Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1206/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 ust. 8, ust. 10, ust. 11, ust. 13, ust. 15
journal: Dz.U. 2012 poz 1551
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą  działalność.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 35/22 w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 listopada 2021 r. nr UP-1010/2021 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 8 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 35/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę R. O. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 listopada 2021 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od wyroku z 8 marca 2022 r., w której zaskarżył to orzeczenie w całości, zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. :

a) art. 24 ust 5 w związku z art. 26 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., dalej: u.s.u.s.) w związku z art. 64 § 1 i § 11 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.) w zw. z art. art. 67 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s. w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 18, poz.93 ze zm. – obowiązującego na datę wpisu), poprzez uznanie, iż zostało ustanowione zabezpieczenie należności na hipotece, nie uwzględniając faktu, że wpisu w księdze wieczystej hipoteki przymusowej na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Brodnicy niewyposażonego w zdolność sądową – podmiotu nieuprawnionego.

b) art. 24 ust. 4 w zw. z art. 31 i art. 32 u.s.u.s., art. 93 ust. 1 i 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 ze zm.) w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.) poprzez odmowę umorzenia składek na ubezpieczenia za okres od 1 stycznia 2006 r. do 29 kwietnia 2008 r., pomimo, iż zobowiązanie wygasło na skutek przedawnienia.

c) Naruszenie art. 7 Konstytucji RP – zasady praworządności, poprzez ustalenie, że wydana 13 kwietnia 2017 r. decyzja ZUS – postępowanie prowadzone w celu jej wydania oraz postępowanie odwoławcze spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia należnych składek na ubezpieczenia za okres od 1 stycznia 2006 r. do 29 kwietnia 2008 r. , nie uwzględnienie faktu, że wydanie przez ZUS decyzji z 13 kwietnia 2017 r. stanowi rażące naruszenie praworządności.

d) Odmowę zastosowania przepisu art. 1 ust. 15 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. poz. 1551, dalej: ustawa abolicyjna), na skutek niewłaściwej interpretacji przepisu, sprzecznej z celem ustawy, w związku z czym błędnego uznania, że postępowanie o umorzenie należności prowadzone w oparciu o w/w ustawę doprowadziło do zawieszenia biegu przedawnienia składek za okres od 1 stycznia 2006 r. do 29 kwietnia 2008 r.

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) poprzez wydanie wadliwego uzasadnienia wyroku zawierającego braki w zakresie wyjaśnienia podstaw rozstrzygnięcia odnośnie wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji z 13 kwietnia 2017 r., w zakresie orzeczenia dotyczącego okresu od 1 stycznia 2006 r. do 29 kwietnia 2008 r. gdy okres podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz obowiązek opłacania składek został stwierdzony prawomocną decyzją z 31 marca 2009 r., a wysokość zadłużenia (bez zmian) prawomocną decyzją z 12 stycznia 2010 r.

W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a także zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w jej granicach, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie.

W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, w związku z tym rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które zostało zainicjowane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Mając na uwadze podniesione w niniejszej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że nie mogły one stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku.

W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegał najdalej idący zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a zatem pozostaje ona w obrocie prawnym.

Zaznaczyć przy tym należy, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie ma możliwości merytorycznego odniesienia się do ustaleń i ocen prawnych prezentowanych przez Sąd I instancji. Rozpoznanie zarzutu naruszenia tego przepisu polega wyłącznie na zweryfikowaniu, czy uzasadnienie wyroku zawiera wszystkie prawem wymagane elementy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 1948/21). Tym samym podjętą przez autora skargi kasacyjnej próbę podważenia ocen zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku należało uznać za nieskuteczną. Dodatkowo podnieść należy, że dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. formułowanego w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik rozstrzygnięcia. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie stosownej argumentacji z tym związanej nie przedstawiono ani w treści zarzutu, ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W konsekwencji należy uznać, że Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom tego przepisu i umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia.

Za bezzasadny uznać należy także zarzut z pkt 1) lit. a) petitum skargi kasacyjnej, w którym skarżący podnosi, że wpis w księdze wieczystej w postaci zabezpieczenia hipotecznego należności składkowych za sporny okres dokonany został na wniosek ZUS Inspektorat w Brodnicy, który to nie legitymował się zdolnością sądową.

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, natomiast w myśl § 2 tegoż przepisu kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne oraz inne orzeczenia, akty i czynności enumeratywnie wymienione w punktach 2 – 9. W konsekwencji sądy administracyjne, w tym Naczelny Sąd Administracyjny nie są uprawnione do kontroli orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne w ramach postępowania wieczystoksięgowego prowadzonego wedle przepisów k.p.c.

Nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia art. 24 ust. 4 w zw. z art. 31 i art. 32 u.s.u.s., art. 93 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 O.p., podniesiony w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). W treści uzasadnienia poza wskazaniem, że postępowanie w sprawie wydania decyzji z 13 kwietnia 2017 r. oraz kolejne postępowanie odwoławcze przed sądem nie miały wpływu na bieg terminu przedawnienia należnych za okres od 1 stycznia 2006 r. do 29 kwietnia 2008 r. i ich przedawnienie, bowiem wygaśnięcie nastąpiło z dniem 31 grudnia 2016 r., nie wyjaśniono z jakiego względu owa decyzja oraz "postępowanie odwoławcze przed Sądem" nie miały wpływu na bieg terminu przedawnienia spornych należności, jak również dlaczego autor skargi kasacyjnej uważa, że "wygaśnięcie nastąpiło 31 grudnia 2016 r.".

Zgodnie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Są to dwie formy naruszenia prawa materialnego. Uzasadnienie zarzutu błędnej wykładni związane jest z wykazaniem, że przyjęte przez Sąd I instancji rozumienie określonego przepisu narusza uznane dyrektywy interpretacyjne. Wymaga zatem z jednej strony wskazania, na czym polega błąd Sądu w interpretacji przepisu, jakie dyrektywy zostały naruszone, zaś z drugiej strony wykazania, jakie winno być prawidłowe rozumienie przepisu. Zarzut niewłaściwego zastosowania natomiast wymaga wykazania, że w ustalonych okolicznościach faktycznych doszło do wadliwej kwalifikacji prawnej i stan faktyczny nie odpowiada hipotezie zastosowanej normy prawnej. Jak się wobec tego wskazuje, zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego może odnieść skutek w sytuacji, gdy nie jest kwestionowany stan faktyczny sprawy (por.: wyrok NSA z 13 lutego 2009 r., sygn. I OSK 414/08; wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., sygn. II OSK 270/08). Jeśli podstawę kasacyjną stanowi zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, to uzasadnieniem takiego zarzutu powinno być wyjaśnienie, dlaczego przepis przyjęty jako podstawa prawna nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki przepis powinien być zastosowany.

W niniejszej sprawie zarzut naruszenia prawa materialnego w ogóle nie poddaje się rozpoznaniu, albowiem nie został w żaden sposób skonkretyzowany i uzasadniony.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika również z jakiego powodu jej autor upatruje naruszenia zasady praworządności – art. 7 Konstytucji RP. Stawianie szeregu pytań w zakresie wydawanych przez organ ZUS decyzji stanowi jedynie polemikę niepopartą żadną prawną argumentacją.

Przypomnieć trzeba, że zarówno z art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. wynika, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu I instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten Sąd rozważone czy ocenione. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzuty kasacyjne oraz ich uzasadnienie nieodpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Zaznaczyć należy, że Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych lub ich uzasadnienia.

Poza tym nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest to, że decyzje wydane na podstawie art. 83 u.s.u.s. podlegają kontroli w trybie odwołania. Odwołanie od decyzji ZUS jest środkiem zaskarżenia, w którym ubezpieczony niezadowolony z wydanej przez organ rentowy decyzji daje wyraz swojemu niezadowoleniu. Takie odwołanie od decyzji ZUS inicjuje postępowanie odwoławcze, które toczy się przed sądem cywilnym. W sprawie decyzji z 13 kwietnia 2017 r. wyrokiem z 24 października 2017 r., [...] Sąd Okręgowy w [...] oddalił odwołanie od tej decyzji, a Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z 12 marca 2020 r., [...] oddalił apelację od powyższego wyroku. Tym samym decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym i ma wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 1 ust. 15 ustawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, wskazać należy, że ocena zasadności, a co za tym idzie skuteczności stawianych w skardze kasacyjnej zarzutów, nie może abstrahować od znaczenia konsekwencji wynikających z faktu, że w przypadku skargi kasacyjnej, będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia, czytelności formułowanego w niej komunikatu jest istotna z tego powodu, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym wniesieniem tego pisma (jak w przypadku skargi czy też zażalenia), ale także z jego treścią (zob. wyrok NSA z dnia 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/17).

W skardze kasacyjnej strona skarżąca nie zgadza się z oceną Sądu I instancji, wedle której "z decyzji ZUS z dnia 25 sierpnia 2015 r., nr 112/2015 wynika, że umorzeniu – na podstawie ustawy "abolicyjnej" – będą podlegały należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i na Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2008 r. do lutego 2009 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2008 r. do lutego 2009 r., pod warunkiem spłaty należności niepodlegających umorzeniu. Z uwagi na to, że skarżący nie uregulował należności niepodlegających umorzeniu, decyzją z dnia 17 października 2026 r., nr 93/2016 ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek wskazanych w decyzji z dnia 25 sierpnia 2015 r., nr 112/2015. Przyjęcie stanowiska skarżącego, tj. że zawieszenie biegu terminu przedawnienia odnosi się tylko do składek wymienionych w powyższych decyzjach oznaczałoby, że Zakład byłby pozbawiony możliwości dochodzenia należności niepodlegających umorzeniu, niezapłaconych przez skarżącego. W takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Poprzez zawieszenie biegu terminu przedawnienia ustawodawca zapewnił ZUS możliwość dochodzenia wszystkich wierzytelności, w sytuacji niespełnienia przez płatnika warunków umorzenia". Zdaniem skarżącej strony z treści przepisu art. 1 ust. 15 w/w ustawy nie wynika, aby ustawodawca miałby wprowadzić zwieszenie biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do wszystkich należności od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r.

Odpowiadając na tak postawiony zarzut kasacyjny przypomnienia wymaga, że błędna wykładnia prawa materialnego, o której mowa w pkt 1 art. 174 p.p.s.a., to wadliwe zrekonstruowanie normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego (ich) treści (w tym, poprzez wadliwą klaryfikację znaczeń), a przez to w wadliwym ustaleniu jego (ich) sensu normatywnego przez sąd administracyjny I instancji, co – aby zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię mógł być rozpatrzony – wymaga wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa, co równocześnie oznacza potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej, a więc, innymi słowy, wymaga przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu, stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe (zob. np. wyroki NSA z: 6 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 742/20; 13 stycznia 2021 r., sygn. akt II FSK 2368/18; 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1925/21).

O braku skuteczności stawianego zarzutu kasacyjnego należy więc wnioskować przede wszystkim na tej podstawie, że z art. 1 ust. 15 w/w ustawy wynika, że bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13. Natomiast ust. 1 omawianego przepisu stanowi, że na wniosek osoby podlegającej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 u.s.u.s.: 1) która przed dniem 1 września 2012 r. zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzi jej w dniu wydania decyzji, o której mowa w ust. 8, 2) innej niż wymieniona w pkt 1 – umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. W myśl ust. 6 umorzenie należności, o których mowa w ust. 1, skutkuje umorzeniem nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy za ten sam okres oraz należnych od nich, za ten sam okres, odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Zgodnie zaś z ust. 10 warunkiem umorzenia należności, o których mowa w ust. 1 i 6, jest nieposiadanie na dzień wydania decyzji, o której mowa w ust. 13 pkt 1, niepodlegających umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 stycznia 1999 r., do opłacenia których zobowiązana jest osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub płatnik składek, o którym mowa w ust. 2, oraz należnych od tych składek odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. W myśl zaś ust. 12 w przypadku, gdy w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 8, niepodlegające umorzeniu należności, z wyłączeniem składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, zostaną rozłożone na raty albo zostanie odroczony termin ich płatności, warunek, o którym mowa w ust. 10, uważa się za spełniony po ich opłaceniu.

Możliwość wypełnienia warunków, o których mowa w art. 1 ust. 10 ustawy, uwzględniono w trybie postępowania w sprawie umorzenia należności, przez ustalenie prowadzenia postępowania w dwu następujących po sobie etapach, z których pierwszy wiąże się wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji w sprawie określenia warunków umorzenia należności (art. 1 ust. 8 ustawy), a końcowy – w zależności od ich spełnienia – decyzją o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności (art. 1 ust. 13 ustawy). Zgodnie z art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję określającą warunki umorzenia, w której ustala także kwoty podlegających umorzeniu należności, o których mowa w art. 1 ust. 1 (nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne – emerytalne, rentowe i wypadkowe) i ust. 6 (nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy), z wyłączeniem kosztów egzekucyjnych.

Decyzja z art. 1 ust. 13 ustawy abolicyjnej jest decyzją wykonawczą w stosunku do decyzji z art. 1 ust. 8 ustawy, która jest decyzją podstawą. Treść decyzji z art. 1 ust. 13 ustawy – pozytywna lub negatywna dla wnioskodawcy – zależy od ustalenia organu rentowego, czy na dzień wydawania tej decyzji wnioskodawca posiadał zaległości z tytułu składek objętych ustawą i niepodlegających umorzeniu (wówczas organ wydaje decyzję, o której mowa w art. 1 ust. 13 pkt 2), czy też wnioskodawca takich zaległości nie posiadał (wówczas organ wydaje decyzję, o której mowa w art. 1 ust. 13 pkt 1 ustawy). Zatem istota sprawy rozstrzyganej decyzją z art. 1 ust. 13 ustawy polega na rozstrzygnięciu o zasadności wniosku osoby wymienionej w art. 1 ust. 1 pkt 1 lub 2. Natomiast między decyzją z art. 1 ust. 8 ustawy a decyzją z art. 1 ust. 13 ustawy występuje jedynie taki związek, że ustalenie w decyzji z art. 1 ust. 8 ustawy kwot należności podlegających umorzeniu wiąże w postępowaniu w sprawie wydania decyzji z art. 1 ust. 13 ustawy w zakresie należności i okresów uznanych ostateczną decyzją za obejmujące składki podlegające umorzeniu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2021 r., II USK 116/21, LEX nr 3245325).

Przepis art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej prima facie jest przepisem jasnym językowo i nie wymagającym żadnych zabiegów interpretacyjnych. Wynika z niego bowiem, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia obejmuje należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. Wniosek taki dodatkowo wzmacnia treść art. 1 ust. 8 ustawy, który nakłada na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek wydania decyzji określającej warunki umorzenia należności, oraz art. 1 ust. 10 ustawy określający warunki tego umorzenia. Stanowi on, że warunkiem umorzenia należności, o których mowa w ust. 1 i 6, jest nieposiadanie na dzień wydania decyzji o umorzeniu należności niepodlegających umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 stycznia 1999 r., do opłacenia których zobowiązana jest osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub płatnik składek. Jednocześnie te niepodlegające umorzeniu należności, o których mowa w ust. 10, podlegają spłacie w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 8 (ust. 11 ustawy abolicyjnej). Zatem art. 1 ust. 11 ustawy w swym dosłownym brzmieniu obliguje zobowiązanego do zapłaty tych wszystkich należności, które nie podlegają umorzeniu, w terminie 12 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji określającej warunki umorzenia. Ustawodawca przewidując, że np. po złożeniu wniosku abolicyjnego, czy też po wydaniu decyzji określającej warunki umorzenia, część należności mogłaby ulec przedawnieniu, postanowił o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia wszystkich tych należności do czasu uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 ustawy.

Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że nie jest usprawiedliwiony i nie może odnieść skutku oczekiwanego przez skarżącego kasacyjnie, zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie zarzut naruszenia zastosowania art. 1 ust. 15 ustawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.