Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 81/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Przyznano od Skarbu Państwa wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na rzecz adwokata
Powołane przepisy: article: art. 240 par. 1 pkt 5 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Asesor WSA Andrzej Mącznik, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 21 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej we wznowionym postępowaniu 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata M.P. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 21 grudnia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję własną z 19 października 2023 r. nr SKO [...] o odmowie uchylenia decyzji Kolegium z 23 czerwca 2010 r. nr [...] [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Stopnica z 15 lutego 2010r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010 w stosunku do H. K..

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 14 października 2010 r. sygn. akt I SA/Ke 461/10 oddalił skargę H. K. na decyzję Kolegium z 23 czerwca 2010 r. Wyjaśnił, że wnioskiem z 20 stycznia 2022 r. H. K. wystąpił do organu podatkowego o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego decyzją Wójta Gminy Stopnica z 15 lutego 2010 r. nr [...] (utrzymaną w mocy ww. decyzją Kolegium z 23 czerwca 2010 r.) w sprawie wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010. Jako podstawę prawną wniosku powołał art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Podniósł, że organ podatkowy naliczał podatek od gruntów położonych w miejscowości M., [...] o łącznej powierzchni 24,182 ha na podstawie danych zawartych w ewidencji gruntów ze Starostwa Powiatowego w Busku-Zdroju, w sytuacji gdy znaczna część tych gruntów nie była w jego posiadaniu, a Starostwo prowadziło postępowanie mające na celu dokonanie zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków, polegających na zredukowaniu zakresu powierzchni gruntów, opisanych poprzednio jako pozostające we władaniu H. K.. Zdaniem wnioskodawcy w latach 2006-2019 naliczany był podatek od nieprawidłowej powierzchni. Zmiany w ewidencji gruntów dokonane przez Starostwo decyzją z 30 kwietnia 2019 r. stanowią zatem nowe okoliczności faktyczne nieznane organowi w czasie wydawania decyzji podatkowych w zakresie podatku rolnego i uzasadniają wznowienie postępowania.

Postanowieniem z 25 kwietnia 2022 r. Kolegium wznowiło postępowanie

w sprawie zakończonej ww. ostateczną decyzją tego organu z 23 czerwca 2010 r. Następnie decyzją z 22 sierpnia 2022 r. nr SKO [...] Kolegium odmówiło uchylenia ww. decyzji. W wyniku rozpoznania odwołania H. K. decyzją z 31 października 2022 r. nr SKO [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję własną z 22 sierpnia 2022 r. nr SKO [...] Prawomocnym wyrokiem z 7 czerwca 2023 r. sygn. akt. I SA/ Ke 176/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na skutek rozpatrzenia skargi H. K. uchylił zaskarżoną decyzję z 31 października 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd wskazał, że w wydaniu decyzji z 22 sierpnia 2022 r. i z 23 czerwca 2010 r. brały udział te same osoby - tj. K. S., a w decyzjach z 31 października 2022 r. i z 23 czerwca 2010 r. - I. C.. W konsekwencji sąd stwierdził, że udział w składzie orzekającym Kolegium, wydającego decyzję po wznowieniu postępowania, członków - K. S. w decyzji z 22 sierpnia 2022 r. i I. C. w decyzji z 31 października 2022 r. - tych samych, co w składzie orzekającym wydającym 23 czerwca 2010 r. decyzję ostateczną w trybie zwykłym, stanowił naruszenie art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, dające podstawę do wznowienia postępowania. Osoby te powinny zostać wyłączone od udziału w postępowaniu po złożeniu przez podatnika wniosku o wznowienie postępowania.

Decyzją z 19 października 2023 r. znak: SKO [...] Kolegium, wykonując zalecenia sądu co do wyłączenia określonych osób od udziału

w przedmiotowym postępowaniu, ponownie rozpatrzyło wniosek strony, odmawiając uchylenia decyzji z 23 czerwca 2010 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010. Od powyższej decyzji Kolegium H. K. złożył odwołanie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz zwracając się o umorzenie zaległości podatkowych. Kolegium decyzją z 21 grudnia 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy ww. decyzję z 19 października 2023 r.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Kolegium przywołało przepisy Ordynacji podatkowej regulujące instytucję wznowienia postępowania, omówiło rodzaje rozstrzygnięć wydawanych przez organ w tym nadzwyczajnym trybie postępowania oraz dokonało analizy przesłanki, którą powołał wnioskodawca domagając się uchylenia decyzji wymiarowej za rok 2010. Zdaniem organu, wskazana we wniosku zmiana w treści ewidencji gruntów i budynków, dokonana w konsekwencji wydania przez Starostę Buskiego decyzji z 30 kwietnia 2019 r. nie jest nową okolicznością lub dowodem istniejącym w dniu wydania decyzji podatkowej na 2010 rok, nieznanym organowi, który ją wydał. Ostateczna decyzja Kolegium z 23 czerwca 2010 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010 opierała się na załączonym do akt sprawy wypisie z ewidencji gruntów prowadzonej przez Starostę Buskiego, który ujawniał H. K. jako właściciela i władającego gruntem rolnym w obrębie K. G. oraz [...]. Dodatkowo organ wskazał, że zgodnie z art. 21 ustawy z 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne podstawę wymiaru podatków stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Dane te są dla organu podatkowego wiążące. Nadto organ podatkowy nie może dokonywać samodzielnych ustaleń w tym zakresie. Ewidencja jest urzędowym zbiorem informacji wykorzystywanych w postępowaniach administracyjnych i w każdym przypadku, gdy dane zawarte w deklaracji, czy informacji złożonej przez podatnika są niezgodne z danymi wynikającymi z ewidencji, rozstrzygające znaczenie dla opodatkowania mają dane wynikające z ewidencji. Orzekając w zakresie wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010, organ związany był więc treścią ewidencji, z której (co potwierdzają załączone do akt wypisy) jednoznacznie wynikało, że H. K. jest właścicielem lub władającym na zasadach posiadania samoistnego konkretnych działek.

W ocenie Kolegium, doprowadzenie przez H. K. w odrębnej, przewidzianej prawem procedurze do zmiany danych ewidencyjnych przez Starostę Buskiego w 2019 r. spowodowało związanie organów podatkowych danymi zaktualizowanymi, ale ze skutkiem na przyszłość, a nie jak - chciałby wnioskodawca - wstecz.

H. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na powyższą decyzję Kolegium, w treści której podał, że niesłusznie naliczano mu podatek od gospodarstwa o zawyżonym areale. Podniósł, że około 12 ha nie było jego własnością, a organy działały w jego sprawach nieprawidłowo.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie 9 maja 2024 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Oświadczył, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w żadnej części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej

pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis

art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria sąd stwierdził, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Kolegium, wydana po wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją tego organu z 23 czerwca 2010 r.

w przedmiocie wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo przyjął, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, którą powołała strona, żądając wznowienia postępowania.

Podstawą rozstrzygnięcia organu był art. 245 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej stanowiący, że organ podatkowy, po przeprowadzeniu postępowania wznowionego, wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej w całości lub w części, jeżeli nie stwierdzi istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Jest to postępowanie szczególne (nadzwyczajne) i jego uruchomienie może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy zachodzi jedna z przesłanek wymienionych enumeratywnie w przepisie art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Organ prowadząc postępowanie w tym trybie, ogranicza je do oceny spełnienia, w realiach konkretnej sprawy, przesłanek wznowienia. Wznowienie postępowania podatkowego zakończonego decyzją ostateczną należy postrzegać więc jako odstępstwo od zasady trwałości decyzji ostatecznej sformułowanej w art. 128 Ordynacji podatkowej Zasada ta stanowi, że decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Natomiast uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w ustawowo przewidzianych sytuacjach.

Tym samym postępowania nadzwyczajne, mające służyć wzruszeniu ostatecznych decyzji i postanowień, nie mogą zastępować kontroli instancyjnej (czy też być wykorzystywane do stworzenia dodatkowych "instancji" dla kontroli decyzji ostatecznej) i prowadzić do ponownego rozpoznania sprawy. Z uwagi na nadzwyczajny charakter trybu wznowienia postępowania podatkowego zakończonego decyzją ostateczną niedopuszczalne jest stosowanie rozszerzającej wykładni przesłanek jego zastosowania.

