Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 573/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 28 ust. 2 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Beata Machcińska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi R. K. (K.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi R. K. (dalej: skarżący, strona) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: organ odwoławczy, Oddział) [...] z [...]r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, dalej: u.s.u.s.), utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej: organ I instancji) z [...]r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 sierpnia 2018 r. I SA/GI 472/18.

2. Dotychczasowy przebieg postepowania.

2.1. Powołanym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek wydaną dla strony.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Oddział powinien zbadać przedawnienie na gruncie obowiązujących w dacie powstania zaległości ustaw, ustalić jakie obowiązujące wówczas przepisy regulowały instytucję przedawnienia, wskazać co powodowało przerwanie i zawieszenie biegu przedawnienia. Następnie ustalić, czy przepisy "u.s.u.s." mają zastosowanie do zaległych składek i czy uległy one bądź nie przedawnieniu na gruncie tych przepisów. Zdaniem Sądu niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

2.2. Rozpoznając sprawę ponownie, zaskarżoną decyzją Oddział odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek w zakresie wskazanym we wniosku.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, że stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednak do 31 grudnia 2011 r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne.

Podkreślił, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. poz. 1378). Jednak w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. (a więc jak w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Na gruncie ostatnio zacytowanej regulacji przyjmuje się, że według zasady wynikającej art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od 1 stycznia 2012 r. Z kolei artykuł 27 ust. 2 tej ustawy z 2011 r. oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od 1 stycznia 2012r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.

Ustawodawca przyjął w tym względzie należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne do zapłaty, których zobowiązany jest określony podmiot (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., II FSK 3031/12, Lex nr 1769575). Przy określaniu terminu przedawnienia brać należy również pod uwagę ewentualne przerwy czy zawieszenie biegu przedawnienia.

W świetle przywołanych przepisów, należności objęte zaskarżoną decyzją mogły przedawnić się najpóźniej 1 stycznia 2017 r., o ile nie zaistniały okoliczności rzutujące na bieg terminu przedawnienia.

Zgodnie z art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), zwanej dalej ustawą abolicyjną, bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13. W przedmiotowej sprawie bieg terminu zaległości został zawieszony od 30 grudnia 2014 r. (dzień wpływu wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej) i nie został przerwany, bowiem decyzja z [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie cytowanej ustawy nie jest obecnie prawomocna (została zaskarżona do Sądu Okręgowego). Podkreślić należy, że w myśl wskazanego przepisu bieg terminu przedawnienia został przerwany zarówno dla składek, które mogły podlegać ewentualnemu umorzeniu zgodnie z warunkami określonymi w ustawie (zaległości za 2/2009), jak i dla składek, które skarżący był zobowiązany uregulować zgodnie z decyzją o warunkach umorzenia.

Zdaniem Oddziału zadłużenie jest aktualne i wymagalne.

Dalej Oddział dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów:

- oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym z [...] r., [...] r. i [...] r. wraz z załącznikiem;

- kopii umowy o pracę oraz porozumień zmieniających warunki umowy o pracę;

- kopii wyroku Sądu Rejonowego w S., Wydział [...] z [...]r.;

- kopii zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego przez Komornika Sądowego w S. z [...] r.;

- zaświadczeń Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] r. i [...] r.;

- kopii pisma do U. W. z [...] r.;

- kopii pisma informacyjnego dotyczącego firmy A Sp. z o, o. z [...]r.;

- kopii umowy transportowej zawartej [...]r.;

- kopii umowy kupna-sprzedaży samochodu z 17 kwietnia 2010 r.;

- kopii harmonogramu spłaty kredytu z [...]r.;

- kopii historii rachunku z [...]r.;

- kopii umowy kredytu ratalnego i umowy o kartę kredytową zawartą [...]r.;

- kopii dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia za pracę za miesiąc 1/2014;

- pism z Urzędu Miejskiego w S. z [...] r. i [...] r.;

- pism z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z [...] r.;

[...] r. i [...] r.;

Oddział podniósł, że z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z 10 grudnia 2018 r. wynika, że: 1) od 1 czerwca 2012 r. pracuje zarobkowo i osiąga z tego tytułu dochód w kwocie 1.707,00 zł netto; 2) nie pobiera świadczeń, zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy; 3) gospodarstwo domowe prowadzi z matką – T. K., która uzyskuje dochód w kwocie 1.510,00 zł; 4) ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w kwocie 495,00 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 100,00 zł i koszty związane z leczeniem w kwocie 170,00 zł; 5) posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów na kwotę 20.000,00 zł, w instytucjach na kwotę 4.000,00 zł i u osób fizycznych, które są egzekwowane w ramach egzekucji komorniczej oraz spłacane przez stronę w formie dobrowolnych wpłat w wysokości 200,00 zł; 6) nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych ani wierzytelności.

Analizując powyższą dokumentację Oddział przyjął powyższe dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że w okresie skarżący:

- od 31 grudnia 1998 r. do 31 marca 2001 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie [...] w formie spółki cywilnej B S.C. R. K., S. K., J. S. z siedzibą w C.,

- od 6 marca 2001 r. do 31 marca 2003 r. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie w zakresie [...],

- od 1 kwietnia 2003 r. do 5 kwietnia 2012 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie [...] (z dniem 6 kwietnia 2012 r. działalność ta została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej).

Oddział wskazał, iż zagadnienie ustalenia okresów prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej było przedmiotem postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z [...] r. sygn. akt [...] oraz postanowieniem o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej z [...] r. Zgodnie z ww. wyrokiem zostały dokonane na koncie strony zapisy w zakresie adresu, okresów prowadzenia działalności gospodarczej oraz okresów podlegania ubezpieczeniom z tytułu działalności gospodarczej.

Zaległości nie zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia należności. Ustalono, że skarżący nie posiada majątku nieruchomego ani ruchomego.

Obecnie skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu umowy o pracę, z której w okresie ostatnich miesięcy podstawa wymiaru składek wynosiła: 11/2018 - 2.697,76 zł, 12/2018 - 2.628,48 zł, 1/2019 - 3.079,03 zł. Matka strony – T. K. zgłoszona jest do ubezpieczenia z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

Przesłanki te stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Należy zaznaczyć, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA W-wa 180/5). Ponadto zgodnie z Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 703/08 "nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona została całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa, organ może odmówić ich umorzenia".

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku skarżącego:

- przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, nie przedłożono żadnych dokumentów,

- wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- działalność gospodarcza została wykreślona, jednak skarżący posiada majątek w postaci wynagrodzenia za pracę,

- nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne,

- brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne - aktualnie wobec strony postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie zaległości z tytułu składek nie jest prowadzone, ale z uwagi na zawartą przez skarżącego umowę o pracę istnieje możliwość skutecznego zajęcia wynagrodzenia (zwłaszcza, że podstawy wymiaru składek z tego tytułu wyniosły: 11/2018 - 2.697,76 zł, 12/2018 - 2.628,48 zł, 1/2019 - 3.079,03 zł). Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Dalej organ odwoławczy argumentował, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2450/06 "nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy".

Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką – T. K., więc niezależnie od osiąganych dochodów, to na obojgu spoczywa obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb materialnych. Skarżący uzyskuje dochody z tytułu zawartej od 1 czerwca 2012 r. umowy o pracę (obliczony przez organ średni dochód netto z tego tytułu wynosi około 2.000,00 zł, podczas gdy wskazał Pan kwotę 1.707,00 zł). Nawet jeżeli w ocenie strony dochód ten nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Ponadto wiek oraz tzw. "rynek pracy pracownika" sugerują możliwość poprawy aktualnej sytuacji materialnej skarżącego. Nie ma również podstaw do stwierdzenia braku możliwości podjęcia przez stronę dodatkowego zatrudnienia, z którego dochód przeznaczony by był na spłatę zadłużenia. Organ ustalił, że T. K. uzyskuje dochody z emerytury. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym kształtuje się na poziomie znacząco wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego i pracowniczego (1.874,67 zł), co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego. Analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi również do wniosku, że sytuacja skarżącego jest trudna i nosi znamiona ubóstwa. Nie udowodniono również, że skarżący zostanie pozbawiony środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku podjęcia się przez stronę ratalnej spłaty zadłużenia.

Jak wynika z przedłożonego oświadczenia ponoszone koszty i wydatki w dwuosobowym gospodarstwie domowym skarżącego kształtują się na poziomie 765,00 zł miesięcznie. Na podaną kwotę składają się wydatki z tytułu czynszu, opłat eksploatacyjnych i koszty leczenia. Skarżący nie przedstawił pozostałych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań. Jednak wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi strona ponosić. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Oddział wskazał, że porównując powyższą kwotę wydatków nawet z uwzględnieniem innych wydatków jakie zapewne musi skarżący ponosić, z kwotą dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym można wywnioskować, że istnieje możliwość przeznaczenia części nadwyżki na spłatę zadłużenia wobec ZUS np. w ramach okresowego układu ratalnego. Dodatkową korzyścią, poza systematycznym spadkiem zadłużenia, wynikającą z zawarcia układu ratalnego jest niewszczynanie postępowania egzekucyjnego, co nie jest bez znaczenia zważywszy na kwotę, jaka jest możliwa do potrącenia z wynagrodzenia za pracę.

Podkreślił także, że posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zarówno należności względem banku jak i inne zobowiązania były przez stronę na przestrzeni lat regulowane (w miesięcznej łącznej kwocie rat 1.086,19 zł), zatem pomimo deklarowanej niskiej kwocie dochodu, posiadał on środki na regulowanie tych zobowiązań, nie opłacając jednocześnie wymagalnych zobowiązań wobec ZUS z tytułu składek. ZUS jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.

Mimo, że zaległości dotyczą okresu lat 2007-2012 to skarżący nie podjął żadnych czynności zmierzających do uregulowania zobowiązań wobec ZUS. Rozłożenie należności na raty spowodowałoby to, że dalsze odsetki za zwłokę nie byłyby naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie. Wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości zależało tylko od dobrej woli. Z tej możliwości skarżący nie skorzystał.

Dalej Oddział argumentował, że z historii dotychczasowej współpracy z Zakładem wynika, że motywem działania strony nigdy nie była spłata zadłużenia, a jedynie oczekiwanie na jego przedawnienie. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały. W związku z tym Oddział upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

Ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 Rozporządzenia z 2003 r. nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (wyrok NSA z 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00). Zauważyć należy, że niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy, chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji.

We wniosku o umorzenie skarżący nie powoływał się na problemy ze zdrowiem, tym samym w analizowanej sprawie nie można stwierdzić, że wystąpiła przesłanka związana ze stanem zdrowia, tj. choroba osoby zobowiązanej lub opieka nad członkiem jej najbliższej rodziny, których zaistnienie uniemożliwiłoby bądź w znacznym stopniu ograniczyłoby stronie pozyskanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków finansowych.

Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na wydanie decyzji o umorzeniu należności. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala Oddziałowi na wydanie decyzji o umorzeniu należności.

W niniejszej sprawie Oddział zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla skarżącego, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Zaznaczyć należy, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne. A zatem to skarżący musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania.

3. Postępowanie przed Sądem I instancji.

3.1. W skardze pełnomocnik strony - adwokat – zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 8 i art. 77 ust. 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez powierzchowne rozważenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkujące niewłaściwą oceną sytuacji materialnej skarżącego oraz bezzasadnym uznaniem, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy obciążających skarżącego; 2) przekroczenie granic uznania administracyjnego oraz naruszenie zasad logicznego rozumowania poprzez stwierdzenie, że skarżący jest w stanie opłacić przedmiotowe należności bez uszczerbku dla zaspokojenia własnych, niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wniosek taki jest oczywiście bezzasadny; 3) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 77 § 4 k.p.a., poprzez pominięcie istotnych dla sprawy faktów powszechnie znanych (tj. konieczności ponoszenia określonych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania) z uwagi na nieudowodnienie ich przez stronę, 4) naruszenie przepisów postępowania admi- nistracyjnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy z pominięciem słusznego interesu skarżącego.

Podnosząc powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę, naliczonych do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o dopuszczenie dowodu z przesłuchania skarżącego na okoliczność nie wykonywania przez niego działalności gospodarczej od stycznia 2009; zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania na podstawie norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że organ administracji zupełnie bezpodstawnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego może ulec poprawie, gdyż okres jego aktywności zawodowej nie zakończył się i brak przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Uwzględniając okoliczność, iż w dalszym ciągu skarżący nie posiada żadnego majątku, z którego byłoby możliwe zaspokojenie roszczeń wierzyciela np. w drodze sprzedaży, a jego sytuacja zarobkowa oraz wysokość zobowiązań finansowych kształtuje się w sposób opisany wcześniej, trudno podzielić pogląd, aby mógł on w wydatny sposób poprawić swą sytuację materialną. Sytuacja majątkowa ubezpieczonego nie pozwala na przeprowadzenie skutecznego postępowania egzekucyjnego, zaś kwoty ewentualnie możliwe do uzyskania, nie przekroczą kosztów tego postępowania. Dodać należy, że już w chwili obecnej skarżący zdany jest na pomoc ze strony członków rodziny, niepozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

3.2. W odpowiedzi na skargę Oddział podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1.Skarga okazała się niezasadna.

4.2. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302, dalej: p.p.s.a

4.3.Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie dotyczy decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości wobec ZUS.

Decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co nie oznacza, że może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 listopada 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1876/07 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 874/08; wszystkie wskazane w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Sąd oceniając legalność skarżonego aktu, bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu, a w takim przypadku kontrola sądowo-administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt II GSK 900/09, CBOSA).

4.4. Dalej wskazać należy na mające zastosowanie przepisy prawnej.

Art. 28 u.s.u.s. stanowi:

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

4.5. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania, w sprawie nie zachodziła zasadnicza przesłanka umorzenia, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., w szczególności określona w pkt 5 i 6, bowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji stan majątkowy skarżącego pozwalał na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W toku przeprowadzonego postępowania prawidłowo ustalono, że nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

Trafnie również Oddział przyjął, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne - aktualnie wobec strony postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie zaległości z tytułu składek nie jest prowadzone, ale z uwagi na zawartą przez skarżącego umowę o pracę istnieje możliwość skutecznego zajęcia wynagrodzenia (zwłaszcza, że podstawy wymiaru składek z tego tytułu wyniosły: 11/2018 - 2.697,76 zł, 12/2018 - 2.628,48 zł, 1/2019 - 3.079,03 zł). Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Bez znaczenia zatem pozostaje okoliczność że skarżący nie posiada majątku nieruchomego ani ruchomego. Działalność gospodarcza została co prawda wykreślona, tym niemniej skarżący posiada majątek w postaci wynagrodzenia za pracę, nie ustalono brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

Stanowisko Sądu w tym zakresie wspiera przywołana w skardze informacja, że poza okolicznościami analizowanymi przez organ administracji, wobec skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. E. S. pod sygn. [...].

W tym stanie rzeczy, wbrew stanowisku skarżącemu w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka uzasadniająca umorzenie należności z tytułu składek w zakresie wskazanym przez skarżącego przewidziana w art. 28 ust. 3 pkt 5, 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. u.s.u.s. jak również jakakolwiek inna określona w tym przepisie.

4.8. Zdaniem Sądu nie spełniony został również warunek umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, przewidziany w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 ww rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tych ramach wskazać przyjdzie, że skarżący nie wykazał żadnej z ww przesłanek umorzenia zaległości z tytułu ZUS.

Podkreślić należy, że zaległości te powstały wskutek niewywiązywania się strony z nałożonych przepisami prawa. Fakt, że skarżący nie zgłosił do ZUS zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej nie stanowi żadnej nadzwyczajnej okoliczności, która by uzasadniała umorzenie zaległości z tytułu składek. W interesie podmiotu gospodarczego leży bowiem znajomość obowiązujących go przepisów prawa. Umorzenie tych zaległości niewątpliwie stawiałoby skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych podmiotów, a zatem naruszało zasadę równości wobec prawa. Tym bardziej, że skarżący spłaca zaległości cywilnoprawne z tytułu zaciągniętych zobowiązań, a jego sytuacja finansowa, biorąc pod uwagę przychód na osobę w gospodarstwie domowym prowadzonym wspólnie z matką, nie jest trudna i nie nosi znamion ubóstwa. Nie udowodniono również, że skarżący zostanie pozbawiony środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku podjęcia się przez skarżącego ratalnej spłaty zadłużenia. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym kształtuje się na poziomie znacząco wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego i pracowniczego (1.874,67 zł), co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych rodziny strony.

4.7. Dalej wskazać przyjdzie, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje.

W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny, a Oddział nie naruszył prawa odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada, czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy oraz są też zobowiązane, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W niniejszej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. i tym samym nie naruszył słusznego interesu skarżącego.

Ponadto z uwagi na niespełnienie przesłanek z powołanych wyżej przepisów nie doszło do działania Oddziału w ramach uznania administracyjnego. Zarzuty skargi uznać należy zatem w tym zakresie za bezpodstawne.

Sąd nie podzielił zarzutu skargi, że wydane przez Oddział rozstrzygnięcie dotknięte jest istotną wadą prawną, polegającą na pominięciu faktów powszechnie znanych z uwagi na ich nieudowodnienie przez stronę - wbrew dyspozycji art. 77 § 4 k.p.a. W ocenie pełnomocnika jest przecież oczywistym, że poza stałymi opłatami takimi jak utrzymanie mieszkania, media, opieka lekarska ponosi również wydatki na wyżywienie, środki czystości i higieny osobistej oraz spłaca kredyty i inne zaległości z czasu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Tych okoliczności organ administracji w ogóle nie wziął pod uwagę. Sytuacja finansowa została ustalona przez Oddział na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym oświadczenia o stanie majątkowym strony.

To skarżący, wnosząc o umorzenie zaległości wobec ZUS, powinien wykazać ziszczenie się którejkolwiek z przesłanek wymienionych powyżej, czego nie uczynił. Wskazana w skardze nieporadność (nie zgłoszenie do ZUS faktu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej) w żaden sposób nie może wskazywać na spełnienie przesłanek koniecznych do rozważania przez Oddział, w ramach uznania administracyjnego, umorzenia wnioskowanych zaległości.

4.8. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.