Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 506/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne~Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 24 ust. 5b, art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Małek Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 maja 2024 r., nr 200000/71/65538/2024, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 21 maja 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS, organ), po rozpoznaniu wniosku A. K. (dalej: skarżąca, strona) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, na podstawie: 1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497; dalej: u.s.u.s.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od maja 2013 r. do kwietnia 2014 r. w kwocie 23 296,74 zł, w tym z tytułu: składek – 10 481,54 zł, odsetek – 12 792,00 zł (na dzień złożenia wniosku – 9 lutego 2024 r.), kosztów upomnienia – 23,20 zł; 2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od maja 2013 r. do kwietnia 2014 r. w kwocie 13 692,06 zł, w tym z tytułu: składek - 6 930,86 zł, odsetek – 6 738,00 zł (na dzień złożenia wniosku – 9 lutego 2024 r.), kosztów upomnienia – 23,20 zł.

W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, że we wniosku z 9 lutego 2024 r. strona oświadczyła, że jest bezdzietna osobą w stanie wolnym. Wyjaśniła, że jest osobą niepełnosprawną – ma skoliozę, prawostronne skrzywienie kręgosłupa piersiowo-lędźwiowego II stopnia, przeszła zabieg trójpłaszczyznowej korekcji wszczepami z użyciem wkrętów przeznasadowych oraz wzmocnienie tylnych i bocznych kolumn kręgosłupa przeszczepami i granulatem. Dodała, że operacja spowodowała ograniczenie i niewydolność ruchową, a tym samym obniżenie zdolności do pracy. Jedynym źródłem utrzymania jest jej wynagrodzenie z umowy o pracę na 3/4 etatu. Zaznaczyła, że mieszka z rodzicami, których dochody są na poziomie minimalnym - matka pobiera emeryturę – 1 883 zł, ojciec jest zatrudniony w wymiarze 3/4 etatu z wynagrodzeniem w wysokości 2 498 zł netto, siostra jest zarejestrowana w Miejskim Urzędzie Pracy jako bezrobotna i nie uzyskuje dochodu. Strona wskazała, że w ostatnich 3 miesiącach zarabiała ok. 2 512 zł netto. Poinformowała, że nie posiada nieruchomości, ruchomości ani żadnych innych składników majątkowych. Oświadczyła, że w jej gospodarstwie domowym pozostają osoby, których dochody nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania (6 843 zł). Dodatkowo w pismach z 14 i 21 marca 2024 r. (data wpływu do ZUS) przedstawiła strona dokumenty dotyczące jej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. Poinformowała, że częściowo pokrywa opłaty eksploatacyjne w wysokości 410 zł miesięcznie. Dodała, że poza okresem grzewczym ta kwota jest niższa. Wskazała, że leczenie ogranicza do wizyt w ramach NFZ z uwagi na brak środków na leczenie prywatnie. Zaznaczyła, że na wszystkie inne wydatki takie jak żywność, ubrania, transport i inne wydatki pozostaje jej kwota 1 700 zł. Oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej od 2014 r.

Odmawiając uwzględnienia rozpoznawanego wniosku organ przestawił sytuację rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej, w tym odniósł się do faktu, że strona jest wspólniczką w spółce kapitałowej Y. sp. z o.o., w której jest zatrudniony ojciec strony, a prezesem zarządu jest jej matka. Skarżąca – jak podkreślił organ w uzasadnieniu decyzji – posiada w tej spółce 995 udziałów o łącznej wartości 49 750 zł. Wskazał również organ, że skarżąca posiada wierzytelności wobec: G. sp. z o.o. na kwotę 71 199,62 zł oraz R. A. K. na kwotę 58 317 zł. Zauważył także, iż strona dołączyła do akt dokumenty potwierdzające upadłość pierwszego z tych dłużników oraz brak zapłaty wierzytelności przez drugiego z nich. Organ stwierdził, że z uwagi na wdrożone postępowanie egzekucyjne wobec strony, które obecnie jest w toku, nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek. Zakład omówił poszczególne podstawy prawne umorzenia należności z tytułu składek spowodowane całkowitą ich nieściągalnością oraz stwierdził, że przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 4b i 4c u.s.u.s. nie zostały spełnione w sprawie, zaś wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5, 6 u.s.u.s., jak wynika z postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie z 22 września 2022 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego zobowiązania podatkowego strony. Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy ZUS stwierdził, że dokonując oceny w konkretnej sprawie musi czynić to w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności, albowiem zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu przed innymi należnościami. Jednocześnie obowiązkiem organu było pamiętać, że istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie. Dokonując analizy zgromadzonej w sprawie dokumentacji Zakład przyznał prymat interesowi publicznemu nad interesem skarżącej. Powodem tego były następujące okoliczności: - strona prowadziła działalność od sierpnia 2012 r. do kwietnia 2014 r., zadłużenie z tytułu składek dotyczy okresu od maja 2013 r. do kwietnia 2014 r., a uwzględnienie przerwy w prowadzeniu działalności potwierdza, że przez 3/4 okresu prowadzenia działalności strona nie opłacała składek; - sytuacja zdrowotna strony nie wyklucza jej trwale i całkowicie z rynku pracy; - strona jest w wieku największej aktywności zawodowej; - udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być traktowane jako sposób na rozwiązanie problemów finansowych strony, gdyż skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa, a względy społeczne wymagają, by zobowiązania strony były realizowane, a strona nie była z nich pochopnie zwalniana; - zdaniem Zakładu, akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. W związku z tym organ stwierdził, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności, z powodu ich całkowitej nieściągalności było w okolicznościach sprawy niezasadne.

W ocenie organu, ustalone w sprawie okoliczności nie przemawiały również za umorzeniem należności z tytułu składek w oparciu o przesłanki umorzenia nie odnoszące się do całkowitej nieściągalności tych należności, określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s i § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia. Zakład stwierdził, że analizując zasadność umorzenia należności w oparciu o te przesłanki należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Zarazem, jak podkreślił organ, ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej. Zakład rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiłaby strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o czym jest mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Organ wskazał, że w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS strona figuruje jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę w wymiarze 3/4 etatu z wynagrodzeniem 3 200 zł brutto (2 511,76 zł netto). Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i siostrą. Jej matka jest osobą pobierającą świadczenie emerytalne w wysokości 2 055,73 zł, jej ojciec jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze 3/4 etatu i otrzymuje wynagrodzenie 2 498,24 zł netto, zaś siostra strony jest zarejestrowana jako bezrobotna w Miejskim Urzędzie Pracy w Lublinie. Strona wykazała ponoszenie stałych comiesięcznych opłat w łącznej wysokości 2 510 zł. Organ ocenił, że nie można uznać, że ponoszenie stałych comiesięcznych opłat czy kosztów leczenia stanowi sytuację szczególną uzasadniającą umorzenie należności, skoro nie są to wydatki nadzwyczajne ani nieprzewidziane. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem i leczeniem. Organ wskazał, że strona w wydatkach uwzględniła wszystkie swoje wydatki, także te związane z potrzebami życia codziennego. Poza opisanym zadłużeniem strona posiada zaległości podatkowe w kwocie 80 554 zł. Organ zwrócił jednak uwagę, że nie sposób pominąć kwestii odrębności charakteru zobowiązań z tytułu należnych składek na ubezpieczenie społeczne i zobowiązań podatkowych. Składki na ubezpieczenie społeczne odróżnia bowiem od podatków przede wszystkim ich celowy i wzajemny charakter. Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa ani budżetów jednostek samorządu terytorialnego, lecz stanowią jeden z zasadniczych przychodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: FUS). Składki na ubezpieczenie społeczne wywierają znaczący wpływ na kondycję finansową FUS, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych – osób fizycznych uprawnionych do uzyskania świadczeń. Ekwiwalentny charakter składek na ubezpieczenie społeczne, oznacza ich powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony FUS, aczkolwiek nie można w tym przypadku mówić o pełnej ekwiwalentność o charakterze kapitałowym, lecz o ekwiwalentności ustalonej w odrębnej ustawie, z uwzględnieniem zasad równości i solidarności. W związku z tym nieuiszczanie składek na ubezpieczenia społeczne przez płatników powoduje przerzucenie ciężaru wypłaty świadczeń na FUS, a tym samym w istocie na inne osoby, które wywiązują się z ciążących na nich w tym zakresie obowiązków.

Organ zwrócił uwagę, że strona powołała się na trudną sytuację materialną i brak możliwości spłaty zadłużenia. Zaznaczył jednak, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Uwzględnienie wniosku o umorzenie należności powinno być możliwe dopiero, gdy polepszenie sytuacji umożliwiające spłatę nawet części zobowiązań jest wysoce mało prawdopodobne. Organ zauważył, że pomimo deklarowania bardzo trudnej sytuacji finansowej, strona nie korzysta ze wsparcia instytucji pomocowych. Strona nie wykazała, że w związku z powołaną we wniosku trudną sytuacją podjęła działania w celu uzyskania dodatkowego wsparcia w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej ze środków instytucji socjalnych. Strona nie wykazała w szczególności korzystania z zasiłków celowych przyznawanych osobom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej, służących pokryciu podstawowych kosztów utrzymania tych osób. Ponadto w toku postępowania nie dołączyła strona do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku z tym organ stwierdził, że można domniemywać, iż realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone przez stronę jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona. W ocenie organu, zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia ubóstwa oraz uznania, że sytuacja strony ma charakter definitywny. Strona jest osobą aktywną zawodowo. Odnosząc się do wskazanych przez stronę problemach zdrowotnych, organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie z 23 czerwca 2018 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności, ważne do 30 czerwca 2023 r. W aktach sprawy brak jest natomiast aktualnego orzeczenia strony w tym przedmiocie. Organ podniósł, że podchodzi ze zrozumieniem do problemów zdrowotnych strony, jednakże zarazem podkreślił, że przesłanka dotycząca stanu zdrowia ma zastosowanie, gdy z uwagi na sytuacje zdrowotną osoba zobowiązana nie miałaby możliwości osiągnięcia dochodu. Taka sytuacja w stosunku do strony nie zachodzi, gdyż jest ona osobą aktywną zawodowo – jest pracownikiem F. H. w L..

Jednocześnie, w ocenie ZUS, sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadniała stwierdzenia, że jej trudności płatnicze mają charakter stały. Odnosząc się do kwestii związanych z możliwościami zarobkowymi skarżącej, organ wskazał, że jest ona osobą w wieku 30 lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało jej obecnie 30 lat aktywności zawodowej. Skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji potwierdzającej, że ze względu na stan zdrowia została trwale i całkowicie wykluczona z aktywności zawodowej. Organ podkreślił, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia na ubezpieczenia społeczne w ratach, a w przypadku zawarcia umowy co do ratalnej spłaty należności korzyścią strony jest między innymi: uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu, nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego ich dochodzenia w trybie egzekucji (w okresie obowiązywania umowy ratalnej Zakład nie wszczyna postępowań egzekucyjnych, a wszczęte egzekucje ulegają zawieszeniu z mocy prawa). W związku z podniesionymi wyżej okolicznościami, Zakład ocenił, iż aktualna sytuacja strony nie jest przesłanką do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Z kolei przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w sprawie zastosowania, gdyż strona nie prowadzi już działalności gospodarczej.

W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.), polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie przez przyjęcie, że nie zachodzą ustawowe przesłanki umorzenia zaległych należności z tytułu składek wskazane we wniosku o umorzenie, jak również, że okoliczności sprawy nie uzasadniają umorzenia składek, w tym przez wysuwanie wniosków nieznajdujących oparcia w materiale dowodowym i wysuwanie wniosków sprzecznych z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz ze stanem faktycznym;

- art. 107 § 2 i § 3 k.p.a. przez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne uzasadnienie decyzji, oparte na wnioskach nieznajdujących potwierdzenia w przepisach prawa, logiki i niepopartych zebranym materiałem dowodowym;

- art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. przez nieuprawnione stwierdzenie, dokonane wbrew faktom, że nie wystąpiła przesłanka, zgodnie, z która jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne;

- art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przez uznanie, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, mimo iż jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki na egzekucję, a Naczelnik Urzędu Skarbowego wcześniej umorzył postępowanie egzekucyjne, a więc nie doprowadził do jakiejkolwiek ściągalności (mimo wniosku strony organ nie przeprowadził dowodu z dokumentu o skuteczności egzekucji);

- § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia przez uznanie, że nie zachodzą określone w tych przepisach przesłanki, mimo że organ nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej, uznając ją za udowodnioną, wbrew ustaleniom, co do sytuacji życiowej strony i braku perspektyw na uzyskiwanie przez nią w przyszłości większych dochodów.

W oparciu o te zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto w uzasadnieniu skargi sformułowała wniosek o przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów potwierdzających okoliczności braku otrzymania należności przez stronę od dwóch jej kontrahentów, co wywołało kłopoty finansowe skarżącej i w efekcie spowodowało powstanie niezawinionych przez nią zaległości publicznoprawnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonym akcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), gdyż organ wniósł o rozpoznanie sprawy w tym trybie, a skarżąca w terminie 14 dni od zawiadomienia jej o tym wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

W pierwszej kolejności odnieść należy podkreślić, że prawidłowe było wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko wskazujące, że wskutek czynności podjętych w ramach postępowania egzekucyjnego wobec strony, nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek, których umorzenia strona domagała się we wniosku. Argumentacja Sądu w tym zakresie odwołuje się do stanowiska zawartego w wyroku Sądu z 10 listopada 2016 r., I SA/Lu 318/16, które wprawdzie było wyrażone zasadniczo w kontekście wykładni przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednakże ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Wskazać należy , iż w świetle art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r.) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Od 1 stycznia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne pracowników i innych osób miało miejsce między innymi od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w obowiązującym wówczas brzmieniu). Z kolei w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r. okoliczności związane z postępowaniem egzekucyjnym nie miały znaczenia dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek. Odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik przerywały bieg terminu przedawnienia (art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w latach 1999-2002). Jeszcze wcześniej, to jest od 1 stycznia 1987 r. do 31 grudnia 1998 r. obowiązywał art. 33 ust. 4, a następnie art. 35 ust. 4 ustawy z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. nr 25, poz. 137 ze zm.; dalej: u.o.f.u.s.). W świetle tych przepisów bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Zauważyć trzeba, że jak wynika z przywołanych przepisów, prawodawca używa dwu różnych pojęć opisujących zdarzenia, które wywołują dwa różne skutki prawne. W odniesieniu do stanu faktycznego i prawnego w rozpoznawanej sprawie, zwrócić należy uwagę, że art. 24 ust. 5b u.s.u.s. opisuje zdarzenie, jakim jest podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek (o której to czynności dłużnik został zawiadomiony), a skutkiem jest zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek. Co się zaś tyczy stanu prawnego obowiązującego w latach 1987-1998, to jest zgodnie z art. 33 ust. 4 i art. 35 ust. 4 u.o.f.u.s. oraz w latach 1999-2002, to jest w myśl art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w poprzednim brzmieniu), jest mowa o zdarzeniu, jakim jest odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik, zaś skutkiem jest przerwanie biegu terminu przedawnienia (a nie jego zawieszenie).

Zatem w myśl przepisów art. 33 ust. 4 i art. 35 ust. 4 u.o.f.u.s. oraz art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r.), pojęcie czynności zmierzającej do ściągnięcia należności rozumiane było bardzo szeroko. W szczególności nawet odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek oraz rozłożenie spłaty tych należności na raty były czynnościami zmierzającymi do ściągnięcia tych należności, jako czynności przykładowo wymienione w przepisie, a oprócz nich "każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności". Dlatego czynnościami zmierzającymi do ściągnięcia należności były również czynności wierzyciela podjęte przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, nawet nie mające żadnego związku z postępowaniem egzekucyjnym lub zamiarem jego wszczęcia - bo taki charakter mają czynności w postaci odroczenia terminu opłacenia należności oraz rozłożenie spłaty należności na raty. Zamierzone było przy tym użycie przez prawodawcę pojęcia czynności zmierzających do "ściągnięcia" należności, a nie pojęcia czynności zmierzających do "wyegzekwowania" należności. Ściągnięcie należności jest terminem szerszym niż wyegzekwowanie należności. Wyegzekwowanie należności polega na ich ściągnięciu za pomocą przymusu egzekucyjnego, zaś samo ściągnięcie może polegać na szeroko rozumianym doprowadzeniu do zapłaty należności przez dłużnika, w szczególności przez użycie takich instrumentów jak wymienione w przywołanych przepisach odroczenie terminu opłacenia należności lub rozłożenie spłaty tych należności na raty. W związku z tym doręczenie zobowiązanemu sporządzonego w trybie art. 15 § 1 u.p.e.a., upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, jest niewątpliwie "inną czynnością" zmierzająca do ściągnięcia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w rozumieniu art. 33 ust. 4 i art. 35 ust. 4 u.o.f.u.s. oraz art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym w latach 1999-2002). Skutkiem takiej czynności było przerwanie biegu terminu przedawnienia składek, a w konsekwencji bieg na nowo tego terminu od dnia przerwania.

Stąd sporządzenie upomnienia i jego doręczenie zobowiązanemu nie może być uznane za podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania (pojęcia węższego zakresowo niż "ściągnięcie") należności z tytułu składek w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu od 1 lipca 2004 r.). Skutkiem takiej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek jest zawieszenie postępowania, które to zawieszenie ma, według dalszej treści przepisu, zakończyć się dopiero z dniem zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Należy bowiem zwrócić uwagę, że ustawodawca w omawianych przepisach użył węższego pojęcia czynności zmierzającej do "wyegzekwowania" należności, a nie czynności zmierzającej do "ściągnięcia" należności. Dlatego argumentacja przydatna w odniesieniu do doręczenia upomnienia jako czynności zmierzającej do ściągnięcia należności i w związku z tym przerywającej (a nie zawieszającej) bieg terminu przedawnienia składek jest nieprzydatna dla oceny, czy doręczenie upomnienia przedegzekucyjnego jest czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, której skutkiem jest zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Niezależnie od tego, prawidłowa ocena instytucji doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego prowadzi do stwierdzenia, że nie jest to czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, niezależnie od tego jaki jest skutek tej czynności (dobrowolne wykonanie zobowiązania czy brak reakcji na upomnienie). Z art. 15 § 1 u.p.e.a. w pierwszym rzędzie wyprowadza się zasadę ogólną postępowania egzekucyjnego, zwaną zasadą zagrożenia (upomnienia) (zob. P. M. Przybysz, Komentarz do art. 15, [w:] tenże, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, nr 2; D. R. Kijowski, Komentarz do art. 15, [w:] D. R. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Warszawa 2015, LEX/el., nr 3). Celem stosowania tej zasady jest dążenie do dobrowolnego wykonania już istniejącego obowiązku poprzez uświadomienie zobowiązanemu następstw jego niezrealizowania. Zasada zagrożenia egzekucją jest odpowiednikiem zasady przekonywania sformułowanej w art. 11 k.p.a. Przesłanie upomnienia ma na celu przypomnienie zobowiązanemu o ciążącym na nim obowiązku, oraz o rozmiarze zobowiązania, a tym samym umożliwienie mu dobrowolnego wykonania obowiązku bez konieczności uruchomiania postępowania egzekucyjnego. Upomnienie ma uświadomić zobowiązanemu następstwa niewykonania obowiązku, wykazuje konieczność i nieuchronności realizacji obowiązku, służy też ekonomice postępowania, gdyż umożliwia uniknięcia wysokich kosztów egzekucji wierzycielowi, organowi egzekucyjnemu i zobowiązanemu. Spoglądając więc na tę kwestię od strony zasady wyrażonej w art. 15 § 1 u.p.e.a. i wynikającej z tej zasady podstawowej funkcji doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego, dostrzec należy, że nie jest celem tego doręczenia doprowadzenie do wyegzekwowania należności, a tylko doprowadzenie do dobrowolnego wykonania zobowiązania (mieszczącego się w szeroko ujmowanym "ściągnięciu" należności). Nie jest to zatem czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności, o jakiej mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., gdyż jest czynnością zmierzającą do uzyskania dobrowolnego wykonania zobowiązania. Wreszcie, najistotniejszy argument za przyjęciem omawianego stanowiska wynika ze skutku, jaki wywiera podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek oraz z chwili jego ustania. Na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów czynność zmierzająca do ściągnięcia należności (każda, nie tylko pierwsza) powodowała przerwanie biegu terminu przedawnienia, a obecnie skutkiem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności jest zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, które to zawieszenie, zgodnie z treścią omawianych przepisów trwa do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ta ostatnia okoliczność jest niezwykle ważna dla wykładni pojęcia "pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności", zwłaszcza, że przepisy u.s.u.s., nie przewidują innego momentu zakończenia zawieszenia biegu terminu przedawniania. Dlatego właśnie zdarzenie, które powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek winno mieć miejsce w toku postępowania egzekucyjnego albo nieuchronnie prowadzić do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, skoro zawieszenie biegu terminu przedawnienia nie może zakończyć się inaczej niż na skutek zakończenia postępowania egzekucyjnego. Takim zdarzeniem nie jest z pewnością doręczenie upomnienia przedegzekucyjnego, gdyż następuje zawsze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a samo wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest nieuchronnym następstwem doręczenia upomnienia. Może być przecież tak, że mimo niezapłacenia należności na skutek upomnienia, wierzyciel nie zdecyduje się na wszczęcie postępowania egzekucyjnego, to jest nie przedstawi organowi egzekucyjnemu tytułu wykonawczego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. Niewątpliwie bowiem złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji jest prawem wierzyciela, a nie jego obowiązkiem. ZUS wprawdzie gospodarując środkami publicznymi ma obowiązek doprowadzić do ściągnięcia należności, lecz pamiętać należy o tym, że doprowadzić do tego może wykorzystując środki pozaegzekucyjne, w tym stosując instytucje układów ratalnych czy odroczeń. W konsekwencji celowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego zależy od oceny wierzyciela. W takiej sytuacji doręczenie upomnienia przedegzekucyjnego nie może powodować zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, gdyż – co ma kluczowe znaczenie - gdyby tak przyjąć, a wierzyciel nie zdecydowałby się na wszczęcie postępowania egzekucyjnego, to okazałoby się, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek nie mogłoby nigdy się zakończyć, co jest nie do przyjęcia. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia kończy się z dniem zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jeżeli takie postępowanie nie byłoby wszczęte, to jest jasne, że nie może zakończyć się i w rezultacie nie mogłoby zakończyć się zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Prowadziłoby do absurdu przyjęcie, że przepisy przewidują sytuację "niekończącego się" zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, w więc wyłączają – w sposób generalny – instytucję przedawnienia należności w stosunku do niektórych dłużników. Jeśli przepisy u.s.u.s. wprowadzają możliwość przedawnienia takich należności, to nie mogą jednocześnie prowadzić do tego, że w stosunku do części dłużników – to jest tych, którzy otrzymali upomnienie przedegzekucyjne, lecz nie wszczęto przeciwko nim postępowania egzekucyjnego, należności z tytułu składek w ogóle nie przedawniałyby się.

W świetle powyższego wskazać trzeba, że przesłanie i doręczenie przez wierzyciela dłużnikowi pisemnego upomnienia sporządzonego na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a., zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, nie jest podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., a zatem nie powoduje zawieszenia biegu terminu przedawnienia tych należności. Taką czynnością jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, ponieważ prawidłowo dokonane następuje po wszczęciu postępowania egzekucyjnego oraz co do zasady wyznacza chwilę wszczęcia egzekucji administracyjnej (art. 26 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), a więc bez wątpienia zmierza do wyegzekwowania należności z tytułu składek. W związku z tym omawiane zdarzenie powoduje zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności, które to zawieszenie ma pewny koniec z dniem zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Końcowo wyjaśnić należy, że choć samo doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nie jest czynnością egzekucyjną w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., gdyż nie jest działaniem zmierzającym do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (zob. R. Hauser, W. Piątek, Komentarz do art. 1a, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2024, LEGALIS/el., nb. 7) nie oznacza, że takie doręczenie nie jest czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności. Tytuł wykonawczy jest bowiem podstawą wszczęcia egzekucji (art. 26 § 1 u.p.e.a.) i zawsze jego odpis musi być doręczony zobowiązanemu, najpóźniej przy przystąpieniu przez organ egzekucyjny lub egzekutora do czynności egzekucyjnych (art. 32 u.p.e.a.). Dlatego doręczenie odpisu tytułu wykonawczego niezależnie od tego czy było połączone z zawiadomieniem o czynności egzekucyjnej, czy nastąpiło bez dokonania czynności egzekucyjnej, powoduje zawieszeniu biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, oczywiście o ile te zawieszenie nie nastąpiło wcześniej na skutek innej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, która czasowo wyprzedziła doręczenie tytułu wykonawczego i mogła być zakwalifikowana jako pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności (np. w razie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego – art. 26 § 1 pkt 1 u.p.e.a.).

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że jak wynika z akt administracyjnych, tytuły wykonawcze dotyczące egzekwowanych od skarżącej należności składek na ubezpieczenia społeczne (a także na ubezpieczenie zdrowotne oraz FPiFGŚP) za okres od maja 2013 r. do kwietnia 2014 r. o numerach od T. do T. zostały doręczone skarżącej w dniu 9 lipca 2015 r., zaś o numerach od T. do T. – w dniu 24 września 2015 r., co skarżąca poświadczyła własnoręcznym podpisem na zwrotnych poświadczeniach odbioru, również znajdujących się w tych aktach (zob. karty 81, 84-85, 90-91, 94-95, 98, 100, 102-104, 107-108, 109-110, 113-116). Oczywiste jest zatem, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia omawianych należności skarżącej – na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. – wskutek doręczenie jej (jako zobowiązanej) odpisów tytułów wykonawczych, nastąpiło przed upływem pięcioletniego terminu przedawnienia tych należności. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat (uprzednio okres ten wynosił 10 lat), licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

W ocenie Sądu, prawidłowe było również wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko organu co do braku podstaw do umorzenia skarżącej opisanych wyżej należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od maja 2013 r. do kwietnia 2014 r.

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Przez należności z tytułu składek ustawa rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty (art. 24 ust. 2). Wyjątek od zasady umarzania należności tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności przewiduje art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Jak wynika z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślenia wymaga, że opisane w cytowanym przepisie przesłanki mają charakter wyczerpujący. Oznacza to, że wskazany przepis stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W świetle zaś art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od przesłanek nieściągalności określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., w przypadku osób będących płatnikami składek, organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności z uwagi na okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Z tego ostatniego przepisu wynika, że organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powyższego wynika, że przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem organowi umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach.

Jakkolwiek zaś ustawodawca nie zdefiniował bliżej w ustawie uzasadnionych przypadków dających podstawę do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jednak skorzystał z konstrukcji upoważnienia ustawowego zobowiązującego właściwego ministra do określenia w rozporządzeniu, w ramach szczegółowych zasad umarzania składek, także przesłanek uzasadniających umorzenie. Oznacza to w gruncie rzeczy delegację ustawową do zdefiniowania uzasadnionych przypadków, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazuje, że takie uzasadnione przypadki dające podstawę do umarzania składek zachodzą wówczas, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. We wskazanym przepisie przykładowo wymieniono takie sytuacje, o których mowa wyżej, w tym przypadek, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz przypadek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zarazem pamiętać trzeba, że z uwagi na użycie zwrotu "w szczególności", przepis ten nie tworzy zamkniętego katalogu sytuacji, jakie można uznać za spełniające przesłankę umorzenia składek opisaną w § 3 ust. 1 rozporządzenia, stanowiącą przesłankę uzasadnionego przypadku (w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Niewątpliwie decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek może mieć charakter uznaniowy, a więc do organu należy wtedy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to zarówno sytuacji kiedy podstawą umorzenia jest art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.( całkowita nieściągalność składek), jak i art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s. (uzasadniony przypadek przy braku nieściągalności). Oznacza to, że nawet ustalenie, że zachodzą przesłanki umorzenia opisane we wskazanych przepisach, nie zobowiązuje organu do umorzenia zaległości. Organ ma wówczas możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza jednak, że decyzja Zakładu może być dowolna. Organ rozstrzygnięcie powinien uzasadnić, wskazując w szczególności jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia składek, mimo ustalenia, że przesłanki konieczne dla umorzenia, określone w przepisach ustawy zostały spełnione.

W przypadku wydania decyzji uznaniowej na podstawie powołanych przepisów, Sąd nie kontroluje jej celowości, lecz ocenia, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia składek w zakresie przesłanek koniecznych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz – co do uznaniowości - czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Z uzasadnienia wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań wynikać powinno dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony.

Z akt sprawy wynika, że po złożeniu przez skarżącą w dniu 9 lutego 2024 r. wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (zob. k. 1-4 akt adm.), organ pismem z 14 lutego 20024 r. poinformował stronę nie tylko o przesłankach umorzenia tychże należności, lecz również o możliwości uzupełnienia złożonego wniosku o dodatkowe dokumenty obrazujące sytuację rodzinną, materialną oraz majątkową strony. Jednocześnie organ pouczył stronę, że w przypadku nieprzedstawienia opisanych dokumentów w terminie 14 dni od otrzymania pisma, jej wniosek zostanie rozpatrzony wyłącznie na podstawie dotychczas posiadanych przez organ informacji, co może mieć negatywny wpływ na wynik rozpatrzenia sprawy. W odpowiedzi strona pismami z 14 i 21 marca 2024 r. uzupełniła wniosek o dodatkowe wyjaśnienia oraz dokumenty (zob. k. 19-41 akt adm.). Organ pismem z 18 kwietnia 2024 r. zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania, a także o przysługującym prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma. Z prawa tego strona nie skorzystała.

Mając na uwadze zgromadzone w sprawie dokumenty organ stwierdził, że skarżąca jest zatrudniona w F. im. H. w L. na podstawie umowy o pracę w wymiarze 3/4 etatu z wynagrodzeniem 3 200 zł brutto (2 511,76 zł netto). Umowa została zawarta do 17 czerwca 2024 r. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą W. K. (26 lat) oraz rodzicami: E. oraz Z. K. (62 oraz 63 lata). Jej matka otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2 259,04 zł brutto (2 055,73 zł netto), a ojciec jest zatrudniony w Y. sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę w wymiarze 3/4 etatu z wynagrodzeniem 3 181,50 zł brutto (ok. 2 498 zł netto). Siostra jest zarejestrowana w Miejskim Urzędzie Pracy w L.. Strona wskazała na ponoszenie stałych comiesięcznych wydatków: opłat eksploatacyjnych – 410 zł, kosztów leczenia – 400 zł, innych wydatków (żywność, ubrania, środki czystości, transport, pozostałe) 1 700 zł. Poza zadłużeniem wobec ZUS strona ma zaległości podatkowe - 80 554 zł, które nie są spłacane. Nie figuruje strona jako właścicielka ruchomości lub nieruchomości. Skarżąca jest wspólniczką w Y. sp. z o.o., w której posiada 995 udziałów o wartości 49 750 zł. Strona posiada wierzytelności w: G. sp. z o.o. – 71 199,62 zł i R. A. K. – 58 317 zł. Organ odnotował, że strona przedstawiła dokumenty, takie jak: przedsądowe wezwanie do zapłaty z 21 czerwca 2013 r., zawiadomienie o ogłoszeniu upadłości z 20 lipca 2015 r., postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z [...] r., X. , postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z [...] r., X. , zgłoszenie wierzytelności z 17 sierpnia 2015 r., wskazując, że wierzytelności te nie zostały zapłacone przez dłużników, a co do jednego z nich ogłoszono upadłość. Organ zwrócił także uwagę, że jak wynika z wyjaśnień stronnym, jest ona bezdzietną osobą w stanie wolnym, jest osobą niepełnosprawną – ma skoliozę, prawostronne skrzywienie kręgosłupa piersiowo-lędźwiowego II stopnia; przeszła zabieg trójpłaszczyznowej korekcji wszczepami z użyciem wkrętów przeznasadowych oraz wzmocnienie tylnych i bocznych kolumn kręgosłupa przeszczepami i granulatem (przy czym wskazała, że operacja ograniczyła jej wydolność ruchową i zdolność do pracy); utrzymuje się z wynagrodzenia z umowy o pracę; strona częściowo pokrywa opłaty eksploatacyjne w wysokości 410 zł miesięcznie (poza okresem grzewczym ta kwota jest niższa). Wskazała, że leczenie ogranicza do wizyt w ramach NFZ z uwagi na brak środków na leczenie prywatnie. Zaznaczyła, że na wszystkie inne wydatki takie jak żywność, ubrania, transport i inne wydatki pozostaje jej kwota 1 700 zł. Oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej od 2014 r.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie ZUS prawidłowo stwierdził brak podstaw do umorzenia opisanych należności w oparciu o przesłankę "całkowitej nieściągalności", co zostało szczegółowo uzasadnione w zaskarżonej decyzji w odniesieniu odrębnie do każdej z przesłanek wymienionych przez ustawodawcę w cytowanym wyżej przepisie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Sąd podziela przedstawione w zaskarżonej decyzji stanowisko organu w tej kwestii. Organ prawidłowo przywołał treść tego przepisu oraz dokonał jego należytej wykładni. Zakład stwierdził, że przesłanka "całkowitej nieściągalności" z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie jest spełniona z oczywistych względów. Bezspornie także brak jest dokumentów świadczących, że w stosunku do strony wydano orzeczenia określone w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. ani o tym, że zachodziły okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b i 4c u.s.u.s. Trafne było również stanowisko organu co do braku spełnienia przesłanki "całkowitej nieściągalności określonej" w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Jak wskazał słusznie Zakład, zaistnienie przesłanki określonej w tym przepisie zależy nie tylko od zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, lecz także stwierdzenia, że równocześnie brak jest majątku, z którego można egzekwować należności, brak małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Organ wskazał, że w myśl art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W świetle dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie budzi wątpliwości, że Dyrektor ZUS Oddział w Lublinie, będący organem egzekucyjnym, wdrożył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 19 § 4 u.p.e.a. W toku tego postępowania podjęto czynności egzekucyjne, a postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Organ zasadnie ocenił, że w tej sytuacji nie została spełniona opisana przesłanka całkowitej nieściągalności. Bezsprzecznie wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, która wynosi 16 zł (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.). Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że organ nie stwierdził istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w przepisach art. 28 ust. 3 pkt 1-4c u.s.u.s. Organ nie orzekał więc w tym zakresie korzystając z luzu decyzyjnego w ramach uznania administracyjnego, przewidzianego w art. 28 ust. 2 tej ustawy, stanowiącym, że "mogą być umarzane" należności z tytułu składek w razie ich całkowitej nieściągalności.

Natomiast organ ocenił, że w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5, 6 u.s.u.s., co wynika z treści postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie z 22 września 2022 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego zobowiązania podatkowego strony, dołączonego do akt sprawy (zob. k. 36 akt adm.). W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że strona nie była zatrudniona, nie pobierała świadczeń, nie prowadziła działalności gospodarczej, nie posiadała nieruchomości i ruchomości mogących być przedmiotem zajęcia. Ustalono, że posiadała aktywny rachunek bankowy w I. który został zajęty w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na zajęcie bank poinformował, że rachunek nie wykazuje środków podlegających egzekucji. W ramach wykonywanych czynności w terenie poborca skarbowy spisał protokół o stanie majątkowym, z którego wynikało, że strona uczyła się w szkole policealnej i pozostawała na utrzymaniu matki. Wskazano, że skarżąca mieszka z rodzicami i siostrą w murowanym domu o powierzchni 360 m2, który wraz ze swoim wyposażeniem jest własnością rodziców. Od sierpnia 2012 r. do kwietnia 2014 r. prowadziła skarżąca działalność gospodarczą polegającą na wykonywaniu pokryć dachowych oraz wykonywaniu kompleksowym prac budowlanych. Działalność została aportem wniesiona do spółki kapitałowej Y. Sp. z o.o., w której posiada skarżąca 95% udziałów. W toku prowadzonego postępowania zostały zajęte te udziały oraz została przeprowadzona próba ich sprzedaży, która okazała się nieskuteczna. Wobec tego, Naczelnik umorzył to postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości podatkowych strony.

W tym miejscu wskazać należy, że organ wyczerpująco odniósł się do tego postanowienia w zaskarżonej decyzji, a zatem nie sposób twierdzić, że "mimo wniosku strony organ nie przeprowadził dowodu z dokumentu o skuteczności egzekucji", w sytuacji gdy strona innego wniosku w tym zakresie do organu nie skierowała.

W ocenie Sądu, podjęte w tym zakresie rozstrzygnięcie mieści się w granicach uznania administracyjnego. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż trafnie wskazał organ, że pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obligowała organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Podejmując w takiej sytuacji rozstrzygnięcie co do zasadności uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Nie oznacza to dowolności działania organu, albowiem organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany zasadami określonymi w k.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.

Rozpoznając skargę we wskazanym wyżej zakresie Sąd uznał, że jest ona niezasadna. Organ ustalił i zbadał wszystkie okoliczności istotne dla oceny wystąpienia przesłanek umorzenia wnioskowanej należności. Zgodnie z treścią powołanych wyżej przepisów sam fakt znajdowania się dłużnika w trudnej sytuacji materialnej, nie może stanowić przesłanki umorzenia przedmiotowych należności. Zasadnie organ zwrócił uwagę na to, że w świetle ustalonych w sprawie okoliczności nie zachodziły podstawy do umorzenia należności strony z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Zdaniem Sądu, Zakład dokonał prawidłowej oceny sytuacji życiowej oraz majątkowej skarżącej, wyważył interes społeczny i interes strony na podstawie wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Zaskarżona decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego, a Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej niezgodności z prawem.

Należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które – jak trafnie ocenił organ – w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Niewątpliwie, wbrew temu, co zdaje się sugerować strona skarżącej, organ nie naruszył prawa wskazując, że istotne znaczenie dla stwierdzenia braku podstaw umorzenia należności miał w sprawie fakt, że sytuacja zdrowotna strony nie wyklucza jej trwale i całkowicie z rynku pracy, zaś strona jest w wieku największej aktywności zawodowej. Sytuacja zdrowotna skarżącej, opisana szczegółowo w zaskarżonej decyzji, została wzięta pod uwagę przez organ o czym świadczy treść uzasadnienia decyzji. W ocenie Sądu, sytuacja materialna i zdrowotna strony nie jest w okolicznościach sprawy wystarczająca do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności. Prawidłowo organ wskazał, że znajdujące się w aktach administracyjnych orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z 23 czerwca 2018 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności utraciło ważność 30 czerwca 2023 r., a strona nie przedstawiła aktualnego orzeczenia. Organ podkreślił, że podchodzi ze zrozumieniem do problemów zdrowotnych strony, ale trafnie zwrócił uwagę, że sytuacja zdrowotna skarżącej nie uniemożliwia jej zarobkowania, o czym świadczy chociażby fakt pozostawania skarżącej (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) w stosunku pracy. Zasadnie także organ wskazał, że instytucja umorzenia zaległych składek nie może być traktowane jako sposób na rozwiązanie problemów finansowych strony, gdyż skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa, a względy społeczne wymagają, by zobowiązania strony były realizowane, a strona nie była z nich pochopnie zwalniana. Zauważyć należy, że jak wskazał organ, skarżąca posiada w spółce kapitałowej Y. sp. z o.o. w L. (w której jest zatrudniony ojciec strony, a prezesem zarządu jest jej matka) 995 udziałów o łącznej wartości 49 750 zł, zaś sytuacja finansowa tej spółki wynikająca z ujawnionych w rejestrze przedsiębiorców KRS sprawozdań finansowych jest dobra.

Prawidłowo również organ orzekł o braku spełnienia przez skarżącej przesłanki umorzenia należności z tytułu składek opisanej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia – to jest przesłanki "uzasadnionego przypadku". Niewątpliwie bowiem organ w sposób wyraźny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z trzech przesłanek umorzenia wymienionych w tych przepisach i na tej podstawie odmówił udzielenia skarżącej ulgi.

Podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom strony, nie doszło do naruszenia przepisów art. 7, 76 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 2-3 k.p.a. Skarżąca zasadniczo upatruje naruszenia tych przepisów w przekroczeniu zasady swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Twierdzi, że organ błędnie ocenił przesłanki umorzenia, w tym z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, pomijając, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń, zaś brak umorzenia zaległości spowoduje, że stan zdrowia skarżącej i jej sytuacja materialna nie rokują perspektyw na uzyskanie dochodów, które pozwolą na spłatę należności, których domaga się ona umorzenia. Wbrew zarzutom skargi w sprawie nie doszło jednak do przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów. ZUS zgromadził materiał dowodowy, w oparciu o który dokonał ustalenia sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej. Na podstawie tych ustaleń dokonano oceny zasadności i możliwości zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Treść argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu decyzji ZUS dowodzi, że nie jest ona rozstrzygnięciem dowolnym i nie doszło do przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów. Ponownie też należy podkreślić, że zważywszy na treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, jest jasne, że to skarżąca ma wykazać (a nie tylko wskazać) przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, co oznacza, że to ona zasadniczo ma udowodnić te okoliczności. W tym bowiem postępowaniu przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (zob. wyrok NSA z 28 sierpnia 2024 r., I GSK 1188/23).

W tym zakresie rozstrzygnięcia ZUS rozważał najpierw możliwość zastosowania w sprawie przesłanek umorzenia wymienionych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, odwołujących się do sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ trafnie wziął przy tym pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (jak przykładowo wyżywienie i ubranie), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Organ umożliwił stronie wykazanie opisanych okoliczności, albowiem – jak wskazano wyżej – nie tylko umożliwił stronie wyczerpujące przedstawienie jej sytuacji rodzinnej, materialnej oraz majątkowej w stosownym oświadczeniu, lecz również – mając na uwadze obowiązki płynące z zasad ogólnych postępowania administracyjnego (w tym zasady budzenia zaufania i zasady informowania) – poinformował stronę o możliwości przedłożenia dokumentacji potwierdzającej jej dochody i dochody osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, sposób ich regulowania oraz ewentualne zadłużenie z tego tytułu, a także dokumentacji medycznej obrazujących aktualną sytuację zdrowotną strony i członków jej rodziny strony. Organ prawidłowo odniósł się do przedstawionej przez stronę jej sytuacji rodzinnej, materialnej oraz majątkowej. Wskazał na dochody praz wydatki rodziny skarżącej i zwrócił szczególną uwagę na fakt, że strona jest osobą zatrudnioną, w wieku najwyższej aktywności zawodowej. Organ zauważył, że pomimo deklarowania trudnej sytuacji finansowej, strona nie wykazała, aby w związku z powołaną we wniosku trudną sytuacją podjęła działania mające na celu uzyskanie pomocy finansowej lub rzeczowej skierowanej do osób najuboższych. Nie dołączyła również do akt sprawy żadnych dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązaniu się z podstawowych i bieżących opłat. Zasadnie zatem organ ocenił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadniał przyjęcia, że sytuacja rodzinna, materialna i majątkowa skarżącej wymagała definitywnego umorzenia jej należności z tytułu składek.

Sąd podziela zatem stanowisko organu w zakresie, w jakim ocenił on, że skarżąca nie wykazała, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu, orzekając w tym zakresie organ nie przekroczył przepisów prawa. Wbrew przekonaniu strony, która ocenia tę decyzję jako krzywdzącą, organ dążył do pełnego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności, w tym występował z zapytaniami do strony, umożliwiając jej przedstawienie niezbędnych dokumentów dotyczących jej stanu rodzinnego, zdrowotnego i majątkowego. Ustalenia organu oparte zostały o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie, zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej strony, które – zgodnie z powołanymi przepisami – powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, a którymi dysponował. ZUS opierał się przy tym nie tylko na danych zaoferowanych przez samą stronę, ale też z urzędu dokonał sprawdzenia wpisów w powszechnie dostępnych rejestrach. Zauważyć trzeba, że skarżąca miała zagwarantowane prawo czynnego udziału w postępowaniu, w tym pełną możliwość wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki.

Odnosząc się do przesłanki przewlekłej choroby strony lub konieczności sprawowania przez stronę opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, prawidłowo organ przedstawił sytuację zdrowotną skarżącej oraz odniósł się do wspomnianego wyżej orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane na okres do 30 czerwca 2023 r. Organ szczegółowo przeanalizował ustalony w tym zakresie stan faktyczny oraz dokonał własnej analizy ustalonych elementów stanu faktycznego, prawidłowo stwierdzając, że aktualna sytuacja strony nie daje podstaw do stwierdzenia spełnienia przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Zasadnie również organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie mogła mieć zastosowanie przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, skoro skarżąca od 2014 r. nie prowadzi działalności gospodarczej.

Z uwagi na istotę zarzutów skargi i podniesionej w niej argumentacji raz jeszcze wskazać należy , że w sprawie, której przedmiotem jest udzielenie ulgi, to rzeczą zobowiązanego do zapłaty jest wykazanie podstaw do jej przyznania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on korzystne dla siebie skutki prawne. Z uwagi na brzmienie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tych przepisów na organie nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy. W postępowaniu tym to nie organ, lecz wnioskodawca ma obowiązek przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ustawodawca ukształtował zatem w tym przypadku w taki sposób stan prawny, że oparł postępowanie dowodowe w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę, a tym samym zdecydował o przeniesieniu ciężaru dowodowego na stronę, która z określonych faktów wywodzi dla siebie skutki prawne. Ciężar wykazania spełnienia przesłanek, od których uzależnione jest umorzenie należności z tytułu składek obciąża zatem osobę, która wnosi o umorzenie tych należności (zob. wyrok NSA z 22 marca 2024 r., I GSK 345/23).

Z powyższego wynika niezaprzeczalnie, że wobec tego, iż organ nie stwierdził istnienia przesłanki "uzasadnionego przypadku", o jakiej mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, nie rozstrzygał sprawy korzystając z uznania administracyjnego. W konsekwencji jest jasne, że organ odmówił umorzenia opisanych należności składkowych ze względu na brak przesłanki "uzasadnionego przypadku" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia), nie skorzystał natomiast z przyznanego mu w tym zakresie luzu decyzyjnego. Zauważyć należy, że postępowanie dotyczące udzielenia opisanej ulgi przebiega w dwóch fazach. W pierwszej z nich organ ocenia, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch wskazanych przesłanek przyznania tej ulgi ("całkowita nieściągalność" bądź "uzasadniony przypadek"). W razie stwierdzenia, że żadna z nich nie zaszła, organ odmawia umorzenia zaległości składkowych. Oczywiste jest, że postępowanie wchodzi w drugi etap jedynie wtedy, gdy organ uzna istnienie choćby jednej ze wskazanych przesłanek, co nie miało jednak miejsca w sprawie.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżącej, podkreślenia wymaga, że zdaniem Sądu, w świetle przedstawionych powyżej argumentów, zakres dokonanych przez organ ustaleń świadczy o tym, iż rozstrzygnięcie organu zostało poprzedzone analizą sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej strony, a sam organ, niezależnie od tego, że to na skarżącej ciążył obowiązek wykazania spełnienia przesłanek zastosowania wnioskowanej ulgi, z urzędu podjął działania zmierzające do wyjaśnienia sytuacji strony, a następnie dokonał wszechstronnego rozważenia istnienia przesłanek udzielenia ulgi. Sam fakt, że wynik tego postępowania nie dał oczekiwanego przez stronę rezultatu nie świadczy o tym, że doszło do naruszenia przepisów. Należy bowiem pamiętać, iż kryterium oceny w tym zakresie wyznacza art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, zaś obowiązek wykazania istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych spoczywa na wnioskodawcy.

Jak wskazano wyżej, objęta kontrolą sądowoadministracyjną decyzja nie uchybia wymaganiom określonym we wskazanych w skardze przepisach postępowania. Sąd nie dopatrzył się również w sprawie naruszenia innych przepisów postępowania – w tym art. 8 k.p.a. (zasady pogłębiania zaufania, zasady utrwalonej praktyki rozpoznawania spraw, zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania) czy art. 11 k.p.a. (zasady przekonywania). Zaskarżona decyzja zawiera powołanie podstawy prawnej (art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a.), a jej uzasadnienie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a., gdyż zawiera należycie sporządzone uzasadnienie faktyczne i prawne.

Wskazać też trzeba, że Sąd nie dopatrzył się w sprawie podstaw do uwzględnienia wniosku dowodowego skarżącej. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. pozwala Sądowi przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, wyłącznie wówczas, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości oraz – co więcej – nie to spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu, określone w tym przepisie przesłanki w sposób oczywisty nie zostały spełnione w niniejszej sprawie. Podkreślić bowiem należy, że jak wskazano wyżej, w sprawie nie występowały konieczne do wyjaśnienia istotne wątpliwości. Jest przy tym bezsporne, że część tych dokumentów została złożona do akt administracyjnych i była przedmiotem oceny organu (zob. przedsądowe wezwanie do zapłaty z 21 czerwca 2013 r., zawiadomienie o ogłoszeniu upadłości z 20 lipca 2015 r., postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z [...] r., X. , postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z [...] r., X. , zgłoszenie wierzytelności z 17 sierpnia 2015 r.). Niezależnie od tego jest jasne, że organ nie kwestionował w zaskarżonej decyzji przedstawionych zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i w skardze, okoliczności dotyczących braku otrzymania przez stronę należności od dwóch jej kontrahentów, w tym faktu niewypłacalności jednego z nich, a zatem prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez Sąd na tę okoliczność byłoby nieuzasadnione.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.