Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1731/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
644  Środki zapewniające wykonanie orzeczeń Sądu
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przyznano sumę pieniężną, w pozostałym zakresie oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 154 § 1, 2, 6, 7 w zw. z art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA. Joanna Skiba Protokolant sekretarz sądowy Dominik Więckowski po rozpoznaniu w dniu 11 października 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.C., M.P., J.C., M.M., A.M., A.M.1, M.M.1, J.J., I.G., E.J., A.S., J.M., Z.S., A.S.1, A.J., T.S., C.S., P.S., J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2149/20 w sprawie ze skargi I.C., M.P., J.C., M.M., A.M., A.M.1, M.M.1, J.J., I.G., E.J., A.S., J.M., Z.S., A.S.1, A.J., T.S., C.S., P.S., J.S. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m. st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 258/15 1. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w punkcie 3, 2. przyznaje od Prezydenta m. st. Warszawy solidarnie na rzecz skarżących I.C., M.P., J.C., M.M., A.M., A.M.1, M.M.1, J.J., I.G., E.J., A.S., J.M., Z.S., A.S., A.J., T.S., C.S., P.S., J.S., T.M. kwotę 2000 (dwa tysiące) złotych tytułem sumy pieniężnej, 3. w pozostałym zakresie oddala skargę kasacyjną, 4. zasądza od Prezydenta m. st. Warszawy solidarnie na rzecz skarżących I.C., M.P., J.C., M.M., A.M., A.M.1, M.M.1, J.J., I.G., E.J., A.S., J.M., Z.S., A.S.1, A.J., T.S., C.S., P.S., J.S. kwotę 340 (trzystu czterdziestu) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2149/20 po rozpoznaniu skargi I.C., M.P., J.C., M.M., A.M., A.M., M.M., J.J., I.G., E.J., C.S., A.S., J.M., Z.S., A.S., A.J., T.S., C.S., P.S., J.S. (dalej "skarżący") w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m. st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 258/15: 1. wymierzył Prezydentowi m.st Warszawy grzywnę w wysokości 7.000 złotych; 2. stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddalił skargę w pozostałej części; 4. zasądził od Prezydenta m. st. Warszawy solidarnie na rzecz skarżących kwotę 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 22 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 258/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku skarżących z dnia 12 sierpnia 2008 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy [...], ozn. hip. [...] "[...]" w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta administracyjne sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku wpłynęły do Prezydenta m.st. Warszawy w dniu 23 września 2015 r., a zatem wyznaczony termin do rozpoznania wniosku upłynął w dniu 23 listopada 2015 r. Z tego względu skarżący, pismem z dnia 30 stycznia 2020 r. wezwali Prezydenta m.st. Warszawy do wykonania ww. wyroku z dnia 22 lipca 2015 r.

Sąd I instancji przytaczając treść art. 154 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "P.p.s.a.") podniósł, że z powołanego przepisu wynika, iż w przypadku niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Aby sąd administracyjny mógł organowi administracji publicznej wymierzyć grzywnę, muszą być spełnione dwie przesłanki. Po pierwsze, organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniającym skargę na podstawie art. 149 P.p.s.a. i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku. Sąd wskazał, że skarżący przed wniesieniem przedmiotowej skargi wezwali Prezydenta m.st. Warszawy wykonania wyroku, dlatego też, w jego ocenie, procesowy warunek wniesienia skargi został spełniony.

Sąd I instancji zauważył, że do dnia wydania wyroku, Prezydent m.st. Warszawy nie rozpoznał wniosku skarżących, wobec czego żądanie wymierzenia organowi grzywny było zasadne. Niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych, czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Z powodu niewykonania wyroku z dnia 22 lipca 2015 r. tutejszy Sąd wyrokami z dnia: 7 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1171/16 oraz 5 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1598/18 wymierzył Prezydentowi grzywny w wysokościach odpowiednio 2.000 i 5.000 zł. Pomimo powyższych orzeczeń organ nadal nie rozpoznał wniosku. W ocenie Sądu I instancji, w sprawie zostały spełnione przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 154 § 1 P.p.s.a. i wymierzenie organowi grzywny w wysokości 7.000 złotych. Zasądzona kwota, zdaniem Sądu, jest adekwatną sankcją za niewykonanie wyroku. Sąd I instancji nie uwzględnił natomiast wniosku skarżących o przyznanie sumy pieniężnej, bowiem z treści skargi nie wynikało, aby doznali oni w związku z bezczynnością organu krzywdy, którą należałoby zrekompensować. Sąd zauważył, że jak wynika z notatki urzędowej z dnia 22 września 2020 r. zmarł J.C., który był stroną postępowania. W aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego następstwo prawne z tytułu spadkobrania po zmarłym. To na skarżących ciąży obowiązek przedłożenia stosownego dokumentu. Brak wykazania następstwa prawnego stanowić będzie przeszkodę do rozpoznania sprawy.

