Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 820/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134, art. 145 i art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 ust. 2 i 3, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 2 i ust. 2a, art. 8 ust. 1 pkt 4 , art. 11, art. 25, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3 i ust. 9
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda (sprawozdawca) Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2024r. sprawy ze skargi J. T. – F. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 2 października 2023 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z 1 marca 2023 r. nr [...] Wojewoda M., na podstawie art. 104 kpa, art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.04.166.1 z późn. zm., dalej: rozporządzenie 883/2004), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.09.284.1), art. 11 ust. 1 i ust. 2, art. 16, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 9 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2019 poz. 2407 ze zm. zm.) w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981, dalej: ustawa zmieniająca z 2021 r.),

- ustalił świadczenie wychowawcze wypłacone J. T. - F. (dalej: strona, skarżąca) na dzieci: F. i I. F. w okresie od 1 września 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. w kwocie 8 000 zł za nienależnie pobrane,

- zobowiązał stronę do zwrotu ww. kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty,

- ustalił wysokość odsetek ustawowych za okres od 1 października 2020 r. do dnia wydania niniejszej decyzji na kwotę 1 473,14 zł oraz łączną kwotę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji na kwotę 9 473,14 zł.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji, w pierwszej kolejności wyjaśnił, że po przeanalizowaniu dokumentów w sprawie ustalił, iż K. F. od 20 czerwca 2018 r. do 30 września 2020 r. był zatrudniony na terytorium Norwegii, od 1 października 2020 r. do 26 kwietnia 2021 r. pobierał norweski zasiłek dla bezrobotnych, natomiast skarżąca od 2 października 2019 r. była osobą nieaktywną zawodowo w Polsce, gdzie zamieszkuje wraz z dziećmi.

Następnie organ I instancji podniósł, iż z uwagi na aktywność zawodową ojca dzieci na terytorium Norwegii w przedmiotowej sprawie występuje koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, obejmująca także dział świadczeń rodzinnych w ramach UE, EOG i Szwajcarii.

Dalej organ I wskazał, że Burmistrz Miasta P. uchylił przyznane skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego w okresie, w którym w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organ I instancji powołując się na przepisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 oraz Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 uznał, że zasiłki wypłacane przez państwo zatrudnienia, w tym przypadku Norwegia, mają pierwszeństwo przed zasiłkami wypłacanymi w państwie na podstawie miejsca zamieszkania, które podlegają w związku z tym zawieszenia.

Organ I instancji powołał również decyzję z 27 lipca 2022 r. o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego i wskazał, że kwota norweskich świadczeń była wyższa niż kwota świadczeń polskich. Podkreślił, że z uwagi na pierwszeństwo do wypłaty świadczeń po stronie instytucji norweskiej, świadczenie wypłacone w Polsce zostało wypłacone mimo braku prawa do niego, zatem świadczenie za okres od 1 września 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r., w Polsce jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Organ I instancji wskazał również, iż z dokumentacji wynika, że we wniosku z 20 lipca 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, strona została pouczona, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. Skarżąca już w dniu złożenia wniosku, miała wiedzę o aktywności ojca dzieci na terytorium Norwegii a mimo to, w części II wniosku zaznaczyła, że członek rodziny nie przebywa poza granicami RP, w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W odwołaniu skarżąca wskazała, że nie zgadza się z decyzją i zwrotem świadczeń. Podkreśliła, że nie wskazywała we wniosku o świadczenie wychowawcze faktu, że mąż jest aktywny zawodowo w Norwegii ponieważ instytucja norweska nie przyznała świadczeń i z uwagi na powyższe zdecydowała się pobierać świadczenia w Polsce.

Minister Rodziny i Polityki Społecznej, decyzją z 2 października 2023r. znak: [...], utrzymał w mocy decyzję w/w organu I instancji z 1 marca 2023 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż stosownie do przepisów art. 1 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Następnie wskazał na art. 16 ust. 2 i 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w myśl którego, w przypadku przebywania osoby, która złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa wyżej, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjaśnił, iż w niniejszym postępowaniu nie bada On zasadności ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone przez organ I instancji w dniu 27 lipca 2022 r.

Organ odwoławczy powołał się na art. 16 ust. 10 ustawy o pomocy państwa, zgodnie z którym, organ odwoławczy ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3 i ust. 9 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in.: świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 tej ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2,3, 5 i 6 ww. ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.

Wskazał, iż we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 20 lipca 2019 r. skarżąca oświadczyła, iż zarówno Ona jak i żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i podkreślił, iż w ww. wniosku oraz w decyzji przyznającej skarżąca została pouczona, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zostało również wskazane, iż niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, iż skuteczne pouczenie, to takie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia. W konsekwencji, ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd. W ocenie organu, w niniejszej sprawie skuteczność pouczenia nie budzi wątpliwości, a świadczenie wychowawcze przyznano skarżącej na skutek jej wniosku i załączonych do wniosku dokumentów oraz oświadczenia, iż żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami kraju. W związku z powyższym, brak było okoliczności wskazujących na błędne działanie organu.

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo wskazał, że w związku z przyznaniem prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 września 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. należy uznać, iż świadczenie wychowawcze wypłacone w pełnej wysokości za okres od 1 września 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego.

W związku z powyższym, organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji prawidłowo wykazał, iż związku z tym, że ojciec dzieci był osobą aktywną zawodowo na terytorium Norwegii, a z uwagi na brak aktywności zawodowej skarżącej w Polsce instytucja norweska była właściwa do wypłaty świadczeń.

Odnosząc się do odwołania podkreślił, iż osoba pobierająca świadczenia jest zobowiązana do niezwłocznego poinformowania organu o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń. Ponadto, w związku z aktywnością zawodową ojca dzieci na terytorium Norwegii to instytucja norweska była właściwa do wypłaty świadczeń na skarżącej dzieci. Organ odwoławczy wyjaśnił, że informacja o aktywności zawodowej ojca dzieci na terytorium Norwegii nie została przekazana organowi wypłacającemu świadczenia bezpośrednio po jej rozpoczęciu w czerwcu 2018 r., nie sposób zatem uznać, iż skarżąca wypełniła obowiązek informowania o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do wypłaty świadczenia niezwłocznie, do czego zobowiązała się skarżąca składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego.

Dalej organ II instancji wskazał, iż sama okoliczność przebywania/zatrudnienia rodzica dzieci poza granicami Polski nie powoduje, że drugi rodzic nie może w Polsce złożyć wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Korzystając jednakże z tego uprawnienia, wnioskodawca jest zobowiązany z jednej strony do wykazania wszystkich okoliczności, które są przytoczone we wniosku, np. dot. przebywania rodzica poza granicami Polski jak i niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia, w przypadku, gdy do takich okoliczności dojdzie w trakcie trwania okresu świadczeniowego. To we właściwości organu prowadzącego postępowanie leży ustalenie, w którym kraju jest pierwszeństwo do wypłaty świadczeń i ewentualnie jak wysokość świadczeń przysługuje w Polsce.

Organ II instancji wyjaśnił, iż nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz podlega potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych, wypłacanych zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, oraz wypłacanego świadczenia wychowawczego, w myśl art. 25 ust. 7 i 8 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Wskazał także, iż zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Podsumowując, powołał się na art. 20 ust. 3 ustawy z 2 listopada 2021 r. z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981), sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do dnia 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. Zastosowanie powyższych ulg odbywa się na wniosek osoby zobowiązanej i pozostaje do uznania organu.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z 31 października 2023 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 kpa poprzez utrzymanie w mocy mimo istnienia przesłanek merytorycznych i faktycznych od uchylenia zaskarżonej decyzji;

- wskazanie błędnej kwalifikacji prawnej tj. art. 16 ust. 10 w uzasadnieniu, ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w sytuacji, kiedy artykuł wskazany w ustawie ma jedynie 9 ustępów;

- powołanie się na podstawy prawne w komparycji decyzji, które nie obowiązują tj. m.in. art. 25 ust. 2 pkt 3 i 9 ustawy z 11.02.2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci;

