Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 723/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 78 par 2, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 65 par 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 459
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
article: art. 134 par. 1, art 145 part 1 pkt 1 lit. c), ar.t 200, art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2017 r. sprawy ze skargi Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ("ZUS") [...] Oddział w [...] w piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r., wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o rozpatrzenia sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Pana K. M. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług - nazwanej umową o dzieło - zawartej z płatnikiem składek A. ("A.", "płatnik składek","skarżąca").

Przedmiotem ww. umowy było przeprowadzenie wykładów autorskich i ćwiczeń pt. "Tworzenie logicznych i przejrzystych raportów" na analitycznym kursie stanowiskowym I stopnia (4 edycje) w Centralnym Ośrodku Szkolenia A. w następujących terminach: [...] marca 2014 r. (I edycja), [...] kwietnia 2014 r. (II edycja), [...] maja 2014 r. (III edycja), [...] czerwca 2014 r. (IV edycja).

Organ rentowy poinformował w powyższym wniosku, że Pan K. M. w ww. okresach posiadał inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

W trakcie prowadzonego postępowania ZUS [...] Oddział w [...] przedłożył kopie następujących dokumentów:

- protokół kontroli z dnia [...] października 2014 r. wraz z załącznikami nr 1-5;

- zastrzeżenia do protokołu kontroli (pismo płatnika składek z dnia [...] listopada 2014 r.),

- informacja o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli (pismo ZUS z dnia [...] listopada 2014 r.);

- pismo ZUS z dnia [...] października 2014 r. skierowane do płatnika składek;

- pismo wewnętrzne płatnika składek z dnia [...] października 2014 r.;

- zawartą przez strony umowę wraz z rachunkiem i oświadczeniem.

Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Pana K. M. z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, na rzecz płatnika składek, tj. A., w dniach [...] marca 2014 r., [...] kwietnia 2014 r., [...] maja 2014 r., [...] czerwca 2014 r.

Na powyższą decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, A., reprezentowana przez radcę prawnego K. K., wniosła w dniu [...] maja 2015 r. odwołanie, podnosząc że przedmiotem umowy było przeprowadzenie szkolenia autorskiego i ćwiczeń pt. "Tworzenie logicznych i przejrzystych raportów". Nie można zatem zgodzić się z NFZ, iż konkretny rezultat pracy ubezpieczonego nie był w umowie oznaczony.

Podejmując się wykonania umowy wykonawca miał decydujący wpływ nie tylko na sposób jej wykonania, ale także na osiągnięcie w jego wyniku określonego rezultatu.

Treść zawartej umowy wynikała z natury danego stosunku prawnego, zasad współżycia społecznego oraz z zastosowania zasady swobody jej kształtowania. Umowa została bowiem dostosowana do potrzeb funkcjonowania Centralnego Ośrodka Szkolenia A., który zajmuje się doskonaleniem umiejętności funkcjonariuszy A. Wynikiem umowy były twórcze czynności mające charakter nieucieleśnionych utworów, tj. utworów chronionych prawem autorskim.

Wykład, który został wygłoszony w Centralnym Ośrodku Szkolenia A., miał charakter niestandardowy, niepowtarzalny, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego.

Wykład ten nie miał charakteru ciągłego, odbywał się tylko w ramach kursów, które były realizowane jedynie w razie zapotrzebowania na nie, a celem umowy o dzieło było rozliczenie się za wynik i wykonanie niepowtarzalnej pracy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] Prezes NFZ, działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i 6 oraz na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1793, ze zm.), a także na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A., od decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] kwietnia 2015 r., stwierdzającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego Pana K. M. z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, na rzecz płatnika składek, tj.: A., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami k.c., stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Zgodnie z brzmieniem art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, ze zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Prezes NFZ nie podzielił stanowiska płatnika składek, że w umowie z Panem K. M. można odnaleźć konkretnie określony rezultat, który charakteryzowałby się indywidualnym, twórczym charakterem. Przygotowanie i wygłoszenie wykładów wraz z ćwiczeniami na analitycznym kursie stanowiskowym (pt. "Tworzenie logicznych i przejrzystych raportów") nawet jeżeli obejmowało wcześniejsze przygotowanie programu, materiałów oraz koncepcji wykładów na określony temat jest szeregiem czynności, wykonywanych z należytą starannością przez ubezpieczonego. Trudno wskazać w badanym przypadku weryfikowalny, samoistny wynik analizowanych umów. Także brak jest w zapisach spornych umów uregulowania kwestii odpowiedzialności Pana K. M. za ewentualne wady dzieła. W § 4 pkt 1 umowy wskazano jedynie, że wykonawca zapłaci A. karę umowną w wysokości 10% wynagrodzenia określonego m.in. za nienależyte wykonanie przedmiotu umowy. W tym kontekście organ zauważył, że kontrola wykonywania pracy nie jest cechą typową umów o dzieło ale właśnie umów o świadczenie usług. Ewentualną odpowiedzialność za realizację każdej spornej umowy ubezpieczony mógłby ponosić na zasadzie winy polegającej na niestarannym wykonywaniu pracy, charakterystycznej dla umów zlecenia a nie na zasadzie ryzyka, typowego dla umów o dzieło.

