Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 793/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] nad Notecią z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej W. L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] Burmistrz [...] nad [...] odmówił skarżącej W. L. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem P. Z. z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej powoływana jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych" lub w skrócie "uśr"), ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie zarzucając naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr przez błędne uznanie, że pobieranie przez nią emerytury wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad synem. Podniosła jednocześnie, że powyższy przepis winien być interpretowany w taki sposób, że pozbawia osoby mające ustalone prawo do emerytury prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury, a nie w całości.

W następstwie rozpatrzenia odwołania skarżącej od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w B. decyzją z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO wskazało, że strona nie spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ pobiera emeryturę. Podkreśliło jednocześnie, że organ nie dokonuje potrącenia świadczeń z uwagi na brak przepisu, który uprawniałby do takiego działania. Organ odwoławczy wskazał także, że zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2023 r. strona została poinformowana przez organ I instancji o treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w związku z pobieraną emeryturą, jednak nie przedłożyła dowodu dotyczącego spełnienia przesłanki uprawniającej jej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy domagając się jej uchylenia i formułując zarzuty wraz z argumentacją tożsame z wniesionymi na gruncie odwołania. W uzasadnieniu skargi powołała liczne orzecznictwo na temat wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, stanowiące m.in. o tym że osoba pobierająca emeryturę i jednocześnie spełniająca warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń, a wybór ten może zrealizować poprzez zawieszenie prawa do emerytury. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że jest gotowa do zawieszenia pobieranej przez siebie emerytury, jako jedynej negatywnej przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa") wykazała, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiadają prawu.

Istotą sporu w sprawie jest kwestia dopuszczalności przyznania skarżącej sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym synem świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji posiadania przez nią prawa do emerytury. Koniecznym jest więc przeanalizowanie czy w okolicznościach sprawy organy należycie zinterpretowały normę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, czy podjęły w związku z tym należyte działania w toku postępowania administracyjnego i w konsekwencji czy wydały należyte rozstrzygnięcia.

Przepisy materialnoprawne ustawy o świadczeniach rodzinnych, które mają istotne znaczenie w niniejszej sprawie to przede wszystkim art. 17 ust. 1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przedmiotowe świadczenie w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem P. Z., który wyrokiem Sądu Rejonowego w B. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r. zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały (zob. k.10 akt administracyjnych organu I instancji - kserokopia wyroku). Jak ustalono w toku postępowania, syn skarżącej ma 32 lata, choruje na [...], jest ubezwłasnowolniony i wymaga on pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, którą zapewnia mu skarżąca sprawując nad nim stałą opiekę. Powyższe ustalenia wynikają jednoznacznie z akt sprawy, w szczególności z protokołu sporządzonego z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (k. 17 akt adm. organu I inst.) i oświadczenia skarżącej stanowiącego załącznik do tego protokołu jak i z przedłożonych przez skarżącą dokumentów (zob. k. 10 i 11 akt adm organu I inst.). Ponadto jak ustaliły organy, skarżąca pobiera emeryturę, na co sama wskazała we wniosku, do którego załączyła dodatkowo kopię decyzji ZUS z dnia [...] września 2022 r. o przyznaniu dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów. Z decyzji tej wynika, że w sierpniu 2022 r. skarżąca pobierała emeryturę w kwocie [...]zł.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest zatem, że skarżąca, która sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mając ustalone prawo do emerytury.

W kontekście posiadanego przez skarżącą uprawnienia należy zatem rozstrzygnąć, czy skarżącej może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr literalnie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do przewidzianych w nim świadczeń, w tym prawo do emerytury. Problem prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr był już wielokrotnie analizowany przez sądy administracyjne, w tym także Naczelny Sąd Administracyjny, przy czym aktualnie w orzecznictwie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała NSA (7) z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s. 204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. W-wa 2017 s. 275 i nast. oraz powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo). Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie. W analizowanym przypadku potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej wynika zaś m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość renty czy innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł, a następnie było waloryzowane i w dniu wydania zaskarżonej decyzji wynosiło 2458 zł, a zatem jest znacznie wyższe od świadczenia emerytalnego skarżącej. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Ponadto zwrócić uwagę należy na to, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę czy rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury / renty opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21 – dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Mając powyższe na uwadze zważyć należy zatem, iż w obecnych realiach pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie emerytalne niższe, nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza m.in. konstytucyjną zasadę równości, przy czym zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, a następnie podejmowanie stosownych działań umożliwiających wnioskodawcy pobierającemu emeryturę i wyrażającemu wolę uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jego faktyczne uzyskanie. Działania takie polegać mogą np. na poinformowaniu o konieczności zawieszenia emerytury w celu wyeliminowania przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr.

