Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 687/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5 i art. 28 ust. 3 - 3b
journal: Dz.U. 2021 poz 266
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.
article: art. 7 i art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 687/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 września 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Inga Gołowska, Protokolant: st. sekr. sąd. Renata Trojnar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2023 roku, sprawy ze skargi I.G., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 12 czerwca 2023 roku nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, skargę oddala.


UZASADNIENIE

I. G. 28 stycznia 2020 r. złożyła wniosek (data wpływu do ZUS) o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Wskazała w nim, że w trakcie trwania związku małżeńskiego, za namową męża, założyła działalność gospodarczą, której nigdy faktycznie nie prowadziła, a udzieliła mężowi stosownych pełnomocnictw. Następnie małżonkowie ustanowili rozdzielność majątkową. Skarżąca oświadczyła, że nie prowadziła żadnej korespondencji z organem, ani też nie była informowana o powstających zaległościach. Pomiędzy małżonkami 2 sierpnia 2018 r. została ustanowiona separacja. Mąż sprzedał należącą do niego nieruchomość, a Skarżąca wspólnie z synami zamieszkała w wynajmowanym domu, gdzie podział opłat polegał na tym, że Skarżąca odpowiedzialna była za czynsz i gaz, zaś mąż za opłatę pozostałych mediów. Mąż - wbrew złożonym deklaracjom nie uiszczał umówionych opłat, generując zadłużenie w kwocie około 5 000 zł, które Skarżąca aktualnie spłaca. W chwili obecnej wysokość spłat zadłużenia oraz miesięcznego czynszu za wynajem przekracza jej możliwości finansowe, a jej zadłużenie wobec rodziny i innych wierzycieli stale rośnie, a ona nie jest w stanie spłacać zaciągniętych długów. Mąż nie płaci regularnie alimentów na dwójkę dzieci. W grudniu 2019 r. Skarżąca postanowiła sprzedać należącą do niej działkę, co pozwoliłoby na zakup mieszkania i spłatę zadłużeń pozostałych po mężu. Jednakże okazało się, że nieruchomość obciążona jest wieloma hipotekami, których wysokość przewyższa wielokrotnie wartość działki. Skarżąca obecnie jest zatrudniona na stanowisku pracownik administracyjno-biurowy z wynagrodzeniem w kwocie 1 878 zł netto. U starszego dziecka zdiagnozowano w przeszłości guza ślinianki przyusznej i stale podlega ono obserwacji lekarskiej związanej z chorobą. Młodszy syn korzysta ze stałej pomocy psychologa w związku z trudną sytuacją rodzinną, brakiem poczucia bezpieczeństwa rodzinnego i stabilności. Skarżąca wskazała, że musiała opuścić wynajmowane mieszkanie, nie ma stałego miejsca zamieszkania, nie stać jej na wynajem mieszkania, które mogłoby zaspokoić potrzeby trzyosobowej rodziny. Wskazała, że każda wolna kwota z wynagrodzenia jest przeznaczana na spłatę długów, reszta dochodu pokrywa zaledwie wyżywienie rodziny. Oznajmiła, że jest zmuszona na korzystanie z pomocy schorowanego ojca, który w styczniu 2020 r. przyjął jej rodzinę do swojego domu i udostępnił chwilowo dwa pokoje z kuchnią (dom jest własnością brata). Skarżąca podała także, że aktualnie nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia z uwagi na wykonywaną pracę zawodową w pełnym wymiarze godzin, samotne wychowywanie dwóch dorastających synów (posiadających problemy zdrowotne i emocjonalne) oraz zaangażowanie w próby rozwiązania problemów finansowych związanych z zadłużeniami wygenerowanymi przez byłego męża.

ZUS decyzją z 2 września 2020 r. odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja ta, w wyniku zaskarżenia do WSA w Krakowie, została uchylona wyrokiem tego Sądu z 9 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 1044/20. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zaskarżona decyzja winna być wyeliminowana z obiegu prawnego z uwagi na błędne stanowisko organu odnośnie zastosowania art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm. – dalej: u.s.u.s.). Z decyzji jednoznacznie wynika, że przyjęto, iż co do należności składkowych za okres od maja 2004 r. do stycznia 2009 r. upłynął terminu przedawnienia, ale z uwagi na fakt, że doszło do zabezpieczenia spłaty poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości, to nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki z uwagi na brzmienie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. W ocenie Sądu przepis ten uznać jednak należy za sprzeczny z Konstytucją RP i tym samym ZUS nie może twierdzić, że istnieje możliwość egzekwowania przedawnionych należności z przedmiotu hipoteki. Formułując zalecenia do ponownego prowadzenia postępowania wskazano, że organ powinien w szczególności ustalić, czy należności z tytułu składek objęte wnioskiem są nadal wymagalne, nie uległy przedawnieniu, będąc związany stanowiskiem w przedmiocie niezgodności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Ponownie rozpatrując sprawę, ZUS decyzją z 28 grudnia 2021 r. uznał, że nadal brak jest przesłanek do umorzenia spornych należności. Badając kwestię przedawnienia, ZUS wskazał, że co do należności za okres 05/2004 - 01/2009 upłynął termin przedawnienia, lecz kwota należności zabezpieczona jest poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości Skarżącej, a zatem nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki. Co do przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18, stwierdzając, że przepis ten jest zgodny z Konstytucją RP. Dlatego też należności Skarżącej zabezpieczone hipoteką, nie uległy przedawnieniu.

Również ta decyzja została uchylona przez WSA w Krakowie wyrokiem z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 289/22. Sąd stwierdził bowiem, że ZUS nie zastosował się do wytycznych wyrażonych w wyroku z 9 grudnia 2020 r. Wręcz przeciwnie, przedstawił argumentację prawną odmienną od zaprezentowanej w uzasadnieniu tego orzeczenia, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r., sygn. P 2/18. Stanowisko ZUS wyrażone w zaskarżonej decyzji jednoznacznie świadczy o naruszeniu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., obecnie Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), dalej "p.p.s.a.". Sąd podał, że w sprawie nie zaszły żadne okoliczności pozwalające na odstąpienie przez ZUS od wytycznych wyrażonych ww. wyroku WSA w Krakowie. Wprawdzie pogląd prawny zaprezentowany w poprzednim wyroku jest sprzeczny ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 2/18, niemniej jednak wyrok Trybunału wydany został 20 maja 2020 r., czyli ponad sześć miesięcy wcześniej, aniżeli wyrok WSA w Krakowie, uchylający poprzednią decyzję ZUS. Nie można zatem zasadnie podnosić, że po wydaniu wyroku WSA w Krakowie z 9 grudnia 2020 r. zaszły jakiekolwiek okoliczności, pozwalające na odstąpienie od związania jego poglądem prawnym. Można oczywiście twierdzić, że wyrok ten narusza prawo, gdyż nie wzięto w nim pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego, lecz na obecnym etapie postępowania, nie można danej kwestii oceniać odmiennie, aniżeli przedstawiona w prawomocnym orzeczeniu. Uznanie w obecnie prowadzonym postępowaniu, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest zgodny z Konstytucją RP, prowadziłoby do podważenia wiążącego w sprawie wyroku sądu administracyjnego. Brak jest jednak ku temu jakichkolwiek podstaw prawnych. Zaniechanie ZUS w zaskarżeniu poprzednio wydanego wyroku prowadzi do jednoznacznego wniosku, że wyrażona w jego uzasadnieniu ocena prawna, jest wiążąca na obecnym etapie postępowania. Sąd wskazał także, że organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności do których został zobowiązany w sprawie I SA/Kr 1044/20. W konsekwencji uznał, że ZUS dalej nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy w sposób pozwalający na jednoznaczne ustalenie, że konkretne należności składkowe będące przedmiotem wniosku o umorzenie nie wygasły na skutek przedawnienia. Z przedstawionych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, polegającego na dokonaniu błędnej wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zw. z art. 153 p.p.s.a. oraz przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. w zw. z art. 31 u.s.u.s.) w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zwrócił także uwagę na błędy logiczne w argumentacji ZUS dotyczącej niespełniania przez Skarżącą przesłanek umorzenia zawartych w u.s.u.s., jak i Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), dalej "Rozporządzenie". Podał, że logicznie poprawne wnioski, w zestawieniu z materiałem dowodowym, z którego obecnie wynika, że Skarżąca ma dochód ok. 2 000 zł, pracuje na cały etat, wychowuje samotnie dwóch synów, dzieci zmagają się z chorobami i zaburzeniami psychicznymi, nie posiada żadnego majątku ruchomego ani oszczędności, jedyna jej nieruchomość obciążona jest hipoteką przekraczającą własną wartość, do tego posiada znaczne zadłużenie z tytułu danin publicznoprawnych, jak i wobec rodziny, są takie, że Skarżąca nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec ZUS. Sytuacja materialna Strony jednoznacznie wskazuje, że z ogromną trudnością jest w stanie zaspokoić środki na wydatki bieżące. Jeśli zaś ZUS stwierdza, że Skarżąca nie udowodniła powyższych okoliczności, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to powinien wskazać na konkretne środki dowodowe jakie Skarżąca powinna powołać, a nie wyłącznie uznawać dowody jakie już przedłożyła, za niewystraczające do zastosowania wnioskowanej ulgi. Sąd podkreślił, że pomimo, iż postępowanie o umorzenie należności jest postępowaniem wnioskowym, to nie zwalnia to organu w aktywnym dążeniu do ustalenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). WSA wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę ZUS uwzględni ocenę prawną i wskazania wynikające z uzasadnienia niniejszego wyroku, w szczególności ustali, czy należności z tytułu składek objęte wnioskiem są nadal wymagalne, nie uległy przedawnieniu, będąc w szczególności związany stanowiskiem WSA w Krakowie wyrażonym w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 1044/20.

W związku z ww. wyrokiem WSA w Krakowie ZUS ponownie wszczął postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, które zakończyło się wydaniem decyzji z 12 czerwca 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek:

1. za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 101 153,79 zł, w tym składek na: ubezpieczenia społeczne za okres 08/2009 – 06/2011, 03/2012 – 03/2014; ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2009-06/2011, 03/2012 – 12/2015; Fundusz Pracy za okres 04/2009 – 06/2011, 03/2012 – 03/2014,

2. za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 81 836,92 zł, w tym składek na: ubezpieczenia społeczne za okres 08/2009 – 06/2011, 03/2012 – 03/2014; ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2009 – 06/2011, 03/2012 – 12/2015; Fundusz Pracy za okres 04/2009 – 06/2011, 03/2012 – 03/2014.

Organ podał, że do rozpatrzenia wniosku wykorzystano całość dokumentacji złożonej przez Skarżącą od 28 stycznia 2020 r. oraz do akt sprawy dołączono oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z 14 kwietnia 2023 r., jak również zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z 13 kwietnia 2023 r.

Wskazał następnie, dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że decyzją z 18 maja 2023 r. ZUS umorzył postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia za wskazane w tej decyzji okresy z uwagi na ich przedawnienie. Podał następnie, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnim synem. Uzyskuje dochód w tytułu umowy o pracę w kwocie 3 490 zł brutto (2 715,48 zł netto) oraz pobiera na dziecko świadczenie 500+. Z oświadczenia Strony wynika, że alimenty na syna zostały zasądzone, jednak z uwagi na stan zdrowia byłego męża, który uległ wypadkowi w lipcu 2022 r. i przebywa od tego czasu w szpitalu nie są wypłacane. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem (opłaty eksploatacyjne) Skarżąca określiła na kwotę około 1700 zł. Wykazała także zobowiązania w urzędzie skarbowym w kwocie około 66 tys. zł, które nie są spłacane. Skarżąca oświadczyła, że posiada nieruchomość (działkę) położoną w miejscowości B. – zajęta hipoteką min. przez ZUS. Organ podał, że z Centralnej Ewidencji Pojazdów wynika, że Strona nie posiada żadnych środków transportu.

ZUS podał, że wykonując zobowiązanie sądu dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia. Na stronach 7 – 11 decyzji przedstawił przepisy dotyczące tej problematyki, jak również odniósł się do należności z tytułu składek za poszczególne okresy i okoliczności, które zadecydowały o tym, że należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Podał następnie, że co do należności za okres 04/2009 - 07/2010 w miesiącu 12/2022 upłynął termin przedawnienia, lecz kwota należności zabezpieczona jest poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości Skarżącej, a zatem nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s., co którego zgodności z Konstytucją RP wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18. ZUS podał, że w sprawie było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia-Krzyków, który postanowieniem z 30 grudnia 2017 r. umorzył je na podstawie art. 824 §1 pkt 3 k.p.c. Aktualnie wobec Zobowiązanej prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne.

