Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 413/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w[...] z dnia 21 marca 2024r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. ( dalej jako: "SKO", "Kolegium") z dn. 21 marca 2024 r. znak [...] na podstawie której Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /j. t. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym odwołania T. K. ( dalej jako: "strona", "skarżący") od decyzji z dnia 29.01.2024 r. nr [...]wydanej z upoważnienia Wójta Gminy R. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. odmawiającej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na wnioskowanego na matkę H. K. - orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało na następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Decyzją z dnia 29.01.2024 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy R.przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. odmówiono T.K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na z tytułu opieki nad matką H. K.. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że 4.12.2023 r. wpłynął wniosek T. K., reprezentowanego przez Adwokata M. Ż., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką H.K.posiadającą orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w S. z dnia 21.09.2023 r. nr akt [...] o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 30.09.2024 r. Następnie powołał przepisy prawne dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego. T. K. od 14.12.2023 r. zrezygnował z podejmowania pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 3.01.2024 r. w obecności B. D., siostry wnioskodawcy, H. K. poruszała się samodzielnie, chodziła po mieszkaniu, ustalono, że podane posiłki je samodzielnie, potwierdziła, że dzieci opiekują się nią wspólnie. T.K. i B.D.potwierdzili, że dzielą się opieką nad matką. Wszystkie potrzeby H. K., które należy załatwiać poza miejscem zamieszkania załatwia B. D. Z informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika jednoznacznie, że T. K. nie sprawuje całodobowej opieki nad matką, opieka sprawowana jest naprzemiennie przez obydwoje z rodzeństwa. Ponadto niepełnosprawność H. K. powstała od 75-go roku życia, a więc nie została spełniona przesłanka określona w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Od ww. decyzji skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył odwołanie zarzucając kwestionowanej decyzji naruszenia przepisów prawa materialnego art. 17 ust. 1, 1a i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu odwołania podnosi, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13 i powołuje liczne wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Kolegium orzekając, po rozpatrzeniu odwołania o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, przedstawiło następujące stanowisko:

Przede wszystkim wskazało na ramy prawne sprawy wynikające z przepisu art.17 ust.1 ustawy z dn. 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( dalej jako: "u.ś.r.") normującego przesłanki uprawniające przyznawanie, osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc normy prawne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy, w tym z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 3.01.2024 r. i złożonych oświadczeń wynika, że Skarżący mieszka z matką i siostrą B.D.(córką H.K.). W trakcie wywiadu środowiskowego H. K. poruszała się samodzielnie, samodzielnie usiadła i wstała z łóżka, chodziła po mieszkaniu. Ustalono, że je samodzielnie podane posiłki. W trakcie wywiadu T. K. poinformował, że opiekuje się matką wtedy, kiedy siostra jest w pracy. W trakcie czynności wywiadu środowiskowego H. K. potwierdziła, że dzieci opiekują się nią wspólnie. Obecni w trakcie rozmowy, T. K. i B. D., potwierdzili, że dzielą się opieką nad matką. T. K. poinformował, że pomaga matce w dbaniu o higienę osobistą, myje, towarzyszy w trakcie spaceru, podaje leki, zmienia pieluchomajtki, pomaga w ubieraniu, kładzie spać. Natomiast P. B. D. sprząta, pierze, prasuje, zajmuje się wizytami lekarskimi, opłaca rachunki, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe.

Na podstawie danych wywiadu środowiskowego Kolegium stwierdziło, że opiekę nad matką Haliną Kalitą wykonują wspólnie skarżący i jego siostra Beata Dudzińska.

W kontekście powyższych ustaleń Kolegium wywiodło, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi jednocześnie w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Pracownicy socjalni podczas wywiadu środowiskowego ustalili, że T. K. nigdy nie pracował, nie posiada okresów składkowych, leczy się kardiologicznie, ma zastawkę aorty, od dzieciństwa nie widzi na jedno oko. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.

Skoro T. K. nigdy nie pracował, więc brak jest podstaw do formułowania ocen, że zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Brak jest zatem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a roztoczeniem opieki nad niepełnosprawną matką.

W takiej sytuacji należało rozważyć, czy Skarżący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. W rozpoznawanej sprawie ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia stanowi więc kluczową przesłankę w rozpoznawaniu sprawy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgromadzony materiał W dowodowy pozwolił Kolegium na dokonanie oceny, czy wykonywane przy matce czynności uniemożliwiają Skarżącemu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet w niepełnym zakresie.

W ocenie Kolegium, zakres sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką i jednocześnie niezbędnej dla niej w chwili obecnej, przy niekwestionowanej pomocy jego siostry, nie wyklucza podjęcia przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Charakter i zakres tej opieki został potwierdzony w trakcie wywiadu środowiskowego, a także wskazany w wykazie czynności (str. 19 akt organu I instancji). W ocenie Kolegium, matka Skarżącego, pomimo znacznego stopnia niepełnosprawności, jest w miarę samodzielna jeśli chodzi o funkcjonowanie w domu. Nie jest bowiem osobą leżącą, jest samodzielna w przemieszczaniu się w domu, sama spożywa posiłki, jak również załatwiała potrzeby fizjologiczne. Reasumując powyższe w ocenie Kolegium, konieczność wykonywania niektórych czynności, które wykonuje Skarżący, nie są czynnościami uniemożliwiającymi Skarżącemu podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wyżej wskazano, czynności te mogą być wykonane w dowolnym czasie, a nadto czynności te nie kolidują z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową. Obowiązki związane z wykonywaniem przez Skarżącego opieki nad matką można więc określić jako jego pomoc niepełnosprawnej matce. Nie wyklucza to zaś podjęcia przez T. K. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Należy zauważyć, że ustawodawca wśród form zarobkowania wymienił również takie, które nie wymagają ciągłego świadczenia pracy (np. umowa zlecenia, umowa o dzieło).

Analiza treści przepisów cytowanego wyżej art.17 ust.1 w związku z art.3 pkt 22 ustawy prowadzi do wniosku, że ustawodawca przewidział pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest tak bardzo absorbująca, że konieczna jest rezygnacja, albo nie jest możliwe podjęcie nawet takich form zarobkowania, które nie wymagają pracy przez osiem godzin dziennie. W takich sytuacjach wykluczona jest faktycznie aktywność zawodowa osoby sprawującej opiekę i dlatego taka osoba otrzymuje wsparcie w formie świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego Kolegium stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie zakres sprawowanej przez T. K. opieki nad matką nie wskazuje na wystąpienie przesłanki określonej w art.17 ust.1 ustawy, a mianowicie konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania tej opieki. Zdaniem Kolegium, przepis art.17 ust.1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Większość z czynności wymienionych w wywiadzie środowiskowym, oświadczeniu T. K., wykazie wykonywanych czynności nie wymaga całodobowej bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności Skarżącego. Bezspornym w rozpoznawanej sprawie pozostaje, że opiekę nad matką Skarżący wykonuje wspólnie z siostrą, która wiele czynności samodzielnie wykonuje przy matce, co wyżej wykazano.

Podkreślić jeszcze raz należy, że świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, codzienne ale wyłącznie przez część doby świadczenie pomocy.

Reasumując Kolegium nie kwestionuje osobistego zaangażowania Skarżącego w opiekę nad matką, nie jest to jednak opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność. To zaś oznacza, że obiektywnie nie istnieje powód dotyczący braku możliwości podejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad matką. Zdaniem Kolegium, Skarżący pomaga swojej matce, ale świadczona przez niego opieka nad nią jest pomocą w codziennym funkcjonowaniu i nie można tego nazwać stałą, całodobową opieką, a jej zakres umożliwia Skarżącemu bycie aktywnym zawodowo.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że niezasadnym była orzeczona przez organ pierwszej instancji odmowa przyznania Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że niepełnosprawność jego matki powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy, nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło bowiem przymiot konstytucyjności (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13). Organy administracji publicznej związane są orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, dlatego nie mogą się uchylić od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, czy też niepoprawienia tego stanu prawnego przez ustawodawcę.

Pismem z dn. 23 kwietnia 2024 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ( adwokata) złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie skargę na powyższą decyzję.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1/ naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust.1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o:

- uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 21 marca 2024 r, nr [...] oraz poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy R. z dnia 29 stycznia 2024 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczeni co do istoty sprawy poprzez przyznanie T. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania

- zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych

W uzasadnieniu skargi, wskazując na powoływane orzecznictwo sądowe i tezy w nim zawarte w odniesieniu do rozumienia pojęć "stała" i "długotrwała" opieka, autor skargi podniósł, że nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić".

W odpowiedzi na skargę Kolegium przedkładając akta sprawy, wniosło o jej oddalenie, podtrzymało stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej p.p.s.a. sąd administracyjny dokonując kontroli zgodności z prawem aktu administracyjnego rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami sformułowanymi w skardze i wyartykułowanymi w niej wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bada sprawę w całokształcie jej okoliczności prawnych i faktycznych , biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków sformułowanych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Podstawę materialnoprawną orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 u.ś.r. , wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)matce albo ojcu,

2)opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką między innymi ze względu na to ,że zakres sprawowanej opieki nad matką nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia.. Przypomnieć w tym miejscu należy ,że ustawodawca na użytek regulacji , jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych , zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. wprost odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ( tj. Dz.U. 2020, poz.426) , która w art.4 ust.1 stanowi ,że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art.6 c ust.9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności ( tj. Dz.U.2018r. poz.2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności , które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał ,że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Taki też kontekst normatywny , wynikający z przywołanych wyżej regulacji , powinny mieć na uwadze organy przy ocenie zakresu i "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności . Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić . Niewątpliwie określenia stała lub długoterminowa wskazują na to , że nie może to być świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie( zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, LEX nr 2240790). Wobec tego przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona , jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego , przez co należy rozumieć także sytuację , w której oprócz sprawowania opieki , wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 września 2019r. sygn. akt II SA/Rz 691/19 LEX 2728961).

Dla rozstrzygnięcia zatem sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie , czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym , wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. W tym miejscu w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019r. sygn. akt II SA/Rz 535/19 LEX 2698568 powtórzyć należy ,że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem między stronami fakt, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym ustalenie w tym zakresie organy oparły na orzeczeniach wydanych przez Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w S. z dn. 21.09.2023 r. ustalającym niezdolność do samodzielnej egzystencji do dn. 30.09.2024 r. ( data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji 10.03.2023 r.). Okoliczności związane ze sprawowaną opieką i jej zakresem były też weryfikowane przez pracownika socjalnego w toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dn. 3.01.2024 r. Na tej podstawie organy obu instancji , orzekając w sprawie , nie miały wątpliwości co do tego, że zakres sprawowanej opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej , chociażby na części etatu.

W tym miejscu wypada przypomnieć, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Jak trafnie zauważył organ II instancji ,powołując się w tym zakresie na wyjaśnienia strony ,która przyznała ,że w nocy wobec matki zasadniczo nie wykonuje żadnych czynności opiekuńczych , zaś w ciągu dnia rozkładają się one na różne pory dnia, co wynika z faktu, że opiekę nad matką wykonują wspólnie skarżący i jego siostra. Należy w pełni uznać zasadność stwierdzenie Kolegium opartego na dokonanych ustaleniach faktycznych, przede wszystkim wynikających z wywiadu środowiskowego, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką i jednocześnie niezbędnej dla niej e chwili obecnej, przy niekwestionowanej pomocy siostry B. D., nie wyklucza podjęcia przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Tym bardziej ,że większość czynności związanych z opieką nad matką nie jest niecierpiących zwłoki , są to zwykłe czynności dnia codziennego ,które mogą być wykonane przed lub po pracy.

Wypada w tym miejscu podkreślić ,że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem , gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dorosłego dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny i obiektywny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA).

Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji , gdy wymagająca opieki matka skarżącego jest od marca 2023 r. osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a skarżący T. K. nigdy nie pracował, nie posiada żadnych okresów składkowych, to taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje.

W rozpoznawanej sprawie zostały zatem spełnione jedynie dwie z trzech określonych w tym cytowanym na wstępie przepisie art.17 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Trafnie natomiast organy obu instancji uznały, że odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki , a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Z jednej bowiem strony , zakres jego obowiązków opiekuńczych , a z drugiej strony, sytuacja rodzinna i krąg osób zobowiązanych do alimentacji i tym samym do opieki , nie wyklucza możliwości podejmowania przez niego pracy zarobkowej . Prawidłowo organ orzekający w sprawie ocenił, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką .Jak wynika z wywiadu środowiskowego , wskazany przez skarżącego czas i zakres świadczenia przez niego osobistej opieki nad matką ,nawet z uwzględnieniem ograniczonej samodzielnej mobilności matki skarżącego , nie przekreśla bowiem - przy właściwym podziale obowiązków z siostrą - możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zważywszy ,że większość obowiązków wykonywanych przez skarżącego ( np. przygotowanie posiłków , toaleta, wyprowadzanie na spacer, sprzątanie , ) związana jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym i te obowiązki mogą być wykonane przed lub po powrocie z pracy .

Jak trafnie zauważyły organy obu instancji , w świetle bezspornych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, opieka sprawowana przez skarżącego nad matką, jest wprawdzie absorbująca, ale obiektywnie - w kontekście ustalonej sytuacji rodzinnej ( stanu zdrowia matki Skarżącego H. K. ) oraz potwierdzonej i stwierdzonej pomocy siostry B. D. zamieszkującej wspólnie z matką i skarżącym, zobowiązanej przecież do alimentacji i wsparcia faktycznego lub finansowego matki) - nie uniemożliwia Skarżącemu jakiejkolwiek aktywności zawodowej w ramach powołanej już wyżej definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r.

W związku z tym konkludując powyższe rozważania , należy zaaprobować stanowisko organu orzekającego w sprawie , zobowiązanego do działania na podstawie i w granicach prawa ( art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych , skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ,określonego w art.17 ust. 1 u.ś.r. , bowiem sprawowana przez niego opieka nad niepełnosprawną matką - w kontekście ujawnionych i niepodważonych przez skarżącego okoliczności kontrolowanej sprawy - nie jest opieką , wymagającą niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.