Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1079/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1205
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa AWSA Karina Gniewek-Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2023 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr SKO.4112/8/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata I. U. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S.L. (dalej jako: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr SKO.4112/8/2023 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z dnia 25 stycznia 2023 r. nr ŚS-F.5143.98.2022.292.GM odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, wydana w następującym stanie faktycznym sprawy;

Pismem z dnia 7 października 2022 r. skarżący wystąpił do organu I instancji o umorzenie w całości należności w wysokości 5997,01 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionych T., P. i M.L. Wniosek umotywował trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Wskazał, że pobiera niewysoką rentę, z której ponosi koszty utrzymania, mieszkania i leczenia.

Wskazaną wyżej decyzją z dnia 25 stycznia 2023 r., Prezydenta, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2022 r. poz. 1205 z późn. zm.; dalej zwana: "ustawą") odmówił umorzenia ww. należności w wysokości 5997,01 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej.

W uzasadnieniu decyzji na wstępie wyjaśniono, że choć literalnie przepis art. 30 ust. 2 ustawy nie ma zastosowania do należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej, to jednak organ skłania się ku linii orzeczniczej, według której norma tego przepisu pod pojęciem należności z funduszu alimentacyjnego obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organ podkreślił również, że umorzenie należności dłużnika następuje w ramach uznania administracyjnego, a także, że skoro ustawodawca wymaga, aby mieć wzgląd na sytuację dochodową i rodzinną, to należy przyjąć, że umorzenie należności dłużnika powinno być stosowane jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Następnie organ I instancji przedstawił poczynione w toku postępowania ustalenia. Podał, że skarżący ma 68 lat, jest rozwiedziony, zamieszkuje w W. w domu rodzinnym należącym do brata, wobec którego prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Orzeczeniem z dnia [...] października 2003 r. Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w województwie podkarpackim został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe. Utrzymuje się z renty socjalnej otrzymywanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [.....], która po potrąceniu komorniczym wynosi 594,05 zł miesięcznie. Ponadto skarżący pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł na miesiąc. Do jego dyspozycji miesięcznie pozostaje zatem kwota w wysokości 809,89 zł. Organ zaznaczył, że w miesiącu grudniu 2022 r. skarżący korzystał ze świadczeń Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w postaci specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 250,00 zł. Jednocześnie z informacji znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżący ponosi comiesięczne wydatki za użytkowanie pomieszczeń w wysokości 150,00 zł, opłaca rachunki za energię elektryczną - 90,00 zł miesięcznie, gaz w wysokości - 70,00 zł miesięcznie, wywóz śmieci - 252,00 zł rocznie. Ponadto oświadczył, że ponosi wydatki na zakup leków w wysokości 70,00 zł miesięcznie.

Kolejno organ I instancji ustalił, że na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w [...] z dnia [...] marca 1995 r. sygn. akt [...] skarżący zobowiązany został do płacenia rat alimentacyjnych na rzecz dzieci P., T. i M.L. w łącznej wysokości 150 zł miesięcznie. Następnie wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2001 r., sygn. akt [...] podwyższono wysokość rat alimentacyjnych na rzecz P.L. do wysokości 150 zł miesięcznie, na rzecz T.L. do wysokości 150 zł miesięcznie oraz na rzecz M.L. do wysokości 100 zł miesięcznie. Z kolei wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2002 r., sygn. akt [...] podwyższono wysokość alimentów do kwoty 170 zł na rzecz P.L., 170 zł na rzecz T.L. i 120 zł na rzecz M.L., zaś kolejnym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2011 r., sygn. akt [...] podwyższono raty alimentacyjne na rzecz M.L. do kwoty 350 zł miesięcznie.

