Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1633/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 61  ust. 1 i 2, art. 64, art. 64a
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2024 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 lipca 2023 r. nr SKO.PS/4110/827/2022 w przedmiocie ustalenia odpłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 26 lipca 2023 r., znak SKO.PS/4110/827/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 59, art. 60, art. 61 i art. 62 ustawy z dnia 12 marca 2004. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901), po rozpatrzeniu odwołania W. B. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice z dnia 18 października 2022 r., znak PS-II.31.4260.2022, ustalającej W. B. opłatę za pobyt ojca (H. B.) w Domu Pomocy Społecznej w P. od 18 do 31 maja 2022 r. w wysokości 319,46 zł, a od 1 czerwca 2022 r. w wysokości 751,59 zł miesięcznie – utrzymało zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 18 października 2022 r., znak PS-II.31.4260.2022, wydaną m.in. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 8, art. 9, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 61, art. 62 ust. 1 i 2, art. 64, art. 103 ust. 2, art 106 ust. 1 i ust. 4, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2021 r. poz. 735 ze zm.), a także zarządzenia nr 19/2022 Starosty Myślenickiego z dnia 22 lutego 2022 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w prowadzonych przez powiat myślenicki domach pomocy społecznej w 2022 roku (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2022 r. poz. 1252) – Burmistrz Miasta i Gminy Myślenice ustalił W. B. opłatę za pobyt ojca (H. B.) w Domu Pomocy Społecznej w P. od 18 do 31 maja 2022 r. w wysokości 319,46 zł, a od 1 czerwca 2022 r. w wysokości 751,59 zł miesięcznie, wskazując przy tym w szczególności, że wniosek strony z dnia 28 lipca 2022 r. o całkowite zwolnienie jej z opłaty będzie można rozpatrzyć dopiero po uprawomocnieniu się decyzji ustalającej obowiązek wnoszenia opłaty.

Działając na skutek odwołania W. B., w którym podniósł on w szczególności, że jedną decyzją administracyjną można jednocześnie ustalić obowiązek i z niego zwolnić, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 26 lipca 2023 r., którą utrzymało zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że: (i) wyliczenia organu pierwszej instancji są prawidłowe, a wliczenie do dochodu strony kwoty zaległych alimentów wyegzekwowanych od jej ojca odpowiada treści art. 8 ust. 3 u.p.s.; (ii) A. G. (bratanica) nie jest zstępnym ojca strony; (iii) nie można czynić organowi pierwszej instancji zarzutu z tego, że przyjął jedną z dwóch występujących w orzecznictwie sądowoadministracyjnym koncepcji, tj. koncepcję wydawania dwóch (zamiast jednej) decyzji administracyjnych – nadal dopuszczalne jest wydawanie dwóch odrębnych decyzji, jeżeli byłoby to uzasadnione okolicznościami sprawy, gdy wniosek o zwolnienie złożono już po zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia opłaty przez wydanie decyzji ostatecznej w tym przedmiocie (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 242/23); (iv) z akt sprawy wynika, że organ widzi zasadność zwolnienia strony z opłaty.

Pismem z dnia 25 września 2023 r. W. B. złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Skarżący wniósł o: (i) stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji (względnie ich uchylenie), (ii) wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, (iii) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z uzupełnienia wniosku o całkowite zwolnienie z ponoszenia opłaty z dnia 24 października 2022 r. z załącznikami na okoliczność treści, w szczególności na wykazanie faktów: braku zasadności obciążania skarżącego opłatą, uprawnienia ojca skarżącego do zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, sytuacji finansowej i stanu zdrowia skarżącego, wzajemnych relacji skarżącego i jego ojca, rażącego uchylania się przez ojca skarżącego od spełniania obowiązku alimentacyjnego, (iv) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 6 k.p.a. przez wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 64 u.p.s. w nieobowiązującym brzmieniu; 2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, brak wyczerpującego zebrania całego koniecznego materiału dowodowego w sprawie, brak przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego wniosków dowodowych (osobowych i z dokumentów), brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło do wydania błędnej decyzji w sprawie; 3) art. 75 w zw. z art. 78 k.p.a. przez brak przeprowadzenia dowodów zgłoszonych przez skarżącego w postaci zeznań świadka A. G., uzupełniających zeznań świadka T. B., zeznań H. B. i skarżącego, dokumentów przedłożonych pismem z dnia 24 października 2022 r., co doprowadziło do wydania błędnej decyzji w sprawie; 4) art. 8 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji mimo ustalenia przez Dyrektor i pracownika Centrum Usług Społecznych w Myślenicach ze skarżącym, że decyzja zostanie wydana dopiero po 28 października 2022 r., a do tego czasu organ odwoławczy będzie oczekiwał na stanowisko skarżącego; 5) art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a. przez brak możliwości wypowiedzenia się przez skarżącego co do przeprowadzonych dowodów, brak zapewnienia mu czynnego udziału w postępowaniu, brak przyjęcia jego pisemnego stanowiska, co spowodowało uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co spowodowało wydanie decyzji opartej na okolicznościach faktycznych, które nie mogą być uznane za udowodnione; 6) art. 136 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi pierwszej instancji; 7) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy zasługuje ona na uchylenie w całości.

Nadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 64 u.p.s. przez błędną wykładnię i w związku z tym nieuprawnione przyjęcie, że kwestia zwolnienia od ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może być rozpatrywana dopiero po uprawomocnieniu się decyzji o ustaleniu zobowiązanego do ponoszenia opłaty i wysokości opłaty, podczas gdy stanowisko to straciło aktualność po dniu 4 października 2019 r., tj. po wejściu w życie art. 64 u.p.s., którego brzmienie wskazuje, że zwolnieniu może podlegać zarówno osoba wnosząca opłatę (taka, co do której została wydana ostateczna decyzja ustalająca wysokość opłaty) lub osoba obowiązana do wnoszenia opłaty (taka, która znajduje się w kręgu osób potencjalnie zobowiązanych do ponoszenia opłaty, ale względem której decyzja ustalająca wysokość opłaty nie została jeszcze wydana lub nie jest ostateczna), co w konsekwencji spowodowało wydanie decyzji bez podstawy prawnej; 2) art. 15 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy zachodziła konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, a w konsekwencji pozbawienie skarżącego prawa do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, co stanowi wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa; 3) art. 61 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 4 i art. 12 u.p.s. przez ich niezastosowanie i w rezultacie zobowiązanie skarżącego do ponoszenia odpłatności za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej, podczas gdy opłatą powinien zostać obciążony sam ojciec skarżącego, gdyż posiada on ku temu możliwości, jest zobowiązany w pierwszej kolejności pokryć koszt własnego pobytu w domu pomocy społecznej; 4) art. 64a u.p.s. przez niezastosowanie, podczas gdy ojciec skarżącego został pozbawiony prawa wykonywania władzy rodzicielskiej względem skarżącego i rażąco uchylał się od alimentacji syna, co powinno skutkować wydaniem decyzji o zwolnieniu skarżącego z obowiązku uiszczania opłaty za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej; 5) art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s. przez niezastosowanie i w konsekwencji odmowę zwolnienia skarżącego z obowiązku płatności za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżący spełnia przesłanki przemawiające za zwolnieniem go od uiszczania opłaty, bo długotrwale choruje, a jego ojciec w sposób rażący uchylał się od obowiązku alimentacyjnego; 6) art. 61 ust. 2a u.p.s. przez niezastosowanie i w konsekwencji nieuzasadnione obciążenie opłatą skarżącego, podczas gdy A. G. (jeżeli nie sam H. B.) powinna zostać zobowiązana do ponoszenia odpłatności, gdyż przemawiają za tym względy słuszności i przesłanki przewidziane w ustawie o pomocy społecznej; 7) art. 8 ust. 3 u.p.s. przez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że kwoty ściągane aktualnie od ojca skarżącego przez komornika i wypłacane skarżącemu tytułem świadczenia alimentacyjnego stanowią dochód skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że skarżący przekroczył kryterium dochodowe jako osoba samotnie gospodarująca, podczas gdy egzekwowane przez komornika kwoty nie powinny być wliczane w osiągany przez skarżącego dochód.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m.in., że nowelizacja poszerzyła możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w DPS o osoby zobowiązane do jej wnoszenia, lecz jeszcze jej niewnoszące. Zdaniem skarżącego umieszczony w DPS ojciec ma możliwości finansowe, aby we własnym zakresie ponosić pełną odpłatność za pobyt w DPS. Przysługuje mu prawo dożywotniego zamieszkiwania w nieruchomości stanowiącej własność A. G. (z którego nie korzysta) oraz wierzytelność wobec A. G. o zapłatę zachowku po zmarłej matce R. B. w wysokości co najmniej kilkudziesięciu tysięcy złotych. To, że ojciec skarżącego nie mieszka w nieruchomości A. G., stanowi dla niej przysporzenie majątkowe i powinno przekładać się na jej obowiązek pokrywania kosztów pobytu w DPS zgodnie z art. 61 ust. 2a u.p.s. Skarżący wskazał, że przedstawił prawomocne orzeczenie sądu, o którym mowa w art. 64a u.p.s., od 20 lat leczy się na nadciśnienie, przez kilkanaście lat jako dziecko pozostawał pod opieką szpitala okulistycznego, przebył dwie skomplikowane operacje w latach 1996-1997, w 2001 r. otrzymał skierowane na trzecią operację oczu z uwagi na upośledzenie widzenia, nieregularne ruchy gałek ocznych, nadwzroczność i zez, w 2008 r. ucierpiał w wypadku komunikacyjnym, uzyskał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu lekkim, a od 22 stycznia 1996 r. do kwietnia 2022 r. prowadzone było bezskuteczne postępowanie egzekucyjne z tytułu alimentów przeciwko ojcu. Zdaniem skarżącego zaległości alimentacyjne wyegzekwowane przez komornika nie mogą być doliczone do dochodu w roku, w którym zostały wyegzekwowane. Na koniec skarżący podniósł, że ustawa nie przewiduje sytuacji, w której krewni nie będą chcieli zawrzeć umowy, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., a tym samym nie ma przepisu upoważniającego organ do ustalania takowej opłaty samodzielnie w formie decyzji administracyjnej. Według skarżącego pierwsza decyzja, w której przyjmuje się osobę do DPS i określa wysokość kwoty odpłatności, powinna być doręczona poza pensjonariuszem także członkom rodziny, aby mieli oni świadomość, z jaką opłatą wiąże się pobyt w DPS i że organ może w przyszłości wystąpić od nich o stosowne opłaty. Brak doręczenia takowej decyzji rzutuje na możliwość domagania się zwrotu opłat za okresy przed wydaniem decyzji ustalającej zobowiązanie członka rodziny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej. Na zasadzie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także decyzję organu pierwszej instancji.

Podmioty zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wymienia przepis art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w punktach od 1 do 3, ustanawiając jednocześnie kolejność ponoszenia przez te podmioty owej odpłatności. W punkcie pierwszym ustawodawca wymienia mieszkańca domu, a w przypadku osób małoletnich jego przedstawiciela ustawowego, w drugim małżonka i zstępnych przed wstępnymi, a w punkcie trzecim gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Jednocześnie w ust. 2 art. 61 ustawodawca określa granice obciążenia poszczególnych grup podmiotów odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej. Małżonek oraz zstępni i wstępni ponoszą odpłatność stosownie do treści umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej (powiatowego centrum pomocy rodzinie). W sytuacji, gdy nie dojdzie do zawarcia umowy lub ustalona umową (umowami) kwota partycypacji nie pokrywa całości średniego kosztu utrzymania osoby w placówce, odpłatność wyżej wymienionych osób jest ustalana decyzją, przy czym ustawodawca w art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zastrzega, że decyzyjne obciążenie małżonka i krewnych w linii prostej, kosztami pobytu osoby bliskiej w domu pomocy, może nastąpić jedynie wtedy, gdy dysponują oni dochodem przewyższającym 300% kryterium dochodowego (osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie), albowiem na koszty pobytu małżonka lub krewnego w linii prostej w domu pomocy społecznej może być przeznaczona nadwyżka ponad 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie lub osoby samotnie gospodarującej. Natomiast gmina (z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej) ponosi odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez podmioty wymienione punktach 1 i 2, tj. samego mieszkańca oraz jego małżonka czy krewnych w linii prostej.

Stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Art. 8 ust. 4 u.p.s. stanowi o tym, czego nie wlicza się do dochodu.

Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Z kolei w myśl art. 64a osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

Z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690) nastąpiła zmiana brzmienia zdania wstępnego w art. 64 u.p.s. "Dodano wówczas, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. (...) pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Konkludując, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość" (wyrok NSA z 19 września 2023 r., I OSK 1864/21, LEX nr 3618926; por. też wyrok WSA w Gliwicach z 5 kwietnia 2024 r., II SA/Gl 1878/23, LEX nr 3706243; wyrok WSA w Krakowie z 9 listopada 2023 r., III SA/Kr 1169/23, LEX nr 3629716; wyrok WSA w Kielcach z 7 grudnia 2023 r., II SA/Ke 579/23, LEX nr 3650556).

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący złożył w toku postępowania przed organem pierwszej instancji wniosek o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca H. B. w Domu Pomocy Społecznej w P. Zdaniem Sądu, organ obowiązany był poczynić ustalenia co do okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia tego wniosku i orzec o jego zasadności w decyzji kończącej postępowanie. Skoro organ tego nie uczynił, doszło do nieprawidłowego określenia zakresu postępowania wyjaśniającego i zakresu rozstrzygnięcia. W konsekwencji stwierdzić trzeba naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem okoliczności objęte hipotezami art. 64 i 64a u.p.s. – a są to przepisy prawa materialnego, które w niniejszej sprawie potencjalnie mogą mieć zastosowanie – nie zostały wyjaśnione. Z tej przyczyny Sąd uznał za zasadne uchylenie decyzji obu instancji. Rozpatrując sprawę ponownie, organ obowiązany będzie poczynić ustalenia do co odnośnych okoliczności, a w decyzji kończącej postępowanie orzec również w przedmiocie zwolnienia skarżącego z opłat.

Zarzuty skargi Sąd uznał za zasadne w zakresie, w jakim korelują one z niniejszym uzasadnieniem. Zarzuty dotyczące samego ustalenia opłaty (wskazujące, że opłatę powinien w całości ponosić ojciec skarżącego lub jego bratanica, tudzież kwestionujące wliczenie do dochodu zaległych alimentów), zdaniem Sądu, nie zasługują na uwzględnienie, natomiast ocena zarzutów dotyczących niezastosowania art. 64 i 64a u.p.s. mimo istnienia ku temu podstaw – byłaby obecnie przedwczesna.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.