Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 198/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i  ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 12 lutego 2024 r. nr SKO 4530.4.2024 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miękini z dnia 20 grudnia 2023 r. nr GOPS.430.77.2022(ZR.38.4.22-23).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO) utrzymało w mocy orzecznicze Burmistrza Miękini z dnia 20 grudnia 2023 r. w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez A. B.

Jak wynikało z akt sprawy decyzją z dnia 8 listopada 2022 r. organ I instancji ustalił, na wniosek Skarżącej, prawo do zasiłku rodzinnego na jej trójkę dzieci oraz dodatków do zasiłku: z tytułu samotnego wychowywania dziecka (miesięcznie na B. i I. B.); z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (jednorazowo na B. B. i M. D.); z tytułu podjęcia nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (miesięcznie na B. i I. B.); z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej (miesięcznie na B. B.). Świadczenia okresowe przyznano od dnia 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r., przy czym na I. B. do dnia 30 sierpnia 2023 r. i 30 czerwca 2023 r. (z tytułu pojęcia nauki w szkole poza miejscem zamieszkania) oraz do dnia 30 sierpnia 2023r. na B. B. z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej. W decyzji wskazano kwoty przyznanych świadczeń oraz pouczenie nakazujące niezwłocznie zgłoszenie organowi wszelkich zmian wpływających na prawo do świadczeń i ich wysokość, m.in. w zakresie uzyskania dochodu.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia 20 grudnia 2023 r. (wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy) organ I instancji stwierdził, że przyznane Skarżącej na mocy ww. decyzji świadczenia rodzinne w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. w łącznej kwocie 8.742 zł zostały nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W odwołaniu od tej decyzji Skarżąca zarzucała naruszenie szeregu przepisów prawa procesowego i materialnego. Zarzucała pomięcie, że w dniu 3 listopada 2022r., a więc przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenia, poinformowała o zmianie sytuacji dochodowej przedkładając umowę o pracę z dnia 3 października 2022 r. Organ wówczas nie wzywał jej o dodatkowe dokumenty utrzymując Stronę w przekonaniu o kompletności dokumentacji i jej poprawności. Wobec czego pobrane na podstawie ww. decyzji świadczenia (za okres od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023 r.) nie stanowią nienależnie pobranych świadczeń, mają charakter świadczeń bezpodstawnie wypłaconych. Zarzucała niechlujstwo urzędnicze polegające na nieprawidłowym powołaniu podstaw prawnych, myleniu faktów, zaniedbaniach związanych z gromadzeniem materiału dowodowego oraz zarzucała brak podstaw do wznowienie postępowania.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu przywołało art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 2b, art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), opisujące pojęcie nienależnie pobranych świadczeń, jako wypłaconych mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń, pod warunkiem pouczenia uprawnionego o okolicznościach utraty prawa do świadczeń i skutkach zaniechania zgłoszenia organowi okoliczności wpływających na prawo i wysokość świadczeń.

Organ wskazał także na regulacje art. 4 ust. 1, art. 6, art. 8 pkt 3a, pkt 4a, pkt 6 i pkt 7, art, 12a, art. 14, art. 15 u.ś.r. odnoszące się do świadczeń rodzinnych i dodatków do nich oraz art. 5 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 3b, ust. 3c ww. ustawy uzależniające przyznanie świadczeń od kryterium dochodowego, które na przeliczeniu na członka rodziny wynosi 674 zł oraz regulujące zasady przyznawania świadczeń, w tym mechanizmu złotówka za złotówkę. Wskazał również na przepisy definiujące dochód na członka rodziny, rodzinę, utraty i uzyskania dochodu, zatrudnienia i innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 2a, pkt 22, pkt 23 i pkt 24 u.ś.r.). Wyjaśniał, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres zasiłkowy, a zatem tym, który stanowi podstawę ustalenia dochodu na potrzeby prawa do świadczeń, dochód taki ustala się na podstawie dochodu powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli jest on uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (art. 5 ust. 4b u.ś.r.). Jeśli wpływa on na wysokość lub prawo do świadczeń ich zmiana lub utrata następuje począwszy od kolejnego miesiąca, w którym uzyskano dochód (art. 24 ust. 7 u.ś.r.).

Odnosząc się do okoliczności sprawy, w tym zarzutów formułowanych w odwołaniu, organ podkreślał, że sam fakt zawarcia przez Stronę umowy o pracę w dniu 3 października 2022 r. – w świetle wskazanych przepisów – pozostawał bez wpływu na kierunek rozpoznania wniosku Strony o przyznanie wnioskowanych świadczeń, które ustalono w decyzji z dnia 8 listopada 2022 r. Okolicznością istotną w sprawie jest bowiem osiągniecie dochodu, a nie sama umowa, co organ wsparł odwołaniem się do orzecznictwa. Tym samym nie było podstaw uchylenia decyzji przyznającej Stronie świadczenia w trybie wznowienia postępowania. Organ stwierdził, że Skarżąca przedstawiła organowi zaświadczenie o zarobkach za listopad 2022 r. dopiero w dniu 4 września 2023 r., uchybiając obowiązkowi niezwłocznego informowania o zmianach wpływających na prawo do świadczeń. W treści decyzji ustalającej prawo do świadczeń Skarżąca była pouczona o obowiązku informowania o uzyskaniu dochodu. W pismach organu I instancji z dnia 20 października 2023 r. oraz 22 stycznia 2024 r. (będących dokumentami urzędowymi) wskazano, że do wniosku dołączyła kserokopię umowy o pracę i została poinformowana o obowiązku dostarczenia zaświadczenia o dochodzie uzyskanym za drugi miesiąc pracy – listopad 2022 r., wydano druk do wypełnienia. SKO nie dało wiary gołosłownym twierdzeniom Strony, że nie została poinformowana o obowiązku niezwłocznego przedstawienia organowi informacji o dochodzie uzyskanym w listopadzie 2022 r. Na Stronie ciążył obowiązek przekazania takiej informacji wynikający z art. 25 ust. 1 u.ś.r., organ nie był obowiązany do wzywania Strony do jej przedstawienia. Dalej SKO wywodziło, że osoba korzystająca z pomocy pieniężnej finansowanej ze środków publicznych powinna dołożyć należytej staranności i informować organ o osiągniętym dochodzie. Skarżąca miała świadomość tego obowiązku, co wyklucza jej dobrą wiarę, zaznaczał, że zwykłe niedbalstwo wyłącza taką kwalifikację. O działaniu w dobrej wierze można by mówić gdyby Strona uzyskała od organu pisemne zapewnienie, że nie ma obowiązku przedstawiania zaświadczenia o zarobkach. Za nieprawdziwe uznał organ twierdzenia Skarżącej, że w dacie orzekania o przyznaniu świadczeń organ I instancji wiedział o wysokości uzyskiwanych dochodów i nic z tym nie zrobił. To postawa Skarżącej spowodowała wypłatę jej świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r., choć utraciła do nich prawo.

W dalszej części decyzji organ odwoławczy dokonał wyliczeń dochodu rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę wskazując, że w 2021 r. wyniósł on 204,90 zł i jest niższy od kryterium dochodowego. W dniu 3 października 2022 r. Strona zawarła umowę o pracę, zgodnie z zaświadczeniem o zarobkach z dnia 4 września 2023 r. dochód rodziny na osobę wyniósł 901 zł i jest wyższy od kryterium dochodowego. Dokonując przeliczenia ww. kwot przy zastosowaniu mechanizmu złotówka za złotówkę organ wskazał, że łączna miesięczna kwota wypłacanych świadczeń w spornym okresie wyniosła 875,50 zł. Przy czym jak wynikało z akt z dniem 1 września 2023 r. Strona zrezygnowała ze świadczeń, po uzyskaniu kolejnego dochodu w 2023 r. Wobec czego decyzją z dnia 6 września 2023 r. uchylono decyzję z dnia 8 listopada 2022 r. Tym samym dochód na członka rodziny przekracza łączną kwotę świadczeń rodzinnych o 32,55 zł. Wobec tego organ stwierdził, że Skarżąca utraciła prawo do świadczeń rodzinnych w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r., a uzyskanie kolejnego dochodu w związku z zawarciem w dniu 8 maja 2023 r. umowy zlecenia spowodowało jeszcze większe przekroczenie dochodu, co nie ma jednak wpływu na kierunek rozpoznania sprawy. Końcowo organ poinformował Stronę o możliwości wystąpienia z wnioskiem o umorzenie, rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności nienależnie pobranych świadczeń.

W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 27 § 1 i § 1a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. dalej: k.p.a.), podnosząc, że obie decyzje SKO (pierwsza kasacyjna z dnia 14 listopada 2023 r. jak i zaskarżona) zostały wydane przez te same osoby, co w świetle powołanego przez Stronę orzecznictwa stanowi naruszenie zasady obiektywnego rozpoznania sprawy. Wskazała również na naruszenie art. 7a, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedostrzeżenie wad decyzji organu I instancji oraz zaniechanie podjęcia czynności wynikających z ww. przepisów. Podkreślała, że SKO zarzuca jej się gołosłowność, podczas gdy nie wystąpiono do organu I instancji o przedłożenie dowodów potwierdzających wezwanie Strony dokonane przed dniem 1 grudnia 2022 r., bilingów, czy korespondencji mailowej. Wskazane przez organ pisma z dnia 20 października 2023 r. oraz 24 stycznia 2024 r. są pismami przekazującymi odwołanie Strony. Dopiero w związku z wnioskiem o ustalenie prawa na kolejne okresy Strona została poinformowana o konieczności dostarczenia zaświadczenia o dochodach za listopada 2022 r., co uczyniła w dniu 4 września 2023 r. Skarżąca zwracała uwagę na ciężar dowodzenia obciążający organy administracji. Zarzucała także naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez mylne utożsamianie pojęć "świadczenia nienależnego" i "nienależnie pobranego". Odwołując się do poglądów orzecznictwa Skarżąca wywodziła, że nienależnie pobrane świadczenie winno cechować się istnieniem po stronie świadczeniobiorcy świadomości pobierania świadczenia, które jest nienależne. Na organach ciąży obowiązek poinformowania wnioskodawców o obowiązkach, których zaniechanie powoduje utratę świadczeń, zwracała uwagę poprawność takich pouczeń. Wskazała, że w dniu 3 listopada 2022r. dopełniła ciążących na niej obowiązków załączając do wniosku o ustalenie świadczeń dokument zawierający datę i formę uzyskania nowego dochodu, organ zaś nie poinformował jej w żaden sposób, nie wezwał o zaświadczenie w sprawie wysokości uzyskiwanego dochodu, nie wydał decyzji odmownej. Skarżąca nie była świadoma konieczności dostarczenia takiego dokumentu, tym samym nie można stawiać jej zarzutu nienależnie pobranego świadczenia. To organ pozostawał bierny, co teraz nie może obciążać Strony. Skarżąca zarzucała organowi I instancji naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, naruszenie zasady informowania. Zarzucała również naruszenie art. 5 ust. 4b, art. 24a ust. 2 u.ś.r. poprzez brak reakcji na informację złożoną przez Stronę, a dotyczącą podjęcia zatrudnienia i niepodjęcie w tym zakresie żadnych czynności. Zarzucała także niechlujstwo urzędnicze poprzez wydanie decyzji bez kompletu dokumentów, nieumiejętne cytowanie przepisów, nieopisanie stanu faktycznego, w tym informacji, że organ był w posiadaniu dokumentu zawierającego datę i formę uzyskania dochodu i nie podjął żadnych czynności.

Wnioskowała o uchylenie decyzji organów obu instancji orzeczenia, że świadczenia wypłacone za okres od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2023r. nie są świadczeniami nienależnie pobranymi, odmiennie od świadczeń w kwocie 1.728 zł za okres od dnia 1 lipca 2023 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. o czym należy orzec.

W uzasadnieniu Strona wskazała, że informowała organ o zmianie sytuacji dochodowej załączając do wniosku umowę z dnia 3 października 2022 r., od pracownika otrzymała druk o zapoznaniu się z aktami sprawy (art. 10 k.p.a.). W tym dniu nie została poinformowana o konieczności dostarczenia dodatkowych dokumentów, zatem uznała, że złożyła kompletne dokumenty i spełnia przesłanki z art. 25 ust. 1 u.ś.r. ten sam pracownik, który przyjął dokument umowy o pracę wydał decyzję w sprawie świadczeń nie wzywając o żadne dokumenty. Organ wypłacał świadczenia, co utwierdziło Stronę w przekonaniu o prawidłowości postępowania. Strona stwierdziła, że gdyby nie przedstawiła umowy to postępowanie organu byłoby zasadne. W dalszych wywodach Strona uzasadniała zarzut naruszenia bezstronności z uwagi na konieczność wyłączenia pracowników SKO.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że narusza ona przepisy prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, tj. zastosowania art. 30 u.ś.r. Istota sporu sprowadza się do oceny zasadności postępowania organów obu instancji i uznania w okolicznościach faktycznych sprawy, że Skarżąca jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami i odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy powołanej wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2002 r. o świadczeniach rodzinnych. I tak zgodnie z art. 30 ust. 1 ww. ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Jak słusznie wywodzi organ odwoławczy w treści zaskarżonej decyzji przywołana regulacja ustanawia następujące przesłanki, które muszą wystąpić łącznie aby uznać, że świadczenie zostało pobrane nienależnie. Po pierwsze, winny zaistnieć okoliczności powodujące ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części. Po drugie, mimo wystąpienia tych okoliczności świadczenie rodzinne zostało wypłacone i wreszcie po trzecie, osoba pobierająca świadczenie rodzinne była pouczona o braku przesłanek wyłączających prawo do ich pobierania, a mimo tej świadomości pobrała świadczenia, nie informując organu o faktach mających wpływ na ustalenie prawa do świadczeń.

Z zapisów tych wynika, że brak wystąpienia podstawy do wypłaty świadczenia nie wyczerpuje jeszcze przesłanek opisanych w ww. przepisie. Aby stwierdzić, że świadczenie jest nienależnie pobrane konieczne jest ustalenie, czy świadczeniobiorca był świadomy, że pobiera je nienależnie W tym kontekście w orzecznictwie podkreśla się, że z art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. wynika, iż obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależne świadczenie", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Rację ma w tym względzie Strona i nie negują tego organy, że nie są to pojęcia tożsame. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania lub zaniechania. Świadczenie będzie nienależnie pobrane rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża więc tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy. W odniesieniu do tej przesłanki zakwalifikowania świadczenia jako nienależnie pobrane, zwraca się uwagę w szczególności na konieczność zbadania, czy świadczeniobiorca był właściwie pouczony o okolicznościach mających wpływ na jego prawo do świadczenia oraz o obowiązku poinformowania organu o wystąpieniu takich okoliczności (por. wyroki Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09; z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt I OSK 539/21; z dnia 21 września 2021 r., sygn. akt I OSK 4327/18; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 607/20; w Olsztynie z dnia 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 112/23; w Gdańsku z dnia 22 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 707/22 wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Wina (świadomość) świadczeniobiorcy w ujęciu subiektywnym stanowi zatem kluczowy element uznania świadczenia za pobrane nienależnie. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, ustąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Pouczenia adresowane do stron winny być czytelne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Organy muszą zatem uwzględniać, kto jest adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa kierować je w sposób zrozumiały dla tego adresata. W konsekwencji, dla rzetelnej realizacji ustawowych wymogów, pouczenie takie winno odnosić się do okoliczności faktycznych sprawy; pouczenie powinno być zindywidualizowane, dostosowane do każdej zainteresowanej osoby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 921/21, dostępny w: CBOSA).

Zasadniczo organ odwoławczy właściwie wykłada przywołane zapisy, błędnie jednak przyjmuje, że zaistniałe w sprawie okoliczności wypełniają opisane przesłanki uznania, że wypłacone Stronie świadczenia za okres od 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane.

Jak wskazano na wstępie rozważań Sądu konieczne jest pobranie świadczenia pomimo wystąpienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, przy świadomości beneficjenta, że pobrał je pomimo braku podstaw. Świadomość wywodzona jest z okoliczności związanych z prawidłowym pouczeniem o przesłankach utraty prawa do świadczeń i obowiązku ich zgłoszenia organowi. Jak wynika z akt sprawy Skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczeń w poz. 5.4 formularza wniosku zaznaczyła, że w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku nastąpiło uzyskanie dochodu przez członka rodziny. W części V formularza zawarto standardowe pouczenie o zasadach przysługiwania zasiłku rodzinnego i dodatków do niego. M.in. pouczono, że w przypadku uzyskania dochodu związanego z uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskodawca jest zobowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie rodzinne (art. 25 ust. 1 u.ś.r.). Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa w pouczeniu może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji – koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W decyzji z dnia 8 listopada 2022 r. przyznającej Stronie świadczenia odstąpiono od uzasadnienia. W pouczeniu przywołano treść art. 25 ust. 1 u.ś.r., który odwołuje się m.in. do uzyskania dochodu.

Zestawiając treść ww. pouczeń obowiązkiem Strony było poinformowanie organu prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń o uzyskaniu dochodu wpływającego na ustalenie lub wymiar świadczeń, przy czym dochód ten związany jest z zyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ma to również uzasadnienie w treści art. 3 pkt 24 u.ś.r.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 3 listopada 2022 r. Skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie świadczeń przedstawiła organowi prowadzącemu postępowanie umowę o pracę datowaną na 3 października 2022 r. Wynikało z niej m.in., że zawarto ją na czas określony – do dnia 21 marca 2023 r., wskazana została kwota miesięcznego wynagrodzenia należnego Stronie oraz termin rozpoczęcia pracy. Na dokumencie ww. umowy znajdującym się w aktach sprawy znajduje się prezentata dokumentująca wpływ do organu w dniu 3 listopada 2022 r. Zatem w dacie procedowania w przedmiocie przyznania Skarżącej świadczeń określonych w decyzji z dnia 8 listopada 2022 r. organ dysponował wiedzą, że Strona uzyskała dochód w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r. Pomimo tej wiedzy w aktach sprawy brak dowodów potwierdzających aby organ wdrożył działania mające na celu ustalenie wysokości i daty wypłacenia pierwszego i kolejnego wynagrodzenia, które miało wpływ na prawo do świadczeń.

Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego nie stanowią ich pisma organu I instancji przekazujące akta sprawy. Po pierwsze w aktach sprawy znajduje się tylko jedno ze wskazywanych w zaskarżonej decyzji pism datowane na dzień 22 stycznia 2024 r. Brak zaś pisma z dnia 20 października 2023 r. Zgodnie z art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. "sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2". Sąd nie jest obowiązany do prowadzenia postępowania dowodowego, ustalania faktów, czy gromadzenia dowodów. Orzeka na podstawie akt sprawy. Zatem powołując się na określone pisma i wynikające z nich okoliczności organ winien zadbać o to aby przedstawić je Sądowi. Ocenie podlegać może zatem wyłącznie pismo z dnia 24 stycznia 2024 r.

Istotnie z jego treści wynikają powoływane przez organ odwoławczy treści wskazujące, że "Strona została poinformowana (w toku postępowania w przedmiocie ustalenia świadczeń) o obowiązku dostarczenia zaświadczenia o dochodzie uzyskanym za drugi miesiąc pracy listopada 2022 r. (wydruk zaświadczenia do wypełnienia)". Jest to jednak nadal wyłącznie oświadczenie, stanowisko organu, które nie jest poparte żadnymi wymaganymi prawem dowodami wskazującymi na przekazanie Stronie rzeczonego formularza i datę dokonania tej czynności. Sąd nie neguje, że wskazane pismo stanowi dokument urzędowy jednakże dowodzi on wyłącznie faktu przedstawienia przez organ I instancji swojego stanowiska w sprawie. Ujęte w nim treści stanowią pogląd organu I instancji, odzwierciedlają przebieg postępowania i zawierają polemikę z zarzutami odwołania. Nie stanowią potwierdzenia faktów, ale ich opis. Zatem powoływanie się na charakter tego pisma nie ma dla sprawy znaczenia. Dowodem potwierdzającym fakt żądania od Strony uzupełnienia dokumentacji byłoby skierowane do niej wezwanie opatrzone datą, podpisem osoby upoważnionej, zawierające pouczenie o skutkach niedochowania określonych nim czynności lub sporządzony na taka okoliczność protokół. Takich dokumentów akta sprawy nie zawierają, nie wskazują na nie także organy. Zaniechanie w tym zakresie nie może obciążać Strony, która przeczy stanowisku organu nieznajdującemu potwierdzenia w faktach. Obowiązek prowadzenia postępowania, także wnioskowego obciąża organ administracji, to on jest gospodarzem postępowania zobowiązanym do właściwego przeprowadzania i udokumentowania istotnych w sprawie czynności, do czego obligują go przepisy art. 7, art. 14 art. 75, art. 67 § 1, art. 77 § 1 k.p.a.

Przy czym Sąd dostrzega, że na odwrocie dokumentu umowa o pracę jest adnotacja poczyniona ołówkiem "wydano druk o dochodach i poinformowano o dochodach za listopad ma donieść". Jednakże brak jakiejkolwiek daty, podpisu osoby sporządzającej tą adnotację, wskazania adresata, dokładnej treści pouczenia. Taki zapisek nie może stanowić dowodu potwierdzającego okoliczności, na które powołuje się organ.

Tym bardziej, że przeczy im Skarżąca słusznie wywodząc, że w takiej sytuacji – posiadania wiedzy, co do faktu uzyskania dochodu (z umowy z dnia 3 października 2022 r., jak wskazano wynikała kwota wynagrodzenia jak i czas na jaki umowę zawarto) – organ nie miał podstaw do wydania decyzji przyznającej Stronie żądane świadczenia. Zaś jej wydanie, w opinii Sądu, narusza zasadę zaufania, co więcej stanowiło dla Strony pułapkę. Dostrzec bowiem trzeba, że wbrew posiadanej wiedzy w zakresie uzyskania przez Stronę w 2022 r. dochodu, w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r., który może rzutować na prawo do świadczeń organ wydaje decyzję przyznającą Stronie takie świadczenia i przez okres 10 miesięcy świadczenia te wypłaca utrzymując Skarżącą w przekonaniu, że są one jej należne. Działanie takie narusza zasadę zaufania wyrażana w art. 8 § 1 k.p.a., skoro bowiem Skarżąca zgłosiła w organie wymagany w pouczeniach zawartych w pkt V wniosku fakt uzyskania zatrudnienia i związanego z nim dochodu, to mogła pozostawać w przekonaniu o prawidłowości swojego postępowania.

Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Kierując się tym wskazaniem zasadne było oczekiwanie, że po przedstawieniu ww. umowy o pracę organ uznając, że dokument ten nie jest wystarczający dla prawidłowego zakończenia postępowania wezwie Stronę do uzupełnienia niezbędnych dla sprawy okoliczności, tj. przedstawienia istotnych dla sprawy dokumentów potwierdzających wysokość dochodu uzyskanego w listopadzie 2022 r. A skoro wiedzę o tym miał już w dacie składania wniosku, to oświadczenie lub zaświadczenie w tym przedmiocie stanowiło dokument niezbędny dla procedowania wniosku o ustalenia prawa do świadczeń, a wskazany w art. 23 ust. 4d u.ś.r. Zgodnie z treścią ww. zapisu w przypadku utraty dochodu lub uzyskania dochodu do wniosku o świadczenia rodzinne należy dołączyć dokumenty potwierdzające ich utratę lub uzyskanie oraz ich wysokość. Stosownie zaś do art. 24 ust. 2 ww. ustawy w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.

Przepisy wyznaczają zatem wprost ścieżkę i zasady postępowania w okolicznościach zaistniałych w rozpoznawanej sprawie. Akta sprawy dowodzą, że organy nie podjęły prawem wymaganych czynności. Pomimo wiedzy o uzyskanym dochodzie i braku zaświadczenia niezbędnego do rozpoznania wniosku Strony rozpoznały go, przyznając świadczenie w żądanej wysokości i wbrew okolicznościom sprawy. Działanie to pozostawiło Stronę w przekonaniu o kompletności wniosku i prawidłowości podanych informacji. Domaganie się obecnie od Strony wypłaconych na tej podstawie świadczeń jako świadczeń nienależnych nie ma umocowania. W opinii Sądu to działanie organu, naruszające przywołane przepisy, doprowadziło do pobrania świadczeń wbrew obowiązującym przepisom. Skoro bowiem Strona przedstawiła dokumenty istotne dla sprawy wskazujące na uzyskanie dochodu, co istotne zgodne z pouczeniem zawartym w formularzu wniosku, a organ znając ich treść nie podjął żadnych czynności wymaganych prawem i wydał decyzję przyznającą Stronie świadczenia, to skutków swoich zaniechań, czy błędów nie może przerzucać na Stronę.

Odmienny pogląd godzi w zasady zaufania, prawdy obiektywnej i praworządności wyrażone w art. 8, art. 7 i art. 6 k.p.a. W związku z tym nie sposób uznać, że pobrane przez Stronę świadczenia za okres od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane. Skarżąca pouczona o przesłankach powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, złożyła wskazaną przez organ informację potwierdzającą uzyskanie dochodu, zgodną z opisem zawartym w pkt V formularza wniosku. Dopełniła zatem obowiązku wynikającego z art. 25 ust. 1 u.ś.r., a to wyklucza uznanie winy, czy świadomości w pobieraniu nienależnych świadczeń, które po otrzymaniu przez organ ww. informacji były Stronie wypłacane.

Tym samym błędna jest dokonana przez organy obu instancji ocena okoliczności faktycznych prowadząca do niewłaściwego zastosowania art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Sąd podziela także zarzuty naruszenia przez organ wskazanych na wstępie przepisów wyrażających zasady ogólne postępowania

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane do dokonania oceny okoliczności faktycznych sprawy, zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych przepisów i art. 80 k.p.a. oraz właściwym rozumieniem ustawowego pojęcia nienależnie pobranego świadczenia (art. 30 ust. 1 pkt 2 u.ś.r.) w kontekście okoliczności faktycznych sprawy.

Końcowo koniecznym jest odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 27 § 1 i § 1a k.p.a. w postaci wydania przez SKO orzeczenia ponownie rozpoznającego sprawę (po uprzednim uchyleniu decyzji organu I instancji) w tym samym składzie osobowym, co w opinii Strony, godzi w zasadę obiektywizmu. W tym względzie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone przez organ odwoławczy, że zasada wyznaczenia innego składu orzekającego organu kolegialnego nie obejmuje opisanego postępowania. Powołany przepis art. 27 § 1 k.p.a. odwołuje się do art. 24 § 1 k.p.a. Z punktu widzenia stawianego zarzutu istotne znaczenie ma pkt 5 stanowiący, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Chodzi o ponowne rozpoznanie tej samej sprawy, a zatem tej samej decyzji. Nie obejmuje zatem sytuacji wydania kolejnej decyzji w sprawie i jej kontroli instancyjnej. Słusznie wywodzi SKO, że powołany przez Stronę wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 978/12 został uchylony w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 1736/13. Zgodnie z tezą sformułowaną w uzasadnieniu ww. orzeczenia, którą w pełni podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, sam fakt brania udziału w wydaniu decyzji kasacyjnej podjętej w trybie art. 138 § 2 k.p.a., która nie została zaskarżona do sądu administracyjnego nie rodzi na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 k.p.a., obowiązku wyłączenia z mocy prawa członka samorządowego kolegium odwoławczego przy kolejnym rozpoznawaniu odwołania strony od decyzji organu pierwszej instancji wydanej na skutek wcześniejszej decyzji kasacyjnej. Norma art. 24 § 1 k.p.a. zawiera enumeratywnie wymienione podstawy wyłączenia pracownika, które dotyczą również członków samorządowego kolegium odwoławczego zgodnie z art. 27 § 1 k.p.a. Taka podstawa wyłączenia pracownika (członka SKO) zawarta w przepisach o cechach enumeracji wyczerpującej nie może być przedmiotem wykładni rozszerzającej, nawet wówczas gdy chodzi o zachowanie należytego stopnia obiektywizmu i bezstronności w załatwianiu indywidualnych spraw administracyjnych.

Mając na uwadze opisane uchybienia organu, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.