Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 261/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 141
law: Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
article: art. 132, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 09 stycznia 2024 r. nr SKO.4117.668.2023 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 24 stycznia 2023 r., znak [...].


UZASADNIENIE

Wójt Gminy K. decyzją z 24 stycznia 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, ust. 3 – 3d i ust. 16, art. 3 ust. 2 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił A. K. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu decyzji organ ten przywołał unormowania prawne normujące zasady przyznawania przedmiotowego dodatku, jak również przedstawił sytuację faktyczną występującą w tej sprawie. W tej części uzasadnienia podkreślono, że na wskazany adres został przyznany dodatek węglowy z uwagi na wcześniejszy wniosek. Następnie organ ten przybliżył ustalenia poczynione w ramach wizji lokalnej przeprowadzonej w przedmiotowym lokalu. Przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził fakt, że w budynku zamieszkiwanym przez stronę zamieszkują dwie rodziny w dwóch odrębnych lokalach. Z uwagi na brak podjęcia działań zmierzających do wykazania legitymowania się odrębnymi numerami porządkowymi i samodzielności lokali odmówiono przyznania wnioskowanego dodatku.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i wskazała na błędną interpretację ustawy jak również podniesiono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w tym oparcie rozstrzygnięcia o niewłaściwie ustalony stan faktyczny. W uzasadnieniu wniesionego odwołania strona podniosła, że w sprawie tej nie może budzić wątpliwości, że pod jednym adresem prowadzone są dwa gospodarstwa domowe zamieszkujące odrębne lokale mieszkalne, które są wyodrębnione, natomiast mają one wspólne źródło ogrzewania. W ocenie odwołującej się obowiązujące regulacje prawne dają podstawę dla przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu tym odwołano się także do stanowisk prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z 9 stycznia 2024 r. nr SKO.4117.668.2023 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano przepisy prawa normujące przedmiotową problematykę. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przybliżył sytuację osobistą strony przywołując ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji. Podkreślono, że strona wniosek złożyła 29 listopada 2022 r., a wywiad środowiskowy w przedmiotowym lokalu przeprowadzony został 29 grudnia 2022 r., w którym uczestniczyła strona. Z ustaleń poczynionych w trakcie tego wywiadu wynika, że pod wskazanym we wniosku adresem prowadzone są dwa gospodarstwa domowe, jednakże strona nie podjęła formalnych działań zmierzających do nadania numeru porządkowego. Podkreślono, że zarówno organ pierwszej instancji jak również organ odwoławczy nie jest uprawniony do samodzielnego ustalenia, czy lokale mieszkalne występujące pod jednym adresem mogą spełniać warunki pozwalające nadać in odrębne numery ewidencyjne. W tym zakresie uprawniony do wypowiedzenia się jest starosta. W konsekwencji organ ten uznał, że strona nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia i na potwierdzenie trafności zajętego stanowiska przywołano stosowne orzeczenia sądów administracyjnych.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która pismem z 22 stycznia 2024 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej skarżąca wskazała na naruszenie postanowień art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na wyciągnięciu dowolnych wniosków nie znajdujących oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Ponadto podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 6, art. 8 przywołanego powyżej Kodeksu oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez złamanie zasady równości polegające na tym, że odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia w sytuacji, gdy w innych przypadkach takie świadczenie było przyznawane. Dodatkowo podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 2 ust. 3c – d ustawy o dodatku węglowym. Wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W motywach skargi skarżący przedstawił argumentację przemawiająca za jej zasadnością i podkreślił, że przedmiotowy dodatek przysługuje, jeżeli da się wyodrębnić pod tym samym adresem prowadzonych kilku gospodarstw domowych i okoliczność ta znajduje umocowanie w stosownych ustaleniach poczynionych przez organ administracji. W ocenie skarżącej za bezzasadne uznać należy wymaganie dotyczące nadania numerów porządkowych w budynku jednorodzinnym zamieszkiwanym przez kilka gospodarstw domowych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

W tym kontekście uznano, że skargę w niniejszej sprawie należało uwzględnić. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) wykazała bowiem, że zarówno zaskarżony akt jak i poprzedzająca go decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego należało je wyeliminować z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą wydanego w sprawie rozstrzygnięcia był art. 2 ustawy o dodatku węglowym. Zgodnie z brzmieniem ust. 1 tego unormowania, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r., poz. 438 ze zm.), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do wspomnianej ewidencji. Stosownie przy tym do treści art. 2 ust. 2 powołanej ustawy, przez gospodarstwo domowe rozumie się: osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).

W tym miejscu przyjdzie zwrócić uwagę, że na mocy nowelizacji przywoływanej ustawy, a obowiązującej od 20 września 2022 r. do art. 2 ustawy o dodatku węglowym dodane zostały jednostki redakcyjne odnoszące się do sytuacji, w której pod danym adresem zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe. Chodzi tu o ust. 3a określający, że w takim przypadku jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem oraz o art. 3b, zgodnie z którym, w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy, zaś pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Podkreślić należy, że nowelizacją ustawy obowiązującą od 3 listopada 2022 r. art. 2 ustawy o dodatku węglowym rozszerzono o kolejne zapisy. Dodano mianowicie ust. 3c i ust. 3d, po myśli których, w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W tym przypadku gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową.

Charakter powyższych nowelizacji nie pozostawia wątpliwości, że intencją ustawodawcy było objęcie wsparciem jak największej liczby gospodarstw domowych i zapewnienie jak najszerszego dostępu do dodatku węglowego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (por. wyrok tutejszego Sądu z 5 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 210/23 - dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W rozpoznanej sprawie jest poza sporem, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie spornego świadczenia z zachowaniem ustawowego terminu określonego w art. 2 ust. 9 ustawy o dodatku węglowym, a mianowicie 29 listopada 2022 r. Bezspornym pozostaje również to, że w budynku stanowiącym jej miejsce zamieszkania jest zainstalowane i eksploatowane współdzielone źródło ciepła kocioł węglowy, co znajduje potwierdzenie w dołączonej do akt administracyjnych.

Jak przy tym potwierdza zalegająca w aktach sprawy notatka służbowa z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 29 grudnia 2022 r., skarżąca zamieszkuje w domu składającym się z dwóch odrębnych lokali, do których są odrębne wejścia. Dom ten jest zamieszkiwany przez dwa gospodarstwa domowe. Oba wspomniane lokale są ogrzewane współdzielonym źródłem ciepła w postaci kotła na paliwo stałe.

W tym stanie rzeczy - skoro wniosek skarżącego był bezspornie kolejnym wnioskiem zgłoszonym odnośnie powyższego adresu - organ pierwszej instancji zobligowany był ustalić, czy zachodzi przesłanka określona w art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym uzasadniająca odstąpienie od zastosowania ust. 3b tego przepisu, a mianowicie, czy brak było możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zajmujących wspomniany budynek. Zdaniem Sądu, ocena dokonana w niniejszym zakresie przez organy obydwu instancji nie zasługuje na aprobatę albowiem została ona oparta w głównej mierze na kryterium nie znajdującym oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Należy podkreślić, że w odniesieniu do braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych ustawodawca wcale nie uzależnił stwierdzenia wystąpienia tej przesłanki normatywnej od podjęcia przez osobę ubiegającą się o dodatek formalnych kroków zmierzających do ustalenia odrębnego adresu, takich jak uzyskanie zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenie wniosku o nadanie numeru porządkowego czy też od potwierdzenia tej okoliczności stosownym dokumentem urzędowym bądź innym skonkretyzowanym dowodem. W szczególności nie sposób zgodzić się, aby wymagane tu było wszczęcie procedury o wydzielenie odrębnego lokalu. Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie tego w terminie do 30 listopada 2022 r. w sytuacji, gdy opisana wyżej nowelizacja weszła w życie niecały miesiąc wcześniej, bo 3 listopada 2022 r. (podobnie wyroki tutejszego Sądu: z 31 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 474/23, z 19 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 633/23 oraz z 29 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Gl 391/23 - wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni przychyla się do wyrażonego w judykaturze poglądu, zgodnie z którym przepisy ustawy o dodatku węglowym nie wprowadzają "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu, zaś wykazanie, że przesłanka została spełniona może nastąpić poprzez złożenia oświadczenia, że do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony a następnie dokonanie oceny takiego oświadczenia w kontekście zaistnienia warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w związku z art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym (por. wyrok tutejszego Sądu z 11 maja 2023 r. sygn. akt. II SA/Gl 355/23 oraz wyrok WSA w Łodzi z 23 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 299/23 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W tym kontekście należy stwierdzić, że rozstrzygnięcia podjęte przez orzekające w sprawie organy wydano z naruszeniem prawa materialnego polegającym na nieprawidłowym zastosowaniu art. 2 ust. 3c i 3d ustawy o dodatku węglowym. Stanowisko takie jest chybione, gdyż - jak wyjaśniono powyżej - przepisy ustawy o dodatku węglowym nie uzależniają udzielenia wsparcia w formie spornego świadczenia od złożenia wniosku o nadanie dodatkowego numeru porządkowego czy też podjęcia w tym kierunku stosownych "kroków prawnych". Brak złożenia takiego wniosku pozostaje więc bez wpływu na prawo do uzyskania dodatku węglowego zwłaszcza, że to organy z urzędu posiadają wiedzę, czy dla danej nieruchomości jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw i dlatego nie ma potrzeby, aby to wnioskodawca występował o nadanie nowego numeru porządkowego, lecz wystarcza tu samo jego oświadczenie w niniejszym zakresie albo zaświadczenie z urzędu (vide: powołany wyżej wyrok WSA w Łodzi z 23 maja 2023 r.).

Na marginesie prowadzonych rozważań, zwrócić uwagę należy na następującą okoliczność, a mianowicie w przypadku zamieszkiwania pod jednym adresem ewidencyjnym dwóch gospodarstw domowych, ustawodawca przewidział niezbędność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, na okoliczność występowania faktycznie dwóch odrębnych gospodarstw domowych. Takie unormowanie zakłada zatem, że ustalenie poczynione przez uprawnionego pracownika organu pierwszej instancji, w tego typu sprawach odgrywa pierwszorzędną role i ono decyduje o przyznaniu bądź odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia.

W rozpoznanej sprawie skarżąca nie podjęła działań do ustalenia odrębnego adresu. Skuteczne przeprowadzenie tego procesu w terminie do 30 listopada 2022 r. byłoby wysoce utrudnione w sytuacji, gdy nowelizacja wprowadzająca do ustawy o dodatku węglowym przepisy art. 2 ust. 3c i ust. 3d weszła w życie zaledwie niecały miesiąc wcześniej. Organy nie poddały występującej sytuacji rzetelnej weryfikacji zmierzającej do jednoznacznej oceny, czy ustalenie odrębnego adresu dla jej lokalu w powołanym terminie było możliwe czy też nie, a brak ten jest istotny tym bardziej, że treść notatki służbowej z wywiadu środowiskowego zawiera jednoznaczną informację, że pod wskazanym adresem są dwa odrębne lokale mieszkalne. Dodatkowo wypada zwrócić uwagę, że żaden z orzekających w sprawie organów nie zbadał zagadnienia, czy ustalenie odrębnego adresu dla lokalu zajmowanego przez skarżącą jest możliwe w świetle przepisów rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 21 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji miejscowości, ulic i adresów (Dz. U. z 2021 r., poz. 1368) i w kontekście art. 47a ust. 4 pkt 5 lit a ustawy z 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (aktualnie Dz. U. z 2023 r., poz. 1752).

Brak takich ustaleń powoduje, że obie wydane w sprawie decyzje kolidują z przepisami postępowania, a mianowicie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Opisane wyżej naruszenia prawa mogły mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż rzutują w sposób bezpośredni na prawidłowość rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania spornego świadczenia. Niezależnie od powyższego przyjdzie zauważyć, że sama istota tego rozstrzygnięcia narusza dodatkowo art. 2 ust. 3b ustawy o dodatku węglowym. Organy obydwu instancji nie tylko bowiem przedwcześnie uznały, że okoliczności sprawy uzasadniają zastosowanie powołanego przepisu, lecz nadto wadliwie orzekły o odmowie przyznania świadczenia, podczas gdy wspomniana norma przewiduje inny sposób załatwienia sprawy, a mianowicie pozostawienie wniosku bez rozpoznania

Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy K. raz jeszcze podda ocenie wniosek strony w aspekcie przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie dodatku węglowego biorąc pod uwagę wskazania wynikające wprost z niniejszego wyroku, a w szczególności prawidłową wykładnię art. 2 ust. 3c i 3d ustawy o dodatku węglowym.

Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.