Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1903/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 61a
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Michał Sułkowski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego M. M. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] sierpnia 2022 r., znak: [...], Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: "Prezes UODO"), działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.) związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1781) oraz art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177 ze zm.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi M.M. z [...] lutego 2022 r. na przetwarzanie przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu jego danych osobowych zawartych w teczce personalnej o nr [...] tajnego współpracownika Wojskowej Służby Wewnętrznej o pseudonimie "[...]", w tym na niezgodne z prawem udostępnienie tych danych osobowych.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w dniu 1 marca 2022 r. do organu wpłynęła skarga M.M. dotycząca przetwarzania przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwany dalej również IPN) jego danych osobowych zawartych w teczce personalnej o nr [...] tajnego współpracownika Wojskowej Służby Wewnętrznej o pseudonimie " [...]", w tym niezgodnego z prawem udostępnienia tych danych osobowych. Skarżący zarzucił IPN "niewłaściwe przetwarzanie danych osobowych skarżącego zawartych w sfabrykowanej teczce personalnej o nr [...] TW WSW " [...]" (założonej na osobę skarżącego)" oraz podniósł, że ponadto podejrzewa "nielegalny/niezgodny z prawem wyciek" jego danych osobowych przetwarzanych w IPN. Skarżący wniósł o poinformowanie właściwych organów ścigania oraz nakazanie IPN usunięcia danych przetwarzanych niezgodnie z prawem.

Rozpoznając sprawę, Prezes UODO przytoczył treść art. 61 § 1 i 61a § 1 k.p.a. oraz art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2021 r. poz. 177 ze zm.), zwanej dalej "uIPN" – a następnie wskazał, że w art. 2 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018, str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4.03.2021, str. 35), zwanego dalej RODO, wskazano, że rozporządzenie to nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii. W ocenie Prezesa UODO działalność IPN polegająca na realizacji zadań określonych w art. 1 uIPN stanowi działalność nieobjętą zakresem prawa Unii Europejskiej.

Organ wskazał na dziedziny objęte wyłączną kompetencją regulacyjną Unii Europejskiej określonej w art. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm.)., a także kompetencje dzielone, określone w art. 4 i 6 Traktatu. W ocenie Prezesa UODO porównanie wskazanych w art. 1 uIPN zadań, w ramach których IPN prowadzi zbiory danych zawierające informacje wytworzone przez organy bezpieczeństwa państwa, z działalnościami określonymi w art. 3, 4 i 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wskazuje, że te zadania IPN nie należą do żadnej z działalności wymienionych w art. 3, 4 i 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Jako jedyny wyjątek umożliwiający zastosowanie przepisów RODO do działalności IPN organ wskazał art. 71 uIPN, zgodnie z którym w działalności IPN określonej w art. 1 tej ustawy, przepisy RODO stosuje się do prowadzenia Bazy. Zgodnie z art. 53f ust. 1 uIPN, ustawodawca jako Bazę rozumie Bazę Materiału Genetycznego, która na podstawie w/w przepisu w zw. z art. 53b uIPN utworzona została w celu prowadzenia prac poszukiwawczych oraz identyfikacji tożsamości osób, które straciły życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Organ wyjaśnił też, że na podstawie art. 71 w zw. z art. 53f ust. 1, art. 53b uIPN oraz art. 2 ust. 2 lit. a) RODO w działalności IPN przepisy RODO stosuje się wyłącznie do Bazy Materiału Genetycznego zdefiniowanej w art. 53f uIPN. RODO nie jest zatem stosowane do innych zbiorów danych prowadzonych przez IPN w celu realizacji jego ustawowych zadań. To ustawa o IPN zgodnie z jej art. 1 pkt 3 reguluje kwestię ochrony danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum IPN.

Dlatego też Prezes UODO, jako organ nadzorczy, o którym mowa w art. 51 ust. 1 RODO - nie posiada uprawnień do rozpatrywania sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych w zbiorach danych prowadzonych w ramach realizacji zadań ustawowych IPN innych niż Baza Materiału Genetycznego zdefiniowana w art. 53 uIPN.

Prezes UODO wskazał, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. M., wnosząc o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi, a także zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1. rażącą obrazę przepisów prawa procesowego, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, a mianowicie naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 ustawy o ochronie danych osobowych w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych w zw. z pkt 158 preambuły RODO poprzez błędne przyjęcie, iż Prezes UODO jest organem niewłaściwym w przedmiocie postępowania odnoszącego się do przetwarzania danych osobowych przez IPN w innych przypadkach niż w odniesieniu do Bazy Materiału Genetycznego, o której jest mowa w art. 53f u IPN, co doprowadziło do wydania wadliwego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, podczas gdy z pkt 158 preambuły RODO wynika, iż przepisy rozporządzenia powinny być również stosowane do danych osobowych gromadzonych i przetwarzanych w celach archiwalnych, którymi bez wątpienia są dane osobowe znajdujące się w zasobach IPN, w związku z czym Prezes UODO nie mógł stwierdzić swojej niewłaściwości i co za tym idzie, nie mógł wydać postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, gdyż był on organem właściwym do merytorycznego rozpatrzenia przedmiotowej skargi, powyższe wynika również z faktu, iż ustawa o ochronie danych osobowych wskazuje w art. 6, w jakich sytuacjach nie stosuje się przepisów RODO, nie wymieniając w tym przepisie ustawy o IPN, z czego wynika, iż Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych należy uznać za organ właściwy do rozpatrzenia skargi;

2. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, a mianowicie naruszenie art. 51 ust. 3 w zw. z art. 47 Konstytucji RP poprzez uniemożliwienie skorzystania z prawa do żądania sprostowania, usunięcia informacji nieprawdziwych, a także zbadania prawidłowości przetwarzania i udostępniania danych osobowych przez IPN w celu realizacji konstytucyjnego prawa do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci oraz dobrego imienia;

3. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, a mianowicie naruszenie art. 71 uIPN w zw. z art. 2 ust. 1 i 2 RODO w zw. z pkt 158 preambuły RODO poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na poprzestaniu przez Prezesa UODO wyłącznie na nieprawidłowo przeprowadzonej wykładni językowej art. 71 ustawy o IPN i całkowitym zaniechaniu weryfikacji wyników dokonanej wykładni w oparciu o inne metody dokonywania wykładni przepisów prawa oraz w odniesieniu do przepisów RODO, co skutkowało błędnym przyjęciem, iż przepisy RODO w zakresie odnoszącym się do działań podejmowanych przez IPN mają zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do przetwarzania danych osobowych znajdujących się w Bazie Materiału Genetycznego, o której jest mowa w art. 53f uIPN, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu w oparciu o dostępne metody wykładni przepisów prawa, a także w odniesieniu do przepisów RODO skutkowałaby przyjęciem, iż przepisy RODO mają zastosowanie do przetwarzania i udostępniania danych osobowych dokonywanych przez IPN.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ wydając zaskarżone postanowienie, pominął treść preambuły RODO w pkt 158, w której wskazano, iż "Jeżeli dane osobowe są przetwarzane do celów archiwalnych, niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie także do takiego przetwarzania; należy jednak pamiętać, że niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania do danych osobowych osób zmarłych".

Nie ulega żadnej wątpliwości, iż materiały w tym dot. danych osobowych, znajdujące się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej są gromadzone w celach archiwalnych, wynika to wprost z przepisów ustawy o IPN (zob. art. 1 pkt 1 ustawy o IPN). W związku, z tym Prezes UODO jest uprawniony do merytorycznego rozpatrzenia skargi M. M., albowiem jest on organem uprawnionym do kontroli prawidłowości przetwarzania i udostępnienia danych osobowych znajdujących się w archiwach IPN – co Skarżący poparł stanowiskiem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2020 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 378/20.

Skarżący podniósł ponadto, że ustawa o ochronie danych osobowych w art. 6 wskazuje sytuacje, w których nie stosuje się przepisów RODO i w wymienionym przepisie nie wymieniono ustawy o IPN, zatem należy przyjąć, iż przepisy RODO mają również zastosowanie do działalności związanej z przetwarzaniem i udostępnianiem danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej. Z kolei przyjęcie przez organ, iż art. 71 ustawy o IPN stanowi jedyny wyjątek stosowania przepisów RODO względem Instytutu Pamięci Narodowej nastąpiło wskutek błędnej wykładni ww. przepisu. Ustawodawca nie użył słów: "wyłącznie", "jedynie", "tylko". Zatem dokonana wykładnia ww. przepisu przez Prezesa UODO nie uwzględniła jego literalnego brzmienia, a sprowadziła się do "uzupełnienia" art. 71 ustawy o IPN w celu uzyskania określonego celu wykładni, co stanowi przykład wykładni prawotwórczej contra legem. Zastosowane przez organ wnioskowanie oznaczałoby, że dane znajdujące się w rejestrach IPN pozostają poza jakąkolwiek kontrolą organów powołanych do przetwarzania i ochrony danych osobowych, nawet jeżeli nie odpowiadają rzeczywistości, bądź gdy są one przetwarzane i udostępniane w sposób sprzeczny z prawem.

Skarżący ponadto podkreślił, że skarga skierowana do Prezesa UODO stanowi przejaw dążenia do realizacji konstytucyjnego prawa do ochrony danych osobowych oraz życia prywatnego w zw. z art. 51 ust. 4 Konstytucji RP. Wskazał nadto, że nie ulega żadnej wątpliwości, iż dane zgromadzone w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej dotyczą w wielu przypadkach właśnie sfery życia prywatnego i rodzinnego, która jest powiązana z czcią i dobrym imieniem konkretnej osoby. Na kanwie niniejszej sprawy z pola widzenia nie może znikać w szczególności fakt, iż teczka o nr [...] TW WSW " [...]" założona na M. M. jest teczką sfabrykowaną, a sam M. M. nigdy nie był tajnym współpracownikiem służb bezpieczeństwa. Skarżący podniósł, że przetwarzanie i udostępnianie jego danych osobowych znajdujących się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej w sposób niezgodny z prawem doprowadziło do wykorzystania m.in. sfabrykowanej teczki TW WSW nr [...] " [...]"- do jego szkalowania. Skarżący wyjaśnił, że nieustalona osoba uzyskała wgląd do jego teczki, a następnie wykorzystała uzyskane informacje w celu skierowania pisma do Ministerstwa Klimatu i Środowiska w celu naruszenia dobrego imienia Skarżącego.

Konkludując, Skarżący podniósł, że w stanie faktycznym oraz prawnym nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania ze względu na brak regulacji prawnych w przedmiocie przetwarzania danych osobowych znajdujących się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, albowiem przepisami tymi były przepisy Konstytucji RP, a także przepisy RODO, których zastosowanie, w świetle tego co zostało wyżej powiedziane, organ winien był rozważyć. Co więcej, w przypadku stwierdzenia braku właściwości do rozpatrzenia przedmiotowej skargi Prezes UODO nie mógł na tej podstawie odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Podstawę prawną zaskarżonego do Sądu postanowienia stanowił art. 61a § 1 k.p.a. Przepis ów daje organowi administracji możliwość odmowy wszczęcia postępowania w sytuacji, w której postępowanie chce zainicjować osoba niebędąca stroną, lub gdy z innych przyczyn postępowanie to nie może być wszczęte. W niniejszej sprawie, to właśnie owe "inne przyczyny" stanowiły przesłankę zastosowania przez organ tej regulacji.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powołał się na art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy o IPN. Przepisy te, jego zdaniem, stanowiły materialnoprawną podstawę do uznania braku swojej właściwości w rozpoznaniu wniosku skarżącego, a w konsekwencji do odmowy wszczęcia postępowania. Jak podnosi się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, ową "inną przyczyną" będącą podstawą do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego może być:

- zawisłość tożsamej sprawy przed sądem administracyjnym lub wydanie rozstrzygnięcia w takiej sprawie;

- brak materialnoprawnej podstawy do rozpatrzenia podania w trybie administracyjnym;

- przedawnienie związane z upływem terminu o charakterze materialnoprawnym;

- uprzednie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej.

Z treści kontrolowanego przez Sąd I instancji postanowienia wynika, że organ, po analizie złożonego wniosku uznał się niewłaściwym do procedowania w przedmiotowej sprawie.

Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, a zwłaszcza obowiązujący stan prawny, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie obarczone jest wadą, której zaistnienie rzutowało na całe dalsze postępowanie.

Zgodnie z treścią art. 51 ust. 4 Konstytucji RP, każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że z jednej strony norma ta przewiduje swoiste roszczenie o modyfikację lub usunięcie danych nieprawdziwych, niepełnych lub zgromadzonych niezgodnie z ustawą, z drugiej natomiast kreuje po stronie organów lub podmiotów administrujących bazami danych obowiązek uwzględnienia oczekiwań obywatela, jeżeli rzeczywiście informacje te są obarczone wskazanymi wyżej wadami. Wobec tego każda norma hierarchicznie niższego rzędu (ustawa, rozporządzenie, akt prawa miejscowego), regulująca tego rodzaju kwestie, musi być interpretowana zgodnie z treścią przywołanego przepisu Konstytucji.

Przechodząc do istoty sprawy, wskazać przyjdzie, że zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 u.o.d.o., w postępowaniu przed Prezesem UODO stosuje się, w zakresie nieuregulowanym tą ustawą, przepisy k.p.a. Zgodnie zaś z art. 60 u.o.d.o., postępowanie w sprawie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych prowadzone jest przez Prezesa Urzędu. Jest to więc ten rodzaj postępowania, o którym mowa w art. 7 ust. 1 tej ustawy. Jeżeli zaś chodzi o podstawy prawnomaterialne, to przypomnieć trzeba, że w obowiązującym porządku prawnym, w zakresie ochrony danych osobowych istotną, a wręcz zasadniczą rolę odgrywa rozporządzenie RODO. In fine RODO wskazuje, iż jego regulacje w całości znajdują bezpośrednie zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich. Jednakże zastrzec należy, iż nie mają zastosowania do przetwarzania danych osobowych w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii (art. 2 ust. 2 lit. a RODO).

Wniosek strony skarżącej, zmierzający do zainicjowania postępowania mającego na celu doprowadzenie do zmiany zakresu informacji zawartych w zbiorach IPN i do stanu zgodnego z rzeczywistością, stanowi wyraz realizacji gwarantowanego Konstytucją prawa do uzupełnienia, sprostowania lub usunięcia danych nieodpowiadających prawdzie. Tymczasem organ, przyjęte przez siebie stanowisko oparł na poglądzie, zgodnie z którym regulacje zawarte w RODO ograniczają się "wyłącznie" do Bazy Materiału Genetycznego (wskazanej w art. 53f ustawy o IPN) – art. 71 ustawy o IPN. Taka wykładnia tego przepisu jest niewłaściwa.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21, w treści art. 71 ustawy o IPN ustawodawca nie użył słów: "wyłącznie", "jedynie", "tylko", itp. Zatem przyjęta przez Prezesa UODO wykładnia nie uwzględnia literalnego brzmienia przepisu, a jego "uzupełnianie" o wspomniane słowa w celu uzyskania określonego celu wykładni stanowi przykład wykładni prawotwórczej contra legem. Niewątpliwie prowadziło to do zastosowania wnioskowania a contrario, lecz pamiętać należy o tym, że wnioskowanie to jest zawodne, a co więcej czym innym jest ustalenie znaczenia interpretowanego przepisu, a czym innym wyprowadzenie wniosków o niewiązaniu skutków prawnych z przypadkami nieunormowanymi. "W większości przypadków, kiedy mamy do czynienia z wnioskowaniem a contrario, podmiot przeprowadzający to wnioskowanie obowiązujący przepis sam dekonstruowuje w ten sposób, by znalazły się w nim wspomniane zwroty "jedynie itp." (J. Nowacki, Z. Tabor, "Wstęp do prawoznawstwa.", Zakamycze 2000, s.212). Takim właśnie uzupełnienie treści przepisu, przez podmioty dokonujące jego wykładni miało miejsce w niniejszej sprawie.