Z tych też względów, Sąd I instancji orzekł w pkt 1 i 2 sentencji wyroku na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6, art. 154 § 2 zd. 2 P.p.s.a, w pkt 3 sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli skarżący, zaskarżając go w części dotyczącej wysokości wymierzonej Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny oraz w części w jakiej oddalono żądanie skarżących o przyznanie sumy pieniężnej w wysokości 5.000 zł na rzecz każdego z nich. Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 154 § 1 § 2 § 6 i § 7 P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a przez bezpodstawne uznanie, iż bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania, nie uzasadnia nałożenia na Prezydenta m.st. Warszawy obowiązku zapłaty na rzecz skarżących sumy pieniężnej na rzecz każdego z skarżących kasacyjnie w wysokości 5.000 zł, w sytuacji gdy jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jak również istnieje uzasadniona obawa, iż bez nałożenia tej sankcji organ nadal będzie pozostawał w bezczynności, co wynika z wyroków WSA w Warszawie, które dwukrotnie stwierdziły już bezczynność z rażącym naruszeniem prawa, tj. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 258/15 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1598/18;

2. art. 154 § 1 i § 6 P.p.s.a przez nieuzasadnione uznanie, iż wymiar grzywny w wysokości 7.000 zł będzie wystarczający do zaniechania przez organ dalszego naruszenia prawa i skłoni organ do rozpoznania sprawy przed nim zawisłej, gdy dotychczasowe grzywny w łącznej wysokości 7.000 zł nie przyniosły pożądanego skutku, wobec czego należało wymierzyć grzywnę w wysokości 10.000 zł.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o:

1. uchylenie zakażonego wyroku w zaskarżonej części i rozpoznanie w tym zakresie skargi poprzez przyznanie na rzecz skarżących od Prezydenta m.st. Warszawy sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. ewentualnie,

2. uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;

3. w każdej sytuacji zasądzenie od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżący złożyli oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w niniejszej sprawie Prezydent m.st. Warszawy został zobowiązany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 258/15 do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy [...], ozn. hip. [...] "[...] " w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku. Prawomocny wyrok został zwrócony do Prezydenta m.st. Warszawy w dniu 23 września 2015 r. zatem Prezydent m.st. Warszawy miał obowiązek rozpoznania w całości wniosku o odszkodowanie do dnia 23 listopada 2015 r. Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. I SA/Wa 1171/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 2.000 zł w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2015 r. Natomiast wyrokiem z dnia 5 lutego 2019 r., sygn. I SA/Wa 1598/18 Sąd ten wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 5.000 zł w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2015 r. oraz stwierdził, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący kasacyjnie podniósł, że pomimo ponad 30-krotnego upływu terminu od wyznaczonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2149/20, kilkukrotnych wezwań do wykonania ww. wyroku oraz dwóch wyroków wymierzających grzywnę, do dnia dzisiejszego Prezydent m.st. Warszawa nie podejmuje żadnych działań zmierzających do zakończenia postanowienia i wydania dalszych decyzji dotyczących ustalenia odszkodowania za sporną nieruchomość.

W ocenie skarżących Sąd I instancji nie wyjaśnił w uzasadnieniu swojego wyroku, w sposób wystarczający, dlaczego w sprawie toczącej się od 14 lat, w którym Prezydent m.st. Warszawy był dwukrotnie ukarany grzywną, nie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącym kasacyjnie sum pieniężnych stosownie do art. 141 § 4 P.p.s.a.

W piśmie z dnia 12 lipca 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy wniósł o przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest w części uzasadniona.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Strona skarżąca kasacyjnie zaskarżyła wyrok w części – zakwestionowała bowiem rozstrzygnięcie dotyczące wysokości wymierzonej Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny (punkt 1 sentencji wyroku) oraz w części, w jakiej oddalono żądanie o przyznanie skarżącym sumy pieniężnej w wysokości 5.000 zł na rzecz każdego z nich (punkt 3 sentencji wyroku). Tak więc w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 154 § 1, § 2, § 6 i § 7 P.p.s.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania nie uzasadniało nałożenia na organ obowiązku zapłaty na rzecz skarżących sumy pieniężnej w wysokości po 5.000 zł na rzecz każdego z nich w sytuacji, gdy Sąd I instancji uznał, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jak również istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ nadal będzie pozostawał w bezczynności.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 154 § 1 P.p.s.a. w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 P.p.s.a.). Grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (§ 6). Uwzględniając skargę sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (§ 7). Tak więc skargę na podstawie art. 154 § 1 P.p.s.a. można wnieść w każdym czasie, aż do czasu wykonania przez podmiot wyroku sądu administracyjnego (zob. R. Hauser, A.W. Ryms, Nowe instytucje..., s. 24-25; K. Gruszecki, Dyscyplinowanie..., s. 50; T. Woś, M. Romańska, "Niewykonywanie"..., s. 37; por. także postanowienie NSA z dnia 23 lutego 2006 r., II OSK 52/06, ONSAiWSA 2006, Nr 4, poz. 100; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 1 grudnia 2005 r., II SA/Gd 436/05, ONSAiWSA 2006, Nr 6, poz. 161, i wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 listopada 2010 r., II SA/Go 726/10, LEX nr 753137).

Oceniając zasadność skargi na niewykonanie wyroku tego sądu, bierze pod uwagę stan postępowania istniejący w czasie jej wnoszenia i ewentualne wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy dokonane z uchybieniem terminu po wniesieniu skargi, ale przed jej rozpoznaniem przez sąd, nie ma wpływu na ocenę jej zasadności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 czerwca 2005 r., VI SA/Wa 1877/04, LEX nr 18663; wyrok NSA z dnia 4 marca 2009 r., I OSK 652/08, LEX nr 570318, i wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Po 757/14, LEX nr 1646268). Wystarczającą przesłanką wymierzenia podmiotowi grzywny za niewykonanie wyroku jest przekroczenie terminu wyznaczonego w tym wyroku do wydania aktu lub podjęcia czynności. Wydanie aktu lub podjęcie czynności, do której podmiot był zobowiązany, z przekroczeniem terminu wskazanego w sentencji wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność, obliguje sąd do uwzględnienia skargi o wymierzenie podmiotowi grzywny za niewykonanie tego wyroku (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2014 r., II SA/Wa 2143/13, LEX nr 1467964; wyrok WSA w Kielcach z dnia 21 lutego 2013 r., II SA/Ke 897/12, LEX nr 1340300, i wyrok WSA w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2013 r., III SA/Gd 623/12, LEX nr 1292034, oraz P. Daniel, A. Skomra, Zakres sądowej kontroli w sprawach ze skarg o wymierzenie organowi grzywny z tytułu niewykonywania wyroku sądu administracyjnego, ZNSA 2014, nr 6, s. 63).

Słuszna była zatem ocena Sądu I instancji, że Prezydent m.st. Warszawy nie wykonał wyroku z dnia 22 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 258/15, którym to wyrokiem zobowiązano go do rozpoznania wniosku skarżących o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy [...], oz. hip. [...] "[...]" w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku, tj. do dnia 23 listopada 2015 r. Zauważyć również należy, że pomimo dwukrotnego wymierzenia organowi grzywny (wyroki WSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2016 r. i 5 lutego 2019 r.) organ ten, do dnia rozpoznania skargi przez Sąd I instancji nie rozpoznał wniosku skarżących. Dlatego też, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając złożoną w niniejszej sprawie skargę stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w wykonaniu wyroku a bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a tym samym w sposób prawidłowy wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 7.000 zł.

Zauważyć należy, że decyzja o zastosowaniu bądź odmowie zastosowania konkretnego środka (grzywny, sumy pieniężnej lub obu tych środków łącznie) należy do sądu administracyjnego. Podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii, sąd powinien przede wszystkim mieć na uwadze funkcje, jakie pełnią te środki. I tak przyjmuje się, że grzywna jest środkiem o charakterze represyjnym i prewencyjnym mającym zdyscyplinować organ, natomiast suma pieniężna pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Przyznanie stronie skarżącej od organu określonej sumy pieniężnej stanowi nie tyle sankcję dla organu za wadliwe prowadzenie postępowania, co rekompensatę dla strony za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich doznała na skutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2230/17). W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie wymierzenia grzywny Sąd powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc m.in. przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków, czas jaki upłynął od wniesienia skargi, okoliczność czy organ przed rozpatrzeniem wniosku obowiązek ten wypełnił, czy wyjaśnił powody niedotrzymania terminu oraz czy przekazanie kompletnych akt administracyjnych sprawy opóźniło rozpoznanie sprawy. Wymierzenie organowi grzywny ma bowiem na celu nie tylko jego zdyscyplinowanie, lecz również ma stanowić sankcję za naruszenie podstawowego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasądzona przez Sąd I instancji grzywna we wskazanej wysokości spełnia zarówno funkcję represyjną, jak i prewencyjną. Jest ona proporcjonalna do ciężaru zaniedbań organu. Podkreślić należy, że organ powinien dołożyć należytej staranności przy wykonywaniu zobowiązań nałożonych na niego przez ustawę oraz Sąd.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w skardze kasacyjnej, że Sąd I instancji nie przedstawił szczególnych okoliczności uzasadniających brak zasądzenia na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej. Zaaprobować co prawda należy stanowisko Sądu, że zawarte w § 7 art. 154 P.p.s.a. określenie "sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną" oznacza, że rozstrzygnięcie w tym zakresie ma charakter fakultatywny. Jednakże nie może zejść z pola widzenia kwestia, iż w przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził, że bezczynność miała charakter kwalifikowany i pomimo, że na organ zostały nałożone już dwie grzywny, sprawa do dnia wyrokowania przez sąd kasacyjny nie została załatwiona. Zasadnym zatem było wymierzenie organowi przez Sąd I instancji grzywny w określonej w sentencji wyroku wysokości, jednakże istotnym było również przyznanie na rzecz skarżących sumy pieniężnej, czego Sąd I instancji nie uczynił w kontrolowanej sprawie, a o czym orzekł Naczelny Sad Administracyjny w punkcie drugim wydanego w niniejszej sprawie wyroku.

Przyjmuje się, że przyznanie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej ma przede wszystkim na celu danie stronie swoistego zadośćuczynienia za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy (zob. wyrok NSA z 22 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1905/16). Środek ten stanowi dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżącego. Pełni nie tylko funkcję prewencyjno-represyjną, z uwagi na groźbę konieczności wydatkowania określonej kwoty ze środków publicznych na rzecz strony postępowania, a tym samym wzmacnia gwarancję terminowego załatwiania spraw, ale przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Przyznanie stronie sumy pieniężnej pozostaje bez wpływu na przysługujące jej od organu odszkodowanie. Ma być ono natomiast swego rodzaju rekompensatą za krzywdę moralną spowodowaną bezczynnością organu i za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich strona doznała na skutek opieszałego sposobu rozpoznawania jej sprawy przez organ (zob. wyroki NSA z dnia: 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2230/17; 1 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1216/18; 4 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1551/18). Sąd nie jest związany wnioskiem ani zakresem żądania strony, zaś oceniając przesłanki do przyznania sumy pieniężnej bierze pod uwagę indywidualne okoliczności sprawy, zarówno leżące po stronie organu, jak i samej strony, takie jak np. czas trwania postępowania, stopień bezczynności, jej okoliczności indywidualne i dolegliwości, jakich w związku z tym mogła doświadczyć strona, rodzaj sprawy, w której nastąpiła bezczynność jak i przewlekłość oraz jej znaczenie dla strony skarżącej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie sumy pieniężnej oparte jest na instytucji uznania sędziowskiego. Dlatego też ewentualna ingerencja sądu drugiej instancji w tę sferę dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej powinna być ograniczona do przypadków oczywistego, niebudzącego wątpliwości, przekroczenia granic uznania sędziowskiego (zob. wyrok NSA z 23 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 557/22, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia właśnie z takim przypadkiem.

W związku z powyższym, zasadnym stało się zatem uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej pkt 3 przejawiającym się nieuwzględnieniem przez Sąd I instancji wniosku skarżących o przyznanie sumy pieniężnej. Uwzględniając wniosek, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę postępowanie organu. Trzeba mieć na uwadze, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wystąpienie w danej sprawie kwalifikowanej bezczynności lub przewlekłości było istotnym argumentem przemawiającym za skorzystaniem przez sąd kasacyjny z fakultatywnych środków prawnych przewidzianych w art. 154 § 7 P.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasądzona suma pieniężna będzie stanowić adekwatną dolegliwość za niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku z dnia 22 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 258/15. Istotnym jest również, że w sprawie została złożona jedna skarga przez wszystkich skarżących, zatem niezasadnym byłoby przyznanie sumy pieniężnej w żądanej przez skarżących wysokości i na rzecz każdego z nich z osobna.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 i § 7 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przyznał skarżącym sumę pieniężną solidarnie w wysokości 2.000 zł. Natomiast na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zakresie zaskarżenia punktu pierwszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a.