Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 558/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 17 lutego 2023 r, nr SKO.NP/4115/32/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 17 lutego 2023 r. nr SKO.NP/4115/32/2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania I. S. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Ż. Burmistrza Miasta i Gminy Z. z dnia 11 stycznia 2023r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad ojcem S. P.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 3 listopada 2022r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. P., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 22 września 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności ze stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17.08.2022r. i nie można ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje.

Po rozpoznaniu ww. wniosku organ I instancji decyzją z dnia 11 stycznia 2023r. [...], orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. W uzasadnieniu organ I instancji jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia wskazał, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji, a córka należycie sparuje opiekę nad ojcem i jej pomoc jest niezbędna, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. ponieważ nie stwierdzono aby niezdolność ta powstała w okresach wskazanych w tym przepisie.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła skarżąca. Wskazała, że zajmuje się dwójką niepełnosprawnych rodziców oraz bratem, który jest po udarze.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Tarnowie, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

Rozstrzygając sprawę Kolegium przede wszystkim podkreśliło, że przy rozważaniu kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyznaczanego przesłankami określonymi w art. 17 ust. 1b konieczne jest - wbrew stanowisku organu I instancji - wzięcie pod uwagę treści i płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz.U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej

W świetle obowiązujących przepisów nie można bowiem uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia 'warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest wadliwa, ponieważ zapadła na skutek błędnej wykładni przepisów prawa materialnego.

Pomimo tego uchybienia, Kolegium uznało jednak, że finalnie rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe, ale z innych powodów.

Analizując szczegółowo niniejszą sprawę Kolegium doszło do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem.

Kolegium wskazało, że w niniejszym przypadku skarżąca na druku wniosku oświadczyła, że jest rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 listopada 2022 r.

Natomiast jak wskazuje się w orzecznictwie, przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy.

W związku z tym Kolegium zweryfikowało złożone przez skarżącą oświadczenie o zaprzestaniu zaprowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem organu złożone przez skarżącą oświadczenie powinno potwierdzać faktyczne zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w tym gospodarstwie przez skarżącą, czyli wystąpienie określonego stanu faktycznego, a nie samo w sobie decydować o wystąpieniu takiego stanu. Złożenie takiego oświadczenia musi zatem zostać poprzedzone określonymi działaniami, które w istocie świadczą o tym, że do takiego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym faktycznie doszło. W niniejszym przypadku, zdaniem Kolegium, z akt sprawy wynika, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Kolegium stwierdziło, że płatności bezpośrednie od ARiMR przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Samo więc posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 9 ustawy z 5 lutego 2015 r.), które wchodzą w zakres prowadzenia gospodarstwa rolnego i czerpania z togo tytułu korzyści w postaci otrzymywanych dopłat unijnych - por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 727/20, CBOSA.

Kolegium przyjęło więc, iż skarżąca wbrew złożonemu oświadczeniu nie spełniała przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie zmienia tego faktu również deklaracja, że teraz to nie ona, lecz mąż będzie ubiegał się o dopłaty.

Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w sentencji.

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

- art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), dalej: "ustawa", poprzez jego błędną wykładnią skutkującą uznaniem, że warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest tylko rezygnacja z zatrudnienia, w sytuacji gdy przepis stanowi także o niepodejmowaniu zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, co nie zostało w ogóle rozważone:

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 107 § 1 pkt 8 kpa, poprzez niepodpisanie zaskarżonej decyzji, co stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa;

- rażące naruszenie art. 139 kpa w zw. z art. 15 kpa w zw. z art. 79a § 1 kpa poprzez dokonanie ustaleń faktycznych na niekorzyść strony odwołującej się i stwierdzenie wbrew ustaleniom organu I instancji, iż nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy, co w istocie stanowi obejście reguły reformationis in peius i pozbawia stronę prawa do dwuinstancyjnego postępowania, co stanowi kwalifikowaną wadę, o której mowa w art 156 § 1 pkt 2 kpa;

- naruszenie art. 138 § 2 i 2a kpa poprzez niedostrzeżenie zaniechania organu I instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy i braku uwzględnienia wytycznych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie, zawartych w decyzji z dnia 2 stycznia 2023 roku, sygn. akt SKO.NP/4115/402/2022, w sytuacji gdy wytyczne co do wykładni przepisów, zawarte w tejże decyzji wiązały organ I instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji pomimo spełnienia wszystkich przesłanek, a dalszej kolejności do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji;

- art. 80 kpa, poprzez niepoddanie ocenie motywów rezygnacji i niepodejmowania przez stronę z pracy zarobkowej, a jednocześnie wyciągnięcie dla strony negatywnych wniosków, skutkujących odmową przyznania wnioskowanego świadczenia;

- art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, art. 107 § 3 kpa poprzez pominięcie w ocenie wyjaśnień strony, opinii pracownika socjalnego, wywiadu środowiskowego, dokumentacji medycznej i brak wskazania przyczyn, z powodu których tym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż zakres opieki nad niepełnosprawnym ojcem, pozwalała i pozwala stronie na faktyczne prowadzenie gospodarstwa rolnego, mimo że strona wyraźnie wskazała, że opiekuje się jednocześnie matką, ojcem, a także bratem, co zostało ustalone;

- art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, art. 107 § 3 kpa poprzez nierozważenie okoliczności, że strona już wcześniej tj. w listopadzie 2021 roku wróciła do kraju, by opiekować się ojcem, a tym samym już w tym momencie strona zrezygnowała z pracy,

nierozważenie czy strona faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne, czy też jedynie na skutek zakończenia pracy za granicą została ubezpieczona w KRUS, a w konsekwencji błędne uznanie, że strona prowadzi gospodarstwo rolne i nie zrezygnowała z pracy w sposób zasadny;

- art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji organu I instancji w mocy, w sytuacji gdy decyzję należało uchylić i orzec co do istoty sprawy przyznając wnioskowane świadczenie stronie;

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości, rozważenia przez Sąd konieczności uchylenia decyzji organu I instancji w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 17 lutego 2023 r., a także poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Ż. Burmistrza Miasta i Gminy Z. z dnia 11 stycznia 2023 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem S. P., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia przez organ II instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie – było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kolegium uznało bowiem, że oświadczenie skarżącej o rezygnacji zostało złożone jedynie pozornie, a skarżąca pobierając dopłaty z tytułu wsparcia bezpośredniego od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nadal prowadzi gospodarstwo rolne.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, co do którego orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 22 września 2022 r. stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności, a jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano 10-N. Dodatkowo należy przy tym nadmienić, że również matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym od czerwca 2015r., a symbol niepełnosprawności został ustalony na 10-N i 07-S

Z wywiadu środowiskowego, wynika, że rodzina skarżącej utrzymuje się z gospodarstwa rolnego. Jak skarżąca oświadczyła, sprawuje opiekę nad swoimi rodzicami pomagając im w podstawowych czynnościach dnia codziennego tj. przygotowanie i podawanie posiłków, pomoc w kąpieli, wydzielanie leków. Matka jest w stanie lezącym, pampersowana, wymaga całodobowej opieki. Ojciec porusza się samodzielnie tylko i wyłącznie w obrębie domu, wymaga towarzyszenia w wizytach lekarskich oraz pomocy w czynnościach codziennych. Brat skarżącej nie interesuje się losem rodziców, nie posiada stałego miejsca pobytu, ponadto nadużywa alkoholu.