Wobec tego, skoro w rozpatrywanej sprawie skarżąca w momencie wniesienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż świadczenie pielęgnacyjne (co potwierdzają akta administracyjne sprawy), to tym samym uznać należy, że obowiązkiem organu – po ustaleniu spełnienia przez skarżącą pozostałych przesłanek – było zawiadomienie jej o przesłance, która uniemożliwia przyznanie jej wnioskowanego świadczenia oraz wskazanie co powinna w tej sytuacji zrobić, tj. zawiesić prawo do emerytury i przedłożyć do organu stosowną decyzję organu emerytalnego.

W realiach sprawy organ I instancji co prawda skierował do skarżącej zawiadomienie z dnia [...] kwietnia 2023 r., w którym wskazał na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr i poinformował o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanki stanowiącej podstawę wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony, jednak w ocenie Sądu zawiadomienie to było zbyt ogólne z uwagi na brak wyraźnego wyartykułowania stronie tego co winna przedłożyć oraz wskazania, że pozostałe przesłanki konieczne dla przyznania świadczenia zostały spełnione. Uznać należy, że samo wskazanie na przepis stanowiący przesłankę negatywną, uniemożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia z uwagi na ustalone prawo do emerytury nie może być utożsamiane z udzieleniem przez organ kompletnej informacji w zakresie działań jakie stronna winna podjąć aby doprowadzić do wydania decyzji pozytywnej. W sytuacji jaka miała miejsce w niniejszej sprawie skarżąca po otrzymaniu ww. zawiadomienia, z którego nie wynika w jaki sposób organ interpretuje przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr nie mogła mieć pewności, że zawieszenie emerytury i przedłożenie decyzji zawieszającej do organu spowodowałoby przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Uznać należy więc, że organ I instancji nie sprostał obowiązkowi informacyjnemu w taki sposób, by skarżąca realnie mogła podjąć konkretne, wskazane przez organ działanie, z poczuciem że zagwarantuje jej to przyznanie wnioskowanego świadczenia, a w konsekwencji przedwcześnie wydał negatywne rozstrzygnięcie.

SKO z kolei podtrzymując zaskarżoną decyzję, wskazało że nie ma możliwości potrącenia świadczeń (pielęgnacyjnego i emerytalnego) z uwagi na brak przepisu który uprawniałby do takiego działania. Jednocześnie podkreśliło przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę, jeżeli ma ustalone prawo do emerytury. Rozstrzygnięcie to w okolicznościach sprawy również ocenić należy zatem jako nieprawidłowe i zasługujące na uchylenie.

Wskazać należy przy tym po pierwsze na dostrzeżone przez NSA m.in. w wyrokach z dnia 27 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 2375/19 – dostępny jw.), 18 czerwca 2020 r. (sygn. akt I OSK 254/20 – dostępny jw.), 24 listopada 2020 r. (sygn. akt I OSK 1416/20 – dostępny jw.) oraz 17 grudnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 2010/20 – dostępny jw.) trudności odnośnie sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i do świadczenia emerytalno-rentowego poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym – na który to sposób rozstrzygnięcia zależności pomiędzy ww. świadczeniami wskazała w odwołaniu skarżąca. W ww. wyrokach NSA wskazano w szczególności, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby bowiem dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe. Ponadto wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (renty) netto, pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 – dostępny jw.). Wobec powyższego, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela stanowisko NSA wyrażone w ww. wyrokach, przemawiające za koniecznością przyjęcia rozwiązania polegającego na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno–rentowego, a nie za wyrównaniem różnicy pomiędzy pobieraną emeryturą / rentą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyjaśnić należy zarazem, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 uśr, w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 504), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 uśr czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma zaś jednego przepisu regulującego odpowiednio zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury/renty przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. Jedynym przepisem odnoszącym się do tych dwóch świadczeń jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela jednak stanowisko, wyrażone w tym zakresie w powołanych wyrokach NSA, zgodnie z którym uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę/rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie – emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Przy czym ustawodawca nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury/renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury/renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Choć emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa, wbrew stanowisku SKO, eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, która w tym wypadku wiązana być musi nie z samym prawem do emerytury, lecz z realizacją tego prawa w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2813/20; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 – dostępny jw.).

