Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 93/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 16 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterystu osiemdziesięciu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga I. H. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 30 listopada 2023 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy C. (zwanego dalej "Wójtem" lub "organem I instancji") z dnia 8 sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad G. B. – jej matką. Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny.

Dnia 11 lipca 2023 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. (zwanego dalej "GOPS") wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do ww. świadczenia. Z treści wniosku wynika, że G. B. jest stanu wolnego i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stopień ten został orzeczony do dnia 31 maja 2028 r.

Wnioskodawczyni jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w P.. Ma status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku na okres 12 miesięcy. Wnioskodawczyni nie pobiera żadnych świadczeń o charakterze ubezpieczeniowym. Jej doświadczenie zawodowe obejmuje ponad 20 lat pracy, ale od 2015 r. już nie pracuje. Z uwagi na sprawowaną opiekę nad swoją mamą, wnioskodawczyni nie może podjąć żadnej pracy i intencjonalnie jej już nie szuka.

W dniu 4 sierpnia 2023 r. odbył się wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika GOPS. Podczas wywiadu ustalono, że G. B. zmaga się z reumatoidalnym zapaleniem stawów oraz nowotworem piersi. Nowotwór ten rozwija się. Dodatkowo matka wnioskodawczyni zmaga się z zapaleniem trzustki. W 2022 r. podopieczna przeszła zabieg perforacji jelita. Z uwagi na zapalenie stawów, G. B. nie może poruszać się samodzielnie, nawet z pomocą przyrządów ortopedycznych. Całokształt opieki nad chorą sprawuje jej córka – wnioskodawczyni.

Decyzją z dnia 8 sierpnia 2023 r., nr [...], Wójt odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką. W uzasadnieniu decyzji Wójt podniósł, że niepełnosprawność G. B. powstała, gdy ta miała więcej niż 25 lat. W świetle art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., zwanej dalej "u.ś.r."), taka okoliczność stanowi przesłankę negatywną w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wójt ma świadomość wydanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, jednakże przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie został wyeliminowany z obrotu prawnego. Stąd, jako organ administracji publicznej, Wójt jest zobowiązany do działania zgodnie z prawem obowiązującym.

Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. pomimo wiedzy, że Trybunał Konstytucyjny wydał tzw. wyrok zakresowy, w którym przesądził, że przepis ten jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do przyznania opiekunowi osoby schorowanej świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Powołany przepis, zdaniem wnioskodawczyni, nie mógł stanowić podstawy prawnej do wydania zaskarżonej decyzji.

Decyzją z dnia 30 listopada 2023 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO podniosło, że Wójt nie mógł zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż ten przepis jest zakresowo niezgodny z Konstytucją RP. W tym właśnie zakresie, przepis ten został zastosowany przez Wójta, co sprawia, że decyzja ta jest obarczona wadą. SKO uznało jednak, że zachodziły przesłanki do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, gdyż, zdaniem SKO, nie ma związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez wnioskodawczynię a sprawowaną przez nią opieką nad matką. Kolegium podniosło, że wnioskodawczyni pracowała ostatni raz w 2015 r., a więc osiem lat temu. Niepełnosprawność G. B. powstała dopiero w 2023 r. To oznacza, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z pracy po to, aby zaopiekować się matką.

Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika – adw. M. Ż. – wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji. Podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o ten zarzut, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy. Skarżąca wniosła także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, czym jest stała i długotrwała opieka. Taką opiekę sprawuje skarżąca nad swoją matką.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn, niż wskazano w jej treści.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". Składając skargę do tut. Sądu, skarżąca zaznaczyła, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Kolegium nie wniosło o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 12 kwietnia 2024 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 16 maja 2024 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli, zgodność z prawem. Z tego względu sądy te wydają orzeczenia o charakterze kasatoryjnym, ponieważ z uwagi na zasadę trójpodziału władzy niemożliwym jest, aby orzeczenie sądu administracyjnego zastąpiło decyzję organu administracji publicznej. Sąd administracyjny dokonuje tylko oceny tego, czy dany przejaw aktywności (w przypadku aktu administracyjnego) albo bierności (w przypadku bezczynności/przewlekłości) jest zgodna z prawem, czy też nie. Z tego względu, mimo zasadności skargi, Sąd nie może orzec w ten sposób, że przyzna skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Jest to poza kompetencjami sądu administracyjnego. Pełnomocnik skarżącej niezasadnie wniósł o wydanie orzeczenia, którego sąd administracyjny nie może podjąć.

Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd z urzędu powinien wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mają wpływ na ocenę trafności kontrolowanego rozstrzygnięcia, nawet jeśli nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO, utrzymującej w mocy decyzję Wójta w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – G. B.. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.

Zanim Sąd jednak przejdzie do rozważań nad zasadniczymi motywami zapadłego wyroku, należy zwrócić uwagę na to, że Kolegium trafnie odniosło się do nieuprawnionego zastosowania przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP.

Sąd w ostatnich latach obserwuje uporczywe, konsekwentne i wręcz niezrozumiałe stosowanie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez organy administracji publicznej, szczególnie organy rozpoznawcze mimo tego, iż mają wiedzę o zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Argumentacja tych organów sprowadza się do następującego wniosku, który jest bezrefleksyjnie, a przede wszystkim błędnie powielany. Mianowicie, według organów, w wyniku wydania tego wyroku nie doszło do derogacji rzeczonego przepisu, a więc pozostaje on nadal elementem systemu prawnego, stąd niezmiennie stanowi podstawę prawną w procesie stosowania prawa. Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić w żadnym aspekcie, co SKO zasadnie skomentowało. Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny oraz teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwałę NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, dostępną na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA", zob. także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Wójt uzasadniając swoją decyzję uporczywie stosuje tenże przepis. Sąd w składzie orzekającym nie może zaakceptować takiej postawy Wójta. Mimo, iż ustawodawca nie wykonał "wezwania" Trybunału Konstytucyjnego i nie zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej, są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21, dostępny w CBOSA). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter skuteczności erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej, jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20, dostępny w CBOSA). Wójt nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność.

Powracając do zasadniczych motywów stanowiących podstawę niniejszego wyroku, należy przypomnieć, że materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Zacytowany przepis wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobom wskazanym w pkt 1-4 pod warunkiem, że rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub intencjonalnie jej nie podejmują. Skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd podkreśla, że w zacytowanym w poprzednim akapicie przepisie u.ś.r. ustawodawca zawarł alternatywę łączną poprzez użycie spójnika "lub". Oznacza to, że wystarczające jest jedno z tych dwóch okoliczności, tj. rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie jej, aby zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie (rozpoznawczy i odwoławczy) zgodnie ustaliły, że niemożliwa jest konstatacja o rezygnacji skarżącej z pracy w związku z koniecznością podjęcia opieki nad chorą matką. Z ustaleń organów wynika, że skarżąca zakończyła pracę w 2015 r. Natomiast zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności orzekł w 2023 r., że G. B. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Zdaniem organów, nie ma związku pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaną opieką. Sąd w składzie orzekającym doszedł do odmiennych wniosków co do związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednakże zgadza się z SKO, że tego związku nie ma w kontekście rezygnacji z pracy.

Konieczne jest spostrzeżenie, że choroba matki skarżącej nie rozpoczęła się z dnia na dzień. Choroby reumatologiczne są schorzeniami, które rozwijają się w organizmie człowieka stopniowo. Chociaż Sąd nie posiada wiedzy medycznej, niemożliwym jest stwierdzenie, aby ww. problemy zdrowotne rozwinęły się bardzo szybko i dawały o sobie znać dopiero w dniu, w którym orzeczono o niepełnosprawności G. B. w stopniu znacznym. Zdiagnozowane choroby pozwalało początkowo matce skarżącej funkcjonować, jednakże kres tej samodzielność nadszedł w 2023 r. Stan zdrowia matki skarżącej sprawił, że córka nie mogła więcej poszukiwać pracy. Należy bowiem spostrzec, że skarżąca jest nieprzerwanie zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. od 2017 r. Sam fakt rejestracji jako osoba bezrobotna świadczy o tym, że skarżąca poszukuje pracy. Następnie skarżąca musiała zaprzestać poszukiwań pracy z uwagi na pogłębiającą się chorobę matki. Sąd przychyla się do twierdzenia SKO, że nie istnieje związek pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą a koniecznością zaopiekowania się matką. Rezygnacja z pracy nie nastąpiła z uwagi na to, że jej matka zachorowała. Powyższa konstatacja nie oznacza jednak, że należy odmówić skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy przypomnieć o alternatywie łącznej zawartej w części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy bowiem rozpoznać wariant związku intencjonalnego niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze sprawowaną opieką nad matką. W tym miejscu Sąd wyciągnął odmienne wnioski, niż Kolegium.

Skarżąca od siedmiu lat szuka pracy. Obecnie jej status jest następujący: "bezrobotny bez prawa do zasiłku; upłynął okres pobierania zasiłku" (k. [...] akt administracyjnych organu II instancji). Skarżąca jest nadal w wieku produkcyjnym, a więc jest, a przynajmniej powinna być zainteresowana pracą zarobkową. Nie ma ona żadnych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy. Skarżąca jest zatem osobą gotową do podjęcia pracy, ale nie może jej rozpocząć, ponieważ opiekuje się matką, czego zresztą nikt nie kwestionuje. W orzecznictwie przyjmuje się, że pasywność zawodowa ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pozostawać musi w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowym z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie każda bowiem rezygnacja (niepodejmowanie) zatrudnienia przez wnioskodawcę stanowi podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką nad niepełnosprawnym. Powyższe wynika z tego, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) - wynikający właśnie z nieodzowności sprawowania tej opieki (wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1810/23, zob. także wyrok NSA z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 159/23, dostępne w CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że samo zarejestrowanie w urzędzie pracy nie przekłada się na prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika przecież art. 17 ust. 6 u.ś.r. Ta okoliczność może tylko wskazywać, na aktywność wnioskodawcy w zakresie poszukiwania pracy (wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2441/22, dostępny w CBOSA). "Odwołanie się przez ustawodawcę do pojęcia niepodejmowania zatrudnienia oznacza, że oświadczenie mogą ubiegać się osoby, które nie pozostają w zatrudnieniu, przy czym uwzględniając brzmienie art. art. 17 ust. 6 u.ś.r. czynić to mogą również osoby zarejestrowane w powiatowym urzędzie pracy jako poszukujące pracy lub posiadające status bezrobotnego. Zatem w przypadku osób niepodejmujących pracy decydujący jest zakres sprawowanej przez nie opieki. W zależności bowiem od zakresu sprawowanej opieki możliwe jest ustalenie, czy dana osoba nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki." (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 452/22, dostępny w CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela zacytowane, czy też wspomniane powyżej stanowiska sądów administracyjnych. Nie ma najmniejszych wątpliwości, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoją matką w sposób, jaki wyczerpuje znamiona opieki stałej i długotrwałej, co potwierdził pracownik GOPS, a żaden z organów tego nie zakwestionował. Innymi słowy, gdyby nie opieka córki, tj. skarżącej, G. B. byłaby narażona na poważny rozstrój zdrowia zagrażający jej życiu, gdyż sama nie jest w stanie zająć się sobą szczególnie, że nie może się samodzielnie poruszać. Istnieje zatem związek pomiędzy intencjonalnym niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Skarżąca, będąca w wieku produkcyjnym, powinna podjąć zatrudnienie, aby zadbać o swój dobrostan. Nie może jednak tego uczynić, pomimo poszukiwania pracy za pośrednictwem urzędu pracy, ponieważ sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad swoją matką.

Skoro skarżąca wykazuje gotowość do podjęcia pracy (bez względu na jej formę prawną), ale z uwagi na opiekę nad matką nie może podjąć pracy, to należy stwierdzić, że związek przyczynowy z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istnieje. Przy okazji, Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje pogląd tut. Sądu wyrażony w innej aczkolwiek podobnej sprawie: "Nie jest dopuszczalne argumentowanie, iż skoro dotąd skarżący nie podjął próby uzyskania zatrudnienia czy zarobkowania w inny sposób (i nie skończył studiów), a nie istniały po jego stronie wcześniej obiektywne przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, to brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad ojcem. Skoro skarżący jest młodą osobą, w wieku produkcyjnym, obiektywnie zdolną do pracy (organ nie wykazał przeciwnego stanu rzeczy), to wciąż może ją podjąć. Zatem może również powstrzymać się od podejmowania zatrudnienia (zrezygnować z poszukiwania zajęcia zarobkowego)." [wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 432/22, zob. także wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Po 52/23, dostępne w CBOSA).

Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej rozważania, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi per se. SKO dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, a także naruszyło przepisy procesowe poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Sąd zasądził kwotę 480 zł, na którą złożyło się wynagrodzenie adwokata reprezentującego skarżącą przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim SKO uzna, że istnieje związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.