Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 191/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 49 § 1, art. 67 § 1 i 4, art. 86 § 1, art. 87 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Michał Kowalski po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 91/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 20 grudnia 2022 r., nr BOD-II.431.16.2022.EBK w przedmiocie zwrotu środków europejskich stanowiących dofinansowanie udzielone na realizację projektu postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić termin do uzupełnienia braku formalnego skargi.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 91/23 odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi A. D. na decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 20 grudnia 2022 r., w przedmiocie zwrotu środków europejskich stanowiących dofinansowanie udzielone na realizację projektu.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 marca 2023 r. wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi, poprzez wskazanie adresu zamieszkania (a nie adresu do doręczeń, który został podany w skardze), w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi (pkt IVa zarządzenia – k. 1-2 akt sądowych). Ponadto zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 marca 2023 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1 500 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi (k. 33 akt sądowych).

Wymienione wyżej wezwania zostały skutecznie doręczone skarżącej w dniu 4 kwietnia 2023 r. (Urzędowe Poświadczenie Doręczenia – k. 40 akt sądowych). W takich okolicznościach siedmiodniowy termin do uzupełnia braków formalnych skargi upływał z dniem 11 kwietnia 2023 r.

W dniu 4 kwietnia 2023 r. strona uiściła wpis sądowy. Natomiast w dniu 28 kwietnia 2023 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi, dokonując jednocześnie tej czynności, której nie dokonała w terminie. Uzasadniając wniosek skarżąca wyjaśniła, że w okresie od dnia 25 marca 2023 r. do dnia 28 kwietnia 2023 r. była niezdolna do pracy, ponieważ w dniu 25 marca 2023 r. przeszła operację w Mazowieckim Centrum Chorób Płucnych, miała założone dreny, co utrudniało jej funkcjonowanie i dopiero po zdjęciu drenów mogła przyjmować pozycję siedzącą i nieco poruszać się, co powodowało zwiększenie bólu. W okresie zwolnienia lekarskiego nie była w stanie siedzieć, musiała zażywać bardzo silne leki przeciwbólowe, które znacząco obniżały jej koncentrację, powodowały senność, załatwienie spraw prywatnych i zawodowych było utrudnione lub niemożliwe. Dopiero w ostatnim dniu zwolnienia lekarskiego było możliwe wykonanie wezwania. Zaznaczyła przy tym, że wpis sądowy został uiszczony w dniu 4 kwietnia 2023 r. za pośrednictwem osoby trzeciej. W treści omawianego wniosku wskazała zaś adres zamieszkania, dołączając dowód uiszczenia wpisu od skargi.

W ocenie Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu do usunięcia braku formalnego skargi (wskazania adresu miejsca zamieszkania). Okoliczności powołane przez skarżącą nie usprawiedliwiają uchybienia terminowi do usunięcia braków formalnych skargi w ustawowym terminie. Przedstawiona przez skarżącą argumentacja we wskazanym zakresie nie jest spójna i przekonująca zdaniem WSA na tyle, by uprawdopodobniła brak winy strony w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków skargi. Skoro bowiem, pomimo wskazywanych okoliczności (zwolnienie lekarskie) możliwe było usunięcie w ustawowym terminie braku fiskalnego skargi, to nie ma podstaw do odmiennego traktowania biegu terminu do usunięcia braku formalnego skargi polegającego na obowiązku wskazania adresu miejsca zamieszkania strony, który w omawianych okolicznościach także mógł zostać usunięty w terminie, jednakże usunięty został bez rzeczywistej przyczyny już po upływie ustawowego terminu.

Zażalenie na powyższe orzeczenie złożyła skarżąca wnosząc o zmianę Postanowienia poprzez przywrócenie skarżącej terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w zakresie wskazania adresu zamieszkania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego. Zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 PPSA poprzez nieuzasadnioną odmowę przywrócenia skarżącej terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, w sytuacji, gdy skarżąca należycie uprawdopodobniła, że przeszkoda uniemożliwiająca zachowanie terminu do usunięcia braków formalnych skargi była od niej niezależna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja procesowa przywrócenia terminu oparta jest na zasadzie skargowości i ma na celu ochronę strony postępowania sądowoadministracyjnego przed negatywnymi skutkami uchybienia terminowi do podjęcia czynności procesowej. Przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym uzależnione jest jednak od spełnienia określonych przesłanek pozytywnych, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu. Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 20032 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Kryterium braku winy jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W myśl art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Przywrócenie uchybionego terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wykaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Nie uzasadniają zatem przywrócenia uchybionego terminu takie okoliczności, jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw bądź nieznajomość prawa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie dokonano uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Przedstawiona argumentacja w zakresie uchybienia terminu uprawdopodabnia w sposób dostateczny tezę, że do uchybienia terminu doszło wskutek okoliczności niezawinionych przez skarżącą. Bezpośrednią przyczyną uchybienia terminowi była długotrwała rekonwalescencja po operacji, udokumentowana zwolnieniem lekarskim. Na tę sprawę nie należy patrzeć jedynie przez pryzmat okoliczności opłacenia przez skarżącą, za pośrednictwem osoby trzeciej, wpisu od skargi. Słusznie zauważyła skarżąca, że sporządzenie nawet prostego pisma wymaga znacznie więcej zaangażowania i skupienia, a w sytuacji wzmożonego bólu i złego samopoczucia a co najważniejsze ograniczeń ruchowych może to być nie możliwe do wykonania.

Podkreślenia wymaga, że jak wynika z treści art. 49 § 1 p.p.s.a., sąd wzywa do uzupełnienia braku formalnego skargi jedynie wówczas, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Przytoczona regulacja stanowi jedną z gwarancji prawa do sądu, gdyż przesądza ona, że jedynie braki formalne skargi uniemożliwiające prowadzenie przez sąd postępowania mogą stanowić podstawę jej odrzucenia, w przypadku ich nieuzupełnienia w terminie.

Prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 47 Karty Praw Podstawowych UE).

Oznaczenie stron w przypadku osób fizycznych następuje przez podanie ich imion i nazwisk, a w przypadku podmiotów niebędących osobami fizycznymi – przez podanie ich nazwy. Jeśli strona nie ma zdolności procesowej i nie może w sprawie działać samodzielnie, należy wskazać również imiona i nazwiska jej przedstawicieli ustawowych. Jeżeli strona działa przez pełnomocnika, konieczne jest podanie jego imienia i nazwiska, niezależnie od oznaczenia strony postępowania. Zwyczajowo na pierwszym miejscu umieszcza się dane podmiotu wnoszącego pismo, a na kolejnych miejscach – dane pozostałych stron postępowania. Zachowanie tej reguły ułatwia sądowi identyfikację wnoszącego pismo. Ponieważ skarga jest pierwszym pismem procesowym w sprawie, jej część adresowa powinna zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania, a w razie jego braku – adresu do doręczeń lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników. Wskazanie danych adresowych ma umożliwiać skuteczne dokonywanie doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie z art. 67 § 1 i 4 p.p.s.a., jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma ona zdolności procesowej – jej przedstawicielowi ustawowemu. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Pojęcia "miejsce zamieszkania" nie można interpretować wyłącznie jako określenie miejscowości, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 k.c.), gdyż celem zamieszczenia danych w części adresowej pisma jest umożliwienie skutecznego dokonywania doręczeń w toku postępowania sądowego. W istocie zatem należy podać adres, pod którym należy dokonywać stronie (uczestnikowi) doręczeń. Oprócz nazwy miejscowości konieczne jest wskazanie nazwy ulicy, numeru domu i mieszkania. Choć ustawa nie wskazuje na konieczność podania właściwych numerów pocztowych kodów adresowych oraz siedziby właściwego do doręczeń urzędu pocztowego, należy również takie dane zamieścić w części adresowej pisma, z uwagi na ich niewątpliwą przydatność dla nadania pismu dalszego właściwego biegu. Wskazany adres nie musi być adresem zameldowania osoby fizycznej, istotne jest, aby pod wskazanym adresem istniała możliwość odbierania korespondencji przez adresata. Zgodnie z art. 46 § 2a p.p.s.a. w przypadku gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno zawierać adres elektroniczny. Pismo wnoszone w innej formie niż forma dokumentu elektronicznego, zawierające żądanie doręczania pism sądu za pomocą środków komunikacji elektronicznej, powinno zawierać oznaczenie adresu elektronicznego. Jeżeli takie pismo nie zawiera adresu elektronicznego, sąd przyjmuje, że właściwym jest adres elektroniczny, z którego nadano pismo wniesione w formie dokumentu elektronicznego, a gdy wniesiono je w innej formie i zawiera ono żądanie, o którym mowa wyżej, doręczenie pism przez sąd następuje na adres wskazany zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. a p.p.s.a., przy czym w pierwszym piśmie sąd poucza o warunku podania adresu elektronicznego w żądaniu doręczania pism środkami komunikacji elektronicznej. H. Knysiak-Sudyka [w:] Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. V, Warszawa 2021, art. 46.

W związku z powyższym na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że skarżąca miała prawo podać adres do doręczeń, który będzie dawał największą pewność skutecznego doręczenia korespondencji. Dodatkowo jako, że sąd korespondował ze stroną za pomocą środków komunikacji elektronicznej uznać należy, że skarżąca umożliwiła skuteczne dokonywanie doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym i brak adresu zamieszkania nie stanowił braku powodującego, że pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych

Mając zaś na uwadze powyższe, NSA uznał, że podnoszone przez skarżącą okoliczności uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminu. Tym samym sąd kasacyjny doszedł do przekonania, że niedochowanie terminu było w rozpatrywanym przypadku niezawinione.

W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 86 § 1 i w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Odnosząc się do wniosku skarżącej o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Niniejsze postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest żadnym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a.