Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1062/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 34 par. 1-2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 2, ust. 7, ust. 10, ust. 11
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 23 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. M. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca" lub "Strona") pismem z dnia 23 maja 2023 r. wniosła zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 16 listopada 2022 r., który doręczono Stronie wraz z postanowieniem o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia z dnia 12 maja 2023 r. znak: [...] o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka - M. S..

W uzasadnieniu Strona zarzuciła brak wymagalności obowiązku, a także podniosła zastrzeżenia dotyczące niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym, prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny (art. 33 pkt 9 u.p.e.a.).

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Koszalinie postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2023 r. znak: [...] oddalił złożony przez Stronę zarzut.

Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie z dnia 13 września 2023 r., w którym podtrzymała zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku, popierając go dodatkową, obszerną argumentacją, w szczególności odnoszącą się do braku aktu normatywnego zawierającego termin wymagalności obowiązku oraz liczbę dawek, a także zwróciła uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19.

Postanowieniem z dnia 23 października 2023 r. nr [...] Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Szczecinie (dalej przywoływany jako: "Wojewódzki Inspektor Sanitarny" lub "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącej, utrzymał w mocy ww. postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Koszalinie z dnia 31 sierpnia 2023 r. w kwestii zajęcia stanowiska co do zgłoszonych przez przedstawiciela ustawowego małoletniego syna zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 16 listopada 2022 r.

Organ odwoławczy odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu w zakresie braku wymagalności obowiązku szczepień wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych określony jest wprost w przepisach prawa i obowiązek ten był wymagalny w dniu wystawienia tytułu wykonawczego.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że obowiązek szczepienia wynika wprost z przepisów prawa, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm., dalej przywoływana jako: "u.z.z.z."). Z kolei, rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2077, dalej przywoływane jako: "rozporządzenia w sprawie szczepień") określa w § 3 ust. 1 grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek, a w załączniku 1 zawiera schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia.

W tym przypadku, jak podał organ odwoławczy, zgodnie z załącznikiem 1 do ww. rozporządzenia, schemat obowiązkowych szczepień ochronnych dla szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, poliomyelitis oraz odrze, śwince i różyczce przewiduje wykonanie pierwszego szczepienia przypominającego do ukończenia 6 roku życia, a zgodnie z informacjami uzyskanymi przez PPIS w Koszalinie od świadczeniodawcy prowadzącego szczepienia ochronne małoletniego, tj. NZOZ [...], ul. [...], [...], dziecko Skarżącej zostało zaszczepione czterema dawkami szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, trzema dawkami szczepionki przeciw poliomyelitis oraz jedną dawką szczepionki przeciw odrze, śwince i różyczce przez co obowiązek szczepienia nie można uznać za wykonany w całości. Tym samym dziecko zobowiązanej - M. S. ur. [...].2008 r. w dniu wystawienia przez PPIS w Koszalinie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 16 listopada 2022 r. ukończył 14 rok życia i był już zobowiązany do przyjęcia kolejnych dawek szczepień obowiązkowych, tj. wg schematu szczepienia przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi - V dawki, przeciw poliomyelitis - IV dawki oraz przeciw odrze, śwince i różyczce - II dawki (wymaganych do podania dziecku w okresie od ukończenia 5 roku życia do ukończenia 6 roku życia).

Co do wymagalności obowiązku organ odwoławczy wyjaśnił, że przedział wiekowy poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na dzień wystawienia tytułu wykonawczego określało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 ze zm.), a o wymagalności obowiązku przesądzała treść Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, wydanego w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał dalej, że w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania orzeczenia, po wejściu w życie nowego rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych, to ono wraz z Załącznikiem 1 oraz Charakterystyką Produktu Leczniczego przesądzają o wymagalności obowiązku.

Jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego mogłoby zostać stwierdzone wystąpienie przeszkód wynikających ze stanu zdrowia, uniemożliwiających wykonanie szczepienia, na co brak jest dowodów w aktach sprawy w odniesieniu do dziecka Skarżącej.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w zażaleniu dotyczących zaliczenia komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa organ wskazał, że wobec wejścia w życie rozporządzenia o szczepieniach ochronnych, straciły one na aktualności, a tym samym ich rozpatrywanie jest bezprzedmiotowe.

Organ odwoławczy nadmienił przy tym, że zgodnie z treścią §11 rozporządzenia o szczepieniach ochronnych lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w §12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania sczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazanie rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu – co znajduje potwierdzenie np. w wyroku NSA z dnia 16 grudnia 2021 r. (sygn. akt II GSK 2358/21).

W interesie Strony jest aby dobrowolnie wybranemu przez siebie lekarzowi POZ takie informacje i dokumentację przedstawić. Jednocześnie, mimo że badanie kwalifikacyjne dziecka stanowi integralną część procesu szczepienia, nie stanowi pełnej realizacji obowiązku. Wykonanie obowiązku może nastąpić dopiero w momencie uzupełnienia wszystkich zaległych szczepień określonych w kalendarzu szczepień.

Organ zauważył, że w przypadku dziecka Skarżącej brak jest w aktach sprawy dokumentacji potwierdzającej wystąpienie przeciwskazań do szczepień oraz odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych, a małoletni M. S. wykazany został przez NZOZ [...] w K., tj. świadczeniodawcę wybranego przez Skarżącą do sprawowania profilaktycznej opieki nad dzieckiem, w kwartalnych sprawozdaniach przekazywanych do PPIS w Koszalinie w "Wykazie dzieci, których rodzice (opiekunowie) uchylają się od obowiązkowych szczepień ochronnych" (pisma NZOZ [...] w K. z dnia 31 marca 2022 r., z dnia 3 lipca 2023 r. oraz z dnia 2 października 2023 r.).

Zdaniem organu odwoławczego wymagalność obowiązku następuje z chwilą wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych, które w § 3 ust. 1 określa grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym uwzględniając ich wiek, a załącznik 1 doprecyzowuje schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania, wymagane dla danego szczepienia uwzględniając wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Organ uwypuklił ponadto, że decydując się na odmowę szczepień ochronnych należy mieć świadomość ograniczania prawa dziecka do profilaktycznego świadczenia zdrowotnego służącego zapobieganiu wystąpienia chorób zakaźnych, co naraża dziecko na zagrożenia związane przechorowaniem oraz powikłania.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił, że to nie rodzic, ale lekarz specjalista ustala indywidualny kalendarz szczepień podczas wizyty konsultacyjnej. Dokumentacja znajdująca się aktach sprawy (m.in. karta uodpornienia dziecka, pisma PPIS w K. znak: [...] z dnia 21 czerwca 2018 r. oraz znak: [...] z dnia 6 marca 2019 r. - skierowane do Skarżącej, jak też upomnienie nr [...] znak: [...] z dnia 13 lutego 2020 r.) przy jednoczesnym braku w tej dokumentacji dowodów na długotrwałe odroczenie obowiązkowych szczepień ochronnych u małoletniego M. S., jak również nieprzedłożenie przez Skarżącą zaświadczenia lekarskiego uzasadniającego odroczenie wykonania szczepień ochronnych u dziecka oraz udokumentowany brak realizacji obowiązku w kwartalnych sprawozdaniach z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych, w ocenie organu odwoławczego, świadczą o uchylaniu się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych u małoletniego.