Organ podkreślił, że cechą charakterystyczną umowy o dzieło jest samoistność rezultatu rozumiana jako niezależność rezultatu od dalszego działania wykonawcy i możliwość uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Prowadzenie kursu w oparciu o autorskie materiały czy konspekty oraz ewentualnie pozyskana przez uczestników kursu wiedza lub umiejętności nie mogą być rezultatem, który jest samoistny i weryfikowalny.

Prezes NFZ wskazał, że oceny charakteru przedmiotowych umów nie zmienia okoliczność, że Pan K. M. zobowiązany był do wykonania umów samodzielnie i bez jakiegokolwiek stosunku zależności lub podporządkowania względem zamawiającego. W analizowanej sprawie odpowiedzialność spoczywała na płatniku składek, a nie na wykonawcy. W punkcie 1 analizowanych umów wskazano, że wykonawca zobowiązuje się do przeprowadzenia wykładów autorskich wraz z ćwiczeniami pt. "Tworzenie logicznych i przejrzystych raportów" na analitycznym kursie stanowiskowym I stopnia (4 edycje) w Centralnym Ośrodku Szkolenia A.w ilości 28 godzin lekcyjnych (każda edycja po 7 godzin). W umowie zaznaczono, że prowadzenie wykładów ma się odbywać w miejscu i terminie ustalonym w umowie (tj. w Centralnym Ośrodku Szkolenia A.).

W ocenie organu rozpatrującego odwołanie, umowy o przygotowanie i przeprowadzenie wykładów, w tym również kursów, zajęć, szkoleń, nie stanowią umów o dzieło, ponieważ nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, mają przekazać uczniom. Czynnością początkową procesu w którym uczestniczył Pan K. M. w ramach umów zawartych z płatnikiem składek było przygotowanie i opracowanie wykładów i ćwiczeń wraz z wcześniejszym przygotowaniem ich koncepcji, a końcową - przeprowadzenie opracowanych wykładów. Zatem samo przeprowadzenie wykładów i ćwiczeń jest bez wątpienia czynnością lub szeregiem czynności realizowanych z należytą sumiennością. Z kolei przygotowany program, materiały czy też koncepcje są jedynie "środkiem do celu", który pozwala "lepiej" i "efektywniej" realizować określone szkolenie.

Ponadto organ II instancji rozpatrując odwołanie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie celem nie było wykonanie konkretnego, twórczego dzieła i rozliczania się za wynik, ale wykonywanie powtarzalnej pracy za wynagrodzeniem ustalonym w odniesieniu do przedziału czasowego (umowa zawierała wskazaną liczbę godzin do zrealizowania w ramach szkolenia), a do tego rodzaju czynności zastosowanie ma art. 750 k.c.

Organ stwierdził, że w niniejszym przypadku organ nie neguje zgodnego zamiaru stron podpisania umów o dzieło, gdyż zgodny zamiar stron obejmował zawarcie przedmiotowych umów, co skutkowało niezgłoszeniem do ubezpieczenia zdrowotnego oraz nieopłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne. Dalsze badanie tego zagadnienia potwierdziłoby jedynie, że strony świadomie zawarły umowę o dzieło i taki był ich zamiar.

