwszej instancji na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296).

Co istotne, osobą całkowicie niezdolną do pracy jest osoba legitymująca się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 6 pkt 1 u.p.s.).

W niniejszej sprawie wnioskodawca, składając wniosek w dniu 9 października 2023 r., domagał się wypłaty przedmiotowego zasiłku za okres od dnia 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2023 r. Jak wskazał, na mocy decyzji z dnia 9 października 2018 r. miał przyznany zasiłek stały do dnia 31 października 2020 r. Zasiłek ten był związany z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (a więc kwalifikującym wnioskodawcę jako osobę całkowicie niezdolną do pracy) wydanym do dnia 31 października 2020 r., zaś organ stoi na stanowisku, że po okresie, na jaki wydano decyzję zasiłkową (i okresie ważności orzeczenia), jeżeli strona chciała dalej uzyskiwać to świadczenie, zobowiązana była do złożenia kolejnego wniosku. Natomiast skarżący – słusznie zdaniem Sądu – podnosi, iż nie był zobowiązany do składania ponownego wniosku, gdyż ważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności została przedłużona i w związku z tym również zasiłek stały powinien mu dalej przysługiwać.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że niewątpliwie niezdolność do pracy jest jednym z podstawowych kryteriów przyznania zasiłku stałego, a więc orzeczenie w zakresie niezdolności do pracy, którym jest m.in. orzeczenie o konkretnym stopniu niepełnosprawności, jest dokumentem niezbędnym do uznania prawa do zasiłku stałego (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 352/12; WSA w Gliwicach z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 62/18; WSA w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 994/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to też, że decyzja o przyznaniu zasiłku stałego nie jest decyzją uznaniową i to zarówno co do faktu jego przyznania, jak i co do jego wysokości. Właściwy organ administracji publicznej nie posiada żadnej swobody w zakresie przyznania tego rodzaju świadczenia, gdyż jego uzyskanie uzależnione jest jedynie od spełnienia przez osoby samotnie gospodarującej lub osoby pozostającej w rodzinie wszystkich warunków wynikających z art. 37 ust. 1 u.p.s. Co więcej, zasiłek stały, wbrew swej nazwie, jest przyznawany także czasowo, tj. na okres stwierdzonej niepełnosprawności uprawniającej do jego uzyskania. Innymi słowy, jeżeli wnioskodawca przedstawi organowi orzeczenie czasowe o niepełnosprawności, organ nie może przyznać zasiłku stałego na czas nieograniczony lub pod warunkiem, gdyż nie posiada takiego umocowania w ustawie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 911/17, dostępny w CBOSA).

Istotne w niniejszej sprawie jest to, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącego miało utracić ważność z dniem 31 października 2020 r., a więc w okresie, o którym mowa w art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021, poz. 2095 ze zm.), dalej jako "ustawa covidowa", tj. w terminie od dnia wejścia w życie ustawy covidowej (tj. od 8 marca 2020 r.). Z kolei na mocy art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 852), dalej jako "ustawa o zmianie u.o.k.i.k.", dla orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, których okres ważności upłynąłby w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie tego przepisu (tak jak w przypadku orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżącego) ich ważność została zachowana do 30 września 2024 r. z zastrzeżeniem, że nie dłużej niż do wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (art. 23 pkt 3 cyt. ustawy).

Taki stan prawny obowiązywał w dacie orzekania przez organ I instancji, gdyż przepis art. 23 ustawy o zmianie u.o.k.i.k. obowiązywał do 30 grudnia 2023 r. (art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r.; Dz.U.2023.2768 zmieniającej ww. ustawę zmieniającą).

Co więcej, z powyższą regulacją ściśle powiązany jest przepis art. 25 ustawy o zmianie u.o.k.i.k., który również obowiązywał do dnia 30 grudnia 2023 r. Przewidywał on, że jeżeli decyzja przyznająca świadczenie z pomocy społecznej, o której mowa w u.p.s., została wydana w związku z niepełnosprawnością potwierdzoną orzeczeniem i okres, na który została przyznana pomoc, jest uzależniony terminem ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, którego okres ważności uległ przedłużeniu na podstawie art. 15h ustawy covidowej, w brzmieniu dotychczasowym - okres wskazany w decyzji ulega przedłużeniu na okres, na jaki zachowuje ważność orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zgodnie z art. 23, na podstawie decyzji wydanej z urzędu. Zmiana decyzji przedłużającej okres świadczenia nie wymaga przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego ani jego aktualizacji (podkreślenia Sądu).

Wprawdzie, jak wskazano, powyższe regulacje utraciły moc z dniem 30 grudnia 2023 r., a więc nie obowiązywały w dacie orzekania przez organ II instancji, to jednak zastąpione one zostały przepisami art. 1, art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U z 2023 r., poz. 2768), dalej jako "ustawa o ważności orzeczeń o niepełnosprawności". Zgodnie z tymi przepisami orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej, które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy o zmianie u.o.k.i.k. w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 r. i przed dniem 30 września 2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Jeżeli decyzja przyznająca świadczenie z pomocy społecznej, o której mowa w u.p.s. została wydana w związku z niepełnosprawnością potwierdzoną orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i okres, na który została przyznana pomoc, jest uzależniony od terminu ważności tego orzeczenia, którego okres ważności uległ przedłużeniu na podstawie art. 1, okres wskazany w decyzji ulega przedłużeniu na okres, na jaki zachowuje ważność orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zgodnie z art. 1, na podstawie decyzji wydanej z urzędu (art. 3 ust. 1). Zmiana decyzji w ww. przypadku nie wymaga przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego ani jego aktualizacji (art. 3 ust. 2) (podkreślenia Sądu).

Z kolei art. 4 ustawy o ważności orzeczeń o niepełnosprawności stanowi, że decyzje, na mocy których przyznano prawo do uzależnionych od niepełnosprawności świadczeń rodzinnych, świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasiłków dla opiekunów albo świadczeń lub dodatków na pokrycie kosztów utrzymania dziecka lub osoby pełnoletniej w rodzinnej pieczy zastępczej, wydane na podstawie orzeczeń o niepełnosprawności albo orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, których okres ważności uległ przedłużeniu na podstawie art. 1, zmienia się w zakresie okresu, na jaki przyznano prawo do tych świadczeń, zasiłków albo dodatków, z uwzględnieniem określonego w art. 1 terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (ust. 1). Postępowanie w sprawie zmiany decyzji przyznającej prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, wszczyna się z urzędu. Przepisów art. 10 i art. 61 § 4 k.p.a. nie stosuje się (art. 4 ust. 2).

Zarówno więc na etapie postępowania przed organem I instancji, jak

i w postępowaniu odwoławczym, istniały przepisy, które przewidywały procedurę przedłużenia decyzji o zasiłku stałym wydanej w związku z orzeczeniem o niepełnosprawności, które uległo przedłużeniu na mocy regulacji ustawy covidowej i ustawy zmieniającej u.o.k.i.k. Natomiast, w ocenie Sądu, z powołanych przepisów jasno wynika, że jeżeli ważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które stanowiło podstawę wydania decyzji świadczeniowej, została przedłużona na mocy regulacji covidowej i zmiany ustawy u.o.k.i.k., to decyzja świadczeniowa również zostaje przedłużona - bez konieczności wnioskowania o to przez stronę pobierającą świadczenie. Decyzja przedłużająca jest wydawana z urzędu, a jej wydanie nie jest poprzedzane aktualizacją wywiadu środowiskowego.

W świetle tego bezzasadna jest argumentacja organów, że nawet jeżeli orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącego zostało przedłużone, to kontynuacja realizacji prawa do zasiłku stałego opartego na tym orzeczeniu wymagała od skarżącego złożenia wniosku o takie przedłużenie. W tym bowiem zakresie ustawodawca nałożył na organy pomocowe obowiązek działania z urzędu. Natomiast w niniejszej sprawie, co jasno wynika z materiału dowodowego, organ obowiązkom tym nie sprostał, gdyż nie wydał decyzji przedłużającej, a w zaskarżonych decyzjach ciężar działania przerzucił na obywatela. Takie postępowanie organów stanowi istotne naruszenie przepisów art. 23 i 25 ustawy o zmianie u.o.k.i.k., a w konsekwencji art. 37 u.p.s., gdyż doprowadziło do negatywnego rozpoznania wniosku skarżącego, który powinien zostać potraktowany przez organ I instancji jako sygnał do wydania decyzji z urzędu w tej sprawie.

Mając to wszystko na uwadze Sąd uznał, że wydane w sprawie decyzje naruszają wskazane regulacje materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji pominięcia art. 25 ustawy zmieniającej u.o.k.i.k. organy doszły do błędnej konstatacji, iż to strona skarżąca powinna złożyć wniosek o zasiłek stały na kolejny okres od 1 listopada 2020 r., mimo przedłużenia ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na podstawie ww. przepisów. Tymczasem to organ z urzędu winien był okres wskazany w decyzji dotyczącej zasiłku stałego skarżącego przedłużyć na czas, na jaki zachowało ważność jego orzeczenie o niepełnosprawności, wydając decyzję z urzędu bez przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego i jego aktualizacji.

Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie

art. 145 § 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną decyzję Kolegium, jak i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza.

Ponownie rozpoznając sprawę organy, na podstawie art. 153 p.p.s.a., zobowiązane będą do uwzględnienia oceny prawnej i wskazań wyrażonych w niniejszym wyroku. W szczególności konieczne będzie uwzględnienie, że decyzja o przedłużeniu zasiłku stałego, opartego na orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności przedłużonym do dnia 30 września 2024 r., winna zostać wydana z urzędu, a nie na wniosek.

Sąd orzekał w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a, gdyż wniosek w tej sprawie zgłosił organ, a skarżący w wyznaczonym terminie się temu żądaniu nie sprzeciwił.