Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 10/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

﻿Sygn. akt III SA/Kr 10/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 marca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 października 2023 r. nr SKO-NP-4115-286/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z 20 października 2023 r. nr SKO-NP-4115-286/23, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej jako: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Nowy Targ z 3 lipca 2023 r. nr ŚR-OPŚ-5222-000022/2022/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J. K.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z 18 maja 2023 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, który legitymuje się dwoma orzeczeniami tj. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS nr akt [...] z 1 grudnia 2022 r., z którego wynika, że jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2024 r. Z kolei w dniu 11maja 2023 r. oraz orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 11 maja 2023 r. przez Powiatowy Zespól do Spraw Orzekania Niepełnosprawności w Nowym Targu, wydanym na stałe, z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 grudnia 2018 r., zaś niepełnosprawności istnieje od 17 października 2018 r.

Po rozpoznaniu wniosku, Burmistrz Miasta Nowy Targ, decyzją z 3 lipca 2023 r., odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie zachodzą przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem nie ma związku przyczynowo skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zdaniem organu I instancji skarżąca prowadziła działalnością gospodarczą od 7 sierpnia 1998 r. do 2 lipca 2018 r., czyli przed powstaniem konieczności opieki nad mężem. Nadto mimo konieczności sprawowania opieki nad mężem, skarżąca była w stanie podjąć zatrudnienie na ½ etatu na okres dwóch tygodni. Dodatkowo, zdaniem organu I instancji, skarżąca może liczyć na pomoc i wsparcie w opiece ze strony synów.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła skarżąca, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

- art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez nią opieki nad mężem nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez Wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem,

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia osób spokrewnionych w pierwszej kolejności z J. K., w sytuacji, kiedy w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo".

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium zwróciło uwagę, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego jak i załączonych orzeczeń o niepełnosprawności skarżąca mieszka razem z mężem, który został zakwalifikowany do znacznego stopnia niepełnosprawności od 17 grudnia 2018r., z powodu przyczyn niepełnoprawności oznaczonych symbolem 10-N - tj. choroby neurologiczne, co wynika z opisanego wyżej orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Targu. Z kolei z uzasadnienia Orzeczenia Lekarza orzecznika ZUS z dnia 1 grudnia 2022r. wynika, że ma on 58 lat wystąpił z o przyznanie mu kontynuacji renty i świadczenia uzupełniającego (które miał przyznane do 28 lutego 2023r.). W 2018r. przebył udar rdzeniowe kręgowy w odcieku piersiowym skutkujący niedowładem kończyn dolnych i zaburzeniami czynności zwieraczy. W orzeczeniu tym stwierdzono iż jest nadal okresowo niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2024r. gdyż nadal wymaga pomocy osób drugich przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Przemieszcza się za pomocą wózka inwalidzkiego, jest cały czas podawany rehabilitacji, ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy i opieki w utrzymaniu higieny osobistej, pielęgnacji, przygotowaniu i podaniu posiłków, podania leków, realizowaniu wizyt lekarskich , realizacji domowej rehabilitacji. Pomoc w wykonywaniu powyższych czynności jak opiekę sprawuje skarżąca. Ponadto ustalono że mąż skarżącej wymaga pomocy w uwagi na całkowitą niesamodzielność w: utrzymaniu higieny osobistej (tj. kąpieli, obcinaniu paznokci, włosów, myciu zębów, moczenia nóg), wymianie pielucho majtek, smarowaniu kremami przeciw oparzeniom, przygotowaniu ubrań, przewracania się na inny bok, działania przeciw odleżynom z uwagi na ograniczenia fizyczne, ćwiczeniach fizycznych, mierzeniu ciśnienia, mierzeniu poziomu cukru, podanie leków, przygotowanie podanie posiłków, sprzątanie pranie prasowanie, organizowanie towarzyszenie wizyt lekarskich, opłacenie rachunków, robienie zakupów załatwianie spraw urzędowych, wyjścia do kościoła, przygotowanie przynoszenie opału, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, masarz oklepywanie.

Skarżąca podała również, że czynności te uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jest jedyną osobą która jest zobowiązana do alimentacji na rzecz męża, nie ma rodzeństwa oraz osób zobowiązanych do alimentacji jej męża, które byłyby w stanie sprowadź opiekę nad mężem w sposób bezpośredni lub pośredni co pozwoliłoby jej na częściowe podjęcie zatrudnienia. Dodatkowo podała, że jej mąż nie ma żyjącego rodzeństwa, a ich wspólne dzieci nie mieszkają z nimi, bowiem każde z nich ma swoja rodzinę i pracują zawodowo, przy czy w razie potrzeby może liczyć na ich pomoc.

Z kolei w oświadczeniu złożonym w dniu 26 maja 2023 r. skarżąca wskazała, że sprawuje opiekę nad mężem od czterech i pół roku, mąż jest sparaliżowany od pasa w dół, porusza się na wózku, jest cewnikowany, ma wysokie ciśnienie. Mieszkają sami, pomaga mężowi w czynnościach takich jak: mycie, jedzenie, ćwiczenia. Nadto sprawuje opiekę nad swoim ojcem który mieszka sam w domu obok, ma 91 lat i cierpi na cukrzyce.

Kolegium podkreśliło również, że z akt sprawy wynika, że skarżąca ostatnie zatrudnienie lub inną prace wykonywała w okresie od 27 mara 2001 r. do 2 lipca 2018r. Prowadziła pozarolnicza dzielność gospodarczą. W okresie od 29 listopada 2018r. do 28 listopada 2019r była uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych, a 2 grudnia 2019r. wniosła o wykreślenie jej z ewidencji osób bezrobotnych. W okresie miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego podjęła zatrudnienie na czas określony tj. 14 dni .

Kolegium nie kwestionuje faktu, iż skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną mężem, który niewątpliwie opieki tej wymaga, przy czym ustalony na podstawie dokumentów znajdujące się w aktach sprawy stan faktyczny nie wskazuje, że zakres opieki jakiej wymaga mąż i jaki faktycznie wykonuje skarżąca, był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie skarżącej jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym przy współudziale usług opiekuńczych.

Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności wykonywane przez skarżącą takie jak: przygotowywanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą, sprzątanie czy robienie zakupów - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad rodziną i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie.

Z powyższego bezspornie wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem, który jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów nie jest osobą: leżącą obłożenie chorą, nie kontaktową, wymagającą ciągłego nadzoru opiekuna i pomimo, iż porusza się na wózku, nigdzie nie zostało wskazane, że wymaga dźwigania, sadzenia na wózku, przesadzania; pozwala na przyjęcie, iż może on samodzielne przebywać przez część dnia lub też przy skorzystaniu z usług opiekuńczych, istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zatem w ocenie Kolegium brak jest podstaw do tego, aby przyjąć, że istniała koniczność rezygnacji skarżącej z aktywności zawodowej z powodu opieki nad niepełnosprawnym mężem choćby w ograniczonym zakresie czasowym.

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- naruszenie art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 października 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Nowy Targ z 3 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J. K., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Należy jednak zauważyć, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić jednak należy, iż cytowany przepis znajduje zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba - niż właśnie współmałżonek - na której to ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W przepisie tym ustawodawca sankcjonuje właśnie wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 359/21). W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęte, że małżonek osoby niepełnosprawnej, sprawujący nad niepełnosprawnym opiekę należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ciąży bowiem nad nim obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka wynikający z art. 23 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21, Wyrok NSA z 23.02.2022 r., I OSK 1015/21, LEX nr 3314389).

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jako symbol niepełnosprawności wskazano oznaczenie 10-N i wydane zostało na stałe. W aktach administracyjnych znajduje się jedynie karta informacyjna z leczenia szpitalnego z 29 października 2018r. Brak jest natomiast aktualnych wypisów, czy oceny stanu zdrowia męża skarżącej według skali Barthela.

Z epikryzy wynika, że cierpiał na udar niedokrwienny rdzenia kręgowego w odcinku piersiowym, zatorowość płucną, guz pęcherza moczowego oraz nadciśnienie tętnicze. Skarżąca podała, że od udaru rdzenia kręgowego jej mąż jest sparaliżowany od pasa w dół, porusza się na wózku, jest cały czas na cewniku. Wskazała również, że opiekuje się swoim ojcem (91 lat), który choruje na cukrzycę i mieszka sam w domu obok.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że mąż skarżącej jest sparaliżowany od pasa w dół, porusza się wyłącznie przy pomocy wózka inwalidzkiego. Skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej opieki nad mężem następujące czynności: pomoc w czynnościach samoobsługowych i utrzymaniu higieny osobistej, dbałość posiłki a także zabezpieczenie innych potrzeb życiowych. W arkuszu pomocowym do wywiadu środowiskowego skarżąca wskazała m.in. na następujące czynności: wymiana pieluchomajtek, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowywanie ubrań, przewracanie na boki, wykonywanie ćwiczeń fizycznych, podawanie leków, masaże, oklepywanie.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organy nastąpiła z uwagi na brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Zdaniem Sądu organy trafnie uznały, że sama konieczność wykonywanie wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonuje opiekując się mężem nie musiała rzeczywiście rezygnować z podejmowania zatrudnienia – pracy w gospodarstwie rolnym.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy I grupy inwalidzkiej, jak w niniejszej sprawie. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 27.10.2023 r., I OSK 1957/21, LEX nr 3636233) wskazuje się, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził jednak charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowana opieka powinna zaś być odpowiednia do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2021.573 z późn. zm.)., dalej jako "u.r.z.s.". Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021.857).

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, pomimo że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym, to jednak nadal nie mamy w tym przypadku do czynienia z automatycznym skutkiem w postaci konieczności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ciągle ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 7.12.2023 r., I OSK 2035/22, LEX nr 3645555) opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 20223 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym mężem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że mąż skarżącej wymaga opieki, która jednak nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Tak więc zdaniem Sądu nie ma przeszkód w łączeniu przez skarżącą opieki nad mężem z aktywnością zawodową. Wszystkie wymienione przez skarżącą czynności opiekuńcze można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy np. w gospodarstwie rolnym, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym. Należy też zaznaczyć, że znaczna część tych czynności, np. przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, pranie jest świadczona przez skarżącą także na rzecz samej siebie. Z akt nie wynika, aby skarżącą musiała często chodzić ze swoim mężem na wizyty lekarskie brak stosownej dokumentacji. Mąż skarżącej porusza się wprawdzie na wózku inwalidzkim, ale trafnie organ w zaskarżonej decyzji zwrócił uwagę, że z akt nie wynika, aby był osoba leżąca, obłożnie chora, nie kontaktową. Nigdzie nie zostało wykazane, że wymaga dźwigania, sadzenia na wózku, czy przesadzania Należy przy tym podkreślić, że skarżąca była reprezentowana w postępowaniu zarówno administracyjnym, jak i sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien był zadbać o dostarczenie dokumentacji dowodowej, o ile ona istniała. Należy także podkreślić, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała jak często musi jeździć z mężem do lekarza i jaki obecnie jest jej stan zdrowia. Świadczenie pielęgnacyjne samo w sobie nie ma natomiast zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.