Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 946/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2023 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 17 lutego 2023 r. nr SKO.4106.94.2023 w przedmiocie świadczeń opiekuńczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku K. M. Prezydent Miasta L. decyzją z dnia 2 stycznia 2023 r., nr [...] przyznał stronie pomoc w postaci usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania na okres od dnia 2 stycznia 2023 r. do 29 grudnia 2023 r. we wszystkie dni robocze w ilości 2 razy po 2 godziny dziennie, ustalił koszt pomocy, ale jednocześnie zwolnił stronę z ponoszenia kosztów tych usług.

W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego miesięczny dochód wynosi 3171,40 zł na co składa się renta, dodatek pielęgnacyjny, świadczenie uzupełniające. Strona legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] r., którym stwierdzono, że jest on niepełnosprawny w stopniu znacznym, a stopień tej niepełnosprawności datuje się od [...] r., a niepełnosprawność istnieje od urodzenia. W treści orzeczenia wskazano m. in., żesStrona wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji przez co rozumie się korzystanie z usług m. in. opiekuńczych. Strona wskazała, że posiada mieszkanie 47,5 m2 oraz, że ponosi wysokie koszty leczenia, na dowód czego przedłożono fakturę za usługi stomatologiczne oraz umowę o działo dot. masażu.

W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca cierpi na [...] i wymaga wsparcia osób drugich w codziennym funkcjonowaniu - pomaga mu matka, opiekunki społeczne oraz prywatna opiekunka.

Wskazano, że pracownik socjalny wskazał, że zaproponowano Stronie możliwość uczestnictwa w Programie "asystent osobisty osoby niepełnosprawnej", co polega na bezpłatnym wsparciu asystenta osobistego, którego strona może samodzielnie wybrać, a usługi sprawowane są przez 7 dni w tygodniu dla osoby niepełnosprawnej (max. 60 godzin miesięcznie). Zaoferowano ww. pomoc jako uzupełnienie usług opiekuńczych lecz wnioskodawca odmówił objęcia go tą formą wsparcia.

Organ szeroko odniósł się do kwestii wymiaru przyznanej pomocy. Otóż wnioskodawca domagał się łącznie przyznania 6 godzin dziennie. Jak jednak uznał organ 4 godziny usług opiekuńczych w pełni pozwolą doprowadzić do tego, że wnioskodawca zostanie w pełni "zaopiekowany". Tu powołano się na dwie notatki służbowe sporządzone przez opiekunki społeczne. Przedstawiły one zakres wykonywanych czynności i wskazały, że 4 godziny usług opiekuńczych to wielkość zupełnie wystarczająca. Podniosły, że gdy sprawowały opiekę przez 6 godzin dziennie, to nie miały już co robić, siedziały bezczynnie dłuższy czas czekając np. aż strona wybudzi się z popołudniowej drzemki.

Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Zarzucił organowi I instancji naruszenie:

- przepisów postępowania tj. art.7 w zw. z art. 77, art. 80 i art. 107 §. 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie sytuacji zdrowotnej strony i pobieżne pozyskiwanie informacji od opiekunek;

- przepisów prawa materialnego tj. art. 50 ust. 2, 3 i 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez wydanie decyzji dowolnej nie mieszczącej się w ramach uznania administracyjnego.

Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą zostać przyznane osobie wymagającej pomocy innych osób ze względu na wiek, chorobę lub inną przyczynę. Mogą one zostać przyznane zarówno osobie samotnej, jak i osobie zamieszkującej wspólnie z rodziną. Przyznanie takich usług osobie zamieszkującej z rodziną wymaga ustalenia, że rodzina osoby wymagającej pomocy innych osób, jak również zamieszkujący z nią wspólnie małżonek, wstępni lub zstępni, nie mogą takiej pomocy zapewnić.

Kolegium podkreśliło, że zarówno w judykaturze jak i doktrynie panuje jednolite stanowisko co do tego, że decyzja dotycząca przyznania świadczenia w postaci usług opiekuńczych posiada swoisty charakter uznaniowy, zwłaszcza w zakresie dotyczącym określenia ich rozmiaru. To oznacza, że organ nie jest zobligowany - nawet gdy strona spełnia przesłanki uzyskania danej formy i rodzaju pomocy - do przyznania te] pomocy w wymiarze, który strona uznaje za wystarczający, ale może ją przyznać w rozmiarze, który uzna za niezbędny i w takim, który może być przyznany z uwagi na możliwości organu. Organ ma obowiązek rozważyć rozmiar potrzeb wnioskodawcy, ale też powinien wziąć pod uwagę możliwości finansowe jakimi dysponuje organ, tak aby je wykorzystać w sposób jak najbardziej optymalny, tzn. by uwzględnić wszystkich potrzebujących w rozmiarze, który jest obiektywnie możliwy".

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia zaskarżonego aktu i zasądzenia kosztów postępowania zarzucono SKO w Częstochowie naruszenie tych samych przepisów, co wcześniej w odwołaniu. Nie podniesiono jednak w tym zakresie jakiejkolwiek argumentacji.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Dnia 31 maja 2023 r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 25 maja 2023 r. Zawarto w nim rozwinięcie uzasadnienia skargi, przy czym stanowi ono swego rodzaju polemikę z organami administracji. Zaakcentowano w nim trudną sytuację osobistą skarżącego, w tym brak możliwości samodzielnego funkcjonowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901) osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Obejmują one (ust. 3) pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem.

Decyzja o przyznaniu usług opiekuńczych wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne w tym przedmiocie daje więc organowi prawo do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Dotyczy to zakresu, rodzaju, jak i odpłatności za takie usługi. Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju świadczenia nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o ich przyznaniu, a tym bardziej, że zobowiązany jest przyznać takie świadczenie w wymiarze oraz w zakresie, w jakim domaga się tego wnioskodawca. Swoistym potwierdzeniem luzu decyzyjnego, jakim dysponuje organ w tym zakresie, jest dyspozycja art. 50 ust. 5 ustawy, w myśl którego ustalenie (również) zakresu, okresu i miejsca świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, pozostaje w gestii ośrodka pomocy społecznej. Dokonując rozstrzygnięć w tym przedmiocie organy administracji oczywiście zobowiązane są wziąć pod uwagę potrzeby beneficjalna specjalistycznych usług opiekuńczych wynikające z jego schorzenia. Organy zobowiązane są jednocześnie kierować się zasadą pomocniczości (subsydiarności), wyrażoną w art. 2 ust. 1 ustawy., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie spornych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Dodatkowo ośrodek pomocy społecznej, ustalając wymiar usług opiekuńczych, zmuszony jest uwzględniać wysokość przeznaczonych na wykonywanie tego rodzaju świadczeń środków finansowych. Wyznacznikami ustalenia zakresu usług opiekuńczych są rozmiar potrzeb i sytuacja wnioskodawcy oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Przede wszystkim przeprowadzono postępowanie administracyjne w sprawie. Został przeprowadzony wywiad środowiskowy w trakcie którego ustalono zakres czynności niezbędnych do wykonania wobec skarżącego i jego miejsca zamieszkania. Uwzględniono również uwagi opiekunek społecznych wynikających z ich doświadczeń płynących ze świadczonej dla skarżącego opieki. Stąd zarzut niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy Sąd uznaje za chybiony.

W konsekwencji powyższych ustaleń organ I instancji przyznał skarżącemu pomoc w postaci usług opiekuńczych w wymiarze 4 godzin dziennie. Było to rozstrzygnięcie uznaniowe, ale w żaden sposób nie dowolne. Organ wyraźnie wskazał, dlaczego taki zakres pomocy został przyznany. I z podniesioną w uzasadnieniu argumentacją nie sposób dyskutować. Osoby profesjonalnie zajmujące się opieką nad skarżącym wyraźnie wskazały, że część czasu przeznaczonego na opiekę była po prostu marnotrawiona.

Z tych względów na podstawie art. 151 orzeczono jak w sentencji.