Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 245/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia NSA Ewa Dzbeńska sędzia del. WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [..] o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy [..] a Wójtem Gminy [..] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R.H. o pokrycie kosztów pobytu jej i dzieci w Stowarzyszeniu "[..]" we [..] postanawia: wskazać Wójta Gminy [..]jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [..]wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [..]w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R.H. o pokrycie kosztów jej pobytu wraz z dziećmi w Stowarzyszeniu "[..]" we [..]gm. [..].

W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż R.H. była przed laty mieszkanką Gminy [..], miejsce zamieszkania [..][..]opuściła samowolnie w grudniu 2004 r. z mężem i trójką wówczas dzieci. Decyzją administracyjną została wymeldowana w maju 2005 r. Przez kolejne lata przebywała w Stowarzyszeniach ([..]). W międzyczasie doszło do rozpadu małżeństwa, jednak nie orzeczonego rozwodem. W czasie pobytu w Stowarzyszeniach tam koncentrowało się życie rodziny: Pani R.H. rejestrowała się w PUP jako osoba bezrobotna, dzieci uczęszczały do szkół tam pobierała świadczenia rodzinne. Odrzucała propozycje i nie wyrażała żadnej woli współpracy z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w [..]w zakresie rozwiązania swojej sytuacji a wręcz odwrotnie swoim postępowaniem wciąż tę sytuację pogarszała.

Jak wynika z przeprowadzonego przez GOPS w [..]wywiadu środowiskowego aktualnie Pani R.H. przebywa w Stowarzyszeniu we [..]ul. [..]7 z siedmiorgiem dzieci.

W ocenie organu skoro R.H. zamieszkuje we [..], tam koncentruje się jej życie i właściwym do rozpoznawania wniosków o udzielenie pomocy jest GOPS w [..].

W odpowiedzi na wniosek Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [..]stwierdził, że R.H. wraz z dziećmi przebywa w Stowarzyszeniu "[..]" od listopada 2013 r. Stowarzyszenie wynajęło dom od prywatnego właściciela i udziela osobom bezdomnym pomocy w formie schronienia. Zgodnie z oświadczeniem Prezesa Stowarzyszenia J.D. prowadzi ono dom o charakterze interwencyjnym, gdzie przyjmuje osoby bezdomne, o przyjęciu do Stowarzyszenia decyduje samo stowarzyszenie, ale warunkiem skorzystania ze świadczonej pomocy jest posiadanie statusu osoby bezdomnej. Dom jest miejscem gdzie podopieczni mają schronienie, czują się bezpiecznie i osoby mogą być tam na okres przejściowy, a nie docelowy.

Organ podkreślił, iż w przypadku osoby bezdomnej nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala jej status i gminą właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Ostatnie miejsce zameldowania R.H. na pobyt stały to [..][..].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne rozpoznają na mocy art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm - dalej jako "P.p.s.a."), spory o właściwość oraz spory kompetencyjne. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór o właściwość może toczyć się między organami jednostek samorządu terytorialnego i samorządowymi kolegiami odwoławczymi (art. 22 § 1 K.p.a.), natomiast spór kompetencyjny - między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej (art. 22 § 2 K.p.a.). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.)

Właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 j.t. (dalej: ustawa o pomocy społecznej). W ust. 1 powołanego artykułu ustanowiono zasadę, zgodnie z którą, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały.

Na użytek ustawy o pomocy społecznej ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby bezdomnej wskazując w art. 6 pkt 8 tej ustawy, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis powyższy przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast odnosi się do sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.

Ponieważ w rozpatrywanej sprawie wniosek pochodzi od osoby, która w czasie jego składania nie posiadała stałego zameldowania, rozważyć należy, czy miejsce pobytu tej osoby było lokalem mieszkalnym w rozumieniu wskazanych przez ustawodawcę przepisów. Negatywna odpowiedź na to pytanie skutkowałaby koniecznością zakwalifikowania wnioskodawczyni jako osoby bezdomnej, o której mowa w art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm., do której odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem lokal mieszkalny rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy nie stanowią.

W rozpatrywanej sprawie ubiegająca się o przyznanie środków pomocowych korzysta z prowadzonego przez Stowarzyszenie "[..]" we [..]domu wsparcia dla osób bezdomnych. Z oświadczenia prezesa Stowarzyszenia wynika, iż prowadzi ono dom o charakterze interwencyjnym, gdzie przyjmuje osoby bezdomne, o przyjęciu do Stowarzyszenia decyduje samo stowarzyszenie, ale warunkiem skorzystania ze świadczonej pomocy jest posiadanie statusu osoby bezdomnej. Dom jest miejscem gdzie podopieczni mają schronienie, czują się bezpiecznie i osoby mogą być tam na okres przejściowy, a nie docelowy.

Wskazać należy, iż w art. 48 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej mowa jest o prawie osoby i rodziny do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. W ust. 2 powołanego przepisu wskazano, że udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego miejsca noclegowego w noclegowniach, schroniskach, domach dla bezdomnych i innych miejscach do tego przeznaczonych.

A zatem, miejsce w schronisku, czy noclegowni z założenia ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc taka będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego. Dopiero dom pomocy społecznej, który, jak wskazano w katalogu zawartym w art. 36 pkt 2(o) ustawy o pomocy społecznej stanowi osobną od schronienia formę świadczenia pomocowego niepieniężnego, zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej a dnia 19 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. Nr 217, poz. 1837), zapewnia swoim podopiecznym miejsce zamieszkania.

Stwierdzić zatem należy, że R.H., która przebywa w domu wsparcia dla osób bezdomnych we [..]prowadzonym przez Stowarzyszenie "[..]" jest osobą bezdomną. Błędne jest wobec tego wnioskowanie o możliwości zastosowania do określenia właściwości miejscowej organów w jej sprawie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

W świetle powyższych okoliczności, właściwość miejscową gminy ustalić należało na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej tj. według ostatniego miejsca zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenie. Skoro zaś ostatnie miejsce zameldowania położone było w gminie [..], to organem właściwym w sprawach przyznania świadczeń z pomocy społecznej jest Wójt Gminy [..].

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.