Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 334/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116a par. 1, art. 116 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 1 marca 2023 r. nr 894/RT/2023 w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania z tytułu zwrotu dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 1 marca 2023 r., nr 894/RT/2023, Zarząd Województwa Śląskiego (dalej: Zarząd Województwa, organ, IZ) utrzymał w mocy decyzję własną z 31 sierpnia 2022 r., nr [...], orzekającą o solidarnej odpowiedzialności P.G. (dalej: skarżący) – byłego prezesa zarządu Fundacji [...] za zaległości Fundacji [...] w likwidacji w J.(dalej: Fundacja, Beneficjent), określone w decyzji ostatecznej z 28 października 2020 r., nr [...], w sprawie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania przyznanego na realizację projektu pn. "[...]", współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 oraz zobowiązującą skarżącego solidarnie z Fundacją do zapłaty kwoty 679 295,09 zł z tytułu zaległości stanowiących dofinansowanie wykorzystane z naruszeniem procedur wraz z odsetkami w kwocie 282 284 zł.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej k.p.a.), art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2094), art. 47 § 1 w zw. z art. 109 § 1, art. 107 § 1 i 2 pkt 2, art. 108 § 1 i art. 109 § 2 pkt 1, art. 116a § 1 w zw. z art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm. – dalej O.p.) w zw. z art. 60 pkt 6, art. 61 ust. 3 pkt 2 i art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm. – dalej u.f.p.) oraz w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 818 ze zm.)

Rozstrzygniecie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 2 marca 2017 r. pomiędzy Fundacją a Województwem Śląskim, reprezentowanym przez Zarząd Województwa Śląskiego, pełniący funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 została zawarta umowa nr [...] o dofinansowanie projektu pn. "[...]" zmieniona aneksem zawartym 20 grudnia 2017 r.

Celem projektu była poprawa dostępności do usług wychowawczo-opiekuńczych nad dziećmi do lat 3 dla osób, które w związku z urodzeniem lub wychowaniem dziecka ograniczyły swoją aktywność zawodową poprzez ułatwienie im powrotu na rynek pracy. Przedsięwzięcie miało polegać na stworzeniu i utrzymaniu funkcjonowania 42 nowych miejsc opieki w Niepublicznym Żłobku [...] w J. oraz zapewnieniu wsparcia 42 rodzicom/opiekunom dzieci do lat 3 związanego z pokryciem kosztów bieżącego świadczenia usług opieki nad dzieckiem do lat 3 (od 1 sierpnia 2016 r. do 31 lipca 2018 r.). Przez co najmniej 2 lata od daty zakończenia realizacji projektu (określonej w umowie o dofinansowanie) utrzymana miała być gotowość do funkcjonowania tych miejsc.

W wyniku przeprowadzonej 4 września 2019 r. kontroli prawidłowości zachowania trwałości rezultatów, a następnie kontroli doraźnej w dniach 5-6 listopada 2019 r. stwierdzono nieprawidłowości, które skutkowały rozwiązaniem umowy o dofinansowanie projektu w trybie natychmiastowym, a Beneficjent został wezwany do zwrotu wydatków stanowiących nieprawidłowość w łącznej kwocie 679 295,09 zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Beneficjent dobrowolnie nie dokonał zwrotu środków, wobec czego Zarząd Województwa 28 października 2020 r. wydał decyzję nr [...], w której zobowiązał Beneficjenta do zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania wraz z należnymi odsetkami, udzielonego na realizację projektu w łącznej kwocie 679 295,09 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Beneficjent złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który to nieprawomocnym wyrokiem z 4 lipca 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 558/21 skargę oddalił. Od wydanego wyroku Fundacja wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec braku odpowiedzi na wezwanie o zwrot należności wobec Beneficjenta wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne oraz wystawiono tytuł wykonawczy z 19 stycznia 2021 r. nr [...], który następnie przekazano Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w J. w celu prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Pismem z 23 września 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. poinformował o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego

z majątku Fundacji bowiem podejmowane działania egzekucyjne nie doprowadziły do wyegzekwowania należności. Organ egzekucyjny ustalił, że rachunek bankowy Fundacji został zamknięty i zajęcie okazało się bezskuteczne. Poborca skarbowy

9 lutego 2021 r. udał się w miejsce wskazane jako siedziba Fundacji i spisał raport o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych. Fundacja nie prowadziła działalności pod wskazanym adresem, a jedynie w przeszłości wynajmowała lokal przy ulicy [...]. Ustalono, że w przedmiotowej lokalizacji inny podmiot – K. sp. z o.o. prowadzi przedszkole "[...]". 16 lutego 2021 r. poborca skarbowy spisał protokół o stanie majątkowym zobowiązanej z jej likwidatorem. Ustalono, że Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej od sierpnia 2020 r. i nie osiąga żadnych przychodów. Nie wskazano żadnych składników majątkowych Fundacji. Organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy założony w B.. Z tego rachunku bankowego przelano kwotę 681,24 zł, którą zarachowano na koszty egzekucyjne. Innych wpłat z tego rachunku nie było. Nie ustalono przy tym aby Fundacja była właścicielem środków transportowych, wierzytelności lub innych składników majątkowych. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że w trybie przymusowym nie uzyska obecnie środków pieniężnych, które zaspokoiłyby zaległości Fundacji oraz, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W sprawie nie zostało wydane postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Mając powyższe na uwadze IZ, pismem z 8 grudnia 2021 r., zawiadomiła skarżącego o wszczęciu wobec niego postępowania administracyjnego w sprawie odpowiedzialności solidarnej członka zarządu. Zgodnie bowiem z danymi zamieszczonymi w Krajowym Rejestrze Sądowym przed datą przeprowadzenia kontroli oraz przed datą rozwiązania umowy z Beneficjentem, skarżący był członkiem (prezesem) jednoosobowego zarządu. Funkcję te pełnił do 15 czerwca 2020 r., od tej daty pełni funkcję likwidatora reprezentującego Fundację jednoosobowo. Skarżący był nadto jedynym członkiem zarządu Fundacji w okresie generowania ostatecznych wersji wniosków o płatność, w których Beneficjent rozliczał przyznane dofinansowanie (tj. od 21 lipca 2017 r. do 18 lutego 2019 r.).

W toku trwającego postępowania pełnomocnik skarżącego wniósł o zawieszenie postepowania w sprawie do czasu rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach sprawy o sygn. III SA/Gl 558/21. Wniosku tego organ nie uwzględnił uznając, że wniesienie skargi na ostateczną decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego za zaległości, z tytułu których ma zostać orzeczona odpowiedzialność osoby trzeciej nie stanowi zagadnienia wstępnego

w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej.

Organ postanowieniem z 22 czerwca 2022 r. odmówił także dopuszczenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów w postaci:

- zwrócenia się przez do Sądu Rejonowego w G. Wydział [...] Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego o przedłożenie do akt sprawy sprawozdań finansowych Fundacji za lata 2019-2021 celem wykazania braku jakichkolwiek przesłanek do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości,

- powołania biegłego z zakresu księgowości i rachunkowości na okoliczność ustalenia daty, w której nastąpiła niewypłacalność Fundacji - daty właściwej dla złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości,

- przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony postępowania na okoliczność braku winy w niezłożeniu wniosku o upadłość.

Pismem z 20 kwietnia 2022 r. IZ jako organ I instancji wezwała skarżącego do przedłożenia statutu Fundacji oraz jej dokumentów finansowych za okres od 2017 r. do 2020 r., w tym m.in. sprawozdań finansowych, bilansów, rachunków zysków

i strat, jak również do złożenia wyjaśnień, czy skarżący w okresie od 2016 r. składał wniosek o ogłoszenie upadłości. Nadto, pismem z 22 kwietnia 2022 r. organ wystąpił do Urzędu Skarbowego w J. z wnioskiem o udzielenie informacji

w zakresie regulowania przez Fundację zobowiązań podatkowych w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2020 r.

W odpowiedzi z 28 kwietnia 2022 r. skarżący złożył wymagane dokumenty

i wyjaśnienia. Wskazał, że w okresie od 2016 r. nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości. Nadto wniósł o zawieszenie postępowania z uwagi na fakt, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny wstrzymał wykonanie decyzji zwrotowej. 18 maja 2022 r. Zarząd Województwa wydał postanowienie nr [...], w którym odmówił zawieszenia przedmiotowego postępowania administracyjnego.

Pismem z 29 kwietnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. poinformował natomiast, że wobec Fundacji prowadzone było tylko jedno postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Wskazał również, że Fundacja regulowała zobowiązania terminowo, z wyjątkiem zobowiązań wyszczególnionych

w piśmie w formie tabeli.

W oparciu o przedłożone przez skarżącego dokumenty finansowe organ

stwierdził, że wysokość zobowiązania należnego IZ wraz z pozostałymi kosztami działalności gospodarczej Beneficjenta w każdym roku z lat 2017-2020 przewyższała znacząco wysokość przychodów z podstawowej działalności. Wskazał, że w 2018 r (tj. roku w którym zakończyła się faktyczna realizacja projektu i Beneficjent powinien zwrócić przekazane mu środki) zobowiązania z tytułu konieczności zwrotu środków uzyskanych na realizację projektu (tj. 679 295,09 wraz z należnymi odsetkami) znacznie przekraczały wartość aktywów bilansowych (tj. 76 380,76 zł), a to oznacza, że przesłanka do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniała już w 2018 r. Beneficjent nie złożył przy tym w odpowiednim czasie wniosku o ogłoszenie upadłości. Skarżący nie wskazał również mienia, z którego możliwe byłoby zaspokojenie zobowiązania z tytułu zwrotu dofinansowania.

Mając na uwadze powyższe ustalenia organ stwierdził, że zaistniały wszystkie ustawowe przesłanki uzasadniające przeniesienie odpowiedzialności solidarnie z Fundacją na członka zarządu Fundacji za jej zobowiązania, a przy tym nie wystąpiły żadne okoliczności egzoneracyjne uwalniające skarżącego od tej odpowiedzialności. W konsekwencji Zarząd Województwa w dniu 31 sierpnia 2021 r. wydał decyzję

nr [...] w sprawie ustalenia odpowiedzialności skarżącego – jako członka zarządu za zobowiązania Fundacji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1. art. 1 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 11 ustawy dnia 28 lutego 2023 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r. poz. 1520), w związku z art. 116 i art. 116a O.p. pomimo, iż nie istniał obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ponieważ fundacja miała tylko jednego wierzyciela,

2. art. 116 O.p., poprzez uznanie odpowiedzialności solidarnej skarżącego za zaległości podatkowe pomimo, że nie ponosi on winy za brak zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ponieważ majątek którym dysponowała Fundacja nie był wystarczający na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego,

3. art. 122 w zw. z art. 180 § 1, art. 181 i art. 187-188 i art. 191 O.p., poprzez;

a) brak wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych związanych ze sprawą i odmowę przeprowadzenia dowodu zawnioskowanego przez stronę w toku postępowania, tj. wniosku o powołanie biegłego z zakresu księgowości i rachunkowości. Ww. wniosek strony, w jej ocenie został bezpodstawnie oddalony,

b) odmowę przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącego w charakterze strony mimo wyrażenia przez niego zgody i woli złożenia zeznań, a brak ten miał istotny wpływ na rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji.

Po ponownym zbadaniu sprawy i dokonaniu oceny materiału dowodowego Zarząd Województwa zaskarżoną decyzją z 1 marca 2022 r. utrzymał w mocy decyzję własną.

Organ w pierwszej kolejności wyjaśnił, że zgodnie z art. 116a § 1 O.p. za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 O.p. odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Przy czym przepis art. 116 stosuje się odpowiednio, co oznacza, że odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu jeżeli egzekucja z majątku takiej osoby prawnej okazała się bezskuteczna, a członek zarządu:

- nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało wszczęte postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości spółki,

- nie wykazał, że nie ponosi winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki,

- nie wykazał mienia, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części.

Jednocześnie organ zaakcentował, że ciężar dowodowy wykazania którejkolwiek z okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członkach zarządu.

Analizując wskazane przesłanki odpowiedzialności organ podkreślił, że bezsporne jest, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu w okresie zaistnienia zaległości podatkowej, i to zarówno w chwili zakończenia projektu, jak i w dacie wydania decyzji zobowiązującej Fundację do zwrotu dofinansowania. W sprawie zaistniała także przesłanka całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji należności z majątku Fundacji, co znajduje potwierdzenie w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia 23 września 2021 r.

w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec dłużnika.

W zakresie wystąpienia przesłanek egzoneracyjnych organ zaakcentował, że Fundacja nie wykonywała swoich wymagalnych zobowiązań - czyli nie dokonała zwrotu środków które zostały określone jako niekwalifikowalne w realizowanym projekcie. Nieprawidłowości, które skutkowały obowiązkiem zwrotu środków, powstawały w trakcie realizacji projektu. Realizacja projektu zakończyła się bowiem 31 lipca 2018 r. i w tym czasie Beneficjent miał już pełną świadomość niezrealizowania założeń projektu, a mimo to nie dokonał zwrotu środków. Również otrzymana przez Beneficjenta Informacja pokontrolna z 4 grudnia 2019 r. wprost wskazywała, że Fundacja jest zobowiązana do zwrotu środków wraz z odsetkami. Niewątpliwie zatem Beneficjent przez cały ten okres nie wykonywał swoich wymagalnych zobowiązań w znacznej wysokości.

Organ podkreślił jednocześnie, że zobowiązanie do zwrotu dofinansowania, w sytuacji stwierdzenia wystąpienia jednej z przesłanek, o których mowa w art. 207 ust. 1 u.f.p. powstaje z mocy prawa już w momencie powstania nieprawidłowości, a nie dopiero z chwilą wydania (doręczenia) decyzji w sprawie tego zobowiązania i jest wymagalne również z chwilą wynikającą z przepisów prawa. Skoro Beneficjent nie mógł wykonać swojego wymagalnego zobowiązania we właściwym czasie miał obowiązek zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości.

Konieczność zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości potwierdza również analiza sprawozdań finansowych za lata 2017-2020, gdzie wysokość należnego zobowiązania sumowana z pozostałymi kosztami działalności gospodarczej Beneficjenta w każdym roku z lat 2017-2020 przewyższała znacząco wysokość przychodów z podstawowej działalności. Organ podkreślił, że w 2018 r., tj. w roku w którym zakończyła się faktyczna realizacja projektu i Beneficjent powinien zwrócić przekazane mu środki, zobowiązania z tytułu konieczności zwrotu środków uzyskanych na realizację projektu znacznie przekraczały wartość majątku Beneficjenta.

Organ nie zgodził się przy tym z zarzutami skarżącego w zakresie naruszenia art. 1 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego. W tym zakresie wyjaśnił, że nie można różnicować sytuacji członków zarządu w zależności od liczby wierzycieli bowiem prowadziłoby to do nierównego traktowania. Nawet zatem w przypadku jednego wierzyciela członek zarządu ma obowiązek zgłosić wniosek o upadłość, jeśli chce uwolnić się z odpowiedzialności. Przyjęcie, że członek zarządu zwolniony jest

z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy podmiot zalega z płatnościami wyłącznie w odniesieniu do jednego wierzyciela, stawiałoby

w uprzywilejowanej pozycji tych członków zarządu, których spółki miałyby tylko jednego wierzyciela - Skarb Państwa w stosunku do tych, których podmioty miałyby co najmniej dwóch wierzycieli. Doszłoby zatem do oczywistego nierównego traktowania członków zarządu (osób trzecich) w zależności od tego, ilu wierzycieli miały zarządzane przez nich spółki oraz do osłabienia funkcji gwarancyjnej.

Zdaniem organu całokształt poczynionych ustaleń nie pozwala również na stwierdzenie, że skarżący nie ponosi winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Skarżący, co zresztą sam podkreślił, aktywnie działał w sprawach Fundacji i oceniał jej sytuację finansową, a to oznacza, że miał pełną świadomość zaistniałej sytuacji i wynikających z niej konsekwencji.

Organ nie podzielił również pozostałych zarzutów skarżącego w zakresie braku wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych związanych ze sprawą oraz odmowy przeprowadzenia wnioskowanych dowodów. Podkreślił, że powołanie biegłego z zakresu księgowości i rachunkowości na okoliczności przywołane przez skarżącego, w świetle przedłożonych dokumentów

i dokonanych przez organ ustaleń, przyczyniłoby się jedynie do nieuzasadnionego przedłużenia prowadzonego postępowania administracyjnego i pozostawałoby

w sprzeczności z zasadą szybkości i prostoty postępowania oraz z zasadą prawdy obiektywnej. Z tych samych względów nie było też konieczności przesłuchania skarżącego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. :

- art. 116 O.p. w związku z art. 116a O.p., poprzez błędne przyjęcie, że skarżący ponosi odpowiedzialność jako osoba trzecia solidarnie z Fundacją za zobowiązania, wynikające z decyzji Zarządu Województwa z 28 października 2020 r. nr [...], podczas gdy nie ponosi on winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, ponieważ majątek, którym dysponowała Fundacja nie był wystarczający na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego,

- art. 1 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 11 ustawy Prawo upadłościowe w związku z art. 116 i art. 116a O.p. pomimo, iż nie istniał obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ponieważ Fundacja miała tylko jednego wierzyciela,

2. przepisów postępowania tj. art. 7, 11, 77, 80 oraz 107 k.p.a. poprzez niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodu: z opinii biegłego z zakresu księgowości i rachunkowości na okoliczność ustalenia daty, w której nastąpiła niewypłacalność Fundacji - data właściwa dla złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz dowodu z przesłuchania strony na okoliczność braku winy

w niezłożeniu wniosku o upadłość, podczas gdy dowód ten należało dopuścić.

Argumentując zasadność skargi pełnomocnik podkreślił, że wbrew ustaleniom dokonanym przez organ, skarżący nie ponosi winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, z uwagi na fakt, że sytuacja majątkowa Fundacji w latach 2017-2020 nie pozwalała na uwzględnienie wniosku o ogłoszenie upadłości, co potwierdzają złożone do akt sprawy sprawozdania finansowe. Nawet zatem, gdyby skarżący złożył w terminie taki wniosek do sądu to zgodnie z art. 21 ust.1 Prawa upadłościowego, majątek Fundacji nie pozwalał nawet na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego.

Dodał, że ustalając moment na jaki skarżący zobowiązany był do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości organ zobowiązany był dokonać ustaleń dotyczących kwestii istnienia innych wierzycieli skarżącego, po to aby ocenić, czy taki wniosek był możliwy w ogóle do złożenia. Organ kwestii tej nie zbadał ograniczając się w tym zakresie jedynie do przywołania wyroków sądów administracyjnych, w których orzeczono, że istnienie jednego wierzyciela nie stanowi przeszkody w zastosowaniu art. 116 § 1 O.p. Odmienne stanowisko prezentuje natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 13 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 500/18 oraz w wyroku z 27 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Wr 369/19.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego nie budzi nadto wątpliwości, że ocena przesłanek z art. 116 O.p. powinna być dokonywana w świetle przepisów ustawy Prawo upadłościowe. Art. 1 ust. 1 pkt 1 tej ustawy reguluje bowiem zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami. Skoro sam ustawodawca w art. 116 O.p. powiązał zaistnienie przesłanek odpowiedzialności osób trzecich z faktem złożenia przez podatnika wniosku o ogłoszenie upadłości albo przewidział uwolnienie się od takiej odpowiedzialności w braku jego winy w złożeniu takiego wniosku (czyli w sytuacji braku takiego obowiązku), to nie można twierdzić, że jedynie dla potrzeb odpowiedzialności osób trzecich członek zarządu, wbrew wyraźnemu zapisowi ustawy Prawo upadłościowe powinien był taki wniosek złożyć. Wykładnia art. 116 O.p. nakazująca członkowi zarządu w opisanych okolicznościach złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w określonym czasie jest zatem sprzeczna z przepisami ustawy Prawo upadłościowe.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości swoje stanowisko

i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej powoływane jako p.p.s.a.). Ponadto sąd może stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli została wydana: z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą (art. 145 § 1 pkt 3 tej ustawy w związku z art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej). Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 w/w ustawy z 30 sierpnia 2002r.).

W rozpoznawanej sprawie oceniając pod tym kątem zaskarżoną przez skarżącego decyzję Zarządu Województwa Śląskiego, Sąd nie dopatrzył się wskazanych uchybień, a tym samym podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi.

W wyniku analizy całości materiału dowodowego skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela przedstawioną przez organ odwoławczy argumentację i słuszność zajętego w sprawie stanowiska. W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty są całkowicie chybione. Przed przystąpieniem do kontroli zaskarżonej decyzji Sąd zaznacza, że jej przedmiotem będzie jedynie kwestia odpowiedzialności Skarżącego jako członka zarządu Fundacji za jej zobowiązania. Jak bowiem stwierdził NSA w postępowaniu w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej, prowadzonym na podstawie przepisów Rozdziału 15 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich Ordynacji podatkowej, osoba trzecia nie może kwestionować wcześniejszych ustaleń, dokonanych przez organ w toku postępowania podatkowego wobec podatnika, dotyczących np. podstawy opodatkowania, wysokości podatku, zastosowania ulgi itp. Analogicznie podatnik nie jest stroną postępowania dotyczącego odpowiedzialności podatkowej członków zarządu spółek kapitałowych, toczącego się na podstawie art. 116 O.p., mającego na celu wydanie decyzji, o której mowa w art. 108 § 1 O.p. W postępowaniu tym nie rozstrzyga się już bowiem kwestii związanych z ustaleniem istnienia obowiązku podatkowego oraz wysokością zobowiązania podatkowego. Przedmiotem postępowania w sprawie odpowiedzialności osób trzecich są wyłącznie kwestie związane z ustaleniem i istnieniem podmiotu, na który przenosi się odpowiedzialność, zakresem należności objętych odpowiedzialnością, a także określeniem terminu płatności tych należności (wyrok NSA z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt III FSK 295/22).

Na gruncie art. 116a O.p. ustalone zostały zasady odpowiedzialności podatkowej członków zarządu innych osób prawnych. Jak wynika z jego § 1 za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Przepis art. 116 stosuje się odpowiednio.

Zgodnie natomiast z art. 116 § 1 O.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. poz. 978) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Jednocześnie odpowiedzialność członków zarządu – stosownie do art. 116 § 2 O.p. - obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

Należy przy tym wskazać, że poprzez odpowiednie stosowanie do członków organów zarządzających innych niż spółki kapitałowe osób prawnych przepisów dotyczących odpowiedzialności za zaległości spółek z o.o. lub spółek akcyjnych, odpowiedzialność ta nabrała charakteru osobistego oraz solidarnego. Podmioty te odpowiadają więc całym swoim majątkiem, solidarnie z osobą prawną, za jej zaległości podatkowe wynikające ze zobowiązań powstałych w okresie, w którym pełniły obowiązki członków zarządu. Odpowiedzialność ponosić będą też byli członkowie zarządu.

Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że chodzi o wykazanie pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego oraz bezskuteczności egzekucji skierowanej do majątku spółki. Przepis art. 116 O.p. określa przesłanki, które uwalniają członka zarządu, z udziałem którego prowadzone jest postępowanie o odpowiedzialności, o ile uprzednio wykaże on ich wystąpienie. Ciężar przedłożenia dowodów potwierdzających istnienie tych przesłanek spoczywa wówczas na stronie, zaś na organie ich ocena. Świadczą o tym takie sformułowania jak "nie wykazał", "nie wskazuje", gdyż odnoszą się do członków zarządu. Zatem to członek zarządu winien wykazać aktywność w kierunku przedstawienia dowodów potwierdzających istnienie jednej (lub obu) okoliczności wyłączających jego odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki, powstałe w czasie, kiedy wchodził w skład jej zarządu.

W orzecznictwie akcentuje się, że orzekając o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, organ podatkowy jest zobowiązany wykazać istnienie przesłanek pozytywnych tj. okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce. Ciężar wykazania okoliczności zwalniających z tej odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu. (por. wyrok NSA z 20 marca 2014 r. sygn. akt II FSK 1211/12; wyrok NSA z 8 stycznia 2013 r. sygn. akt I FSK 1776/11).

Poza sporem jest, że decyzją z 28 października 2020 r., [...] Zarząd Województwa Śląskiego zobowiązał Fundację [...] w Likwidacji z/s w J. do zwrotu finansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wraz z należnymi odsetkami, otrzymanego na podstawie umowy nr [...] z dnia 2 marca 2017 r. o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego wraz z aneksem, stanowiącego płatność ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz środków budżetu krajowego w łącznej kwocie 679 295,09 zł z odsetkami. Decyzja ta była przedmiotem kontroli tut. Sądu, który nieprawomocnym wyrokiem z dnia 4 lipca 2022 r., w sprawie sygn. III SA/Gl 558/21 oddalił skargę Fundacji [...] w likwidacji.

Nie jest kwestią sporną, że egzekucja należności z majątku Fundacji okazała się bezskuteczna. Organ egzekucyjny postanowieniem z 23 września 221 r. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika po stwierdzeniu braku majątku i środków, dających możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności co zobligowało organ do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie odpowiedzialności solidarnej członka zarządu Fundacji.

Zgodnie z danymi zamieszczonymi w Krajowym Rejestrze Sądowym, organem uprawnionym do reprezentacji Fundacji [...] (przed ustanowieniem Likwidatora) był zarząd. Zgodnie z informacją zawartą w pełnym odpisie KRS, 7 lipca 2017 r., tj. przed datą przeprowadzenia kontroli oraz przed datą rozwiązania umowy z Beneficjentem, dokonano wpisu, zgodnie z którym w skład jednoosobowego zarządu wchodził skarżący jako prezes zarządu. Skarżący pełnił tę funkcję do 15 czerwca 2020 r. (data dokonania wpisu) i od tej daty pełni funkcję Likwidatora reprezentującego fundację jednoosobowo. Skarżący był jedynym członkiem zarządu fundacji w okresie generowania w systemie ostatecznych wersji wniosków o płatność, w których Beneficjent rozliczał przyznane dofinansowanie (tj. od 21 lipca 2017 r. do 18 lutego 2019 r.).

Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości danego podmiotu jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości. Chodzi nie tylko o wykazanie czynności złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ale jednocześnie że czynność ta została dokonana we właściwym czasie. Ustawodawca, wskazując w konstrukcji tej wyłączającej przesłanki na czas właściwy do złożenia wniosku posłużył się określeniem nieostrym, którego treść ustala się przez zastosowanie odpowiednich regulacji ustawy Prawo upadłościowe.

Z kolei pojęcie "braku winy", o jakim mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. dotyczy zarówno winy umyślnej, jak i nieumyślnej zarówno w postaci lekkomyślności, jak i niedbalstwa. O przesłance "braku winy", o której mowa w art. 116 § 1 lit. b O.p., w sytuacji niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości można mówić jedynie wtedy, gdy członek zarządu spółki przy zachowaniu wszelkiej należytej staranności podczas prowadzenia jej spraw wniosku takiego nie złożył z przyczyn od niego niezależnych. Dla wykazania tej przesłanki egzoneracyjnej nie wystarczy subiektywne poczucie braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość. Brak takiej winy jest kategorią obiektywną i można się na nią powoływać jedynie w sytuacji, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak tych możliwości wynikał z przyczyn od niego całkowicie niezależnych (wyrok NSA z 21 września 2022 r., sygn. akt III FSK 693/21).

Zaznaczyć należy, że ustawodawca w tym zakresie nie przewidział żadnych innych okoliczności, które mogłyby stanowić przesłanki egzoneracyjne. Do rozważenia przez Sąd pozostawała zatem kwestia, czy Skarżący wykazał, że wystąpiła którakolwiek z okoliczności uwalniających go od tej odpowiedzialności.

W ocenie Sądu Skarżący nie uwolnił się z odpowiedzialności poprzez wykazanie, że zaistniała jedna z okoliczności, o jakiej mowa w art. 116 § 1 pkt 1 i pkt 2 O.p.

Po pierwsze, Skarżący powołując się na okoliczności art. 116 § 1 pkt 1 lit a i b O.p. nie wykazał, że zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości [...] Fundacji we właściwym czasie. Warto tutaj wskazać na wyrok WSA w Gdańsku, według którego przesłanki uwolnienia się przez członków zarządu spółki od odpowiedzialności za zobowiązania sprowadzają się do wykazania należytej staranności w działaniach zmierzających do wszczęcia postępowania upadłościowego (wyrok WSA w Gdańsku z 20 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 686/22). Skarżący tych działań nie podjął. Bez znaczenia jest zarzut skarżącego, że fundacja miała tylko jednego wierzyciela.

Za prawidłową należy uznać taką wykładnię art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p., zgodnie z którą przesłanka egzoneracyjna wymieniona w tym przepisie odnosi się wyłącznie do zgłoszenia wniosku, a nie do skutku tego wniosku, jakim jest ogłoszenie upadłości. Odróżnić należy bowiem obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości od skuteczności tego wniosku i ogłoszenia tej upadłości przez sąd upadłości. Przyjęcie, że członek zarządu zwolniony jest z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy spółka zalega z płatnościami wyłącznie w odniesieniu do jednego wierzyciela, stawiałoby w uprzywilejowanej pozycji tych członków zarządu, których spółki miałyby tylko jednego wierzyciela publicznoprawnego w stosunku do tych, których spółki miałyby co najmniej dwóch wierzycieli. Doszłoby zatem do oczywistego nierównego traktowania członków zarządu (osób trzecich) w zależności od tego, ilu wierzycieli miały zarządzane przez nich spółki oraz do osłabienia funkcji gwarancyjnej odpowiedzialności osób trzecich (por. wyroki NSA z 19 kwietnia 2023 r., sygn. III FSK 1904/21 i z 14 kwietnia 2023 r., sygn. III FSK 1877/21).

O przesłance "braku winy", o której mowa w art. 116 § 1 lit. b O.p., w sytuacji niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości można mówić jedynie wtedy, gdy członek zarządu spółki, przy zachowaniu wszelkiej należytej staranności podczas prowadzenia jej spraw, wniosku takiego nie złożył z przyczyn od niego niezależnych. Dla wykazania tej przesłanki egzoneracyjnej nie wystarczy subiektywne poczucie braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość. Brak takiej winy jest kategorią obiektywną i można się na nią powoływać jedynie w sytuacji, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak tych możliwości wynikał z przyczyn od niego całkowicie niezależnych. (wyrok NSA z 21 września 2022 r., sygn. akt III FSK 693/21). W badanej sprawie ta okoliczność nie została przez Skarżącego wykazana.

Ponadto, Skarżący zgodnie z art. 116 § 1 pkt. 2 O.p. nie wskazał mienia Fundacji, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. Zaznaczenia wymaga, że nie można przypisać organowi podatkowemu obowiązku wskazania ww. mienia. Gdyby bowiem organ miał wiedzę o istnieniu takiego mienia nie mógłby stwierdzić, że egzekucja wobec spółki jest bezskuteczna, lecz miałby obowiązek prowadzenia egzekucji także z takiego mienia.

Podsumowując, Sąd nie podzielił zarzutów skargi zmierzających do podważenia ustalonego stanu faktycznego i zastosowanych przepisów prawa materialnego. Organy zgodnie z art. 122 O.p. oraz art. 187 § 1 O.p. kierowały się obowiązkiem podejmowania niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy zgodnie z zasadą prawdy materialnej. Prawidłowo oceniły "właściwy czas" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a w szczególności zbadały sprawozdania finansowe pozwalające ocenić rzeczywistą sytuację finansową Fundacji, która już w 2018 r. obligowała skarżącego do zgłoszenia takiego wniosku.

Podejmowane działania, nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów unormowanej w art. 191 O.p. Zebrany przez organ materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy i tym samym nie było potrzeby dopuszczenia dalszych dowodów wnioskowanych przez skarżącego.

Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego oraz procesowego w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Uwzględnienie skargi następuje bowiem w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tych okolicznościach zarzuty skargi okazały się bezzasadne, a Sąd nie znalazł w zaskarżonej decyzji również innych uchybień, które mogłyby uzasadnić jej uchylenie.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.