Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 232/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 2022 poz 1577
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 27 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2022 r., nr SKO.4118.68.2022 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 listopada 2022 r. nr SOCVI.554.1168IJ.2022.211941.ŚW; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego K. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. AŁ


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 14 grudnia 2022 r. nr SKO.4118.68.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania K.S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 10 listopada 2022 r. nr SOCVI.554.1168IJ.2022.211941.ŚW w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenie wychowawczego na dziecko L.S. za okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r.

Wspomniana wyżej decyzja została podjęta w następującym stanie faktycznym sprawy:

Decyzją z 10 listopada 2022 r. Prezydent Miasta Łodzi w sprawie K.S. orzekł:

1. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego na dziecko L.S. za okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie;

2. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko L.S. za okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 17500,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 2609,85 zł, co w sumie stanowi kwotę 20109,85 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji K.S. podniósł, że cała kwota pobrana tytułem 500+ za okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. została przekazana matce dziecka M.H. Do odwołania załączył kopię pisemnego oświadczenia M.H. potwierdzającego otrzymanie od ojca dziecka na rzecz L.S. świadczeń 500+ w łącznej kwocie 17500 zł w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r.

Powołaną na wstępie decyzją z 14 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej w skrócie "k.p.a."), art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 1577 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.p.p.w.d."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Motywując podjęte rozstrzygnięcie Kolegium przywołało brzmienie art. 6 k.p.a. oraz art. 25 ust. 1 - 3, ust. 8 i 9 u.p.p.w.d., a następnie wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, że K.S. 17 września 2019 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L.S. Prezydent Miasta Łodzi, po rozpatrzeniu powyższego wniosku uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, informacją z 19 sierpnia 2019 r. przyznał K.S. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko L.S. w wysokości 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Następnie 19 lutego 2022 r. K.S. złożył kolejny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L.S. Prezydent Miasta Łodzi, po rozpatrzeniu powyższego wniosku uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, informacją z 26 lutego 2021 r. przyznał K.S. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko L.S., w wysokości 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r.

Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że 7 marca 2022 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło zawiadomienie matki dziecka L.S. – M.S., złożone w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w B. informujące, że małoletnia L.S. mieszka wraz z matką w B. Ponadto, z pisma wynika, że jej były partner K.S., nie przekazał jej w miesiącu lutym świadczenia 500 + i oświadczył, że nie będzie ich już przekazywać, ze względu na to, że założyła przeciwko niemu sprawę w sądzie o alimenty. Świadczenie to pobiera niesłusznie. Dziecko mieszka z matką. Wychowuje córkę sama.

Z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 22 sierpnia 2022 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Łodzi, II Wydział Pracy Środowiskowej w miejscu zamieszkania K.S. wynika, że dziecko L.S. przebywa z matką M.H. w B. Dziewczynka przyjeżdża do ojca K.S., nad którą sprawuje on wówczas opiekę.

Ponadto z treści notatki służbowej z 4 listopada 2022 r. wynika, że dziecko L.S. nie mieszka z ojcem od około 4 lat.

Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że w świetle art. 4 ust. 1 - 3 u.p.p.w.d. podstawowe znaczenie dla ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego ma wykazanie, czy dziecko pozostaje pod opieką oraz na utrzymaniu rodziców, ponieważ świadczenie wychowawcze przyznawane na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ma na celu pokrycie wydatków zaspokajających potrzeby dzieci. Wolą ustawodawcy było skierowanie świadczenia należnego dziecku do rąk osoby, która się nim opiekuje.

Kolegium nadmieniło również, że w treści druku wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego K.S. został pouczony o zasadach przyznania tego świadczenia wynikających z art. 2 i art. 4 u.p.p.w.d. Formularz wniosku zawiera oświadczenie dotyczące ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego oraz pouczenie o obowiązku informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (część II wniosku). Zapoznanie się z tymi pouczeniami K.S. poświadczył podpisem w postaci elektronicznej. Podpisał także sformułowane we wniosku pouczenie, iż zawarte we wniosku dane są prawdziwe, a niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego K.S. miał obowiązek zapoznania się z pouczeniem, a złożenie pod nim podpisu stanowi dowód na zapoznanie się z jego treścią. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że przyznanie świadczenia wychowawczego w okresach od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. nastąpiło w związku ze świadomym działaniem K.S. jako osoby pobierającej świadczenia, polegającym na wprowadzeniu w błąd przez przemilczenie faktu zmiany miejsca zamieszkania dziecka i braku opieki nad nim, co miało wpływ na przyznanie i wypłatę świadczenia wychowawczego.

Wobec tego, że K.S. nie sprawował bezpośredniej opieki nad dzieckiem L.S., tym samym nie ponosił kosztów utrzymania dziecka, prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko L.S. nie przysługiwało K.S. od 1 lipca 2019 r. W świetle powyższych ustaleń K.S. nienależnie pobrał świadczenie wychowawcze na dziecko L.S. za okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. i jest zobowiązany do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Ponadto w związku z nowym brzmieniem art. 30 ust. 3 i 5 nadanym ustawą z dnia 24.07.2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1302) zasadnym jest wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wyjaśniło, że w niniejszej sprawie nie ma znaczenia fakt przekazywania kwoty świadczenia wychowawczego do rąk matki M.H., ponieważ K.S. nie spełniał ustawowych przesłanek do pobierania świadczenia wychowawczego na dziecko L.S. od 1 lipca 2019 r.

Reasumując - w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi - organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.

Kończąc rozważania Kolegium pouczyło stronę o treści art. 25 ust. 10 u.p.p.w.d.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K.S. reprezentowany przez adwokata wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi; przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. na okoliczność przekazywania matce dziecka świadczenia, o którym mowa w art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. w okresie, w którym skarżący nie sprawował opieki nad dzieckiem, albo sprawował ją w krótszym okresie niż matka, a tym samym przeznaczaniu świadczenia zgodnie z jego celem, wskazując jednocześnie, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie; zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych; wstrzymanie wykonania decyzji przez organ na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Wobec zaskarżonej decyzji autor skargi sformułował zarzuty:

1. naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci:

- art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie nie może być wypłacane rodzicowi, który nie sprawuje opieki nad dzieckiem przez proporcjonalnie większą część roku, nawet jeżeli przekazuje on środki drugiemu rodzicowi celem pokrycia kosztów utrzymania dziecka i wynika to z porozumienia zawartego między rodzicami, podczas gdy z wykładni celowościowej wynika, że najważniejsze jest przeznaczanie środków na opiekę nad dzieckiem i zaspokajanie jego potrzeb, a nie techniczne uzgodnienie, który z rodziców ma tymi środkami dysponować, o ile drugie z rodziców nie wystąpiło o świadczenie w tym samym okresie i nie przekracza ono ustawowej kwoty;

a w konsekwencji:

- art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., przez jego błędne zastosowanie i uznanie świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane z jednoczesnym nakazaniem jego zwrotu, podczas gdy brak było ku temu przesłanek;

2. obrazę przepisów postępowania administracyjnego w postaci:

- art. 77 k.p.a. przez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, które polegało na:

a) nieustaleniu na jaki cel było wydatkowane świadczenie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. i automatycznym przyjęciu, że nie było przeznaczane na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, podczas gdy świadczenie to było przekazywane matce dziecka w tym właśnie celu;

b) nieustaleniu w ogóle jaki był rzeczywisty czas sprawowania przez każdego z rodziców opieki nad dzieckiem, podczas gdy z ustaleń poczynionych między skarżącym a matką dziecka, wynikał wyraźny zgodny podział;

c) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący świadomie wprowadził w błąd organ celem uzyskania świadczenia.

Autor skargi podkreślił, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Mając na uwadze cel świadczenia oraz jego wysokość (500 zł), dopuszczalne jest zawarcie porozumienia w kwestii sposobu sprawowania opieki i dysponowania wypłacanym przez państwo świadczeniem. Interes społeczny w żadnej mierze nie stoi w sprzeczności z interesem skarżącego będącego ojcem dziecka, o ile istnieje porozumienie dotyczące sposobu sprawowania opieki, zawarte między nim a matką, a ona sama nie wystąpiła o świadczenie w przedmiotowym okresie. W ocenie skarżącego istotne jest jedynie to, czy rodzice dziecka nie pobrali kwoty wyższej niż 500 zł. Do takiej bowiem kwoty Państwo partycypuje w wydatkach na wychowanie dziecka. Powyższy pogląd, hołdujący wykładni celowościowej, znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie. Należy w tym miejscu przywołać chociażby wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 23 marca 2022 r., w którym skład orzekający stwierdził, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. W konsekwencji okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależnie pobrane (sygn. akt II SA/Gl 1644/21). Podsumowując autor skargi stwierdził, że nie ma znaczenia które z rodziców formalnie pobiera świadczenie wychowawcze, ale to na co jest ono przeznaczane. W przypadku gdy jeden z rodziców sprawuje opiekę przez większą część roku, istotne jest, czy drugi rodzic (pobierający świadczenie) przekazuje mu stosowne kwoty o ile wszystko odbywa się w ramach porozumienia zawartego między nimi - co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. Organ nie ustalił stanu faktycznego sprawy w sposób obszerny i zupełny, a nadto dokonał szeregu błędów w już dokonanych ustaleniach. Błędnie przyjął, że świadczenie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d., nie było przeznaczane na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka. Całkowitemu zmarginalizowaniu w tej kwestii, uległo stanowisko skarżącego, który wyjaśnił, że kwoty pobrane tytułem świadczenia były przekazywane matce dziecka. Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że "nie ma znaczenia fakt przekazywania kwoty świadczenia wychowawczego do rąk matki". Przekazywanie świadczenia było konsekwentne i regularne, czego dowodem jest zestawienie przelewów bankowych za okres od 01.01.2019 r. do 04.04.2023 r. Organ nie ustalił jak były one wykorzystywane po ich przekazaniu drugiemu rodzicowi i na co były wydawane. Świadczenie, którego celem jest wsparcie rodziców w utrzymaniu dziecka, nie może zostać uznane za nieprzeznaczone na ten cel tylko z tego względu, że zostało przekazane drugiemu rodzicowi celem rozdysponowania. Fakt, że matka dziecka sprawuje nad nim opiekę częściej od ojca, wzmacnia argumentację w tym zakresie i tym bardziej przemawia za umożliwieniem jej korzystania z pobranych pieniędzy. Mimo tej sprzeczności, organ nie poczynił w tym zakresie żadnych szerszych refleksji ani ustaleń. Nadto, nie ustalono w ogóle czy skarżący sprawuje opiekę na dzieckiem przez jakąkolwiek część roku i czy nie sprawuje faktycznej opieki naprzemiennej. Bezrefleksyjnie przyjęto za prawdziwe zawiadomienie matki dziecka z marca 2022 r., nie konfrontując go z wyjaśnieniami skarżącego. Sam fakt, że dziecko nie mieszka przez większą cześć roku z ojcem nie oznacza, że nie przebywa tam w ogóle, a w związku z tym, że skarżący nie ponosi kosztów opieki w tym czasie. Organ błędnie ustalił, że skarżący świadomie wprowadził organ w błąd składając wniosek. W 2019 r. rodzice zamieszkiwali wspólnie na terenie Ł. Dopiero na skutek późniejszego rozstania wystąpiła konieczność ustalenia sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem. Trudno zatem zarzucić skarżącemu jakiekolwiek umyślne działanie. Organ w ogóle nie wziął pod uwagę faktu oficjalnego zameldowania dziecka w miejscu zamieszkania skarżącego. W orzecznictwie podkreśla się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d., posługuje się właśnie pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". Powyższe oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. O świadczeniu nienależnie pobranym można więc mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. Nawet zatem ustalenie przez organ administracji, że wypłacone świadczenie, w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 25 cytowanej ustawy (wyrok WSA w Gliwicach z 31 maja 2022 r., II SA/G1 211/22, Lex nr 3358514.).

Organ żąda w istocie zwrotu świadczenia, które zostało wykorzystane zgodnie z jego ustawowym przeznaczeniem. Czym innym byłoby, gdyby skarżący wykorzystał pobrane pieniądze np. na alkohol, ale każda, nawet najmniejsza kwota, była wysyłana matce dziecka, albo przeznaczana na jego wychowanie w okresie, kiedy opiekę sprawował ojciec. Matka dziecka nie pobierała w tym samym okresie podobnego świadczenia, w związku z czym interes fiskalny państwa nie doznał uszczerbku. Celem wprowadzonego świadczenia jest wspomaganie obywateli w wychowywaniu przyszłych pokoleń. Dobrostan dziecka, a nie nadmierny formalizm, winien być rozpatrywany na pierwszym miejscu. Zgodnie z utrwalonym poglądem, szeroko prezentowanym w ustawodawstwie, orzecznictwie i doktrynie, wyrażonym wprost w Konwencji o prawach dziecka - to dobro dziecka jest głównym celem i zasadą wszystkich przepisów jego dotyczących.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Sąd rozpoznał sprawę niniejszą w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 - dalej w skrócie "p.p.s.a."). Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W kontrolowanej sprawie z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w omawianym trybie wystąpił organ a pełnomocnik strony skarżącej nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 1577 z późn.zm.), wedle którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.

W przekonaniu Sądu w zakresie wykładni art. 25 u.p.p.w.d. należy odwołać się do poglądów judykatury wypracowanych na tle art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zachowujących swoją aktualność także na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Dotychczas w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym błędne jest stanowisko utożsamiające pojęcie "nienależnego świadczenia" z pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Pojęcia te nie są jednakowe. W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Osoba, która nienależnie pobrała świadczenie to osoba, która była świadoma, że świadczenie jej nie przysługuje. Innymi słowy, o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje. Taka była generalna reguła wykładni pojęcia świadczenia nienależnie pobranego i przez jej pryzmat należało rozważać każdą z podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Należy jednak zauważyć, że po nowelizacji ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci pojęcie świadczenia nienależnie pobranego, w większości przypadków, nie odnosi się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze, że to świadczenie nie powinno zostać przyznane albo, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Ustawodawca z dniem 1 lipca 2019 r. wprowadził nową przesłankę warunkującą powstanie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.). W doktrynie przyjęto, że w przypadku regulacji zamieszczonej w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. nie bierze się pod uwagę świadomości strony, co do spełniania przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego. W Komentarzu do ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wyd. II, pod red. J. Blicharz, J. Glumińskiej-Pawlic i L. Zacharko (System Informacji Prawnej LEX) wskazano, że na aprobatę zasługuje stanowisko, że nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o ten przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Nie ma tutaj znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenia wychowawcze, że świadczenie nie powinno zostać przyznane albo, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Zatem dla uznania na podstawie tej przesłanki, że świadczenie zostało nienależnie pobrane nie jest istotne, że osoba uprawniona nie miała świadomości, że jej się ono nie należy. Ustawa nie przewiduje wymogu uznania świadczenia za nienależnie pobrane od konieczności pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku podstaw do jego pobierania.

W wyroku z 19 października 2021 r. sygn. akt I OSK 540/21 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że dodanie w art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. punktu 6 nastąpiło jednocześnie z uchyleniem w art. 25 ust. 2 tej ustawy punktów 1, 1a i 4 oraz zmianą treści punktu 5 (art. 1 pkt 23 lit. a tiret pierwsze ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r.; Dz.U. poz. 924, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 lipca 2019 r.). W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 3387, nie ma wyjaśnienia odnoszącego się do wprowadzanych zmian. Analiza tych regulacji pozwala jednak na stwierdzenie, że uchylenie pkt 1a związane jest z wyeliminowaniem przez ustawodawcę kryterium dochodowego uzależniającego prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, zmiana pkt 5 wynika wyłącznie z tego, że w obecnym stanie prawnym nie wydaje się już decyzji administracyjnej przyznającej świadczenie wychowawcze, a osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze otrzymuje informację o przyznaniu tego świadczenia. Jeśli chodzi o pozostałe dwie zmiany w art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d., tj. uchylenie pkt 1 i 4, można wywieść, że nie stanowią one bezpośredniej konsekwencji wprowadzonych rozwiązań programu "Rodzina 500+" zmierzającego do objęcia ustawą wszystkich dzieci do 18. roku życia. Ustawodawca zrezygnował bowiem z przesłanki pozwalającej uznać za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze - świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania (pkt 1) oraz świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego (pkt 4). W ich miejsce ustawodawca wprowadził nową przesłankę określoną w pkt 6 nakazującą traktować jako nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze - świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Z tak dokonanej zmiany ustawowej uprawniony wydaje się wniosek, że w szeroko ujętej podstawie "braku prawa do tego świadczenia" mieści się również treść dotychczasowych przesłanek zawartych w pkt 1 i 4. I o ile w przypadku regulacji zamieszczonej w uchylonym art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ponieważ nie przewiduje ona w ogóle takich przesłanek, o tyle w przypadku regulacji art. 25 ust. 2 pkt 1 istotne jest nie tylko, że doszło do wypłaty świadczenia mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale także musi wystąpić świadomość osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważył przy tym, że przesłanka wynikająca z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. ma charakter nieostry. Określenie "brak prawa do świadczenia wychowawczego" będzie obejmowało wszystkie przypadki, kiedy osobie nieuprawnionej przyznano lub wypłacono świadczenie wychowawcze, a więc osobie, która nie miała prawa do świadczenia wychowawczego ubiegając się o nie albo to prawo utraciła w trakcie pobierania świadczenia wychowawczego. Językowe brzmienie przesłanki wynikającej z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. pozwala wręcz na uwagę, że przesłanka ta została ukształtowana w taki sposób, że pojemnością w istocie obejmuje także sytuacje wynikające z art. 25 ust. 2 pkt 2, 3 i 5 u.p.p.w.d. Wszystkie wiążą się bowiem z pierwotnym albo wtórnym brakiem prawa do świadczenia wychowawczego na skutek okoliczności wymienionych w tych przepisach.

Wobec tego należałoby uznać, że przesłanka nienależnie pobranego świadczenie wychowawczego określona w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. nie ma charakteru jednorodnego, który pozwalałby na automatyczne przyjęcie, że w każdej sytuacji zakwalifikowanej przez organ jako podpadającej pod ten przepis, nie będzie on odnosił się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze co do tego, że to świadczenie nie powinno zostać przyznane albo, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. W tej sytuacji nie wydaje się nieuprawnione sięganie do interpretacji wypracowanej na kanwie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz korzystanie z dorobku orzeczniczego sądów administracyjnych w tym przedmiocie na użytek interpretacji określenia świadczenia nienależnie pobranego w oparciu o przepisy art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. Ustawa o świadczeniach rodzinnych również przewiduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, zawierając zamknięty katalog stanów faktycznych, wyczerpujących znamiona świadczenia nienależnie pobranego. Nie ma więc żadnych podstaw, aby przy analogicznych definicjach użytych w odrębnych ustawach, normujących różne formy pomocy państwa rodzinie, stosować odmienne reguły interpretacyjne tożsamych pojęć. Jednolite postępowanie organów ustalających prawo do wspomnianych świadczeń sprzyja zachowaniu ładu w przestrzeni prawnej. Tożsamy pogląd w tym zakresie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1929/21 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Skład orzekający Sądu w sprawie niniejszej podziela powyższe stanowisko i uważa, że "określenie braku prawa do świadczenia wychowawczego", o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. nie może być rozumiane wyłącznie literalnie, jak przyjęły to na gruncie rozpatrywanej sprawy organy orzekające obu instancji, dając temu wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. W kontrolowanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w ślad za organem pierwszej instancji co do zasady trafnie uznało, że w świetle art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. prawo do pobierania świadczeń powinno przysługiwać osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem i ponoszącej w związku z tym wydatki, a także wspólnie z nim zamieszkującej, o ile tylko należy do katalogu osób uprawionych do pobierania świadczenia wychowawczego na dzieci. Rację ma również Kolegium twierdząc, że niesprawowanie przez skarżącego bezpośredniej opieki nad dzieckiem wynikające ze zmiany miejsca zamieszkania matki dziecka M.H. i dziecka L.S. oznacza zmianę sytuacji rodzinnej strony powodującą co do zasady brak uprawnień do pobierania świadczenia wychowawczego na dziecko. Nie budzi również wątpliwości, że skarżący został pouczony o warunkach przyznania świadczenia wychowawczego wynikających z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. i o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, co potwierdził podpisując formularze wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego 17 września 2019 r. i 19 lutego 2021 r. Nie mniej jednak - w przekonaniu Sądu - nie zawsze dla ustalenia wystąpienia przesłanki "nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego" z uwagi na "brak prawa do świadczenia" wystarczające będzie udowodnienie, że obiektywnie odpadła jedna z podstaw przyznania świadczenia, o których stanowi art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. (czyli wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu), niezależnie od świadomości osoby pobierającej świadczenie co do obowiązku poinformowania o tym organu. Dokonanie prawidłowej wykładni przesłanki "braku prawa do świadczenia" z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. wiąże się z koniecznością wzięcia pod uwagę dodatkowo dwóch aspektów. Po pierwsze, że sprawa o nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze nie jest stricte sprawą o przyznanie świadczenia wychowawczego i po drugie, celu regulacji ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, jakim jest udzielenie przez Państwo pomocy rodzicom (opiekunom) w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych wyżej wyrokach z 19 października 2021 r. sygn. akt I OSK 540/21 i z 12 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1929/21 motywy wprowadzenia świadczenia wychowawczego zostały szerzej przytoczone w uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Wskazano tam, że świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z powyższym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy.

A zatem stwierdzić należy, że zasadnicze znaczenie na gruncie rozpatrywanej sprawy o ustalenie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, ma ustalenie czy sporne świadczenia w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. były faktycznie przekazywane przez skarżącego na częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem córki L.S. Gdyby organy orzekające w sprawie ustaliły, że środki te nie zostały przeznaczone przez rodziców dziecka na pokrycie wydatków związanych z jego wychowaniem, wówczas konieczne byłoby uznanie ich za świadczenia nienależnie pobrane. Jak akcentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach I OSK 540/21 i I OSK 1929/21 ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy, a konsekwencją tak ukształtowanego normatywnego określenia celu świadczenia jest konieczność ustalenia w sprawie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia, czy świadczenia wychowawcze w spornym okresie były w istocie przekazywane na częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Choć przepisy u.p.p.w.d. w interesie wszystkich świadczeniobiorców muszą być interpretowane ściśle, jednak nie może to oznaczać, że ich wykładnia i stosowanie mają być automatyczne, restrykcyjne czy wręcz formalistyczne. Wolą ustawodawcy było skierowanie świadczeń wychowawczych - jako należnych osobie małoletniej - do rąk jej rzeczywistego opiekuna. Jednakże w kontekście instytucji świadczenia nienależnie pobranego konieczne wydaje się powiązanie tego aspektu świadczenia osobistego, z czerpaniem korzyści z tych środków i pobraniem świadczenia niezgodnie z celem ustawy. Innymi słowy, tylko w razie ustalenia, że środki pobrane przez rodzica niezamieszkującego z dzieckiem nie zostały przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z jego wychowaniem, możliwe byłoby uznanie, że są one nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., a więc, że wystąpił oczywisty brak prawa do tego świadczenia. Dlatego też - zdaniem Sądu - żądanie zwrotu świadczeń spożytkowanych na zaspokojenie potrzeb dziecka, na które zostało przyznane byłoby nie do pogodzenia z ratio legis przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

W rozpatrywanej sprawie, co jasno wynika z lektury uzasadnień podjętych rozstrzygnięć, organy obu instancji skupiły swoją uwagę wyłącznie na kwestii niezamieszkiwania skarżącego z córką L.S. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. i niesprawowania w tym okresie osobistej opieki nad dzieckiem oraz na pouczeniu skarżącego o okolicznościach powodujących utratę prawa do świadczenia wychowawczego i konieczności powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Pominęły one jednak kluczową dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej okoliczność podniesioną w treści odwołania i załączonego do niego pisemnego oświadczenia matki dziecka M.H., że cała kwota otrzymana przez skarżącego tytułem świadczenia wychowawczego w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. została przekazana matce dziecka. Jak twierdziło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sprawie bez znaczenia pozostaje fakt przekazywania kwoty świadczenia wychowawczego do rąk matki M.H. bowiem K.S. nie spełnia ustawowych przesłanek do pobierania świadczenia wychowawczego na dziecko L.S. od 1 lipca 2019 r. Stanowisko organu odwoławczego nie zasługuje jednak na aprobatę i, jak zostało to już wcześniej podniesione, jest wynikiem przyjęcia literalnej wykładni art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., z pominięciem ratio legis ustawy. Tymczasem okoliczność przekazywania świadczenia wychowawczego matce dziecka ma właśnie istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej i oceny, czy otrzymywane przez skarżącego świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Twierdzenie skarżącego o przekazywaniu świadczenia wychowawczego matce dziecka, które wpływało na jego rachunek bankowy, a następnie było przelewane na rachunek bankowy matki dziecka, znajduje co do zasady potwierdzenie w załączonych do skargi dokumentach, które Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., dopuścił jako dowód w sprawie, uznając, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Mianowicie, z załączonego do skargi wydruku zestawienia operacji bankowych za okres od 01.01.2019 r. do 04.01.2023 r. wynika, że skarżący przekazywał na konto bankowe M.H. świadczenie wychowawcze w okresie od 02.10.2019 r. do 02.04.2021 r., wskazując w tytule przelewów "500+" lub "500". I choć faktem jest, że wspomniane zestawienie operacji bankowych nie obejmuje września 2019 r., kiedy to wypłacone zostało świadczenie wychowawcze łącznie za okres lipiec 2019 r. – wrzesień 2019 r. i okresu od maja 2021 r. do 31 maja 2022 r., to w świetle pisemnego oświadczenia M.H. o przekazaniu przez skarżącego całej kwoty wypłaconej przez organ tytułem świadczenia wychowawczego w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. oraz treści zawiadomienia matki dziecka, które wpłynęło do organu 7 marca 2022 r. o nieprzekazaniu świadczenia w lutym 2022 r. konieczne jest jednoznaczne ustalenie przez organ, czy skarżący wykorzystał otrzymywane świadczenia niezgodnie z celem ustawy. Innymi słowy, w rozpatrywanej sprawie organy powinny jednoznacznie ustalić, czy w weryfikowanym okresie środki z przyznanych świadczeń wychowawczych były pobierane przez skarżącego niezgodnie z celem ustawy, czy też zostały w całości wydatkowane na potrzeby dziecka, a więc zgodnie z celem ustawy, sprecyzowanym w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. Ustaleń w tym zakresie, co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ewidentnie zabrakło. W kontrolowanej sprawie istotne znaczenie ma również fakt, że od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. jedynym podmiotem otrzymującym świadczenie był ojciec dziecka, który jak twierdzi przekazywał je matce dziecka. W analizowanym okresie świadczenia wychowawczego nie pobierała matka dziecka. Dowodów na tą okoliczność brak w materiale aktowym sprawy. Gdyby bowiem uznać w ślad za organami obu instancji świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane, wówczas za okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. nikomu, bo ani ojcu, ani matce dziecka nie przysługiwałoby świadczenie wychowawcze na dziecko L.S. Skarżący musiałby je zwrócić, a matka dziecka nie byłaby do niego uprawniona, ponieważ nie złożyła wniosku o przyznanie świadczenia za ten okres. W kontrolowanej sprawie najistotniejsze znaczenie ma przede wszystkim dobro dziecka, które z uwagi na cel ustawy jasno sprecyzowany w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. wymaga wzmożonej ochrony, o której organy prowadzące postępowanie nie powinny zapominać i jej pomijać. Równocześnie godzi się zwrócić uwagę, że na mocy art. 72 ust. 1 zdanie 1 Konstytucji RP na organach ciąży obowiązek zapewnienia ochrony praw dziecka w kontekście rozpoznawanej przez nie sprawy, tak aby dziecko nie zostało w nieuprawniony sposób pozbawione środków na pokrycie kosztów swego utrzymania i zaspokojenie potrzeb życiowych.

Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niniejszej konieczne jest również jednoznaczne ustalenie przez organ czy dziecko mieszka stale z matką, czy też jak podnosi skarżący na podstawie porozumienia zawartego z matką dziecka, córka przez część roku mieszka z nim i wówczas to on w tym okresie pokrywa wydatki związane z jej wychowaniem, opieką nad nią i zaspokojeniem jej potrzeb życiowych.

Podsumowując Sąd stwierdził, że podniesione w skardze zarzuty są uzasadnione, albowiem w kontrolowanej sprawie organy obu instancji naruszyły prawo materialne - art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Nie zbadały bowiem należycie, czy przedmiotowe świadczenie w całym analizowanym okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2022 r. w rzeczywistości zostało przez skarżącego "nienależnie pobrane" w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., co świadczy o naruszeniu przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni ocenę prawną i zastosuje się do wskazań wynikających z niniejszego wyroku, a następnie podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom obowiązującego prawa, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 p.p.s.a. Kontynuując postępowanie wyjaśniające organ powinien przede wszystkim uwzględnić ratio legis ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci i ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, czy świadczenie wychowawcze w analizowanym okresie zostało faktycznie w całości przekazane matce dziecka i przeznaczone – spożytkowane na częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb córki skarżącego stosownie do celu określonego w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. Jeżeli organ ustali, że wypłacone skarżącemu świadczenia wychowawcze zostały spożytkowane na częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb małoletniej córki skarżącego, to oznaczałoby, że świadczenie nie zostało nienależnie pobrane. Dopiero ustalenie, że środki uzyskane przez skarżącego z tytułu świadczenia wychowawczego, nie zostały przeznaczone na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka i K.S. czerpał z nich korzyści, mogłoby skutkować uznaniem ich za świadczenia nienależnie pobrane.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania należnych skarżącemu od organu Sąd, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 z późn.zm.), orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Na zasądzoną kwotę 480 złotych składa się wynagrodzenie adwokata.

is