Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 844/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 107 ust. 1 b
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie Sędzia WSA Anna Klotz Asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 marca 2023 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do ośrodka wsparcia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz E. W. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. Wójt Gminy B. odmówił E. W. (dalej: skarżąca) skierowania do Klubu "Senior+" w Ł. oraz ustalenia odpłatności za pobyt w tym ośrodku wsparcia.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że skarżąca odmówiła przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego i nie złożyła deklaracji uczestnictwa w Klubie "Senior+" w Ł.. Powołując się na przepisy art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. – dalej "u.p.s.") organ uznał, że skierowanie do Klubu "Senior+" i ustalenie odpłatności za pobyt w tym klubie jest możliwe po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, ponieważ zgodnie z ww. przepisami świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej w formie decyzji administracyjnej, zaś u osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej przeprowadza się wywiad środowiskowy w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Organ podkreślił, że stosownie do art. 107 ust. 4a u.p.s. zobowiązany był odmówić skarżącej skierowania do przedmiotowego klubu, gdyż niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania takiego świadczenia. Ponadto organ został zobowiązany przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej do kierowania do Klubów "Senior+" w oparciu o wywiad środowiskowy.

2. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie żądając jej uchylenia w całości i wydania orzeczenia co do istoty sprawy przez skierowanie jej na zajęcia w Klubie "Senior+", ustalając jednocześnie zasady odpłatności w oparciu o złożone oświadczenie informujące o otrzymywaniu dochodu przekraczającego 700% kryterium dochodowego.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca wskazała, że do początku 2022 r. udział w zajęciach w ramach Klubu "Senior+" odbywał się na podstawie deklaracji uczestnictwa, natomiast później uzależniono udział od przedłożenia deklaracji o wysokości dochodów. Skarżąca wyjaśniła, że przedłożony jej do wypełnienia kwestionariusz wykraczał poza zakres danych wymaganych do ustalenia wysokości osiąganych dochodów. Skarżąca podkreśliła, że złożyła oświadczenie, iż osiąga dochód przekraczający maksymalny próg uprawniający do uzyskania prawa do korzystania ze świadczenia w postaci udziału w zajęciach Klubu "Senior+", który to zgodnie z Uchwałą nr [...] Rady Gminy B. z dnia [...] stycznia 2022 r. w sprawie ustalenia zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia Klub Senior+ działających na terenie Gminy B. B. (Dz. Urz. Woj. Kuj-Pom z 2022 r., poz. 556 – dalej "uchwała Rady Gminy") wynosił 700% kryterium dochodowego określonego w u.p.s. W ocenie skarżącej składając oświadczenie o osiąganym dochodzie wyczerpała ona wymogi określone przepisami prawa, ponieważ zgodnie z art. 107 ust. 1b u.p.s. wystarczające było wypełnienie odpowiednich części kwestionariusza, w tym przypadku dotyczących dochodu skarżącej. Ponadto skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 97 ust. 1 u.p.s. zgodziła się ponosić odpłatność za udział w zajęciach Klubu "Senior+" w maksymalnej wysokości.

3. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że Departament Polityki Senioralnej Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. zobowiązał organ I instancji do podjęcia działań naprawczych w związku z kierowaniem osób do klubu "Senior+" z pominięciem przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz postępowania administracyjnego, którego elementem jest wywiad środowiskowy. Organ powołując się na przepisy u.p.s. oraz orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych w formie wywiadu środowiskowego.

4. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca zarzucając nierozpoznanie istoty sprawy wynikające z błędnego ustalenia niewypełnienia przez nią kwestionariusza wywiadu środowiskowego, a przez to pominięcie faktu poddania się obowiązkowi wypełnienia kwestionariusza i bezprawne pozbawienie jej prawa uczestnictwa w zajęciach Klubu Senior+ w Ł. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca wskazała, że poddała się wypełnieniu kwestionariusza wywiadu środowiskowego, jednak odmówiła podania wysokości pobieranego świadczenia emerytalnego. W jej ocenie na potrzeby ustalenia odpłatności za pobyt w przedmiotowym ośrodku zgodnie z uchwałą Rady Gminy wystarczające było podanie, że jej dochód przekracza 700% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. Skarżąca wyjaśniła także, że w piśmie z dnia [...] marca 2022 r. oświadczyła o prowadzeniu gospodarstwa domowego jednoosobowo. Jednocześnie wskazała, że zgodnie z art. 107 ust. 1b u.p.s. nie zawsze konieczne jest wypełnienie całego kwestionariusza. Skarżąca odniosła się także do pisma Departamentu Polityki Senioralnej wskazując, że nie wynika z niego obowiązek wypełnienia całego zakresu kwestionariusza, a co więcej nie stanowi ono w ocenie skarżącej źródła prawa.

5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

6. Pismem z dnia [...] października 2022 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje:

7. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga jest zasadna.

8. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z dnia [...] czerwca 2022 r., którą organ utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy B. B. z dnia [...] kwietnia 2022 r. Organ I instancji odmówił skarżącej skierowania do Klubu "Senior+" w Ł. oraz ustalenia odpłatności za pobyt w tym ośrodku wsparcia. Jako podstawę swojej decyzji organ przyjął przepisy art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1 i art. 107 ust. 1 i 4a u.p.s. wskazując, że skarżąca odmówiła wypełnienia kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wobec czego zobowiązany był odmówić jej skierowania do przedmiotowego klubu, gdyż w jego ocenie niewyrażenie zgody na przeprowadzenie ww. wywiadu przez osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania takiego świadczenia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 51 u.p.s. osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze lub posiłek, świadczone w ośrodku wsparcia. Uchwałą nr 191 Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego "Senior+" na lata 2021-2025 (M. P. z 2021 r. poz. 10) został ustanowiony program, który zakłada wspieranie finansowe jednostek samorządu terytorialnego w zakresie realizacji zadań własnych, polegających na prowadzeniu i zapewnieniu miejsc w ośrodkach wsparcia. W załączniku do ww. uchwały określono, że celem operacyjnym Programu jest zapewnienie wsparcia seniorom – osobom nieaktywnym zawodowo w wieku 60 lat i więcej – poprzez umożliwienie im korzystania z oferty na rzecz społecznej aktywności, a także obejmującej usługi w zakresie aktywności ruchowej lub kinezyterapii, oferty edukacyjnej, kulturalnej, rekreacyjnej i opiekuńczej – w zależności od potrzeb stwierdzonych w środowisku lokalnym.

Zgodnie z działem IV.1 ust. 8 załącznika do ww. uchwały kryteria uczestnictwa seniorów oraz zakres działania ośrodków wsparcia określa jednostka samorządu, która jest beneficjentem Programu. Jednostka samorządu określa wysokość odpłatności, a także kryteria odpłatności seniorów za pobyt w ośrodkach wsparcia na podstawie art. 97 ust. 1 i 5 u.p.s. Stosownie do tego przepisu rada powiatu lub rada gminy w drodze uchwały ustala, w zakresie zadań własnych, szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych, natomiast opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby te nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, ustalanego na podstawie art. 8 u.p.s.

W tym miejscu wskazać należy, że Rada Gminy B. B. uchwałą z dnia [...] stycznia 2022 r. ustaliła zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia Klub "Senior+" działających na terenie gminy, uzależniając wysokość miesięcznej odpłatności za pobyt w ośrodku w zależności od wysokości procentowego stosunku dochodu osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie do kryterium dochodowego określonego w art. 8 u.p.s. Szczegółowa tabela opłat została określona Zarządzeniem nr [...] Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. B. z dnia [...] marca 2022 r., zgodne z dyspozycją zawartą w § 2 ust. 1 uchwały Rady Gminy.

Stosownie do art. 106 ust. 1 u.p.s. przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej, zaś zgodnie z art. 107 ust. 1 u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej przeprowadza się rodzinny wywiad środowiskowy. Natomiast niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a u.p.s.).

9. W niniejszej sprawie skarżąca, przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, odmówiła przeprowadzenia ww. wywiadu z uwagi na to, że w jej ocenie kwestionariusz wywiadu naruszał przepisy RODO. W oświadczeniu zawartym w piśmie z dnia [...] marca 2022 r. skarżąca wskazała jednak, że jej dochód przekracza 700% kryterium dochodowego oraz że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organ I instancji wydał decyzję odmowną, jednak wskutek odwołania skarżącej w dniu [...] maja 2022 r. ponownie przeprowadzono wywiad środowiskowy, zgodnie z którym skarżąca zgodziła się podać jedynie informacje niezbędne do ustalenia wysokości miesięcznej odpłatności za pobyt w Klubie "Senior+", tj. informację, że dochód skarżącej przekracza 700% kryterium dochodowego określonego w art. 8 u.p.s.

Wyjaśnienia wymaga, że stosownie do art. 107 ust. 1b u.p.s. w sprawach, o których mowa w ust. 1 i 1a, wypełnia się odpowiednie części kwestionariusza wywiadu. Należy się zatem zgodzić ze skarżącą, że w zależności od rodzaju wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej wypełnieniu podlegają części przedmiotowego kwestionariusza, które są niezbędne dla przyznania tej pomocy.

Biorąc pod uwagę powyższe, skarżąca w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] maja 2022 r. udzieliła informacji niezbędnych do skierowania jej do Klubu "Senior+" i ustalenia odpłatności za pobyt w tym ośrodku wsparcia, tj. wiek (numer PESEL), liczbę osób w gospodarstwie domowym oraz wysokość wynagrodzenia wyrażoną w procentowym stosunku do kryterium dochodowego określonego w art. 8 u.p.s. Zaznaczyć należy, że w załączniku do zarządzenia nr [...] Kierownika GOPS w Białych Błotach kryterium wysokości wynagrodzenia do wysokości miesięcznej odpłatności za pobyt w ośrodku wsparcia zostało uszczegółowione w ten sposób, że wysokość miesięcznej odpłatności różni się w zależności od procentowego stosunku dochodu do kryterium dochodowego także na poziomie 700%, 800%, 900%, 950% i 1000%. Jednakże w odwołaniu od decyzji I instancji skarżąca wskazała jednoznacznie, że godzi się ponosić odpłatność za udział w zajęciach Klubu "Senior+" w maksymalnej wysokości, tj. dla procentowego stosunku dochodu do kryterium dochodowego w wysokości powyżej 1000%, dla którego miesięczna odpłatności w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 7 zł.

Na marginesie wskazać należy, że pismo Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej Departamentu Polityki Senioralnej z dnia 21 grudnia 2021 r. nie stanowi źródła prawa. Powyższe pismo nie przesądza o prawidłowości decyzji wydanych przez organ administracji, zaś stanowi jedynie ocenę realizacji programu "Senior+" przez Gminę B. B..

Mając zatem na uwadze powyższe, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzając przede wszystkim, że organy przy wydawaniu decyzji nie uwzględniły art. 107 ust. 1b u.p.s. i w konsekwencji uznały, że skarżąca w sprawie skierowania do Klubu "Senior+" oraz ustalenia odpłatności za pobyt w tym ośrodku wsparcia obowiązana była do wypełnienia całego zakresu kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, zamiast jedynie części mających znaczenie dla rozpoznania sprawy. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania w wysokości 480 zł, stanowiących wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

10. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), o czym zawiadomiono strony umożliwiając im przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola w tym trybie nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie. Ponadto, jak wskazano w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, przepis art. art. 15zzs? ust. 3 powołanej ustawy należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia.