Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 528/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 7 ust. 2b pkt 2 lit. b i ust. 7
journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 pkt 11
journal: Dz.U. 2008 nr 204 poz 1281
law: Ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca), Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Bogumiła Kalinowska, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Halina Rosłan, , po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. sprawy ze skargi C. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] maja 2012 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2010 I. uchyla zaskarżoną decyzję: II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na rzecz skarżącego 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Sprawę rozpoznawał już tutejszy Sąd. Dotychczasowy przebieg postępowania był następujący.

C. G. (dalej także skarżący) we wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej na 2010 r. w sekcji VII. Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych, zadeklarował 8 działek ewidencyjnych; w sekcji VIII. Oświadczenie o sposobie wykorzystywania działek rolnych, zadeklarował działki rolne do jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz do płatności uzupełniającej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatność zwierzęca) o łącznej powierzchni 20,32 ha. Skarżący wnioskował o płatność do krów i owiec, załączając do wniosku załączniki graficzne, oświadczenie małżonki o wyrażeniu zgody na uwzględnienie zwierząt będących w jej posiadaniu do płatności zwierzęcej oraz informację o numerach identyfikacyjnych owiec.

Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Kierownik Agencji Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Z. S. przyznał skarżącemu płatności JPO w kwocie [...] zł do całej wnioskowanej powierzchni. Przyznał też płatność zwierzęcą w kwocie 1.463,42 zł do areału 3,3333 ha ustalonego na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. Nr 40, poz. 326). Organ odmówił przyznania płatności w zakresie specjalnego wsparcia do samic gatunku owca domowa. Przyjął bowiem, że zwierzęta zostały zarejestrowane na małżonkę skarżącego, a podjęte rozstrzygnięcie jest zgodne z art. 7 ust. 2b pkt 2 ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz.U. 2008 r. Nr 170, poz. 1051).

Skarżący z małżonką odwołali się od tej decyzji. Podnieśli zadeklarowanie 38 samic gatunku owca domowa. Zwierzęta zarejestrowano na współmałżonkę, a wniosek wypełniono zgodnie z instrukcją. Skarżący wraz z żoną są współposiadaczami gospodarstwa rolnego, czyli zwierząt i gruntów oraz nie posiadają rozdzielności majątkowej. Stąd ich zdaniem odmowa płatności do owiec jest niezrozumiała.

Decyzją z dnia [...] września 2011r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. uchylił zaskarżoną decyzję oraz przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia z uwagi na konieczność ponownej weryfikacji dokumentów sprawy oraz weryfikacji warunków wynikających z art. 7 ust. 2b, ust. 2c i ust 7 ustawy i uzupełnienia decyzji o elementy z art. 107 § 3 k.p.a.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji wydał w dniu [...] września 2011 r. decyzję przyznającą skarżącemu płatności JPO w kwocie [...] zł do całej wnioskowanej powierzchni gruntów i przyznał płatność zwierzęcą w kwocie 1.463,42 zł do areału 3,3333 ha ustalonego na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 marca 2009 r. Odmówił ponownie przyznania płatności w zakresie specjalnego wsparcia do samic z gatunku owca domowa, ponownie powołując art. 7 ust. 2b pkt 2 ustawy z 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i podnosząc fakt rejestracji tych zwierząt na małżonkę wnioskodawcy. Według organu kontrola administracyjna wniosku dowiodła, że liczba zatwierdzonych samic z gatunku owca domowa wynosi u skarżącego 0. Różnica pomiędzy liczbą zadeklarowanych a stwierdzonych owiec wynosi 100%. Z uwagi na to organ naliczył sankcje w kwocie 4.024,58 zł na podstawie art. 65 ust. 2 akapit 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 co do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 r., s. 1, ze zm.). Według tego przepisu, jeżeli procent ustalony zgodnie z ust. 3 tego artykułu przekracza 50 %, rolnika wyklucza się również z otrzymywania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między liczbą zwierząt zadeklarowanych a liczbą zwierząt zatwierdzonych zgodnie z art. 63 ust. 3. Kwota ta podlega odliczeniu zgodnie z art. 5b rozporządzenia (WE) nr 885/2006.

Skarżący wniósł od tej decyzji odwołanie, gdzie podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Jako powód takiego rozstrzygnięcia organ wskazał konieczność oceny sprawy pod względem zaistnienia przesłanek określonych w art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, w celu zweryfikowania, czy nie zostały spełnione warunki uzasadniające możliwość odstąpienia od obniżek i wyłączeń (sankcji).

Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji wydał w dniu [...] stycznia 2012 r. decyzję przyznającą skarżącemu płatności JPO w kwocie [...] zł do całej wnioskowanej powierzchni oraz płatność zwierzęcą w kwocie 1.463,42 zł do areału 3,3333 ha ustalonego na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. W zakresie specjalnego wsparcia do samic z gatunku owca domowa pomocy odmówiono z uwagi na to, że owce były zarejestrowane na małżonkę skarżącego. Organ I instancji odstąpił natomiast od nałożenia sankcji wieloletnich w ramach płatności do samic owcy domowej.

Od tej decyzji skarżący wraz ze współmałżonką wnieśli ponownie odwołanie. Wskazali, że w dalszym ciągu nie zgadzają się z odmową płatności do owiec. Są bowiem współposiadaczami swojego gospodarstwa, czyli zwierząt i gruntów i nie posiadają rozdzielności majątkowej. Odmowa przyznania płatności do owiec jest zatem nielogiczna, gdyż nie uwzględnia prawnego stanu współwłasności.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. utrzymał w mocy decyzję I instancji z dnia [...] stycznia 2012 r. Organ wskazał, że z uwagi na przedmiot odwołania, ograniczył rozpatrzenie sprawy jedynie do odmowy przyznania wsparcia specjalnego w formie płatności do samic owcy domowej.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał art. 7 ust. 2b pkt 2 lit.b ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, według którego rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej i złożył wniosek o przyznanie tej płatności, przysługuje wsparcie specjalne w formie płatności do krów i owiec, jeżeli w dniu 31 maja danego roku posiada co najmniej 10 samic z gatunku owca domowa mających co najmniej 12 miesięcy życia, znajdujących się w siedzibie stada położonej w rejonie wrażliwym pod względem gospodarczym lub środowiskowym, co potwierdza wpis do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych prowadzonego na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 16 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zamieszczanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych (Dz.U. Nr 152, poz. 1605), rejestr zwierząt gospodarskich oznakowanych z gatunku: bydło, owce i kozy zawiera dane dotyczące posiadacza zwierzęcia. Zgodnie z tym zgłoszenie do płatności do krów i owiec, których rolnik ubiegający się o płatność nie jest posiadaczem, co potwierdza wpis do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych, prowadzonego na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, należy potraktować jako przedeklarowanie liczby zwierząt. Mając to na uwadze organ wskazał, że sztuki zwierząt o podanych przez skarżącego numerach kolczyków nie przebywały na dzień 31 maja 2010 r. w siedzibie stada skarżącego. Nie miał w niej więc zarejestrowanych zwierząt, które zadeklarował do płatności. Tym samym nie spełnił obligatoryjnych, warunków do otrzymania płatności. W rezultacie wykluczono zwierzęta z płatności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący podniósł, że wraz z żoną jest współwłaścicielem gospodarstwa, w tym owiec. W jego ocenie, organ odmawiając skarżącemu płatności na owce zarejestrowane na jego żonę, ale stanowiące współwłasność małżeńską, podważa istotę współwłasności.

W odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za zasadną. Uzasadniając wyrok, Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) i zobowiązane są zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Jest to zgodne z art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Według tego przepisu w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów oraz wsparcia specjalnego organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Artykuł 80 k.p.a. nakazuje natomiast, by organ administracji publicznej ocenił na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Według Sądu organ II instancji dopuścił się naruszenia wskazanych przepisów z uwagi na brak wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności poprzez nieodniesienie się do konsekwentnie podnoszonego przez skarżącego w całym postępowaniu administracyjnym twierdzenia, że "skarżący wraz z żoną są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego, w tym również stada owiec". Sąd wskazał, że organy orzekające przyjęły jako prawną podstawą rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącemu płatności w zakresie specjalnego wsparcia do samic owcy domowej stanowił art. 7 ust. 2b pkt 2 lit. b ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a także § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 16 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zamieszczanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych rejestr zwierząt gospodarskich oznakowanych z gatunku: bydło, owce i kozy zawiera dane dotyczące posiadacza zwierzęcia i na tych podstawach podtrzymały dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Według organów poprzez zgłoszenie do płatności do owiec, których skarżący rolnik ubiegający się o płatność nie był posiadaczem, co potwierdził wpis do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych, prowadzony na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, skarżący przedeklarował liczbę zwierząt. Z uwagi na to, że zwierzęta o podanych przez skarżącego numerach kolczyków nie przebywały na dzień 31 maja 2010 r. w siedzibie stada skarżącego, to nie spełnił on obligatoryjnych warunków do przyznania płatności. Organy zauważyły, że owce były zarejestrowane na żonę skarżącego i z tego powodu odstąpiły od nałożenia mu sankcji z tytułu przedeklarowania liczby zwierząt.

Według Sądu organy te nie rozważyły jednak konsekwencji jakie rodzi "stan współposiadania" stada owiec, a miało to fundamentalne znaczenie dla podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Warunkiem przyznania wsparcia specjalnego w formie płatności do krów i owiec jest bowiem: spełnienie w danym roku warunków do przyznania jednolitej płatności obszarowej (bezsporne) oraz posiadanie w dniu 31 maja danego roku, co najmniej 10 samic z gatunku owca domowa mających co najmniej 12 miesięcy życia, znajdujących się w siedzibie stada położonej w rejonie wrażliwym pod względem gospodarczym lub środowiskowym. Potwierdzeniem stanu posiadania jest wpis dokonany w rejestrze zwierząt, zawierający dane posiadacza zwierzęcia. W powołanej ustawie nie zdefiniowano pojęcia posiadania, ale w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się cywilistyczne znaczenie tego pojęcia. Sąd powołał więc art. 336 k.c., zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie jest więc fizycznym władztwem nad rzeczą, któremu towarzyszy element psychiczny - zamiar władania rzeczą dla siebie. Według art. 206 k.c. każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Jest to konsekwencją przyjętej w art. 195 k.c. koncepcji prawa współwłasności jako prawa własności przysługującego niepodzielnie kilku osobom. Cechuje je jedność przedmiotu własności, wielość podmiotów i niepodzielność tego prawa. Niepodzielność prawa wyraża się w tym, że każdy ze współwłaścicieli ma prawo do całej rzeczy. Posiadanie rzeczy przez współwłaściciela jest zatem posiadaniem właścicielskim i samoistnym, gdyż stanowi realizację jego niepodzielnego prawa do rzeczy. Z faktu posiadania rzeczy przez współwłaściciela wynika jedynie, iż korzysta on z tej rzeczy zgodnie z przysługującym mu prawem. Niewykonywanie prawa posiadania przez innych współwłaścicieli nie uprawnia do wniosku, że współwłaściciel posiadający przejmuje rzecz w samoistne posiadanie w zakresie ich uprawnień.

W konkluzji Sąd przyjął, że należało ponownie przeprowadzić postępowanie celem jednoznacznego ustalenia konsekwencji płynących z faktu współposiadania stada owiec przez skarżącego i jego małżonkę. Dopiero wynik takiego postępowania pozwoli na prawidłowe rozstrzygnięcie kwestii ewentualnego przyznania lub odmowy wnioskowanej płatności.

Dyrektor D. Oddziału Regionalnego ARiMR we W. działając przez pełnomocnika zaskarżył powyższy wyrok. Zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a mianowicie art. 7 ust. 2b pkt 2 lit. b w zw. z art. 7 ust. 2 lit. c ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach bezpośrednich w zw. z art. 8 ust. 1 i 4 ustawy z 2 dnia kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt w zw. z § 1 pkt 1 i pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zamieszczanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych przez przyjęcie, że ustalenie, kto jest posiadaczem czy współposiadaczem stada owiec w rozumieniu prawa cywilnego (w tym zgodnie z art. 336 k.c.) jest konieczne w omawianej sprawie dla ustalenia, czy skarżącemu należało przyznać czy odmówić przyznania "płatności do krów i owiec" za 2010 r. mimo to, że jak wynika z powołanych przepisów, płatność ta przysługuje wnioskodawcy, jeżeli w dniu 31 maja danego roku (2010 r.) posiadał on co najmniej 10 samic z gatunku owca domowa. Fakt ten powinien wynikać jedynie z danych zawartych w rejestrze zwierząt oznakowanych prowadzonym na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt.

Z uwagi na to wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została sporządzona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę stwierdził, że zasługuje ona na uwzględnienie. Ma bowiem usprawiedliwione podstawy, a zaskarżone orzeczenie nie odpowiada prawu (argumentum a contrario z art. 184 p.p.s.a.). Powołano art. 183 § 1 p.p.s.a., według którego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 p.p.s.a., czego jednak w tej sprawie nie stwierdzono.

Oceniając zarzuty skargi kasacyjnej Sąd stwierdził, że zasadny okazał się zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Istota problemu w sprawie dotyczyła tego, czy skarżący był uprawniony do otrzymania płatności do owiec, będących w posiadaniu jego żony.

Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wskazał, że w ustawie z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest brak definicji pojęcia posiadania, ale w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się cywilistyczne znaczenie tego pojęcia. Jak już wskazano, Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie powinny znaleźć zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego regulujące posiadanie. W konsekwencji Sąd podkreślił potrzebę ustalenia konsekwencji płynących z faktu współposiadania stada owiec przez skarżącego i jego małżonkę.

Tego stanowiska nie podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, według którego skarżący kasacyjnie słusznie podkreślił, że cywilistyczna koncepcja posiadania nie ma zastosowania w tej sprawie. Sąd kasacyjny powołał się na przepis art. 7 ust. 2b pkt 2 lit. b ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach bezpośrednich, według którego rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania JPO i złożył wniosek o przyznanie tej płatności, przysługuje wsparcie specjalne w formie płatności do samic gatunku owca domowa, jeżeli w dniu 31 maja danego roku posiada co najmniej 10 samic z gatunku owca domowa mających co najmniej 12 miesięcy życia, znajdujących się w siedzibie stada położonej w rejonie wrażliwym pod względem gospodarczym lub środowiskowym - co potwierdza wpis do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych prowadzonego na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Według art. 7 ust. 7 ustawy, gdy zwierzę jest przedmiotem współposiadania, płatności do owiec przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę. Zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli miałby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem.

Sąd powołał art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy z 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (t.j. Dz. U z 2008 r. Nr 204, poz. 1281), który zawiera definicję legalną posiadacza zwierzęcia. W odniesieniu do owiec jest to podmiot, o którym mowa w art. 2 lit. c rozporządzenia nr 21/2004. (WE) z dnia 17 grudnia 2003 r. ustanawiające system identyfikacji i rejestrowania owiec i kóz oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 i dyrektywy 92/102/EWG i 64/432/EWG -Dz.U.UE.L.2004.5.s.8). Zgodnie z art. 2 lit. c tego rozporządzenia - hodowcę oznacza każda osobę fizyczna lub prawna odpowiedzialna, nawet tymczasowo, za zwierzęta z wyjątkiem przychodni i klinik weterynaryjnych. Z analizy tych przepisów wynika, że ustawodawca zdefiniował posiadacza zwierzęcia, konstruując definicję legalną tego pojęcia, niepowiązaną z cywilistycznym rozumieniem posiadacza.

Sąd kasacyjny stwierdził, że Sąd I instancji dokonując kontroli zaskarżonej decyzji bezzasadnie odwołał się do pojęcia posiadania przyjmowanego na gruncie prawa cywilnego, pomijając przytoczone powyżej definicje legalne. Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do tego, kto (skarżący czy jego żona) jest uwidoczniony jako posiadacz stada owiec w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych, prowadzonym na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt i jakie są konsekwencje prawne uwidocznienia określonej osoby w tym systemie. Sąd I instancji pominął także ustawę o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, którą powinno się uwzględnić w procesie kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego.

W rezultacie zagadnienie prawne uwidocznione w sprawie wymagało kompleksowej analizy problemu, w tym rozważenia przepisów ustawy o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, czego jednak zabrakło.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu dokonując ponownej kontroli zaskarżonej decyzji powinien zatem uwzględnić przedstawione wywody odnoszące się do potrzeby dokonania całościowej oceny problemu jurydycznego sprawy. Zważywszy na to, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 §1 p.p.s.a. i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie sprawę zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) kompetencje sądów administracyjnych ograniczone są do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W tych granicach Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenia prawidłowość stosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafność ich wykładni.

Sąd rozpoznaje skargę w granicach danej sprawy, lecz nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. W celu usunięcia naruszenia prawa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki wobec wszystkich aktów lub czynności podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.").

Kryterium legalności z art. 1 ustawy ustrojowej umożliwia Sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnych uchybiających prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" p.p.s.a.), rozstrzygnięć dotkniętych wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b" powołanego przepisu), a także wydanych bez zachowania innych reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Kierując się tymi zasadami oceny, Wojewódzki Sąd Administracyjny, po dokonaniu ponownej kontroli zaskarżonej decyzji, stwierdził konieczność zastosowania w sprawie art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. w odniesieniu do zaskarżonej decyzji. Przystępując do szczegółowych rozważań należy wskazać, że na taką ocenę rzutuje fakt, że sprawa była na skutek skargi kasacyjnej przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który powołanym prawomocnym wyrokiem z dnia [...] marca 2014 r. (sygn. akt [...]) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.

Zgodnie z poglądami orzecznictwa, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny modyfikacji ulegają granice sprawy administracyjnej, których nie wyznaczają tylko przepisy art. 134 i art. 135 p.p.s.a., ale też art. 183 § 1 tej ustawy. Inaczej mówiąc, granice sprawy, w której orzeka w takiej sytuacji sąd, podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z dnia 20 września 2006r., II OSK 1117/05, LEX Nr 238489). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ma zastosowanie art. 190 p.p.s.a. stanowiący, że wojewódzki sąd administracyjny, któremu przekazano sprawę, jest związany wykładnią prawa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Obowiązek przyjęcia wykładni dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny nie jest bezwzględny. Orzecznictwo i piśmiennictwo dopuszczają bowiem odstępstwa +tego obowiązku, ale w bardzo ograniczonym zakresie. Są to głównie sytuacje, gdy stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy ulegnie tak zasadniczej zmianie, że do tego nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować inne przepisy prawa, niż interpretowane przez Naczelny Sąd Administracyjny; lub gdy przy niezmienionym stanie faktycznym zmieni się stan prawny (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 577; wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 czerwca 2005 r., VI SA/Wa 2065/04, LEX Nr 167124; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2005 r., I FSK 294/05 LEX Nr 187537). W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła jednak żadna z okoliczności uzasadniających wyłączenie stosowania art. 190 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni przepisów prawa materialnego w okolicznościach stanu faktycznego tej konkretnej sprawy, znajdujących zastosowanie w tej sprawie. Sąd kasacyjny zwrócił uwagę na to, że zasadniczym powodem uwzględnienia skargi kasacyjnej było nieprawidłowe przyjęcie przez Sąd I instancji cywilistycznego ujęcia posiadania, którego przedmiotem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy były zwierzęta hodowlane rasy owca domowa. Biorąc to pod uwagę trzeba uznać za błędne stanowisko Sądu I instancji, opierające wyrok uchylający zaskarżoną decyzję z powodu nieuwzględnienia przez organy orzekające konstrukcji cywilistycznej posiadania, która miała pozwolić na przyznanie skarżącemu wnioskowanej płatności.

Należy zatem powołać przepis art. 7 ust. 2b pkt 2 lit. b ustawy z 26 stycznia o 2007 r. płatnościach bezpośrednich według którego rolnikowi spełniającemu w danym roku warunki do przyznania JPO, który złożył wniosek o przyznanie tej płatności, przysługuje wsparcie specjalne w formie płatności do samic gatunku owca domowa, jeżeli w dniu 31 maja danego roku posiada co najmniej 10 samic z tego gatunku mających co najmniej 12 miesięcy życia, znajdujących się w siedzibie stada położonej w rejonie wrażliwym pod względem gospodarczym lub środowiskowym - co potwierdza wpis do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych prowadzonego na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt.

W rozpatrywanej sprawie jest niesporne, że skarżący C. G. w 2010 r. spełniał warunki do przyznania JPO, złożył wymagany wniosek o przyznanie tej płatności i taką płatność otrzymał. Skarżący złożył także wniosek o przyznanie akcesoryjnego do JPO wsparcia specjalnego w formie płatności do samic gatunku owca domowa. Bezsporne w sprawie jest to, że owce zgłoszone do płatności były wpisane na nazwisko małżonki skarżącego do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych, prowadzonego na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Organy orzekające wywiodły z tego, że tylko małżonka, a nie skarżący, jest posiadaczką owiec zgłoszonych do płatności. Bezsporne w sprawie jest, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo rolne, a skarżący jest wpisany do ewidencji producentów rolnych.

Sąd kasacyjny stwierdził brak możliwości przyjęcia w rozpatrywanej sprawie znaczenia pojęcia "posiadanie" przyjętej na gruncie kodeksu cywilnego (zob. jednak wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. II GSK 12/10, LEX 746077). Artykuł 7 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach bezpośrednich stanowi, że gdy zwierzę jest przedmiotem współposiadania, płatności do owiec przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę. Zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli miałby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem. W rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, że małżonka skarżącego wyraziła taką zgodę, choć w świetle powołanego przepisu nie była ona wymagana.

Sąd kasacyjny wskazał art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy z 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (t.j. Dz. U z 2008 r. Nr 204, poz. 1281), w którym zawarta jest definicja legalna posiadacza zwierzęcia. Przepis ten w odniesieniu do owiec odsyła do art. 2 lit. c rozporządzenia nr 21/2004. (WE) z dnia 17 grudnia 2003 r. ustanawiające system identyfikacji i rejestrowania owiec i kóz oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 i dyrektywy 92/102/EWG i 64/432/EWG -Dz.U.UE.L.2004.5,s.8). Zgodnie z art. 2 lit. c tego rozporządzenia - podmiotem tym, czyli posiadaczem zwierzęcia, jest hodowca, rozumiany jako każda osoba fizyczna lub prawna odpowiedzialna, nawet tymczasowo, za zwierzęta z wyjątkiem przychodni i klinik weterynaryjnych. Jest to niewątpliwie definicja legalna posiadacza zwierzęcia, niepowiązaną z cywilistycznym ujęciem.

Należało więc ustalić, czy skarżący jako zarejestrowany producent rolny pozostający w związku małżeńskim z majątkową wspólnością ustawową, prowadzący wspólnie z żoną gospodarstwo rolne, gdy przedmiotowe owce są zarejestrowane na nazwisko małżonki skarżącego, jest uprawniony do uzyskania wsparcia specjalnego w formie płatności do samic gatunku owca domowa. Organy orzekające nie rozważyły tych kwestii. Jako przesłankę odmowy udzielenia wnioskowanego wsparcia specjalnego przyjęły natomiast tylko zarejestrowanie przedmiotowych owiec na nazwisko małżonki skarżącego jako na przesłankę negatywną. Nie przeprowadziły natomiast żadnego dowodu na okoliczność wpływu wspólnego prowadzenia przez małżonków gospodarstwa rolnego na udzielenie tego wsparcia, a więc współposiadania przedmiotowych owiec w rozumieniu 7 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach bezpośrednich. Sąd podkreśla, że stanowisko organu w istocie uniemożliwia zastosowanie tego przepisu.

Drugą przesłanką negatywną wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji było to, że owce zgłoszone do płatności w dniu 31 maja 2010 r. nie przebywały w siedzibie stada skarżącego. Wykluczałoby to skarżącego jako posiadacza stada, to znaczy jako osobę fizyczną lub prawną odpowiedzialną, nawet tymczasowo, za zwierzęta, w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 21/2004. (WE) z dnia 17 grudnia 2003 r. Organ nie wyjaśnił jednak, na czym oparł to ustalenie.

Należy także wskazać, że wykładnia prawa dokonana przez organy orzekające ma charakter dyskryminujący małżonków prowadzących wspólnie gospodarstwo rolne. O wnioskowane wsparcie, jako akcesoryjne do JPO, mógł się w rozpatrywanej sprawie jedynie ubiegać skarżący. Wykluczenie skarżącego pozbawiło gospodarstwo rolne małżonków tego wsparcia. Na te okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 grudnia 2013 r. (sygn. P 40/12). W orzeczeniu tym podkreślił znaczenie zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, zasady zakazu dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32 ust. 2), a także ochrony małżeństwa wyrażone w art. 18 Konstytucji. Należy także dodać art. 23 Konstytucji, według którego rodzinne gospodarstwo rolne jest podstawą ustroju rolnego państwa.

Przeprowadzone wywody prowadzą do konkluzji, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasad postępowania dowodowego wyrażonych w art. 7, 75 § 1 oraz art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, a także w rezultacie wadliwej (wybiórczej i niekompletnej) wykładni obowiązującego prawa.

Podejmując ponowne rozstrzygnięcie w sprawie organ powinien zatem rozważyć wskazane kwestie.

Z przedstawionych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.