Organ I instancji podał, że w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 października 2008 r. wypłacił na rzecz uprawnionych dzieci wnioskodawcy zaliczkę alimentacyjną w łącznej wysokości 12 430 zł, zaś łączna należność podlegającą obowiązkowi zwrotu przez skarżącego z tego tytułu wyniosła 13 051,50 zł. Tytułem spłaty powyższych należności komornik sądowy przekazał do organu łącznie 7 054,49 zł, a zatem na dzień wydania decyzji pozostała do spłaty należność w wysokości 5 997,01 zł. Oprócz powyższego skarżący posiada zobowiązania wobec wierzycieli w wysokości 14 803,06 zł oraz należności powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłacanych przez ZUS w [...] w wysokości 10 273,80 zł.

Na podstawie analizy powyższych danych Prezydent uznał, że nie wystąpiły przesłanki dające podstawę do umorzenia zaległej należności. Stwierdził, że sytuacja dłużnika jest trudna, jednak nie jest wyjątkowa na tle innych dłużników alimentacyjnych. Organ podkreślił, że obecna sytuacja dochodowa i zdrowotna nie są wynikiem zdarzeń i okoliczności nadzwyczajnych, ani nagłych losowych przypadków, które mogłyby stanowić ewentualną przesłankę do umorzenia zadłużenia. Zaznaczył przy tym, że w okresie kilkunastu lat, kiedy skarżący miał większe możliwości zarobkowe ze względu ma wiek i stan zdrowia nie przekazywał żadnych kwot tytułem alimentów dla swoich dzieci. Ponadto pomimo problemów z regulowaniem alimentów skarżący nie wnioskował o obniżenie wysokości rat alimentacyjnych czy zniesienie obowiązku alimentacyjnego, zaś kilkukrotne podwyżki wysokości rat alimentacyjnych oznaczają, że w ocenie sądu, wnioskodawca miał możliwości regulowania tego zobowiązania. W ocenie organu I instancji, w tej sytuacji zastosowanie ulgi byłoby przedwczesne i sprzeczne z interesem społecznym.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że pobiera niską rentę, a po opłaceniu czynszu, rachunków, wizyt u lekarzy i zakupie lekarstw pozostaje mu na życie niewielka kwota. Nadmienił, że wszystkie sprawy alimentacyjne odbywały się w sądzie zaocznie bez jego udziału.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Kolegium opisaną na wstępie decyzją z dnia 25 kwietnia 2023 r., działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając ustalenia oraz stanowisko organu I instancji. SKO wskazało, że niskie dochody nie przesądzają o braku możliwości spłaty zadłużenia, zaś skorzystanie przez stronę ze środków pomocy społecznej również nie stanowi wystarczającej przesłanki dla pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie. Ponadto w ocenie Kolegium samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź nawet nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Organ zaznaczył, że sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych, a taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu. Zdaniem SKO analiza sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej skarżącego wskazuje na jego bierną postawę przy spłacaniu należności związanych z wychowaniem własnych dzieci. W ocenie organu odwoławczego aktualna sytuacja życiowa skarżącego może stanowić jedynie przesłankę do odroczenia terminu spłaty ciążącego na nim zobowiązania do czasu poprawy sytuacji dochodowej lub rozłożenia spłaty na raty.

Skarżący nie zgodził się z wydaną decyzją, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, przy czym nie sprecyzował zarzutów wobec kwestionowanego rozstrzygnięcia, a jedynie wniósł o przyznanie mu prawa pomocy z uwagi na skomplikowany charakter sprawy.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie z dnia 3 października 2023 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego – adwokat, sprecyzował zarzuty względem skarżonej decyzji, zarzucając naruszenie:

1) art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez odmowę umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji gdy sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego uzasadnia takie umorzenie;

2) art. 7 i art. 8 k.p.a., poprzez bezpodstawne uznanie, że organ I Instancji słusznie odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego, wbrew stanowisku organów wynika, że skarżący nie jest w stanie spłacić zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

3) art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy z uwagi na brak dokonania wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie i w konsekwencji dokonanie jego oceny w sposób przedwczesny, wybiórczy i dowolny, w szczególności przez:

- pominięcie, że miesięczny dochód w wysokości około 800 zł, który osiąga skarżący, w sposób oczywisty w dzisiejszych czasach i przy obecnych kosztach życia oraz kosztach innych opłat, nie pozwala skarżącemu na spłatę zobowiązania z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

- pominięcie faktu, że sytuacja skarżącego nie ulegnie poprawie, gdyż skarżący jest osobą starszą, z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, bez wykształcenia czy wyuczonego zawodu;

4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy decyzja ta, jako wydana z naruszeniem przepisów postępowania powinna zostać uchylona, a sprawa powinna zostać przekazana do ponownego rozpoznania.

W związku z tak sformułowanymi zarzutami, pełnomocnik skarżącego wniósł w jego imieniu o uchylenie decyzji organów obydwu instancji, a ponadto o przyznanie na rzecz pełnomocnika kosztów udzielonej skarżącemu z urzędu pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie stwierdzono takich uchybień, które by uzasadniały wyeliminowanie z obiegu prawnego decyzji, które zostały wydane po rozpatrzeniu wniosku skarżącego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Jak podkreślił ustawodawca w preambule do ww ustawy, dostarczenie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba mieć na uwadze, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możność udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i możliwe jest jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwiała i uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku i zwrotu należności. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy mogą stanowić przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 października 2015 r., II SA/Bk 461/15, wyrok WSA w Kielcach z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Ke 294/23 – wszystkie przywołane orzeczenia dostępne na www.cboisa.nsa.gov.pl).

W powołanym wyżej art. 30 ust. 2 ustawy przewidziano uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Jak słusznie podkreślały organy, rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia występowania szczególnych okoliczności. Taki charakter decyzji oznacza, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie takiej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zatem przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Stąd, aby uznać podjętą na podstawie przytoczonego wcześniej art. 30 ust. 2 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi zostać poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranych dowodów (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości, o co zwrócił się w tej sprawie skarżący.

Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe lub celowe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było zasadne. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiały i uniemożliwiają wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Orzecznictwo sądów administracyjnych zwraca uwagę, że uwzględniając przepisy Kodeksu rodzinnego i alimentacyjnego wypracowano jednolite stanowisko odnośnie sposobu interpretacji przepisu art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jako wyjątku od zasady z art. 27 ust. 1 tej ustawy, przewidującej obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela kwot wypłaconych zastępczo za dłużnika na rzecz osób uprawnionych do alimentów łącznie z ustawowymi odsetkami. Ten regres jest jednym z elementów systemu dyscyplinującego dłużników alimentacyjnych do uregulowania swoich zobowiązań i w ten sposób nawiązuje do treści preambuły ustawy alimentacyjnej o zwiększaniu odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Państwo nie przejmuje zatem ciążącego na osobach zobowiązanych do alimentacji obowiązku, lecz wykonuje swoją powinność pomocy osobom ubogim (zob.: wyrok TK z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. K 5/10, OTK-A2010/9/106; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. I OSK 807/20). Innymi słowy, umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem podlegającym ścisłej a nie rozszerzającej interpretacji. Zastosować je można wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności (niezależnych od dłużnika alimentacyjnego) jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Ponadto sytuacja wnioskującego o udzielnie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinna być także oceniana na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, a nie całego społeczeństwa (por. np. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. I OSK 807/20, wyrok NSA z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. I OSK 1851/20).

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy, za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że sytuacja skarżącego nie jest nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich z reguły znajdują się dłużnicy alimentacyjni. W grupie porównawczej nie brakuje osób dotkniętych licznymi chorobami, niemających stałych dochodów lub niemogących podjąć pracy z powodu podeszłego wieku lub nawet stwierdzenia niepełnosprawności w stopniu znacznym. Niejednokrotnie dłużnicy mają na swoim utrzymaniu inne osoby.

Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka u brata. Ma stałe źródło dochodu w postaci renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego. Orzeczona niepełnosprawność ma charakter umiarkowany. Sąd ponadto zwraca uwagę, że w toku postępowania administracyjnego skarżący w dniu 4 listopada 2022 r. nie wyraził zgody na przeprowadzenie przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego. Brak chęci współpracy przy tej okazji także nie przemawiał za uwzględnieniem wniosku, chociaż ta kwestia nie została zaakcentowana. Sąd podkreśla też, że mając niejako przegląd podobnych spraw przy okazji ich rozpatrywania podziela ocenę organów, że sytuacja skarżącego nie wyróżnia go na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie niski poziom dochodów utrudnia zaspokojenie jego potrzeb bytowych i osobistych, ale tego nie uniemożliwia. Są to dochody stałe jakąś dające szansę spłaty należności wypłacanych w zastępstwie za skarżącego, chociaż nie w najbliższej perspektywie. Skarżący aktualnie ponosi konsekwencje swojej biernej postawy z przeszłości. Możliwości zaś zarobkowania w czasie kiedy były zasądzone alimenty były oceniane przez Sąd. Są bowiem jedną z ustawowych podstaw określenia wysokości rat alimentacyjnych. Podkreślić należy, że ani organy ani Sąd nie kwestionują bardzo trudnej sytuacji skarżącego. Nie uniemożliwia ona jednak egzekwowania choć niewielkich kwot na poczet wypłaconych należności.

W takich sprawach jak niniejsza, na organach administracji spoczywa obowiązek wyważenia interesu społecznego (publicznego) oraz słusznego interesu strony, o których mowa w art. 7 k.p.a. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniach organów złamania elementarnych standardów procesowych. Organy wskazały bowiem okoliczności, które uzasadniały podjęcie kwestionowanych rozstrzygnięć w sposób zgodny z regułami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i ar.t 80 k.p.a. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że według Sądu przedstawiona w decyzjach ocena sytuacji skarżącego na tle innych dłużników alimentacyjnych w świetle kodeksowych reguł, w tym wynikających z art. 107 § 3 k.p.a. pozwala na stwierdzenie, że jest to ocena rzetelna i obiektywna. Podkreślić należy, że skarżący (co zrozumiałe) subiektywnie ocenia swoją sytuację, skupiając się wyłącznie na własnym punkcie widzenia, w oderwaniu od innych aspektów, które organy wzięły pod uwagę, jak na przykład właśnie interes społeczny. Słusznie zauważono, że nawet incydentalne korzystanie z pomocy społecznej w tych konkretnych okolicznościach nie przemawia za uwzględnieniem wniosku. Organy wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia wniosku okoliczności sprawy, mimo że skarżący odmówił współpracy na etapie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podały okoliczności jakie wzięły pod uwagę przy rozstrzygnięciu sprawy. Inna – bo obiektywna i wyważona – ocena tych samych okoliczności faktycznych nie daje podstaw do zakwestionowania legalności decyzji.

Mając to wszystko na uwadze, wbrew zarzutom pełnomocnika skarżącego, nie ma podstaw by zakwestionować prawidłowość zastosowania przez organy art. 30 ust. 2 ustawy. Nie doszło też do naruszenia przepisów art. 7 i art. 8 k.p.a., bo nawet z wykazu przedstawionego przez komornika wynika, że prowadzona egzekucja jest skuteczna. Nie naruszono także przepisów art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 ani art. 80 k.p.a. Kolejny raz podkreślić należy, że nie było kwestionowane, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna, ale nawet stwierdzenie powyższego nie obligowało do uwzględnienia wniosku o umorzenie. Brak było tym samym podstaw do podważenia legalności zastosowania przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W okolicznościach sprawy obiektywna ocena trudnej sytuacji skarżącego w aspekcie możliwości zastosowania ulgi nie może być uznana za dowolną.

Sąd podziela przy tym zaprezentowane przez organy stanowisko o możliwości zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy także do należności objętych ustawą z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Taki pogląd znajduje oparcie m.in., wyroku NSA z dnia 17 października 2017 r., sygn. I OSK 3340/15 i nie był kwestią sporną.

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Wobec złożonego przez pełnomocnika z urzędu oświadczenia, że wynagrodzenie nie zostało pokryte w całości ani w części Sąd orzekł jak w pkt II wyroku w oparciu o § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 18) przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. SK 53/22 (Dz.U. z 2023 r., poz. 842).