Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1387/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., w wyniku odwołania M. K. , decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy M. , który decyzją z dnia [...] lutego 2013r. odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego przeznaczonego na zakup leków i żywności.

Orzeczenie zapadło w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Organ ustalił, że M. K. mieszka razem z matką lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jego dochód miesięczny wynosi kwotę 750,00 zł i przewyższa kryterium dochodowe wskazane ustawą. Ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego określonego ustawą o pomocy społecznej Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy M. uznał ,że skarżącemu nie przysługuje pomoc w formie zasiłku celowego. Organ pierwszej instancji stwierdził ponadto, że w przypadku M. K. nie ma zastosowania przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany w specjalny zasiłek celowy.

M. K. od wskazanej decyzji złożył odwołanie stwierdzając, że z powodu odmowy przyznania zasiłku ma kłopoty z zapłatą czesnego na studiach na Politechnice [...] i może tych studiów nie skończyć.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku rozpoznania odwołania M. K., wydało zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu Kolegium przywołało treść art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej , z którego wynika , że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Organ podkreślił jednak , że z powyższego wynika, że osoba ubiegająca się o pomoc społeczną winna we własnym zakresie podejmować wszelkie działania w celu poprawienia swojej sytuacji życiowej i materialnej, a ośrodki pomocy społecznej nie mogą ponosić wszystkich kosztów utrzymania wnioskodawcy.

Kolegium wskazało , że zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Ust. 2 stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Organ drugiej instancji podsumował , że zasiłki przyznawane na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej dotyczą wyłącznie osób, które spełniają kryterium dochodowe.

W kontekście powyższego przywołał art. 41 ustawy o pomocy społecznej , z którego wynika , że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Organ uznał jednocześnie , że nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Podkreślił , że przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy, nie wymaga się bowiem, aby ich dochód nie przekroczył limitów podanych w przepisie art. 8 ustawy. Sytuacja materialna osób ubiegających się o te specjalne świadczenia jest zatem na tyle dobra, że z reguły powinni oni samodzielnie przezwyciężyć powstałe trudności, jednakże wyjątkowość zaistniałych okoliczności czyni zasadnym ich wnioski.

Wskazał też , że M. K. podejmując studia winien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel.

M. K. wniósł od powyższej decyzji skargę do tutejszego Sądu.

W jej uzasadnieniu podkreślił , że ma 43 lata , studiuje na III roku Politechniki [...], jest osobą niepełnosprawną . OPS po raz pierwszy odmówił mu pomocy finansowej , co może doprowadzić do przerwania przez niego nauki . Skarżący wskazał także na swoją pozytywną przemianę życiową po opuszczeniu [...] a także na złośliwość pracowników ośrodka , którzy to lekceważą oraz fakt, że choruje na [...].

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowią przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponad wszelką wątpliwość nie może zatem zastąpić stałego źródła utrzymania i stać się comiesięczną dopłatą. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej 542,00 zł.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie dotyczyło przyznania M. K. zasiłku celowego, przeznaczonego na pokrycie rachunków za leki i żywność.

Przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia , organy w pierwszej kolejności zbadały dochód skarżącego i ustaliły, że jego źródłem jest stypendium socjalne w wysokości 250 zł. oraz świadczenie z tytułu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym w kwocie 500 zł. Dochód ten wyraża się zatem kwotą 750 zł , która przekracza wymienione wyżej kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Skarżący ,chociaż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe mieszka jednak z matką emerytką , która opłaca wszystkie świadczenia .

W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały jego wniosek w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie budzi wątpliwości , że za "szczególny przypadek" nie można uznać konieczności poniesienia opłat za leki, które M. K. przyjmuje systematycznie . Z akt sprawy nie wynika aby zakup medykamentów związany był ze zdarzeniem szczególnym, nietypowym i niemożliwym przez skarżącego do przewidzenia. Jest to wydatek, który musi być zaplanowany w wydatkach osoby leczącej się jako stała , pierwszoplanowa pozycja. Wskazana argumentacja znajduje tym bardziej zastosowanie do wydatków związanych z zakupem żywności, które ponad wszelką wątpliwość uznać należy za typowe i codzienne. Także czesne na pokrycie opłat za studia komercyjne nie mieści się w kategorii "szczególnego przypadku".

Jak wynika z akt sprawy M. K. sam prowadzi gospodarstwo domowe, mieszka wraz z matką, ale nie uczestniczy w kosztach utrzymania mieszkania. Ma [...] lata, studiuje w ramach studiów komercyjnych gdzie czesne wynosi 2 700 zł , wyraża przekonanie , że organy pomocy społecznej winny dostrzec i docenić przemianę , która w nim zaszła po [...].

Wobec powyższego podkreślić należy, że celem pomocy społecznej w myśl cytowanego wyżej art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb , a także wspieranie w podejmowaniu działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się . Nie jest zaś jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy.

Wobec tego niewątpliwym jest , że nie wszystkie potrzeby wnioskodawców i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane.

Sąd zauważa , iż ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie skarżący przekroczył kryterium dochodowe uprawniające go do skorzystania z pomocy przewidzianej treścią art.39 ustawy i nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego.

Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

MOPS Dzielnicy [...] na pomoc związaną z zasiłkami dysponował w 2013r. kwotą 115 450 zł , tym samym miesięcznie kwotą 9 620,83 zł , średnio na rodzinę 58,31 zł . O pomoc wnioskowało bowiem 165 rodzin .

Kontrola decyzji uznaniowej przez Sąd, a więc takiej jaka zapadła w sprawie niniejszej, ogranicza się do zbadania jej zgodności z prawem , nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków finansowych.

Prezydent W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie kwestionowały , że skarżący jest osobą chorą i wymagającą leczenia. Powodem odmowy uwzględnienia jego wniosku o pomoc finansową na zakup leków był fakt uzyskiwania przez niego relatywnie wysokiego dochodu , który wyklucza przyznanie pomocy w oparciu o treść art. 39 ust.1 ustawy, oraz okoliczność , że zakup leków i żywności w przypadku skarżącego nie jest związany z powstaniem szczególnej sytuacji życiowej , która pozwoliłaby na rozpoznanie wniosku na podstawie art..41 ustawy.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził także żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa .

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r.

W ocenie Sądu , wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy zostały wyjaśnione w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Znajdują one przy tym potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Zaś motywy i podstawa prawna podjętych rozstrzygnięć zostały przez organy wyjaśnione w sposób przekonujący.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.