Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 894/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Jakub Rozenfeld po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 795/21 w sprawie ze skargi K. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 4 stycznia 2022 r., II SA/Lu 795/21 oddalił skargę K. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł K. Ł., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

I. prawa materialnego, tj.:

a) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r." przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie , że fakt pobierania przez skarżącego emerytury pozbawi go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 32, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie i nieprzyznanie świadczenia pielęgnacyjnegoi podczas gdy skarżący spełnia przesłanki do jego przyznania, co skutkowało naruszeniem zasady równości obywateli wobec prawa, brakiem uwzględnienia dobra rodziny oraz brakiem pomocy dla osoby niepełnosprawnej – H. Ł.;

II. przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi pomimo niedokonania przez organy administracji wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz zaniechania poinformowania skarżącego, że spełnia on przesłanki do przyznania "świadczenia alimentacyjnego".

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych należy przede wszystkim wskazać, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w brzmieniu aktualnym w dniu wydania zaskarżonej decyzji stanowił, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury. Z niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika natomiast, iż skarżący sprawując opiekę nad niepełnosprawną w stopniu żoną – H. Ł. posiada prawo do emerytury i uzyskuje z tego tytułu stosowne świadczenie. Z kolei przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym osobom niż te wymienione w pkt 1 – 3, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W okolicznościach badanej sprawy nie budzi wątpliwości wypełnienie przesłanek tegoż przepisu przez osobę niepełnosprawną, nad którą skarżący sprawuje opiekę. Nie budzi także zastrzeżeń ustalenie faktu sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną żoną. Kontrowersyjna pozostaje natomiast kwestia nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego, w okolicznościach badanej sprawy rozumianej jako rezygnacja z uposażenia otrzymywanego z tytułu wcześniejszej aktywności zawodowej.

Badając powyższą kwestię zarówno organ odwoławczy jak i Sąd I instancji pozostawały w przekonaniu, że skarżącemu może zostać przyznane wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne, zaś przywołane powyżej przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w brzmieniu aktualnym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, nie stanowią bezwzględnej bariery dla uzyskania tegoż świadczenia. Sąd I instancji wyraźnie wskazał, iż istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednocześnie zauważono, że sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że tych osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego, a osobom które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w powyższych przepisach. Takie zróżnicowanie sytuacji prawnej poszczególnych grup osób nie znajduje podstawy w odpowiednio przekonywujących argumentach, naruszając zasadę równego traktowania podmiotów podobnych. Rozwiązując problem zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno-rentowego orzecznictwo sądów administracyjnych opowiedziało się po stronie prawa wyboru przez podmiot uprawniony tego ze zbiegających się świadczeń, które uznaje za korzystniejsze. Kwestię tę w przekonywujący sposób uzasadnił Sąd I instancji odwołując się do aktualnego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Problemem w sprawie pozostaje natomiast to, czy skarżący skorzystał z przysługującego prawa wyboru. Z okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że pismem z dnia 7 lipca 2021 r. organ odwoławczy poinformował skarżącego o przysługujących mu zbiegających się uprawnieniach do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. W zaistniałej sytuacji organ pouczył skarżącego, że w związku z kolizją świadczeń wynikających z prawa do emerytury i jednoczesne prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o przyznanie którego wystąpił w niniejszej sprawie, jest możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, a następnie złożenie decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury w terminie 30 dni. Skarżący z powyższego pouczenia nie skorzystał i nie zawiesił prawa do emerytury. Przynależne skarżącemu prawo wyboru tego świadczenia, które uważa za korzystniejsze nie zostało zatem wykonane. W tej sytuacji przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w brzmieniu aktualnym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, formułujący przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego znalazł zastosowanie w badanej sprawie, uniemożliwiając przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

W wykładni powyższego przepisu dokonanej w dotychczasowym postępowaniu nie można zatem dopatrzeć się błędów zarzucanych w kasacji. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celowościowego, opartego na art. 32 ust. 1 i 2, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych doprowadziło do uznania, że na gruncie ww. przepisów u.ś.r., odczytywanych w łączności m.in. z przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2021.291 ze zm.), opiekunowi osoby niepełnosprawnej, w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w tych ustawach należy się jedno z tych świadczeń – wybrane przez zainteresowanego. Brak jest natomiast przekonywujących argumentów, które mogłyby przemawiać za zignorowaniem przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w brzmieniu aktualnym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, a to oznaczałoby postulowane w kasacji przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego pomimo pobierania świadczenia emerytalnego.

Niezależnie od powyższych uwag wypada zauważyć, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którego niezastosowanie w łączności z przepisami art. 32 ust. 1 i 2, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zarzucono w kasacji nie reguluje kwestii zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z innymi uprawnieniami. Z tego tez powodu zarzut tak sformułowany nie odnosi się do istoty zagadnienia materialnoprawnego występującego w badanej sprawie.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia przepisów postępowania. Z okoliczności sprawy wyraźnie wynika, iż organ odwoławczy kierując do skarżącego ww. pismo z dnia [...] lipca 2021 r. uczynił zadość wymaganiom art. 7 i art. 79a k.p.a. Wskazał bowiem stronie postępowania na jedyną przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia, której usunięcie pozostawało zależne od woli i działań samej strony. Zaniechanie przez skarżącego wykonania prawa wyboru świadczenia, które uznaje za korzystniejsze, oznacza dalsze istnienie kolizji uprawnień uniemożliwiające uwzględnienie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. W takiej sytuacji organ odwoławczym dysponował wszechstronnie zebranym materiałem dowodowym sprawy, umożliwiający podjęcie rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu. Sąd I instancji akceptując to rozstrzygnięcie nie naruszył zatem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.