Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1875/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 228 ust. 1 pkt 11
journal: Dz.U. 2022 poz 2305
law: Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant referent stażysta Marta Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją rozkaz personalny Dyrektora Departamentu Kadr z dnia [...] marca 2023 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Rozkazem personalnym Dyrektora Departamentu Kadr (dalej: "Dyrektor DK", "organ pierwszej instancji") nr [...], wydanym [...] marca 2023 r. w oparciu o art. 228 ust. 1 pkt 11 i art. 229 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 248 ze zm.; dalej: "u.o.O."), [...] R. B. (dalej: "skarżący") został zwolniony z dniem [...] kwietnia 2023 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do pasywnej rezerwy wskutek upływu 12 miesięcy od dnia zaprzestania pełnienia służby z powodu choroby.

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podał, że skarżący od [...] lipca 2021 r. zajmuje stanowisko [...] - dowódcy sekcji w [...] Brygadzie Obrony Terytorialnej. Natomiast od [...] lipca 2021 r. zaprzestał pełnienia służby z powodu choroby, przedstawiając dowódcy jednostki wojskowej kolejne zwolnienia lekarskie, co znajduje odzwierciedlenie w rozkazach dziennych Dowódcy [...] Brygady Obrony Terytorialnej (dalej: "Dowódca"). W okresie ostatnich 12 miesięcy skarżący był niezdolny do wykonywania obowiązków służbowych z powodu choroby; jedynie [...] kwietnia 2022 r. stawił się w jednostce wojskowej celem odbioru skierowania do rejonowej wojskowej komisji lekarskiej, a także w dniu [...] lipca 2022 r. kiedy to złożył wniosek o urlop wypoczynkowy (przy czym wniosek ten rozpatrzono negatywnie) oraz odebrał skierowanie na okresowe badania lekarskie. W żadnym z tych dwóch dni skarżący nie przystąpił do wykonywania obowiązków służbowych.

W związku z długotrwałym przebywaniem na zwolnieniu lekarskim, dowódca jednostki wojskowej skierował skarżącego do wojskowej komisji lekarskiej celem ustalenia jego zdolności do zawodowej służby wojskowej. Orzeczeniem z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] stwierdziła, iż skarżący jest zdolny do zawodowej służby wojskowej. W tej sytuacji Dowódca wystąpił do Dyrektora o zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej, dodając, że nie zachodzą przesłanki zawarte w art. 18 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2780).

W ocenie organu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki ustawowe warunkujące podjęcie decyzji w przedmiocie zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej wskutek upływu 12 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby. Z uwagi na potrzeby Sił Zbrojnych nie można pozwolić, aby na dowódczym stanowisku służbowym, pomimo wyznaczenia skarżącego, dowódca jednostki wojskowej, celem właściwego zabezpieczenia zadań, powierzał czasowe pełnienie obowiązków na tym stanowisku innym żołnierzom, co powoduje zwiększenie ich obciążenia dodatkowymi zadaniami. Żołnierz zawodowy, który nie podejmuje służby i nie wykonuje żadnych obowiązków służbowych ze względu na przebywanie na zwolnieniach lekarskich, pomimo stwierdzonej jego zdolności do pełnienia tej służby, nie jest dyspozycyjny, zaś służba wojskowa pełniona dla dobra Rzeczypospolitej Polskiej wymaga zdyscyplinowania, lojalności i poświęcenia. Długa absencja skarżącego negatywnie wpływa na organizację służby w jednostce wojskowej, a co za tym idzie na dobro Sił Zbrojnych, oceniane przez pryzmat wykonywanych zadań. W przypadku ciągłych zwolnień lekarskich, przy jednoczesnym braku przeciwwskazań zdrowotnych do pełnienia służby, interes społeczny rozumiany jako potrzeby Sił Zbrojnych przeważył nad interesem skarżącego. W interesie społecznym, tożsamym z potrzebami profesjonalnej armii, jest, aby stanowiska służbowe w Wojsku Polskim zajmowali żołnierze, którzy nie tylko spełniają wymagania formalne do ich objęcia, ale też gwarantują długoterminowe wykonywanie powierzonych im zadań w sposób najbardziej profesjonalny. Dlatego Dyrektor DK uwzględnił wniosek Dowódcy.

W odwołaniu od opisanego wyżej rozkazu personalnego skarżący zarzucił:

- naruszenie art. 228 ust. 1 pkt 11 u.o.O., ponieważ u.o.O. weszła w życie 23 kwietnia 2023 r., a Dyrektor DK w sposób nieuprawniony wliczył okres przebywania skarżącego na zwolnieniu lekarskim od [...] lipca 2021 r., czyli przed wejściem w życie u.o.O.;

- wadliwy proces opiniowania, niezgodny z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 lipca 2022 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy (Dz. U. z 2022 r., poz. 1462), gdyż skarżący otrzymał opinię służbową za okres od [...] września 2021 r. do [...] września 2022 r., mimo że od dnia rozpoczęcia opiniowania ([...] września 2022 r.) przebywał na zwolnieniu lekarskim;

- odmowę przyznania świadczenia motywacyjnego z uwagi na otrzymanie oceny dostatecznej z ostatniej opinii służbowej;

- bezpodstawne uniemożliwianie mu dostępu do jego akt personalnych;

- utrudnianie wyjazdu na turnus leczniczo-profilaktyczny, bowiem - pomimo skierowania przez lekarza - Dowódca odmówił skarżącemu podpisania skierowania.

Po rozpoznaniu odwołania, Minister Obrony Narodowej (dalej: "Minister", "organ drugiej instancji", "organ odwoławczy") decyzją z [...] lipca 2023 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a.") w związku z pkt 2 ppkt 3 upoważnienia Ministra z [...] maja 2021 r. nr [...], w pkt 1 uchylił zaskarżony rozkaz personalny w części dotyczącej ustalenia daty zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy (wskutek upływu 12 miesięcy od dnia zaprzestania pełnienia służby z powodu choroby) z dniem [...] kwietnia 2023 r. oraz ustalił nową datę zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do pasywnej rezerwy (z ww. przyczyny) na dzień [...] sierpnia 2023 r.; w pkt 2 utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny w pozostałej części.

W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego. Podzielając stanowisko Dyrektora DK, Minister podkreślił, iż długotrwała nieobecność skarżącego w służbie ma wpływ zarówno na organizację, jak i efektywność działania jednostki wojskowej, w której pełni on służbę wojskową. Z jednej strony skutkuje to zablokowaniem etatu i możliwości wyznaczenia innego żołnierza, a z drugiej strony stwarza konieczność zapewnienia przez jednostkę wojskową prawidłowej realizacji zadań, poprzez zobowiązanie innych żołnierzy (dla których stanowi to dodatkowe obciążenie) do wykonywania przez długi czas obowiązków służbowych dowódcy plutonu lekkiej piechoty - dowódcy sekcji. Interes społeczny przejawiał się zatem w konieczności zapewnienia prawidłowej realizacji zadań jednostki wojskowej, w której skarżący pełni zawodową służbę wojskową.

Odnosząc się do zarzutu wadliwego zastosowania art. 228 ust. 1 pkt 11 u.o.O., Minister stwierdził, że nie chodzi tu o nieprzerwany okres zwolnienia lekarskiego, ale o nieprzerwany okres zaprzestania służby z powodu choroby. Powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 20 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 788/16 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei inne nieprawidłowości, zarzucane przez skarżącego w odwołaniu, nie stanowią meritum prowadzonego postępowania administracyjnego.

Organ drugiej instancji zaakcentował, iż w Siłach Zbrojnych prowadzona jest polityka kadrowa zorientowana na efektywne zarządzanie zasobami kadrowymi resortu obrony narodowej. Zasadniczym celem tej polityki jest skuteczne zaspokajanie potrzeb osobowych Sił Zbrojnych, z uwzględnieniem obowiązujących kryteriów ilościowych i jakościowych, w tym utrzymanie stanu osobowego niezbędnego dla obsady stanowisk służbowych. Organ odwoławczy wskazał też, że element ofiarności w publicznoprawnych stosunkach służbowych łączy się nierozerwalnie z dyspozycyjnością jako warunkiem sprawnego wykonywania zadań doniosłych dla państwa i jego obywateli.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił on naruszenie art. 228 ust. 1 pkt 11 u.o.O. Skarżący, tak jak w odwołaniu, podniósł, iż u.o.O. weszła w życie 23 kwietnia 2022 r., a okres jego przebywania na zwolnieniu lekarskim przed wejściem w życie tej ustawy wliczono mu do okresu 12 miesięcy od dnia zaprzestania pełnienia służby z powodu choroby, o którym mowa w ww. przepisie.

Ponadto skarżący uznał za błędne i niepoparte jakimikolwiek dowodami ustalenia faktyczne, że [...] kwietnia 2022 r. stawił się w jednostce wojskowej jedynie celem odbioru skierowania do rejonowej wojskowej komisji lekarskiej, a także [...] lipca 2022 r. nie przystąpił do wykonywania obowiązków służbowych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] maja 2024 r. skarżący wymienił te dni w latach 2021 - 2023, w których wykonywał obowiązki służbowe, w tym brał aktywny udział w porannej zaprawie, ale obecnie nie jest w stanie tego udowodnić. W tym kontekście zaznaczył, iż nie został spełniony warunek z art. 228 ust. 1 pkt 11 u.o.O. Zażądał, aby tutejszy Sąd zobowiązał Dowódcę lub Ministra do przedłożenia w terminie 7 dni jego dokumentacji płacowej za okres od [...] lipca 2021 r. do [...] marca 2023 r., a także dokumentacji wejścia i wyjścia z biura przepustek [...] Brygady Obrony Terytorialnej, w tym książki ewidencji pobierania kluczy [...], gdyż w trakcie służby korzystał - za zgodą Dowódcy - z noclegu na terenie pododdziału. Skarżący zgłosił też w ww. piśmie wnioski dowodowe o przesłuchanie go w charakterze strony oraz przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków.

Na rozprawie w dniu 26 czerwca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 106 § 3 powołanej in fine ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił uwzględnienia wniosków dowodowych zawartych w piśmie skarżącego z [...] maja 2024 r.

Skarżący na rozprawie oświadczył, że wojsku poświęcił 30 lat. Przyznał, iż pojawiły się u niego problemy ze zdrowiem, ale powrócił już do pełni sił. Wskazał również, iż otrzymał wynagrodzenie z tytułu podróży służbowych, które odbyły się w okresie pomiędzy [...] lipca 2021 r. a [...] lipca 2022 r. Ponadto - jak podniósł w piśmie procesowym z [...] maja 2024 r. - w dniach nieobjętych zwolnieniami lekarskimi skarżący pełnił służbę, wykonując polecenia przełożonych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Ministra (jak też poprzedzającego ją rozkazu personalnego dyrektora DK) stanowi art. 228 ust. 1 pkt 11 u.o.O. Stosownie do treści tego przepisu, żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek upływu 12 miesięcy od dnia zaprzestania pełnienia służby z powodu choroby lub pobytu w szpitalu albo innym podmiocie leczniczym wykonującym działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne oraz niewystępowanie przesłanek, o których mowa w art. 18 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780).

Cytowany przepis stanowi fakultatywną podstawę zwolnienia żołnierza, o czym świadczy zwrot "można". Zatem decyzja wydana w trybie omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Granice uznania administracyjnego wyznacza przede wszystkim treść przepisów prawnych, a także istota i cel stosowania danej instytucji w sprawie indywidualnej. Weryfikacja decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 464/15 i z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 2887/21).

W ocenie tutejszego Sądu, obrane przez organy obu instancji rozstrzygnięcie nie zostało uzasadnione wszechstronnym i dogłębnym rozważeniem wszystkich okoliczności faktycznych, przez co doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 228 ust. 1 pkt 11 u.o.O.

Wprawdzie należy przyznać rację orzekającym w sprawie organom, iż okres 12 miesięcy, o którym mowa w art. 228 ust. 1 pkt 11 u.o.O. nie musi być objęty następującymi po sobie (bez przerw) zwolnieniami lekarskimi, lecz musi to być czas zaprzestania pełnienia służby z powodu choroby. Okoliczność ta powinna być wykazana w toku postępowania. Znajdujące się w aktach administracyjnych niniejszej sprawy rozkazy dzienne Dowódcy dotyczą zwolnień obejmujących - z przerwami - okresy absencji skarżącego na przestrzeni od [...] lipca 2021 r. do [...] września 2022 r. Jednocześnie ani Dyrektor DK ani Minister nie wyjaśnił, że w dniach, które nie zostały objęte zwolnieniem lekarskim, skarżący nie pełnił służby (a to właśnie podnosi skarżący), co oznacza, iż nie można przyjąć ciągłości choroby. Są to następujące dni po [...] lipca 2021 r.: [...] lipca-[...] sierpnia 2021 r., [...]-[...] września 2021 r., [...]-[...] stycznia 2022 r., [...]-[...] i [...] kwietnia 2022 r., [...], [...] i [...] lipca 2022 r. Tymczasem powyższe daty skarżący wskazał w piśmie z [...] maja 2024 r. jako czas wykonywania obowiązków służbowych. Organy wypowiedziały się tylko odnośnie dwóch z ww. dni, a mianowicie [...] kwietnia 2022 r. skarżący miał odebrać skierowanie na badania, zaś [...] lipca 2022 r. złożył wniosek o urlop i odebrał kolejne skierowanie na badania.

Dlatego ponownie rozpoznając sprawę, Dyrektor DK zweryfikuje z wykorzystaniem np. urządzeń/dokumentów ewidencjonujących czas pełnienia służby, czy rzeczywiście w dniach nieobjętych zwolnieniami lekarskimi skarżący wykonywał zadania służbowe, co podnosi w piśmie z [...] maja 2024 r. oraz na rozprawie.

Natomiast niezasadny jest zarzut skarżącego co do zaliczenia okresu jego przebywania na zwolnieniu lekarskim przed wejściem w życie u.o.O., bowiem z żadnych uregulowań nie wynika, aby okres 12 miesięcy wskazany w art. 228 ust. 1 pkt 11 u.o.O. miał obejmować wyłącznie czas pod rządami tej ustawy.

Tutejszy Sąd nie mógł także uwzględnić zgłoszonych przez skarżącego w piśmie z [...] maja 2024 r. wniosków dowodowych jako obejmujących niedopuszczalne w procedurze sądowoadministracyjnej osobowe źródła dowodowe.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł jak w sentencji wyroku.