Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 741/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 3c i 3d
journal: Dz.U. 2023 poz 141
law: Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej B. S. z dnia [...] września 2022 r. [...] listopada 2022 r. o wypłatę dodatku węglowego Wójt Gminy L. decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania dodatku węglowego, ponieważ zamieszkuje pod adresem ([...]) na który został już przyznany dodatek węglowy oraz nie podjęła kroków formalnych w celu nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca, domagając się jej uchylenia i przyznania dodatku węglowego, wskazała że pod adresem [...] na jednej działce znajdują się dwa domy jednorodzinne, z których jeden zamieszkuje skarżąca wraz z mężem, a drugi syn strony z rodziną, że prowadzą oni dwa odrębne gospodarstwa domowe, że właścicielem wszystkich nieruchomości jest syn, że posiada ona wraz z mężem dożywotnią służebność, że do tej pory używali oni jeden adres do całej posesji i nigdy nie było żadnych zastrzeżeń do tego, że do CEEB zgłoszone zostały dwa kotły na paliwo stałe jako zainstalowane i zagospodarowane, że w złożonym do organu oświadczeniu z dnia [...] lutego 2023 r. wyjaśniła dlaczego nie podjęła czynności formalnych prowadzących do nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania, a także że został przeprowadzony u skarżącej wywiad środowiskowy podczas którego stwierdzono, że pod jednym adresem funkcjonują dwa domy, dwa piece i dwie rodziny, prowadzące dwa osobne gospodarstwa domowe, co w ocenie skarżącej stanowi o prawie każdej z tych rodzin do otrzymania dodatku węglowego.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) we [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. SKO podtrzymało stanowisko organu I instancji, iż skarżącej nie przysługuje dodatek węglowy, gdyż pomimo ustalenia faktycznego, iż pod adresem [...] prowadzone są dwa odrębne gospodarstwa domowe, w sprawie dodatek węglowym przysługiwał stosownie do art. 2 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 141 ze zm., dalej powoływanej też jako "udw") jedynie gospodarstwu domowemu, które złożyło wniosek jako pierwszy (syn skarżącej wraz z rodziną), gdyż nie podjęto jakichkolwiek czynności w celu ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod adresem [...], a zatem nie miały zastosowania w sprawie przepisy art. 2 ust. 3c i 3d udw.

Na powyższą decyzję SKO B. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy domagając się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji z uwagi na niedotrzymanie ustawowego terminu wydania decyzji odmownej, a tym samym dokonanie milczącego załatwienia sprawy (art. 2 i art. 3 ust. 3 udw, art. 35 i art. 122a § 2 kpa).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w kontrolowanej sprawie dotyczy kwestii czy w przypadku braku odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem i nie podjęcia w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. formalnych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu, skarżącej przysługuje dodatek węglowy. Organ I instancji stwierdził bowiem brak podstaw do wypłaty skarżącej dodatku węglowego z uwagi na okoliczność, że nie podjęła ona kroków formalnych w celu nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania. Również organ II instancji powołał się na brak podjęcia czynności w celu ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod adresem [...]. Wskazane stanowisko organów zostało zakwestionowane przez skarżącą, która ponadto powołała się na nieterminowe załatwienie sprawy przez organ I instnacji.

Mając na względzie wskazany przedmiot sporu w sprawie, w pierwszej kolejności podnieść należy, że zgodnie art. 2 ust. 1 udw, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 u.d.w. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 udw). W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (art. 2 ust. 3a udw). W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 2 ust. 3b udw). W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła (art. 2 ust. 3c udw). W przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (art. 2 ust. 3d udw).

Z przytoczonych regulacji wynika, że dodatek węglowy przyznawany jest na gospodarstwo domowe, chyba że pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe. W takiej sytuacji, stosownie do art. 2 ust. 3a udw, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. W sytuacji, gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten, zgodnie z art. 2 ust. 3b udw, jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Wyjątek od reguł wynikających z przytoczonych regulacji art. 2 ust. 3a i 3b udw, przewidziany został w art. 2 ust. 3c i 3d udw, gdzie ustawodawca przewidział możliwość przyznania dodatku węglowego dla każdego z gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem. Uwarunkował to jednak wymogiem, aby do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem, oraz aby w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania.

Z akt sprawy wynika, że organy na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...] grudnia 2022 r. stwierdziły, że pod adresem [...] znajdują się dwa osobne domy mieszkalne, w których prowadzone są dwa odrębne gospodarstwa domowe. W odniesieniu do braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania w terminie do dnia [...] listopada 2022 r. dla poszczególnych gospodarstw domowych znajdujących się pod tym adresem, skarżąca złożyła do akt sprawy na urzędowym formularzu oświadczenie z dnia [...] grudnia 2023 r., iż w terminie do dania [...] listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących w odrębnych lokalach pod tym samym adresem: [...]. Ponadto w złożonym oświadczeniu z dnia [...] lutego 2023 r. wyjaśniła przyczyny braku podjęcia czynności formalnych w celu ustalenia odrębnego adresu, wskazując m.in. na brak udzielenia jej przez organ jakiejkolwiek informacji o takiej powinności do dnia [...] listopada 2022 r., pomimo że wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożyła [...] września 2022 r. Skarżąca wskazała również w odwołaniu, że nie jest właścicielem domu, w którym zamieszkuje, mając jedynie wraz z mężem dożywotnią służebność mieszkania w tym domu.

Odnosząc powyższe do wskazanego na wstępie przedmiotu sporu między stronami, Sąd uznał, że w sprawie nieprawidłowo organy uzależniły przyznanie wnioskowanego świadczenia od wymogu, który nie został wyartykułowana przez ustawodawcę. Podkreślić bowiem należy, że w odniesieniu do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia "formalnych kroków" prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też wymagane było potwierdzenie wskazanej okoliczności konkretnym dowodem. Ustawodawca nie wymaga też wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu (patrz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 474/23; wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 966/23 i przywołane w nim orzeczenia – dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie powyższego w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w sytuacji, gdy nowelizacja, na mocy której do art. 2 dodano ust. 3c i ust. 3d weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r. (ustawa z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, Dz.U. z 2022 r. poz. 2236).

Wykazanie spełnienia omawianej przesłanki z art. 2 ust. 3d w zw. z ust. 3c udw, tj. braku możliwości ustalenia do dnia 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem, może nastąpić jedynie poprzez złożenie przez wnioskodawcę oświadczenia w tym zakresie, a więc że do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe wnioskodawcy (patrz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 października 2023 r., sygn. II SA/Gl 1085/23 i ww. wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 966/23 wraz z przywołanymi w nich orzeczeniami – dostępne jw.). Organy z urzędu posiadają wiedzę, czy dla danej nieruchomości jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw. Tym samym nie ma potrzeby, aby strona składała wniosek o nadanie nowego numeru porządkowego. Wystarczy samo oświadczenie strony albo zaświadczenie z urzędu (patrz wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 maja 2023 r., sygn. I SA/Łd 299/23 – dostępny jw.).

Gdyby intencją ustawodawcy było uzależnienie przyznania świadczenia od podjęcia przez wnioskodawcę określonych czynności zmierzających do wyodrębnienia lokalu, a w dalszej kolejności do ustanowienia dla tego lokalu odrębnego adresu, to znalazłoby to swój bezpośredni wyraz w brzmieniu przepisów udw i spowodowałoby istotne zawężenie kręgu osób, które mogłyby skorzystać z omawianego tutaj wyjątku. Tymczasem kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury, przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych, dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, w tym i kwestii braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 210/23 – dostępne jw.).

W tym stanie rzeczy, stwierdzając że orzekające organy dokonały nieprawidłowej wykładni przepisów art. 2 ust. 3c i 3d udw, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę należy uwzględnić stanowisko Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku. Jednocześnie należy podkreślić, że przedmiotem kontroli Sądu była decyzja wydana w przedmiocie dodatku węglowego, a nie kwestia bezczynności czy przewlekłości postępowania, a także że przepisy prawa nie przewidują milczącego załatwienia sprawy dodatku węglowego w rozumieniu art. 122a kpa.