Pismem z dnia [...] marca 2017 r. A., reprezentowana przez radcę prawnego K. K., wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ("WSA") w Warszawie, zarzucając jej:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 734 - art. 750 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że umowa cywilnoprawna zawarta przez A. to w rezultacie umowa zlecenia podczas, gdy zawarta pomiędzy A. a Panem K. M. umowa jest umową o dzieło, w rozumieniu art. 627 k.c.;

- art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że Pan K. M. realizując na rzecz A. wykłady określone w zawartej umowie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu w ramach ww. przepisu podczas, gdy nie wystąpiły przesłanki do jego zastosowania, bowiem świadczenie usług następowało w ramach umowy o dzieło;

- art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w sytuacji, kiedy ubezpieczony nie wykonywał pracy na rzecz A. na podstawie żadnej z umów wymienionych w tym przepisie;

- art. 353¹ k.c. poprzez przekroczenie granic dopuszczalnej oceny umowy zawartej pomiędzy Panem K. M. a A., polegające na uznaniu, że strony układając swą relację w formie umowy o dzieło, nie ustaliły jej w sposób odpowiadający właściwości tego stosunku prawnego i wykazania, że łączył je inny stosunek prawny;

- art. 353¹ w zw. z art. 627 k.c. poprzez uznanie, że zawarta pomiędzy stronami umowa nie stanowiła umowy o dzieło, w sytuacji gdy w decyzji NFZ w żaden sposób nie odniósł się do jej treści;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 5 i 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny i dowodów i ustalenie, że umowa wiążąca A. i Pana K. M. była umową o świadczenie usług, do której odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy o zleceniu, w sytuacji, gdy na podstawie całokształtu okoliczności w sprawie należało wyciągnąć wniosek, iż zawarta umowa była umową o dzieło, a tym samym Pan K. M. nie podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego w [...] NFZ z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu rozwinięto podniesione zarzuty wskazując na wstępie, że decyzja została podjęta wyłącznie na podstawie arbitralnej oceny umowy oraz stronniczego wniosku ZUS o objęcie osoby zainteresowanej ubezpieczeniem zdrowotnym. W całości bowiem pominięto zgłaszane przez A. zastrzeżenia do protokołu kontroli, czy złożone w toku postępowania kontrolnego wyjaśnienia. Organy NFZ nie powinny bezkrytycznie przyjmować danych zawartych we wniosku ZUS o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, lecz powinny dążyć do dokładnego ustalenia i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie przed organami NFZ w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jest odrębnym i postępowaniem. W tym zakresie organy NFZ powinny dokonać własnych ustaleń, tym bardziej w sytuacji, gdy przekazane przez ZUS dokumenty budzą wątpliwości.

Przedmiotem umowy było przeprowadzenie szkolenia autorskiego pt. "Tworzenie logicznych i przejrzystych raportów". W tym stanie rzeczy nie sposób zgodzić się z twierdzeniem NFZ, iż konkretny rezultat ubezpieczonego nie był w umowie oznaczony. Podejmując się wykonania wykonawca miał decydujący wpływ nie tylko na sposób jej wykonania, ale na osiągnięcie w jej wyniku określonego rezultatu.

Przeprowadzenie przez ubezpieczonego czynności polegających na przeprowadzeniu autorskich zajęć szkoleniowych (we wskazanym zakresie) odpowiadało pojęciu dzieła w rozumieniu art. 627 k.c.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że zgodnie z przyjętym założeniami wykład, który zostały wygłoszony w Centralnym Ośrodku szkolenia A. miał charakter niestandardowy, niepowtarzalny, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego. Wykład ten nie miał charakteru ciągłego, odbywał się tylko w ramach kursów, które były realizowane jedynie w razie zapotrzebowania na nie, a celem umowy o dzieło było rozliczenie się za wynik i wykonanie niepowtarzalnej pracy.

Wykład, co prawda miał z góry określony temat, który można uznać za ustandaryzowany, ale już zakres przekazywanego materiału i charakter prowadzonych zajęć taki już nie był. Prowadzenie wykładu stanowiło ucieleśnienie danego dzieła i przekazanie go słuchaczom w formie dla nich przystępnej. Istotnym jest bowiem fakt, że zadania i obowiązki funkcjonariuszy A. wymagają każdorazowo przekazania wiedzy niestandardowej obejmującej swoim zakresem przestrzeń tematyczną zagadnienia, nieporuszoną na innych tego typu wykładach, a tym bardziej niedostępną na rynku komercyjnym.

NFZ w decyzji w żaden sposób nie odniósł się do powyższej okoliczności, która była podnoszone w toku postępowania kontrolnego ZUS przez A. Stanowisko NFZ nie uwzględnia faktu, że dynamika prowadzonych szkoleń oraz wymagań stawianych funkcjonariuszom, jak też zróżnicowanie tematyczne i specjalizacja grupy odbiorczej wykładów powodowała, że wykładowca każdorazowo musiał w sposób niepowtarzalny i indywidualny wykonać określone w umowie czynności.

Konkludując, istotą zawartej umowy było osiągnięcie zindywidualizowanego rezultatu w postaci niematerialnej, tj. uzyskanie przez słuchaczy spersonalizowanej wiedzy dotyczącej "Tworzenia logicznych i przejrzystych raportów". Analiza decyzji prowadzi do wniosku, że oprócz powyższej wskazanych uchybień brak jest niebudzących wątpliwości ustaleń, które pozwoliłyby na uznanie zasadności zakwestionowania charakteru umowy i ustalenia, iż jest to umowa zlecenia. NFZ nie dokonał, chociażby oceny złożonych przez A. wyjaśnień z treścią ustaleń ZUS, w kontekście woli jaką miały strony przy zawieraniu umowy, istotnych elementów umowy, czy umowa określała konkretny cel, czy też wymagała jedynie staranności od uczestnika postępowania tak, aby dokonać oceny z elementów, czy z umowy o dzieło czy też z umowy zlecenia przeważają. Dowody powinny zostać ocenione we wzajemnym odniesieniu, a także w odniesieniu do zgromadzonych w postępowaniu dowodów. W konsekwencji stanowisko NFZ wyrażone w zaskarżonej decyzji należy uznać za naruszające art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 6, oraz art. 8 k.p.a.

Zdaniem skarżącej organ nie uwzględnił specyfiki szkoleń funkcjonariuszy A. organizowanych w Centralnym Ośrodku Szkolenia A., które odbiegają od organizowanych na rynku komercyjnym. Nie jest to, bowiem ośrodek ogólnodostępny i w swojej działalności opiera się na zindywidualizowanych i specjalistycznych szkoleniach, wynikających z ustawowo nałożonych na obowiązków. Dlatego obowiązują w nim określone strefy ochronne (wprowadzone na podstawie przepisów o ochronie informacji niejawnych), oraz stosowne procedury postępowania i funkcjonowania, pozwalające na zachowania bezpieczeństwa funkcjonariuszy A. - zarówno słuchaczy, jak i kadry szkoleniowej. Charakterystyka prowadzonego szkolenia, pozwalała, co do zasady, na wybór przez wykładowcę czasu przeprowadzonych zajęć, jednakże już w zakresie miejsca ta dowolność z uwagi na powyższą specyfikę jest ograniczona. Wykłady w celu zachowania stosownej dyskrecji oraz bezpieczeństwa funkcjonariuszy A., mogą odbyć się tylko w Centralnym Ośrodku Szkolenia A. W tym też zakresie wykładowcy korzystać mogą jedynie z zaplecza technicznego znajdującego się na terenie Centralnego Ośrodka Szkolenia A.

W negocjacjach prowadzonych pomiędzy stronami jest określany termin, przebieg oraz realizacji szkolenia, który musiał być przez wykonawcę dotrzymany, pod odpowiedzialności na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Wykonanie umowy następowało poprzez przeprowadzenie wykładu autorskiego w określonym przez strony terminie. Odbiorem dzieła było, zatem przeprowadzenie stosownego wykładu w Centralnym Ośrodku Szkolenia A. Aby przeprowadzić wykład wykonawca musiał dokonać stosownej rejestracji swojej osoby przed wejściem na teren Centralnego Ośrodka Szkolenia A. Tym samym potwierdzał on swoje przybycie i przeprowadzenie wykładu w określonym terminie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie przed WSA w Warszawie w dniu 20 września 2017 r. pełnomocnik skarżącej złożył pismo procesowe, w którym podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wraz z odpisem nieprawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., sygn. akt [...]. Wskazał, że przedmiotowy wyrok niekorzystny dla ZUS został wydany na podstawie protokołów i materiałów zebranych przez ww. organ, które zostały przekazane do NFZ przy piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w świetle wyżej wskazanych kryteriów należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W sytuacji, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod właściwy przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji został ustalony z uwzględnieniem wymaganych przepisów postępowania, przez co ustalenie to nie było wadliwe albo nie zostało skutecznie podważone.

W tej zaś sprawie za uzasadnione zdaniem Sądu uznać należy zarzuty skarg dotyczące naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a to m.in. art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Podzielić należy stanowisko strony skarżącej, że organ zobowiązany był do przeprowadzenia wszechstronnego postępowania dowodowego w celu ustalenia charakteru prawnego spornej umowy z dnia [...] marca 2014 r. łączącej A. i wykładowcę, w szczególności powinien był wyjaśnić czy przygotowanie wykładu wymagało nakładu pracy twórczej wykładowcy, w tym omawiania materiałów przy wykorzystaniu źródeł naukowych oraz własnej praktyki, czy praca wykładowcy była samodzielna i autorska, czy miała charakter twórczy oraz czy była związana z indywidualnym doborem materiałów dla ściśle określonej grupy osób.

