Wyrok NSA, sygn. akt I FNP 16/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
Powołane przepisy: article: art. 285a § 3
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Sędzia NSA Roman Wiatrowski, po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi D.M. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 306/23 oddalającego skargę kasacyjną D.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Bk 496/22 w sprawie ze skargi D.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 14 listopada 2022 r., nr 2001-IOA.603.1.2022 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za okresy od września 2015 r. do maja 2016 r. oddala skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.


UZASADNIENIE

1.1. Zaskarżonym wyrokiem z 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 306/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną D.M. (dalej: Podatnik lub Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej jako: Organ drugiej instancji lub Dyrektor IAS) z 14 listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za okresy od września 2015 r. do maja 2016 r.

1.2. Pismem z 3 października 2023 r. Skarżący działając za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. I FSK 306/23.

W treści skargi wskazano, że oparto ją na podstawie art. 285a § 3 w zw. z art. 285f § 1 i w zw. z art. 285d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), zarzucając rażące naruszenie przepisów prawa materialnego (osadzone na orzeczeniach ustalonych przez sąd - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej), które spowodowało niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w związku rażącym naruszeniem norm prawa Unii Europejskiej.

Jako naruszone przepisy wskazano:

1) naruszenie art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktat o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864, dalej "TUE") w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, dalej "KPP", oraz naruszenie zasady pierwszeństwa prawa unijnego nad krajowym - Sąd krajowy nie odstąpił od stosowania zaimplementowanego prawa krajowego art. 5 § 1a i 1b ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm., dalej jako: p.u.s.a.), które było nie do pogodzenia z oczekiwaniami prawa unijnego, o czym wskazał orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako: TSUE) o sygn. C-204/21 z dnia 5 czerwca 2023r.; Sąd krajowy nie dokonał z urzędu takiej weryfikacji składu sędziowskiego, która zgodna byłaby z prawem unijnym tj. z pominięciem art. 5 § 1a i 1b p.u.s.a. i nieograniczonej tylko do testu jaki został wskazany w art. 5a § 1 p.u.s.a. (zawężonej możliwości podważenia prawa do orzekania przez tzw. "neosędziego"),

2) w następstwie naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności "EKPC" oraz w art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 38, poz. 167), oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP - każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd krajowy (unijny).

1.3. W konsekwencji podniesionych zarzutów wniesiono o stwierdzenie, iż prawomocne orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. akt I FSK 306/23 jest w całości niezgodne z prawem Unii Europejskiej, a także o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

1.4. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

1.5. Kolejnymi pismami z 29 lutego 2024 r., 11 lipca 2024 r. i 23 lipca 2024 r. Skarżący przedstawił dodatkową argumentację na poparcie wniesionej skargi o wznowienie postępowania.

2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

2.1. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem podlegała oddaleniu.

2.2. Zgodnie z art. 285j p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. W ramach stwierdzić należało, że nie zasługiwała ona na uwzględnienie z kilku powodów.

2.3. W pierwszej kolejności na krytykę zasługuje sposób sformułowania rozpatrywanej skargi, która miesza wnioski formalne, wyliczenie naruszonych przepisów i otwartą argumentację w sposób utrudniający lekturę pisma.

2.4. Jedną z przesłanek zainicjowania trybu stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest, w myśl treści art. 285a § 1 p.p.s.a., wyrządzenie przez skarżone orzeczenie szkody. Analizowany wyrok w sprawie I FSK 306/23 zapadł na kanwie postępowania nadzwyczajnego zainicjowanego wnioskiem strony o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego prawomocnie decyzją Dyrektora IAS z 30 stycznia 2018 r., która to decyzja była kontrolowana sądownie wyrokami sądów administracyjnych obu instancji.

Odnotować w tym miejscu należy stanowisko literatury, zgodnie z którym uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody będzie co do zasady niemożliwe w przypadku orzeczenia wydanego w jednym z postępowań nadzwyczajnych, np. o wznowienie postępowania (por. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 285(e)). Nie są zatem prawidłowe stwierdzenia strony, jakoby zaskarżony wyrok wpływał bezpośrednio na sferę praw i obowiązków Podatnika, skoro decyzja administracyjna którą próbował wzruszyć była już prawomocna przed zainicjowaniem postępowania. W zakresie natomiast rozstrzygnięcia o kosztach umieszonego w zaskarżonym wyroku opiewającego na kwotę 360 zł można by polemizować co do zaistnienia szkody, gdyby Skarżący faktycznie uiścił tę należność. Tymczasem do analizowanej skargi dołączono jedynie potwierdzenia przelewów na jeden grosz do organów obu instancji. Stwierdzono, że należność została ["ściągnięta"] nie wyjaśniając co rozumiane jest przez ten zwrot.

Postulowanie zainicjowania trybu nadzwyczajnego w oparciu o faktycznie zaistniałą łączną szkodę w kwocie 0,02 zł jest co najmniej dyskusyjne. O ile nie świadczy to prima facie o konieczności odrzucenia skargi na podst. art. 285h § 1 p.p.s.a., to niewątpliwie stanowi o instrumentalnym zainicjowaniu niniejszego postępowania przez stronę, co należało odnotować. Co istotne, postępowanie w sprawie stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie zapada orzeczenie merytorycznie rozpoznającym zakończoną sprawę, a stanowi swego rodzaju prejudykat do dochodzenia roszczenia o naprawienie szkody.

2.5. Zarzuty oparte o Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych nie mogą zostać skutecznie rozpoznane, gdyż akty te nie stanowią norm prawa Unii Europejskiej w myśl art. 285a § 3 p.p.s.a. Co do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych nie ma wątpliwości, że jest to traktat nie powiązany w żaden sposób z Unią Europejską, jako zawiązany na mocy rezolucji Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych. Zainicjowanie postępowania ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w stosunku do orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego obarczone jest tym wymogiem, aby niezgodność z prawem wynikała z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej, w poczet których nie można zaliczyć Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych.

2.6. W zakresie naruszenia art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej jako: EKPCz) w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP odnotować należało, że przepisy te statuują tzw. prawo do sądu. Po pierwsze wskazać trzeba, że Skarżący nie przedstawił argumentacji opartej o wzorzec kontroli z dyspozycją art. 6 ust. 1 EKPCz, a zasadniczy trzon argumentacji Skargi oparty jest o wskazywany wyrok TSUE i zaprezentowaną tam wykładnię prawa wspólnotowego, dopiero w dalszych pismach powołując orzecznictwo EKPCz. Natomiast ogólna argumentacja Skarżącego w sprawie sprowadza się między innymi do zakwestionowania przepisów art. 5 § 1a i 1b i art. 5a § 1 p.u.s.a. poprzez ograniczenie jego prawa do rozpoznania sprawy przez niezależny i niezawisły sąd.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący nie może skutecznie powoływać się na ograniczenie jego prawa z art. 6 ust. 1 EKPCz w sytuacji, gdy nie skorzystał on z trybu przewidzianego przez kwestionowane przepisy. Naruszenie w sprawie – w sytuacji uznania przepisów za niezgodne z normami ustrojowymi/międzynarodowymi – byłoby możliwe wyłącznie w wyniku zastosowania trybu wynikającego z tych przepisów, a Skarżący doznałby naruszenia swych praw. W przeciwnym razie podnoszone naruszenie ma charakter czysto hipotetyczny – Skarżący podnosi w istocie, że gdyby tryb ten został zastosowany to doszłoby do naruszenia jego praw. Stwierdzenie naruszeń procedowania uprawniające uznanie zarzutu na podst. konwencyjnego/konstytucyjnego prawa do Sądu wymaga, aby do takiego naruszenia doszło faktycznie i bezspornie, a nie wyłącznie w sferze hipotetycznej czy ewentualnej. Z tego względu zarzut oparty o art. 6 ust. 1 EKPCz nie zasługiwał na uwzględnienie.

2.7. Przechodząc zaś do głównego trzonu argumentacji stwierdzić należało, że skarżony wyrok nie mógł naruszyć zarzucanej normy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 5 § 1a i 1b i art. 5a § 1 p.u.s.a. wobec zasiadania w składzie sędziego M. Goleckiego powołanego przez tzw. neo-KRS, gdyż ani w postępowaniu poprzedzającym wydanie orzeczenia, ani w samym orzeczeniu nie stosowano i nie wykładano zarzuconych przepisów.

Strona w postępowaniu kasacyjnym o sygn. I FSK 306/23 nie wnosiła o wyłączenie żadnego z sędziów ani o przeprowadzenie weryfikacji niezawisłości i bezstronności w sprawie któregokolwiek z członków składu orzekającego. Strona była świadoma składu osobowego wyznaczonego do rozpoznania sprawy przed posiedzeniem Sądu, skierowała nawet imiennie do tego sędziego pismo procesowe zawierające argumentację w sprawie (analogiczne pisma skierowano też do reszty sędziów). W sprawie zatem nie stosowano spornych przepisów, a także nie rozpatrywano wniosku o wyłączenie sędziego, na którego rozpoznanie mogłaby wpłynąć norma z art. 5 § 1a i 1b p.u.s.a. Nie sposób zatem postulować, że dane orzeczenie jest niezgodne z przepisami prawa, które nawet pośrednio nie miały zastosowania w sprawie. Rozpoznający sprawę skład orzekający w braku jakichkolwiek zastrzeżeń zgłaszanych przez stronę nie prowadził analizy prawidłowości powołania sędziego M. Goleckiego (ani innych członków składu), nie mógł zatem naruszyć podnoszonych przepisów. Zaznaczyć należy, że żadne z przywoływanych przez stronę orzeczeń TSUE nie przewiduje konieczności każdorazowej i bezwarunkowej analizy każdego członka składu orzekającego w każdej sprawie.

Zauważyć przy tym warto, że wyrok TSUE na który powołuje się strona (co zresztą zauważono w skardze) w zakresie postulowanego naruszenia zapadł przed wyrokiem NSA w sprawie I FSK 306/23, toteż strona mogła powoływać się na ten wyrok w prowadzonym ówcześnie postępowaniu kasacyjnym, tym bardziej że jak odnotowała strona w sprawie przed TSUE wydano już w 2021 r. zabezpieczenie o zobowiązaniu RP do zawieszenia stosowania przepisów art. 5 § 1a i 1b p.u.s.a.

2.8. Nie ulega przy tym wątpliwości, że dyskusyjne byłoby postulowanie rażącego naruszenia normy prawa unijnego w zakresie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, która jako norma ustrojowa o charakterze generalnym ma dalece niesprecyzowany charakter. Szeroko przyjęte rozumienie przesłanki rażącego naruszenia prawa wymaga by niezgodne z prawem działanie sądu miało charakter oczywisty, rażący i przekraczający granice sędziowskiej swobody wykładni i stosowania prawa (por. np. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 285(a)), czego wykazanie w kontekście normy nieostrej byłoby raczej problematyczne. Dalsze rozważania w tym zakresie pozostają jednak na kanwie niniejszej sprawy bezprzedmiotowe, bowiem celem analizy czy naruszenie normy prawa unijnego było rażące wpierw należało ustalić, że takie naruszenie w ogóle miało miejsce, co nie stało się w niniejszej sprawie.

2.9. W tej sytuacji uznać należało, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia podlegała oddaleniu na podstawie art. 285k p.p.s.a.

Jan Rudowski Roman Wiatrowski Marek Kołaczek

sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA