Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 379/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 127 par. 2, art. 156 par. 1.
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
article: art. 133.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 3 ust 1 pkt 1.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 3, art. 83 ust.4.
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Protokolant Anna Tomaka-Magdoń po rozpoznaniu w dniu 14 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1853/07 w sprawie ze skargi T. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę T. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy:

Pismem z 3 listopada 2006 r. T. C. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek. W uzasadnieniu nawiązał do decyzji Zakładu z [...] marca 2003 r. wydanej w stosunku do niego w przedmiocie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w okresie od [...] grudnia 2001 r. do [...] grudnia 2003 r., a tym samym utraty prawa do ubezpieczenia społecznego rolników. Następnie, powołując się na przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), zwrócił się o pozytywne rozpatrzenie jego prośby, biorąc pod uwagę sytuację rodzinną i możliwości rodziny w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych.

W dniu 5 grudnia 2006 r. akta sprawy zostały uzupełnione przez wnioskodawcę m.in. o kwestionariusz dotyczący możliwości płatniczych płatnika składek, w którym płatnik określił swoje miesięczne dochody na kwotę 600 zł. Wskazał też, że jego żona uzyskuje około 200 zł miesięcznie przychodu. Wyjaśnił, iż jest właścicielem domu i gospodarstwa rolnego o powierzchni około 3,7 ha przeliczeniowego. Do wniosku zainteresowany załączył także zaświadczenie Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z K. Z. z dnia 5 grudnia 2006 r., wskazujące na pobierany przez żonę płatnika zasiłek rodzinny na córkę w kwocie 64 zł miesięcznie, przyznany do dnia 31 sierpnia 2007 r. Dołączone zostały również trzy umowy kredytowe zawarte w czerwcu i w październiku 2006 r. przez wnioskodawcę oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 1 grudnia 2006 r. wystawione przez lekarza medycyny ogólnej wskazujące, że strona od 2002 r. pozostaje w stałym leczeniu z powodu przewlekłych chorób.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 30 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., odmówił wnioskodawcy umorzenia należności składkowych w łącznej kwocie 21.471,79 zł, tj. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę. Organ wskazał, iż w jego ocenie zainteresowany nie udokumentował okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. Stwierdził, iż wnioskodawca przedkładając ksera umów kredytowych poświadczył, że posiada zdolność kredytową i osiąga wystarczający dochód na otrzymanie kredytu. W umowie kredytowej z dnia 9 czerwca 2006 r. zawartej z L. B. S.A. zobowiązany oświadczył, że osiąga miesięcznie dochód netto w wysokości 2.500 zł. Wypełniając kwestionariusz majątkowy dłużnik oświadczył, że nie posiada zaległości oprócz zaległości wobec ZUS co świadczy, że rodzina wywiązuje się z kosztów związanych z utrzymaniem domu. Nadto organ zauważył, iż w sprawie nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, co uzasadniałoby umorzenie należności. Nie udokumentowano także okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na chorobę.

Decyzją z dnia [...] maja 2007 r., wydaną wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes ZUS, powołując się na przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazując na treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. organ podał, iż nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia zadłużenia na podstawie wymienionych przepisów. Przede wszystkim zaznaczył, że w stosunku do strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W., który nie stwierdził w sposób jednoznaczny, że zachodzi całkowita nieściągalność należności. Nadto zauważył, iż wnioskodawca wraz z żoną są właścicielami nieruchomości. Zatem, jak podał, istnieje bezterminowa możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne z przedmiotowej nieruchomości, a tym samym nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia zadłużenia określone w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Badając sprawę pod kątem przesłanek umorzenia należności wynikających z przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ stwierdził, że w sprawie nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, co uzasadniałoby umorzenie należności. Przytoczony w odwołaniu fakt awarii urządzeń wodnych i poniesionych kosztów remontu, nie został poparty żadnymi dokumentami. Organ uznał też, że nie udokumentowane zostały okoliczności uzasadniające umorzenie należności ze względu na chorobę własną lub najbliższych członków rodziny, a także konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego z dnia 1 grudnia 2006 r. wynika, że wnioskodawca pozostaje pod stałą opieką lekarską od 2002 r. Fakt ten nie stanowił jednak przeszkody w dalszym prowadzeniu działalności gospodarczej i osiąganiu z tego tytułu dochodów. Zdaniem organu nie udokumentowano również w sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na trudną sytuację materialną rodziny wnioskodawcy. Przedkładając ksera umów kredytowych zainteresowany poświadczył, że posiada zdolność kredytową, osiągając miesięczny dochód netto 2.500 zł.

Oddalając skargę na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wskazał, iż w pierwszej kolejności rozważenia wymagała, podniesiona w skardze, kwestia właściwości organów orzekających w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organem administracyjnym wydającym decyzję w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.). Stosownie do treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s., od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, iż w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku. Prezes ZUS, a także Dyrektor Oddziału, ma prawo do udzielania upoważnień innym pracowniom do działania za Zakład. Dyrektor Oddziału staje się na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa ZUS, podmiotem personifikującym ZUS jako organ. Przepisy te dopuszczają również możliwość udzielenia takiego upoważnienia przez Dyrektora Oddziału działającego w imieniu Zakładu na rzecz innych pracowników, np. zastępcy Dyrektora Oddziału. Zatem Dyrektor Oddziału ZUS albo jego zastępca, może być upoważniony do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Konkludując, Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek w obu instancjach wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który na podstawie stosownego upoważnienia jest reprezentowany albo przez Prezesa ZUS albo przez innego pracownika Zakładu.

W niniejszej sprawie, decyzja w I instancji, pomimo błędnego nagłówka, została wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, którego z upoważnienia Prezesa ZUS reprezentował zastępca Dyrektora Oddziału ZUS w C., na co wskazuje treść sentencji tej decyzji, w tym powołany w niej przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., oraz podpis pracownika Zakładu i pieczęć - umieszczone pod jej treścią. Natomiast zaskarżoną decyzję w imieniu ZUS wydał Prezes ZUS, na podstawie - jak wskazał - art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przy czym decyzję podpisał działający z upoważnienia - Dyrektor Oddziału ZUS w C.. Na powyższe bezsprzecznie wskazuje nagłówek tego orzeczenia, sentencja oraz podpis pracownika pod jej treścią. Obie decyzje wydane w sprawie pochodzą przy tym od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a to - jak powyżej wyjaśniono - jest zgodne z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organ orzekający w sprawie prawidłowo bowiem wskazał, że wobec wnioskodawcy nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na to, iż w stosunku do strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W., który nie stwierdził w sposób jednoznaczny że zachodzi całkowita nieściągalność należności. Dodatkowo organ zauważył, iż dłużnik wraz z małżonką są właścicielami nieruchomości, w związku z tym istnieje bezterminowa możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne z tych nieruchomości. W ocenie Sądu, z uwagi na powyższe okoliczności, prawidłowo ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, że brak było prawnej możliwości umorzenia zadłużenia na podstawie tego kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji Prezes Zakładu, w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego prawidłowo uznał, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia. Dokonując takiej oceny wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącego oraz podniesione przez niego okoliczności. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w swojej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 ust. 1 cyt. powyżej rozporządzenia.

W ocenie Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu także w tym zakresie uniemożliwiał umorzenie ww. należności. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 7 k.p.a. Nie naruszono także art. 10 § 1 k.p.a. Skarżący był bowiem pouczany o swoich uprawnieniach w tym postępowaniu administracyjnym, tak o możliwości złożenia wszelkich dokumentów świadczących o jego szczególnie trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, jak i o możliwości złożenia końcowego oświadczenia w sprawie.

Nadto Sąd pierwszej instancji wskazał, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są uprzywilejowane i podlegają, co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi zaś wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Na marginesie Sąd zaznaczył, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99, zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano na tle przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż wniosek skarżącego z dnia 3 listopada 2006 r. oraz wniosek z dnia 25 stycznia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczyły zaległości za okres od 10 grudnia 2001 r. do 1 grudnia 2003 r., natomiast decyzje wydane w sprawie obejmowały okres składkowy szerszy, tj. począwszy od lipca 1999 r. Dostrzeżona nieprawidłowość w działaniu organu, polegająca na rozszerzeniu zakresu wniosku skarżącego, z uwagi na wydanie decyzji negatywnych w sprawie, nie miała żadnego wpływu na wynik kontrolowanego postępowania administracyjnego. Nie zmienia to jednak faktu, iż organ administracyjny winien działać tylko w takim zakresie w jakim żąda tego strona, z której inicjatywy postępowanie zostaje wszczęte.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył również, iż całkowicie chybione i niepotrzebne jest wskazanie "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych" w nagłówku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w dniu [...] stycznia 2007 r. Nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał bowiem tą decyzję a Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie zaś z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja winna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał.

Skargą kasacyjną T. C. zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie art. 28 ust 3 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przez niezastosowanie w sprawie tychże przepisów prawnych jako podstawy umorzenia skarżącemu przedmiotowych składek, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.),

2. naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. przez wydanie zaskarżonego wyroku wbrew stanowi akt spraw, z których wynikało, iż istniały pełne podstawy faktyczno - prawne dla umorzenia skarżącemu składek na podstawie przepisów prawnych powołanych w pkt 1 podstaw skargi kasacyjnej, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy,

3. naruszenie art. 156 § 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 2 k.p.a. przez rozpatrzenie sprawy przez niewłaściwy organ administracyjny, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy,

4. naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku wbrew stanowi dowodowemu znajdującemu się w aktach sprawy, z którego wynika, że organ administracyjny zaskarżoną decyzją rozstrzygał odnośnie do przedmiotu nie będącego zakresem wniosku w sprawie skarżącego, a które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu kasator wskazał, iż Sąd pierwszej instancji słusznie ustalił, że w przedmiotowej sprawie decyzje wydał niewłaściwy organ administracyjny, jednak z tego słusznie ustalonego faktu nie wyciągnął żadnych wniosków, mimo że mamy tu do czynienia z nieważnością decyzji stosownie do art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Również słusznie Sąd pierwszej instancji ustalił, że sprawę rozpoznano poza zakresem wniosku skarżącego, ale również i w tym zakresie nie wyciąga żadnych konsekwencji z tego, że zaskarżona decyzja administracyjna została wydana również odnośnie przedmiotu postępowania nie będącego zakresem wniosku skarżącego. Słusznie zaskarżony wyrok ustalił również, że skarżący pozostaje pod stałą opieką lekarską od 2002 r. z powodu przewlekłej choroby, ale nie wyciągnął z tego należnych wniosków. Tymczasem jest oczywistym, że leczenie związane z długotrwałą chorobą powoduje znaczne koszty i na pewno ten fakt stanowi podstawę, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Także tego rodzaju okoliczność stanowi fakt awarii urządzeń wodnych i poniesionych przez skarżącego znacznych kosztów remontu. W końcu również umowy kredytowe, w wyniku których skarżący musi spłacać znaczne kwoty z tego tytułu, są również przesłankami dla umorzenia spłat, zaś Sąd pierwszej instancji mimo ustalenia również i tego faktu, nie wyciąga z niego żadnych konsekwencji prawnych, które to winny skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji administracyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna, jako niezasadna, podlegała oddaleniu.

Zauważyć przede wszystkim należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach zarzutów środka odwoławczego jakim jest skarga kasacyjna. Zakres działania tego Sądu wyznacza zatem strona wnosząca skargę kasacyjną, w której formułuje zarzuty pod adresem orzeczenia sądu pierwszej instancji. Wyjątek stanowi tu nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, uwzględniana przez NSA z urzędu, która jednakże w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Zwrócić także należy uwagę, iż analiza wniesionego środka odwoławczego wskazuje, że sformułowane w nim zarzuty zostały podniesione przez skarżącego w sposób nader lakoniczny, jednakże w ocenie NSA orzekającego w niniejszym składzie, nie stoi to na przeszkodzie do zrekonstruowania i uchwycenia istoty uchybień zarzuconych przez skarżącego sądowi pierwszej instancji, dając tym samym podstawę do merytorycznego zbadania sprawy.

Odnosząc się więc do zarzutu naruszenia art. 156 § 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 2 k.p.a. polegającego na rozpatrzeniu sprawy przez niewłaściwy organ administracyjny, co w ocenie skarżącego miało istotny wpływ na jej wynik, zwrócić trzeba uwagę, że sytuacja taka nie wystąpiła. Stosownie do przyjętej linii orzeczniczej w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, decyzje "w obu instancjach" wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jak prawidłowo wskazał WSA w W., ustawodawca w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. przewidział, że w sprawach dotyczących umarzania składek, od decyzji ZUS stronie przysługuje prawo wniesienia do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanych w pierwszej instancji przez ministra. Przepis ten określa jednak adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (Prezesa ZUS), nie zmieniając jednak ogólnej reguły, iż decyzje "w obu instancjach" wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w imieniu którego może działać tak jego Prezes jak i prawidłowo umocowani dyrektorzy poszczególnych oddziałów. W tym zakresie NSA podziela pogląd prawny zaprezentowany przez sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku oraz powołane tam orzecznictwo. Nie może być zatem mowy, iż decyzję w niniejszej sprawie wydał organ niewłaściwy, co wskazywałoby na ziszczenie się przesłanki nieważności decyzji, określonej w art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a.

Nie jest również usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku wbrew stanowi dowodowemu wynikającemu z akt sprawy, który wskazuje, że organ administracyjny zaskarżoną decyzją rozstrzygał odnośnie do przedmiotu sprawy nieobjętego zakresem wniosku skarżącego. Zarzut ten koncentruje się na wykazaniu, że Sąd pierwszej instancji nie wyciągnął żadnych konsekwencji z faktu rozpoznania przez organ sprawy w zakresie szerszym niż wnioskowany przez stronę. Podkreślenia jednak wymaga, iż WSA w W. w uzasadnieniu orzeczenia, po pierwsze dostrzegł powyższe uchybienie, po drugie zaś, odniósł się do niego uznając, iż pomimo przekroczenia przez organ granic wniosku nie miało to wpływu na wynik kontrolowanego postępowania. Nie można więc zasadnie przyjąć, iż Sąd pierwszej instancji w ogóle nie wyciągnął wniosków z dostrzeżonych uchybień organu. Czym innym jest bowiem zupełne milczenie Sądu w danej kwestii (które w tej sprawie nie zachodzi), czym innym jest natomiast dokonanie przez sąd odmiennej oceny określonych faktów, od tej prezentowanej przez stronę. Jeszcze raz podkreślić należy, iż WSA w W. rozważył fakt wyjścia przez organ poza granice wniosku, uznając to za okoliczność pozostającą bez wpływu na wynik sprawy. Dodać jedynie należy, iż odmowa umorzenia składek przez ZUS w zakresie szerszym niż wnioskowany przez stronę, nie wyłącza zgłoszenia w przyszłości ponownego wniosku o umorzenie tych należności. Odmowa nie rodzi bowiem skutku swoistej powagi rzeczy osądzonej, która wyłączałaby ponowne badanie sprawy o ile zaszłyby w niej nowe okoliczności.

Nie są zasadne także wiążące się ze sobą zarzuty dotyczące naruszenia: art. 28 ust 3 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez niezastosowanie w sprawie tychże przepisów prawnych jako podstawy umorzenia skarżącemu przedmiotowych składek oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie zaskarżonego wyroku wbrew stanowi akt spraw, z których wynikało, iż istniały pełne podstawy faktyczno-prawne dla umorzenia skarżącemu składek na podstawie wskazanych wyżej przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż sprawy dotyczące umarzania składek na ubezpieczenie społeczne załatwiane są w ramach uznania administracyjnego, co ma wpływ na sposób sądowoadministracyjnej kontroli konkretnych postępowań prowadzonych przez ZUS w tym zakresie. Sąd administracyjny nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia np. o umorzeniu składek, bowiem jest to wyłączna kompetencja samego organu. Rola sądu sprowadza się - w pewnym uproszczeniu - do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Kontrolowane jest zatem postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje tj. sąd bada, czy organ wyczerpał w sposób wystarczający i prawidłowy postępowanie dowodowe oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów.

Analiza niniejszej sprawy wskazuje, iż takie działania zostały podjęte przez WSA w W., który wszechstronnie skontrolował postępowanie przeprowadzone przez ZUS w sprawie skarżącego. Tym samym, stawiane temu sądowi zarzuty nie mogły zostać uznane za uzasadnione.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.