Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 2550/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 § 1 i 1b, art. 17 § 3 pkt 1, art. 18 , art. 166b
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), Protokolant Ewa Gmurczyk, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 1637/19 w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 30 lipca 2019 r. nr 2201-IEE-2.711.2.141.2019.MM w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie umorzenia postępowania zabezpieczającego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 24 marca 2020 r. w sprawie sygn. akt I SA/Gd 1637/19 oddalił skargę M. J. (dalej Strona, Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 30 lipca 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia o umorzeniu postępowania zabezpieczającego.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej DIAS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "K.p.a.", oraz art. 17 § 1 i 1b, art. 17 § 3 pkt 1 i art. 18 w związku z art. 166b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "u.p.e.a.", po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącego, utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 14 czerwca 2019 r., którym stwierdzono nieważność postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 8 marca 2019 r. w przedmiocie umorzenia postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając jednocześnie jako organ egzekucyjny i wierzyciel, wszczął postępowanie zabezpieczające wobec Skarżącego na podstawie własnych zarządzeń zabezpieczenia z dnia 25 stycznia 2019r., wystawionych w oparciu o decyzję zabezpieczającą ww. organu podatkowego z dnia 28 grudnia 2018r. którą DIAS utrzymał w mocy decyzją z dnia 10 kwietnia 2019 r.

W dniu 29 stycznia 2019 r. organ egzekucyjny podjął czynności zabezpieczające w postaci zajęć wierzytelności z rachunków bankowych oraz innych wierzytelności, na podstawie zawiadomień o wskazanych przez organ numerach. Odpisy zarządzeń zabezpieczenia oraz odpisy zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych i innych wierzytelności pieniężnych doręczono Skarżącemu jako zobowiązanemu w dniu 15 lutego 2019 r.

W dniu 6 lutego 2019 r. wierzyciel wycofał z obrotu prawnego ww. zarządzenia zabezpieczenia z dnia 25 stycznia 2019 r., z uwagi na niedoręczenie Skarżącemu decyzji zabezpieczającej.

W tym samym dniu Naczelnik Urzędu Skarbowego sporządził i wyekspediował we właściwej formie zawiadomienia o uchyleniu wszystkich zajęć zabezpieczających, a następnie w dniu 8 marca 2019 r. wydał postanowienie, którym umorzył postępowanie zabezpieczające prowadzone do majątku Skarżącego na podstawie przedmiotowych zarządzeń zabezpieczenia z uwagi na nieistnienie obowiązku.

Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2019 r. DIAS na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. stwierdził nieważność powyższego postanowienia z dnia 8 marca 2019 r.

z uwagi na wydanie go z naruszeniem przepisów o właściwości miejscowej organu, bowiem przed jego wydaniem, tj. w dniu 27 lutego 2019r., Naczelnik Urzędu Skarbowego powziął wiadomość, że Skarżący zmienił od dnia 20 lutego 2019 r. adres zamieszkania. Zmiana miejsca zamieszkania Skarżącego spowodowała zmianę właściwości miejscowej organu egzekucyjnego.

Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, które zostało utrzymane w mocy przez DIAS postanowieniem z dnia 30 lipca 2019r.

Organ nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia własnego postanowienia z dnia 14 czerwca 2019 r. wskazując, że w zażaleniu Skarżący nie podważył ustaleń faktycznych odnoszących się do zmiany przez niego miejsca zamieszkania i związanej z tym zmiany właściwości miejscowej organu. Opisane natomiast w zażaleniu okoliczności faktyczne dotyczące postępowania zakończonego wydaniem decyzji zabezpieczającej, dalej postępowania odwoławczego oraz zaskarżeniem jego wyniku do sądu oraz środków prawnych złożonych w toku postępowania zabezpieczającego wykraczają poza przedmiot niniejszego postępowania, który ogranicza się do kwestii zaistnienia przesłanki nieważności postępowania związanej z brakiem właściwości miejscowej organu.

W skardze na postanowienie DIAS z dnia 30 lipca 2019 r., Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wnosząc o jego uchylenie wraz z postanowieniem je poprzedzającym oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie przepisów: art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 i art. 166b u.p.e.a., art.156 § 1 pkt 1 i art. 157 § 2 K.p.a. w zw. z 18 i art. 166b u.p.e.a. oraz art. 124 § 1 i § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 i art. 166b u.p.e.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie.

Zdaniem Skarżącego, zaskarżone rozstrzygnięcie było przedwczesne i bezzasadne. Nie wystąpiło kwalifikowane naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 K.p.a.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepis art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. nie wprowadza żadnego elementu kwalifikującego naruszenie właściwości, a wobec tego każdy taki przypadek, w odniesieniu do wszystkich rodzajów właściwości i niezależnie od jej podstaw, będzie przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (postanowienia).

Zmiana miejsca zamieszkania przez Skarżącego spowodowała zmianę właściwości miejscowej organu egzekucyjnego. Wydając w dniu 8 marca 2019r. postanowienie o umorzeniu postępowania zabezpieczającego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. naruszył przepisy o właściwości o miejscowej, co oznacza, że postanowienie to dotknięte jest wadą powodującą jego nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.

W skardze kasacyjne, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018r., poz. 2096 ze zmian.) - k.p.a. - w związku z art. 18, art. 166b ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018r., poz. 1314 z późn. zmian.) - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy Skarżący wykazał że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku postanowieniem z dnia 30.07.2019r. bezzasadnie utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 14.06.2019r. stwierdzające nieważność postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 08.03.2019r. umarzającego z dniem 06.02.2019r. postępowania zabezpieczające prowadzone na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia 25.01.2019r., gdyż w niniejszej sprawie zasadne było uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 14.06.2019r.,

2. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i art. 157 § 2 k.p.a. w związku z art. 18, art. 166b ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, iż Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w.w. postanowieniami z dnia 14.06.2019r. i 30.07.2019r. przedwcześnie i bezzasadnie stwierdził nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 08.03.2019r. umarzającego z dniem 06.02.2019r. postępowania zabezpieczające prowadzone na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia 25.01.2019r.,

3. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18, art. 166b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uzasadnieniu, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku postanowieniem z dnia 14.06.2019r. i 30.07.2019r. nieprawidłowo ustosunkował się do treści skargi na czynności egzekucyjne i sporządził wadliwe uzasadnienia faktyczne i prawne swoich postanowień,

4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i art. 157 § 2 k.p.a. w związku z art. 18, art. 166b ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, iż Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny niezgodnie z rzeczywistością i sformułował błędną ocenę prawna sprawy, gdyż błędnie uznał, iż Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w.w. postanowieniami z dnia 14.06.2019r. i 30.07.2019r. trafnie stwierdził nieważność postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.

Zarzucając powyższe Skarżący wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 marca 2020r. sygn. akt I SA/Gd 1637/19 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, rozpoznanie skargi kasacyjnej od ww. wyroku na rozprawie (art. 176 § 2 p.p.s.a) oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (wynagrodzenia doradcy podatkowego).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Przed przystąpieniem do analizy zarzutów kasacyjnych należy przypomnieć, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Przepis art. 174 p.p.s.a. stanowi, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Zarzuty skargi kasacyjnej oparto na podstawie naruszenia przepisów postępowania. Z treści zarzutów skargi kasacyjnej jak i jej uzasadnienia wynika, że Skarżący kwestionuje w okolicznościach sprawy możliwość wydania postanowienia o stwierdzeniu nieważności postanowienia z dnia 8 marca 2019 r. wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. w przedmiocie umorzenia postępowania zabezpieczającego. Jednocześnie Strona nie kwestionuje, że od 20 lutego 2019 r. zmieniła miejsce zamieszkania (o czym informację Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. uzyskał 27 lutego 2019 r.), co w konsekwencji spowodowało zmianę właściwości miejscowej organu.

W niniejszej sprawie należy zatem zweryfikować, czy postanowienie z dnia 8 marca 2019 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. o umorzeniu postępowania zabezpieczającego zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. Podnoszone przez Stronę okoliczności dotyczące prowadzenia postępowania zabezpieczającego czy też dotyczącego wydania decyzji zabezpieczającej w niniejszej sprawie wykraczają poza granice rozpoznawanej sprawy w rozumieniu art. 134 §1 p.p.s.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ na podstawie art. 157 §2 k.p.a. uprawiony był do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia 8 marca 2019 r.

Zgodnie z treścią art. 156 §1 pkt 1 w zw. z art. 126 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność postanowienia, które wydane zostało z naruszeniem przepisów o właściwości. Zasadnie Sąd I instancji wskazał, że przepis art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. nie wprowadza żadnego elementu kwalifikującego naruszenie właściwości. Każdy przypadek naruszenia właściwości czy to miejscowej czy funkcjonalnej skutkuje nieważnością postanowienia. Zmiana miejsca zamieszkania przez Skarżącego spowodowała zmianę właściwości miejscowej organu egzekucyjnego z Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. na Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. (por. rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 24 lutego 2017 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib dyrektorów izb administracji skarbowej, naczelników rzędów skarbowych i naczelników urzędów celno-skarbowych oraz siedziby Krajowej Informacji Skarbowej, Dz.U. z 2017 r. poz. 393).

Z dniem 20 lutego 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. utracił zatem właściwość miejscową jako organ egzekucyjny w niniejszej sprawie zarówno co do dalszego prowadzenia postępowania zabezpieczającego jak i co do podjęcia decyzji o jego umorzeniu. Organ ten powinien był zatem przekazać sprawę Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w N. jako organowi właściwemu. Wydając w dniu 8 marca 2019r. postanowienie o umorzeniu postępowania zabezpieczającego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. naruszył przepisy o właściwości miejscowej, co oznacza, że postanowienie to dotknięte jest wadą powodującą jego nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.

W skardze kasacyjnej Skarżący nie zakwestionował i nie podważył stanu faktycznego przyjętego przez sąd pierwszej instancji tj. faktu zmiany właściwości miejscowej organu w trakcie trwania postępowania zabezpieczającego. W takich okolicznościach zaistniała przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. dotycząca wydania z naruszeniem przepisów o właściwości miejscowej organu postanowienia, co skutkowało nieważnością tegoż postanowienia. Organ w sytuacji w której stwierdził zaistnienie przesłanki nieważności, zobowiązany był do przeprowadzenia stosownego postępowania.

Zgodnie z treścią art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Z kolei w art. 166b u.p.e.a. wskazano które przepisy z Działu I mają zastosowanie do postępowania zabezpieczającego. Przepisy u.p.e.a. nie zawierają uregulowań dotyczących stwierdzenia nieważności rozstrzygnięć wydawanych w toku postępowania egzekucyjnego i odpowiednio zabezpieczającego, z tego też względu prawidłowo organy w sytuacji stwierdzenia, że postanowienie z 8 marca 2019 r. wydane zostało z naruszeniem właściwości miejscowej, zastosowały przepisy k.p.a. w zakresie stwierdzenia nieważności tego postanowienia.

Zawarte w skardze kasacyjnej stwierdzenie, że postanowienie to było przedwczesne i bezzasadne, nie zostało wsparte argumentacją. Zarzut ten również sformułowany był w skardze do Sądu I instancji. Opisane natomiast okoliczności dotyczące przebiegu postępowania zabezpieczającego i wydawanych w jego toku wobec Skarżącego rozstrzygnięć, nie miały związku z niniejszą sprawą, której istotą było stwierdzenie, czy Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wydając w dniu

8 marca 2019 r. postanowienie o umorzeniu postępowania zabezpieczającego naruszył przepisy o właściwości i czy skutkowało to nieważnością wydanego postanowienia. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji wskazał, że okoliczności dotyczące przebiegu postępowania zabezpieczającego jako wykraczające poza granice rozpoznawanej sprawy w rozumieniu art. 134 § 1 p.p.s.a. nie miały wpływu na treść wydanego rozstrzygnięcia.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej sąd pierwszej instancji prawidłowo przedstawił stan faktyczny oraz prawidłowo sformułował ocenę prawną sprawy uznając za prawidłowe postanowienie wydane przez DIAS stwierdzające nieważność postanowienia z 8 marca 2019 r. Stan faktyczny nie został przez Skarżącego w żaden sposób podważony.

Mając powyższe na uwadze, zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za bezzasadne i na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalić. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Stanisław Bogucki |Jolanta Sokołowska |