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a kpa, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

Oceniając zatem działanie organu odwoławczego w kontekście powyższych rozważań wskazać należy, że co prawda zasadnie organ ten wskazał, że nie ma podstawy prawnej do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości przewyższającej jej świadczenie emerytalne, jednak w pozostałej części, tj. w zakresie podtrzymania stanowiska organu I instancji o zasadności odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia ze względu na posiadanie przez nią ustalonego prawa do emerytury, stwierdzić należy, że organ ten wydał przedwczesne i tym samym nieprawidłowe rozstrzygnięcie. Uchybienie SKO polegało przede wszystkim na tym, że - mając wiedzę, iż o świadczenie pielęgnacyjne wnioskuje osoba pobierająca emeryturę, która nie została do tej pory poinformowana w sposób jednoznaczny o możliwości jej zawieszenia nie spełniło obowiązku informacyjnego i nie poinstruowało skarżącej, co powinna zrobić i jakie dokumenty przedłożyć celem uzyskania wnioskowanego świadczenia, w sytuacji uznania, że jedyną przeszkodą dla przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Organ odwoławczy nie skonwalidował zatem uchybienia organu I instancji, który co prawda skierował do skarżącej zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji oraz przedłożenia dodatkowych dowodów i w którym wskazał także na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Jednak zawiadomienie to, jak już wyżej wskazano, nie stanowi realizacji obowiązku informacyjnego ciążącego na organie. Przede wszystkim organ winien bowiem wskazać skarżącej czy spełnia wszystkie pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, informując ją o tym wraz ze wskazaniem, że jedyną przeszkodą jego uzyskania jest posiadanie prawa do emerytury, i związku z tym, jeżeli skarżąca doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Takiej informacji skarżąca nie uzyskała od organu. Zatem w takich okolicznościach nie można wykluczyć, że to obawa przed utratą dochodu z emerytury i pozostaniem bez środków do życia, powodowała że skarżąca oczekiwała na rozstrzygnięcie sprawy przez organy. Skarżącej bowiem nie wyjaśniono, iż tylko i wyłącznie w przypadku zawieszenia prawa do emerytury i przedłożenia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty możliwe jest przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, a nadto nie stwierdzono i nie wskazano skarżącej, że spełnia on wszystkie przesłanki do uzyskania wnioskowanego świadczenia, a jedyną przeszkodą do jego przyznania pozostaje tylko posiadane prawo do emerytury, wobec czego, jeżeli zawiesi emeryturę zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Tak więc skarżąca nie została należycie i szczegółowo poinformowana o wszelkich aspektach sprawy. Bez szczegółowego poinstruowania oraz takiego zorganizowania toku postępowania, by skarżąca nie została pozbawiona środków do życia, nie może dziwić, że nie zawiesiła ona prawa do emerytury i oczekiwała na rozstrzygnięcie sprawy. Jednocześnie jednak warto zauważyć, że skarżąca na gruncie skargi wyraziła gotowość zawieszenia pobieranej emerytury jako jedynej przesłanki negatywnej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Wszystko to prowadzi do wniosku, że w sprawie doszło do przedwczesnej odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na posiadane prawo do emerytury. W sprawie nie udzielono bowiem skarżącej należytej informacji we wskazanym zakresie. Takie informacje powinny zostać jednak udzielone stronie tylko wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. W przypadku natomiast ustalenia, że przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, wezwanie nie powinno być do strony kierowane.

Mając zatem na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzając przede wszystkim, że organy obu instancji na skutek naruszenia przepisów postepowania wbrew wymogom wynikającym z art. 9 i art. 79a kpa nie poinformowały skarżącej o wszystkich aspektach sprawy związanych z możliwością wyeliminowania w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr i w konsekwencji nie skorzystały w sposób należyty z instrumentów prawnych (poinformowanie/pouczenie/wezwanie do przedłożenia odpowiednich dokumentów), umożliwiających skarżącej otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji stwierdzenia spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek wymaganych w art. 17 uśr dla przyznania tego świadczenia.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, które – co należy podkreślić – nie przesądza kwestii ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ad meritum. Organy w pierwszej kolejności winny ustalić, czy skarżąca spełnienia pozostałe przesłanki (tj. z wyłączeniem przesłanki objętej treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr) wymagane dla przyznania przedmiotowego świadczenia, a następnie - jeśli okaże się, że przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały w sprawie spełnione - uwzględniając powyższą wykładnię prawa materialnego, powinny przede wszystkim poinformować skarżącą o tej okoliczności i o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia i związanej z tym możliwości zawieszenia emerytury skutkującej wstrzymaniem jej wypłaty oraz wezwać do przedłożenia stosownej decyzji organu rentowego w tym zakresie, co umożliwi ewentualną wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm).