Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 164/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i wstrzymano wykonanie
Powołane przepisy: article: art. 188 w zw. z art. 197 par. 2 oraz art. 193
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/GI 58/24 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 listopada 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1293/2023/23613 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu opieki społecznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 24 listopada 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1293/2023/23613.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 12 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/GI 58/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: Sąd I instancji), po rozpoznaniu wniosku S. W. (dalej: Skarżący) odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: Kolegium) z 24 listopada 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1293/2023/23613 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu opieki społecznej.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Skarżący złożył skargę na decyzję Kolegium z 24 listopada 2023 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 23 października 2023 r. nr OP.4661-302-6-2023/MK, ustalającą od dnia 30 marca 2023 r. dla Skarżącego wysokość opłaty za pobyt wnuka J. W. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie: od dnia 30 marca 2023 r. do dnia 31 marca 2023 r. – 109,68 złotych i od miesiąca kwietnia 2023 r. – 1700 złotych miesięcznie oraz zobowiązującą go do wnoszenia powyższej opłaty w terminach do 22-go dnia każdego miesiąca za dany miesiąc, z zastrzeżeniem, że za okres od dnia 30 marca 2023 r. do dnia 31 października 2023 r. opłatę należy uregulować w terminie do dnia 30 listopada 2023 r. Poza zarzutami odnoszącymi się do kwestionowanej decyzji Skarżący zwrócił się o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Następnie, pismem z 23 stycznia 2024 r. - Sąd I instancji zobowiązał Skarżącego do podania i uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków zgodnie z treścią art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), w terminie 7 dni pod rygorem oddalenia wniosku. Jednocześnie poinformowano Skarżącego, że zgodnie z ww. regulacją wymagane jest wykazanie we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków dla wnioskodawcy, które są następstwami bezpośrednio związanymi z wykonaniem zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie wniosku powinno się odnosić do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest uzasadnione.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący podał, że zarówno on jak i jego żona są osobami przewlekle chorymi, wymagającymi stałego intensywnego leczenia i pobierania leków oraz stałej kontroli lekarskiej. W związku z tym ponoszą duże wydatki związane z zachowaniem odpowiedniej diety i higieny osobistej. Brak odpowiedniej diety spowoduje pogłębianie się ich chorób. Wskazał, że wydatki związane z zakupem produktów dietetycznych wynoszą około połowę ich dochodów, które wynoszą 7155 złotych. Dalej podał, że ponoszą też wydatki związane z energię elektryczną, z utrzymaniem samochodu oraz z mediami. Wydatki te wynoszą około 2900 złotych miesięcznie na osobę, natomiast po odliczeniu wydatków koniecznych zostaje im suma 4300 złotych na dwie osoby, czyli około 2150 złotych na jedną osobę. Dlatego też po zapłaceniu 1700 złotych za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej pozostanie im 2600 złotych, czyli 1300 złotych na osobę. Zaznaczył także, że posiadają nieduże oszczędności i wynoszą on kilka tysięcy złotych na tzw. "czarną godzinę".

Sąd I instancji - odmawiając wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji stwierdził, że wniosek Skarżącego nie został w dostatecznym stopniu uzasadniony i tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu I instancji, Skarżący podał wysokość dochodów swoich i jego żony oraz wydatków ponoszonych przez rodzinę. Jednak nie przedstawił żadnych dowodów, które odzwierciedlałyby aktualną sytuację dochodową rodziny i mogłyby potwierdzać, że nie jest możliwe dokonanie spłaty należności, do której zwrotu jest zobowiązany. Sąd I instancji zaznaczył przy tym, że Skarżący ani do skargi ani do pisma z 30 stycznia 2024 r. nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających aktualne uzyskiwane dochody, potwierdzenia otrzymywanych emerytur czy innych dokumentów świadczących o ponoszonych wydatkach (np. rachunków potwierdzających koszty żywności związane z dietą Skarżącego i jego żony) mających potwierdzać argumentację Skarżącego w zakresie przesłanek art. 61 § 3 p.p.s.a. Ponadto, w ocenie Sądu I instancji, te zaś, które wynikają z akt administracyjnych sprawy nie mogą być uznane za wystarczające do rozstrzygnięcia wniosku w związku z ich przynajmniej częściową nieaktualnością wobec tego, że przedkładane były do organu przed wydaniem zaskarżonej decyzji, dlatego też mogą być obecnie nieaktualne. Sąd I instancji podkreślił również, że Skarżący wskazał w piśmie z 30 stycznia 2024 r., że posiada kilka tysięcy oszczędności.

