Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1578/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 39 ust. 1 i art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 982/22 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 18 października 2022 r. nr SKO/HM/430/3842/2022 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 23 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 982/22 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 18 października 2022 r. nr SKO/HM/430/3842/2022 w przedmiocie zasiłku celowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.",

a. a w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez błędne ustalenie stanu faktycznego w toku postępowania administracyjnego i przyjęcie, że w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, a wnosząca skargę kasacyjną nie spełnia kryteriów przyznania jej wsparcia finansowego, pomimo że stan zdrowia, sytuacja życiowa i ekonomiczna oraz cel, na jaki wnosiła o wsparcie, stanowią uzasadniony przypadek przyznania wsparcia finansowego;

b. przez przekroczenie granic tzw. uznania administracyjnego, wskutek uznania przez organ braku celowości przyznania pomocy społecznej, przez nieustalenie, że wnosząca skargę kasacyjną nie jest w stanie zabezpieczyć we własnym zakresie środków na cel i przez błędne ustalenie, że potrzeba wnoszącej skargę kasacyjną nie jest niezbędna;

2. naruszenie prawa materialnego, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.,

a. to jest w szczególności art. 39 ust. 1 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", wskutek przyjęcia, że wadliwie ustalone okoliczności faktyczne mają zastosowanie do tych przepisów prawa materialnego;

b. przez błędną wykładnię pojęć "niezbędna pomoc", "szczególnie uzasadniony przypadek" i "zdarzenia nadzwyczajne", wskutek czego między innymi nie został przyznany wnoszącej skargę kasacyjną zasiłek celowy.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Jak wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, A. A. jest osobą z niepełnosprawnością i potrzebuje wsparcia oraz pomocy innych osób w zaspokajaniu swoich codziennych, życiowych potrzeb. Wnosząca skargę kasacyjną korzysta z usług opiekuńczych, jak również z codziennego wsparcia swojego wujka, B. B. Jak zaznaczyła wnosząca skargę kasacyjną, środki na zakup lodówki pochodziły od jej wujka.

Wnosząca skargę kasacyjną utrzymuje się z renty przyznanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz z zasiłku pielęgnacyjnego.

Wnosząca skargę kasacyjną z uwagi na stan zdrowia i sytuację życiową, nie ma możliwości zmiany swojej sytuacji finansowej i wygenerowania dodatkowego dochodu. Dochód wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych i nie pozwala na poczynienie żadnych oszczędności, niezbędnych w sytuacji niespodziewanych wydatków.

"Szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., jest niewątpliwie zwrotem niedookreślonym i ma charakter ocenny. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, ponieważ sprzęt taki jak lodówka, należy uznać za jeden z podstawowych elementów wyposażenia mieszkania, niezbędny do codziennego funkcjonowania i utrzymania zdrowia. Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że zakup lodówki mieści się w kategorii umożliwiania życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Jak wynikało z ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, Prezydent Miasta [...] decyzją z 14 września 2022 r. nr RO.Z.407722.6233-027691.2022.JK, po rozpatrzeniu wniosku A. A., działając na podstawie art. 41 u.p.s., odmówił przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu lodówki. Prezydent wskazał, że potrzeba objęta wnioskiem została już zaspokojona przez wnioskodawczynię, ponieważ lodówka została zakupiona przed wystąpieniem z wnioskiem. Jak uznał Prezydent, w przypadku zaspokojenia potrzeb we własnym zakresie, bezzasadne jest przyznanie pomocy na taki cel ze środków pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez A. A., decyzją z 18 października 2022 r. nr SKO/HM/430/3842/2022 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. A.. Sąd podzielił ustalenia faktyczne i prawne poczynione przez organy administracyjne. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi wskazał, że na żadnym etapie postępowania skarżąca nie wskazywała na jakąkolwiek obiektywną okoliczność, uzasadniającą konieczność pilnego zakupu nowego sprzętu, jak jego zniszczenie lub jego nieusuwalną awarię. Również choroby skarżącej, niewątpliwie utrudniającej funkcjonowanie w społeczeństwie, nie daje się zakwalifikować jako zdarzenie nagłe czy niespodziewane. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca jest osobą niepełnosprawną od dzieciństwa, co zostało stwierdzone w 1996 r. Wreszcie, narastająca inflacja i związane z tym zwiększone wydatki nie dają się zakwalifikować jako zdarzenie nagłe, niespodziewane i wyjątkowe. Jeśli nawet przyjąć, że wzrost cen jest nagły, to niewątpliwie dotyczy on ogółu społeczeństwa, a wynikające z tego tytułu problemy są najbardziej dotkliwie odczuwane przez osoby najuboższe, których dochody mieszczą się określonym przez ustawodawcę kryterium dochodowym. Wskazywane przez skarżącą skutki inflacji sprawiają, że ograniczone środki finansowe, które mogą być przekazywane na pomoc społeczną, muszą być wydatkowe maksymalnie rozważnie, tak aby trafiały one do osób najbardziej potrzebujących.

Przechodząc do rozpoznania skargi kasacyjnej należy wskazać, że nie zawiera ona uzasadnionych podstaw kasacyjnych.

Przede wszystkim należy podać, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Zgodnie z art. 176 § 1 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać:

1) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części;

2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie;

3) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

W świetle natomiast art. 176 § 2 P.p.s.a. poza wymaganiami, o których mowa w § 1, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Skarga kasacyjna jest zatem sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym. W szczególności formalizm ów wiąże się z powinnością prawidłowego skonstruowania podstaw kasacyjnych, co obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Aby skarga kasacyjna mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania, ma wskazywać konkretny przepis naruszonego prawa materialnego ze wskazaniem, na czym, zdaniem strony skarżącej, polegała niewłaściwa wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez sąd, jaka powinna być wykładnia właściwa lub jaki inny przepis powinien być zastosowany, a także na czym polegało naruszenie przepisów postępowania sądowego i jaki istotny wpływ na wynik sprawy (treść orzeczenia) mogło ono mieć (art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie analizuje tej sprawy po raz kolejny w jej całokształcie, związany jest natomiast wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, gdyż to one nadają kierunek kontroli i badania zgodności z prawem kwestionowanego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wymaga to zatem prawidłowego i precyzyjnego określenia podstaw kasacyjnych, wyraźnego wskazania na przepisy, których naruszenia strona upatruje w kwestionowanym orzeczeniu Sądu I instancji, z uwzględnieniem konkretnych jednostek redakcyjnych (artykułu, paragrafu, ustępu itd.) przepisów prawa (por. wyroki NSA z: 29 marca 2018 r. sygn. akt I FSK 13/18, 19 września 2017 r. sygn. akt I FSK 126/16; 29 września 2017 r. sygn. akt I FSK 868/16; 19 października 2017 r. sygn. akt II GSK 1701/17, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno natomiast szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno wskazywać na trafność sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, a zatem nawiązywać do przepisów prawa, których naruszenie skarżący zarzuca Sądowi I instancji. Tylko takie opracowanie skargi kasacyjnej pozwala na wyznaczenie granic, w ramach których nastąpi rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Treść art. 183 § 1 P.p.s.a. uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu precyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej bądź poszukiwanie za stronę przepisów, którym ewentualnie mógł uchybić wojewódzki sąd administracyjny (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, op. cit., s. 688-690, tezy 13-16 i powołane tam orzecznictwo).

W rozpatrywanej skardze kasacyjnej jej autorka wyliczenie przepisów wskazanych w podstawach kasacyjnych poprzedziła zwrotem "w szczególności". Użycie takiego sformułowania może wskazywać, że oczekiwała ona, że NSA oceni sprawę także pod kątem innych jeszcze przepisów, nie ograniczając się tylko do wytkniętych przyczyn wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia. Sąd kasacyjny nie jest uprawniony do wyręczania strony i uzupełniania za nią zarzutów kasacyjnych. Nie może zatem domniemywać intencji autorki skargi kasacyjnej. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był ograniczyć swe rozważania tylko do przepisów, które wprost zostały wskazane w skardze kasacyjnej (wyrok NSA z 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1596/14).

Skarżąca kasacyjnie zarzuciła wyrokowi Sądu I instancji naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, jednakże przepisy postępowania co do zasady stanowią kontynuację zarzucanych naruszeń prawa materialnego, a ich uzasadnienie opiera się na tezie, że skoro organy i Sąd I instancji wadliwie zinterpretowały wskazane przepisy ustawy, to dopuściły się także naruszeń procedury. W tej sytuacji ocena zarzucanych naruszeń prawa materialnego determinuje wynik oceny zarzutów naruszenia przepisów P.p.s.a. w związku z przepisami procedury administracyjnej. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny w poniższych rozważaniach skoncentruje się na ocenie zarzutów związanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Ich ocena decydować będzie o słuszności zarzutów dotyczących naruszeń przepisów postępowania.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego wskazuje na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 39 ust. 1 i art. 41 pkt 1 u.p.s. Pierwszy z przepisów ustawy o pomocy społecznej dotyczy przyznania zasiłku celowego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W myśl zaś art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. powyższe świadczenie z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł.

W sprawie nie jest sporne, że dochód skarżącej wynosi 1 433,82 zł a zatem przekracza przywołane powyżej kryterium dochodowe (stanowi 187,77% kryterium dochodowego). Przy czym, jak prawidłowo przyjął Sąd I instancji za organami administracyjnymi, przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego uniemożliwia przyznanie zasiłku celowego z art. 39 u.p.s., ale jednocześnie obliguje organ do rozważenia możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego z art. 41 u.p.s. W niniejszej sprawie nie był zatem stosowany przepis art. 39 ust. 1 u.p.s. i konsekwentnie nie mógł być on naruszony przez Sąd I instancji i organy administracyjne.

Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi ww. przepis występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości Specjalny zasiłek celowy stanowi wyjątkową, szczególną pomoc doraźną na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy pomimo uzyskiwania dochodu przekraczającego ustawowe kryterium dochodowe, strona nie jest w stanie uzyskać potrzebnych środków w ramach własnych działań i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej (vide: W.Maciejko, P.Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202; wyrok NSA z 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07; wyrok NSA z 12 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 164/11; wyrok NSA z 16 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 179/18; wyrok NSA z 16 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 3072/18).

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jasno wynika, że taką właśnie wykładnię art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjął Sąd I instancji, zarówno w zakresie interpretacji określenia "niezbędna pomoc", jaki i "szczególnie uzasadniony przypadek" oraz "zdarzenia nadzwyczajne". Tym samym zarzut kasacyjny naruszenia art. 41 pkt 1 u.p.s. przez błędną wykładnię należało uznać za chybiony.

Oceniając spełnienie przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku w okolicznościach badanej sprawy Sąd I instancji zgodził się z organami administracyjnymi, że w stosunku do skarżącej nie zachodzą szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup lodówki. Przede wszystkim wynika to z zaspokojenia potrzeby przez skarżącą z własnych środków, co nie jest w sprawie kwestionowane. A ponadto, nie została wykazana przez skarżącą żadna obiektywna okoliczność uzasadniająca konieczność pilnego zakupu nowego sprzętu, taka choćby jak jego zniszczenie lub nieusuwalna awaria. Sąd I instancji podzielił także stanowisko organów, że choroba skarżącej, jakkolwiek utrudnia funkcjonowania w społeczeństwie, nie daje się zakwalifikować jako zdarzenie nagłe czy niespodziewane, tym bardziej, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną do dzieciństwa, co zostało stwierdzone w 1996 r. Sąd zwrócił również uwagę, że narastająca inflacja i związane z tym zwiększone wydatki nie dają się zakwalifikować jako zdarzenie nagłe, niespodziewane i wyjątkowe. Ponadto Sąd wziął pod uwagę okoliczność, że sytuacja życiowa skarżącej jest znana organom pomocowym ponieważ skarżąca korzysta z pomocy opieki społecznej również w innym zakresie niż zasiłek celowy specjalny.

Oceniając podjęte przez Sąd I instancji rozstrzygnięcie należy zauważyć, że decyzja wydana na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Władza dyskrecjonalna organów administracji publicznej, której przejawem jest uznanie administracyjne, wyraża się w tym, że nawet gdy strona spełni określone prawem przesłanki, organ nie musi rozstrzygnąć sprawy w pozytywny dla niej sposób. Powyższe nie oznacza jednak zupełnej dowolności w rozstrzyganiu sprawy. Na organie spoczywa bowiem obowiązek wyważenia interesu społecznego (publicznego) oraz słusznego interesu strony, o których mowa w art. 7 K.p.a. Przy czym zasada państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) nie przewiduje automatycznej wyższości interesu społecznego nad słusznym interesem jednostki. Organ powinien zatem każdorazowo zidentyfikować zarówno interes publiczny jak i słuszny interes strony, i w okolicznościach konkretnej sprawy rozważyć owe interesy, przyznając jednemu z nich prymat. Przebieg tej operacji myślowej, w szczególności w sytuacji przyznania prymatu interesowi publicznemu, powinien zostać wyczerpująco wyjaśniony w motywach wydanej decyzji, tak aby w specyficznych okolicznościach sprawy możliwe było wyprowadzenie wniosku, na czym polegało wyższe wartościowanie doniosłości interesu publicznego w konflikcie ze słusznym interesem strony, prowadzące do ograniczenia uprawnienia strony lub odmowy jego przyznania (vide: wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r. sygn. akt SA 820/81, glosa J.Łętowskiego do ww. wyroku NSA, OSPiKA 1982/1-2/51-57; B.Adamiak (w:) B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck 2012, s. 61). Przeprowadzenie powyższej operacji w prawnie akceptowalny sposób nakłada na organy administracji obowiązek zbadania wszystkich okoliczności danej sprawy w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia (vide: wyrok TK z 29 września 1993 r. sygn. akt K 17/92, OTK 1993/II/33; wyrok NSA z 16 listopada 1999 r. sygn. akt III S.A. 7900/98, wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01; W. Jakimowicz, Zewnętrzne granice uznania administracyjnego, PiP 2010/5/42-54).

W ujęciu praktycznym zakres kontroli sądowej rozstrzygnięć podejmowanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczony i sprowadza się do zbadania, czy decyzja taka nie nosi cech dowolności, a zatem czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności po rozważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony na gruncie art. 7 K.p.a. (vide: wyrok NSA z 27 lutego 2002 r. sygn. akt II SA 2972/02). Kluczowe znaczenie dla oceny legalności rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego ma zatem kwestia poprawności zastosowania w sprawie art. 7 k.p.a., tak jako źródła zasady prawdy materialnej, jak i dyrektywy rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej przez uwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu strony.

W skardze kasacyjnej został postawiony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., natomiast uzasadnienie skargi kasacyjnej w tym zakresie wskazuje, że zarzut ten został ograniczony do wykazywania błędnego ustalenia w toku postepowania administracyjnego stanu faktycznego sprawy przez przyjęcie, że nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek i skarżąca nie spełnia kryteriów przyznania jej pomocy finansowej, pomimo że stan jej zdrowia, jej sytuacja życiowa i ekonomiczna oraz cel, na jaki skarżąca wnosiła o wsparcie, stanowią uzasadniony przypadek wsparcia finansowego. Dodatkowo argumentacja dotycząca wadliwie ustalonych okoliczności faktycznych została podniesiona w kontekście głównego zarzutu naruszenia art. 41 pkt 1 u.p.s.

Tak sformułowane zarzuty kasacyjne nie podważają w istocie ustaleń stanu faktycznego sprawy. Skarga kasacyjna nie podważa bowiem przyjętych przez Sąd I instancji ustaleń, że skarżąca ma 51 lat, zajmuje mieszkanie komunalne, na które nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego, jest osobą z niepełnosprawnością, niezdolną do pracy w warunkach niechronionych. Do 2020 r. miała przyznaną pomoc w formie specjalistycznych usług, jednak zrezygnowała z uwagi na udzielaną pomoc przez jej partnera. Odrębną decyzją z 14 września 2022 r. stronie przyznano w trybie pilnym pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, przez 2 dni w tygodniu od poniedziałku do niedzieli po 2 godziny dziennie, płatną 2,10 zł za godzinę usługi. Kolejno nie podważa tej okoliczności, że zakup lodówki został sfinansowany we własnym zakresie, niezależnie od tego, czy środki pochodziły z zasobów własnych, czy od członka rodziny skarżącej. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynikają żadne dodatkowe okoliczności, które nie zostały wzięte pod uwagę przez organy administracyjne i Sąd I instancji. Ponadto skarga kasacyjna nie wskazuje na jakiekolwiek dowody, które zostały pominięte podczas ustalania podstawy faktycznej sprawy, a odnosiłyby się do kwestii niezbędnych potrzeb bytowych skarżącej czy też zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Sąd I instancji nie negował przy tym stanowiska skarżącej, że lodówka jest sprzętem domowym, który nie stanowi dobra luksusowego, a wręcz przeciwnie jest typowym elementem wyposażenia współczesnego mieszkania. Skarżąca tym zarzutem nie zwalcza również twierdzenia Sądu I instancji, że na żadnym etapie postępowania skarżąca nie wskazywała na obiektywną okoliczność uzasadniającą konieczność pilnego zakupu nowego sprzętu, jak jego zniszczenie lub jego nieusuwalna awaria. Jeżeli organ wyprowadził więc określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego kontrdowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne. Analiza argumentacji skargi kasacyjnej wskazanej na poparcie ww. zarzutów kasacyjnych prowadzi co najwyżej do wniosku, że skarżąca kasacyjnie w istocie polemizuje z oceną materiału dowodowego dokonaną przez organy administracyjne, a zaaprobowaną przez Sąd I instancji. Organ administracji ma obowiązek rozpatrzenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i ten obowiązek pozostaje w ścisłym związku z wyrażoną w art. 80 K.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów, która nie tylko nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego, ale oznacza ocenę wartości dowodowej poszczególnych środków dowodowych według wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania organu. Jednak żaden z argumentów podniesionych w skardze kasacyjnej nie pozwolił na przyjęcie innej oceny sytuacji życiowej skarżącej, która prowadziłaby - ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy – do stwierdzenia, że sytuacja skarżącej jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika przy tym ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych.

Nietrafne są zatem zarzuty dotyczące naruszenia ww. przepisów postępowania.

W takiej sytuacji brak jest także podstaw do kwestionowania rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego na gruncie regulacji prawnej wynikającej z art. 41 pkt 1 u.p.s. Wprawdzie w skardze kasacyjnej nie wskazano formy naruszenia tego przepisu prawa materialnego, to jednak – mając na uwadze przywołaną na jego poparcie argumentację - należy ten zarzut potraktować jako zarzut niewłaściwej kontroli Sądu I instancji co do zastosowania art. 41 pkt 1 u.p.s.

Zasady ogólne, na podstawie których funkcjonuje pomoc społeczna, a także ogólnie zarysowane cele pomocy społecznej nie mogą być przeciwstawione dyspozycjom przepisów u.p.s. regulujących poszczególne formy pomocy społecznej. Stąd więc, skoro na gruncie art. 41 u.p.s. w okolicznościach badanej sprawy nie ustalano, że sytuacja skarżącej jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych, co umotywowano odwołując się także do zadań i możliwości organów pomocowych, to nie mogła być skuteczna argumentacja skargi kasacyjnej odwołująca się do zadań pomocy społecznej określonych w art. 3 ust. 1 u.p.s. Przepis ten nie wyznacza samodzielnie przesłanek nabycia uprawnień na gruncie u.p.s., w szczególności uprawnień do wyjątkowych świadczeń, oderwanych od kryterium dochodowego, a więc zasadniczego kryterium przyznawania pomocy społecznej. Należy zatem uznać, że organy administracji prawidłowo zastosowały w badanej sprawie przepis art. 41 pkt 1 u.p.s., nie przekraczając w szczególności granic uznania administracyjnego.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.

Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz radcy prawnego ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a.