Do akt dołączono dokumentację medyczną obrazującą stan zdrowia rodziców skarżącej oraz jej brata. Ze szpitalnej karty informacyjnej z dnia 12 grudnia 2022r. wynika, że u ojca skarżącej rozpoznano zawał lewej półkuli mózgu o etiologii choroby dużych naczyń, a wcześniej dwukrotnie przebył on w 2019 r. i 2020 r. zawał lewej półkuli mózgu, a w lutym 2022r. przejściowe niedokrwienie lewej półkuli mózgu. W 2020r. zdiagnozowano u niego makrogruczolaka przysadki mózgowej. Oprócz tego ojciec skarżącej choruje na nadciśnienie i miażdżycę. Z wyżej wymienione karty szpitalnej wynika również, że ojciec skarżącej jest obecnie leżący bez kontaktu logicznego. W ramach konsultacji neurologicznej stwierdzono, że kontakt werbalny z pacjentem jest znacznie ograniczony. Rozumienie zredukowane do wybiórczego i zmiennego wykonywania kilku prostych poleceń popartych gestem. Pacjent przez cały czas badania posługuje się niezrozumiałymi wokalizacjami. Mowa automatyczna, dialogowa i spontaniczna zniesiona. W epikryzie stwierdzono, że w dniu wypisu chory sadzany ze spuszczonymi nogami.

Z kolei w odniesieniu do matki skarżącej wynika, że przebyła ona udar, ma niewydolność serca, cukrzycę, padaczkę, zespół psychoorganiczny oraz strumektomię.

Natomiast brat skarżącej przebył udar prawej półkuli mózgu i ma niedowład lewej kończyny górnej. Przeprowadzono u niego w grudniu 2022r. zabieg angioplastyki i pacjent został wypisany do domu w stanie ogólnym dobrym.

Z przedłożonej karty oceny pacjenta wg zmodyfikowanej skali Barthel wynika, że matka skarżącej uzyskała wynik 5 pkt, zaś ojciec wynik 30 pkt.

W dniu 9 stycznia 2023r. skarżąca oświadczyła, że od 01.11 2022r. podjęła decyzję o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ musiała zająć się opieką nad rodzicami. Do listopada 2021 r. przebywała razem z mężem i dziećmi poza granicami kraju. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia rodziców musieli powrócić do Polski. Od 02.05.2022r. do 13.08 2022r. podjęła zatrudnienie na 1/4 etatu z myślą, że podoła nad opieką nad rodzicami, jednak ze względu na pogarszający się stan ich zdrowia musiała zrezygnować z pracy zawodowej. Razem z nią i rodzicami mieszka brat, który jest w stałym leczeniu i ze względu na to nie może jej pomóc w opiece na rodzicami, ponieważ po udarze sam wymaga opieki. Brat jest kawalerem, jest na zasiłku chorobowym, nie pobiera renty i emerytury. Rodzice są osobami leżącymi, obydwoje pampersowani, nie są w stanie zapewnić sobie podstawowych potrzeb życiowych takich jak zmiana pampersów, podanie lekarstw, mycie, dbanie o higienę, zrobienie posiłków, karmienie, przekręcanie co 2 godziny z powodu odleżyn, ciągła obserwacja, zasłabnięcie, wizyty u lekarza. Ojciec skarżącej po ostatnim udarze i drugim zakażeniu sepsą całkowicie już nie chodzi i nic mówi, wymaga całkowitej opieki tak jak mama. Oświadczenie to złożone już po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego wskazuje, że stan zdrowia rodziców skarżącej oraz jej brata ulega ciągłemu pogorszeniu.

Skarżąca wyjaśniła, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1.6360 hap i jest ubezpieczona w KRUS wraz z mężem, który obecnie zajmuje się gospodarstwem rolnym. Oświadczyła również, że w 2022 roku złożyła wniosek o dopłaty bezpośrednie do ARiMR. W 2023 roku nie będzie ubiegała się o dopłaty z Unii ponieważ opiekuje się rodzicami. O dopłaty będzie ubiegał się jej mąż.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca spełniła powyższe przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym ojcem wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia, zwłaszcza, że po ostatnim udarze ojciec skarżącej jest już osoba leżącą. Dodatkowo należy także zauważyć, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawną matką, która także jest osobą leżącą. Wprawdzie z wywiadu wynika jedynie, że skarżąca wykonuje przy rodzicach tzw. czynności dnia codziennego, ale z uwagi na fakt, że chodzi tu o opiekę skierowaną wobec dwóch osób czynności te wykluczają możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Pomimo, że niniejsza sprawa bezpośrednio odnosi się do kwestii rezygnacji, czy niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki przez skarżącą nad jej ojcem, to także trzeba uwzględnić fakt, sprawowania przez nią opieki nad drugim rodzicem.

Należy ponadto zauważyć, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca ma jeszcze brata, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie z dokumentów wynika, że jest on po udarze, ale nie wiadomo czy choroba ta uniemożliwia sprawowanie przez niego opieki, zwłaszcza że brat skarżącej nie pracuje. Nie został w tym kierunku zgromadzony odpowiedni materiał dowodowy, który umożliwiałby ocenę, czy brat skarżącej może realizować swoje obowiązki alimentacyjne wobec swoich rodziców i czy ewentualnie istnieją obiektywne przeszkody w sprawowaniu przez niego tejże opieki.

W jednolitym orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko skarżąca. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 132 § 2 k.r.o. poza powyższym wypadkiem (obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci) uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.

Jednak w sytuacji, gdy istnieje kilka osób zobligowanych do alimentacji w tym samym stopniu, przyjmuje się, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby w jednakowym stopniu zobligowane alimentacyjnie mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie uprawnionej w tej samej kolejności i stopniu.

Sąd, kierując się okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy, podziela argumentację wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych, że w niektórych sytuacjach mogą zaistnieć takie okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają sprawowanie opieki przez osobę spokrewnioną z osoba wymagająca opieki w tym samym stopniu co skarżący (por. wyrok WSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 301/21, lex nr 3218568 i tam wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 - dostępne na stronie www.nsa.gov.pl).

Stąd konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie w tymże kierunku, a więc czy istnieją obiektywne przeszkody w sprawowaniu przez brata skarżącej opieki nad swoim ojcem, z uwzględnieniem jego niepełnosprawności i czynności, które w związku z tym należy przy nim wykonywać.

Należy także wskazać, że skarżąca jest nadal ubezpieczona w KRUS. Jednak samo zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlega ubezpieczeniu na podstawie albo ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2020 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; Dz. U. z 2021 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników). W takim przypadku wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki (art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu w KRUS nie ma więc jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad matką.

Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium co do faktu prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego. Skarżąca zrezygnowała – zgodnie ze złożonym oświadczeniem – z jego prowadzenia 1 listopada 2022r. W 2022r. otrzymała także dopłatę z ARiMR, co zostało potwierdzone zaświadczeniem przedłożonym do akt sądowych. Tak więc samo oświadczenie, jak i wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pochodzi z końca 2022r. Trudno sobie wyobrazić, aby skarżąca wycofywała wniosek o dopłatę, który najprawdopodobniej został złożony dużo wcześniej. Jednak już 2023r. nie został przez skarżącą złożony stosowny wniosek, gdyż fakt ten nie wynika z akt postępowania administracyjnego. Natomiast sama skarżąca podkreślił, że od 2023r. to jej mąż będzie się ubiegał o dopłaty. Skarżąca złożyła oświadczenie, że od 1 listopada 2022r. nie prowadzi już gospodarstwa rolnego i Sąd nie może zgodzić się z poglądem, że fakt jego prowadzenia do 30 października 2022r. i pobrania dopłaty od ARiMR za 2022r. wskazuje, że skarżąca nadal prowadzi gospodarstwo rolne. Materiał dowodowy zebrany przez organ nie wskazuje na ten fakt. Organ musiałby bowiem wykazać, że w 2023r. skarżąca złożyła kolejny wniosek do ARiMR.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną zgodnie z art. 153 p.p.s.a.

W ramach dalszego procedowania w niniejszej sprawie organ szczegółowo zbada, czy brat skarżącej z uwagi na jego stan zdrowia może sprawować opiekę nad swoim ojcem wspólnie ze skarżącą oraz ewentualnie jakie ma możliwości finansowego przyczyniania się do sprawowania takiej opieki. Zdaniem Sądu ciążący na bracie skarżącej obowiązek alimentacyjny to jedyna przesłanka, która może eliminować bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego zgodne z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.).