Tym samym, w ocenie Sądu I instancji, wobec braku dostatecznych i aktualnych danych odnośnie do sytuacji finansowej Skarżącego i jego rodziny nie było możliwe dokonanie oceny, czy zapłata należności wynikającej z zaskarżonej decyzji mogłaby w przypadku Skarżącego prowadzić do powstania skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., czyli czy spowoduje dla Skarżącego niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków.

Końcowo Sąd I instancji wskazał, że każda decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek faktyczny w finansach zobowiązanego do ich uiszczenia. Nie jest to więc sytuacja, która sama z siebie uzasadnia zastosowanie wyjątkowego rozwiązania prawnego, jakim jest ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż w razie uwzględnienia przez sąd skargi i uchylenia decyzji można otrzymać zwrot uiszczonej kwoty. Obowiązkiem wnioskodawcy jest natomiast wykazanie, że na skutek zapłaty spornej kwoty grozi mu szkoda, której rozmiary przekraczają zwykłe następstwa zapłaty, bądź też, że do odwrócenia skutku wykonania zaskarżonego aktu nie wystarczy zwrot zapłaconej dobrowolnie, bądź wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. W ocenie Sądu I instancji, analiza wniosku Skarżącego w aspekcie spełnienia ww. przesłanek określonych w art. 61 § 3 zd. 1 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że nie zasługuje on na uwzględnienie, za nieuprawdopodobnioną należy bowiem uznać okoliczność niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków przez wykonanie zaskarżonej decyzji.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Skarżący. W uzasadnieniu podał, że zaskarżone postanowienie uważa za wysoce niesprawiedliwe i krzywdzące, zaznaczając, że zgadza się z tą częścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w której Sąd I instancji zwrócił uwagę na brak przedstawienia dostatecznej dokumentacji obrazującej sytuację materialną Skarżącego i jego żony. Dalej Skarżący wskazał, że ma 71 lat, natomiast jego żona 68 lat. Skarżący oraz jego żona chorują na przewlekłe choroby w tym cukrzycę typu 2. W związku z tym wraz z żoną są na specjalnych dietach, która kosztuje ich średnio 60 złotych dziennie za osobę. Wskazał, że ich łączny dochód (z tytułu emerytur) na osobę wynosi 3577,76 złotych. Ich wydatki za miesiąc styczeń 2024 r. wynoszą łącznie 3270 złotych. Podniósł także, że ich miesięczne wydatki nie są stałe i na podstawie ich obliczeń wynoszą średnio 2900 złotych, a więc na życie pozostaje 4255 złotych. Biorąc pod uwagę, że zaskarżona decyzja zobowiązuje do uiszczania co miesiąc opłaty w wysokości 1700 złotych, to na życie pozostanie im około 2555 złotych, tj. 1275 złotych na osobę. Zaznaczył także, że zadłużenie wynikające z zaskarżonej decyzji rośnie i wynosi już ponad 15 tysięcy złotych, a on wraz z żoną nie posiadają takich oszczędności. Jednocześnie Skarżący do zażalenia dołączył dowody opłat uiszczonych w styczniu 2024 r., wykaz wydatków na leki wraz z fakturami i zaświadczeniami lekarskimi oraz dokumenty potwierdzające wysokość pobieranych emerytur.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z konstrukcji art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że na stronie skarżącej spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w powołanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy akt lub czynność zostanie wykonana. Jest to wyjątek od zasady, w myśl której wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. W przepisie tym chodzi bowiem o szczególne i wyjątkowe zagrożenie odpowiadające specjalnemu rodzajowi ochrony tymczasowej strony postępowania. Podkreślenia również wymaga, że wniosek powinien zawierać spójną argumentację, popartą faktami oraz ewentualnie odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności.

Przechodząc do oceny legalności zaskarżonego postanowienia należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że obowiązkiem strony wnoszącej o udzielenie ochrony tymczasowej jest przedstawienie tez, twierdzeń oraz dokumentów, które uprawdopodobnią zasadność uwzględnienia wniosku. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że w sytuacji faktycznej, w jakiej się znajduje, wykonanie decyzji powodować będzie znaczną szkodę bądź trudne do odwrócenia skutki. Należy jednak podkreślić, że sąd administracyjny, rozpoznając wniosek, powinien dokonać analizy sytuacji strony i ocenić konieczność udzielenia ochrony tymczasowej z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy. Z uwagi na ocenny charakter postępowania w przedmiocie wstrzymania wykonania danego aktu, sąd administracyjny może pewne okoliczności, które wynikają z akt sprawy, wziąć pod uwagę z urzędu, co nie oznacza jednak, że jest zobowiązany poszukiwać za stronę argumentów na poparcie zgłoszonego przez nią żądania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. akt II OZ 567/17 oraz z dnia 28 października 2020 r. sygn. akt II OZ 884/20).

W niniejszej sprawie Skarżący wniósł skargę na decyzję Kolegium z 24 listopada 2023 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 23 października 2023 r. nr OP.4661-302-6-2023/MK, ustalającą od dnia 30 marca 2023 r. dla Skarżącego wysokość opłaty za pobyt J. W. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie: od dnia 30 marca 2023 r. do dnia 31 marca 2023 r. – 109,68 złotych i od miesiąca kwietnia 2023 r. – 1700 złotych miesięcznie oraz zobowiązującą go do wnoszenia powyższej opłaty w terminach do 22-go dnia każdego miesiąca za dany miesiąc, z zastrzeżeniem, że za okres od dnia 30 marca 2023 r. do dnia 31 października 2023 r. opłatę należy uregulować w terminie do dnia 30 listopada 2023 r.

Zasadnie Sąd I instancji wskazał, że strona we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz w piśmie z 30 stycznia 2024 r. nie przedstawiła żadnych dokumentów dotyczących wydatków Skarżącego i jego żony, które obrazowałyby ich aktualną sytuację majątkową. Mając jednak na uwadze wszystkie okoliczności sprawy oraz podnoszone przez stronę w uzasadnieniu zażalenia argumenty, w tym także przedłożone przez Skarżącego wraz z zażaleniem dokumenty, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Skarżący uprawdopodobnił wystąpienie okoliczności, o których stanowi art. 61 § 3 p.p.s.a. Kierując się zasadą szybkości postępowania określoną w art. 7 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Kolegium, której wstrzymania Skarżący domagał się wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Zauważyć trzeba, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Ich miesięczne dochody z tytułu otrzymywanych emerytur wynoszą 7155 złotych. Skarżący ma 71 lat, a jego żona 68 lat. Ich średnie miesięczne wydatki na życie wynoszą 2900 złotych (bez wyżywienia). Oboje są chorzy na cukrzycę typu 2 i w związku z tym ponoszą wyższe koszty wyżywienia, które wynikają ze specjalistycznych diet. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bez wątpienia wykonanie nałożonego na Skarżącego obowiązku uiszczenia opłat za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej w wysokości 1700 złotych miesięcznie, stanowić będzie znaczne obciążenie dla budżetu rodziny, które w sposób istotny wpłynie na jej sytuację majątkową. Zauważyć należy, że obecne zobowiązanie wynikające z zaskarżonej decyzji wynosi już ponad 15 tysięcy złotych i wedle oświadczenia Skarżącego przewyższa ich oszczędności. Powołane przez Skarżącego okoliczności, w zestawieniu z wielkością kwoty przewidzianej do natychmiastowego uiszczenia oraz comiesięczna kwota 1700 złotych, w sposób dostateczny uprawdopodabniają wystąpienie w sprawie przesłanki niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podkreślić przy tym trzeba, że art. 61 § 3 p.p.s.a. nie wymaga udowodnienia zaistnienia przesłanek wstrzymania, a jedynie ich uprawdopodobnienia.

W tej sytuacji przyjąć należało, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w myśl art. 61 § 3 p.p.s.a.

Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wprawdzie świadczenie pieniężne, co do spełnienia którego toczy się spór w niniejszej sprawie, jest z natury rzeczy świadczeniem odwracalnym, jednakże, rozważając skutki zapłaty orzeczonej należności, należy mieć na uwadze sytuację majątkową strony Skarżącej oraz wysokość należności, która w rozpoznawanej sprawie jest znaczna. Konieczność dokonania opłaty już w wysokości ponad 15 tysięcy złotych oraz uiszczanie kwoty 1700 złotych miesięcznie bez wątpienia może stanowić znaczne obciążenia dla budżetu Skarżącego i jego żony. Potencjalna egzekucja rzeczonej należności mogłaby w tej sytuacji doprowadzić do następstw trudnych do odwrócenia.

Jednocześnie stwierdzić należy, że Sąd rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie bada zasadności skargi, a jedynie spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. W niniejszym postępowaniu incydentalnym ocenie podlegał zatem tylko wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, zaś skarga zostanie rozpatrzona w postępowaniu głównym.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.