Pismem z dnia 17 listopada 2023 r. Skarżąca wniosła skargę na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie:

przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. polegające na pominięciu przez organ w uzasadnieniu postanowienia faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których organ się oparł i przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co w zasadzie uniemożliwiło jej weryfikację na jakich dowodach zostało oparte zaskarżone postanowienie;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieuwzględnienie, że obowiązek szczepień powinien być realizowany na podstawie Indywidualnego Kalendarza Szczepień, a nie Programu Szczepień Ochronnych;

- art. 10 § 1 K.p.a. polegające na niezapewnieniu jej czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym i nieumożliwieniu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów poprzez niepoinformowanie przed wydaniem postanowienia o tym, że cały materiał dowodowy został już w sprawie zebrany przez co nie złożyła wniosku dowodowego z dokumentu, tj. zaświadczenia lekarskiego z dnia 15 listopada 2023 r. o odroczeniu obowiązku szczepień do dnia 31 grudnia 2024 r.;

2. prawa materialnego, tj. art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, że art 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych mają moc obowiązującą w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia w drodze rozporządzenia.

Wskazując na powyższe naruszenia Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, umorzenie postępowania egzekucyjnego, zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów procesu oraz o przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia z dnia 15 listopada 2023 r. na okoliczność odroczenia obowiązku wykonania szczepień u małoletniego M. S. do dnia 31 grudnia 2024 r.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca zauważyła, że w dniu 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym orzekł, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Komunikat GIS, w oparciu o który został wydany zaskarżony tytuł wykonawczy, wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu Trybunał stwierdził, że nie można uznać, iż PSO na dany rok nie wprowadza nowości normatywnej. Ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu nie sprecyzowano bowiem tych kwestii.

Zdaniem Skarżącej, uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem, a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji) jest niedopuszczalna. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny odroczył wejście w życie ww. wyroku o 6 miesięcy od jego publikacji. Jakkolwiek utrata mocy obowiązującej ww. przepisu została odroczona, to w ocenie Skarżącej, nie stoi na przeszkodzie, żeby organ w niniejszej sprawie uwzględnił ww. wyrok i uznał, że powołana regulacja jest niezgodna z Konstytucją. Potwierdza to orzecznictwo sądowo- administracyjne, np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 788/14.

W ocenie Skarżącej brak wymagalności obowiązku wynika także z innych okoliczności, a mianowicie: braku pouczenia jej o wystąpieniu możliwych przeciwwskazań i braku sporządzenia Indywidualnego Kalendarza Szczepień.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art.10 § 1 K.p.a. Skarżąca zarzuciła, że gdyby organ poinformował ją, że cały materiał dowodowy został w sprawie zebrany, złożyłaby wniosek o przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia z dnia 15 listopada 2023 r., w którym lekarz przeprowadzający badania kwalifikacyjne w tym dniu odroczył wykonanie obowiązku szczepień do dnia 31 grudnia 2024 r. Fakt odroczenia obowiązku szczepień przez lekarza, w ocenie Skarżącej, przesądza o tym, że na chwilę obecną obowiązek ten jest niewymagalny na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym tytuł wykonawczy z pewnością zostałby uchylony.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Sprawa jako dotycząca postanowienia wydanego w postępowaniu administracyjnym i kończącego postępowanie podlegała rozpatrzeniu w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.– dalej: P.p.s.a.).

Badając legalność zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie wierzyciela - Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego oddalające zarzut zgłoszony w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym przez Wojewodę Zachodniopomorskiego (jako organ egzekucyjny) oraz podtrzymujące zasadność prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Nie jest przy tym sporne, że wystawienie tytułu egzekucyjnego nastąpiło po potwierdzeniu, że dziecko Skarżącej nie zostało poddane szczepieniom obowiązkowym (kolejnych dawek), tj. wg schematu szczepienia przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi - V dawki, przeciw poliomyelitis - IV dawki oraz przeciw odrze, śwince i różyczce - II dawki (wymaganych do podania dziecku w okresie od ukończenia 5 roku życia do ukończenia 6 roku życia). Jednocześnie Skarżąca w toku całego postępowania nie dostarczyła zaświadczenia lekarskiego uzasadniającego czasowe lub stałe przeciwwskazanie do realizacji powyższych szczepień u dziecka.

Podstawę zaskarżonego postanowienia stanowił art. 34 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., zwanej dalej "u.p.e.a."), zgodnie z którym, organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel zaś wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z.z. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych.

Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1876 ze zm.).

Z powyższych przepisów wynika, że obowiązku szczepienia dziecka nie może wykonać inna osoba niż ta, której ten obowiązek dotyczy.

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ww. zamieszczone w rozdziale 4 poświęconym szczepieniom ochronnym.

Z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5).

Zgodnie z art. 17 ust. 7 u.z.z.z. urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 tej ustawy do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wyżej wymienione obowiązki ustawowe rozwinięte zostały w przepisach wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2077, dalej przywoływane jako: "rozporządzenia w sprawie szczepień"), wydanym na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z. Rozporządzenie to określiło:

1) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych;

2) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych;

3) schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia;

4) kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne;

5) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych;

6) tryb przeprowadzania konsultacji specjalistycznej dla osób, w przypadku których lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego;

7) wzory:

a) zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym,

b) książeczki szczepień,

c) karty uodpornienia;

8) sposób prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej obowiązkowych szczepień ochronnych i jej obiegu;

9) wzory sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania;

10) papierową lub elektroniczną formę raportu o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, o którym mowa w art. 17 ust. 9b u.z.z.z., oraz terminy i sposób jego przekazywania.

I tak, wskazane rozporządzenie określa w § 3 ust. 1 grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. W § 3 ust. 2 zawarto regulację, zgodnie z którą obowiązkowe szczepienia ochronne, o których mowa w ust. 1, są wykonywane według schematu wskazanego w Charakterystyce Produktu Leczniczego szczepionki, którą jest wykonywane to obowiązkowe szczepienie ochronne, lub zgodnie z zaleceniami towarzystw naukowych.

Z kolei, w załączniku 1 do rozporządzenia zawarto schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia.

Biorąc pod uwagę powyższe, stwierdzić należy, że obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym, jak zasadnie wskazał NSA w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., (sygn. akt II OSK 32/11), wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.

Zgodnie ze schematem wynikającym z załącznika nr 1 do rozporządzenia schemat obowiązkowych szczepień ochronnych dla szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, poliomyelitis oraz odrze, śwince i różyczce przewiduje wykonanie pierwszego szczepienia przypominającego do ukończenia 6 roku życia.

Tymczasem z akt sprawy wynika, że syn Skarżącej ur. [...] 2008 r. został zaszczepiony czterema dawkami szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, trzema dawkami szczepionki przeciw poliomyelitis oraz jedną dawką szczepionki przeciw odrze, śwince i różyczce. Prawidłowo zatem organ uznał, że w dniu wystawienia przez PPIS w K. tytułu wykonawczego był już zobowiązany do przyjęcia kolejnych dawek wg schematu szczepienia, tj. szczepienia przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi - V dawki, przeciw poliomyelitis - IV dawki oraz przeciw odrze, śwince i różyczce - II dawki - wymaganych do podania dziecku w okresie od ukończenia 5 roku życia do ukończenia 6 roku życia. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby Skarżąca w toku postępowania przedstawiła dokumentację medyczną, która wskazywałby na istnienie przeciwskazań zdrowotnych i konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka. Zaświadczenie z dnia 15 listopada 2023 r., o którym mowa w treści skargi, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, zostało uzyskane przez Skarżącą dopiero po wydaniu przez ten organ zaskarżonego postanowienia.

Świadczy to tym, że Skarżąca z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Wbrew argumentacji podniesionej w treści skargi, podkreślenia wymaga, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem ustawowym. Uchybienie termu obowiązkowi powoduje w konsekwencji konieczność jego wyegzekwowania.

Zdaniem Sądu, dokonana powyżej ocena pozostaje również aktualna po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 81/19, którym Trybunał orzekł, że:

I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

II. II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu należało uznać, że PSO zawiera nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP.

W realiach rozpoznawanej sprawy w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z PSO.

Z kolei, art. 17 ust. 11 u.z.z.z wskazuje, że komunikat GIS ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka jednak dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Mogłaby co najwyżej wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce. Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwoliło Trybunałowi na taką rekonstrukcję normy, aby wydać wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów. Trybunał zaznaczył, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). Ponieważ niezrealizowanie obowiązku zostało powiązane z poważnymi konsekwencjami dla jednostki, musi ona być w stanie precyzyjnie ustalić treść tego obowiązku. Z tego punktu widzenia sytuacja, w której jego treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Dlatego też, w ocenie Trybunału, art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w PSO na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji.

Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do uregulowania w art. 17 ust. 10 pkt 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, tj. określenia wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, PSO na dany rok, wydawany przez GIS w formie komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć ponadto sugestię skarżącej, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia. Jeżeli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją jedynie w drodze nowelizacji rozporządzenia nie będzie możliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, konieczne będzie również odpowiednie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Trybunał podkreślił, że wyrok ten nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji, należy w ocenie Sądu, brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów.

Zdaniem Sądu, z treści uzasadnienia wyroku wynika tym samym, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś jako wzorzec kontroli przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP).

W ocenie Sądu, wskazana przez Trybunał Konstytucyjny okoliczność konieczności zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.

W kwestii zarzutu braku sporządzenia Indywidualnego Kalendarza Szczepień wskazać trzeba, że wiek w jakim dziecko musi być zaszczepione na poszczególne choroby dawkami podstawowymi i przypominającymi został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Indywidualny Kalendarz Szczepień stanowi ułożony dla danego dziecka program szczepień ochronnych. Kalendarz układa lekarz w sytuacji, kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego kalendarza szczepień podanego w Programie Szczepień Ochronnych. Ustalenie dla dziecka skarżącej indywidualnego kalendarza szczepień mogło zostać dokonane jedynie podczas wizyty lekarskiej.

Z akt sprawy nie wynika aby Skarżąca w toku postępowania zainteresowana była ułożeniem indywidulanego programu szczepień dla syna. Nie stawiała się bowiem wraz z dzieckiem na szczepienia i nie zgłosiła się do Poradni Konsultacyjnej Szczepień w celu wykluczenia przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. W związku z powyższym trudno uznać, że niewykonanie obowiązku wykonania szczepień ochronnych syna spowodowane było brakiem ułożenia przez lekarza indywidulanego kalendarza szczepień dla dziecka.

Wbrew zarzutom postawionym w skardze, w niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 oraz art. 10 § 1 K.p.a. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień odnosząc się do kwestii wymagalności obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Należy zaznaczyć, że obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców obowiązek poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu. Skarżąca jako rodzic nie wywiązała się z tego obowiązku i jednocześnie w toku postępowania NIE przedstawiła żadnych lekarskich przeciwwskazań stwierdzających konieczność odroczenia szczepień dziecka.

Naruszenie natomiast art. 10 § 1 K.p.a. ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. Skarżąca zarzuciła, że nie złożyła wniosku dowodowego z dokumentu, tj. zaświadczenia lekarskiego z dnia 15 listopada 2023 r. o odroczeniu obowiązku szczepień do dnia 31 grudnia 2024 r. Skoro jednak, jak już wyżej wskazano, ww. zaświadczenie uzyskane zostało przez Skarżącą po wydaniu przez organ odwoławczy zaskarżonego postanowienia nie miało to znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. uznać należało za niezasadny.

Z tych samych powodów Sąd nie uwzględnił zgłoszonego przez Skarżącą w treści skargi wniosku o przeprowadzenie dowodu z ww. zaświadczenia.

Podsumowując Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Organ administracji słusznie uznał, że zarzuty podniesione przez Skarżącą nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia PPIS w Koszalinie z dnia 31 sierpnia 2023 r.

Z wymienionych wyżej względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.

Przywołane w uzasadnieniu wyroki dostępne są na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl.