Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 120/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e § 1 i art. 64e § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń /spr./, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 maja 2023 r. sprawy ze skargi K.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 20 grudnia 2022 r., nr 1801-I E W.4268.13.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej {...}postanowieniem z {...} grudnia 2022 r. znak: {...}utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych{...}, z dnia {...} czerwca 2022 r. znak {...}odmawiające K.K. (skarżący) umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie {...} zł przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Postanowienie to wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 7 lipca 2019 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w {...}o umorzenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, prośbę swą motywując uciążliwością środków egzekucyjnych w aspekcie posiadanych środków do życia i możliwością regulowania bieżących zobowiązań. Po rozpatrzeniu wniosku, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w{...}, Inspektorat w {...}postanowieniem nr {...} z dnia {...} listopada {...} r. odmówił umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, na podstawie tytułów wykonawczych w łącznej kwocie {...} zł.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego z dnia {...} grudnia {...} r. postanowieniem z dnia {...} sierpnia {...} r. uchylił w całości postanowienie organu egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w{...}, postanowieniem nr {...} z dnia {...} marca {...} r. odmówił umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia {...} października {...} r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w {...}po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego ponownie uchylił postanowienie nr {...} Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w{...}, z dnia {...} marca {...} r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty potwierdzające powstanie kosztów egzekucyjnych oraz ich wysokość w odniesieniu do każdego tytułu wykonawczego, o stan spraw sporządzony do poszczególnych tytułów wykonawczych oraz zwrócił uwagę na wydanie postanowienia z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w {...}, postanowieniem z dnia {...} czerwca {...} r. odmówił umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie {...}zł przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i pismem z dnia 15 lipca 2022 r. wniósł zażalenie na ww. postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w {...}po rozpatrzeniu zażalenia utrzymał w mocy ww. postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w {...}, z dnia {...} czerwca {...} r. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji stwierdził, że w jego ocenie, kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości {...}zł, nawet przy uwzględnieniu wskazanego przez skarżącego wynagrodzenia w wysokości {...} zł i ponoszonych wydatkach w kwocie {...}zł pozostaje w zakresie jego możliwości płatniczych, jeżeli nie jednorazowo, to chociażby w ratalnym systemie spłaty. Okoliczność ta powoduje, że nieuzasadnione jest umorzenie należnych do zapłaty kosztów egzekucyjnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w {...}nie umorzył kosztów egzekucyjnych, z uwagi na brak stwierdzenia wskazanych przesłanek poniesienia kosztów egzekucyjnych tj. nie stwierdzono nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku oraz przesłanki, w której zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, za umorzeniem nie przemawia ważny interes publiczny oraz ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych nie spowoduje niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych. Niezasadne jest zatem ich umorzenie.

Zdaniem organu nadzoru każdy winien liczyć się z tym, że nieuregulowane należności publicznoprawne będą dochodzone w trybie przymusu egzekucyjnego, a postępowanie egzekucyjne generuje określone koszty egzekucyjne. Dążenie do efektywnego pozyskiwania danin publicznych należnych Skarbowi Państwa, w tym również uzyskiwanych w trybie egzekucji administracyjnej leży również w interesie publicznym w związku z czym organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

W skardze do tutejszego sądu, na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie ww. postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcie prawno-faktyczne czy wniosek zobowiązanego z dnia {...} lipca{...}r. wypełnił w momencie złożenia przesłanki wynikające z prawa polskiego i prawa europejskiego co do przyznania pomocy publicznej dla osoby wykonującej działalność gospodarczą w Państwie Członkowskim Unii Europejskiej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W świetle art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W ramach kontroli sądowoadministracyjnej sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w {...} z {...} grudnia {...} r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w{...}, z dnia {...} czerwca {...} r. odmawiające skarżącemu umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie {...}zł.

Przeprowadzona przez sąd kontrola wykazała, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji odpowiadają prawu.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej u.p.e.a.)

Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Z powołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użycie określenia "może". Istota uznania administracyjnego polega na tym, że samo stwierdzenie przez organ ziszczenia się ustawowych przesłanek umożliwiających przyznanie wnioskowanej ulgi może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Nie może to jednak oznaczać dowolności organu egzekucyjnego. Winien on rzetelnie, z poszanowaniem zasad procesowych, wyjaśnić w ustalonym stanie faktycznym, motywy swego rozstrzygnięcia. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2016 r., sygn. II FSK 3740/13, wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

W tego rodzaju sprawach sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych znajdują uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, a także czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach (zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. ). Sąd poprzestaje na ocenie, czy wydane postanowienie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie może natomiast badać wydanych postanowień pod kątem ich słuszności, czy sprawiedliwości.

W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a tym samym nie uchybiły wskazanym przepisom Kpa, wyznaczającym zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Organy uczyniły zadość stawianym wymogom i wyczerpująco - na ile umożliwiła to strona - ustaliły jej sytuację rodzinną i materialną. Prawidłowo ustalony stan faktyczny stał się zaś podstawą oceny tego, czy w rozpoznawanej sprawie ziściły się przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Wyliczenie przesłanek umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego zawarte jest w art. 64e § 2 upea i jest ono wyczerpujące. Zgodnie z art. 64e § 2 pkt 1-3 upea koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny lub ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Przesłanka zawarta w art. 64 § 2 pkt 1 upea została sformułowana alternatywnie. Występuje zarówno wtedy, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, jak i wtedy, gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej również podlega ocenie w kontekście trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja.

W ocenie Sądu organ odwoławczy wyczerpująco wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, z jakich powodów uznał, iż w sytuacji majątkowej skarżącego nie zachodzi okoliczność nieściągalności dochodzonego obowiązku oraz dlaczego jego zdaniem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały (por. wyrok NSA z 19 maja 2016 r., sygn. II GSK 2469/14). Dyrektor IAS stwierdził, że analiza sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, wskazuje, że jest on zatrudniony i z tytułu umowy o pracę w okresie od lutego do kwietnia 2022 r. osiągnął średniomiesięczne wynagrodzenie w wysokości {...} zł brutto, {...}netto. Natomiast skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał na wysokość wynagrodzenia brutto w kwocie {...} zł, netto {...}zł. Z tytułu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego zobowiązany ponosi wydatki w łącznej wysokości {...}zł. Skarżący wskazał, że oprócz ww. wydatków związanych z utrzymaniem ciążą na nim zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości {...}zł ({...} zł miesięcznie) oraz z tytułu leasingu w wysokości {...}zł ({...}zł miesięcznie). Jednakże, co trafnie stwierdził organ II instancji, zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi jakimi są koszty egzekucyjne. Mając na względzie powyższe ustalenia organów orzekających nie sposób uznać, by zachodziła przesłanka nieściągalności zobowiązań skarżącego.

W ocenie Sądu nie wykracza również poza granice uznania administracyjnego przyjęcie przez Dyrektora IAS, że powyższe ustalenia obrazują, iż strona nie wykazała, by nie była w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Jak trafnie wskazał organ II instancji z akt sprawy wynika, iż w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z trwałym nieuiszczaniem przez skarżącego, w ustawowych terminach, składek ubezpieczeniowych za okres 2011-2018. Skarżący prowadził działalność gospodarczą, nie wywiązując się z zobowiązań z tytułu ubezpieczeń społecznych oraz zdrowotnych w konsekwencji czego powstały koszty egzekucyjne. Działania te świadczą o braku staranności do rzetelnego rozliczania się z budżetem państwa i są przejawem uchylania się od obowiązków publicznoprawnych, dając podstawę do przyjęcia, że pomimo posiadanych środków finansowych z tytułu wynagrodzenia skarżącego nie planował samodzielnie uregulować ciążących zobowiązań. W świetle zebranego materiału dowodowego nie można stwierdzić, iż sytuacja życiowa skarżącego była zagrożona spłatą kosztów egzekucyjnych w wysokości {...} zł, mając na uwadze, że skarżący jest młodym człowiekiem, uzyskującym stałe źródło dochodów z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę.

W ocenie Sądu mieści się również w granicach uznania administracyjnego wyjaśnienie organu, dlaczego za umorzeniem nie przemawia ważny interes publiczny. Dyrektor IAS wyjaśnił, że interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy i zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Jak wyjaśnił pojęcie to ocenia się z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, tj. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Należy rozważyć zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. W każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty powyższych wartości. Dookreślenie przymiotnikiem "ważny" interesu publicznego podkreśla wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów. Organ odwoławczy wskazał, że koszty egzekucyjne są należnością związaną z przymusowym dochodzeniem zobowiązań publicznoprawnych. W interesie publicznym jest zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej. Umorzenie zaś kosztów egzekucyjnych jest instytucją szczególną i może nastąpić jedynie w przypadkach, gdy występuje rzeczywisty brak możliwości zapłaty przez zobowiązanego tych należności. Organ ocenił, że podane przez stronę okoliczności nie mogą być uzasadnieniem dla umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na "ważny interes publiczny". Mając na względzie tak zaprezentowane wyjaśnienia Sąd stwierdza, że nie noszą one cechy dowolności.

Jak wskazały organy, skarżący z dniem 29 czerwca 2020 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej w zakresie działalności agentów i brokerów ubezpieczeniowych natomiast w dniu 30 czerwca 2020 r. został wykreślony z rejestru CEIDG, zatem nie posiada statusu przedsiębiorcy, tym samym ewentualne umorzenie kosztów egzekucyjnych nie stanowiłoby pomocy publicznej. W sytuacji gdy skarżący utracił status przedsiębiorcy organy zasadnie nie uwzględniły przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz.U. z 2021, poz. 743).

Uwzględniając powyższe Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Wydając zaskarżone postanowienie Dyrektor IAS, po uprzednim umożliwieniu stronie wykazania spełnienia przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, rozstrzygając sprawę odmownie nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Dlatego też Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.