Ponadto, jak podkreślił NSA w przywołanym powyżej wyroku sygn. akt III OSK 2600/21, zastosowane przez Prezesa UODO wnioskowanie oznaczałoby, że dane znajdujące się w rejestrach Instytutu Pamięci Narodowej pozostają poza jakąkolwiek kontrolą organów powołanych do przetwarzania i ochrony danych osobowych, nawet jeżeli nie odpowiadają rzeczywistości. W rezultacie, w odniesieniu do danych niepełnych lub nieprawdziwych brak byłoby jakiegokolwiek trybu ich weryfikacji. Tymczasem norma zawarta w art. 51 ust. 4 Konstytucji RP pozostaje w bezpośrednim związku z regulacją art. 47 Konstytucji, przyznającym każdemu prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia (...). Dane archiwalne, gromadzone w bazach IPN dotyczą niejednokrotnie tych obszarów życia, które odnoszą się właśnie do czci oraz dobrego imienia, a w sytuacji, gdy są one niezgodne z prawdą, to wówczas dochodzi o naruszenia tych, konstytucyjnie chronionych, wartości. Wypada w tym miejscu zwrócić uwagę na treść pkt 158 preambuły RODO, który expressis verbis przewiduje możliwość stosowania regulacji RODO do przetwarzania danych osobowych w celach archiwalnych. Z takim zaś przypadkiem mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy, gdzie intencją skarżącego było uzupełnienie oraz usunięcie nieprawdziwych danych w Biuletynie Informacji Publicznej IPN. Modyfikacja danych zawartych w Biuletynie niewątpliwie mieści się w zakresie przetwarzania danych osobowych w celach archiwalnych, a z perspektywy przywołanych wcześniej regulacji konstytucyjnych, objęta jest zakresem regulacji RODO.

Wreszcie, jak zauważył NSA, wskutek nieuzasadnionego zastosowania rozumowania a contrario względem art. 71 ustawy o IPN organ administracyjny nieprawidłowo przyjął, że przepisy RODO stosuje się wyłącznie w odniesieniu do Bazy Materiału Genetycznego. Umknęło natomiast uwadze organu to, że z treści pkt 27 preambuły RODO wprost wynika, iż jego przepisów nie stosuje się względem osób zmarłych – jakkolwiek dopuszczono możliwość przyjęcia przez państwa członkowskie przepisów o przetwarzaniu danych osobowych osób zmarłych. Takim wyjątkiem zdaje się być art. 71 ustawy o IPN. Traktować go więc należy jako normatywną podstawę do stosowania regulacji RODO względem danych, które co do zasady pozostawały poza jego zakresem. Nie jest to więc wyjątek od reguły, który dopuszcza możliwość ochrony danych osobowych, którymi administruje IPN, lecz należy go postrzegać jako przewidziane prawem odstępstwo od generalnej zasady niestosowania RODO względem osób zmarłych.

W konsekwencji w przedmiotowym stanie faktycznym i prawnym nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania ze względu na brak regulacji normujących zmianę danych zawartych w katalogach IPN, skoro tego rodzaju normą był właśnie powołany wyżej przepis Konstytucji RP, jak również przepisy RODO, których zastosowanie, w świetle tego co zostało wyżej powiedziane, organ winien był rozważyć (tak: NSA w wyroku z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2600/21, CBOSA).

Nadto Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażany w wyroku z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3325/19, iż przepis art. 61a § 1 k.p.a. ma zastosowanie tylko wtedy, gdy postępowania zainicjowanego wnioskiem strony nie da się prowadzić. Innymi słowy, gdy okoliczności prawne wykluczają podjęcie przez organ działań zmierzających do załatwienia sprawy administracyjnej. Jednakże organ odmawiając wszczęcia postępowania administracyjnego, nie może argumentować swojego działania brakiem właściwości, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Jeżeli bowiem organ, który otrzymał wniosek uznaje się za niewłaściwy, wówczas zastosowanie znajduje art. 65 lub 66 k.p.a. W konsekwencji, po zbadaniu treści podania i stwierdzeniu braku właściwości organ winien albo przekazać sprawę organowi właściwemu (art. 65 § 1 k.p.a.), albo, jeżeli takowego nie jest w stanie ustalić lub gdy właściwy jest sąd powszechny – zwrócić podanie wnoszącemu (art. 66 § 3 k.p.a.). W żadnej mierze nie może być to jednak przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, gdyż oba tryby (odmowa wszczęcia postępowania oraz przekazanie podania według właściwości) są względem siebie niezależne i niekonkurencyjne.

Tym samym Prezes UODO powinien raz jeszcze poddać analizie wniosek skarżącego i nadać mu odpowiedni bieg, zgodnie z treścią żądania strony, przy uwzględnieniu powołanych wyżej przepisów i ich wykładni.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.