Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 578/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 125 § 1 pkt 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Protokolant asystent sędziego Marta Koźlik, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 1096/22 w sprawie ze skargi M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.190.2022.AR w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 17 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1096/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. G. (dalej: "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: "organ") z dnia 19 sierpnia 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Skarżący reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) Naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj.:

- art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez niezawieszenie postępowania pomimo istnienia ku temu przesłanek tj. z uwagi na toczące się przed WSA w Gdańsku postępowania w sprawie o sygn. akt: I SA/Gd 950/22 z wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej jako: "u.p.e.a.").

- art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego w skardze na postanowienie organu w sytuacji, w której rozpoznanie tych zarzutów winno skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonego postanowienia.

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 2022 r. znak sprawy 2201-IEE.711.91.190.2022.AR, podczas gdy rozpoznanie tych zarzutów miało istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, co w konsekwencji doprowadziło do braku możliwości dokonania rzetelnej kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia,

2) obrazę przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy a mianowicie:

- art. 59 § 1 pkt 2 u.e.p.a. i art. 59 ust. 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 20 lipca 2020 r., poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że zasadne jest umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2, w obliczu wystąpienia w sprawie przesłanek do umorzenia tego postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a., w związku z niedopuszczalnością prowadzenia egzekucji administracyjnej w szczególności ze względu na nieistnienie egzekwowanego obowiązku w momencie jej wszczęcia,

- art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że zasadne jest umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tego przepisu, przed prawomocnym rozpatrzeniem zarzutów M. G., które uzasadniały umorzeń te tego postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a.

W oparciu o tak postawione zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie skargi na postanowienie organu z dnia 19 sierpnia 2022 r. znak sprawy 2201-IEE.711.91.190.2022.AR i uchylenie tego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Organu I Instancji w całości, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W zakreślonym ustawowo terminie organ reprezentowany przez radcę prawnego wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Skarżący w pierwszym z zarzutów podnosi naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez niezawieszenie postępowania pomimo istnienia ku temu przesłanek. Należy w związku z tym wskazać, że zgodnie z wymienionym w zarzucie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Stosownie do tego unormowania prawodawca określa zatem jedną z podstaw zawieszenia przez Sąd postępowania z urzędu. Konstrukcja prawna przywołanej podstawy zawieszenia opiera się na uznaniu sądu, gdyż normodawca wprowadził sformułowanie ,,sąd może’’. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie przyjmuje się, że ,,ocena zawieszenia pozostawiona została uznaniu sądu, który powinien rozważyć, czy w sprawie celowe jest wstrzymywanie jej biegu. Fakultatywność zawieszenia ma skutek taki, że nie można mówić o naruszeniu prawa procesowego mogącego mieć wpływ na wynik sprawy w sytuacji, gdy sąd administracyjny nie zawiesi postępowania sądowego mimo wystąpienia przesłanki określonej przywołanym przepisem’’ (wyrok NSA z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt III OSK 3891/21). Skoro zatem ocena zawieszenia postępowania, z uwagi na toczące się postępowanie przed WSA w Gdańsku o sygn. akt I SA/Gd 950/22, została pozostawiona uznaniu Sądu I instancji nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż zawieszenie to jest fakultatywne.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił także naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego w skardze na postanowienie organu. Stosownie do tego unormowania Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stąd też należy zauważyć, że ustawodawca nakazuje, aby Sąd rozstrzygał w granicach danej sprawy, a jednocześnie określa, że nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy jej podstawą prawną, zaś wyjątek w tym względzie wprowadza art. 57a p.p.s.a. Zgodnie z tym unormowaniem istotne są zatem granice danej sprawy. Należy więc zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano sposób rozumienia tego unormowania, określając sytuacje, kiedy można stwierdzić naruszenie tej regulacji. Trzeba zatem uznać, że ,,O naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo – pomimo wynikającego z tego przepisu obowiązku – nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane w skardze, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu’’ (wyrok NSA z 23 lipca 2024 r., sygn.. akt III OSK 2045/22). Stąd też jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 maja 2024 r., sygn. akt I GSK 1591/20, opierając się o stanowisko zaprezentowane w orzecznictwie, ,,Skuteczność zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a zależy zatem od wykazania, że Sąd rozpoznając skargę dokonał oceny zgodności z prawem innej sprawy lub z przekroczeniem granic rozpoznawanej sprawy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 25 września 2009r., sygn. akt II FSK 629/08 tamże)’’. Dlatego też przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że ,,Prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego’’ (wyrok NSA z 30 kwietnia 2024 r., sygn.. akt III OSK 1011/22).

Biorąc pod uwagę ukształtowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób rozumienia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można uwzględnić zarzutu naruszenia tej regulacji z uwagi na podnoszone nierozpoznanie wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego w skardze na postanowienie organu.

W konsekwencji powyższego nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdzie skarżący podnosi brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez niego w skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 2022 r. Należy zauważyć, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymogom przewidzianym w tym przepisie umożliwiając jego kontrolę instancyjną. Zawiera bowiem: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienie. Ponadto trzeba nadmienić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym ,,zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.)" – wyrok NSA z 14 czerwca 2024 r., sygn. akt III OSK 2040/22.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego chybione są także zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.e.p.a. i art. 59 ust. 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 20 lipca 2020 r., poprzez ich niezastosowanie. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, które stwierdził, że organy zasadnie przyjęły, iż w prowadzonym postepowaniu egzekucyjnym zaistniała przesłanka umorzenia określona w art. 59 § 2 u.p.e.a, gdyż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie egzekucji i uzyskanie środków, które przewyższyłyby wydatki egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał bowiem, że spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a, wskazując jednocześnie, że wniosek skarżącego u umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a. był przedmiotem odrębnego postępowania zakończonego nieprawomocnym wyrokiem WSA w Gdańsku z 18 października 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 950/22.

Ponadto trzeba nadmienić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznano, że ,,Przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. nie zawiera innych przesłanek warunkujących wydanie fakultatywnego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w tym w szczególności warunku, że nie jest dopuszczalne fakultatywne umorzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy toczy się postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z możliwością zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a.’’ (wyrok NSA z 6 października 2022 r., sygn.. akt III FSK 1103/21). Judykat ten przywołał również organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną.

W konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a.

Paweł Borszowski (spr.) Sławomir Presnarowicz Jolanta Sokołowska