Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 709/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33, art. 71a § 9, art. 59 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Bogusław Dauter ( sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 965/21 w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 14 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę w całości, 3) zasądza od G. sp. z o.o. z siedzibą w C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 16 grudnia 2021 r., I SA/Gl 965/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 14 maja 2021 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji wskazał, że niedopuszczalność rozstrzygania kwestii przedawnienia zobowiązania głównego w postępowaniu z wniosku dłużnika zajętej wierzytelności o umorzenie prowadzonej względem niego egzekucji nie świadczy o niedopuszczalności przeprowadzenia postępowania z tego wniosku. Przeszkodą taką nie jest także fakt, że egzekucja zarówno obowiązku głównego zobowiązanego, jak i obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności następuje w jednym (tym samym) postępowaniu egzekucyjnym. Egzekucja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności stanowi kwestię uboczną w ramach postępowania egzekucyjnego skierowanego do głównego zobowiązanego i to, że nie jest ona realizowana w ramach odrębnego postępowania egzekucyjnego, nie pozbawia podmiotu będącego dłużnikiem zajętej wierzytelności (w postępowaniu głównym) środków obrony, jakie przysługują każdemu wobec kogo jakakolwiek egzekucja jest prowadzona. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wniosek dłużnika zajętej wierzytelności o umorzenie prowadzonej wobec niego egzekucji nie może więc zostać uznany za niedopuszczalny tylko z tego powodu, że został złożony przez podmiot niemający statusu zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym (w postępowaniu głównym). W rezultacie przeciwne stanowisko wyrażone przez DIAS w postanowieniu sąd pierwszej instancji uznał za wadliwe.

W skardze kasacyjnej organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 153 i 170 p.p.s.a. w związku z przepisami art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez przyjęcie, że DIAS w Katowicach podjął nieprawidłowe rozstrzygnięcie i umorzył postępowanie w sprawie, w sytuacji w której był on zobowiązany do takiego działania na podstawie wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 czerwca 2020 r., I SA/GI 131/20, w którym uznano za niedopuszczalne badanie kwestii zawieszenia biegu terminu przedawnienia egzekwowanego zobowiązania podatkowego w postępowaniu "zależnym" - toczącym się z wniosku dłużnika zajętej wierzytelności,

- art. 141 § 4 w związku z art. 153 i art. 170 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 105 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego odniesienia w zaskarżonym wyroku do kwestii umorzenia postępowania w sprawie w sytuacji, w której obowiązek taki wynikał ze stanowiska zawartego w prawomocnym wyroku, iż niedopuszczalnym jest badanie kwestii zawieszenia biegu terminu przedawnienia egzekwowanego zobowiązania podatkowego w postępowaniu toczącym się z wniosku dłużnika zajętej wierzytelności,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z przepisami art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz przepisu art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020, poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") poprzez brak wykazania istotnego wpływu na wynik sprawy uchybienia organu (zakładając, że do takiego uchybienia w ogóle doszło) w sytuacji, w której rozpatrzenie zażalenia dłużnika zajętej wierzytelności musiało doprowadzić do uznania za niedopuszczalne badanie kwestii przedawnienia zobowiązania głównego (zgodnie z wytycznymi zawartymi w powołanym wyżej wyroku) i w konsekwencji do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec spółki, a więc skutku tożsamego z tym jaki wynika z uchylonego przez sąd pierwszej instancji postanowienia,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z przepisami art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 k.p.a. oraz przepisu 59 § 3 i § 4 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że DIAS w Katowicach zobowiązany był ponownie wypowiedzieć się w kwestii przedawnienia zobowiązania głównego w sytuacji, w której kwestia ta badana była w odrębnym postępowaniu toczącym się na wniosek zobowiązanego - A. sp. z o.o.

Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zarządzeniem z 12 sierpnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., skierował sprawę na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest zasadna. Zasadny jest również zarzut naruszenia art. 153 i 170 p.p.s.a. Jak słusznie podnosi skarżący organ nadzoru, w prawomocnym wyroku z 18 czerwca 2020 r., I SA/Gl 131/20, WSA w Gliwicach uchylił postanowienie organu drugiej instancji odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego "głównego" ze wskazaniem zbadania, czy doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia egzekwowanego zobowiązania podatkowego. Jednocześnie sąd uznał za niedopuszczalne badanie tej kwestii w postępowaniu "zależnym" - toczącym się z wniosku dłużnika zajętej wierzytelności. Realizacja celów tej egzekucji powinna następować w ramach jednego postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odrębny tytuł wykonawczy nie kreuje odrębnej egzekucji, gdyż wywodzi się on z egzekucji zobowiązania zasadniczego i stanowi jedynie konieczny środek uzyskania kwot zaliczanych na poczet tegoż zobowiązania zasadniczego. Okoliczność ta nie stoi na przeszkodzie istnieniu i respektowaniu w egzekucji zajętej wierzytelności uprawnień do wniesienia przez jej dłużnika zarzutów w oparciu o art. 33 u.p.e.a., a także do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, wniosku o umorzenie lub zawieszenie egzekucji - o ile jednak te uprawnienia związane są z egzekucją zajętej wierzytelności, a nie z egzekucją zasadniczego zobowiązania prowadzoną wobec zobowiązanego (zob. wyrok NSA z 25 czerwca 2015 r., II FSK 1164/13).

W sprawie niniejszej dłużnik nie wykazał aby jego uprawnienie wiązało się bezpośrednio z egzekucją zajętej wierzytelności. Wprost przeciwnie, dłużnik zajętej wierzytelności odnosił swoje zarzuty do zobowiązania głównego, które jego zdaniem wygasło w wskutek przedawnienia. Jak słusznie podkreślił w zaskarżonym postanowieniu z 14 maja 2021 r. organ nadzoru, w sprawie niniejszej istotne znaczenie ma fakt, że dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazał tych należności organowi egzekucyjnemu oraz nie wskazał na żadną okoliczność prawną, która umożliwiałaby mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela.

Również sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku nie powołał się na jakąkolwiek okoliczność, która wskazywałaby na zasadność wniosku dłużnika. Uszło uwadze sądu pierwszej instancji, że postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które zostało poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1-8 u.p.e.a., jest jedynie ustalenie okoliczności, czy dłużnik zajętej wierzytelności bezprawnie nie uchylał się od przekazania jej organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia. Jednocześnie organ nadzoru prawidłowo ustalił, że w sprawie nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego (głównego). Kwestia ta była badana w wyroku WSA w Gliwicach z 18 lutego 2020 r., I SA/Gl 1297/19, dotyczącym głównego zobowiązania, w którym nakazano uzupełnienie braków w materiale dowodowym na potwierdzenie zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Już tylko to chociażby czyniło niedopuszczalnym badanie tych kwestii w niniejszym postępowaniu.

Sąd pierwszej instancji tych okoliczności nie uwzględnił w stopniu wystarczającym. Uchylając zaskarżone postanowienie zawarł lakoniczne i bardzo ogólne wskazania co do dalszego postępowania, które nie odnoszą się wprost do istoty sprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie niniejszej nie było podstaw do uwzględnienia wniosku strony o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a., co w konsekwencji obligowało organ egzekucyjny do odmowy umorzenia postępowania. Przyznał to sam organ nadzoru. Tym niemniej umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. wywołało podobny skutek – zakończenia postępowania. Stwierdzone uchybienie pozostawało więc bez istotnego wpływu na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania w sprawie Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Dominik Gajewski sędzia del. WSA Bogusław Woźniak