Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 870/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2025-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Generalny Konserwator Zabytków
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. K. i B. C. na czynność ujęcia przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku nieruchomości w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności w stosunku do nieruchomości wskazanej w Załączniku zarządzenia nr 21 Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2010 r. w sprawie wykazu zabytków nieruchomych z terenu województwa pomorskiego wyznaczonych przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków pod poz. 758 w Gdyni, Dzielnica Wzgórze św. Maksymiliana przy ulicy N. nr 7 (budynek mieszkalny), 2. zasądza od Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku solidarnie na rzecz skarżących M. K. i B. C. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. K. i B. C. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na zarządzenie Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w sprawie wykazu zabytków nieruchomych z terenu województwa pomorskiego wskazanych przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 28 sierpnia 2023 r. M. K. i B. C. powzięli informację, że nieruchomość położona przy ul. [...] w G. (dz. ewid. nr [...], obr. [...]), stanowiąca ich współwłasność, została wpisana w 2016 r. do gminnej ewidencji zabytków i nastąpiło to bez jakiegokolwiek udziału, czy choćby zawiadomienia ówczesnych współwłaścicieli, w tym skarżącego.

Pismem z dnia 6 września 2023 r. M. K. i B. C. wezwali Prezydenta Miasta Gdyni do usunięcia naruszenia prawa w postaci Zarządzenia Prezydenta Gdyni nr 4206/16/VH/U z dnia 1 marca 2016 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Miasta Gdyni w części dotyczącej ujęcia w poz. [...] załącznika nr 1 do Zarządzenia nieruchomości położonej przy ulicy [...]. Na podstawie jedynej dostępnej informacji na stronie internetowej Urzędu Miasta Gdyni w postaci załącznika do ww. zarządzenia Prezydenta Gdyni nr 4206/16/VII/U z dnia 1 marca 2016 r. M. K. i B. C. stwierdzili, że ich nieruchomość została wpisana do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 ustawy o ochronie zabytków, czyli jako tzw. inny zabytek nieruchomy wyznaczony przez prezydenta.

W odpowiedzi z dnia 13 września 2023 r. nr PZK.4125.2.105.2023 Prezydent Gdyni poinformował, że włączenie nieruchomości skarżących do gminnej ewidencji zabytków zostało dokonane na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków, a czynność włączenia do gminnej ewidencji zabytków zabytku uprzednio wpisanego do ewidencji wojewódzkiej jest czynnością związaną, pochodną w stosunku do czynności wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytków i niezależną od ocen wójta (burmistrza, prezydenta miasta) co do zabytkowego charakteru przedmiotu wpisu do ewidencji. Zatem w sytuacji, gdy Wojewódzki Konserwator Zabytków włączy kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, to bezwzględnym obowiązkiem wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jest sporządzenie karty adresowej tego zabytku i włączenie jej do gminnej ewidencji zabytków – co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Ponadto wójt (burmistrz, prezydenta miasta) nie ma prawa kwestionować ustaleń wojewódzkiego konserwatora zabytków, które zdecydowały o umieszczeniu zabytku w ewidencji wojewódzkiej. Wójt (burmistrz, prezydenta miasta) nie ma prawa również oceniać treści karty ewidencyjnej sporządzonej przez konserwatora, a obowiązki wójta (burmistrza, prezydenta miasta) związane z przeniesieniem wpisu z wojewódzkiej ewidencji zabytków do ewidencji gminnej, ograniczone są do zweryfikowania, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi w karcie ewidencyjnej zabytku. Organ prowadzący gminną ewidencję zabytków nie jest zatem zobowiązany do prowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji. Ustawodawca nie przewidział dla organu wykonawczego gminy w omawianym zakresie żadnej swobody, a działanie organu opiera się na swoistym automatyzmie. Przedmiotowy budynek został zaś włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków na mocy zarządzenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 6 grudnia 2010 r. W konsekwencji Prezydent Miasta Gdyni miał obowiązek włączyć nieruchomość do gminnej ewidencji zabytków. Natomiast procedurę wyłączenia zabytku z ewidencji wojewódzkiej może przeprowadzić jedynie Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Gdańsku.

Pismem z dnia 16 października 2023 r. M. K. i B. C. wezwali Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej jako PWKZ) do usunięcia naruszenia prawa i usunięcia z wojewódzkiej ewidencji zabytków przedmiotowej nieruchomości.

W odpowiedzi z dnia 2 lipca 2024 r. PWKZ poinformował, że nie widzi podstaw do zmiany przedmiotowego zarządzenia. W ocenie organu nośnikiem wartości artystycznych zabytku jest prostota, zgeometryzowana forma architektoniczna bryły, oszczędny wystrój elewacji. Sposób wyrazu artystycznego wpisuje się w nurt powojennego modernizmu. Z kolei nośnikiem wartości historycznych zabytku jest jego autentyczna substancja zawarta w strukturze, materiale, detalu architektonicznym. Zachowana substancja zabytkowa pozwala uznać przedmiotowy budynek za dokument przeszłości w kontekście stosowanych w latach powojennych w Gdyni materiałów, technologii, standardów budowlanych. Budynek ten jako przykład kontynuacji modernizmu jest również nośnikiem wartości naukowych umożliwiających badanie tendencji architektoniczno-stylowych panujących w G. po 1945 r. Ponadto może on być również traktowany jako przedmiot badań związanych z rozwojem przestrzenno-architektonicznym dzielnicy R. A zatem zachowanie budynku jako świadectwa minionej epoki leży w interesie społecznym.

W skardze z dnia 12 lipca 2024 r. M. K. i B. C., reprezentowani przez adwokata, zaskarżyli zarządzenie nr 21 Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 6 grudnia 2010 r. w sprawie Wykazu zabytków nieruchomych z terenu województwa pomorskiego wskazanych przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków w części dotyczącej ujęcia w poz. [...] załącznika do ww. zarządzenia nieruchomości położonej przy ul. [...] w G. (dz. ewid. nr [...], obr. [...]), dla której prowadzona jest księgi wieczysta nr [...], a której współwłaścicielami są skarżący.

Skarżący zarzucili naruszenie:

1) art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej jako u.o.z.) poprzez zakwalifikowanie przez PWKZ nieruchomości położonej przy ul. [...] w G. jako zabytku bez przeprowadzenia jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie, podczas gdy obiekt ten nie przedstawia żadnych walorów historycznych, artystycznych lub naukowych, a PWZK, nie przeprowadzając żadnego postępowania administracyjnego, nie wykazał z jakich powodów interes społeczny jest tak ważny i istotny, by uzasadniał ingerencję w sytuację prawną właścicieli nieruchomości;

2) art. 22 ust. 2 i 5 pkt 2 i 3 u.o.z. poprzez sporządzenie karty ewidencyjnej i ujęcie w wojewódzkiej ewidencji zabytków przedmiotowej nieruchomości, co do której nie wszczęto i nie przeprowadzono żadnego postępowania administracyjnego z udziałem współwłaścicieli nieruchomości ani nie wykazano, aby nieruchomość miała cechy zabytku, powodując tym samym nieuzasadnione ograniczenie praw właścicielskich współwłaścicieli, w tym skarżącego będącego współwłaścicielem nieruchomości od 1987 r.;

3) art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez zignorowanie konstytucyjnej ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia prawa własności bez przeprowadzenia postępowania z udziałem właścicieli.

Skarżący wnieśli o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego zarządzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący powołali się na definicję zabytku zawartą w art. 3 pkt 1 u.o.z. i wskazali, że stwierdzenie, iż dany obiekt ma charakter zabytku, wymaga poczynienia ustaleń w tym zakresie z udziałem współwłaścicieli. Tymczasem wpisu przedmiotowej nieruchomości dokonano bez przeprowadzenia jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie, podczas gdy zdaniem skarżących obiekt ten nie przedstawia żadnych walorów historycznych, artystycznych lub naukowych. Co jednak ważniejsze, w przedmiotowej sprawie nieruchomość została wpisana do gminnej ewidencji zabytków bez jakiegokolwiek udziału współwłaścicieli, czyli bez zapewnienia im ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia ich prawa własności. Co do konieczności zapewnienia właścicielom nieruchomości udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie uznania nieruchomości za zabytek nie pozostawia wątpliwości jednoznaczny i jednomyślny wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. sygn. P 12/18. Zgodnie z przywołanym wyrokiem art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z, w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

W ocenie skarżących w niniejszej sprawie w marcu 2016 r. współwłaścicielom przedmiotowej nieruchomości G. (ojciec skarżących) i B. C. nie zapewniono gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia ich prawa własności poprzez wpis przedmiotowej nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków. Włączenie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków spowodowało istotne ograniczenia w szczególności w zakresie korzystania z prawa własności wiążące się z obowiązkiem uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o pozwoleniu na budowę, decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę oraz decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego.

Skoro ww. zarządzenie Prezydenta Miasta Gdyni z 2016 r. przyjęło przedmiotową nieruchomość do gminnej ewidencji zabytków Miasta Gdyni na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., który następnie został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, to zdaniem skarżących jest ono niezgodne z prawem. W tej sytuacji żądanie usunięcia naruszenia prawa i usunięcie wpisu przedmiotowej nieruchomości z gminnej ewidencji zabytków było żądaniem prawnie uzasadnionym. Prezydent Miasta Gdyni nie zgodził się jednak z zarzutem niekonstytucyjnego działania i nie dokonał żądanej zmiany w załączniku do skarżonego zarządzenia. W swoim piśmie z dnia 13 września 2023 r. Prezydent Miasta Gdyni poinformował, że włączenie nieruchomości skarżących do gminnej ewidencji zabytków zostało dokonane na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z., a czynność włączenia do gminnej ewidencji zabytków zabytku uprzednio wpisanego do ewidencji wojewódzkiej, jest czynnością związaną, pochodną w stosunku do czynności wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytków i niezależną od ocen wójta (burmistrza, prezydenta miasta) co do zabytkowego charakteru przedmiotu wpisu do ewidencji. Skoro zatem przedmiotowy budynek został włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków na mocy zarządzenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 6 grudnia 2010 r., to Prezydent Miasta Gdyni miał obowiązek włączyć nieruchomość do gminnej ewidencji zabytków. W konsekwencji w dniu 16 października 2023 r. skarżący wezwali PWKZ do usunięcia naruszenia prawa i usunięcia z wojewódzkiej ewidencji zabytków niekonstytucyjnie dokonanego wpisu przedmiotowej nieruchomości.

W ocenie skarżących PWKZ był zobowiązany dokonać analizy wszystkich czynności i podjąć działania celem usunięcia naruszenia prawa poprzez wyłączenie z zasobów wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomości skarżących. Organ nie uznał jednak za zasadne dokonać analizy swoich czynności ani z udziałem, ani bez udziału Prezydenta Miasta Gdyni, czy tym bardziej z udziałem współwłaścicieli. PWKZ postanowił natomiast przeprowadzić kontrolę nieruchomości. Była to pierwsza wizyta pracowników organu na terenie nieruchomości, której stan nigdy wcześniej nie był w zainteresowaniu PWKZ i nie był nigdy wcześniej znany organowi. Skarżący uznali to za niedorzeczne, że organ czuje się uprawniony do kontrolowania stanu faktycznego nieruchomości i dalszych działań administracyjnych, pomimo wcześniejszych swoich niekonstytucyjnych zachowań i czynności, które, wobec wezwania do ich usunięcia, powinien był naprawić, a nie je powielać z dalszym ograniczaniem konstytucyjnego prawa własności. PWKZ uznał, iż jest uprawniony do dokonywania niekonstytucyjnych wpisów do swoich ewidencji, ale już do weryfikacji i wykreślania wpisów niezgodnych z Konstytucją RP nie czuł się uprawniony, czemu dał wyraz w swoim piśmie z dnia 2 lipca 2024 r. Organ wskazał wówczas, że dokonanie wpisu do ewidencji zabytków w 2010 r. leżało w interesie społecznym. Skarżący zauważyli jednakże, iż nikt w imieniu PWKZ nie dokonywał oględzin nieruchomości, nie interesował się jej stanem, nie analizował powstania nieruchomości, w tym roku budowy, którego do dnia dzisiejszego nie zweryfikowano, bowiem inne informacje co do czasu budowy przedstawia Prezydent (lata 30-te XX wieku), a inne PWKZ (lata 50-te lub lata po 1945 r.), natomiast księga wieczysta w tym zakresie nie zawiera żadnych informacji. Pomimo braku jakichkolwiek informacji na temat budowy i stanu nieruchomości po 14 latach PWKZ uznał jednak, że ograniczenie prawa własności tej nieruchomości poprzez wpis budynku do ewidencji i utrudnienie w ten sposób sprzedaży, modernizacji, zmiany, rozbudowy, a obecnie niezbędnej termomodernizacji, leży w interesie społecznym.

Tymczasem skarżący wskazali, że w przypadku ich nieruchomości konieczne są działania termo modernizacyjne, które stanowią poważną ingerencją w fizykę budowli, w integralność jej struktury, która okazuje się być chroniona w niekonstytucyjny sposób, ale w interesie społecznym. Bliżej nieokreślone przez PWKZ "badania tendencji architektoniczno- stylowych", którymi od dziesiątek lat nikt nie był zainteresowany, obecnie stały się istotną wartością społeczną i naukową. Te rzekome wartości okazały się ważniejsze od prawa własności i możliwości dysponowania tym prawem. Ocena PWKZ, z którą nie sposób się zgodzić, brzmi "Budynek, jako przykład kontynuacji tradycji modernizmu, jest nośnikiem wartości naukowych umożliwiających badanie tendencji architektoniczno-stylowych panujących w G. po 1945r. Ponadto Budynek może być traktowany jako przedmiot badań związanych z rozwojem przestrzenno-architektonicznym dzielnicy R. Zachowanie Budynku jako świadectwa minionej epoki, posiadającego wyżej opisane wartości, leży w interesie społecznym rozumianym jako interes ogółu społeczeństwa". Następnie skarżący powołali się na orzecznictwo wskazując, że gdyby w sprawie pojawił się element związany z interesem społecznym, organ powinien wyważyć go w kontekście indywidualnego interesu właściciela nieruchomości i wykazać, z jakich powodów interes społeczny jest tak ważny i istotny by uzasadniał ingerencję w sytuację prawną właściciela nieruchomości. Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy organ nie tylko nie wyważył tego interesu, ale zupełnie go zignorował, pominął jako nieistotny.

Zdaniem skarżących żądanie bezzwłocznego usunięcia spornego wpisu z wojewódzkiej, a następnie z gminnej ewidencji zabytków pozostaje zatem zasadne i uprawnione, a przede wszystkim zasadne jest żądanie stwierdzenia niezgodności z prawem zaskarżonego zarządzenia. Nawet sam PWKZ w piśmie z dnia 2 lipca 2024 r. wskazał co do ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego i niekonstytucyjności przepisów ww. ustawy, że "treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy traktować jako wskazanie dla ustawodawcy co do dokonania modyfikacji obecnie obowiązujących przepisów prawa, w sposób który zapewni właścicielom gwarancie ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia prawa własności". Dalej PWKZ powołał się na doktrynę, iż "W doktrynie prawa konstytucyjnego przyjmuje się, że wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego nie skutkuje uchyleniem niekonstytucyjnego przepisu, lecz jedynie zobowiązuje do dokonania nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną". Organ potwierdza tym samym, że luka prawna, z której skorzystano dokonując spornego wpisu nieruchomości do obu ewidencji zabytków, w tym wojewódzkiej, jest luką niekonstytucyjną, a zastosowane przepisy prawa nie zapewniły właścicielom gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia ich prawa własności. W przedmiotowej sprawie nie zostały zachowane żadne wymogi proceduralne postępowania administracyjnego związane z wpisaniem nieruchomości do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Nieruchomość potraktowano jakby nie miała właścicieli i można dowolnie ograniczać korzystanie z niej. Tymczasem nieruchomość miała i ma właścicieli, ich prawo własności zostało naruszone i to naruszenie trwa.

W odpowiedzi na skargę Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków wniósł o jej odrzucenie lub ewentualnie oddalenie. Organ wskazał, że przedmiotowy budynek został włączony do wykazu wojewódzkiej ewidencji zabytków na podstawie zaskarżonego zarządzenia nr 21 z dnia 6 grudnia 2010 r. w sprawie Wykazu zabytków nieruchomych z terenu województwa pomorskiego wyznaczonych przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Integralną częścią tego zarządzenia był wykaz zabytków nieruchomych z terenu województwa p. wskazanych przez organ do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Wykaz ten opracowano w oparciu o art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (dalej jako "ustawa zmieniająca"), zgodnie z którym w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy wojewódzki konserwator zabytków przekaże wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) i staroście wykaz zabytków o których mowa w art. 1 pkt 5 lit. b niniejszej ustawy oraz wykaz zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Zabytki uwzględnione w wykazie zostały wyselekcjonowane przez inspektorów ochrony zabytków posiadających ekspercką wiedzę i doświadczenie w dziedzinie konserwatorstwa, zabytkoznawstwa i integralnie związanym z tymi dziedzinami procesem waloryzacji zabytków.

Następnie PWKZ podkreślił, że ujęcie budynku skarżących w wykazie nie tworzyło żadnych uprawnień ani obowiązków po stronie właściciela, wobec czego czynność ta nie wpłynęła na sytuację prawną właścicieli ani posiadaczy budynku, w szczególności nie naruszyła ich interesu prawnego. Organ powołał się na orzecznictwo i wskazał, że zaskarżone zarządzenie wraz z wykazem nie może być przedmiotem skargi, ponieważ ochrona konserwatorska wynikająca z art. 8 ust. 3 ustawy zmieniającej wywoływała skutki prawne wyłącznie do czasu założenia gminnej ewidencji zabytków. Konsekwencje natury prawnej, jakie mogą wynikać z posiadania zabytku nieruchomego, od chwili powstania gminnej ewidencji zabytków, wiązały się z faktem włączenia karty adresowej budynku do gminnej ewidencji zabytków. Zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane w stosunku do obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. W przypadku gminy Miasta Gdyni kompetencje PWKZ w tym zakresie zostały przekazane Gminie Miasta Gdyni na mocy porozumienia z dnia 12 czerwca 2012 r. W praktyce kompetencje te realizuje Miejski Konserwator Zabytków Gdyni.

Organ powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. sygn. P12/18 i wskazał, że w ocenie ekspertów z zakresu prawa ochrony zabytków treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy traktować jako wskazanie dla ustawodawcy co do dokonania modyfikacji obecnie obowiązujących przepisów prawa, w sposób który zapewni właścicielom gwarancję ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia prawa własności w wyniku ujęcia w gminnej ewidencji zabytków. "W doktrynie prawa konstytucyjnego przyjmuje się, że wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego nie skutkuje uchyleniem niekonstytucyjnego przepisu, lecz jedynie zobowiązuje do dokonania nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną". W świetle powyższej opinii należy uznać, że czynność polegająca na włączeniu zabytków do gminnych ewidencji zabytków, dokonane przed wydaniem przedmiotowego orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny są prawnie wiążące.

PWKZ wskazał ponadto, że obowiązek powiadamiania właścicieli lub posiadaczy zabytku o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków obowiązuje od czasu wejścia w życie rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem. Stosownie do § 15 tego rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym do 18 października 2019 r. o włączeniu zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia właściwa gminę, w celu ujęcia tego zabytku w gminnej ewidencji zabytków. W świetle tego przepisu organy ochrony zabytków nie były zobowiązane do informowania właścicieli lub posiadaczy zabytku o czynności materialno-technicznej polegającej na włączeniu karty zabytku do wojewódzkiej lub gminnej ewidencji zabytków. Takiego obowiązku na służby konserwatorskie nic nakładała również ustawa zmieniająca w związku z opracowywaniem wykazów WEZ i GEZ. W obecnym stanie prawnym stosownie do § 15 ust. 1 rozporządzenia o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest zarządzenie nr 21 Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2010 r. w sprawie wykazu zabytków nieruchomych z terenu województwa pomorskiego wyznaczonych przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków – w zakresie należącego do skarżących budynku położonego przy ulicy [...] w G. (poz. [...] załącznika do zarządzenia).

Zaskarżone zarządzenie zostało wydane na podstawie art. 7 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U z 2010 r., poz. 75, nr 474), zgodnie z którym w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy wojewódzki konserwator zabytków przekaże wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) i staroście wykaz zabytków, o których mowa w art. 1 pkt 5 lit. b niniejszej ustawy (dotyczy art. 22 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – przyp. Sądu) oraz wykaz zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Zgodnie zaś z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2010 r., poz. 162, nr 1568, tj. w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonego zarządzenia), dalej jako u.o.z., wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Z kolei wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte m.in. inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków (art. 22 ust. 4 i ust. 5 pkt 2 u.o.z.).

Skarżący kwestionują de facto fakt wpisania należącego do nich budynku do gminnej ewidencji zabytków Miasta Gdyni na mocy zarządzenia Prezydenta Gdyni nr 4206/16/VII/U z dnia 1 marca 2016 r. w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Miasta Gdyni (poz. [...] załącznika nr 1 do zarządzenia), co – jak wynika z przytoczonych powyżej przepisów – było konsekwencją ujęcia przedmiotowego budynku w zaskarżonym zarządzeniu PWKZ z 2010 r. Jak stanowił bowiem w 2016 r. § 15 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2011 r., poz. 113, nr 661), dalej jako rozporządzenie, o włączeniu zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia właściwą gminę, w celu ujęcia tego zabytku w gminnej ewidencji zabytków. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym (§ 18 rozporządzenia).

W konsekwencji powodem ujęcia należącego do skarżących budynku w gminnej ewidencji zabytków przez Prezydenta Gdyni było wydanie przez PWKZ zaskarżonego zarządzenia w 2010 r.

W orzecznictwie co do zasady przyjmuje się, że czynność włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków stanowi czynność organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako p.p.s.a. (zob. np. wyroki NSA: z 8 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 1926/17; z 9 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 254/15; z 26 października 2016 r., sygn. akt II OSK 96/15; z 26 października 2016 r., sygn. akt II OSK 20/15; z 26 października 2016 r., sygn. akt II OSK 21/15; z 26 października 2016 r., sygn. akt II OSK 173/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl tego przepisu kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 (tj. decyzje i niektóre postanowienia, przyp. Sądu) akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Działanie wojewódzkiego konserwatora zabytków stanowi bowiem czynność (o charakterze materialno-technicznym) z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, zaskarżalną do sądu administracyjnego.

Przed przystąpieniem do merytorycznej kontroli zaskarżonego aktu należało sprawdzić, czy skarga spełnia warunki formalne. Zgodnie bowiem z art. 53 § 2 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Zaskarżone zarządzenie wydano w 2010 r., a na jego podstawie Prezydent Miasta Gdyni wydał w 2016 r. zarządzenie o przyjęciu przedmiotowego budynku do gminnej ewidencji zabytków. Jak wynika ze skargi skarżący powzięli informację o zarządzeniu z 2016 r. w dniu 28 sierpnia 2023 r., po czym wnieśli do Prezydenta Miasta Gdyni o usunięcie naruszenia prawa. W odpowiedzi z dnia 13 września 2023 r. organ ten poinformował skarżących o tym, że podstawą dokonanego wpisu jest zarządzenie PWKZ z 2010 r. Wobec tego pismem z dnia 16 października 2023 r. skarżący wezwali PWKZ do usunięcia naruszenia prawa. Organ ten udzielił odpowiedzi w piśmie z dnia 2 lipca 2024 r., natomiast skarżący wnieśli skargę w dniu 12 lipca 2024 r. Zatem należało uznać, że mimo iż skarżący nie dochowali 30-dniowego terminu do wniesienia skargi liczonego od dnia powzięcia informacji o zarządzeniu PWKZ z 2010 r. (odbiór pisma Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 13 września 2023 r.), to w oparciu o art. 53 § 2 zdanie drugie p.p.s.a. nie można przypisać skarżącym winy w tym uchybieniu, bowiem przed złożeniem skargi próbowali wezwać właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa, tj. załatwić sprawę bez udziału sądu, i dopiero wobec przeciągającego się postępowania (październik 2023 r. – lipiec 2024 r.), a finalnie braku woli zmiany przedmiotowego zarządzenia skarżący wnieśli skargę. Ponadto, w ocenie Sądu, skarżący uznali, że zaskarżone zarządzenie nie stanowi aktu/ czynności, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., lecz stanowi inny akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a. Za taką oceną przemawia fakt, iż skarżący wezwali organ do usunięcia naruszenia prawa oraz wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu, co odnosi się właśnie do aktów, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a.

Przechodząc do meritum Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko przyjmowane w orzecznictwie sądowym, że czynność włączenia karty ewidencyjnej do ewidencji zabytków nie ma jurysdykcyjnego charakteru, a kontrola legalności działania organu sprowadzać się powinna do badania zgodności tego działania przede wszystkim z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest bowiem oczywiste, że włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go tą formą ochrony, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji (zob. wyroki NSA: z 9 września 2016 r. sygn. II OSK 254/15, z 26 października 2016 r. sygn. II OSK 96/15, z 20 listopada 2017 r. sygn. II OSK 2926/16, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W myśl art. 3 pkt 1 u.o.z. przez zabytek należy przyjąć nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Z przywołanego powyżej art. 22 ust. 2 u.o.z. wynika, że karta zabytku może być założona i następnie dołączona do rejestru zabytków tylko w stosunku do takiej nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która stanowi zabytek. Podkreślić należy, że dana rzecz nie staje się zabytkiem przez to, że została dla niej założona karta zabytku, lecz dlatego, że stanowi ona świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Włączenie danego obiektu do ewidencji zabytków traktować należy zatem jako środek ochrony danego obiektu uznanego za zabytkowy i wiążący się z pewnymi ograniczeniami względem nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po stronie jego właściciela lub posiadacza materializują się bowiem obowiązki określone w art. 5, 28 ust. 1, art. 110 i art. 113 u.o.z.

Kluczowe w sprawach skarg na zarządzenia w sprawie ujęcia zabytków w ewidencji zabytków jest to, że organ nie prowadzi w tej sprawie żadnego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia. W tym przypadku ustawodawca odstąpił od traktowania działań wojewódzkiego konserwatora zabytków jako działań jurysdykcyjnych, które jako zorganizowany ciąg czynności proceduralnych wymagają dla zapewnienia ich poprawności szczegółowego unormowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt II OSK 21/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże brak przepisów określających tryb postępowania skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu sprowadza się do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 21 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 2189/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Nie jest natomiast konieczne, aby na okoliczność potwierdzenia walorów zabytkowych organ zlecał sporządzenie opinii przez właściwego biegłego. Wojewódzki konserwator zabytków jest bowiem wyspecjalizowanym organem dysponującym wykwalifikowaną kadrą kompetentną do badania wartości zabytkowych obiektów na obszarze województwa (zob. wyrok NSA z 20 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 2926/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepisy regulujące zagadnienie wpisu do rejestru zabytków nie wprowadzają szczegółowych przesłanek, którymi winien kierować się organ dokonując oceny celowości objęcia zabytku tego rodzaju formą ochrony, a zatem decyzja ta ma charakter rozstrzygnięcia eksperckiego i opiera się wyłącznie na analizie danego przedmiotu ochrony przez pryzmat ustawowej definicji zabytku, a to na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji oraz wiedzy i doświadczenia wojewódzkiego konserwatora zabytków (i podległych mu pracowników wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków). To ten organ administracji publicznej, dysponując odpowiednią kadrą wykwalifikowanych (w zakresie historii sztuki, historii architektury i zabytkoznawstwa) pracowników, jest kompetentny (w oparciu o zebrany materiał dowodowy) do oceny danego obiektu pod względem posiadanych przez ten obiekt walorów zabytkowych (zob. wyrok WSA w Warszawie z 27 lutego 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 2187/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które – z uwagi na niebudzące wątpliwości okoliczności sprawy – uzasadniają objęcie go szczególną ochroną ze względu na posiadaną przez niego unikalną i z tego powodu wymagającą ochrony wartość historyczną, artystyczną lub naukową (zob. wyroki NSA: z 9 listopada 2016 r. sygn. II OSK 254/15; z 26 października 2016 r. sygn. II OSK 96/15; z 20 listopada 2017 r. sygn. II OSK 2926/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo wskazać należy, że znajdujący się w nadesłanych przez organ aktach protokół z oględzin przeprowadzonych przez pracowników organu w dniu 26 stycznia 2024 r., oprócz opisu przedmiotowego budynku nie wskazuje, jakie konkretnie cechy obiektu świadczą o uznaniu go za zabytek. Z kolei w zawartym w tym protokole stanowisku właściciela wskazano, że w 2016 lub 2017 r. zbliżony w formie budynek przy ul. N. [...] został wykreślony z ewidencji. Organ nie ustosunkował się jednakże do tej informacji.

W momencie wydawania zaskarżonego zarządzenia PWKZ w 2010 r., ani będącego jego następstwem zarządzenia Prezydenta Miasta Gdyni z 2016 r., ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie przewidywała obowiązków organu prowadzącego ewidencję zabytków w zakresie informowania właścicieli nieruchomości o podjętych czynnościach zmierzających do włączenia karty zabytku do ewidencji, ani nawet o samym dokonaniu takiego włączenia. Na marginesie wyjaśnić należy, że po wydaniu rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2019 r., poz. 1886), które weszło w życie z dniem 4 października 2024 r., § 15 ww. rozporządzenia z 2011 r. zmienił treść. Dodano wówczas do niego m.in. ust. 1, zgodnie z którym o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem. Wojewódzki konserwator zabytków o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków zawiadamia właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem, na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków albo wyłączenia tej karty z wojewódzkiej ewidencji zabytków (ust. 4). W konsekwencji, w obecnym stanie prawnym właściciel nieruchomości zostanie powiadomiony przez wojewódzkiego konserwatora zabytków o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Jednakże ani w 2010 r., ani w 2016 r. nie istniał taki obowiązek.

Ponadto przypomnieć należy, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. o sygn. akt P 12/18 Trybunał zweryfikował konstytucyjność postępowania w zakresie wpisu do gminnej ewidencji zabytków zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, tj. postępowania z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840). Trybunał Konstytucyjny orzekł, że ww. procedura wpisu do gminnej ewidencji zabytków jest niezgodna z Konstytucją RP w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności poprzez brak zapewnienia właścicielowi zabytku nieruchomego gwarancji ochrony prawnej w toku takiego postępowania. Co prawda, ww. wyrok Trybunał nie dotyczy wojewódzkiej ewidencji zabytków, niemniej wskazaną przez Trybunał niezgodność z Konstytucją procedury wpisu do gminnej ewidencji zabytków można odpowiednio odnieść do wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytków (art. 22 ust. 2 u.o.z.), ponieważ regulacje prawne w tym zakresie są podobne, w tym do co istotnego ograniczenia praw właścicielskich, w szczególności w zakresie korzystania z prawa własności (ius utendi).

Trybunał wskazał, że w orzecznictwie od 2012 r. oraz późniejszym (po nowelizacji z 2019 r. ww. rozporządzenia) przyjmuje się, że w art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. nie został przewidziany tryb wydawania decyzji administracyjnych i ogólnie do tej procedury nie znajdują zastosowania przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w przedmiocie postępowania wyjaśniającego, a także czynności zmierzających do ustalenia, czy dany obiekt jest rzeczywiście zabytkiem. Również procedura wynikająca z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. nie przewiduje udziału właścicieli rzeczy w postępowaniu dotyczącym wpisu do ewidencji. Sama zaś czynność wpisu ma wyłącznie wewnętrzny, materialno-techniczny charakter, co ogranicza jurysdykcję sądów. Nie uprawnia to jednak do całkowitej dowolności i bezpodstawnego działania organu, ponieważ niezależnie od ułomności proceduralnych dotyczących ww. wpisów w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie i jednoznacznie przyznaje się właścicielom nieruchomości obejmowanych opieką konserwatorską legitymację skargową w postępowaniu sądowoadministracyjnym (zob. wyrok NSA z 6 lipca 2023 r. sygn. II OSK 533/23, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z. może bowiem zostać ujęty w ewidencji. Posiadanie takich walorów nie może być z góry zakładane, lecz winno być poprzedzone ekspertyzą czy badaniami. Jako iż wpisy określonych obiektów do ewidencji zabytków prowadzą do ograniczenia uprawnień właścicielskich, nie może być dowolności w ich dokonywaniu. Wszak czynność materialno-techniczna polegająca na wpisie zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie może w sposób dowolny wpływać na prawa i obowiązki właścicieli nieruchomości wchodzących w skład tego układu, prowadząc do ograniczenia prawa własności w sposób sprzeczny z konstytucyjną gwarancją ochrony własności wyrażoną art. 21 ust. 1 i zasadą demokratycznego państwa prawnego określoną w art. 2 Konstytucji RP (zob. wyrok WSA w Krakowie z 27 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 659/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu należy wskazać, że niezasadne jest stanowisko organu, który w odpowiedzi na skargę wskazał, iż konsekwencje prawne wynikające z posiadania zabytku nieruchomego wynikają z faktu włączenia go do gminnej ewidencji zabytków. Zauważyć jednakże należy, że bez zaskarżonego zarządzenia PWKZ Prezydent Miasta Gdyni nie mógłby wciągnąć przedmiotowego budynku do gminnej ewidencji zabytków. Zatem twierdzenie, że zaskarżone zarządzenie nie wywołuje konsekwencji dla właścicieli budynku jest chybione, bowiem swoim istnieniem je wywołało.

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności w stosunku do przedmiotowej nieruchomości wskazanej w Załączniku Zarządzenia nr 21 Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2010 r. w sprawie wykazu zabytków nieruchomych z terenu województwa pomorskiego wyznaczonych przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków pod poz. [...] w G., Dzielnica [...] przy ulicy [...] (budynek mieszkalny).

Na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. zasądzono od organu solidarnie na rzecz skarżących kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składają się wpis od skargi (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem (480 zł).