Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1318/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15zzzzzn2, art. 31zp ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
article: art. 6, art. 8 § 1, art. 9, art. 11, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 września 2022 r. nr 100000/71/144820/2021/2 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2022 r., nr 100000/71/144820/2021.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 września 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gorzowie Wielkopolskim (dalej "ZUS Oddział w Gorzowie Wlkp."), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej "K.p.a."), w związku z art. 15zzzzzn2 i art. 31zp ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095, dalej "ustawa o COVID"), po rozpatrzeniu wniosku J. M. (dalej "Skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS z dnia 18 maja 2022 r. o odmowie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

2.1. Płatnik składek - Skarżący wystąpił w dniu 27 października 2020 r. do ZUS Oddział w Gdańsku z wnioskiem RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu własnych składek za miesiąc marzec - maj 2020 r. w oparciu o pomoc udzielaną przedsiębiorcom w oparciu o przepisy ustawy o COVID. Jednocześnie 29 października 2020 r. Skarżący wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r.

Decyzją z dnia 31 maja 2021 r. ZUS Oddział w Gdańsku na podstawie art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID w związku z art. 61a § 1 K.p.a. oraz art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, dalej "u.s.u.s.") odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Skarżącego z dnia 29 października 2020 r., wskazując, że termin złożenia wniosku ma charakter zawity i nie podlega przywróceniu.

W wyniku rozpoznania wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS Oddział w Gdańsku decyzją z dnia 30 lipca 2021 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Wskutek rozpatrzenia wniesionej przez Skarżącego skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 11 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 1286/21 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 30 lipca 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 31 maja 2021 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID nakazuje, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, bądź zawitych, organ administracji publicznej, zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ powinien wyznaczyć stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie od 16 grudnia 2020 r. i obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii Dz. U. poz. 491).

Mając na uwadze wskazane przepisy, Sąd stwierdził, że organ powinien - respektując ich treść - wykonać nałożone wskazaną nowelizacją obowiązki dotyczące wniosku skarżącego o przyznanie ulgi. Ich pominięcie stanowiło w ocenie Sądu, naruszenie wskazanych powyżej przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

2.2. Po ponownej analizie sprawy ZUS Oddział w Gdańsku decyzją z dnia 18 maja 2022 r. odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

W wyniku analizy materiału stwierdzono, że wniosek o zwolnienie z opłacania nie wpłynął do placówki ZUS. Korespondencja składana do skrzynek przy wejściu do budynku była na bieżąco monitorowana i rejestrowana w dzienniku kancelaryjnym. Obowiązujące procedury dotyczące rejestrowania tej korespondencji nie pozwalają na pominięcie jakiegokolwiek złożonego dokumentu.

2.3. W wyniku rozpoznania wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS Oddział w Gorzowie Wlkp. decyzją z dnia 21 września 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ, przywołując treść art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID, stwierdził, że wytyczne zawarte w tym przepisie nie stanowią samoistnej podstawy do przywrócenia naruszonych przez stronę terminów. Powołane przepisy nakładają obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu określonym kategoriom terminów. Konsekwencją takiego stwierdzenia jest wyznaczenie stronie 30-dniowego terminu na złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu. W przypadku złożenia wniosku o przywrócenie terminu, nie jest on rozpatrywany w specjalnym trybie, tylko w trybie wynikającym z art. 58 K.p.a. Zgodnie z orzecznictwem narosłym na tle tego przepisu, wbrew zastosowanej terminologii, nie wszystkie terminy mogą podlegać przywróceniu. Przepisy art. 58 K.p.a. stosuje się do terminów do dokonania czynności procesowych przez stronę o charakterze procesowym. Natomiast przywróceniu nie podlegają terminy materialne, chyba że taką możliwość przewidują wyraźnie przepisy prawa. Terminy materialne są natomiast nieprzywracalne.

Termin wynikający z art. 31 zp ust. 1 pkt 1 ustawy o COVID na złożenie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja musi być uznany za termin materialny, co oznacza, że nie podlega on przywróceniu. Uchybienie polegające na złożeniu wniosku po ustawowym terminie wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia prawa do wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacania składek.

3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Skarżący zarzucił nieprawidłowości w prowadzeniu akt sprawy oraz brak uwzględnienia przez ZUS okoliczności uprawdopodobnienia wrzucenia dokumentów do skrzynki. Organ administracji państwowej powinien podjąć wszelkie czynności, w tym polegające na stosownych wyjaśnieniach, pouczeniach, przesłuchaniu stron postępowania, sporządzenia odpowiednich protokołów z zaginięcia dokumentów, tak aby sprawa została załatwiona zgodnie z interesem wnoszącego podanie. ZUS wiedział przed upływem terminu 30 czerwca 2020 r., że u płatnika przewidującego wyrażenie przez organ zgody na zwolnienie z opłacenia składek za marzec kwiecień i maj 2020 r., a który nigdy nie miał zaległości w płatnościach składek od 1998 r., nagle powstały takie zaległości na podstawie złożonych dokumentów rozliczeniowych, powinien wezwać stronę do złożenia wyjaśnień w sprawie powstałych zaległości na koncie płatnika przed 30 czerwca 2020 r. Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że ZUS nie zastosował się do wyroku Sądu Administracyjnego w Gdańsku i nie przeprowadził żadnego postępowania administracyjnego. Skarżący wniósł o przesłuchanie jego, jego małżonki oraz księgowej.

4. W odpowiedzi na skargę ZUS Oddział w Gorzowie Wlkp. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

5.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 - dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził naruszenia prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

5.3. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości wydania przez organ decyzji odmawiającej Skarżącemu przywrócenia terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. oraz utrzymującej to rozstrzygnięcie w mocy decyzji organu II instancji.

Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy zaznaczyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 11 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 1286/21, uchylił decyzję ZUS z dnia 30 lipca 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 31 maja 2021 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek za ww. okresy. W związku z powyższym orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania oceną prawną, o których mowa w art. 153 p.p.s.a.

Należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie podkreśla się, że ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne oraz sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 505/05, z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06, z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 353/16, CBOSA).

Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018).

Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2022 r. sygn. akt II FSK 1393/21, CBOSA).

Podkreślenia wymaga, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych. Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji (bądź innego aktu czy czynności) do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Jednocześnie, w orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że naruszenie przez organy administracyjne zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji (bądź innego aktu czy czynności) (por. T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 506/05; CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 stycznia 2022 r. Sąd wskazał, że przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID nakazuje, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, bądź zawitych, organ administracji publicznej, zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ powinien wyznaczyć stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie od 16 grudnia 2020 r. Obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii Dz. U. poz. 491). Mając na uwadze wskazane przepisy, Sąd stwierdził, że organ powinien - respektując ich treść - wykonać nałożone wskazaną nowelizacją obowiązki dotyczące wniosku skarżącego o przyznanie ulgi.

Mając powyższe na uwadze, rozpatrujący niniejszą sprawę Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja ZUS z dnia 21 września 2022 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają ww. przepisy, a wskutek tego naruszają przepisy postępowania administracyjnego tj. określoną w art. 6 K.p.a. zasadę praworządności, ujętą w art. 8 § 1 K.p.a. zasadę pogłębiania zaufania, zawartą w art. 9 K.p.a. zasadę informowania stron, określoną w art. 11 K.p.a. zasadę przekonywania, a także art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc przytoczone powyżej, a zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 11 stycznia 2022 r., wskazania co do dalszego postępowania do obecnie wydanych i zaskarżonych decyzji, Sąd uznał, że nie mogą się one ostać w obrocie prawnym. Organ – wbrew wyraźnym wskazaniom zawartym w uzasadnieniu ww. wyroku, które wiązały w rozpatrywanej sprawie, albowiem nie nastąpiła żadna zmiana okoliczności stanu faktycznego ani stanu prawnego sprawy – zaniechał zawiadomienia strony o uchybieniu terminu do dokonania czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, tj. o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. Sąd wprost wskazał, iż w zawiadomieniu tym organ winien wyznaczyć stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Stosownie do przytoczonego w wyroku tut. Sądu z dnia 11 stycznia 2022 r. przepisu art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub: Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Jak wynika z art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy o COVID, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. - w przypadku składek należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. Sąd wskazał, iż ze stanu faktycznego sprawy wynika, że organ odnotował, iż Skarżący terminu nie zachował - gdyż zebrana dokumentacja wskazuje, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek został złożony 27 października 2020 r. Skarżący natomiast wskazuje na zaginięcie wniosku złożonego w terminie.

Warunkiem skutecznego złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku odprowadzenia składki jest złożenie go w terminie wskazanym przez ustawodawcę.

Sąd jednakże zwrócił uwagę organowi, że pominął obowiązujący od dnia 16 grudnia 2020 r. przepis art. 15zzzzzn2 ust. 1-3 ustawy o COVID, zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadniecie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.

Wbrew przywołanemu przepisowi oraz wyraźnemu zaleceniu Sądu, organ zaniechał zawiadomienia strony o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, tym samym nie wyznaczył stronie 30-dniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie tego terminu. Uznać zatem należało, że organ nie wykonał nałożonego na niego przepisem prawa obowiązku, a jednocześnie nie wykonał wskazań Sądu wyłożonych w przytoczonym wyroku, co skutkuje naruszeniem przez organy administracyjne zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu, to zaś powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W tej sytuacji Sąd uznaje, że w rozpatrywanej całościowo sprawie ponownie doszło do istotnego naruszenia obowiązków informacyjnych wynikających z art. 9 K.p.a. W przepisie tym prawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania od wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego jak i przepisach prawa procesowego (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1686/20). W toku postępowania organ administracji publicznej z urzędu udziela stronom i innym uczestnikom postępowania informacji, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Gdyby niespełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 6/06).

W tym stanie rzeczy, w sprawie organy prowadząc postępowanie naruszyły wskazane powyżej przepisy ustawy o COVID oraz przepisy K.p.a. i przedwcześnie odmówiły przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił bowiem oceny prawnej oraz wskazań dotyczących dalszego postępowania w sprawie wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 1286/21.

W tym kontekście podnieść należy, że stan epidemii i uchwalane w tym czasie przepisy wdrażające programy pomocowe, ulegały częstym zmianom, stąd też ustawodawca mając również na uwadze stopień ich skomplikowania, wprowadził również przepisy, które mają ułatwić/zapewnić stronom możliwość realnego skorzystania z pomocy. Do takich przepisów należy zaliczyć obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID, którego treść Sąd przytoczył powyżej.

Sąd stwierdza, iż w przepisie tym – wbrew wywodom organów – ustawodawca przewidział zatem również możliwość przywrócenia terminu prawa materialnego, który na zasadach ogólnych nie podlega przywróceniu, a w ust. 1 zawarto zamknięty katalog terminów, w stosunku do których może być zastosowany. W okresie obowiązywania stanu epidemii art. 15zzzzzn2 ust. 3 ustawy o COVID, koryguje również ogólne zasady przywrócenia terminu uregulowane w K.p.a. przez wydłużenie terminu na złożenie przez stronę prośby o przywrócenie terminu - z określonego w K.p.a. siedmiodniowego na trzydzieści dni.

Przepisy te, wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepisy te weszły w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to obejmują zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). Przepisy te zatem należy zastosować w przedmiotowej sprawie. Wprowadzenie tej regulacji prawnej wynikało z konieczności ochrony wnioskodawców przed utratą m.in. zwolnienia z obowiązku opłacania składek.

Tym samym ponownie rozpatrując sprawę, ZUS uwzględniając treść art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID, poinformuje Skarżącego o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek i wyznaczy mu termin 30 dni do złożenia wniosku o przywrócenie tego terminu, informując jednocześnie o warunkach koniecznych do pozytywnego załatwienia tego wniosku.

Obowiązkiem organu będzie także uwzględnienie okoliczności, że Skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji uchybień organu w zakresie ciążących na nim obowiązków informacyjnych wobec strony.

Uwzględniając powyższe Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, że organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje nie zastosowały się do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania przedstawionych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 1286/21, naruszając tym samym dyspozycję art. 153 p.p.s.a., jak również art. 6, art. 8 § 1, art. 9, art. 11 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

Sąd odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków, bowiem zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym dopuszczalny jest tylko, pod pewnymi warunkami, dowód uzupełniający z dokumentu.

5.4. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.