Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2449/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
659
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 149 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. L. od punktu 3 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SAB/Wa 650/21 w sprawie ze skargi P. L. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] sierpnia 2020 r. w sprawie przetwarzania danych osobowych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SAB/Wa 650/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. Ł. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 1 sierpnia 2020 r. w sprawie przetwarzania danych osobowych, stwierdził, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w rozpoznaniu wniosku P. Ł. z dnia 1 sierpnia 2020 r. (pkt 1), stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2), a także oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 3).

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2020 r. P. Ł. (dalej: "skarżący") wniósł do Urzędu Ochrony Danych Osobowych o nakazanie przywrócenia stanu zgodnego z prawem (skarga). Złożył skargę na [...] N. S. F. I. Z. [...] z siedzibą w W. przy ul. [...] (dalej: "Spółka") i wniósł o:

1. nakazanie w/w Administratorowi zaprzestanie udostępnienia swoich danych osobowych w ramach publicznej oferty sprzedaży na stronie www. [...] za numerem (ID: [...]),

2. nakazanie w/w Administratorowi przetwarzania swoich danych osobowych zgodnie z przepisami prawa i spełnianie obowiązku informacyjnego wynikającego z przepisów prawa,

3. wszczęcie i przeprowadzenie postępowania w terminach wskazanych w odrębnych przepisach i poinformowanie o przebiegu tego postępowania oraz o podjętych decyzjach procesowych,

4. przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do przedmiotowego wniosku.

Pismem z dnia 24 sierpnia 2021 r. P. Ł. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: "Prezes Urzędu", "organ"), postępowania z jego skargi z dnia 1 sierpnia 2020 r. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez [...] N. S. F. I. Z. [...] z siedzibą w W.

Prezes Urzędu, odpowiadając na skargę, pismem z dnia 24 września 2021 r. wniósł o jej oddalenie. Poinformował, że w związku ze skargą P. Ł. z dnia 24 sierpnia 2021 r., pismem dnia 25 sierpnia 2021 r., wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez wskazanie jakiego rodzaju czynności oczekuje w niniejszej sprawie od Prezesa Urzędu. Pismo to skarżący odebrał w dniu 28 sierpnia 2020 r.

Skarżący odpowiedział na wezwanie Prezesa Urzędu pismem z dnia 29 sierpnia 2020 r. nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 31 sierpnia 2020 r.

Prezes Urzędu pismem z dnia 23 października 2020 r. ponownie wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych (w związku z tym, że zdaniem organu skarżący zgłosił dwa sprzeczne ze sobą żądania), co skarżący zrealizował pismem z dnia 28 października 2020 r., które wpłynęło do organu w dniu 2 listopada 2020 r. W dniu 7 marca 2021 r. skarżący skierował do Prezesa Urzędu ponaglenie, w trybie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2021 r. poz. 735 z późn., zwana dalej: "k.p.a.").

Pismem z dnia 17 marca 2021 r. Prezes Urzędu wezwał Spółkę do udzielenia pisemnych wyjaśnień i ustosunkowanie do treści skargi oraz poinformował skarżącego o podjętych w niniejszym postępowaniu czynnościach.

Wyjaśnienia Spółki wpłynęły do organu w dniu 25 marca 2021 r.

Następnie Prezes Urzędu pismami z dnia 1 września 2021 r. powiadomił strony przedmiotowego postępowania o zgromadzeniu materiału dowodowego, wystarczającego do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie, oraz o przysługującym im w myśl art. 10 § 1 k.p.a., prawie wypowiedzenia się co do zebranych w toku postępowania dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od daty otrzymania ww. pism.

Ww. termin upłynął odpowiednio w dniu 13 i 14 września 2021 r.

W dniu 23 września 2021 r. Prezes Urzędu wydał decyzję w przedmiotowej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.

Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, że do dnia wniesienia niniejszej skargi do Sądu, skarga P. Ł. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych z dnia 1 sierpnia 2020 r. nie została przez organ rozpatrzona w wymaganej prawem formie. Prezes Urzędu dopiero po ponad roku, tj. w dniu 23 września 2021 r. wydał decyzję w tej sprawie. Pomimo wydania rozstrzygnięcia strona ma jednak prawo domagać się poddania kontroli sądowej sprawności prowadzonego postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy w jej ocenie postępowanie to prowadzone było w sposób przewlekły.

W ocenie Sądu zarówno czas trwania postępowania ze skargi P. Ł. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych, jak i brak po stronie organu w toku trwania postępowania zintensyfikowanych działań, które wskazywałyby jednoznacznie, że faktycznie zmierzał do jak najszybszego zakończenia postępowania, lecz na przeszkodzie stanęła okoliczność, która usprawiedliwiałaby choćby czasowy brak działania powodują, że konieczne stało się stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania w tej sprawie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Nie chodzi przy tym o samo rażące naruszenie terminów prowadzenia postępowania administracyjnego, czy zasady szybkości postępowania, które to uchybienia są oczywiste, ale przede wszystkim o rażące naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 36 k.p.a.

Sąd I instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie, poza pismami kierowanymi do skarżącego w dniach 25 sierpnia 2020 r. i 23 października 2020 r. oraz do Spółki w dniu 17 marca 2021 r., żadnych innych czynności wyjaśniających w istocie nie podjęto. W aktach postępowania administracyjnego brak jest też uzasadnienia dla rozpatrywania skargi P. Ł. z dnia 1 sierpnia 2020 r. od momentu nadesłania wyjaśnień przez Spółkę w dniu 25 marca 2021 r. do wydania decyzji administracyjnej w dniu 23 września 2021 r. przez ponad 5 miesięcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił wniosku skarżącego o zasądzenie na jego rzecz sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a."). W skardze żądania tego nie poparto właściwie żadnym uzasadnieniem. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zasądzana na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. suma pieniężna poza rolą dyscyplinująco-represyjną, powinna pełnić przede wszystkim również funkcję kompensacyjną, będąc swoistym zadośćuczynieniem dla skarżącego za oczekiwanie na zakończenie jego sprawy i ta jej funkcja ma właśnie szczególne znaczenie. Skarżący, uzasadniając wniosek o przyznanie sumy pieniężnej, powinien zatem nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością lub przewlekłością i przedstawić argumentację uzasadniającą jej zrekompensowanie. Nie wystarczy ogólnie powołać się na samą okoliczność przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana argumentacją strony skarżącej. Skarga w niniejszej sprawie nie zawiera natomiast w tym zakresie żadnej argumentacji merytorycznej przemawiającej za uwzględnieniem wniosku.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł P. Ł., zaskarżając wyrok w zakresie punktu 3 i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 151 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a., polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, w postaci nieprzyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że ww. przepis definiuje przesłankę krzywdy jako podstawę przyznania sumy pieniężnej, podczas gdy nie zawiera on przesłanek, którymi miałby kierować się sąd ustalając wysokość sumy pieniężnej na rzecz skarżącego, co doprowadziło do oddalenia skargi w zaskarżonej części.

Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 kwietnia 2022 r., II SAB/Wa 650/21 w zakresie pkt 3 sentencji i przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości nie niższej niż 1.000,00 zł. Jednocześnie wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości lub w części, a także oświadczył, iż zrzeka się rozprawy.

Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie oparta została wyłącznie o pierwszą z podstaw kasacyjnych (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. o zarzut naruszenia prawa materialnego. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Należy mieć na uwadze, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania służą m.in. kwestionowaniu ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że brak tego rodzaju zarzutów w niniejszej sprawie powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje, jako niezakwestionowany punkt odniesienia, stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez Sąd I instancji.

Naruszenie prawa materialnego może z kolei przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie (również jako konsekwencji błędnej wykładni tego prawa) w realiach danej sprawy może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091).

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanego w niej zarzutu. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Skarga kasacyjna opiera się na zarzucie naruszenia prawa materialnego, to jest art. 151 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w postaci nieprzyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że ww. przepis definiuje przesłankę krzywdy jako podstawę przyznania sumy pieniężnej, podczas gdy nie zawiera on przesłanek, którymi miałby się kierować sąd ustalając wysokość sumy pieniężnej na rzecz skarżącego, co doprowadziło do oddalenia skargi w zaskarżonej części.

Jak wynika z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyraża się przy tym słuszny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter represyjny (grzywna) oraz kompensacyjny (suma pieniężna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (tak NSA w wyroku z 18 X 2017 r., II OSK 1769/17, publ. CBOSA). Przyznanie sumy pieniężnej ma charakter przede wszystkim prewencyjny i kompensacyjny służąc zadośćuczynieniu za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej (tak NSA w wyroku z 23 V 2017 r., I OSK 1662/16, publ. CBOSA). Z uwagi na powyższy charakter sumy pieniężnej uzasadniając wniosek o jej przyznanie na podstawie omawianego przepisu, skarżący powinien był nawiązać do krzywdy wywołanej przewlekłością i przedstawić argumentację uzasadniającą jej zrekompensowanie. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana argumentacją strony skarżącej. Podanie już we wniosku okoliczności rzeczywiście umożliwiających przyznanie sumy pieniężnej jest tym bardziej wskazane, że w myśl art. 119 pkt 4 p.p.s.a., gdy przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłość postępowania, sprawa może być prowadzona w trybie uproszczonym, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

W przedmiotowej sprawie, jakkolwiek w skardze zostało sformułowane żądanie przyznania sumy pieniężnej, to jednak skarga nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia w zakresie istnienia przyczyn dla przyznania postulowanej sumy pieniężnej z uwagi na zrekompensowanie doznanej przez stronę krzywdy. Dlatego też brak jest podstaw, by czynić Sądowi I instancji zarzut w zakresie nieprzeprowadzenia samodzielnego poszukiwania takiej przyczyny. Należy podnieść, że gdyby fakt stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości postępowania miał wywierać automatyczny skutek w postaci przyznania dochodzonej przez stronę skarżącą sumy, to niewątpliwie ustawodawca dałby temu wyraz poprzez wprowadzenie obligatoryjnego orzekania o niej w stwierdzonych przez sąd przypadkach opieszałości organów. Tymczasem omawiany przepis stwarza jedynie możliwość przyznania od organu sumy pieniężnej, co wymaga do jego uwzględnienia wykazania przez stronę występującą z wnioskiem istnienia przyczyn przyznania takiej sumy z uwzględnieniem nie tylko faktu zaistnienia bezczynności czy przewlekłości postępowania, ale też istnienia i rozmiaru powstałej skutkiem tego krzywdy, co w przedmiotowej sprawie jednak nie zostało dopełnione przez skarżącego, przez co brak było warunków do uwzględnienia jego wniosku w omawianym zakresie. Również w skardze kasacyjnej skarżący nie odniósł się do kwestii istnienia i rozmiaru krzywdy, podnosząc jedynie, że wystarczającą przesłanką do przyznania sumy pieniężnej jest długotrwałe i nieefektywne prowadzenie postępowania oraz rodzaj sprawy i jej znaczenie dla skarżącego. Tegoż znaczenia skarżący jednak w żaden sposób nie zindywidualizował, podnosząc jedynie argumenty natury ogólnej, generalnej.

Zarzut skargi kasacyjnej okazał się zatem niezasadny, co mając na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego powinien zatem złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stosowny wniosek w tym przedmiocie.