Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1139/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 6 września 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 16 listopada 2022 roku, nr SKO Gd/3875/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

P. S. (dalej: "skarżący", "wnioskodawca" lub "strona"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 16 listopada 2022 r. wydaną przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę wniesiono w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 14 czerwca 2022 r. Wójt Gminy P., rozpoznając wniosek skarżącego, odmówił mu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną, M. S. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 12 kwietnia 2022 r. przez pracownika organu, na podstawie rozmowy z M. S. ustalono, że w dniu 23 sierpnia 2021 r. uległa ona wypadkowi, w wyniku którego złamała szyjkę kości udowej i była operowana. Porusza się o kulach, do momentu zrośnięcia się kości nie może obciążać nogi. M. S. - oprócz pokonywania niewielkich odległości jest osobą leżącą. Według żony wnioskodawcy nie jest ona w stanie pokonywać dużych odległości, potrzebuje w poruszaniu asekuracji drugiej osoby, cierpi na depresję, leczy się farmakologicznie, ma też zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, przepuklinę oraz kamienie w woreczku żółciowym. M. S. w dniu 9 grudnia 2021 r. uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu dysfunkcji narządu ruchu oraz zaburzeń psychicznych, wydane do 31 grudnia 2022 r. Jest pod stałą opieką ortopedy, psychiatry, rehabilitanta i lekarza rodzinnego.

Organ wskazał też, że M. S. jest żoną P.S. od sierpnia 2021 r., a według uzyskanych od M. S. informacji, w momencie zawarcia związku małżeńskiego P. S., z wykształcenia spawacz, był osobą bierną zawodowo. Od niedawna pracował, jednak widząc potrzebę stałej opieki nad żoną oraz na jej wyraźną prośbę, przerwał zatrudnienie. Jak wyjaśniła M. S., skarżący pomaga żonie przy wstawaniu z łóżka i czynnościach higienicznych, przygotowuje i podaje śniadania, pali w piecu, wykonuje prace porządkowe, robi zakupy, przygotowuje obiad, zabiera żonę na krótki spacer bądź do ogrodu; następnie, wspólnie spędzają czas na rozmowach, oglądaniu telewizji. Wieczorem przygotowuje kąpiel dla żony i kolację.

Mając na uwadze powyższe oraz ustalenia poczynione w toku rodzinnego wywiadu środowiskowego z żoną wnioskodawcy organ uznał, że P.S. nie sprawuje stałej, długotrwałej i osobistej opieki nad żoną, M. S. Wskazano też, że dwukrotnie, w dniach 5 i 12 kwietnia 2022 roku, podczas próby przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny nie zastał wnioskodawcy w miejscu jego zamieszkania; okoliczność ta każe poddać w wątpliwość podany przez M.S. zakres opieki sprawowanej nad nią przez P. S. Jak podkreślono, wnioskodawca nie powrócił do domu podczas przeprowadzania przez pracownika socjalnego z jego żoną wywiadu środowiskowego w dniu 12 kwietnia 2022 roku, co każe wysnuć wniosek, że nieobecności wnioskodawcy w miejscu zamieszkania nie mają charakteru krótkotrwałego. W ocenie organu czynności wykonywane przez P. S. w ramach opieki nad żoną polegają w znacznej mierze na wykonywaniu obowiązków domowych, co z całą pewnością nie wystarcza do przyjęcia, że sprawowana przez niego opieka nad żoną ma charakter stały, ciągły, długotrwały i osobisty. Oprócz pomocy wnioskodawcy, w ograniczonym zakresie, przy higienie żony, podaniu lekarstw oraz okazjonalnych wizytach u lekarza, pozostałe czynności wnioskodawcy przy żonie nie pozostają w związku z jej stanem zdrowia, a ona sama w wielu aspektach codziennego funkcjonowania jest samodzielna.

Organ stwierdził też, że z załączonego do wniosku świadectwa pracy wnioskodawcy wynika, że ostatni raz był on zatrudniony w okresie od 1 grudnia 2021 roku do dnia 31 stycznia 2022 r. na stanowisku pomocnika pracownika budowlanego w wymiarze 0,25 etatu, zatrudnienie ustało w wyniku porozumienia stron. Okoliczność, że wnioskodawca był zatrudniony w okresie, w którym stan zdrowia M. S. wymagał sprawowania nad nią stałej opieki (w tym okresie żona wnioskodawcy posiadała już orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności) potwierdza - zdaniem organu, że zakres sprawowania opieki nad żoną nie stoi na przeszkodzie podjęciu przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mając to na uwadze stwierdzono, że nie zachodzi związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawcę z zatrudnienia lub niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad żoną, M. S.

Zdaniem organu, nie został także spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem z przedstawionych dokumentów wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność M. S., a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 29.10.2021 r., tj. od 45 roku życia.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z 16 listopada 2022 r.,

nr SKO Gd/3875/22 - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie dotyczącym art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie. Jako podstawę odmowy przyznania świadczenia wskazało jednak brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania przez skarżącego pracy lub niepodejmowaniem jej a koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Take stanowisko przedstawił organ I instancji w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji i jest ono zdaniem Kolegium właściwe.

Kolegium podkreśliło, że skarżący pracował od 18 lipca 2017 r. do 25 kwietnia 2018 r. Następną pracę podjął dopiero w dniu 1 grudnia 2021 r. i pracował do 31 stycznia 2022 roku na ¼ etatu. Jak wskazało Kolegium, M. S. przyznała, że także ona robi zakupy, jeździ na pocztę i załatwia poza domem inne sprawy, które zgodnie z deklarowanym zakresem czynności opiekuńczych miał wykonywać skarżący. W dniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pracownik socjalny czekał na M. S., bo była ona w tym czasie na poczcie. Zdaniem Kolegium, potwierdzeniem stanowiska organu I instancji jest fakt podjęcia przez odwołującego się zatrudnienia od 1 grudnia 2021 r., kiedy to jego żona wymagała opieki. Kolegium doszło do wniosku, że M. S. - mimo znacznego stopnia niepełnosprawności - doskonale sobie radzi z codziennym funkcjonowaniem, skoro wychodzi z domu i jest w stanie zrobić zakupy, wychodzi na pocztę czy też załatwia inne sprawy, korzystając z pomocy wujka, który podwozi ją samochodem. Skoro wychodzi z domu pod opieką wujka, oznacza to, że wykonuje czynności, które zadeklarowała w czasie wywiadu środowiskowego jako czynności opiekuńcze. Świadczy to też o tym, że skarżący często dłuższy czas przebywa poza domem, a co za tym idzie nie sprawuje w tym czasie opieki nad żoną.

Kolegium doszło do wniosku, że skoro odwołujący się pięć miesięcy po operacji żony podjął zatrudnienie, to może to oznaczać, że faktycznie stan zdrowia jego żony na to pozwalał i nie wymagała ona stałej opieki albo odwołujący się podjął to zatrudnienie z uwagi na zamiar uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący jest osobą mało aktywną zawodowo - mając 44 lata przepracował jedynie 6 lat, 10 miesięcy i 4 dni. Podjęcie zatrudnienia przez skarżącego na krótki czas, od 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 stycznia 2022 r., i rezygnacja z niego, zdaniem Kolegium miało uwiarygodnić, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną. Gdyby jednak faktycznie skarżący chciał sprawować opiekę na żoną, to nie podjąłby tego zatrudnienia.

Wszystkie wskazane wyżej okoliczności - zdaniem Kolegium - wskazują, że nie ma związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia i niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z racji konieczności sprawowania stałej opieki nad żoną

W skardze na decyzję organu odwoławczego zarzucono:

1/ dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad żoną, a także przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie spełnia warunków przyznania świadczenia;

2/ naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad żoną.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie decyzji obu organów.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) dalej jako "p.p.s.a." - nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej "u.ś.r." lub "ustawą", a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Z powołanych wyżej unormowań wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez Kolegium w zaskarżonej decyzji dotycząca sprawowanej przez skarżącego opieki i braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a zakresem niezbędnej sprawowanej przez niego opieki i pomocy żonie jest prawidłowa.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że M. S. jest żoną P. S. od sierpnia 2021 r. Z poprzedniego związku żona skarżącego ma dwoje dorosłych dzieci: córkę M. U. (lat 27) zam. w Niemczech oraz syna K. U. (lat 25) zam. w Holandii, w związku z tym, iż dzieci pozostają poza granicami kraju nie są w stanie zaopiekować się matką.

Ponadto żona skarżącego w dniu 23 sierpnia 2021 r. uległa wypadkowi (upadek z wysokości - z drabiny), w wyniku którego doszło do złamania szyjki kości udowej. Na dzień dzisiejszy M. S. porusza się o kulach. Według zaleceń lekarzy lewa noga musi być uniesiona w górze, nie można jej w żaden sposób obciążać ani na niej stawać do momentu zrośnięcia się kości. M. S. oprócz pokonywania niewielkich odległości jest osobą leżącą, stan lewego biodra i lewej nogi pozwala jedynie na leżenie w pozycji "na wznak" bądź na prawym boku. W dniu 21 kwietnia 2022 r. żona skarżącego rozpoczęła rehabilitację. Według żony wnioskodawcy nie jest ona w stanie pokonywać dużych odległości, potrzebuje w poruszaniu asekuracji ze strony drugiej osoby. Poza problemami w poruszaniu się M. S. cierpi na depresję, leczy się farmakologicznie, ma zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa (przeszła dwie operacje - stabilizator w kręgosłupie), przepuklinę oraz kamienie na woreczku żółciowym. M. S. w dniu 9 grudnia 2021 r. uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu dysfunkcji narządu ruchu oraz zaburzeń psychicznych wydane terminowo do 31 grudnia 2022 r. Jest pod stałą opieką lekarza ortopedy, psychiatry, rehabilitanta i lekarza rodzinnego.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że żona skarżącego posiada orzeczenie wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 9 grudnia 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności z uwzględnieniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. zob. wyroki NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).

Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

W trakcie prowadzonego postępowania skarżący nie złożył oświadczenia dotyczącego zakresu opieki sprawowanej nad żoną. Mimo dwukrotnej próby przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego z jego udziałem, pracownik socjalny nie zastał wnioskodawcy w miejscu jego zamieszkania. Natomiast według relacji M. S. skarżący pomaga jej przy: wstawaniu z łóżka, czynnościach higienicznych (pomoc przy przemieszczaniu się, pomoc przy myciu i kąpieli, asekuracja przy korzystaniu z toalety, pomoc w ubieraniu się - część dolna garderoby, zabiegi pielęgnacyjne typu obcinanie paznokci tylko od nóg). Ponadto mąż przygotowuje posiłki (spożywa je samodzielnie - kończyny górne sprawne), podaje lekarstwa, pieli w piecu, wykonuje prace porządkowe (myje naczynia, sprząta, odkurzania, wycierania kurze, zmywa podłogę, prace w ogrodzie), robi zakupy wedle potrzeby. Mąż zabiera również żonę na krótki spacer bądź do ogrodu.

Zdaniem Sądu, wykonywane przez skarżącego czynności, rozpatrywane kompleksowo, nie są - jak zasadnie uznał organ odwoławczy - czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie przez skarżącego jakiejkolwiek pracy. Nie można bowiem uznać wykonywanych przez wnioskodawcę czynności za wymagające takiej dyspozycyjności, która stanowiłaby przeszkodę wykonywania pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Zakres oraz rozmiar czasowy opieki w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest jak najbardziej do pogodzenia z możliwością równoczesnego podjęcia pracy, co najmniej w niepełnym wymiarze czasowym, co wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Sądu prawidłowe są wnioski organu administracji, wyprowadzane z zebranego materiału dowodowego, stwierdzające, że znaczna część z opisanych przez stronę czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad żoną wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pranie, sprzątanie, gotowanie, podawanie posiłków i leków, ścielenie łóżka, robienie zakupów są czynnościami, które mogą być przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy. Pozostałe zaś czynności opisane przez żonę skarżącego nie absorbują w takim zakresie, aby wykluczało to podjęcie zatrudnienia. Pomoc świadczona żonie dotyczy czynności, które zasadniczo podejmowane są rano i wieczorem (podanie leków, przypilnowanie aby żona się umyła) lub też nie są wykonywane codziennie (wizyty u lekarza). Z akt sprawy nie wynika, aby M. S. wymagała stałego nadzoru osoby drugiej i pozostawiona sama była narażony na zagrożenie życia, zdrowia czy dyskomfort związany z niemożnością zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb. Tym bardziej, że jak sama przyznała żona wnioskodawcy, wykonuje samodzielnie lub z pomocą wujka drobne sprawy życia codziennego jak wizyta na poczcie.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzi organ II instancji, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, że zakres czynności podejmowanych przez stronę względem żony wpisuje się w zakres stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia (nie podejmuje pracy). Przypomnieć bowiem trzeba, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia żony skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego skarżący jest zobowiązany zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinno-opiekuńczego, należy wskazać, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych. Ponadto M. S. w wielu aspektach codziennego funkcjonowania jest samodzielna (spożywanie leków, posiłków, higiena górnych partii ciała).

W tej sytuacji, nie można zatem skutecznie zarzucić Kolegium naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu. Stąd też zarzut naruszenia art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad żoną, jest bezzasadny.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zaaprobował wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez niego opieka, jej zakres i natężenie nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która - jak już wskazano - nie musi być realizowana w pełnym wymiarze czasu pracy. Tym bardziej, że jak słusznie zauważył organ odwoławczy z załączonego do wniosku świadectwa pracy wnioskodawcy wynika, że w okresie od 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 stycznia 2022 r. skarżący był zatrudniony na stanowisku pomocnika pracownika budowlanego w wymiarze 0,25 etatu. Wnioskodawca zatem pozostawał w zatrudnieniu w okresie, w którym stan zdrowia M.S. wymagał sprawowania nad nią opieki (w tym okresie żona wnioskodawcy posiadała już orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności).

Świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącego czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną – z uwagi na niepełnosprawność żony – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżącego. Czego dowodem są również nieobecności skarżącego podczas prób przeprowadzenia z jego udziałem wywiady środowiskowego i wielogodzinna jego nieobecność podczas wywiadu przeprowadzanego z jego żoną.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku stron o rozpoznanie sprawy w tym trybie.