Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 871/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 44, art. 89 § 1, art. 80, art. 38 § 1, art. 38, art. 80 ust. 2a pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 141 § 4.
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia del. WSA Krzysztof Przasnyski, Protokolant Cezary Bajorek, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej małoletniego G. P. reprezentowanego przez opiekuna tymczasowego H. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Po 916/22 w sprawie ze skargi małoletniego G. P. reprezentowanego przez opiekuna tymczasowego H. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 września 2022 r. nr 3001-IEE.711.252.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od małoletniego G. P. reprezentowanego przez opiekuna tymczasowego H. Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Po 916/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA) oddalił skargę małoletniego G. P. reprezentowanego przez opiekuna tymczasowego H. Z. (dalej: Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 23 września 2022 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

Skargę kasacyjną wniósł Skarżący. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niewystarczające, lakoniczne uzasadnienie zaskarżonego wyroku, a w szczególności poprzez brak ustosunkowania się przez Sąd w zaskarżonym wyroku do zarzutów zawartych w skardze, dotyczących wykładni przepisów prawa, w tym art. 44 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.), co oznacza, że Sąd nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez brak uchylenia zaskarżonego postanowienia i pominięcie przez Sąd naruszenia przepisów postępowania jakiego dopuścił się organ w niniejszej sprawie, tj.:

- art. 80 § 2a pkt 1 u.p.e.a., co zostało stwierdzone w wyroku WSA z dnia 14 lutego 2023 r. (I SA/Po 918/22),

- art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.) w związku z art. 18 oraz art. 38 § 2 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie przepisu, polegające na bezpodstawnej odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków Skarżącego zgromadzonych na rachunku bankowym (wierzytelności), w sytuacji gdy z przepisów prawa wynikał obowiązek rozpoznania sprawy i wydania postanowienia na żądanie podmiotu niebędącego zobowiązanym,

c) art. 44 u.p.e.a. poprzez przyjęcie wadliwej rozszerzającej wykładni polegającej na uznaniu, że żądanie wyłączenia spod egzekucji środków zgromadzonych na rachunku bankowym (wierzytelności) nie może być zgłoszone, jeżeli egzekucja została przeprowadzona, co tym samym uniemożliwia ochronę własności Skarżącego, podczas gdy przepis odnosi się wyłącznie do żądania wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub praw majątkowych;

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 44 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przez wykonanie prawa majątkowego należy rozumieć również wyegzekwowanie środków pieniężnych z rachunku bankowego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasadniczą kwestią sporną, która legła u podstaw występującego w niniejszej sprawie sporu jest wykładnia art. 44 u.p.e.a.

Dyrektor IAS oraz WSA uznali, że została spełniona przesłanka z art. 44 u.p.e.a., jako że B. [...] S.A. zrealizował zajęcie egzekucyjne, przekazując organowi egzekucyjnemu środki pieniężnego z zajętego rachunku bankowego, a dysponentem wyegzekwowanej kwoty stał się już wierzyciel. W ich ocenie zaspokojenie wierzyciela stanowi wykonanie prawa majątkowego, dlatego wniosek Skarżącego o wyłączenie spod egzekucji środków znajdujących się na rachunku bankowym, złożony po ich wyegzekwowaniu, nie może być rozpoznany merytorycznie i w związku z tym należało odmówić wszczęcia postępowania w zakresie objętym tym wnioskiem.

Zdaniem Skarżącego, Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż działaniem art. 44 u.p.e.a. objęte są wierzytelności. Skarżący powołuje się na rozróżnienie trybów egzekucyjnych w rozdziałach 4, 5, 6 i 7 działu II u.p.e.a., zwraca uwagę na regulacje zawarte w art. 89 § 1 i art. 80 tej ustawy. Z tych przepisów wyprowadza wniosek, że ustawodawca odróżnia wierzytelności od praw majątkowych, a skoro to czyni, to art. 44 u.p.e.a. powinien mieć zastosowanie wyłącznie do praw majątkowych i rzeczy.

Przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 44 u.p.e.a., żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.

Rzeczywiście w przytoczonym przepisie nie ma mowy o wierzytelności, jednak gdyby przyjąć zaprezentowaną przez Skarżącego wykładnię art. 44, to należałoby uznać, że podmiot nie będący zobowiązanym nie mógłby wnioskować o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności, do której rości sobie prawa, gdyż w art. 38 § 1 u.p.e.a. nie są wymienione wierzytelności, tylko tak jak i w art. 44 - prawa majątkowe i rzeczy. Podkreślić należy, że art. 38 jest jedynym przepisem, który normuje materię dotyczącą wyłączenia spod egzekucji administracyjnej o charakterze pieniężnym na żądanie podmiotu nie będącego zobowiązanym. Efekt finalny zastosowania wykładni forsowanej przez Skarżącego byłby taki sam jaki ma miejsce w rozpoznanej sprawie, tj. organ odmówiłby wszczęcia postępowania z wniosku Skarżącego w sprawie wyłączenia spod egzekucji. Stosując logikę Skarżącego należałoby bowiem stwierdzić, że skoro ustawodawca nie przewidział w art. 38 § 1 wyłączenia spod egzekucji wierzytelności, to wniosek w tym przedmiocie nie może być rozpoznany merytorycznie i trzeba odmówić wszczęcia postępowania.

Jednak Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska prezentowanego w skardze kasacyjnej. Uważa, że dla dokonania prawidłowej wykładni art. 44 u.p.e.a. kluczowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie - czym jest wierzytelność. Prawodawca nie zdefiniował tego terminu ani w Kodeksie cywilnym, ani w innej ustawie. Należy zatem wziąć pod uwagę, że w Kodeksie cywilnym wierzytelność jest jedną z podstawowych konstrukcji prawa zobowiązań. Stosownie do art. 353 § 1 Kodeksu cywilnego, zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjmuje się, iż skoro wierzyciel jest stroną zobowiązania mającą prawo żądać świadczenia, to wierzytelność oznacza prawa, które mu przysługują względem dłużnika, w tym zwłaszcza prawo do otrzymania świadczenia. Z kolei prawa majątkowe są uwarunkowane obiektywnym interesem ekonomicznym uprawnionego i na podstawie tego kryterium zalicza się do nich wierzytelności stanowiące świadczenia majątkowe. Kryterium to spełnia dochodzona w niniejszym postępowaniu wierzytelność. Jest więc ona prawem majątkowym, które jest objęte działaniem art. 44 u.p.e.a.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 44 u.p.e.a. i słusznie uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy należało odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w sprawie zainicjowanej wnioskiem Skarżącego o wyłączenie spod egzekucji wyegzekwowanej wierzytelności.

Bez wpływu na wynik rozpoznanej sprawy pozostaje przywołany w skardze kasacyjnej wyrok WSA z dnia 14 lutego 2023 r., I SA/Po 918/22. Przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowym zakończonym tym wyrokiem była skarga na czynności egzekucyjne, a więc był to inny niż w sprawie niniejszej przedmiot sprawy. W niniejszej sprawie wniosek o wyłączenie spod egzekucji nie był rozpoznawany merytorycznie, lecz odmówiono wszczęcia postępowania w tym przedmiocie, zatem w postępowaniu sądowym kontrolowana była wyłącznie prawidłowość tego rozstrzygnięcia. Tym samym nie były rozpoznawane przesłanki wyłączenia spod egzekucji określone we wskazanym w skardze kasacyjnej art. 80 ust. 2a pkt 1 u.p.e.a.

Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Z naruszeniem tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie zapewnia możliwości kontroli instancyjnej orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Nieodniesienie się przez sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi nie przesądza a priori, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zauważyć bowiem wypada, że w świetle regulacji z art. 184 P.p.s.a. in fine skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas, gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części. Uwzględnienie zatem zarzutu naruszenia komentowanego przepisu może mieć miejsce wówczas, gdy wskazywana wada uzasadnienia jest na tyle poważna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku. Nadto, poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni, bądź zastosowania prawa materialnego. Wbrew sformułowanemu w skardze kasacyjnej zarzutowi zaskarżony wyrok nie narusza regulacji art. 141 § 4 P.p.s.a. w stopniu stanowiącym - w świetle powyższych uwag - podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia i co istotne, wyrok poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Również nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 P.p.s.a. Przepisy te nie mogą bowiem stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, gdyż są to przepisy ogólne (blankietowe), wynikowe stanowiące jedynie prawną podstawę orzeczenia uchylającego decyzję/postanowienie lub oddalającego skargę. Dlatego co do zasady brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej z naruszeniem przepisów P.p.s.a., czyni niezasadnym tak skonstruowany zarzut skargi kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono stosownie do art. 204 pkt 1 P.p.s.a.

sędzia K. Przasnyski sędzia J. Sokołowska sędzia D. Gajewski