Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 744/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1  a
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 436/22 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 18 marca 2022 r. nr KO.4111.59.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 436/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 18 marca 2022 roku nr KO.4111.59.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Rawa Mazowiecka z 28 stycznia 2022 r., odmawiającą przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną podopieczną [...] ur. 19 czerwca 1973 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że [...] jako opiekun prawny nie należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wymienionych enumeratywnie w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak również nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do [...] zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym. [...] jest siostrą cioteczną [...], a zatem ww. osoby nie są spokrewnione w linii prostej, ani nie są rodzeństwem w rozumieniu k.r.o. [...] nie jest więc osobą obciążoną w stosunku do [...] obowiązkiem alimentacyjnym, a tym samym nie jest i uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowaną nad [...] opiekę.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję złożyła [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, skarżąca [...] jest siostrą cioteczną niepełnosprawnej w stopniu znacznym [...], a więc nie jest jej krewną w linii prostej. Wobec powyższego, Sąd uznał, że organy trafnie stwierdziły, iż skarżąca nie należy do podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca nie jest bowiem rodziną zastępczą spokrewnioną ani osobą obowiązaną do alimentacji względem podopiecznego, ale opiekunem prawnym nie wymienionym w przepisach warunkujących przyznanie spornego prawa. Nie sposób więc w konsekwencji stwierdzić, że skarżąca należy do grona osób, którym przysługuje zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

I. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że skarżącej jako opiekunowi prawnemu rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, sprawującej opiekę nad siostrą cioteczną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie w całości złożonej skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz zrzeczono się rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest zatem ustalenie czy osoba, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym oraz w świetle przepisów (norm) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r. poz 615 ze. zm., dalej: u.ś.r.) – przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.

Przechodząc zatem do analizy zarzutu wskazać trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl zaś art. 17 ust. 1a powołanej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego ściśle powiązane są z obowiązkiem alimentacyjnym – ten zaś obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Zgodnie z treścią art. 131 k.r.o. obowiązek alimentacyjny powstaje także w przypadku nawiązania stosunku przysposobienia, dotyczy też ojczymów, macoch i pasierbów (art. 144 k.r.o.). Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie ustanawia przy tym wzajemnego obowiązku alimentacyjnego względem innych osób aniżeli małżonkowie oraz krewni – w linii prostej (niezależnie od stopnia pokrewieństwa, tj. rodzice, dzieci, wnuki, prawnuki, dziadkowie, pradziadkowie) lub w linii bocznej (do II stopnia, tj. rodzeństwo), a także powinowaci w wypadkach określonych w art. 144 k.r.o. W szczególności obowiązek alimentacyjny nie ciąży na powinowatych w linii bocznej, takich jak kuzynostwo (Por. K. Małysa–Sulińska, A. Kawecka, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa K. Małysa–Sulińska, Warszawa 2023, s. 302–361).

W rozpoznawanej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła [...], która jest siostrą cioteczną niepełnosprawnej w stopniu znacznym [...], a więc nie jest jej krewną w linii prostej - nie należy ona do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżąca jest opiekunem prawnym [...] nie wymienionym jednak w przepisach warunkujących przyznanie spornego prawa. Obowiązek ten nie obciąża bowiem dalszych krewnych, gdyż nie zostali oni wymienieni w art. 128 k.r.o. Jako osoba nieobciążona obowiązkiem alimentacyjnym nie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc nie ma do niej zastosowania również art. 17 ust. 1a tej ustawy. Brzmienie tego przepisu odsyła bowiem wprost do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tymczasem rodzice [...] nie żyją, a z braćmi, przebywającym poza granicami Polski - [...] oraz [...], [...] nie utrzymuje kontaktu, jednak bracia żyją i to oni są zobowiązani do alimentacji. [...] od 2016 r. pełni funkcję opiekuna prawnego [...], z którą nie jest spokrewniona ani w linii prostej, ani w linii bocznej.

Takie stanowisko jest już utrwalone zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którymi osoby opiekujące się niepełnosprawnymi członkami rodziny, spokrewnionymi w dalszym stopniu, nie mają prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 12 lipca 2022 r. I OSK 1766/21, z dnia 16 stycznia 2015 r. I OSK 1437/13, z dnia 20 lutego 2014 r. I OSK 2999/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten znalazł również potwierdzenie w Uchwale Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. I OPS 5/13 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którą osoby opiekujące się niepełnosprawnymi członkami rodziny, spokrewnionymi w dalszym stopniu, nie są uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego. A zatem, osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym lub umiarkowanym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Wprawdzie uchwała ta dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 1 stycznia 2013 r. kiedy to przepisy nie przewidywały odpowiednika obecnego rozwiązania ujętego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ale w związku z powiązaniem tego przepisu z kręgiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, w ocenie składu orzekającego stanowisko zajęte w tej uchwale jest nadal aktualne i znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Nikt w sprawie nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżącej, ani nie kwestionuje, że sprawując opiekę nad siostrą cioteczną zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej. Nie jest jednak też intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny (zob. M. Krudysz, Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego członka rodziny, opubl. LEX/el. 2015). W świetle poczynionej analizy za chybiony uznać należy zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Za całkowicie niezrozumiały i chybiony należy także uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. z tego względu, że Sąd wojewódzki tego przepisu nie stosował, a który dotyczy uchylenia zaskarżonej decyzji w przypadku dostrzeżenia w niej naruszeń prawa materialnego. Przypomnieć należy, że podstawą prawną zaskarżonego wyroku był art. 151 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie nieuwzględniania skargi sąd skargę oddala. Okoliczność oddalenia skargi – gdyby nawet została wyraźnie wyartykułowana przez stronę skarżącą kasacyjnie – nie mogłaby więc stanowić bezpośrednio argumentu mającego świadczyć o naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Argumentację w tym przypadku należało powiązać tylko z tym przepisem, który Sąd Wojewódzki zastosował, czyli art. 151 p.p.s.a., zarzucając jego naruszenie przez nieuprawnione zastosowanie, spowodowane niedostrzeżeniem wad procesowych postępowania administracyjnego czy też naruszeniem prawa materialnego. Innymi słowy należało zwalczać to co w istocie Sąd I instancji orzekł, czyli oddalenie skargi, a nie to czego ewentualnie nie uczynił, czyli nie uchylił bądź nie stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji, mimo że powinien był to uczynić zdaniem strony skarżącej.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione.

Mając powyższe uwagi na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.