- rozbieżności pomiędzy podstawą prawną wskazaną w komparycji decyzji a podaną w uzasadnieniu postanowienia;

- pominięcie okoliczności, iż organy Państwa Polskiego podały błędną informację w ramach koordynacji do organów Państwa Norweskiego, jakoby skarżąca jako drugi rodzic była aktywna zawodowo w Polsce, co skutkowało odmową wypłaty świadczeń w Norwegii;

- pominięcie okoliczności, iż to w wyniku błędnej informacji o rzekomej aktywności zawodowej skarżącej w Polsce doprowadziło do pozostawienia dwójki dzieci zarówno bez prawa do należnego zasiłku wychowawczego zarówno w Polsce jak i w Norwegii;

- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegający na dowolnym i błędnym przyjęciu, iż skarżąca pobrała świadczenie w sposób nienależny, co doprowadziło do niezasadnego zastosowania art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci;

- naruszenie art. 107 § 1 ust. 4 kpa poprzez wskazanie błędnej podstawy prawnej decyzji;

- naruszenie art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez przywołanie nieaktualnej podstawy prawnej oraz poprzez uznanie i niezasadne naliczenie odsetek do świadczenia, w sytuacji, kiedy przyznanie świadczenia było wynikiem błędu organu w postaci poinformowania strony norweskiej o rzekomej aktywności zawodowej w Polsce skarżącej.

Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji a także o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania do organów administracji publicznej.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych granicach, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Organy obu instancji swe rozstrzygnięcia oparły na normie prawa materialnego wyrażonej w art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zastosowane przepisy wiążą się z instytucją koordynacji świadczeń systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich Unii Europejskiej.

Wyjaśnić należy, iż podstawowym celem przepisów normujących instytucję koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego jest eliminacja sytuacji, w której będą pobierane świadczenia tego samego rodzaju z dwóch różnych państw za ten sam okres. Reguła prawna, mająca przeciwdziałać kumulacji świadczeń z systemów zabezpieczenia społecznego poprzez zobligowanie strony do zwrotu świadczeń wypłaconych, ma bowiem zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny.

Cytowane w decyzjach przepisy - w tym stanowiący podstawę wydania kontrolowanych decyzji, art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - podlegały nowelizacjom. W okresie od 1 lipca 2019 roku do 12 lipca 2021 roku ww. przepis obowiązywał w brzmieniu: "W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego".

W okresie od 13 lipca 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku ww. przepis obowiązywał w brzmieniu: "W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, o którym mowa w ust. 4."

Przypomnieć należy, że w świetle uzasadnienia do projektu ustawy z 24 czerwca 2021 roku o zmianie niektórych ustaw związanych ze świadczeniami na rzecz rodziny (Dz. U. 2021 poz. 1162) celem zmian było wprowadzenie rozwiązań służących przyspieszeniu załatwiania przez wojewodów spraw o świadczenie wychowawcze i świadczenia rodzinne w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także wprowadzenie zmian o charakterze redakcyjnym i doprecyzowującym.

Ostatnia zmiana art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci weszła w życie z dniem 01 stycznia 2022 roku, jednakże zgodnie z regulacją przejściową zawartą we wprowadzającej ww. zmianę ustawie z dnia 17 września 2021 roku o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021r. poz. 1981), zmiana ta nie znajdowała zastosowania w kontrolowanej sprawie.

W myśl bowiem art. 17 ust. 2 ww. ustawy zmieniającej: "W sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w przypadku złożenia do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w gminie lub od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres do dnia 31 maja 2022 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe. W przypadku wniosków, które wpłyną do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w sytuacji gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustali, że w sprawie mają lub mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazuje wniosek do właściwego wojewody, do rozpatrzenia zgodnie z właściwością".

Co istotne - zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981) - sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do dnia 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych.

Zgodnie z art. art. 1 ust. 2 i 3 ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1), a świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (ust. 2).

Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3 ustawy).

Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1 ustawy).

Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 16 ustawy w przypadku, gdy matka, ojciec, opiekun prawny lub opiekun faktyczny dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie (ust. 1).

W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczenia wychowawczego lub członka rodziny tej osoby, lub rodzica dziecka w dniu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje (ust. 2).

W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także okres, w którym przepisy te mają zastosowanie (ust. 4).

W przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 za okres, o którym mowa w ust. 4 (ust. 5).

W przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, o którym mowa w ust. 1 (ust. 6).

Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 25 stosuje się odpowiednio (ust.10).

W przypadku zwrotu przez instytucję państwa, o którym mowa w ust. 1, nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wojewoda może umorzyć pozostałą kwotę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w całości lub w części, w szczególności jeżeli pozostała kwota wynika z różnicy kursowej (ust. 11).

Natomiast w myśl art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3 i ust. 9 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust.1).

Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze (ust. 2 pkt 3).

Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego (ust. 3).

Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty (ust. 9).

Należy stwierdzić, że Minister prawidłowo uznał, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy do uznania świadczenia wychowawczego pobranego przez skarżącą na dzieci – Franciszka Fuśka i Ireneusza Fuśka za okres od 1 września 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. za nienależnie pobrane.

Po złożeniu przez skarżącą w dniu 20 lipca 2019 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego Burmistrz Miasta P. decyzją z 5 sierpnia 2019 r. przyznał skarżącej świadczenia wychowawcze w wysokości 500 zł na każde z dzieci – F. F. i I. F. na okres 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r.

W następstwie powzięcia informacji o aktywności zawodowej ojca dzieci na terytorium Norwegii Burmistrz Miasta P., po wszczęciu z urzędu postępowania, ostateczną decyzją z 29 listopada 2021 r. uchylił decyzję własną z 5 sierpnia 2019 r.

Następnie Wojewoda M. decyzją z 27 lipca 2022 r. odmówił przyznania skarżącej w okresie od 1 września 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. dodatku dyferencyjnego na dzieci F. F. i I. F..

Skoro zatem ww. decyzja Burmistrza Miasta P. z 29 listopada 2021 r. uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego przyznane skarżącej decyzją tego organu z 5 sierpnia 2019 r. oraz decyzja Wojewody M. z 27 lipca 2022 r. odmawiająca przyznania skarżącej dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 września 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. na dzieci – F. F.i I.F. - uzyskały walor ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., to - z uwagi na brak jakiejkolwiek decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci – F. F. i I.F. w okresie od 1 września 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. - nie istniała podstawa prawna do wypłaty tych świadczeń.

Zatem za prawidłowe należy uznać stanowisko organów orzekających obu instancji w niniejszej sprawie, że wypłacone skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci – F. F. i I. F. w okresie od 1 września 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane.

Dla uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane istotne jest bowiem obiektywne zaistnienie okoliczności objętych hipotezą normy prawnej z art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, a nie przyczyny jakie do jego zaistnienia doprowadziły. W tej sytuacji organ zobowiązany był wydać decyzję o ustaleniu, że pobrane świadczenie wychowawcze jest nienależnie pobrane i o zobowiązaniu skarżącej do jego zwrotu.

Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest fakt, że skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oświadczyła, iż żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Ponadto - jak słusznie wskazał organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji - skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 20 lipca 2019 r. została w sposób jasny i zrozumiały pouczona, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego - osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia wychowawcze. Zaś niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń wychowawczego o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu.

Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, wypowiedziany na tle innych instytucji związanych ze zwrotem nienależnie pobranych świadczeń, że wprowadzając warunek stosownego pouczenia ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, że świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji pouczenie, o którym mowa czy to w ustawie o świadczeniach rodzinnych czy też w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2020 r., sygn. akt I OSK 419/20 i powołane tam orzecznictwo).

Jak przedstawiono wyżej skarżąca została prawidłowo pouczona o warunkach przyznania świadczenia i obowiązku informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Zaniechanie wykonania tego obowiązku doprowadziło do wypłaty świadczenia, które było świadczeniem nienależnie pobranym.

Podsumowując Sąd uznał, iż organy orzekające obu instancji wnikliwie, wszechstronnie, rzetelnie i obiektywnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując aprobatę Sądu.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił