Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 674/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Justyna Dudek – Sienkiewicz Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. P., J. R., I. T., R. R., A. B. i K. D. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 3 czerwca 2022 r., nr NSP-VIII.7581.1.281.2021.IK w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga A. P., J. R., I. T., R. R., A. B. i K. D. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 3 czerwca 2022 r., nr NSP-VIII.7581.1.281.2021.IK, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Pismem z dnia 21 kwietnia 2020 r., uzupełnionym pismami z dnia 10 września 2020 r. i z dnia 10 listopada 2020 r., skarżący oraz M. R. – S. zwrócili się do Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, z wnioskiem o zwrot wywłaszczonych od ich poprzednika prawnego – A. J. S., nieruchomości oznaczonych jako działki nr: [...] o powierzchni 280 m2, [..] o powierzchni 236 m2, [...] o powierzchni 241 m2, [...] o powierzchni 6245 m2, [...] o powierzchni 164 m2, [...] o powierzchni 20 m2, [...] o powierzchni 1005 m2, [...] o powierzchni 493 m2, [...] o powierzchni 9 m2, [...] o powierzchni 36 m2, [...] o powierzchni 76 m2, [...] o powierzchni 1149 m2, [...] o powierzchni 187 m2, [...] o powierzchni 2289 m2, [...] o powierzchni 4108 m2 i [...] o powierzchni 207 m2. Wskazano przy tym, że nieruchomości te wywłaszczone zostały na podstawie: orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 30 listopada 1951 r., nr AA.II.2/19/1951; orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 1956 r., nr SWS.II.w.1/4/55, sprostowanego postanowieniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 1 lutego 1964 r., nr U.S.W.III w 1/4/55; decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 14 grudnia 1964 r., nr USW.III w 1/79/64; decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 31 marca 1959 r., nr SWS-II-w1/21/58. Zdaniem wnioskodawców, grunty objęte wnioskiem nie zostały wykorzystane na cele określone w tych decyzjach.

Prezydent Miasta Gdyni, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej, z uwagi na brak tożsamości właścicieli oraz odmienny stan prawny nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot, rozdzielił wniosek do odrębnych postępowań.

Po rozpoznaniu wniosku o zwrot [...] udziału w wywłaszczonych nieruchomościach położonych w Gdyni, oznaczonych obecnie jako działki nr [...] i [...], a także części działki nr [...] oznaczonej jako [...] o powierzchni 168 m2 na załączniku graficznym stanowiącym integralną część postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni VII Wydział Cywilny z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt VII Ns 2513/12, zmienionego postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku XVI Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 27 stycznia 2020 r., sygn. akt XVI Ca 807/18, obręb [...], dla których Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgi wieczyste nr [...] i [...], w których jako współwłaściciele ujawnione są osoby fizyczne, Prezydent Miasta Gdyni, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia 5 października 2021 r., nr PNO.6821.111.2020.GM, wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), orzekł o umorzeniu tego postępowania.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku decyzją z dnia 8 kwietnia 1959 r., nr SWS-lla-1/21/58, wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Gdyni między [...] a ulicą A., oznaczonej jako parcela nr [...], o powierzchni 7360 m2, objętej KW nr [...], z przeznaczeniem pod budowę wału izolacyjnego, oddzielającego [...] od budowanego osiedla mieszkaniowego Ś. Postanowieniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 1964 r., nr SWS.III.w.1/21/58, sprostowano błędy pisarskie w orzeczeniu z dnia 8 kwietnia 1959 r. poprzez zmianę oznaczenia parceli objętych wywłaszczeniem - na parcele nr [...] i [...], oraz zmianę powierzchni wywłaszczonej nieruchomości - w miejsce 7360 m2 wpisano 7371 m2.

Wskazano także, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku Urząd Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia 31 marca 1959 r., nr SWS-llw-1/21/58, orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa - Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych części nieruchomości położonej między [...] a ulicą A. o powierzchni 1698 m2, zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Gdyni nr [...], parcela nr [...]. Wywłaszczona nieruchomość, zgodnie z uzasadnieniem decyzji, była niezbędna pod budowę wału ziemnego, który miał spełniać rolę pasa izolacyjnego, oddzielającego Osiedle Ś. w Gdyni od przebiegających wzdłuż miasta [...].

Na podstawie wykazu zmian gruntowych Prezydent Miasta Gdyni, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej ustalił, że parcela [..] została podzielona m.in. na działkę nr [...], która to działka uległa podziałowi m.in. na działki nr [...]-[...]. Działka nr [...] została podzielona m.in. na działkę nr [...]. Działka nr [...] uległa podziałowi m.in. na działkę nr [...], która to działka została podzielona m.in. na działkę nr [...]. Działka nr [...] w wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków zmieniła numer na [...]. Działka nr [...] w wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków zmieniła numer na [...]. Na podstawie wykazu zmian gruntowych z dnia 13 października 2020 r. organ ustalił także, że na wywłaszczoną parcelę nr [...] o powierzchni 1698 m2 składały się archiwalne działki o nr: [...]-[...]. Działka nr [...] na skutek modernizacji ewidencji gruntów i budynków zmieniła numer na [...].

Jednocześnie, organ ustalił, że wnioskodawcy łącznie dysponują prawem do [...] części spadku po A. J.S.

Organ ustalił przy tym, że pismem z dnia 28 lutego 1994 r. A. P., w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik spadkobierców po A.S., wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia 8 kwietnia 1959 r., sprostowanej postanowieniem z dnia 10 kwietnia 1964 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 30 listopada 1999 r., nr PO.03-R-414/94, odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 1959 r., sprostowanego postanowieniem z dnia 10 kwietnia 1964 r. W dniu 5 stycznia 2000 r. A. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia 30 listopada 1999 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 18 kwietnia 2000 r., nr GN.5.3-WP- 42/2000, utrzymał w mocy decyzję z dnia 30 listopada 1999 r. Z kolei, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpatrzeniu skargi A. P. na tą decyzję, wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA 1104/00, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 30 listopada 1999 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 13 grudnia 2002 r., nr ORZ.5.3-R-113/02, stwierdził, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku - Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 8 kwietnia 1959 r., sprostowana postanowieniem z dnia 10 kwietnia 1964 r., w części obejmującej działki gruntu oznaczone ówcześnie nr [...] i [...] została wydana z naruszeniem prawa a w pozostałej części obejmującej działki gruntu oznaczone obecnie nr: [...]-[...], stwierdził jej nieważność. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 31 marca 2003 r., nr ORZ.5.3/813-WP-37/2003, utrzymał w mocy decyzję z dnia 13 grudnia 2002 r.

Organ ustalił także, że pismem z dnia 28 lutego 1994 r. A. P., w imieniu własnym oraz w imieniu spadkobierców F. S., złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 31 marca 1959 r., nr SWS-llw-1/21/58. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 30 listopada 1999 r., nr P0.3-R-423/95, odmówił stwierdzenia nieważności tego orzeczenia. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 14 marca 2000 r., nr GN.5.3-WP-19/2000, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 30 listopada 1999 r. Na tę decyzję A.P. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 21 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 670/00, uchylił zarówno decyzję z dnia 30 listopada 1999 r., jak i decyzję z dnia 14 marca 2001 r. Następnie, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 3 września 2002 r., nr GN.5.3-R-105/2002, stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku - Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 31 marca 1959 r. Decyzja stwierdzająca nieważność wywłaszczenia objęła ówczesne działki nr: [...]-[...] i część działki nr [...].

Mając powyższe ustalenia na uwadze, organ stwierdził, że decyzje wywłaszczeniowe, które były podstawą przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości objętych przedmiotowym postępowaniem zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. Jak wskazują wpisy w księdze wieczystej nr KW [...] i KW [...], działki nr: [...]-[...] stały się własnością spadkobierców byłego właściciela.

Organ wskazał przy tym, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni VII Wydział Cywilny z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt VII Ns 2513/12, zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku XVI Wydziału Cywilnego Odwoławczego z dnia 27 stycznia 2020 r., sygn. akt XVI Ca 807/18, w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Gdyni o stwierdzenie zasiedzenia, umorzono postępowanie w zakresie działek nr: [...]-[...] i części działki nr [..]. Jak wynika z załącznika graficznego dołączonego do tych postanowień, część działki nr [...] odpowiada części działki nr [...], oznaczonej symbolem [...]. Nieruchomości te w dalszym ciągu stanowią własność spadkobierców poprzedniego właściciela A. S. Jednocześnie Sąd Okręgowy w Gdańsku XVI Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z dnia 22 grudnia 2020 r., sygn. akt XVI Ca 807/1, orzekł o wstrzymaniu skuteczności postanowienia z dnia 27 stycznia 2020 r. do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego. Powyższe, zdaniem organu, pozostaje jednak bez wpływu na fakt wyeliminowania decyzji o wywłaszczeniu z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie bezsprzeczne jest, że niezależnie od sposobu rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, decyzje wywłaszczeniowe, na podstawie których Skarb Państwa przejął przedmiotowe nieruchomości, zostały wyeliminowane z obrotu prawnego.

Z uwagi na powyższe, zdaniem organu, w niniejszej sprawie doszło do sytuacji, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć. Bezprzedmiotowość postępowania w niniejszej sprawie wynika z faktu, że została stwierdzona nieważność decyzji wywłaszczeniowych, będących podstawą nabycia części parcel nr [...] i [...] przez Skarb Państwa. Stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych skutkuje usunięciem ich z obrotu prawnego, przywróceniem stanu poprzedniego oraz zniesieniem ich skutków. W wyniku unieważnienia decyzji o przejęciu na własność nieruchomości przez Skarb Państwa, powraca ona do poprzedniego właściciela, tudzież następcy prawnego. Nie ma tym samym podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o zwrot działek nr [..], [...] oraz części działki nr [...].

W odwołaniu wnioskujący o zwrot zarzucili naruszenie przepisów postępowania tj. art. 105 § 1 k.p.a., poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji umorzenie postępowania, podczas gdy w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, albowiem postanowieniem z dnia 22 grudnia 2020 r., wydanym w sprawie o sygn. akt XVI Ca 807/18, Sąd Okręgowy w Gdańsku XVI Wydział Cywilny orzekł o wstrzymaniu skuteczności postanowienia z dnia 27 stycznia 2020 r. do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego, w związku z czym niniejsze postępowanie winno toczyć się do prawomocnego zakończenia postępowania kasacyjnego, a ponadto w związku z brakiem fizycznego wydania nieruchomości.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 3 czerwca 2022 r. Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej z dnia 5 października 2021 r.

Uzasadniając wydaną decyzję, Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że decyzja wywłaszczeniowa z dnia 31 marca 1959 r. i decyzja wywłaszczeniowa z dnia 8 kwietnia 1959 r. w części (obejmującej m.in. działki gruntu oznaczone nr [...] i [...]), które były podstawą wywłaszczenia nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem, zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. Zgodnie z zapisami w księdze wieczystej KW nr [...] i nr KW [...] działki nr: [...]-[...], stały się w konsekwencji własnością spadkobierców byłego właściciela. W związku z powyższym, Wojewoda uznał, że działki nr [...], [...] oraz część działki nr [...] nie zostały wywłaszczone a prawo ich własności, po wyeliminowaniu z obiegu prawnego decyzji wywłaszczeniowych z dnia 31 marca 1959 r. oraz w części z dnia 8 kwietnia 1959 r. zostało przypisane spadkobiercom po A. J. S. Obecnie w księgach wieczystych nr [...] i [...], jako współwłaściciele tych działek, figurują m.in. wnioskodawcy. W niniejszej sprawie nie można zatem mówić o wywłaszczeniu, odpowiadającemu definicji zawartej w art. 112 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z powyższym, skoro przedmiotowa nieruchomość nie była przedmiotem odjęcia prawa własności A. S. lub jego spadkobiercom, ponieważ decyzje o wywłaszczeniu zostały wyeliminowane z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, to nie mają w niniejszej sprawie zastosowania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowiące podstawę żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym, postepowanie o zwrot jest bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., bowiem nie można orzec o zwrocie części wywłaszczonych nieruchomości, co do których nie została wydana uprzednio decyzja administracyjna o jej wywłaszczeniu.

We wniesionej do Sądu skardze na powyższą decyzję skarżący wnieśli o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 105 § 1 k.p.a., poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji umorzenie postępowania, podczas gdy w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, albowiem postanowieniem z dnia 22 grudnia 2020 r., wydanym w sprawie o sygn. akt XVI Ca 807/18, Sąd Okręgowy w Gdańsku XVI Wydział Cywilny orzekł o wstrzymaniu skuteczności postanowienia z dnia 27 stycznia 2020 r., w związku z czym niniejsze postępowanie winno toczyć się do prawomocnego zakończenia postępowania kasacyjnego, a ponadto w związku z brakiem fizycznego wydania nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia 3 czerwca 2022 r. jest zgodna z prawem.

Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej z dnia 5 października 2021 r. o umorzeniu postępowania, wszczętego na wniosek skarżących oraz M. S. – R., o zwrot 425/1050 udziału w wywłaszczonych nieruchomościach położonych w Gdyni, oznaczonych obecnie jako działki nr [...] i [...], a także części działki nr [...] oznaczonej jako [...] o powierzchni 168 m2 na załączniku graficznym stanowiącym integralną część postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni VII Wydział Cywilny z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt VII Ns 2513/12, zmienionego postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku XVI Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 27 stycznia 2020 r., sygn. akt XVI Ca 807/18, obręb [...], dla których Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgi wieczyste nr [...] i [...].

Podstawę prawną wydanych rozstrzygnięć stanowił art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego w formie decyzji administracyjnej. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. W konsekwencji, postępowanie można zakwalifikować jako bezprzedmiotowe, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega merytorycznemu załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej lub postanowienia, gdyż brak jest materialnego elementu stosunku administracyjnoprawnego. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest jednego z elementów materialnego stosunku prawnego a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

Sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów, że wszczęte na wniosek m.in. skarżących postępowanie o zwrot 425/1050 udziału w wywłaszczonych nieruchomościach położonych w Gdyni, oznaczonych obecnie jako działki nr [...] i [...], a także części działki nr [...] - stało się bezprzedmiotowe.

Podstawę prawną rozpatrywania wniosku m.in. skarżących o zwrot udziału wynoszącego 425/1050 w wywłaszczonych nieruchomościach położonych w Gdyni, oznaczonych obecnie jako działki nr [...] i [...], a także części działki nr [...], stanowił przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r., poz. 1899) – zwanej dalej u.g.n., zawarty w rozdziale 6 działu III tej ustawy.

Zgodnie z tym przepisem poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Z powołanego przepisu wynika, że zwrotowi podlegać mogą wyłącznie nieruchomości, które zostały wywłaszczone. Zwrot nieruchomości następuje na podstawie decyzji administracyjnej, która ma szczególny charakter. Nie kreuje prawa własności, a jedynie powoduje przejście prawa własności na dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, przywracając tylko stosunki prawnorzeczowe istniejące przed wydaniem decyzji o wywłaszczeniu (zawarciem umowy), czyli pełni funkcję restytucyjną (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 453/17, LEX nr 2333573).

Zgodnie zaś z treścią art. 112 ust. 2 u.g.n. wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Przez pojęcie "nieruchomości wywłaszczonej" należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia pojmowanej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności albo innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem.

Zgodnie przy tym z treścią art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Nadto, stosownie do treści art. 216 ust. 2 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172); 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31); 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Zgodnie z obowiązującym w tej mierze jednolitym orzecznictwem, uregulowania przepisu art. 216 w zakresie zwrotu nieruchomości wywłaszczonych lub przejętych czy też nabytych przez Skarb Państwa w szczególnym trybie mają charakter wyczerpujący i nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca zastosowanie tego przepisu na inne przypadki utraty własności. Niedopuszczalne jest zatem stosowanie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie przepisów innych niż wymienione, a także przejętych bez żadnego tytułu prawnego i co do których nie wydano w tym przedmiocie żadnych decyzji administracyjnych (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 858/11, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedopuszczalne jest, aby w drodze wykładni sądowej rozszerzać stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości na nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone, ani też nie zostały przejęte lub nabyte w trybie ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1698/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Do dochodzenia zwrotu nieruchomości konieczne jest ustalenie, że skarżącym przysługiwało prawo własności określonej nieruchomości oraz ta okoliczność, że zostali oni tego prawa pozbawieni w efekcie władczego działania organów administracji państwa poprzez wydanie stosownego aktu administracyjnego (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. II SA/Kr 610/19, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z niespornych okoliczności niniejszej sprawy wynika zaś, że będące przedmiotem niniejszej sprawy działki, wywłaszczone zostały od poprzednika prawnego skarżących na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 1959 r., sprostowanej postanowieniem z dnia 10 kwietnia 1964 r., i z dnia 31 marca 1959 r.

W sprawie bezsporne jest również, że decyzje te w zakresie, w jakim były one podstawą przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości objętych przedmiotowym postępowaniem, zostały wyeliminowane z obrotu prawnego.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 13 grudnia 2002 r., nr ORZ.5.3-R-113/02, stwierdził, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 1959 r., sprostowana postanowieniem z dnia 10 kwietnia 1964 r., w części obejmującej działki gruntu oznaczone ówcześnie nr [...] i [...] została wydana z naruszeniem prawa a w pozostałej części obejmującej działki gruntu oznaczone obecnie nr: [...]-[...], stwierdził jej nieważność. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 31 marca 2003 r., nr ORZ.5.3/813-WP-37/2003. Bezsporne przy tym jest, że działka nr [...] stanowi obecnie działkę nr [...], zaś działka nr [...] stanowi obecnie działkę nr [...].

Jednocześnie, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 3 września 2002 r., nr GN.5.3-R-105/2002, stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 31 marca 1959 r. Decyzja stwierdzająca nieważność wywłaszczenia objęła ówczesne działki nr: [...]-[...] i część działki nr [...]. Bezsporne przy tym również jest, działka nr [...] stanowi obecnie działkę nr [...].

Z powyższego wynika, że decyzje, na podstawie których wywłaszczono objęte niniejszym postępowaniem nieruchomości, zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, poprzez stwierdzenie ich nieważności. Podkreślić przy tym trzeba, że stwierdzenie nieważności wywołuje skutek ex tunc, a więc z mocą wsteczną, co oznacza, że decyzja taka nie wywołuje skutków prawnych od chwili jej wydania. Oznacza to zarazem, że w sferze prawnej taka decyzja traktowana jest tak, jakby nigdy nie została wydana.

Tym samym, w stanie ukształtowanym wskazanymi powyżej decyzjami z 2002 r., nie można uznać, aby w odniesieniu do objętych niniejszym postępowaniem nieruchomości nastąpiło ich wywłaszczenie w rozumieniu art. 112 ust. 2 u.g.n., wskazującego wprost, że wywłaszczenie dokonywane jest w drodze decyzji.

Powyższy stan potwierdza przy tym treść ksiąg wieczystych, z których wynika, że współwłaścicielami działek objętych niniejszym postepowaniem są m.in. skarżący.

Dlatego też, brak jest w niniejszej sprawie podstawowego elementu materialnego stosunku prawnego do rozpoznania wniosku skarżących o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. Sąd podziela zaś pogląd zgodnie z którym, zarówno tytuł przejęcia gruntów inny niż wymieniony w ustawie o gospodarce nieruchomościami, jak i brak dokumentów świadczących o wywłaszczeniu, czyni bezprzedmiotowym postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 marca 2022 r., sygn. II SA/Łd 792/21, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 434/09 – dostępne na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunkiem koniecznym do ubiegania się i merytorycznego rozpatrywania żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zatem pozostawanie w obrocie prawnym decyzji o wywłaszczeniu.

Z uwagi na powyższe, zasadne było wydanie przez orzekające w niniejszej sprawie organy decyzji umarzającej postępowanie.

Sąd podziela przy tym stanowisko orzekających w sprawie organów, że bez wpływu na wynik niniejszej sprawy pozostawało: postanowienie Sądu Rejonowego w Gdyni VII Wydział Cywilny z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt VII Ns 2513/12, zmienione postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku XVI Wydziału Cywilnego Odwoławczego z dnia 27 stycznia 2020 r., sygn. akt XVI Ca 807/18, o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Gdyni o stwierdzenie zasiedzenia działek nr: [...]-[...] i części działki nr [...] a także postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku XVI Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 22 grudnia 2020 r., sygn. akt XVI Ca 807/1, o wstrzymaniu skuteczności postanowienia z dnia 27 stycznia 2020 r. do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego.

Toczące się przed sądem powszechnym postepowanie w przedmiocie zasiedzenia pozostaje bez wpływu na wynik niniejszego postępowania. Na gruncie analizowanej sprawy brak jest bowiem podstaw do badania kwestii zasiedzenia spornych gruntów przez Skarb Państwa. Zauważyć należy, że nabycie gruntów przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia, nie spełnia przesłanek ani art. 112 ust. 2 u.g.n., ani też art. 216 u.g.n., który wprawdzie rozszerza (odpowiednio) działanie przepisów rozdziału 6 działu III na sytuacje, które miały miejsce przed wejściem w życie obecnej ustawy gruntowej, ale bez wątpienia - nie dotyczą one nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia. Ten sposób nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa nie jest objęty pojęciem wywłaszczenia i tym samym nie może być odnoszony do przywoływanych powyżej regulacji zawartych art. 136 ust. 3 i w art. 216 u.g.n. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 114/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasiedzenie jest odrębną instytucją, niezwiązaną z zagadnieniami regulowanymi przepisami u.g.n., dotyczącymi wywłaszczenia i zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W konsekwencji zaś, wstrzymanie skuteczności postanowienia w przedmiocie zasiedzenia, którym to zresztą umorzono postępowanie w części dotyczącej nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem nie może mieć znaczenia dla niniejszego postępowania.

Wreszcie, kwestia dotycząca fizycznego zwrotu nieruchomości po stwierdzeniu nieważności decyzji wywłaszczeniowej nie może być rozpatrywana w trybie postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Przywrócenie stanu poprzedniego po stwierdzeniu nieważności decyzji o wywłaszczeniu nie stanowi restytucji w rozumieniu przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.