Organ oparł swoje rozstrzygnięcie w ww. zakresie wyłącznie na analizie samej treści umowy, bez ustalenia zamiaru i celu stron. Nie ustalił rodzaju, charakteru i sposobu realizacji usług świadczonych przez wykładowcę na rzecz A.

Zdaniem składu orzekającego w przedmiotowej sprawie do oceny charakteru spornej umowy niezbędne było dokonanie jej szczegółowej analizy.

Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem umowy o dzieło może być bowiem wytwór pracy intelektualnej człowieka, a więc rezultat niematerialny, m.in. wykład, a nawet cykl specjalistycznych wykładów na skonkretyzowane tematy (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 10 maja 2016 r., II UK 217/15). Rezultatem wykonania tego zobowiązania nie jest oczywiście nabycie określonej wiedzy przez studentów (słuchaczy) lecz zakończenie tego indywidualnie określonego cyklu (por. wyrok NSA w wyroku z 14 marca 2017 r., II GSK 2564/16).

Błędny jest przy tym automatyzm organu w interpretacji (ocenie) ustalonej w sprawie okoliczności związanej z wykonaniem umowy (tj. wygłoszeniem wykładu) w określonych z góry datach jako świadczenia powtarzalnego. W orzecznictwie sądowym wyrażono nawet pogląd, że cykliczny charakter zawieranych umów, wynikający z potrzeb zamawiającego i przedmiotu umowy sam przez się nie przesądza, iż przedmiotowe umowy są umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy k.c. dotyczące zlecenia. Powtarzalność czynności w ww. zakresie nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że rezultatem zawartej umowy jest dzieło, będące wynikiem umiejętności, wiedzy, doświadczenia oraz osobistych właściwości przyjmującego zamówienie.

Niewątpliwie umowy o dzieło nie stanowi natomiast przeprowadzenie serii bliżej niesprecyzowanych wykładów z danej dziedziny wiedzy.

Obowiązkiem organu badającego charakter prawny umowy, której dotyczy rozpoznawana sprawa, było zatem wszechstronne zbadanie i ocena (nie tylko w oparciu o treść tej umowy) zawartego przez strony zobowiązania.

W orzecznictwie sądowym, dotyczącym sporów na tle określenia podstawy prawnej zatrudnienia podnoszono wielokrotne, że w takich sprawach mają zastosowanie reguły wykładni oświadczeń woli określone w art. 65 § 1 i 2 k.c. W ramach tej wykładni należy zatem uwzględnić również zgodny zamiar stron (np. wyroki Sądu Najwyższego z 4 marca 1999 r., I PKN 616/98, oraz z 18 lipca 2012 r., I UK 90/12).

Autonomia woli stron zawierających umowę nie jest oczywiście nieograniczona, nie pozwala bowiem na dowolne określenie natury zawartego zobowiązania, wbrew rzeczywistej jego treści i wbrew prawu. Nie oznacza to jednak, że w sytuacjach wątpliwych o woli i zamiarze stron można przesądzać poza tymi stronami. Stąd organ - w ramach swoich obowiązków wynikających z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. - zobowiązany jest w takich sprawach do przeprowadzenia dowodów na ww. okoliczności, w tym dowodu z przesłuchania stron.

Odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia (umowy o świadczenie usług) wbrew pozorom nie jest zawsze proste. Dlatego też organ wykonujący to zadanie powinien z dużą starannością rozważyć wszystkie istotne okoliczności danej sprawy, dochodząc do konkluzji, która jest zgodna z regułami logicznego rozumowania i znajduje pełne odzwierciedlenie w materiale dowodowym.

Zdaniem Sądu, uchylona decyzja nie spełnia tych wymagań. Z tego względu Sąd podzielił zarzuty skargi co do tego, że organ nie ustalił stanu faktycznego sprawy w sposób pełny i wnikliwy oraz nie ustosunkował się do podnoszonych przez stronę okoliczności. Ma rację skarżąca podnosząc w skardze, że materiał dowodowy w sprawie zgromadzony był w sposób niewystarczający z naruszeniem prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy ustosunkowywanie się przez Sąd do pozostałych argumentów skargi, byłoby na obecnym etapie postępowania przedwczesne.

Rozpatrując sprawę ponownie organ zastosuje się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w wyroku.

W rezultacie Sąd uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i skutkujący jej uchyleniem na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Jednocześnie Sąd na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. postanowił o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego.