Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 342/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27e § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 29 § 1, § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (spawozdawca) WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2023 r. sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 marca 2023 r. nr SKO.41/1039/EG/2023 w przedmiocie oddalenia sprzeciwu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Lublin z dnia 30 grudnia 2022 r., znak: PE-SW-I.3162.1.127.2022 w przedmiocie oddalenia sprzeciwu B. S. (skarżącej, małżonki zobowiązanego).

Jak wynika z akt sprawy i uzasadnienia rozstrzygnięcia, wnosząc sprzeciw w sprawie egzekucji prowadzonej wobec męża skarżącej i zajęcia w tym postępowaniu rachunku bankowego skarżąca podnosiła, że zawarła ze swoim mężem, będącym zobowiązanym do zapłaty należności podatkowych, Z. S. umowę małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową. Jej zdaniem, powoduje to bezzasadność jakichkolwiek czynności egzekucyjnych skierowanych do jej majątku osobistego. Skarżąca zarzuciła też, że w doręczonych jej dokumentach brak jest wskazania podstawy prawnej do dochodzenia należności głównej, odsetek, kosztów upomnienia czy innych należności ubocznych z majątku wspólnego.

Organ pierwszej instancji – działający również jako wierzyciel – wyjaśnił, że w przypadku ustania wspólności majątkowej, małżonek zobowiązanego nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe podatnika tylko wtedy, gdy wspólność ta zniesiona została przed powstaniem zobowiązania podatkowego. Egzekucja prowadzona jest w celu wyegzekwowania zaległości małżonka skarżącej z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2009 (III, IV rata) - 2018, 2020, 2021. Decyzje, na mocy których powstały zobowiązania podatkowe, doręczono w okresie obowiązywania małżeńskiej wspólności ustawowej (skarżąca i jej mąż zawarli związek małżeński w dniu 7 czerwca 1986 r., zaś umowa majątkowa zawarta została w dniu 26 października 2022r.). Wobec tego egzekucja mogła zostać skutecznie skierowana nie tylko do majątku odrębnego zobowiązanej, ale też do majątku wspólnego małżonków. W świetle art. 27e § 3 u.p.e.a. ustanie, ograniczenie, zniesienie lub wyłączenie wspólności ustawowej poprzez zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie stanowi przeszkody do dochodzenia należności pieniężnej ze składnika majątku uprzednio należącego do majątku wspólnego, jeżeli zawarcie umowy nastąpiło po powstaniu egzekwowanej należności.

W zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji skarżąca podniosła, że wadliwie uznano środki pieniężne zgromadzone na jej rachunku za wchodzące w skład wspólnego majątku małżonków. W konsekwencji, nieprawidłowo przyjęto, że można wszcząć i prowadzić wobec nich postępowanie egzekucyjne. Organ nie ocenił, jakie składniki wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków, w szczególności w odniesieniu do dotacji uzyskanej przez nią już po zawarciu umowy majątkowej w ramach programu "Czyste Powietrze". Podniesiono, że dotacja została uzyskana na nieruchomość, która pozostaje współwłasnością skarżącej, stąd jest dotacją na składnik majątku osobistego.

W rozpoznaniu zażalenia organ odwoławczy wskazał, że sięgnięcie w ramach postępowania egzekucyjnego do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka stanowi realizację obowiązków wierzyciela w zakresie zaspokojenia przysługującej mu należności. Małżonek zobowiązanego jest uprawniony nie tylko do wniesienia sprzeciwu (art. 27f § 1 u.p.e.a.), albo wniosku o udzielenie informacji (art. 27e § 4 u.p.e.a.), lecz także do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, do kwestionowania czynności egzekucyjnych podjętych w egzekucji z majątku wspólnego, nie posiada jednak uprawnienia do podnoszenia braku wymagalności należności pieniężnej czy też błędu co do osoby zobowiązanego, nie jest uprawniony do wnoszenia zarzutów, wnoszenia o umorzenie postępowania egzekucyjnego itd. Dokonując oceny zasadności sprzeciwu małżonka zobowiązanego wierzyciel nie bada prawidłowości czynności zajęcia poszczególnych składników majątku wspólnego. Zadaniem wierzyciela jest bowiem ocena dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej z majątku wspólnego jako takiego. Sprzeciw małżonka nie może natomiast wywołać kontroli prawidłowości dokonywania poszczególnych czynności egzekucyjnych dokonanych wobec majątku wspólnego, bowiem oceny takiej dokonuje się w odrębnym postępowaniu.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że z chwilą zawarcia małżeństwa w 1986 r. powstała między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa. Małżeńską umowę majątkową, którą ustanowiono rozdzielność majątkową, zawarto w dniu 26 października 2022 r. Z uwagi na treść art. 27e § 3 u.p.e.a., małżonek zobowiązanego nie ponosiłby odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe tylko wtedy, gdyby wspólność zniesiona została przed powstaniem egzekwowanej należności. Zatem za zobowiązania powstałe przed dniem zniesienia wspólności majątkowej małżonek zobowiązanego odpowiada majątkiem wspólnym.

Skarżąca podnosiła, że nie wszystkie środki na zajętym rachunku wchodziły w skład majątku wspólnego, m.in. otrzymana dotacja nie była jego częścią. Organ stwierdził, że będące przedmiotem egzekucji środki pieniężne nie stanowiły wierzytelności skarżącej wobec Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z tytułu dotacji, zostały już bowiem przekazane na jej rzecz z Funduszu. Majątkiem wspólnym małżonków są szeroko rozumiane przedmioty majątkowe (składniki majątkowe) nabyte przez oboje małżonków lub przez jednego z nich w czasie i trwania wspólności majątkowej. Jednostki pieniężne przechowywane przez bank na rachunku bankowym, którego posiadaczem jest jeden z małżonków, wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków. Zdaniem Kolegium, okoliczność, że wierzytelność z rachunku bankowego pochodziła uprzednio z refundacji środków na wykonaną termomodernizację budynku nie oznacza, że wierzytelność ta nie wchodziła do majątku wspólnego. W konsekwencji, do majątku wspólnego wchodziły środki pieniężne w kwocie 39.356,52 zł przechowywane w dacie dokonania zajęcia na rachunku bankowym skarżącej. Stanowiły one wierzytelność z rachunku bankowego, zatem nie zaistniało wobec nich wyłączenie odpowiedzialności majątkiem wspólnym.

W skardze na powyższe postanowienie B. S. wniosła o jego uchylenia w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że znajdujące się na zajętym rachunku bankowym środki wchodzą w skład majątku wspólnego skarżącej i jej męża, a w konsekwencji uznanie, że w stosunku do tych środków można wszcząć i prowadzić postępowanie egzekucyjne, a także dokonać ich zajęcia. Nadto, jej zdaniem, doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. brak wyczerpującego zebrania i analizy materiału dowodowego, w tym nieustalenie, czy środki znajdujące się na zajętym rachunku bankowym wchodziły w skład majątku objętego wspólnością ustawową małżeńską.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organy nie wykazały, które z objętych egzekucją wierzytelności oraz na jakiej podstawie wchodziły w skład majątku wspólnego. W ocenie skarżącej, uniemożliwia to odniesienie się do merytorycznego stanowiska organów. Skarżąca argumentowała, że w przepisach prawa, w tym prawa rodzinnego, nie ma domniemania przynależności pewnych składników majątku do majątku wspólnego małżonków, w związku z czym organ winien podjąć działania zmierzające do ustalenia przynależności konkretnych praw do konkretnej masy majątkowej. Nadto skarżąca podkreśliła, że zajęta przez organ wierzytelność w zakresie kwoty pochodzącej z dotacji z programu "Czyste Powietrze" wchodzi w skład jej majątku osobistego, bowiem dotacja ta została udzielona na rzecz nieruchomości pozostającej przedmiotem współwłasności skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Zarządzeniem z dnia 4 lipca 2023 r. sprawa skierowana została do rozpoznania w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. i rozstrzygnięta w tym trybie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Przedmiotem oceny sądowej pozostaje postanowienie organu rozstrzygające o sprzeciwie małżonki zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, w którym dokonano czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego urządzonego na nazwisko skarżącej w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej. Jej zdaniem, czynność ta jest bezprawna, bowiem rachunek bankowy należy wyłącznie do niej i stanowi jej majątek osobisty, a nade wszystko majątek taki stanowiły zajęte na tym rachunku środki pochodzące z dotacji z programu "Czyste Powietrze". Zostały one bowiem przyznane po dacie zawarcie pomiędzy małżonkami umowy o rozdzielności majątkowej i na cel związany z termomodernizacją nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącej.

Zdaniem organu, czynność egzekucyjna skierowana została do składnika majątku wspólnego, bowiem umowa rachunku bankowego zawarta została przez B. S. przed dniem zawarcia umowy majątkowej. Na rachunek ten wpływały środki z różnych źródeł, w tym także z dotacji. Z momentem zaksięgowania ich na rachunku stały się one elementem rachunku bankowego, tj. utraciły walor innej wierzytelności pieniężnej należnej od organu dotującego. Organ podkreślił przy tym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w ramach postępowania w sprawie sprzeciwu badaniu podlega wyłącznie kwestia możliwości prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego. Środka tego nie można utożsamiać (a tym samym stosować zamiennie) z innymi środkami dostępnymi małżonkowi zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Sądu, rację w powstałym sporze przyznać należy organowi.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że organy zasadnie zastosowały w sprawie ustawę egzekucyjną w brzmieniu nadanym jej ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.), która weszła w życie z 30 lipca 2020 r. Zgodnie z art. 13 ust. 3 tej ustawy, przepisy nią wprowadzone (a dotyczące egzekucji ze składnika majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka) znajdują zastosowanie także do postępowań egzekucyjnych będących w toku w dniu jej wejścia w życie.

Zgodnie z art. 27f § 1 u.p.e.a, w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności w całości albo częścią majątku wspólnego. W sprzeciwie określa się istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Sprzeciw jest więc środkiem obrony małżonka zobowiązanego przed egzekucją z majątku wspólnego i służy wykazaniu, że egzekucja z majątku wspólnego jest niedopuszczalna. Nie jest to natomiast środek służący wykazaniu, że egzekucja skierowana została do składnika majątku odrębnego małżonka zobowiązanego i z tego względu jest niedopuszczalna, czy też środek zmierzający do wyłączenia z egzekucji określonego składnika majątkowego.

W zakresie odpowiedzialności majątkiem wspólnym konieczne jest odwołanie się do przepisów Ordynacji podatkowej, to bowiem ta ustawa, a nie ustawa egzekucyjna, określa podstawy materialnoprawne odpowiedzialności podatnika majątkiem wspólnym małżonków. Określono w niej sytuacje, w których podatnik ponosi odpowiedzialność za podatki całym swoim majątkiem (art. 26). Odpowiedzialność ta obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka (art. 29 § 1), a skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem:

1) zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej;

2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu;

3) ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka;

4) uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji (art. 29 § 2).

W art. 27e § 3 u.p.e.a. określono, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej lub wystąpienie innego zdarzenia skutkującego ograniczeniem, zniesieniem, wyłączeniem lub ustaniem odpowiedzialności zobowiązanego, o której mowa w § 1, uznaje się za bezskuteczne do składnika majątkowego, który wchodziłby w skład majątku wspólnego, gdyby nie zawarto tej umowy majątkowej małżeńskiej lub nie wystąpiło takie zdarzenie prawne. Składnik ten uznaje się za wchodzący w skład majątku wspólnego.

Zasady funkcjonowania małżeńskiej wspólności majątkowej regulują przepisy ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.). Zgodnie art. 31 § 1 ww. ustawy, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Stosownie do art. 31 § 2 k.r.o., do majątku wspólnego małżonków należą w szczególności: pobrane wynagrodzenia za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków, kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W art. 33 k.r.o. wymieniono z kolei składniki majątku osobistego każdego z małżonków. Należą do nich m.in. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków; wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków.

W niniejszej sprawie umowa rachunku bankowego zawarta została przez B. S. w czasie trwania małżeństwa i przed zawarciem umowy majątkowej z 26 października 2022 r., czego skarżąca nie kwestionuje. Jest zatem składnikiem majątku wspólnego małżonków S.. Na rachunek ten wpływały i wpływają środki z różnych źródeł, w tym z tytułu emerytury, ale też z tytułu dotacji. Dla dotacji przyznanej z programu "Czyste Powietrze" nie utworzono odrębnego rachunku lub subkonta, należność została wpłacona – zgodnie z dyspozycja skarżącej – na podlegający zajęciu rachunek, z którego obsługuje ona także inne płatności. Dotacja, zgodnie z niekwestionowanymi ustaleniami organu, nie miała charakteru zaliczkowego, ale refundacyjny. Z kolei zobowiązania podatkowe, objęte tytułami wykonawczymi, o jakich mowa w sprawie, powstały przed datą zawarcia umowy majątkowej – decyzje w tym przedmiocie zostały wydane i doręczone zobowiązanemu przed dniem zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej, co również nie jest przedmiotem sporu.

Podkreślenia wymaga, że z chwilą wpłaty na rachunek bankowy środki pieniężne pochodzące z różnych źródeł tracą swój pierwotny charakter – nie są już wierzytelnościami wobec zobowiązanych do tych wpłat, ale wszystkie składają się na ogólny stan rachunku bankowego, z którego egzekucja prowadzona jest wyłącznie na podstawie art. 80 § 1 u.p.e.a. (nie jest to więc zajęcie innych wierzytelności pieniężnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 tiret 5 u.p.e.a) Jeśli rachunek bankowy należy do składników majątku wspólnego, a tak jest w niniejszej sprawie, organ – w zgodzie z cytowanymi wyżej przepisami – ma prawo skierować do niego czynności egzekucyjne w związku z postępowaniem toczącym się wobec jednego z małżonków. Jeśli zaś środki znajdujące się na rachunku należą do majątku odrębnego małżonka zobowiązanego, rozumianego w zgodzie z art. 33 k.r.o. i z uwzględnieniem cytowanego już brzmienia art. 27e § 3 u.p.e.a, wówczas to rzeczą małżonka zobowiązanego jest wykazanie tej okoliczności, obowiązkiem zaś organu jest uwzględnienie z urzędu wyłączenia, o którym mowa w art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. (przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. dotyczy bowiem wyłącznie składników majątkowych, które podlegają egzekucji).

W niniejszej sprawie organ zasadnie rozstrzygnął, że nie istnieje żadna wykazana przez skarżącą okoliczność, która ograniczałaby lub wyłączała egzekucję z majątku wspólnego. Po pierwsze, wierzytelność z rachunku bankowego jest składnikiem majątku wspólnego, po drugie zaś – egzekwowane zobowiązania podatkowe powstały przed datą zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej, mocą której ustanowiono rozdzielność majątkową.

Mając zatem na uwadze zasady odpowiedzialności wyrażone w art. 29 § 1 O.p. oraz skutki związane z zawarciem umowy majątkowej wskazane w art. 29 § 2 O.p. oraz w art. 27e § 3 u.p.e.a. Sąd uznał zarzuty skargi za bezzasadne i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.