Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 899/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 127 par. 3, art. 134
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 26 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi A.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 17 sierpnia 2023 roku znak SKO.4130.43-54.23 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu na rzecz skarżącej A.D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, postanowieniem z 17 sierpnia 2023 r., wydanym na podstawie art. 127 § 3, w związku z art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023r. poz. 775 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku K. K., G. K., A. D., A. N., M. N., E. P., M. J., P. W., T. S., Z. B., Ł. B. i M. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy - zainicjowanej wnioskiem Wójta Gminy W. z 8 marca 2006 r. - zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającą nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., zatwierdzającej podział nieruchomości położonej w [...], oznaczonej nr działek [...] stanowiącej własność M. B., w części dotyczącej wydzielenia z nieruchomości objętej podziałem działki nr [...] pod drogę, przechodzącą na własność gminy W., stwierdziło niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wnioskiem datowanym na 7 czerwca 2023 r. K. K., G. K., A. D., A. N., M. N., E. P., M. J., P. W., T. S., Z. B., Ł. B. i M. G. zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu o:

1. uchylenie ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., zatwierdzającej podział nieruchomości położonej w [...], oznaczonej nr działek [...] stanowiącej własność M. B. - w części dotyczącej wydzielenia z nieruchomości objętej podziałem działki nr [...] pod drogę, przechodzącą na własność gminy W.;

2. ewentualnie – na wypadek nieuwzględnienia wniosku z pkt 1 stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r.;

3. ewentualnie – na wypadek nieuwzględnienia wniosku z pkt 1 i 2 – o ponowne rozpatrzenie sprawy zainicjowanej wnioskiem Wójta Gminy W. z 8 marca 2006 r. z udziałem wnioskodawców jako osób zainteresowanych wynikiem postępowania.

W uzasadnieniu swego wystąpienia wnioskodawcy wskazali m.in., że są właścicielami nieruchomości usytuowanych przy ul. [...] w miejscowości [...] (gmina W.). Decyzją Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r. zatwierdzono podział nieruchomości stanowiącej własność M. B. (poprzednika prawnego A. B.) oznaczonej jako działki o nr [...] na działki o nr: [...]. Jednocześnie w uzasadnieniu w/w decyzji wskazano, że działka nr [...] wydzielona została jako droga dojazdowa do nowych działek i przechodzi na własność Gminy W. na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Decyzją z 3 kwietnia 2006 r., na wniosek Wójta Gminy W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu stwierdziło nieważność w/w decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., w części dotyczącej wydzielenia z nieruchomości objętej podziałem działki nr [...] pod drogę, przechodzącą na własność gminy W. W księgach wieczystych do lutego 2023 r. ujawniona była tylko decyzja Wójta Gminy W. z 1998 r. We wniosku wskazano następnie, że w międzyczasie dochodziło do nabywania poszczególnych nieruchomości, a nowi właściciele byli przekonani, że kupują działki z dostępem do drogi publicznej, co miało swoje dalsze konsekwencje, np. w postaci zabudowania nieruchomości budynkami mieszkalnymi całorocznymi. O treści decyzji Kolegium z 2006 r. wnioskodawcy dowiedzieli się dopiero w maju 2023 r. Ponadto organ gminy powiadomił właścicieli działek, że nie jest zainteresowany przejęciem na własność przedmiotowej nieruchomości. Działka nr [...] stanowiła faktycznie drogę jeszcze przed 1998 r. oraz ciąg komunikacyjny z innymi drogami gminnymi, łącząc się z ulicą [...] i ulicą [...], toteż służyła ona celom publicznym, co potwierdza także złożone do akt sprawy oświadczenie A. B. Zdaniem wnioskodawców, ich interes jest oczywisty, ponieważ nie nabyliby nieruchomości usytuowanych przy ul. [...], gdyby wiedzieli, że zostanie stwierdzona nieważność decyzji podziałowej w części dotyczącej drogi, a ci, którzy nabyli je później, po 2006 r., nie inwestowaliby środków pieniężnych na budowę domów mieszkalnych. Za uwzględnieniem wniosku przemawia także interes społeczny, bowiem działka nr [...] służy przemieszczaniu się wszelkich osób, a nie jedynie tych, którzy zamieszkują przy ul. [...]. Zdaniem wnioskodawców, okoliczność nieuwzględnienia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przebiegu drogi nie uzasadniała stwierdzenia nieważności w części dotyczącej działki nr [...], a - niezależnie od powyższego - to Gmina W. powinna była podjąć działania zmierzające do zapewnienia zgodności planu miejscowego ze stanem faktycznym i prawnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w uzasadnieniu wskazanego na wstępie postanowienia z 17 sierpnia 2023 r. stwierdziło, że wnioskodawcy domagają się ponownego rozpatrzenia sprawy , zainicjowanej wnioskiem Wójta Gminy W. z 8 marca 2006 r., zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającą nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., które winno odbyć się z ich udziałem jako osób zainteresowanych wynikiem postępowania.

Organ stwierdził, że podstawą powyższego wystąpienia jest art. 127 § 3 k.p.a., jednak, organ nie badał przesłanek warunkujących możliwość ponownego rozparzenia sprawy z uwagi na fakt, iż wnioskodawcy nie są stronami niniejszego postępowania i nie mogą w ogóle żądać rozpatrzenia sprawy. Z treści wniosku wynika, że wnioskodawcy żądają ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją Kolegium z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającą nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej nr [...], należącej obecnie - według danych z elektronicznej księgi wieczystej - do A. B. Decyzja Wójta Gminy W. dotyczyła z kolei zatwierdzenia podziału nieruchomości należącej do poprzednika prawnego A. B. – M. B. Analiza akt sprawy doprowadziła Kolegium do konkluzji, że wnioskodawcy, jako właściciele nieruchomości sąsiadujących z nieruchomością objętą kwestionowaną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie są i nie mogą być stronami postępowania nadzwyczajnego o stwierdzenie nieważności w/w decyzji w trybie art. 156 § 1 i 2 K.p.a., a ich wniosek należy uznać za niedopuszczalny na zasadzie art. 134 k.p.a. W postępowaniu administracyjnym o podział nieruchomości pojęcie strony ustala się na podstawie art. 97 ust. 1 u.g.n., a interes prawny ma przede wszystkim właściciel nieruchomości oraz użytkownik wieczysty, a ewidencyjny podział nieruchomości nie wpływa na wykonywanie prawa własności lub prawa wieczystego użytkowania nieruchomości sąsiednich, nawet wtedy, gdy właścicielowi lub użytkownikowi nieruchomości sąsiedniej przysługuje do nieruchomości dzielonej prawo służebności (bo także na wykonywanie tej służebności nie wpływa ewidencyjny podział nieruchomości obciążonej służebnością). W konsekwencji osoba nie mająca tytułu prawnego do nieruchomości nie może być stroną postępowania podziałowego, a zatem nie może skutecznie ani uczestniczyć w postępowaniu, ani przeciwdziałać zatwierdzeniu projektu podziału. Powyższe, w ocenie organu należy odnieść także do postępowań związanych z uchyleniem, zmianą czy stwierdzeniem nieważności decyzji dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji podziałowych. W ocenie Kolegium brak jest przesłanek podmiotowych do wszczęcia i prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie, bowiem wnioskodawcom nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r. Na etapie postępowania podziałowego wnioskodawcy nie dysponowali tytułem prawnym do nieruchomości dzielonej, jak również obecnie nie są właścicielami działki nr [...], której dotyczy kwestionowana przez nich decyzja Kolegium. Wnioskodawcy swój interes prawny wywodzą z okoliczności braku dostępu ich nieruchomości do drogi publicznej, tj. działki nr [...] - na skutek wydania decyzji Kolegium z 3 kwietnia 2006r., jednak jak stwierdziło Kolegium ów dostęp faktycznie został zachowany w sposób dotychczasowy, a skarżącym przysługuje roszczenie do właściciela działki nr [...] o ustanowienie służebności drogi koniecznej zapewniającej dostęp do drogi publicznej. Powyższe z kolei ma charakter cywilnoprawny i w tym trybie należy poszukiwać ochrony prawnej. Z punktu widzenia przepisów k.p.a. i u.g.n. zaistniały w sprawie stan faktyczny nie daje podstaw materialnoprawnych do przyznania wnioskodawcom statusu stron w nadzwyczajnym postępowaniu dotyczącym nieruchomości, do której nie posiadali i aktualnie nie posiadają żadnego tytułu prawnego.

W skardze A. D. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

- art. 7, w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w niepodjęciu żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia, w jakim zakresie skarżąca upatruje swój interes prawny, na który postępowanie oddziałuje i czy wskazany interes uzasadnia udział skarżącej w toczącym się postępowaniu, wedle szczegółowej argumentacji wskazanej w uzasadnieniu;

- art. 9, w zw. z art. 10 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie przejawiające się w braku zawiadomienia skarżącej o stwierdzeniu braku istnienia okoliczności faktycznych uzasadniających istnienie po jej stronie interesu prawnego, którego postępowanie dotyczy, co uniemożliwiło jej przedstawienie własnego stanowiska w tym przedmiocie jeszcze w toku postępowania przed SKO, wedle szczegółowej argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu;

- art. 28, w zw. art. 61 a § 1 k.p.a., w związku z art. 140 k.c., poprzez nieuzasadnione uznanie, że zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie nie wywiera żadnego oddziaływania na sposób korzystania z nieruchomości sąsiedniej stanowiącej własność skarżącej, a tym samym, że toczące się w sprawie postępowanie nie dotyczy interesu prawnego skarżącej;

- art. 28 k.p.a., w związku z 93 ust. 3, art. 97 § 1 u.g.n., poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że art. 97 § 1 u.g.n. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 28 k.p.a. i określa krąg podmiotów którym przysługuje ochrona prawna i w tym zakresie modyfikuje zakres regulacji art. 28 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.

Postanowieniem z 14 grudnia 2023 r. sąd zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne, w uzasadnieniu wskazując, że zaskarżone postanowienie jest jednym z trzech wydanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu w następstwie złożonego wniosku datowanego na 7 czerwca 2023 r., dotyczącego ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r. Skargi na pozostałe postanowienia wydane wskutek powyższego wniosku zostały zarejestrowane pod sygn. II SA/Łd 900/23 oraz II SA/Łd 904/23. Na podstawie informacji uzyskanych w toku postępowania sądowego prowadzonego w sprawie o sygn. II SA/Łd 900/23 ustalono, że ostatecznym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 23 października 2023r. przywrócono M. G. termin do złożenia wniosku o ponownie rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem SKO z 17 sierpnia 2023 r., odmawiającym wszczęcia postępowania stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wójta Gminy W. Wspomniane postanowienie z 17 sierpnia 2023 r. zostało wydane w następstwie wniosku z 7 czerwca 2023 r., wszczynającego postępowanie administracyjne zakończone postanowieniem objętym skargą rozpoznawaną w sprawie niniejszej i nie jest ostateczne w administracyjnym toku instancji. Kwestia oceny prawidłowości wskazanego postanowienia ma wpływ na wynik wszystkich postepowań wszczętych wnioskiem z 7 czerwca 2023 r. Tym samym prawidłowość wydanych w efekcie tegoż wniosku rozstrzygnięć powinna być dokonana po zakończeniu wszystkich postępowań administracyjnych wszczętych wnioskiem datowanym na 7 czerwca 2023 r.

Postanowieniem z 26 kwietnia 2024 r, podjęto zawieszone postępowanie.

Postanowieniem z 16 maja 2024 r., II SA/Łd 900/23 tutejszy sąd odrzucił skargę M. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 17 sierpnia 2023 r., wydane w pierwszej instancji, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r.

Skarga M. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 28 grudnia 2023 r., wydane w drugiej instancji, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r. została rozpoznana wyrokiem tutejszego sądu z 26 czerwca 2024 r., II SA/Łd 179/23, uchylającym ww. postanowienie z 28 grudnia 2023 r..

Z kolei wyrokiem z 26 czerwca 2024r., II SA/Łd 904/23, tutejszy sąd, wskutek skargi K. K. uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 17 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – p.p.s.a.), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w realiach rozpatrywanej sprawy. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Mając powyższe na uwadze sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia stwierdził, że narusza ono przepisy obowiązującego prawa w stopniu powodującym jego uchylenie.

Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie wydane na podstawie art. 127 § 3, w związku z art. 134 k.p.a., którym Kolegium stwierdziło niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającą nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., zatwierdzającej podział nieruchomości.

Zdaniem organu skoro w postępowaniu o podział nieruchomości katalog stron ustala się na podstawie art. 97 ust. 1 u.g.n., a interes prawny ma przede wszystkim właściciel nieruchomości oraz użytkownik wieczysty, to podmioty, będące właścicielami nieruchomości sąsiadujących z nieruchomością podlegająca podziałowi nie są i nie mogą być stronami postępowania nadzwyczajnego o stwierdzenie nieważności decyzji podziałowej w trybie art. 156 § 1 i 2 k.p.a., a ich wniosek należy uznać za niedopuszczalny na zasadzie art. 134 k.p.a.

Zdaniem skarżącej przysługuje takim pomiotom interes prawny w postępowaniu nadzwyczajnym, skoro w jego efekcie doszło do pozbawienia dostępu do drogi publicznej nieruchomości, których są właścicielami.

Rację w tym sporze sąd przyznaje skarżącej.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że stroną uprawnioną do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie zawsze są wyłącznie strony decyzji, która podlega kontroli w trybie nadzwyczajnym. O tym czy określony podmiot jest stroną w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, decyduje bowiem istnienie po jego stronie interesu prawnego lub obowiązku, którego dotyczy decyzja podlegająca weryfikacji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1892/19, z 25 stycznia 2021 r., I OSK 1830/20; z 25 września 2020 r., I OSK 563/20; z 10 czerwca 2020 r., II OSK 3799/19). Tym samym do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji niezbędne jest wykazanie, że weryfikowana decyzja dotyczy obowiązku lub interesu prawnego osoby występującej z żądaniem weryfikacji.

Przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu sądowym było postanowienie oparte o art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że stwierdzenie niedopuszczalności odwołania z przyczyn podmiotowych przez organ odwoławczy w formie postanowienia w myśl art. 134 k.p.a. jest uzasadnione w przypadku, gdy z treści złożonego odwołania wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że wnoszący odwołanie nie ma w sprawie interesu prawnego. O oczywistym braku legitymacji wnoszącego odwołanie można jednak mówić tylko wówczas, gdy ustalenie takie ma obiektywny wymiar i nie wiąże się z potrzebą oceny interesu prawnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy podmiot wnoszący odwołanie twierdzi, że zaskarżona decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązków, organ odwoławczy jest zobowiązany rozpoznać odwołanie. Dla skutecznego wniesienia odwołania wystarczające jest zatem subiektywne przekonanie podmiotu, że decyzja organu pierwszej instancji dotyczy jego praw lub obowiązków (zob.: wyrok NSA z 27 maja 2011 r., II OSK 938/10; wyroki WSA w Łodzi z 28 lipca 2020 r., II SA/Łd 29/20; z 10 października 2023 r., II SA/Łd 682/23).

Innymi słowy, dopuszczalne jest wydanie przez organ odwoławczy postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a., jeżeli zachodzi oczywisty brak legitymacji odwoławczej, tzn. taki brak, który ma charakter obiektywny i jego ustalenie nie wiąże się z oceną interesu prawnego. Wydanie postanowienia w przedmiocie niedopuszczalności odwołania z przyczyn podmiotowych jest możliwe zatem jedynie w przypadku, kiedy to ma miejsce prima facie, czyli "na pierwszy rzut oka" (np. gdy odwołanie od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego złożyła osoba, która nie złożyła wniosku w tym zakresie i nie jest następcą prawnym wnioskodawcy).

Twierdzenie podmiotu wnoszącego odwołanie o posiadaniu przymiotu strony opartego na obowiązującej normie prawnej może zostać zweryfikowane jedynie po przeprowadzeniu postępowania, w którym organ obowiązany jest zbadać, czy istotnie podmiot wywodzi swój interes prawny lub obowiązek z obowiązującego przepisu prawa materialnego. Po weryfikacji odwołania, wobec stwierdzenia, że osoba wnosząca odwołanie nie posiada w sprawie interesu prawnego lub obowiązku, organ powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego (art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.) (zob.: uchwała 7 sędziów NSA w Warszawie z 5 lipca 1999 r., OPS 16/98, ONSA 1999, Nr 4, poz. 119).

W ocenie składu orzekającego, uwzględniając powyższe przepis art. 134 k.p.a. nie może stanowić podstawy do rozstrzygnięcia, że odwołujący się nie jest stroną postępowania administracyjnego, ponieważ weryfikacja legitymacji procesowej podmiotu wnoszącego odwołanie podlega merytorycznemu badaniu w toku postępowania odwoławczego (por. wyrok NSA z 25 listopada 2016 r., II OSK 484/15; wyrok WSA w Bydgoszczy z 24 kwietnia 2019 r., II SA/Bd 1404/18).

Zdaniem sądu, w przedmiotowej sprawie kwestia interesu prawnego skarżącego nie jest oczywista i wymagała od organu przeprowadzenia w tej mierze stosownych ustaleń.

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych o istnieniu interesu prawnego decyduje istnienie przepisu prawa materialnego, na którego podstawie można skutecznie żądać ochrony (por. wyroki NSA z 9 grudnia 2020 r., I OSK 2747/18; z 24 listopada 2020 r., II OSK 1382/18, z 27 lutego 2020 r., I OSK 1868/18). W przypadku postępowania o podział nieruchomości interes prawny co do zasady ma każdy podmiot, który wykaże prawa rzeczowe do tego gruntu, tj. właściciel, współwłaściciel czy użytkownik wieczysty (por. wyroki NSA z 15 października 2020 r., I OSK 1061/20; z 20 listopada 2019 r., I OSK 3108/18; z 28 marca 2018 r., I OSK 2325/17), gdyż tylko te podmioty mogą dysponować nieruchomością w ramach przysługującego im prawa i żądać podziału nieruchomości. Niemniej jednak kręgu podmiotów mogących być stronami postępowania podziałowego nie można utożsamiać z kręgiem podmiotów uprawnionych do wszczęcia takiego postępowania na podstawie art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Właściciele (współwłaściciele) nieruchomości sąsiednich nie mają wynikającej z przepisów prawa materialnego podstawy do żądania wszczęcia takiego postępowania, ale w przypadku gdy w wyniku podziału nieruchomości sąsiedniej i utworzenia nowych działek może dojść do pozbawienia ich dostępu do drogi publicznej, bądź też gdy podział ten w jakikolwiek sposób oddziałuje na ich prawo własności, odmówienie im statusu strony prowadzić może do pozbawienia możliwości ochrony praw właścicielskich podlegających ochronie konstytucyjnej. Należy zauważyć, że przepisy art. 93 ust. 3 i art. 99 u.g.n. wprowadzają ograniczenia co do możliwości podziału nieruchomości z uwagi na konieczność zapewnienia dostępu do drogi publicznej. Przepisów tych nie można przy tym odczytywać jako przepisów chroniących wyłącznie prawa właścicieli działek powstających w wyniku podziału nieruchomości pierwotnej. Wykładnia taka prowadziłaby bowiem do pominięcia interesów prawnych właścicieli (współwłaścicieli) nieruchomości sąsiadujących pozbawionych dostępu do drogi publicznej na skutek technicznej niedopuszczalności wykonania prawidłowych zjazdów na drogę publiczną i jako taka prowadziłaby do naruszenia zasady równości i ochrony własności wyrażonych odpowiednio w art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Skoro ustawodawca z uwagi na konieczność zapewnienia dostępu do drogi publicznej ogranicza możliwość podziału nieruchomości, to z tych samych przyczyn za niedopuszczalne należy uznać takie dokonanie podziału nieruchomości, które prowadzi do wyeliminowania dostępu do drogi publicznej sąsiednich nieruchomości (por. wyrok NSA z 14 października 2009 r., I OSK 91/09).

W sytuacji zatem, gdy podział nieruchomości wiąże się z zapewnieniem bądź pozbawieniem właścicieli (współwłaścicieli) nieruchomości sąsiednich dostępu do drogi publicznej, należy ich uznać za strony postępowania podziałowego, chociażby nie przysługiwały im żadne prawa rzeczowe do nieruchomości podlegającej podziałowi (por. wyroki NSA z 28 marca 2018 r., I OSK 2325/17; z 20 listopada 2019r., I OSK 3108/18; z 15 października 2020 r., I OSK 1061/20; z 19 kwietnia 2021r., I OSK 2805/20).

W konsekwencji powyższego przyjęcie poglądu, iż oczywistym jest, że właściciele (współwłaściciele) takich nieruchomości nie mają interesu prawnego w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej nie zasługuje na aprobatę.

Powyższe oznacza, że w okolicznościach niniejszej sprawy kwestia badania statusu skarżącej (i pozostałych wnioskodawców) jako strony postępowania, wymagała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, z czego wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie było uprawnione do wydania postanowienia o niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 134 k.p.a. z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Przypomnieć także wypada, że zgodnie z art. 6 i art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Na organach spoczywa więc obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.), a nadto należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy winny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie za ugruntowany uznać należy pogląd, iż żądania zawarte w podaniu, których treść budzi wątpliwości, w szczególności z uwagi na niezręcznie, niedbale lub niezrozumiałe zredagowanie, winny być wyjaśnione lub doprecyzowane przez stronę wnoszącą podanie. Wyraźnie podkreśla się, że organ administracji nie jest uprawniony do "racjonalizowania" treści żądania gdyż to mogłoby prowadzić do niedopuszczalnej zmiany kwalifikacji prawnej żądania, wbrew intencjom osoby wnoszącej podanie. Obowiązkiem organu w tym zakresie pozostaje wyjaśnienie woli strony wnoszącej żądanie przez zwrócenie się o zajęcie wyraźnego stanowiska co do treści żądania oraz udzielenie stronie niezbędnych wskazówek i wyjaśnień w tym zakresie, mając na względzie postanowienia art. 7-9 k.p.a. Ostatecznie bowiem to strona wnosząca żądanie winna zdecydować jaki charakter ma mieć pismo inicjujące postępowanie (zob. wyroki NSA z 23 kwietnia 1993 r., SA/Kr 2342/92; z 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2783/20;).

W niniejszej sprawie wniosek z 7 czerwca 2023 r. zawiera szereg żądań zmierzających do wyeliminowanie z obiegu prawnego decyzji Kolegium z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., bez wskazania konkretnej postawy prawnej, która nie wynika także wprost z uzasadnienia wniosku. W tej sytuacji zasadne wydaje się wyjaśnienie przez woli strony wnoszącej żądanie przez zwrócenie się o zajęcie wyraźnego stanowiska co do treści żądania oraz udzielenie stronie niezbędnych wskazówek i wyjaśnień w tym zakresie, a następnie wydanie stosownego rozstrzygnięcia z uwzględnieniem powyższych rozważań oraz oceny prawnej zawartej w treści niniejszego uzasadnienia.

Biorąc powyższe pod uwagę sąd uznał, że organ w sposób istotny naruszył przepisy postępowania tj. art. 134, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co z kolei powoduje konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

abo