Ponownie merytorycznie rozpatrując wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s, ZUS podał, że w stosunku do Skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, u.s.u.s. nie zachodzą. Ponieważ kwota zobowiązania przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie zachodzi. Organ podał, że Skarżąca zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej. Komornik Sądowy ww. postanowieniem umorzył prowadzone wobec Strony postępowanie egzekucyjne. Aktualnie wobec Strony jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS. Organ podał, że Zobowiązana uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę. Jest właścicielką nieruchomości, na której Zakład zabezpieczył hipotecznie spłatę należności z tytułu składek. W stosunku do należności jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne, a stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne byłoby na obecnym etapie przedwczesne. W ocenie ZUS, aktualnie możliwość efektywnego ściągnięcia należności jest ograniczona, jednakże Skarżąca jest osobą młodą, która nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Obecna sytuacja może mieć zatem charakter przejściowy. Zwrócono także uwagę, że w sytuacji, gdy prowadzone przez ZUS przymusowe dochodzenie należności okaże się bezskuteczne, istnieje możliwość skierowania dalszych tytułów wykonawczych do Naczelnika US, celem prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych, do których Dyrektor Oddziału ZUS nie ma uprawnień. W związku z tym wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6 u.s.u.s. Organ podał, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. ZUS uznał w konsekwencji, że z uwagi na fakt, że wobec Skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, nie jest możliwe pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

ZUS nie znalazł także podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy Rozporządzenia. Organ podał w szczególności, że w przypadku Skarżącej nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w §3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Strona obecnie nie powołała się na sytuację zdrowotną swoją czy członków rodziny. W uzasadnieniu wniosku z 28 stycznia 2020 r. Skarżąca powołała się na chorobę starszego syna, podała także, że młodszy syn korzysta ze stałej pomocy psychologa w związku z trudną sytuacją rodzinną. ZUS podkreślił, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W przypadku Skarżącej taka sytuacja nie ma miejsca, ponieważ Strona jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ nie mógł zatem stwierdzić istnienia przesłanki zdefiniowanej w ww. przepisie Rozporządzenia.

ZUS rozważył także możliwość umorzenia należności w związku z przesłanką zdefiniowaną w §3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, tj. z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia przez Skarżącą pozbawiałaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Mając na uwadze wysokość osiąganego przez Skarżącą dochodu, prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z małoletnim synem, otrzymywanie świadczenia 500+ na dziecko, jak również posiadanie majątku nieruchomego, ZUS stwierdził, że trudności płatnicze Strony nie maja charakteru trwałego. Podjęcie decyzji o umorzeniu na obecnym etapie procedowania sprawy byłoby w ocenie organu przedwczesne i nieuzasadnione.

Końcowo ZUS zwrócił uwagę na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz cele, na które są one przeznaczone i stwierdził, że organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucono powyższej decyzji naruszenie przepisów:

I. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie będące wynikiem błędnego przyjęcia przez ZUS, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek odnośnie Skarżącej;

- art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię i uznanie przez ZUS, że należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu.

II. postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 153 p.p.s.a. poprzez brak zastosowania się przy ponownym rozstrzyganiu przez ZUS do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyrokach WSA w Krakowie z 9 grudnia 2020 r., sygn. akt l SA/Kr 1044/20 i z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 289/22, pomimo tego, że przepisy prawa w tym przedmiocie nie uległy zmianie;

- art. 7, art. 8, art. 77 oraz 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. – dalej: k.p.a.) w zw. z art. 31 u.s.u.s., poprzez brak wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niedokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego przesłanki szczególnych okoliczności, wskutek których Skarżąca nie spełniła warunków do umorzenia zaległości z tytułu składek;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia decyzji administracyjnej, z uwagi na brak wskazania przez organ faktów, które uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności dowodowej, a przez to wybiórcze i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego;

- art. 11 k.p.a. poprzez brak pełnego wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy.

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; zobowiązanie ZUS do wydania decyzji wskazując sposób załatwienia sprawy poprzez umorzenie należności z tytułu składek, względnie zobowiązanie ZUS do ustalenia, czy należności z tytułu składek objęte wnioskiem są nadal wymagalne, nie uległy przedawnieniu mając na uwadze niekonstytucyjność przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s.; zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania.

ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Rozpoznając niniejszą sprawę po raz trzeci i koncentrując się na przesłankach istotnych dla jej rozstrzygnięcia z uwagi na wcześniejsze wskazania tut. Sądu, uchylające dwie poprzednio wydane w sprawie decyzje, wskazać należy, iż kluczowy w realiach niniejszej sprawy jest przepis art. 153 P.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., o sygn. akt I GSK 534/12 i wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., o sygn. akt II FSK 1404/13). Zasadą jest zatem, że po uprawomocnieniu orzeczenia zawierającego określoną "ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania" będą wiążące nie tylko wobec organów wymienionych w art. 153 P.p.s.a., lecz również wobec organów wymienionych w art. 170 P.p.s.a. Ten ostatni przepis explicite wskazuje, iż orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Realizując te zasady jak również wytyczne ostatecznie sprecyzowane w wyroku tut. Sądu z 27 kwietnia 2022r. sygn.. I SA/Kr 289/22, uchylającym decyzję ZUS wydana po raz drugi, organ decyzją z dnia 18 maja 2023r. umorzył postepowanie "w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie z uwagi na ich przedawnienie". Dodatkowo, postanowieniem z dnia 7 czerwca 2023r. sprecyzował jakich dokładnie okresów dotyczy owe umorzenie z uwagi na przedawnienie. Wskazane tam okresy czasowe w pełni pokrywają terminy zaległości składkowych o których przedawnieniu wypowiedział się tut. Sąd po raz pierwszy rozpoznający niniejszą sprawę (wyrok z 9 grudnia 2020r. sygn.. I SA/Kr 1044/20), którym to rozstrzygnięciem organ i sąd jest obecnie związany. W uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie I SA/Kr 1044/20 wskazano, że "organ przyjął, co do należności składkowych za okres od maja 2004r. do stycznia 2009r. upływ terminu przedawnienia, ale z uwagi na fakt, że doszło do zabezpieczenia spłaty poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości, to nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki z uwagi na brzmienie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Zaskarżona decyzja winna być wyeliminowana z obiegu prawnego z uwagi na błędne stanowisko ZUS odnośnie zastosowania art. 24 ust. 5 u.s.u.s.".

W pozostałych kwestiach, co do których tut. Sąd w sprawie I SA/Kr 1044/20 się nie wypowiedział, brak jest podstaw do przyjmowania związania organu z mocy art. 153 p.p.s.a. dokonaną w tej sprawie wykładnią.

W zaskarżonej decyzji z dnia 12 czerwca 2023r. ZUS orzekł zatem prawidłowo, co do późniejszych po styczniu 2009 roku zaległych składek, merytorycznie rozpoznając wniosek I. G. o umorzenie tych zaległości.

W ocenie Sądu, obecnie rozpoznającego sprawę organ miał podstawę by merytorycznie rozpoznać wniosek Skarżącej o umorzenie zaległych składek za pozostałe okresy za które wystąpiły zaległości z tytułu składek

Stosownie bowiem do obowiązującego art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Przepis ten winien być obecnie interpretowany w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. akt P 2/18 (Dz. U. z 2020 r., poz. 976), w którym wprost zbadano zgodność art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z normami konstytucyjnymi i w orzeczeniu tym stwierdzono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w zakresie w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Co istotne, w powołanym orzeczeniu z dnia 20 maja 2020 r. Trybunał odniósł się także do poprzedniego wyroku z dnia 8 października 2013 r., którego stosowania w niniejszej sprawie oczekuje Skarżąca i który rozstrzyga o niekonstytucyjności art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. I tak w wyroku z dnia 20 maja 2020 r. Trybunał zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Podkreślono, że składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zasady równości, poprzez zróżnicowanie sytuacji płatników w zależności od tego, czy posiadają składniki majątkowe, na których można ustanowić hipotekę, czy też nie posiadają takich składników, Trybunał podniósł, że zróżnicowanie skutków prawnych stosowanych form zabezpieczenia jest w sposób naturalny związane z rodzajem składników majątkowych. Próba ich ujednolicenia, tak by doprowadzić do zrównania sytuacji podmiotów, oznaczałaby konieczność oparcia regulacji prawnych na fikcyjnym założeniu, że z punktu widzenia prawnych form zabezpieczenia wykonywania zobowiązań, sytuacja majątkowa tych, którzy posiadają różne składniki majątkowe, i tych, którzy w ogóle ich nie posiadają, jest taka sama. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że choć ustanowienie hipoteki dla zabezpieczenia należności składkowych i jej skutki w postaci wyłączenia przedawnienia może być postrzegane, jako zróżnicowanie sytuacji płatników składek, to nie jest to bezpośrednią konsekwencją modyfikacji przez ustawodawcę terminów przedawnienia zobowiązań w odniesieniu do poszczególnych grup podmiotów, tylko pośrednim skutkiem wynikającym z możliwości stosowania różnych, przyjętych w prawie powszechnym, środków zabezpieczenia wierzytelności. Trybunał nie uznał, aby powyższe zróżnicowanie było niedopuszczalne w świetle zasady równości. Rozważając zachowanie przez ustawodawcę granic swobody, przy zróżnicowaniu sytuacji podmiotów, wyjaśniono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. służy nie tylko ochronie konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki, wynikającego z art. 67 Konstytucji RP, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek na ubezpieczenie społeczne przekłada się na wysokość i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. W sytuacjach szczególnych ustawa systemowa umożliwia umorzenie należności składkowych (art. 28 u.s.u.s.). Natomiast przedawnienie tych należności nie powinno być wykorzystywane jako sposób wygasania stosunków zobowiązaniowych przez płatników. Trybunał Konstytucyjny wskazał jednocześnie, że uchylenie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ograniczyłoby w znacznym stopniu ściągalność składek ZUS. Brak przedawnienia w połączeniu z możliwością odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty jest rozwiązaniem korzystniejszym niż konieczność przeprowadzenia egzekucji przed upływem terminu przedawnienia. Dłużnik hipoteczny nadal pozostaje właścicielem nieruchomości i może z niej korzystać, pobierać pożytki oraz może też nią rozporządzać. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pewnych sytuacjach może zatem chronić także właściciela przedmiotu zabezpieczenia przed wywłaszczeniem nieruchomości mieszkalnych, czy niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, w trybie postępowania egzekucyjnego. Nieprzedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie powinno z drugiej strony być traktowane i wykorzystywane przez organy, jako możliwość niewywiązywania się z ciążących na nich obowiązków w zakresie ściągalności zobowiązań, lecz jako inny środek stosowany wówczas, gdy istnieje możliwość spłaty bez konieczności dokonywania drastycznych czynności egzekucyjnych dla dłużnika. W związku z tym art. 24 ust. 5 u.s.u.s. stwarza bardziej elastyczne i dogodne możliwości w zakresie spłaty długu dla płatników składek i ZUS. Z powyższych powodów Trybunał Konstytucyjny uznał, że analizowany przepis u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Mając na względzie omówione orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczące wprost art. 24 ust. 5 u.s.u.s., Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą, stwierdza że w niniejszej sprawie tracą na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych z powołaniem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12, z zastrzeżeniem respektowania dyspozycji art. 153 p.p.s.a., czego przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy dochowano..

Dla wykazania prawidłowości tego poglądu powołać można orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2022 r. sygn.. akt I GSK 2020/19, gdzie wyraźnie wskazano, że "tracą na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, które odnosiły się do konieczności uwzględnienia, przy wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wytycznych zawartych w wyroku TK z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 i dokonując oceny zarzutu naruszenia przez organ art. 24 ust. 5 u.s.u.s. wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18, który dotyczył oceny, czy art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest zgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

W jej wyniku Trybunał Konstytucyjny uznał, że rzeczony art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Trybunał odnosząc się do swego poprzedniego wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, w którym stwierdził niekonstytucyjność analogicznego rozwiązania obowiązującego względem należności podatkowych w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, a który to wyrok wywołał wątpliwości, co do konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków".

Badając zatem merytoryczną prawidłowość i legalność zaskarżonej decyzji, zauważyć na wstępie należy, iż zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji miał obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia również z punktu widzenia aspektów, na które Strona nie zwróciła uwagi w skardze, a które mają istotne znaczenie dla dokonania takiej oceny. Kontroli została poddana zaskarżona decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w możliwie szerokim aspekcie.

Przechodząc do badania zaskarżonej decyzji w zakresie prawidłowości rozpoznania sprawy w odniesieniu do sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącej, rozpocząć należy od wskazania, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowią przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266, dalej: "u.s.u.s."). Umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu, chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. Warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia, wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

W tym miejscu podać należy, że ustalenia organu, rozpoznającego przedmiotową sprawę w zakresie stwierdzenia, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności tut. Sąd uznaje za prawidłowe i w pełni je akceptuje.

Skarżąca obecnie prowadzi gospodarstwo domowe z jednym małoletnim synem. Uzyskuje dochód w tytułu umowy o pracę w kwocie 3 490 zł brutto (2 715,48 zł netto) oraz pobiera na dziecko świadczenie 500+. Z oświadczenia Strony wynika, że alimenty na syna zostały zasądzone, jednak z uwagi na stan zdrowia byłego męża, który uległ wypadkowi w lipcu 2022 r. i przebywa od tego czasu w szpitalu nie są wypłacane. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem (opłaty eksploatacyjne) Skarżąca określiła na kwotę około 1700 zł. Wykazała także zobowiązania w urzędzie skarbowym w kwocie około 66 tys. zł, które nie są spłacane. Z Centralnej Ewidencji Pojazdów wynika, że nie posiada żadnych środków transportu. Skarżąca posiada nieruchomość (działkę) położoną w miejscowości B. – zajęta hipoteką min. przez ZUS. W stosunku do należności jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne, a stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Jak prawidłowo ocenił organ, aktualnie możliwość efektywnego ściągnięcia należności jest ograniczona, jednakże Skarżąca jest osobą młodą, która nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Obecna sytuacja może mieć zatem charakter przejściowy.

Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały nadto określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Przy czym zauważyć należy, iż użyty w ww. przepisie zwrot: "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przesłanek spoczywa na dłużniku.

Rozważając przesłanki umorzenia, wynikające z ww. rozporządzenia, w ocenie Sądu, rację ma organ ubezpieczeniowy twierdząc, że powstanie przedmiotowego zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Fakt nadużycia zaufania Skarżącej przez jej męża, będącego pełnomocnikiem firmy – jakkolwiek negatywnie oceniane – oceny tej zmienić nie może. Skarżąca ponosi bowiem odpowiedzialność za działania osoby, której pełnomocnictwo zostało udzielone. Przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie mogła w konsekwencji mieć wpływu na wynik rozstrzygnięcia wniosku.

W przypadku Skarżącej nie wystąpiły też okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, obecnie nie powołała się bowiem na sytuację zdrowotną swoją czy członków rodziny. W uzasadnieniu wniosku z 28 stycznia 2020 r. Skarżąca powołała się na chorobę starszego syna, podała także, że młodszy syn korzysta ze stałej pomocy psychologa w związku z trudną sytuacją rodzinną. Jednakże nawet oceniając te nieaktualne już okoliczności wskazać należy, iż wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W przypadku Skarżącej taka sytuacja nie ma miejsca, ponieważ jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy a problemy psychologiczne jedynego syna z którym obecnie zamieszkują nie mogą mieć wpływu na możliwość zatrudnienia, zresztą Skarżąca nie powiela tej argumentacji. Organ nie mógł zatem stwierdzić istnienia przesłanki zdefiniowanej w ww. przepisie Rozporządzenia.

ZUS rozważył także możliwość umorzenia należności w związku z przesłanką zdefiniowaną w §3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, tj. z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia przez Skarżącą pozbawiałaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym zakresie Sąd również podziela ocenę organu. Mając na uwadze wysokość osiąganego przez Skarżącą dochodu, prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z małoletnim synem, otrzymywanie świadczenia 500+ na dziecko, jak również posiadanie majątku nieruchomego, ZUS stwierdził, że trudności płatnicze Strony nie maja charakteru trwałego. Podjęcie decyzji o umorzeniu na obecnym etapie procedowania sprawy byłoby w ocenie organu przedwczesne i nieuzasadnione.

Co nadto istotne, pewną realną ochroną dla Skarżącej jest dyspozycja przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zgodnie z którym po upływie terminu przedawnienia należności przedawnione mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Tą zasadę ZUS musi zatem uwzględnić przystępując do ewentualnej egzekucji z majątku Skarżącej.

Faktem jest, że ustalony stan faktyczny, wskazuje na obecnie niełatwą sytuację materialną Skarżącej, jednakże brak jej cech wyjątkowości w takim sensie, że okoliczności te nie dotyczą osób, których działanie w kierunku poprawy swej sytuacji nie jest możliwe. Umorzenie zaległości składkowych byłoby w tej sytuacji przedwczesne, premiowałoby tego rodzaju postawę. Pamiętać trzeba, że umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, nie dziwi fakt, że organ odpowiedzialny za ich pobór, zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.

W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko ZUS, który uznał, że w świetle powyższych okoliczności faktycznych sprawy Skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno-bytowa i rodzinna perspektywicznie i trwale uniemożliwia spłatę zaległości wobec ZUS.

Nie należy zapominać, że umorzenie należności z tytułu składek może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest jednak podstaw do stwierdzenia, że takie okoliczności zachodzą.

W kontekście powyższego, Sąd pragnie jedynie wskazać, że zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych, zmiana sytuacji i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) – por. wyrok NSA z 25 października 2018r., sygn. akt I GSK 1970/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2019r., sygn. akt V SA/Wa 1080/18.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy – zdaniem Sądu, organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia, określone w u.s.u.s. czy powoływanym rozporządzeniu. W konsekwencji stwierdzić należy, iż działanie organu, mieściło się w zakresie uznania administracyjnego.

W świetle powyższego wskazać także należy, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna.

Podkreślenia wymaga również to, że tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych, obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010r., sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności, zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas, organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie podać trzeba, że uzasadnienie decyzji, spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich, jak już wyżej wspomniano, należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, materiałów dowodowych lub też, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował powyższe przepisy.

W ocenie Sądu, wydanie decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał m.in. ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącej, wziął pod uwagę: wszystkie uzyskane i przedłożone do sprawy dokumenty. Ponadto w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, korzystano również z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Bazy Internetowej Regon, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Baz Danych Ksiąg Wieczystych.

W ocenie Sądu, analiza zebranych w sprawie dowodów została dokonana przede wszystkim z uwzględnieniem oświadczeń skarżącej oraz dokumentów, które przedłożyła w toku postępowania. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny jej sytuacji majątkowej i zdrowotnej, uznając, że umorzenie należności w badanej sprawie nie tylko nie jest możliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek, lecz również z uwagi na społeczną sprawiedliwość, bowiem poprzednik prawny skarżącej, po którym nabyła spadek uzyskiwał dochody, które w przeszłości były zwiększone z uwagi na brak opłacania należnych składek na ubezpieczenia.

W konsekwencji, nie mogą zyskać aprobaty Sądu, zarzuty skargi dotyczące niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, objawiające się nieuwzględnieniem faktycznej sytuacji materialnej, zdrowotnej i egzystencjalnej skarżącej. W tym miejscu wskazać należy, że już sam fakt sformułowania przez skarżącą zarzutów w skardze, świadczy o tym, że decyzja zawiera pełne rozstrzygnięcie, z którym skarżąca może polemizować i formułować w tym zakresie zarzuty oraz przedstawiać swoją argumentację na poparcie stanowiska.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organy ubezpieczeniowe prawidłowo uznały, że aktualna sytuacja skarżącej nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek. Umorzenie należności z tytułu składek, co do zasady ma charakter wyjątkowy. Natomiast odmienne stanowisko skarżącej, co do zasadności działania organów ZUS nie daje podstaw do uznania, że ich rozstrzygnięcia są nieprawidłowe.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja organu I i II jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.