Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1135/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 par. 1, art. 33 par. 1 pkt 1, art. 56
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 134
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Roman Wiatrowski Sędziowie WSA Katarzyna Wolna – Kubicka (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2009 r. sprawy ze skargi R. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nieuznania zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne oddala skargę /-/ S. Widłak /-/ R. Wiatrowski /-/ K. Wolna- Kubicka


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego P. – G. wszczął egzekucję administracyjną wobec R. Z., na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – W. dnia 21 sierpnia 2008 r., obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okresy od lipca do września 2002 r. oraz od listopada do grudnia 2002 r.

Dnia 4 stycznia 2008 r. R.Z. wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – W. pismo, którego treść objęła zarówno zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, skargę na czynność egzekucyjne, jak i wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Skarżący kwestionując wystawione tytuły wykonawcze, podniósł, że uprzednio złożył wniosek o rozłożenie na raty powstałej zaległości, a po uzyskaniu decyzji odmownej zaskarżył ją i oczekuje na rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nadto dokonał już spłaty części zaległości w podatku VAT za wskazany okres. W związku z tym wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do momentu wydania kolejnych prawomocnych decyzji z art. 33 pkt. 6, art. 35 i art. 54 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: p. e. a.).

Dnia ... maja 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. – W. postanowił nie uznać zarzutów R. Z. i załatwić jego wniosek odmownie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wywiódł, iż ze względu na okoliczność, iż wniosek został złożony w terminie siedmiu dni od daty doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego oraz odpisu tytułu wykonawczego zawierającego pouczenie o możliwości złożenia w wyżej wymienionym terminie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wniosek zobowiązanego potraktowano jako wniesienie zarzutów.

Naczelnik Urzędu Skarbowego P.- W. wskazał, iż z uwagi na fakt ostatecznego załatwienia sprawy R.Z. przez organy egzekucyjne w przedmiocie rozłożenia na raty ostatniej, głównej zaległości objętej wskazanymi tytułami wykonawczymi oraz prawomocne oddalenie skargi w tym zakresie przez Wojewódzki Sądu Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt: I SA/Po 81/05), brak jest przesłanek z art. 56 § 1 p.e.a. do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Organ pierwszej instancji uznał również, iż tytuły wykonawcze, kwestionowane przez skarżącego, zostały wystawione zasadnie i objęły zaległość z tytułu ostatniej raty skarżącego, której wartość nie uległa zmianie.

Powyższe rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – W. zostało zaskarżone zażaleniem do Dyrektora Izby skarbowej w P., którym skarżący wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia i wstrzymanie czynności egzekucyjnych.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. wydając zaskarżone postanowienie w pełni podzielił ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – W. w procesie rozpoznawania i rozstrzygania przedmiotowej sprawy w pierwszej instancji. Dotyczy to ustalenia charakteru pisma R. Z. z dnia 4 stycznia 2008 r. - które organ potraktował jako zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, określenia przez organ treści i zakresu obowiązku podlegającego egzekucji oraz ustalenia następstw prawnych dokonanej kwalifikacji zdarzeń pod zakres wyznaczony hipotezą norm postępowania w niniejszej sprawie.

Po pierwsze, organ drugiej instancji stwierdził, iż ze względu na moment wniesienia pisma skarżącego z dnia 4 stycznia 2008 r. oraz jego treść merytoryczną, a także normy obowiązujące w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny pierwszej instancji słusznie zakwalifikował środek prawny objęty tym pismem jako zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, przy czym podstawą wniesionych przez zobowiązanego zarzutów jest przepis art. 33 § 1 pkt 1 p.e.a., tj. zarzut wykonania w części obowiązku wynikającego z przedmiotowych tytułów wykonawczych.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. wskazał, iż tytuły wykonawcze z dnia 21 sierpnia 2007 r. zostały zasadnie i w sposób prawidłowy wystawione przez wierzyciela w stosunku do zaległości w kwocie [...], albowiem stanowiła ona ostatnią ratę w spłacanej przez zobowiązanego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług, obejmującą okresy od lipca do września oraz od listopada do grudnia 2002 r., wobec której w sposób ostateczny organy podatkowe orzekły o odmowie wtórnego udzielenia ulgi w postaci rozłożenia na raty tej zaległości. Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, złożona przez R. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. w tej sprawie, jak już wskazano wyżej, została prawomocnie oddalona wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2005 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. zaznaczył, iż zarzuty są dla zobowiązanego podstawowym środkiem ochrony przed niezgodnym z prawem skierowaniem i prowadzeniem do jego majątku egzekucji administracyjnej. Skarga zaś na podstawie art. 54 nie przysługuje w sytuacjach, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji) albo w sytuacji, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu powszechnego.

Organ drugiej instancji dodał w zaskarżonym postanowieniu, iż dnia 17 czerwca 2008 r. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego P. – W. wniosek zobowiązanego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego zawarty w przedmiotowym piśmie z dnia 4 stycznia 2008 r., celem merytorycznego rozpatrzenia zgodnie z właściwością rzeczową. Nadto postanowieniem z dnia ... czerwca 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. odmówił wstrzymania czynności egzekucyjnych, w związku wnioskiem skarżącego zawartym w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. R. Z. złożył skargę do tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie tego rozstrzygnięcia i uwzględnienie skargi przez organ w trybie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 Nr 153, poz. 1270, dalej: p. p. s. a.), zawieszenie trwającej egzekucji do dnia rozpoczęcia rozprawy oraz zniesienie uciążliwego środka zabezpieczającego, którym jest zajęcie rachunku firmowego.

Skarżący podniósł w swej skardze, iż przedmiotowe decyzje zostały wydane w wyniku postępowania podatkowego przeprowadzonego niezgodnie z obowiązującymi regulacjami, w tym z naruszeniem art. 122, art. 125 § 1, art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 Nr 137, poz. 926, ze zm., w skrócie: O. p.) oraz art. 54 § 6 p. e. a.

Zdaniem R. Z. Naczelnik Urzędu Skarbowego odrzucił jego wniosek o udzielenie układu ratalnego w spłacie zaległości w podatku od towarów i usług z naruszeniem przepisów proceduralnych, tzn. bez udzielenia informacji podatnikowi, z przekroczeniem terminu do rozpatrzenia wniosku oraz bez wyczerpującego uzasadnienia. Skarżący powołał się na zapewnienia urzędników odnośnie do zawarcia dalszych układów ratalnych w przypadku terminowych spłat zadłużenia. Podniósł, iż mimo złożenia środków zaskarżenia w powyższej sprawie, w tym odwołania do Dyrektora Izby Skarbowej oraz wniosku o wstrzymanie egzekucji, nadal jest ona prowadzona. Skarżący wskazał również na okoliczność, iż Dyrektor Izby Skarbowej pominął stan faktyczny i etap zaawansowania prac, bowiem trwające postępowanie odwoławcze w Urzędzie Skarbowym P. – W. pozwala przypuszczać, "że pozytywna decyzja będzie miała skutek bezpośrednio do wydania postanowienia".

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości twierdzenia podniesione w decyzji z dnia [...].

Organ drugiej instancji wskazał, iż przedmiotem zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego P. –W. był zarzut skarżącego wniesiony pismem z dnia 4 stycznia 2008 r., a nie merytoryczne rozpatrzenie wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Nadto Dyrektor Izby Skarbowej w P. uznał, iż wbrew podniesionym w skardze zarzutom, organ egzekucyjny w sposób prawidłowy wszczął egzekucję administracyjną.

Z kolei odnośnie wniosku zobowiązanego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego zawartego w piśmie z dnia 4 stycznia 2008 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego P. – W. postanowieniem z dnia ... lipca 2008 r. odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności jej działania z prawem powszechnie obowiązującym. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem tylko i wyłącznie do zbadania, czy w sprawie organy egzekucyjne nie naruszyły prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena przy tym legalności postanowień wydawanych przez organy egzekucyjne dokonywana jest według stanu prawnego obowiązującego w dniu ich wydania i na podstawie dostarczonych Sądowi akt administracyjnych. Sąd administracyjny nie jest też kolejną instancją merytoryczną rozstrzygającą o takiej lub innej sprawie administracyjnej, ale ma tylko uprawnienia kasacyjne.

W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje w szerokim zakresie zasada oficjalności, mająca umocowanie i określone granice w postanowieniach przepisu art. 134 p.p.s.a. Zgodnie z tą zasadą, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej argumentacją prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich istotnych naruszeń prawa, a przede wszystkim przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W związku z powyższymi założeniami, a nadto z uwagi na następstwa prawne zaistnienia w sprawie powagi rzeczy osądzonej {res iudicata), w niniejszym przypadku przedmiotem rozpoznania Sądu nie może być kwestia zasadności decyzji o odmowie rozłożenia na raty ostatniej z rat zaległości w podatku od towarów i usług R. Z.. Poddając kontroli legalność postępowania egzekucyjnego Sąd nie bada zasadności decyzji będącej jego podstawą, która zresztą, jak podniesiono wyżej, została już rozstrzygnięta prawomocnym orzeczeniem tutejszego Sądu (sygn. akt: I SA/Po 81/05). Należy podkreślić, iż obowiązku takiego nie miały również organy egzekucyjne, albowiem kwestia zasadności i legalności obciążenia skarżącego zaległością podatkową może być wyłącznie przedmiotem postępowania w toku instancji przed organami prowadzącymi postępowanie podatkowe, co wprost wyraża art. 29 § 1 p.e.a. (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 1998, IV SA 2081/97). Dlatego należy w pełni podzielić ocenę prawną organu drugiej instancji, który uznał twierdzenia skarżącego w tym zakresie za bezzasadne.

W związku z uznaniem braku kompetencji organów egzekucyjnych do badania zasadności i zgodności z prawem decyzji merytorycznych organów podatkowych, Dyrektor Izby Skarbowej w P. słusznie poddał badaniu okoliczność zaistnienia podstawy z art. 33 § 1 pkt. 1 p.e.a., tj. wykonania w części przez skarżącego obowiązku wynikającego z tytułów wykonawczych wystawionych przez organ pierwszej instancji. Ocena organu w tym zakresie nie była dowolna, albowiem została oparta na wnikliwej analizie zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego, z którego jednoznacznie wynika, iż R. Z. nie uiścił w najmniejszym stopniu kwoty, która została ujęta w treści przedmiotowych tytułów wykonawczych. Wskazane zaś przez skarżącego sumy pieniężne pozostają poza zakresem egzekucji. Dlatego też nie ulega wątpliwości, że organ egzekucyjny właściwie określił treść i zakres obowiązku podlegającego egzekucji i stąd tytuły wykonawcze zostały wystawione w sposób prawidłowy.

Należy również uznać, iż wszczęcie egzekucji w niniejszej sprawie zostało dokonane zgodnie z obowiązującymi normami prawa egzekucyjnego. Wskazują na to dokumenty zawarte w aktach sprawy, które dowodzą temu, iż nastąpiło ono poprzez doręczenie bankowi zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego w postaci wierzytelności wynikających z umowy rachunku bankowego. Prawidłowości postępowania organu w tym zakresie nie podważa okoliczność przeniesienia rachunku bankowego do innego banku ze względu na podział pierwotnego dłużnika zajętej wierzytelności. W tej sytuacji bowiem czynność egzekucyjną można uznać jedynie za bezskuteczną, co nie podważa prawidłowości postępowania egzekucyjnego i wszczęcia egzekucji w jego toku.

W zakresie podania wniesionego przez R. Z. dnia 4 stycznia 2008 r., w ocenie Sądu organy egzekucyjne obu instancji prawidłowo ustaliły jego charakter prawny. Skarżący zatytułował w/w pismo jako zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego i jednocześnie skarga na czynności egzekucyjne, a ponadto zawarł w nim wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż żądanie strony należy oceniać na podstawie treści pisma przez nią wniesionego, a nie na podstawie tytułu pisma (wyrok NSA z 2 marca 1987 r., III SA 92/87), a także wskazuje się, iż związanie organu rozpatrującego sprawę zakresem żądania strony co do przedmiotu postępowania dotyczy określonej we wniosku strony podstawy faktycznej żądania, a nie powołanej przez stronę podstawy prawnej (wyrok NSA z 16 grudnia 1987, IV SA 757/87). Niezależnie od tego, słuszność ustaleń poczynionych przez organy podkreśla okoliczność, iż zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem prawnym w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, niekonkurencyjnym wobec innych środków prawnych przysługujących zobowiązanemu i pełni podobną funkcję, jak odwołanie w podatkowym postępowaniu jurysdykcyjnym. Natomiast skarga na czynności egzekucyjne może być wnoszona na czynności o charakterze wykonawczym, jednak nie jest ona dopuszczalna w sytuacji, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2000, III SA 827/99).

Następstwem powyższych ustaleń było prawidłowe wyznaczenie przez organy granic rozpatrywania sprawy wywołanej wniesieniem wskazanych zarzutów oraz jej rozstrzygnięcia. Dotyczy to również wyłączenia do odrębnego rozpatrzenia wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, który został rozstrzygnięty odmownie postanowieniem z dnia ... lipca 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P.- W. winien był co prawda rozpoznać wniosek zobowiązanego bez zbędnej zwłoki, jednak podkreślić należy, iż postępowanie wywołane jego wniesieniem ma charakter wpadkowy i z uwagi na to, że organ egzekucyjny winien brać pod uwagę z urzędu okoliczności z art. 56 p.e.a., które warunkują zawieszenie postępowania egzekucyjnego, interes skarżącego, szczególnie w przypadku, gdy organ egzekucyjny pozostaje jednocześnie wierzycielem, chroniony jest w tym zakresie przez cały okres trwania postępowania egzekucyjnego.

Z tych zatem względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

/-/ Sz.Widłak /-/ R.Wiatrowski /-/K.Wolna-Kubicka