Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 596/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do zwrotu części świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. z dnia 9 marca 2023 r. nr [...]; II. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania P. S. (dalej również: skarżąca; strona), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) z dnia 9 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń.

Przedmiotowe decyzje zostały wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Burmistrz M. decyzją z dnia 8 marca 2019 r. znak [...] m.in. przyznał zasiłek P. S. pielęgnacyjny dla osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia, w kwocie [...]zł miesięcznie w okresie od 1 lutego 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz w kwocie [...]zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2019 r. do 28 lutego 2022 r.

Rozstrzygnięcie to zostało wydane na skutek wpłynięcia do Ośrodka Pomocy Społecznej w M. (dalej: OPS w M.) wniosku P. S. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Do wniosku zostało załączone orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. (dalej: PZON w M.) z dnia 11 lutego 2019 r., zaliczające P. S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; orzeczenie wydano na okres do dnia 28 lutego 2022 r.

Następnie Burmistrz decyzją z dnia 1 marca 2022 r. znak [...], zmienił z urzędu decyzję z dnia 8 marca 2019 r. poprzez wydłużenie okresu przysługiwania zasiłku od 1 marca 2022 r. do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie organ wskazał, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności należy niezwłocznie dostarczyć orzeczenie do Ośrodka Pomocy Społecznej w M..

Orzeczeniem PZON w M. z dnia [...] r. P. S. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Według tego orzeczenia ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 marca 2022 r., niepełnosprawność istnieje od 26 listopada 2009 r., a orzeczenie wydano na okres do dnia 31 marca 2027 r.

PZON w M. w piśmie z dnia 22 lutego 2023 r. znak poinformował OPS w M., że P. S. odebrała w dniu 23 marca 2022 r. orzeczenie z dnia [...] o niepełnosprawności.

Orzeczenie to nie zostało zaskarżone. Stało się ostateczne w dniu 7 kwietnia 2022 r.

Decyzją z dnia 9 marca 2023 r. Burmistrz M.: 1) uznał, że zasiłek pielęgnacyjny dla osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia na P. S. za okres od 1 maja 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. w kwocie [...]zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie; 2) zobowiązał do zwrotu części świadczenia -zasiłku pielęgnacyjnego dla osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia na P. S. przyznanego decyzją nr [...] z dnia 8 marca 2019 r., zmienioną następnie decyzją nr [...] dnia 1 marca 2022 r., za okres od 1 maja 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. w kwocie [...]zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji, tj. 9 marca 2023 r., wynoszą [...] zł, a naliczane są od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W odwołaniu strona podniosła okoliczności dotyczące braku zawinienia co do braku przedłożenia organowi nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Powołała się również na swoją trudną sytuację zdrowotną, rodzinną i materialną. Wskazywała na znaczne problemy w codziennym funkcjonowaniu i komunikacji społecznej oraz trudności w rozumieniu tekstu pisanego.

Kolegium decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, stwierdzając zaistnienie przesłanek z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: u.ś.r.

Organ II instancji stwierdził, że w decyzji z dnia 1 marca 2022 r. zmieniono z urzędu decyzję z dnia 8 marca 2019 r. poprzez wydłużenie okresu przysługiwania zasiłku, tj. do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że w decyzji zmieniającej organ I instancji wskazał, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności należy niezwłocznie dostarczyć orzeczenie do OPS w M.. W tym też względzie organ odwoławczy zauważył, że skarżącej wydano nowe orzeczenie [o stopniu niepełnosprawności], które strona odebrała w dniu 23 marca 2022 r. i "które uprawomocniło się" w dniu 7 kwietnia 2022 r. Wobec tego Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo uznał, że od 1 maja 2022 r. skarżąca nie kwalifikowała się do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, a świadczenie wypłacone za okres od 1 maja 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 u.ś.r.). Z kolei wedle art. 30 ust. 8 u.ś.r. kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych - do dnia spłaty. Kolegium stwierdziło również, że odsetki za poszczególne okresy zostały obliczone prawidłowo.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. S. podniosła, że "pobierała świadczenie na podstawie ważnej decyzji o niepełnosprawności" z dnia 8 marca 2019 r. nr [...], wobec czego nie było podstaw do stwierdzenia nienależnego pobierania świadczeń. Powołała się na okoliczności związane z pandemią COVID-19 i trudności z dostępem do urzędów (ograniczenie wejść, tryb teleinformatyczny), co spowodowało u niej trudności w komunikacji z urzędem. Podniosła, że bezsprzecznym faktem jest, iż nowe orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] r. zostało jej wydane i w związku z tym pozostawała w uzasadnionym przekonaniu posiadania uprawnienia do pobierania świadczeń. Dodała, że orzeczenie to dostarczyła [do OPS w M.] po telefonicznym kontakcie z urzędem. W przekonaniu strony świadczenie pobierane było w sposób uprawniony, zgodnie z zasadą zaufania obywatela do organów administracji i zgodnie z ważnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...]

Przy takiej argumentacji skarżąca stwierdziła, że zakwestionowana decyzja Kolegium i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza naruszają tę zasadę. Wobec tego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponadto stwierdziła, że wnosi o "zwrot środków wraz z odsetkami".

Stanowisko to skarżąca uzupełniła w piśmie procesowym z dnia 20 października 2023 r., wskazując na naturę swojej niepełnosprawności i podnosząc, że ludzie z tą niepełnosprawnością są wykluczeni ze społeczeństwa, dyskryminowani. Strona wyjaśniła również, że urzędowe sprawy załatwia jej matka w imieniu skarżącej. Dodała, że środki, które zwróciła, potrzebne są jej na leki, leczenie i rehabilitacje psychologiczną.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 29 września 2025 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) - dalej: u.COVID-19. O powyższym strony zostały zawiadomione pismami z dnia 2 października 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 1 u.COVID-19 (aktualnie: Dz.U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału w tym przedmiocie.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja odwoławcza utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza M. z dnia 9 marca 2023 r. w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do zwrotu części świadczenia wraz z odsetkami.

Podstawą faktyczną uznania przez organy w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność niepoinformowania niezwłocznie organu I instancji o uzyskaniu w dniu 23 marca 2022 r. nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanego [...] r. Z całokształtu stanowiska organów należy – pomimo braku precyzyjnych rozważań w tym zakresie – wywnioskować, że to spowodowało, iż decyzja z dnia 1 marca 2022 r. zmieniająca z urzędu decyzję z dnia 8 marca 2019 r. przyznającą zasiłek pielęgnacyjny nie mogła stanowić podstawy do pobierania przedmiotowego świadczenia. Jak można domniemywać, uwzględniając fakt powołania w decyzji zmieniającej z dnia 1 marca 2022 r. przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 u.COVID-19, jak i treść osnowy i uzasadnienia tej decyzji, organy uznały, że wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności spowodowało utratę ważności orzeczenia dotychczasowego, wydanego 11 lutego 2019 r., a to z kolei miało doprowadzić do wygaśnięcia przyznanego wcześniej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (okres przysługiwania tego zasiłku został wcześniej przedłużony z uwagi na art. 15h ust. 4 u.COVID-19).

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do tego, czy w ustalonych okolicznościach wypłacony skarżącej zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 maja 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. był świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Treść przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że warunkiem uznania na jego podstawie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość świadczeniobiorcy musi wynikać z uprzedniego pouczenia. W orzecznictwie utrwalił się pogląd – a który Sąd w niniejszym składzie podziela – w myśl którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter świadczenia nienależnego (por. np. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1392/21; por. też np. orzeczenia przywołane w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 11 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Po 461/21 - dostępne w Internecie pod adresem: http:orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach niniejszej sprawy jest poza sporem, że skarżąca została pouczona o konieczności poinformowania organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a dokładnie o obowiązku niezwłocznego dostarczenia organowi pomocy społecznej takiego dokumentu. Pouczenie takie znalazło się w decyzji z dnia 1 marca 2022 r. zmieniającej wcześniejszą decyzję w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Uszło jednak uwadze organów obydwu instancji, że tak nałożony na skarżącą obowiązek informacyjny nie zawierał pouczenia o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie niewywiązania się z tego obowiązku. W uzasadnieniu tej decyzji zostało jedynie zawarte ustawowe wyjaśnienie – nawiązujące do treści art. 30 ust. u.ś.r., jakkolwiek bez wskazania tej jednostki redakcyjnej – co uważane jest za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne.

Zdaniem Sądu, samo tylko pouczenie, że nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi są świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.), nie jest tożsame z pouczeniem o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie niewywiązania się z obowiązku poinformowania organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Podobnie, rozstrzygnięcie (osnowa) decyzji z dnia 1 marca 2022 r., wydłużające okres przysługiwania zasiłku od 1 marca 2022 r. do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie jest równoznaczne z omawianym tu pouczeniem.

Zauważyć również należy, że zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 u.ś.r., jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Z przepisu tego wynika zatem, że świadczeniobiorca ma obowiązek informowania organu m.in. o "innych zmianach", ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 281/22, dostępny jw.).

Tymczasem trzeba podkreślić, że wydane skarżącej nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności pozostaje w istocie bez wpływu na jej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdza jedynie, iż strona nadal pozostaje osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Oczywiście, zasadą z art. 23 ust. 1 u.ś.r. jest przyznawanie świadczeń rodzinnych na wniosek. Niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek, ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w przywołanym przepisie, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2019 r. sygn. akt I OSK 1139/19, dostępny jw.).

Zaznaczania wymaga również to, że przywołany wcześniej przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, a zatem te, z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych. Sam zaś fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy – a co, najogólniej rzecz ujmując, oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. np. orzecznictwo przywołane w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 401/22, dostępnym jw.).

Niezależnie od powyższego warto zauważyć, że sposób sformułowania przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 u.COVID-19 (aktualnie przepis uchylony przez art. 10 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 852, zmieniającej powyższą ustawę z dniem 6 sierpnia 2023 r.) nie jest do końca jasny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji, a tym bardziej nie być oczywisty dla osób korzystających ze świadczeń rodzinnych. Przykładowo, powołany przepis może być rozumiany w taki sposób, że – jak to przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia 11 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Po 461/21 (dostępnym jw.) – jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia, licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia; okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni, tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii. Finalnie Sąd w przywołanej sprawie uznał, że na gruncie takiej interpretacji należałoby przyjąć, że pomimo wydania nowego orzeczenia poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności było nadal orzeczeniem ważnym, tj. nie wygasło, mimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji jest istotna w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony (chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ, co w niniejszej sprawie nie zachodzi). Zdaniem Sądu, w rozpatrywanym przypadku, na gruncie stosowania przepisu art. 30 u.ś.r., wątpliwości tego rodzaju rozstrzygane powinny być w sposób analogiczny do przyjętego w przywołanym wyżej wyroku o sygn. akt II SA/Po 461/21. Przy tym warto mieć na uwadze, że w niniejszej sprawie skarżąca wskazała na okoliczności utrudniające jej prawidłową komunikację społeczną (kontakt z urzędami) i załatwianie spraw urzędowych, wynikające z jej stanu zdrowia i uwarunkowań organizacyjnych związanych z epidemią COVID-19.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez skarżącą w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji, wbrew stanowisku organów obydwu instancji, nie stanowi nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczyło to o naruszeniu przez organy przepisów art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. w zw. z art. 7a k.p.a., co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy. To z kolei powodować musiało uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. obydwu zakwestionowanych w niniejszej sprawie decyzji, o czym Sąd orzekł w pkt I sentencji wyroku.

Przedstawiona przez Sąd ocena prawna powoduje jednocześnie, że dalsze procedowanie w przedmiocie nienależnie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego stało się bezprzedmiotowe. Zatem postępowanie administracyjne wszczęte w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. i zobowiązania skarżącej do zwrotu tej kwoty (wraz z odsetkami) podlegało umorzeniu – jak też Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.

W przypadku uprawomocnienia się niniejszego wyroku skarżąca nie będzie zobowiązana do zwrotu zasiłku pobranego za wyżej wskazany okres. Jeżeli zaś jakąś kwotę z tego tytułu (należność główna i odsetki) już uiściła, powinna otrzymać jej stosowny zwrot. Należy jednak dodać, że Sąd o tej ostatniej kwestii w niniejszym postępowaniu rozstrzygać nie mógł, gdyż znajduje się to poza granicami sprawy sądowej.