W konsekwencji, również sądowa kontrola legalności decyzji wydanej w trybie wznowienia postępowania podatkowego ma istotnie węższe granice niż w przypadku kontroli decyzji wydanej w zwykłym postępowaniu podatkowym.

Stosownie do treści w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. O istnieniu tej podstawy wznowienia postępowania można mówić wówczas, gdy łącznie zostaną spełnione cztery przesłanki: 1. wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub dowody, 2. są one istotne dla sprawy, tzn. mogą mieć wpływ na jej odmienne rozstrzygnięcie, 3. nie były znane organowi, który wydał decyzję, 4. ale istniały w dniu wydania decyzji. Pod pojęciem nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, o których mowa w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej należy rozumieć zarówno okoliczności lub dowody nowoodkryte, jak również po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Istotnym jest jednak, aby ujawnione w sprawie nowe okoliczności lub nowe dowody istniały w dniu wydania decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II FSK 2124/19). Nowa okoliczność istotna dla sprawy to taka okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, że w sprawie zapadłaby decyzja co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego.

Zdaniem sądu, w niniejszej sprawie, prawidłowo organ przyjął, że zmiany w ewidencji gruntów i budynków dokonane w 2019 r., w konsekwencji wydania przez Starostę Buskiego decyzji z 30 kwietnia 2019 r. nie są nowymi okolicznościami lub dowodami istniejącymi w dniu wydania decyzji podatkowej na 2010 rok, nieznanymi organowi, który ją wydał.

Ostateczną decyzją z 30 kwietnia 2019 r., znak [...] Starosta Buski orzekł o wykreśleniu w części opisowej operatu ewidencji gruntów i budynków: władającego H. K. w zakresie działek nr [...] i [...] (obręb [...], gm. S.) oraz działek nr [...] i [...] (obręb [...], gm. S.), jak również właściciela H. K. w zakresie działki nr [...] (obręb [...], gm. S.).

Jednak, jak prawidłowo stwierdziło Kolegium, ze znajdujących się w aktach sprawy wypisów z rejestru gruntów, aktualnych w dacie wydawania przez SKO decyzji ostatecznej w zakresie wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010, wynika jednoznacznie, że skarżący H. K. ujawniony był w ewidencji jako właściciel działki [...] oraz jako władający (posiadacz samoistny) działek [...], [...], [...]

i [...].

Wydanie decyzji w formie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2010 rok poprzedzało przeprowadzenie postępowania podatkowego, w którym ustalenie stanu prawnego poszczególnych przedmiotów opodatkowania nastąpiło z wykorzystaniem danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Stosownie bowiem do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. - w dacie orzekania o zobowiązaniu za 2010 r. - Dz. U. z 2010 r., Nr 193, poz. 1287), dane te stanowią podstawę wymiaru podatków. Ewidencja gruntów i budynków ma przy tym walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej, a więc stanowi dowód tego, co zostało w niej stwierdzone. Przeprowadzenie przeciwdowodu względem danych zawartych w tej ewidencji (zgodnie z art. 194 § 3 Ordynacji podatkowej) dotyczyć może tylko takich sytuacji, gdy (1) wpis w ewidencji gruntów i budynków jest niezgodny z treścią dokumentów, na podstawie których wpisu się dokonuje, (2) zachodzi sprzeczność

z zapisami w innych rejestrach publicznych, których pierwszeństwo wynika

z regulujących ich prowadzenie bezwzględnie obowiązujących przepisów, (3) gdy posłużenie się wyłącznie danymi ewidencyjnymi musiałoby się wiązać z pominięciem przepisów zawartych w ustawie podatkowej, mających wpływ na wymiar podatku (por. wyrok NSA z 16 maja 2023 r., III FSK 530/22; dostępny online w CBOSA).

W postępowaniu wymiarowym żadna z tych okoliczności nie wystąpiła,

a w konsekwencji nie doszło do podważenia przez stronę mocy dowodowej ewidencji i zawartych w niej zapisów. Okoliczności takie nie zostały również ustalone w toku postepowania ewidencyjnego. Z uzasadnienia decyzji starosty wynika przede wszystkim, że działając z wniosku strony o wykreślenie go jako będącego we władaniu (posiadacza samoistnego) czterech wskazanych działek organ dokonywał ustaleń aktualnych na dzień wydania rozstrzygnięcia, czyli na 30 kwietnia 2019 r. Ustalał bowiem stan faktyczny w zakresie władania przedmiotowymi gruntami. Poprzedzające rozstrzygnięcie Starosty postępowanie dowodowe - co wynika

z treści uzasadnienia decyzji - nie dostarczyło podstaw do jednoznacznego stanowiska o posiadaniu lub braku posiadania przez wnioskodawcę wskazanych gruntów, albowiem zgromadzony materiał (w tym: oględziny, zeznania świadków oraz wnioskodawcy) zawierał sprzeczne ze sobą dowody. Wobec istniejących wątpliwości, czy H. K. nadal jest władającym opisanymi nieruchomościami, oraz mając na względzie żądanie strony, organ oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 7a § 1 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Z kolei wykreślono skarżącego jako właściciela działki [...], ponieważ nie został odnaleziony akt własności ziemi potwierdzający istnienie prawa własności. Również orzekając i w tym zakresie organ powołał art. 7a § 1 k.p.a. uwzględniając - przy istnieniu wątpliwości - żądanie zawarte we wniosku strony.

Analiza uzasadnienia powyższej decyzji Starosty nie daje zatem żadnych podstaw do twierdzenia, że już w 2010 roku skarżący nie był posiadaczem samoistnym oraz właścicielem wskazanych nieruchomości. Z decyzji tej nie sposób wywieść istnienia w 2010 roku okoliczności, które miałyby wpływ na treść wydanej przez organ podatkowy decyzji wymiarowej.

Sąd podziela też stanowisko, zgodnie z którym doprowadzenie przez H. K. w odrębnej, przewidzianej prawem procedurze, do zmiany danych ewidencyjnych przez Starostę Buskiego, powoduje związanie organów podatkowych danymi zaktualizowanymi, ale jedynie ze skutkiem na przyszłość. Dokonanie zmian (w tym wykreśleń) w ewidencji - wbrew oczekiwaniom skarżącego - nie ma mocy wstecznej, przepisy dotyczące prowadzenia ewidencji gruntów i budynków nie przewidują bowiem możliwości dokonywania zmian w ewidencji ze skutkiem ex tunc (por. wyrok NSA z 8 lutego 2018 r., sygn. akt ll FSK 100/16, wyrok NSA z 9 lutego 2023r. sygn. akt III FSK 96/22, wyrok NSA z 17 stycznia 2023 r. sygn. akt III FSK 1698/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podniesienia również wymaga, że datą zmiany treści ewidencji jest data określona w skierowanym do organu podatkowego zawiadomieniu starosty. To właśnie zawiadomienie jest podstawowym dokumentem, na bazie którego organ podatkowy powinien ustalać moment, z którym łączyć należy zaistnienie skutków prawnopodatkowych (tak: R. Dowgier w glosie do wyroku z dnia 4 listopada 2009 r. sygn. akt. I SA/Kr 1190/09, "Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów Samorządowych" 2010 r., nr 5, s.5-6).

Podsumowując, dokonanie w 2019 r. zmian w ewidencji gruntów polegających na wykreśleniu H. K. jako władającego i właściciela opisanych nieruchomości nie wypełnia znamion przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej.

Mając na względzie powyższe sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 4 ust. 1 i 2 oraz § 21 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz.18 ze zm.). Sąd uwzględnił m.in. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 r. w sprawie SK 66/19 i uznał, że analiza statusu adwokata oraz jego roli w postępowaniu, w którym występuje jako podmiot powołany i zobowiązany do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie jego wynagrodzenia, tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, które otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia.