Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 199/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 87a ust. 2, 4 i 5
journal: Dz.U. 2022 poz 916
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j)
article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi Fundacji X. z siedzibą w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 stycznia 2023 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej utrzymania w mocy pkt 1 decyzji Starosty [...] z dnia 06 grudnia 2022 r., nr [...] oraz uchyla pkt 1 decyzji Starosty [...] z dnia 06 grudnia 2022 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 200;- (dwieście) zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako: "Kolegium", "organ odwoławczy" albo "organ II instancji") decyzją z dnia 31 stycznia 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] (dalej również jako: "Starosta" albo "organ I instancji") z dnia 06 grudnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie: umorzenia postępowanie administracyjnego w sprawie naliczenia Gminie L. administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...] obręb L., gmina L., stanowiącej własność Gminy L. w części dotyczącej drzew oznaczonych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z gatunku lipa drobnolistna (pkt 1 decyzji); wymierzenia Gminie L. administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie 2 szt. drzew z gatunku lipa drobnolistna o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 130 cm, wynoszącym odpowiednio: drzewo oznaczone nr [...] - 216 cm, drzewo oznaczone nr [...] -172 cm, rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...] obręb L., gmina L. , stanowiącej własność Gminy L. (pkt 2 decyzji); naliczenia Gminie L. kary pieniężnej za zniszczenie drzew nr [...] i nr [...] - w kwocie [...]zł (pkt 3 decyzji); odroczenia terminu uiszczenia 70% wysokości administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew nr [...] i nr [...] - w kwocie [...]zł na okres 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności stała się ostateczna (pkt 4 decyzji); orzeczenia, że 30% administracyjnej kary pieniężnej naliczonej w punkcie 3 decyzji za zniszczenie drzew nr [...] i nr [...] - w kwocie [...]zł należy wpłacić na konto Starostwa Powiatowego w [...] (pkt 5 decyzji).

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu 23 marca 2022 r. wpłynął do Starostwa Powiatowego [...] wniosek Fundacji X. (dalej również jako: "Fundacja", "wnioskodawca" albo "skarżąca") o wszczęcie postępowania administracyjnego, w sprawie naliczenia Gminie L., administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...] obręb L., gmina L.. Dodatkowo Fundacja wniosła o dopuszczenie jej do udziału we wskazanym postępowaniu administracyjnym na prawach strony. Fundacja wskazała, że w wyniku prac pielęgnacyjnych przeprowadzonych na drzewach rosnących na działce o nr ewidencyjnym [...] w miejscowości L., drzewa zostały całkowicie pozbawione korony – usunięto gałęzie w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. Pozostawiono pień i konary szkieletowe. Usunięte gałęzie nie były obumarłe lub nadłamane, a ich usuniecie nie stanowiło utrzymania uformowanego kształtu korony drzewa ani nie wiązało się z wykonaniem specjalistycznego zabiegu mającego na celu utrzymanie statyki drzewa.

Starosta postanowieniem z dnia 29 maca 2022 r., wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie naliczenia Gminie L. administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...] obręb L., gmina L., stanowiącej własność Gminy L. oraz dopuścił Fundację X. na prawach strony do udziału w postępowaniu administracyjnym.

Podczas jego trwania Wójt Gminy L. (dalej również jako: "Wójt") w piśmie z dnia 20 kwietnia 2022 r., wyjaśnił, iż przedmiotowe drzewa (lipy drobnolistne) nie zostały zniszczone, a prace jakie były prowadzone w obrębie drzew stanowiły, zgodnie z art. 87a ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 916; dalej również jako: "ustawa" albo "u.o.p."), kontynuację prowadzonych wcześniej działań kształtujących koronę drzew. Wskazano również, iż z uwagi na lokalizację drzew w sąsiedztwie budynków mieszkalnych, chodnika, drogi asfaltowej, betonowego ogrodzenia, budynku kościoła, parkingu użytkowanego przez klientów i pracowników Urzędu Gminy, Gminnego Ośrodka Kultury, Ośrodka Wsparcia dla Dzieci i Młodzieży [...] oraz parafian, brakuje wystarczającego miejsca do ich rozwoju i konieczne jest ograniczenie ich wzrostu poprzez ich przycięcie. Ponadto do przedmiotowego pisma załączono "Ekspertyzę dendrologiczną przeżywalności drzew", wykonaną w kwietniu 2022 r. przez T. Środowisko i Rolnictwo, [...] S. , ul. [...]. Celem ekspertyzy było wskazaniem możliwości zachowania żywotności drzew rosnących na terenach zieleni urządzonej na dz. ewid. [...], obręb L., Gmina L.. Autor ekspertyzy ustalił, że stan zdrowotny 7 drzew jest dobry (drzewa oznaczone nr [...], [...], [...], [...] [...], [...] i [...]), a 2 drzew słaby (drzewa oznaczone nr [...] i [...]). W związku z powyższym stwierdzono, że prawdopodobieństwo dalszego przeżycia drzew określa się na: wysokie dla drzew o dobrym stanie zdrowia - ok. 90% prawdopodobieństwa, że drzewa przeżyją następnych 5-10 lat.

W dniu 01 czerwca 2022 r., pracownicy Starostwa Powiatowego [...], w obecności pełnomocnika Fundacji oraz przedstawiciela Urzędu Gminy L. przeprowadzili oględziny. Podczas ich trwania pomierzono i oznaczono gatunki przedmiotowych drzew jako lipy drobnolistne oraz dokonano ich numeracji. Drzewa zostały ponumerowane od nr [...] do nr [...], kierując się wzdłuż chodnika od budynku kościoła do budynku Urzędu Gminy oraz nr [...] - drzewo zlokalizowane na środku placu przy kościele. Lokalizację drzew wraz z ich numeracją zaznaczono na mapie poglądowej stanowiącej załącznik do protokołu z oględzin, jak również dokonano ich pomiarów. W trakcie oględzin pełnomocnik Fundacji oświadczył, że pierwsze cięcia drzew były wykonane w marcu 2017 r. i zadanie to wykonywała wówczas straż pożarna. Ponadto pełnomocnik oświadczył, że w 2017 r. lipy oznaczone nr [...] i [...] nie zostały w ogóle obcięte. Jednocześnie pełnomocnik Fundacji oświadczył, że drzewa zostały zniszczone, ich korony zostały usunięte w wymiarze ponad 50%, co zgodnie z art. 87a ust. 5 ustawy o ochronie przyrody, stanowi zniszczenie drzew. Jednocześnie pełnomocnik Fundacji X. oświadczył, że w latach od 2002 r. do 2017 r. korony drzew nie były formowane, a drzewa rosły w sposób naturalny. W nawiązaniu do powyższego przedstawiciel Gminy L. oświadczył, że cięcia formujące kształt korony drzew były wykonywane przed 2017 r. Ponadto przedstawiciel Gminy L. podtrzymał stanowisko Wójta Gminy L., które zostało przedstawione w piśmie z dnia 20 kwietnia 2022 r. W trakcie oględzin sporządzono dokumentację fotograficzną przedmiotowych drzew, którą załączono do protokołu z oględzin.

Pismem z dnia 03 czerwca 2022 r. Fundacja przedłożyła dodatkowy materiał dowodowy w postaci fotografii własnych i fotografii z ogólnie dostępnych źródeł internetowych na potwierdzenie faktu, że pierwsze cięcia lip oznaczonych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] były wykonane w 2017 r., a dla lip oznaczonych nr [...] i [...] w 2022 r.

Wójt Gminy L. w piśmie z dnia 27 czerwca 2022 r., podtrzymał stanowisko, że przedmiotowe lipy nie zostały zniszczone, a przeprowadzone prace pielęgnacyjne są kontynuacją prowadzonych wcześniej działań kształtujących koronę drzew. Wyjaśnił również, iż zaszła pomyłka w podanej dacie ostatniego cięcia pielęgnacyjnego - prawidłową datą jest rok 2017. Jednocześnie Wójt zwrócił uwagę na fakt, że autor ekspertyzy dendrologicznej wskazał w niej, iż na pniach drzew (również drzew oznaczonych nr [...] i [...]) występują liczne ślady wcześniejszych przycięć gałęzi. Ponadto Wójt wskazał, że usytuowanie przedmiotowych lip wymusza na właścicielu działki (Gminie) podejmowanie działań m.in. cyklicznych cięć koron, prowadzących do zapewnienia bezpieczeństwa osób, mienia a także zapewnienia bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Do niniejszego pisma Wójt załączył oświadczenie mieszkańca ul. [...] potwierdzające wcześniejsze prowadzenie prac kształtujących koronę drzew. Kolejnym pismem Wójta z dnia 29 czerwca 2022 r., organ wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, które przewidują okres archiwizacji, dokumentacji dotyczącej usuwania i pielęgnacji drzew przechowywana jest przez okres 5 lat Urząd Gminy w L. nie posiada już materiałów dokumentujących prowadzenie prac realizowanych w ramach kształtowania koron drzew rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...]. Do pisma załączono oświadczenia obecnych i byłych pracowników Urzędu Gminy L. i Zakładu Gospodarki Komunalnej [...] potwierdzające wcześniejsze prowadzenie prac kształtujących koronę drzew.

Podczas przeprowadzonych w dniu 06 września 2022 r. przesłuchań świadków, A. R. zeznał, że był świadkiem przycinania drzew rosnących na placu przed kościołem w L.. Określił, że ilość przycinanych drzewa rosnących na placu przy kościele była różna, a w 2022 r. były przycięte wszystkie. W tym roku przycinał drzewa Zakład Gospodarki Komunalnej [...], a wcześniej na ogół pracownicy Urzędu Gminy. Ponadto świadek zeznał, że przed powstaniem Zakładu Gospodarki Komunalnej [...] jedno drzewo rosnące przy swoim domu przyciął sam, tj. przyciął gałęzie wchodzące w okna domu oraz opierające się o dach domu. Świadek zeznał również, że dokładnego roku pierwszego przycinania drzew nie pamięta, ale na pewno były one przycinane w latach 1980-2008, w latach 1976-1990 był inny układ placu tj. pośrodku placu był skwer, na którym rosły drzewka i żywopłot. Szpaler lip rosnących po lewej stronie wejścia do kościoła był przycinany ze względu na możliwość przejazdu wozów z sianem. Po zlikwidowaniu skwerku powstał parking i drzewa - szpaler lip był też przycinany z powodu bezpieczeństwa parkujących samochodów. Ponadto świadek zeznał, że drzewa były cięte różnie, w zależności od potrzeb, na pewno były cięcia przed 2017 r., ale nie może określić wymiaru ich cięć. Świadek dodał, że w latach 2016-2017 wraz ze szwagrem składał do Gminy L. wnioski z prośbą o przycięcie drzew z powodu bezpieczeństwa swojego i swojej posesji oraz ludzi uczęszczających do kościoła i samochodów parkujących na parkingu. Zaznaczył też, że po każdej wichurze Zakład Gospodarki Komunalnej [...] musiał sprzątać połamane gałęzie. Świadek zeznał, że ponownie w tym roku zwrócił się do Wójta Gminy L. o przycięcie odrostów, ponieważ one bardzo mocno urosły w ciągu ostatnich 5 lat i zaczęły się bardzo łamać. Według świadka lipa jest bardzo kruchym drzewem i bardzo łamliwym.

Kolejny świadek - A. O. zeznał, że w ramach wykonywanych czynności służbowych, jako pracownik Urzędu Gminy L. (w latach 1990 - 1996) i Zakładu Gospodarki Komunalnej [...] (od 1996 r. do chwili obecnej), wykonywał cięcia drzew rosnących na placu przed kościołem w L. (działka ewidencyjna [...] obręb L.). Świadek zeznał, że po raz pierwszy wykonywał ciecia przedmiotowych drzew wiosną 1991 r., później drzewa były podcinane co 2-3 lata, były usuwane suche, nadłamane gałęzie, które były niebezpieczne. Świadek zeznał, że przycinane były wszystkie te drzewa oraz wskazał, że zawsze były usuwane gałęzie stanowiące zagrożenie, gdyż plac jest bardzo ruchliwy, natomiast nie jest w stanie określić w jakim wymiarze były prowadzone ciecia przedmiotowych drzew.

Świadek R. N. zeznał, że jako pracownik Zakładu Gospodarki Komunalnej [...] (od 2013 r. lub 2014 r.) obcinał przedmiotowe drzewa z dołu, a nie z wysięgnika. Świadek zeznał, że nie jest w stanie określić, kiedy po raz pierwszy wykonywał ciecia przedmiotowych drzew oraz nie wie, ile sztuk drzew było przycinanych. Ponadto świadek zeznał, że były obcinane gałęzie, które mocno zwisały na dół, plus suche gałęzie, natomiast ile procentowo ciężko mu powiedzieć. Wcześniej były usuwane również gałęzie, które utrudniały przejazd samochodów. Świadek zeznał również, że widział jak ktoś inny wcześniej dokonywał cięć przedmiotowych drzew, ale nie wie czy był to Zakład Gospodarki Komunalnej [...] czy pracownicy Urzędu Gminy w L.. Świadek zeznał, że nie jest w stanie określić daty - roku, w którym po raz pierwszy widział przycinanie drzew rosnących na placu przy kościele w L. oraz nie jest w stanie określić w jakim wymiarze były wtedy prowadzone cięcia przedmiotowych drzew. Ponadto świadek dodał, że mieszkańcy zwracali się do pracowników Zakładu Gospodarki Komunalnej [...] żeby przyciąć gałęzie, które utrudniały przejście chodnikiem.

Ostatni świadek - A. S. zeznała, że była świadkiem przycinania drzew rosnących na placu przed kościołem w L., natomiast nie może określić, ile drzew było przycinanych. Świadek zeznał, że przedmiotowe cięcia drzew wykonywali pracownicy Zakładu Gospodarki Komunalnej [...] i dotyczyło czasu po 1996 r. jak powstał Zakład. Świadek zeznał, że nie pamięta roku, w którym po raz pierwszy widział przycinanie drzew i, że ciecia drzew były wykonywane jak Wójtem był J. K. i A. M.. Ponadto świadek zeznał, że nie jest w stanie określić w jakim wymiarze były prowadzone cięcia przedmiotowych drzew, a pracownikom Urzędu zleżało na obcięciu gałęzi zagrażających bezpieczeństwu osób przemieszczających się i samochodom tam parkującym na parkingu, ciecia były prowadzone również w wyniku zgłaszanych uwag przez mieszkańców i rolników wożących tą drogą siano i słomę.

Fundacja w dniu 31 października 2022 r. przedłożyła do Starosty pismo z dodatkowym materiałem dowodowym w postaci fotografii świadczących o tym, że przeprowadzone w marcu cięcia w koronach 9 lip drobnolistnych, rosnących na działce [...] obręb L. doprowadziły do zniszczenia ww. drzew zgodnie z art. 87a ust. 5 ustawy o ochronie przyrody.

W tak ustalonym stanie faktycznym Starosta [...] decyzją z dnia 06 grudnia 2022 r. umorzył postępowanie administracyjnego w sprawie naliczenia Gminie L. administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...] obręb L., gmina L., stanowiącej własność Gminy L. w części dotyczącej drzew oznaczonych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z gatunku lipa drobnolistna (pkt 1 decyzji); wymierzył Gminie L. administracyjną karę pieniężną za zniszczenie 2 szt. drzew z gatunku lipa drobnolistna o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 130 cm, wynoszącym odpowiednio: drzewo oznaczone nr [...] - 216 cm, drzewo oznaczone nr [...] -172 cm, rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...] obręb L., gmina L., stanowiącej własność Gminy L. (pkt 2 decyzji); naliczył Gminie L. karę pieniężną za zniszczenie drzew nr [...] i nr [...] - w kwocie [...]zł (pkt 3 decyzji); odroczył termin uiszczenia 70% wysokości administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew nr [...] i nr [...] - w kwocie [...]zł na okres 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności stała się ostateczna (pkt 4 decyzji); oraz orzekł że 30% administracyjnej kary pieniężnej naliczonej w punkcie 3 decyzji za zniszczenie drzew nr [...] i nr [...] - w kwocie [...]zł należy uiścić na konto bankowe Starosty (pkt 5 decyzji).

Starosta wskazał, że po zebraniu materiałów dowodowych organ przeanalizował przedłożone materiały pod kątem ustalenia czy przeprowadzone w 2022 r. cięcia zostały wykonane, jak wskazuje Wójt Gminy L., w celu utrzymywania wcześniejszego uformowanego kształtu korony drzew. Za istotne do rozstrzygnięcia uznano zdjęcia wykonane w formie spoczynkowej drzew z uwagi na to, że widoczna jest wówczas obecność gałęzi przybyszowych (epikormicznych) pojawiających się w wyniku przeprowadzenia drastycznych cięć i bezsprzecznie widoczny jest wówczas kształt korony i budujących ją gałęzi, które w okresie wegetacyjnym są przysłaniane.

I tak, w pierwszej kolejności przeanalizowano zdjęcia przedłożone przez Fundację w piśmie z dnia 02 czerwca 2022 r. (załącznik nr [...] - fot. [...], fot. [...], fot[...]). Z załączonej dokumentacji wynika, że w 2017 r. zostało dokonane cięcie w obrębie drzew nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], a drzewa nr [...] i [...] nie były wówczas obcięte. Fakt ten został również potwierdzony w protokole przez pełnomocnika Fundacji. Następnie analizie poddano pozostałe fotografie z załącznika nr [...] do pisma z dnia 02 czerwca 2022 r. Fotografia nr [...] obrazuje część drzewa nr [...] w okresie wegetacyjnym i nie pozwala w sposób jednoznaczny orzec, czy korona była formowana. Fotografia nr [...] - zdjęcie lotnicze z 2005 r. wykonane jest w sezonie wegetacyjnym i z uwagi na odległość wykonania zdjęcia, nie pozwala w sposób bezsprzeczny określić czy korony drzew były formowane. Fotografia nr [...] z 2008 r. wykonana w sezonie wegetacyjnym obrazuje drzewo nr [...], które prawdopodobnie nie było formowane i część drzewa nr [...], w obrębie, którego nie można określić czy zostało formowane. Fotografia nr [...] z 2012 r. obrazująca nieprzyciętą koronę drzew (dokładnie widoczne jest na tej fotografii drzewo nr [...] i [...]). Fotografia nr [...] z 2012 r. - widoczne jest drzewo nr [...] w formie wegetacyjnej, zdjęcie nie pozwala w sposób jednoznaczny określić, czy drzewo było formowane. Fotografia nr [...] z 2014 r. obrazuje fragmenty drzew o nr od [...] do [...], które nawzajem się zasłaniają, co uniemożliwia jednoznaczne określenie wielkości ewentualnego cięcia ich korony. Fotografia nr [...] obrazuje drzewo nr [...] w sezonie wegetacyjnym. Fotografia nr [...] wykonana w styczniu 2018 r. w pełni widoczne jest drzewo nr [...] i [...], które zostały uformowane oraz drzewo nr [...], które zostało częściowo przycięte. Częściowo widoczne są również gałęzie nieprzyciętego drzewa nr [...] (wnioskując po przedłożonych zdjęciach z 2017 r.). Fotografia nr [...] z 11 maja 2019 r. (2 lata po cięciu) obrazuje drzewa w sezonie wegetacyjnym i różnice w wielkości korony drzew o nr [...] i [...] od pozostałych drzew. Fotografia nr [...] z 2021 r. wskazuje, że drzewo nr [...] nie było formowane, a drzewo nr [...] zostało uformowane. Przeanalizowano również fotografie załączone do pisma z dnia 31 października 2022 r. przez Fundację X.. Fotografia nr [...] i [...] z 2007 r. i 2015 r. przedstawia drzewa w sezonie wegetacyjnym, z których trudno jednoznacznie wyczytać czy, a jeśli tak, to w jakim wymiarze były przeprowadzone cięcia. Natomiast fotografie nr [...] i [...] nie przedstawiają pełnego wymiaru drzew, z których można jednoznacznie określić czy i w jaki sposób drzewa były formowane. Podsumowując stwierdzić należy, że z przedłożonych fotografii w sposób jednoznaczny wynika, iż drzewa nr [...] i [...] nie były formowane przed 2015 r. - widoczne w pełni wykształcone gałęzie, bez pędów epikormicznych - co najwyraźniej obrazuje zdjęcie nr [...] z załącznika nr [...] do pisma z dnia 02 czerwca 2022 r. W przeszłości drzewa te mogły być cięte w sposób niewielki, jednak z ukształtowania gałęzi wynika, że nie były to radykalne cięcia formujące koronę. Natomiast dla drzew oznaczonych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] przedłożone materiały nie pozwoliły w sposób jednoznaczny określić czy cięcia formujące koronę drzew zostały wykonane przed 2015 r. W przypadku drzewa nr [...] uznano, zgodnie z zapisem w ekspertyzie, że wykonane cięcia zostały wykonane w celu zwiększenia odporności na silne porywy wiatru. W związku z powyższym domniemać można, że cięcia te nosiły znamiona wykonania specjalistycznego zabiegu, w celu przywrócenia statyki drzewa, zgodnie z art. 87a ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z ekspertyzą dendrologiczną wykonaną przez Terra Środowisko i Rolnictwo drzewo powstało ze zrośnięcia 3 innych drzew, które w młodości rosły osobno, na pniu wyraźne ślady listew z zakorkiem powstałym na granicy zrastania. Analizując fot. nr [...] z załącznika nr [...] do pisma Fundacji z dnia 02 czerwca 2022 r., które przedstawia drzewo w 2017 r. widać, że drzewo to posiada nierównomierną koronę o zaburzonym środku ciężkości.

Pod uwagę wzięto również zeznania świadków, którzy spójnie oświadczali, że albo byli świadkami prowadzenia cięć lub sami je prowadzili. Część świadków przytacza, że cięcia były wykonywane w różnych latach, jako pierwsze przycinania przytaczane są lata 80, 90 ubiegłego wieku. W zeznaniach oświadczono, że cięcia były kontynuowane co 2-3 lata, w różnym wymiarze, w zależności od potrzeb. Uwzględniono również informacje zawarte w ekspertyzie dendrologicznej, w której autor wskazuje, że na pniach drzew znajdują się liczne ślady wcześniejszych przycięć gałęzi z tkanką przyranną jak i starsze ślady cieć z wypróchnieniami i dziuplami. Pod uwagę wzięto również stanowisko Wójta Gminy L., który wskazał, że usytuowanie przedmiotowych lip wymusza na właścicielu działki (Gminie) podejmowanie działań m.in. cyklicznych cięć koron, prowadzących do zapewnienia bezpieczeństwa osób, mienia a także zapewnienia bezpieczeństwa w ruchu drogowym. W związku z powyższym organ, po analizie zebranego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie uznał, iż postępowanie administracyjne w sprawie naliczenia Gminie L. administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...] obręb L., gmina L., stanowiącej własność Gminy L., w części dotyczącej drzew oznaczonych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z gatunku lipa drobnolistna należało umorzyć z uwagi na bezprzedmiotowość.

Natomiast, w odniesieniu do drzew oznaczonych nr [...] i nr [...] z gatunku lipa drobnolistna należało naliczył Gminie L. karę pieniężną za ich zniszczenie. Rozstrzygnięcie, w zakresie naliczenia Gminie L. administracyjnej kary za zniszczenie drzew oznaczonych nr [...] i nr [...], tut. organ oparł na zgromadzonych w sprawie dowodach, w postaci dokumentacji fotograficznych tj. zdjęć Fundacji -zwłaszcza Fot. [...] i [...], Fot. [...] i [...], Fot. [...] i [...] oraz Fot. [...] i [...], które zostały załączone do pisma otrzymanego w dniu 03 czerwca 2022 r. Z powyższej dokumentacji wynika, że lipy oznaczone nr [...] i nr [...] po raz pierwszy zostały obcięte w 2022 r., a nie wcześniej, jak wskazywał Wójt Gminy L.. Kluczowa była tu analiza zdjęć wykonanych w 2017 r. Drzewa oznaczone nr [...] i [...] mają w pełni wykształcone korony drzew, widoczne są konary, gałęzie średnie, drobne i cienkie zakończone pędami, okap korony rozległy, niewidoczne są pędy epikormiczne ani ślady drastycznych cięć jakie byłoby widać po kilku latach od cięcia jak np. na zdjęciu wykonanym w 2021 r. (4 lata po cięciu).

Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła Fundacja wskazując, że Starosta przed wydaniem decyzji zwrócił się do wójta gminy L. o dostarczenie materiałów dowodowych w toczącym się postępowaniu. W kwietniu 2022 r. została wykonana "Ekspertyza dendrologicznej przeżywalności drzew" przez firmę T. Środowisko i Rolnictwo, [...] S. , ul. [...]. Uwzględnienie przy wydaniu decyzji "Ekspertyzy dendrologicznej przeżywalności drzew" i przedłożonej jej jako materiał dowodowy przez Wójta Gminy L., w kontekście oceny faktu zniszczenia drzew, jest bezzasadne i wadliwe, gdyż przepisy ustawy o ochronie przyrody nie warunkują bowiem w żaden sposób faktu uszkodzenia lub zniszczenia drzewa wskutek usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym odpowiednio 30% i 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, od jego dalszego przeżycia. Tymczasem Starosta [...] w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji w zakresie umorzenia postępowania w sprawie naliczenia Gminie L. administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew nr [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], powołuje się na powyższą ekspertyzę.

Fundacja podniosła, że dla drzewa nr [...], wadliwe prawnie, i bezzasadne jest domniemanie wykonania specjalistycznego zabiegu, w celu przywrócenia statyki drzewa. Zgodnie z art. 87a ust. 3 ustawy zabieg taki wykonuje się na podstawie dokumentacji, w tym fotograficznej, wskazującej na konieczność przeprowadzenia takiego zabiegu. Dokumentację przechowuje się przez okres 5 lat licząc od końca roku, w którym wykonano zabieg. W związku z powyższym Wójt Gminy L., w czasie prowadzenia postępowania, zobligowany był cały czas do posiadania stosownej dokumentacji w tym zakresie, jeżeli zabieg taki był przeprowadzony w roku 2017 lub później. Dokumentacja taka powinna zostać przechowana co najmniej do końca bieżącego, tj. 2022 r. Stwierdzenie więc wykonania przedmiotowego specjalistycznego zabiegu powinno oprzeć się o przedstawiony materiał dowodowy a nie "domniemanie". Jednocześnie, z załączonej dokumentacji fotograficznej (fotografie nr [...] i [...]) wynika bardzo czytelnie, iż w roku 2022 usunięto gałęzie w wymiarze przekraczającym 50% korony, analogicznie jak w przypadku drzew nr [...] i [...], w stosunku do których wymierzono Gminie L. administracyjną karę pieniężną za zniszczenie drzew.

W ocenie Fundacji budząca duże wątpliwości jest interpretacja zeznań świadków, jako potwierdzenie wykonywanych wcześniej działań kształtujących koronę przedmiotowych drzew. Padające stwierdzenia, że drzewa były cięte różnie, w zależności od potrzeb, na pewno były cięcia przed 2017 r., opisują ogólnie prowadzenie różnych prac, tj. podcinanie gałęzi od dołu (wskutek kolizji przemieszczającymi się pojazdami), usuwanie posuszu, cięć technicznych, itp. w celu zapewnienia bezpieczeństwa osób i mienia. Nie opisują one natomiast i w żaden sposób nie dowodzą prac mających na celu ukształtowania korony drzew, których to w opinii Wójta Gminy L. cięcia w roku 2017 i 2022 były kontynuacją. Oceniając bowiem czy wymiar cięć przekroczył poziom 30% lub 50% korony drzew należy pamiętać, że chodzi o koronę która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa.

Za budzące dużą wątpliwość Fundacja uznał brak odniesienia się do oświadczeń i zeznań świadków w kontekście ostatecznego uznania zasadności postępowania dla dwóch drzew (nr [...] i [...]) oraz jego umorzenia w odniesieniu do pozostałych drzew (nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Żadne z oświadczeń i zeznań świadków nie wskazuje na to, aby pozostawiono bez formowania korony drzewa nr [...] i [...] a formowano ją dla pozostałych drzew. W opinii Fundacji okoliczność ta tylko potwierdza fakt, że przedmiotowe drzewa (wszystkie, również nr [...] i [...]) poddawane były historycznie cięciom technicznym, nie wykonywano natomiast żadnych cięć formujących ich koronę. W tym kontekście zeznania świadków są całkowicie zbieżne z przedłożoną dokumentacją fotograficzną.

Fundacja nie zgodziła się również z odrzuceniem dużej części materiału dowodowego w postaci zdjęć, w szczególności:

fotografii nr [...] - zdjęcia lotniczego z 2005 r., która w opinii organu wydającego decyzję; "wykonana została w sezonie wegetacyjnym i z uwagi na odległość wykonania zdjęcia, nie pozwala w sposób bezsprzeczny określić czy korony drzew były formowane". Tymczasem na zdjęciu tym wyraźnie można wyodrębnić korony wszystkich 9 drzew. Na zdjęciu tym wyraźnie widać, że korony drzew nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], i [...] dla których umorzono postępowanie, są porównywalnej wielkości (wysokość i rozpiętość korony) co drzew nr [...] i [...] w stosunku do których uznano za zasadne wszczęcie postępowania i nałożono kary za ich zniszczenie. Widać też wyraźną dysproporcję korony tych drzew z koronami drzew po prawej stronie placu, które były prędzej ogłowione;

fotografii nr [...] z 2008 r., która w opinii organu wydającego decyzję; "obrazuje drzewo nr [...], które prawdopodobnie nie było formowane i część drzewa nr [...], w obrębie którego nie można określić czy zostało formowane". Widoczna część (połowa) korony drzewa nr [...] jest porównywalnej wysokości i szerokości co drzewa nr [...], w związku z czym niezrozumiałe są przesłanki organu wydającego decyzję określające że drzewo nr [...] "prawdopodobnie nie było formowane" a drzewo nr [...] " nie można określić czy zostało formowane";

fotografii nr [...] z 2011 r., którą organ wydający opinię mimo określenia że jest ona: "obrazująca nieprzyciętą koronę drzew (dokładnie widoczne jest na tej fotografii drzewo nr [...] i [...])", nie konstatuje dalej żadnego wniosku. Jednocześnie w dalszej części uzasadnienia decyzji określa, iż: "dla drzew nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] przedłożone materiały nie pozwoliły w sposób jednoznaczny określić czy cięcia formujące koronę drzew zostały wykonane przed 2015 r.". Zdania te są wyraźnie sprzeczne, a brak wyciągnięcia wniosku z analizy tego zdjęcia w sposób rażący wskazywać może na stronniczość analizy przekazanego materiału dowodowego;

fotografii nr [...] z 2012 r., na której, według organu wydającego "widoczne jest drzewo nr [...] w formie wegetacyjnej, zdjęcie nie pozwala w sposób jednoznaczny określić, czy drzewo było formowane.". W opinii Fundacji natomiast, w sposób bardzo wyraźny, możliwy do zmierzenia powszechnie stosowanymi technikami, określić można na podstawie widocznej wysokości i szerokości korony drzewa, procentową jej objętość w stosunku do stanu po wykonaniu cięć. Ponadto, niezrozumiałe i rażące jest wyciągnięcie wniosku z niniejszego zdjęcia w kontekście drzewa nr [...], z pominięciem wyciągnięcia wniosku ze zdjęcia nr [...], w stosunku do tego samego drzewa, mimo iż organ sam zauważa, że: "obrazują nieprzyciętą koronę drzew (dokładnie widoczne jest na tej fotografii drzew nr [...] i [...])";

fotografii nr [...] z 2014 r., która w opinii organu wydającego decyzję: "obrazuje fragmenty drzew nr od [...] do [...], które nawzajem się zasłaniają, co uniemożliwia jednoznaczne określenie wielkości ewentualnego cięcia ich korony". W opinii Fundacji natomiast, zdjęcie to przedstawia bardzo wyraźnie budowę drzew, ilość i szerokość konarów w sposób wystarczający do odniesienia tego do stanu po wykonaniu cięć. Fotografię nr [...] z 2016 r., organ wydający opinię określa jako fotografię obrazującą drzewo nr [...] w sezonie wegetacyjnym, nie wyciągając żadnych dalszych wniosków z tego. Tymczasem na zdjęciu tym wyraźnie widać koronę drzewa nr [...], w stosunku, do którego uznano fakt zniszczenia drzewa, oraz część korony drzewa nr [...] dla którego umorzono postępowanie. Rażącym zaniedbaniem wydaje się brak odniesienia się do faktu, iż widoczny fragment korony drzewa nr [...] jest porównywalny szerokością i wysokością do korony drzewa nr [...];

fotografii nr [...] z r 2018 r., gdzie organ wydający decyzję zauważa, że: "w pełni widoczne jest drzewo nr [...] i [...] które zostały uformowane oraz drzewo nr [...] które zostało częściowo przycięte". Rażącym i budzącym zastrzeżenia merytoryczne i prawne jest uznanie "uformowania" drzew nr [...] i [...] w 2017 r. w kontekście bardzo wyraźnie widocznych uszkodzeń tych drzew w stosunku do 2016 r. (fotografia nr [...] załączona do pisma z dnia 31 października 2022 r.). Porównanie tych fotografii, w sposób precyzyjny pozwała określić stopień redukcji korony cięciem wykonanym w roku 2017, dla drzewa nr [...]. W ocenie Fundacji, na podstawie porównania powyższej fotografii można stwierdzić, iż w roku 2017 usunięto ponad 50 % korony drzewa nr [...], co zgodnie z art. 87a ust. 5 było jego zniszczeniem a nie "formowaniem";

fotografii nr [...] i [...] z 2019 r., gdzie organ prowadzący postępowanie przyjął, iż bardzo wyraźnie widoczna na fotografiach różnica wielkości koron drzew wynika z ich "uformowania". W ocenie tej zupełnie pomija fotografie nr [...] z 2007 r., nr [...] z 2015 r. i nr [...] z 2016 r. załączone jako uzupełnienie pismem z dnia 31 października 2022 r., z których jasno wynika że korony rosnących tam drzew były porównywalnej wielkości (wysokość i szerokość). Fotografia nr [...] z 23 maja 2015 r., w sposób wyraźny pokazuje równą wysokość i rozpiętość korony drzewa nr [...] (pierwsze z prawej), dla którego uznano postępowanie za zasadne i nałożono w związku z tym administracyjną karę pieniężną za jego zniszczenie, i drzew pozostałych, tj. nr [...], [...] [...], [...] i [...] dla których postępowanie umorzono.

W ocenie Fundacji załączony materiał dowodowy w sposób bezsprzeczny obrazuje pełną historię rozwoju koron przedmiotowych drzew w okresie całego niemal ich rozwoju. Najwcześniejsze zdjęcie z przedziału lat 1960 - 1975 (dokładna data powstania fotografii nie jest znana), obrazuje już dużą część przedmiotowych drzew z wysokimi, silnie rozwiniętymi koronami. Nic nie wskazuje na to, aby ich korony były wcześniej formowane. Zapewne w miarę ich wzrostu dokonywano pewnych cięć technicznych, związanych głównie z kolizją z ruchem pojazdów mechanicznych, co notabene potwierdzają zeznania świadków. W opinii Fundacji, analiza wszystkich przedłożonych jako materiały dowodowe fotografii w ujęciu chronologicznym, nie pozwala zgodzić się ze stanowiskiem Wójta Gminy L. dla drzew nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], i [...], że przeprowadzone cięcia w roku 2017 i 2022 były kontynuacją prowadzonych wcześniej działań kształtujących koronę drzew.

W dalszej części uzasadnienia Fundacja wskazała, że w toku prowadzonego postępowania odwołano się do ekspertyzy dendrologicznej firmy T., która nie bada w żaden sposób i nie udziela odpowiedzi na pytanie kluczowe dla ustalenia zasadności prowadzonego postępowania, kiedy i w jakim wymiarze przeprowadzone zostały przedmiotowe cięcia. Interpretacja więc zapisu z tejże ekspertyzy że: na pniach drzew znajdują się liczne ślady wcześniejszych przycięć gałęzi z tkanką przyranną jak i starsze ślady cięć z wypróchnieniami i dziuplami, jako dowodzącego rzekomo prowadzonym wcześniej pracom mającym na celu ukształtowanie korony jest rażącą nadinterpretacją i sugeruje możliwość stronniczości osób biorących udział w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego. Jest to tym bardziej wyraziste, że w przywołanej ekspertyzie firmy T., powyżej cytowany opis "śladów wcześniejszych przycięć" jest identyczny dla drzew nr [...] i [...] w stosunku do których uznano postępowanie za zasadne i nałożono administracyjną karę za zniszczenie tych drzew, jak i dla drzew nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. dla których postępowanie zostało umorzone. Zdaniem Fundacji w toku postępowania administracyjnego konieczne było uzyskanie przez organ opinii/ekspertyzy dendrologicznej, w celu uzyskania wiadomości niezbędnych do właściwego rozstrzygnięcia sprawy, oraz przedłożenie zebranego materiału dowodowego do oceny przez eksperta. Ekspertyza taka ma za zadanie udzielenie odpowiedzi na pytania, które pojawiają się w związku z potrzebą prawidłowego ustalenia przez organ stanu faktycznego.

Rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie uznało, że uczynienia poczynione przez organ I instancji były wystarczające do uznania, że doszło do zniszczenia drzew w rozumieniu art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy wyłącznie w odniesieniu do drzew oznaczonych nr [...] i nr [...] z gatunku lipa drobnolistna rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...] obręb L., gmina L.. Zdaniem organu odwoławczego w kontrolowanym postępowaniu organ I instancji w sposób wyczerpujący ustalił okoliczności faktyczne sprawy i właściwie ocenił cały materiał dowodowy, a wyraz temu dał w uzasadnieniu swojej decyzji, w pełni oddających rzeczywisty stan rzeczy i zawierających należytą argumentację swojego stanowiska.

Skargę na powyższą decyzję w części utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 06 grudnia 2022 r. w zakresie umorzenia postępowania wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Fundacja podnosząc zarzuty naruszenia art. 87a ust. 2 pkt 2 i 3 oraz ust. 5 w zw. z art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody oraz art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako: "K.p.a."). W uzasadnieniu skargi Fundacja podtrzymała zarzuty podniesione w odwołaniu.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej również jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W przedmiotowej sprawie zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2023 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie pozostaje, z uwagi na treść żądanie skarżącej, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] w przedmiocie umorzenia postępowanie administracyjnego w sprawie naliczenia Gminie L. administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...] obręb L., gmina L., stanowiącej własność Gminy L. w części dotyczącej drzew oznaczonych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z gatunku lipa drobnolistna.

Rozpoznając przedmiotową sprawę należy w pierwszej kolejności podnieść, że w świetle art. 15 K.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że dwuinstancyjność w postępowaniu administracyjnym polega na wydaniu rozstrzygnięć o charakterze merytorycznym przez organy dwóch różnych instancji. Zasada dwuinstancyjności powoduje, że w postępowaniu administracyjnym przed organem odwoławczym nie mamy do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu pierwszej instancji, ale z prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę co do jej istoty, co musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. W przedmiotowej sprawie, choć uzasadnienie organu II instancji pozostaje niezwykle rozbudowane, to jednak nie odnosi się w zasadniczych kwestiach do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Zauważyć należy, że szczególno, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie wskazano dlaczego zarzuty podniesione w odwołaniu uznano za nietrafne. Sąd zauważa, że w istocie uzasadnienie to przekopiowanie decyzji organu I instancji oraz odwołania bez zawarcia własnych rozważań dotyczących zawisłej przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym sprawy, a w całość argumentacji sprowadza się do stwierdzenia, że materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji. Tego typu uzasadnienie nie spełnia wymogów wynikających z przywołanej powyżej zasady dwuinstancyjności, jak również nie odpowiada wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 K.p.a., co samodzielnie dyskwalifikowało wydaną decyzję w części, w jakiej skargę na nią wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Fundacja.

Niezależnie od powyższego Sąd uznał za niezbędne wyeliminowanie również decyzji organu I instancji w części umarzającej postępowanie w przedmiocie naliczenia Gminie L. administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew rosnących na nieruchomości oznaczonej nr ewidencyjnym [...] obręb L., gmina L., stanowiącej własność Gminy L. w części dotyczącej drzew oznaczonych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z gatunku lipa drobnolistna.

Wydając powyższe rozstrzygnięcie Sąd miał na względzie, że materialnoprawne podstawy prowadzonego postępowania zostały zawarte przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. W art. 87a ust. 1 ustawy ustawodawca wyraził wiążącą regułę, w myśl której prace ziemne oraz inne prace wykonywane ręcznie, z wykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub urządzeń technicznych, wykonywane w obrębie korzeni, pnia lub korony drzewa lub w obrębie korzeni lub pędów krzewu, przeprowadza się w sposób najmniej szkodzący drzewom lub krzewom. Wyraźny zakaz wykonywania prac o określonych dla drzewa skutkach wypływa zaś z art. 87a ust. 2 u.o.p. W myśl tej regulacji prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu: 1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych; 2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa; 3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa.

Usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w art. 87a ust. 2 ustawy, stanowi według art. 87a ust. 3 ustawy uszkodzenie drzewa, a usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w art. 87a ust. 2, stanowi zniszczenie drzewa. Uszkodzenie oraz zniszczenie drzew zostało zagrożone sankcją administracyjną w postaci kary pieniężnej wymierzanej przez organ wykonawczy gminy, co wynika bezpośrednio z art. 88 ust. 1 pkt 3 i 4 w ustawy. Zasadniczo kara, za uszkodzenie drzewa jest nakładana na posiadacza nieruchomości albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości (art. 88 ust. 2 ustawy). Czynności, o których mowa w art. 83-89, w zakresie, w jakim są one wykonywane przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, w odniesieniu do nieruchomości będących własnością gminy - z wyjątkiem nieruchomości będących w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu - wykonuje starosta. Jeżeli prezydent miasta na prawach powiatu sprawuje funkcję starosty, czynności, o których mowa w ust. 1, wykonuje marszałek województwa (art. 90 ust. 1 i 2 ustawy).

Niewątpliwie, z uwagi na fakt posadowienie drzew na terenie Gminy, jak również wykonania przez Gminę prac w obrębie koron drzew podmiotem uprawnionym do prowadzenia postępowania pozostawał Starosta. W przedmiotowej sprawie sporna pozostaje kwestia skutków tych prac dla możliwości stosowania przepisów ustawy sankcjonujących uszkodzenie drzew poprzez usunięcie gałęzi tworzących koronę.

Równocześnie Sąd wskazuje, że szczegółowe rozważania w zakresie możliwości wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w zakresie uszkodzenia lub zniszczenia drzewa w przypadku usunięcia gałęzi z naruszeniem art. 87a ust. 2 ustawy zawarto w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 197/19, Baza NSA, które to rozważania Sąd w niniejszej sprawie podziela.

I tak, jako koronę, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa należy rozumieć objętość korony przed pierwszym zabiegiem jej redukcji, plus objętość korony, która przyrosła w okresie od ostatniej redukcji do kolejnej itd. W przypadku gdy podczas pierwszej redukcji usunięto 30% korony, to przy założeniu, że w okresie do drugiej redukcji korona podwoiła swoją objętość w stosunku do objętości po pierwszej redukcji, druga redukcja korony może być wykonana w wymiarze 15% korony istniejącej przed zabiegiem, czyli 30% korony która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. Ustawowy zapis mówiący o tym, iż dopuszczalne jest usunięcie do 30% korony drzewa, która rozwinęła się w całym okresie jego rozwoju oznacza, że taka część korony może być usunięta łącznie we wszystkich, w tym wcześniejszych, zabiegach, a nie podczas każdego zabiegu. Przy aktualnej treści art. 87a ust. 2 u.o.p nie jest dopuszczalne usunięcie 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa bez dokładnego zbadania ilości wykonanych zabiegów oraz ich skutków dla objętości korony. W przepisach art. 87a ust. 2 i 5 u.o.p. posłużono się czasownikiem dokonanym "rozwinęła się", co powoduje konieczność każdorazowego ustalenia czy dokonane usunięcie nie spowodowało skrócenia objętości korony o 30%, ale nie tylko względem stanu korony jaki poprzedzał te konkretne czynności, lecz stanu z całego okresu rozwoju drzewa – od chwili powstania korony do czasu sprzed dokonania ostatniego przycięcia, nie pomijając tych gałęzi korony, które zostały usunięte w ramach wszystkich przeprowadzonych zabiegów. Zauważyć należy, że również gałęzie usunięte tworzyły koronę drzewa w okresie jego rozwoju, czyli w okresie czasu wyraźnie zaznaczonym w art. 87a ust. 2 u.o.p., jako podlegającym ochronie. Tej ochronie podlega bowiem pełna objętość korony uwzględniająca rozwój drzewa od początku jego powstania, a nie tylko ta korona, którą zastano przed ostatnim przycięciem. Obowiązujące przepisy nie pozwalają na każdorazowe obcinanie korony o 30 %, bo inaczej w krótkim czasie drzewo mogłoby zostać całkowicie pozbawione korony.

W doktrynie zauważa się, że punktem wyjścia do przeprowadzenia oceny prawidłowości wykonanych prac nie musi być stan korony w chwili rozpoczęcia cięć. Bowiem w takim układzie użycie przez ustawodawcę sformułowania: "w całym okresie rozwoju, byłoby zbędne". Wyrażenie na jakim opiera się cała konstrukcja przepisu art. 87a ust. 2 i 5 u.o.p. "w całym okresie rozwoju drzewa" byłoby w istocie zbędne, jeżeli uznano by, że chodzi o stan korony zastany w momencie przystąpienia do usuwania gałęzi korony drzewa (tak K. Gruszecki, Wymierzanie kar pieniężnych za uszkodzenie drzew. Glosa do wyroku WSA z dnia 11 maja 2017 r., II SA/Sz 238/17, OwSS 2017/4/122-126).

Tak interpretowany przepis art. 87a ust. 2 i 4 u.o.p. zobowiązuje właściwy do jego zastosowania organ do podjęcia trudu każdorazowego ustalenia, za pomocą środków dowodowych przewidzianych w K.p.a., tego jak rozrastała się korona drzewa w całym okresie jego rozwoju, aby następnie ustalić czy wykonana praca przycięcia korony mieści się w limitach wyznaczonych mocą art. 87a ust. 2 u.o.p. Czynności dowodowe powinny dokładnie obrazować stan korony przed każdym zabiegiem przycięcia oraz po tym zabiegu, bo tylko w ten sposób będzie można zrealizować intencje ustawodawcy. Należy tu zauważyć, iż założenie według którego objętość korony na przestrzenni kilku czy kilkunastu lat mogła tylko wzrosnąć może być złudne i prowadzić do nieuzasadnionego prawem dolegliwego karania posiadacza nieruchomości. Takie założenie nie uwzględnia bowiem niewykluczonej przecież ingerencji osób trzecich w stan korony podejmowanej bez zgody posiadacza gruntu, czy także sił przyrody (np. wichury, suszy), które mogą spowodować zmniejszenie stanu korony względem stanu wyjściowego ocenianego na kilka lat przed wykonaną pracą. Ten sam wniosek odnosić należy do badania sprawy zniszczenia drzewa w oparciu o art. 87a ust. 5 u.o.p. W praktyce oznacza to konieczność ustalania stanu objętości korony przed każdym wykonanym zabiegiem usuwania gałęzi drzewa wraz z ostatnim z nich, w celu zsumowania przyciętej przez posiadacza objętości, co pozwoli odpowiedzieć na pytanie czy dokonujący przycięcia faktycznie przekroczył dozwolony ustawą limit 30 %, jaki wynika z art. 87a ust. 2 u.o.p. Zredagowany w ten sposób przepis może być niezwykle trudny do zastosowania w praktyce ze względu na konieczność udowodnienia w procesie administracyjnym, że ostatnie przycięcie gałęzi spowodowało zmniejszenie objętości korony o ponad 30% biorąc pod uwagę objętość tej korony z całego okresu życia drzewa, której usunięcia dopuścił się posiadacz nieruchomości. Nie uda się tego wykazać bez dokładnej wiedzy o tym o ile dokładnie korona drzewa została zmniejszona, przy każdym z wykonanych zabiegów pielęgnacyjnych (por. K. Gruszecki, Wymierzanie kar pieniężnych za uszkodzenie drzew. Glosa do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 maja 2017 r., II SA/Sz 238/17, OwSS 2017/4/122-126).

Jednocześnie przy stosowaniu art. 87a ust. 2, 4 i 5 ustawy nie można pominąć tego, że nie może być on odnoszony do okresu rozwoju drzewa, jak również czynności przyjęcia korony sprzed wejścia w życie. Przywołany przepis został dodany do u.o.p. na mocy regulacji ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1045), dnia 01 stycznia 2016 r. Podmiot przycinający koronę w sposób zakazany w/w przepisem nie może być karany za ten okres rozwoju drzewa, kiedy przepis sankcjonujący o takiej treści nie obowiązywał. Wynikająca z podstaw demokratycznego państwa prawnego zasada lex retro non agit wraz z zasadą tempus regit actum wyrażają zakaz oceny faktów, w tym wypadku stanu rozrostu korony drzewa i czynności mających na to wpływ, według przepisów które w czasie zaistnienie tych faktów nie obowiązywały. Bezpośredni wyraz tej zasady w postępowaniach administracyjnych dotyczących nakładania administracyjnych kar pieniężnych znajdujemy w art. 189c K.p.a., który wskazuje, że w czasie wydawania decyzji w sprawie administracyjnej kary pieniężnej obowiązuje ustawa inna niż w czasie naruszenia prawa, w następstwie którego ma być nałożona kara, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest ona względniejsza dla strony.

Dlatego też nie można pociągać do odpowiedzialności administracyjnej posiadacza nieruchomości za czyny skutkujące zmniejszeniem objętości korony drzewa za okresy wzrostu tej części drzewa jaka nastąpiła do czasu wejścia w życie art. 87a ust. 2 i 4 u.o.p. Penalizacją administracyjną przywidzianą w tych przepisach można obejmować wyłącznie czynności uszkodzenia korony drzewa, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, przy czym początkowym dniem tego okresu jest dzień uzyskania mocy obowiązującej regulacji wyraźnie zakazującej usuwania gałęzi korony drzewa powyżej 30 %.

Skoro możliwość wymierzenia kary za uszkodzenie drzewa na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. została wprowadzona dopiero w 2015 r. W związku z tym kierując się dyrektywą wynikającą z art. 189c K.p.a., należy uznać, że przy ustalaniu, czy zachodzą podstawy do wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p., niezbędne będzie również wyjaśnienie, kiedy dokładnie były przeprowadzane prace w obrębie korony drzewa. Obiekty te ze swojej natury mają bowiem charakter długowieczny, a rozwój i kształtowanie korony drzewa mogą trwać dziesiątki, a nawet setki lat. W związku z tym w praktyce przy ustalaniu, czy zachodzą podstawy do wymierzenia kary na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. za uszkodzenie drzewa, będzie trzeba ustalić, kiedy były przeprowadzane prace w obrębię korony drzewa oraz jaki był ich zakres (zob. K. Gruszecki, Wymierzanie kar pieniężnych za uszkodzenie drzew. Glosa do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 maja 2017 r., II SA/Sz 238/17, OwSS 2017/4/122-126).

Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że zgromadzony materiał dowodowy oraz treść uzasadnienia decyzji organu I instancji nie daje odpowiedzi na pytanie, czy w okresie od dnia wejścia w życie art. 87a ustawy wykonano pracę, które wyczerpują definicję uszkodzenia lub zniszczenia drzewa w rozumieniu art. 87a ust. 4 i 5 powołanej ustawy.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że jednym z dowodów w sprawie była "Ekspertyza dendrologiczną przeżywalności drzew", wykonaną w kwietniu 2022 r. przez T. Środowisko i Rolnictwo, [...] S. , ul. [...]. Jej celem było wskazaniem możliwości zachowania żywotności drzew rosnących na terenach zieleni urządzonej na dz. ewid. [...], obręb L., Gmina L., a jej autor ustalił, że stan zdrowotny 7 drzew jest dobry (drzewa oznaczone nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], a 2 drzew słaby (drzewa oznaczone nr [...] i [...]). W związku z powyższym stwierdzono, że prawdopodobieństwo dalszego przeżycia drzew określa się na: wysokie dla drzew o dobrym stanie zdrowia - ok. 90% prawdopodobieństwa, że drzewa przeżyją następnych 5-10 lat.

Odnosząc się do powyższego dowodu zauważyć należy, że po pierwsze, załączona ekspertyza nie zawiera informacji na temat uprawnień oraz wykształcenia osoby ją sporządzającej. Nie ma więc informacji na temat wiadomości specjalnych, którymi musi legitymować się osoba sporządzająca opinię jako biegły, co powoduje, że nie można jej zweryfikować pod względem formalnym. Wymienione jest tylko imię i nazwisko osoby ją przygotowującej oraz jego stopnie zawodowe, natomiast nie sposób na tej podstawie ustalić, czy dowód powyższy mógł zostać dopuszczony w sprawie, a więc czy został sporządzony przez biegłego.

Po drugie, celem przedłożonej ekspertyzy nie było ustalenie kiedy miały miejsce prace w obrębie usunięcia gałęzi oraz jaki był procent usuniętej korony drzew w stosunku do 2015 r., a to te okoliczności, powinny być przedmiotem dowodu, bo to one mają kluczowe znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności Gminy. Sąd podkreśla, że rolą Starosty, który może w powyższym zakresie posiłkować się biegłym, pozostaje ustalenie, jaki był procent usuniętej korony drzew, w stosunku do stanu pierwotnego, istniejącego w momencie wejścia w życie ustawy penalizującej usuwanie gałęzi, aż do dnia wykonania ostatniej przycinki. Punktem wyjścia dla tego typu oceny powinna być dokumentacja fotograficzna przedłożona przez Fundację lub też informację pozyskane z Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego lub z innych powszechnie dostępnych zbiorów, takich jak chociażby Geoportal. Zwrócić jednak należy uwagę, że w toku prowadzonego postępowania Starosta nie podjął działań w celu uzupełnienia materiału dowodowego, chociażby w zakresie przedstawienia zdjęć lotniczych lub innych dokumentów przyjętych do zasobu, które mogłyby obrazować stan spornych drzew w istotnych, z punktu prowadzonego postępowania, datach.

Konsekwentnie, w ocenie Sądu Starosta nie podjął wszelkich możliwych działań, w celu ustalenia jaka była objętość koron drzew na stan wejścia w życie przepisów wprowadzających odpowiedzialność administracyjną za uszkodzenie korony drzew, polegające na usunięciu gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w art. 87a ust. 2 u.o.p. Sąd podkreśla, że prawidłowe zastosowanie art. 87a ust. 2 u.o.p. nie będzie możliwe bez dokładnego rozpoznania usuniętych wymiarów korony drzewa przed każdym z wykonanych przez posiadacza nieruchomości przycięć korony wraz z okolicznościami uzasadniającymi te przycięcia a znoszącymi odpowiedzialność za uszkodzenie drzewa (art. 87a ust. 2 u.o.p.), co wymusza obliczenie wymiaru korony przed każdym tego rodzaju zabiegiem. Dopiero ustalenie rozmiarów usuniętych gałęzi pozwoli odpowiedzieć na pytanie o rozmiar korony drzewa w całym okresie jego rozwoju, za który posiadacz nieruchomości może ponosić odpowiedzialność. W powyższym zakresie niezbędne jest też podejmowanie aktywnych działań przez organ, a nie jedynie poleganie na dokumentacji przedstawionej przez stronę postępowania – w tym przypadku skarżącą Fundację, gdyż pamiętać należy, że postępowanie administracyjne, zwłaszcza w zakresie dotyczącym nakładania kar pieniężnych, oparte jest na zasadzie oficjalności.

Sąd podkreśla, że wskazane powyżej braki mają szczególne znaczenie w zakresie ustalenia odpowiedzialności Gminy z tytułu wycinki dwóch drzew (oznaczonych nr [...] i nr [...]), gdzie wskazano, że rozstrzygnięcie powyższe Starosta oparł na zgromadzonych w sprawie dowodach, w postaci dokumentacji fotograficznych tj. zdjęć Fundacji - zwłaszcza fot. [...] i [...], fot. [...] i [...], fot. [...] i [...] oraz fot. [...] i [...], które zostały załączone do pisma otrzymanego w dniu 03 czerwca 2022 r. Na tej podstawie organ uznał, że lipy oznaczone nr [...] i nr [...] po raz pierwszy zostały obcięte w 2022 r., gdyż na zdjęciach z 2017 r. drzewa oznaczone nr [...] i [...] miały w pełni wykształcone korony drzew, widoczne były konary, gałęzie średnie, drobne i cienkie zakończone pędami, okap korony rozległy, natomiast niewidoczne były pędy epikormiczne ani ślady drastycznych cięć. Ale już w przypadku innych drzew, widocznych na tych samych fotografiach, Starosta uznał, że powyższa dokumentacja zdjęciowa nie pozwala na przyjęcie takich wniosków, co mogło budzić uzasadnione wątpliwości Fundacji wyrażone zarówno w odwołaniu, jak i w skardze do sądu. Stąd, w ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie rolą organu było po pierwsze rozważanie możliwości powołania biegłego, a po drugie rzeczowe odniesienia się do każdego drzewa osobno, z uwzględnieniem zebranego materiału dowodowego, w celu ustalenia, czy w sprawie faktycznie brak było podstaw do nałożenia odpowiedzialności na Gminę.

Podjęte powyższej rozważania wskazują, że wydanie decyzji w części dotyczącej umorzenia postępowania uznać należało za przedwczesna. Stąd Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej utrzymania w mocy pkt 1 decyzji Starosty [...] z dnia 06 grudnia 2022 r., nr [...] oraz uchylił pkt 1 decyzji Starosty [...] z dnia 06 grudnia 2022 r., nr [...]

Ponownie prowadząc postępowanie organy powinny ustalić stan wyjściowy koron drzew na dzień wejścia w życie przepisów wprowadzających odpowiedzialność administracyjnoprawną, tj. art. 87a ust. 2 i 4 ustawy, oraz określić stan koron po tej dacie w odniesieniu do każdego drzewa. Dopiero uzupełnienie materiału dowodowego w szczególności o dane znajdujące się w zasobie geodezyjnym i kartograficznym (o ile jest on dostępny) lub w innych dostępnych zasobach (takich jak Geoportal), które umożliwiają odtworzenie zmiany stanu drzew na przestrzeni lat, pozwoli ustalić relewantny prawnie stan wyjściowy sprawy oraz wymiary usuniętych gałęzi korony drzew, co ma podstawowe znaczenie w przedmiotowej sprawie. Dodatkowo organ powinien rozważyć zasadność powołania biegłego w celu określenia procentowego usunięcia gałęzi na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądzając na rzecz Fundacji kwotę uiszczonego wpisu od skargi (200;- zł).