Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2601/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Mateusz Rogala, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Gminy Wrocław na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr KKU 150/21 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Dolnośląskiego z 14 lipca 2021 r. nr NRS-OR.7532.120.2016.KS; 2. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Gminy Wrocław kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (dalej "KKU") z 25 sierpnia 2022 r. nr [...] na podstawie art. 18 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U .Nr 32,poz. 191,z późn. zm.), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), dalej "kpa", po rozpatrzeniu odwołania Gminy Miasta Wrocławia od decyzji Wojewody Dolnośląskiego z [...] lipca 2021 r., nr [...] odmawiającej stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miejską Wrocław przysługującego Skarbowi Państwa prawa własności nieruchomości położonej we W., oznaczonej jako działka [...], [...] o pow. 0,1177 ha (na dzień 27 maja 1990 r. części działki nr [...] o pow. 0,2176 ha), dla których prowadzona jest księga wieczysta [...], dalej "nieruchomość", utrzymano ją w mocy.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Wojewoda Dolnośląski, dalej "Wojewoda", decyzją [...] z 14 lipca 2021 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., przez Gminę Miejską Wrocław przysługującego Skarbowi Państwa prawa własności ww. nieruchomości.

Odwołanie wniosła Gmina.

Rozpoznając odwołanie KKU wskazał, że postępowanie zostało wszczęte z urzędu w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 191 ze zm.; dalej "ustawa lub ustawa komunalizacyjna".

Wojewoda Dolnośląski decyzją z 22 listopada 2018 r., nr [...] [...] zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej we W. przy ul. [...], oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] na działki nr [...] , [...], o powierzchni 0,1177 ha i nr [...], [...], o powierzchni 0,0999 ha oraz stwierdził nabycie przez Gminę Wrocław w trybie art. 13 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa działki nr [...].

W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.). Przysługujące Skarbowi Państwa prawo własności zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...]. Jak wynika z załączonego do akt sprawy zaświadczenia Prezydenta Wrocławia z dnia 11 kwietnia 2016 r., nr [...] o wpisie ujawnionym w operacie ewidencyjnym według stanu na dzień 27 maja 1990 r., w obrębie O., ujawniona była działka nr [...], [...], o powierzchni 0,2176 ha, sklasyfikowana w użytku "RII" - grunty orne, jako własność Skarbu Państwa, władający O. Kombinat Rolny.

Z informacji podanej w piśmie Kierownika Biura Katastru Miejskiego Zarządu Geodezji, Kartografii i Katastru Miejskiego we Wrocławiu z dnia 6 marca 2017 r., nr [...] wynika, że podczas prac geodezyjnych wykonanych w latach 1977-1979, między innymi podziału działki nr [...], [...], obręb O. na działki nr [...] i nr [...], zgodnie z nowym stanem wykazanym w wykazie zmian gruntowych, w rejestrze gruntów wpisano w 1980 r. O. Kombinat Rolny jako władającego działką nr [...] (w archiwum Zarządu brak dokumentu przekazującego ten grunt na rzecz O. Kombinatu Rolnego). Następnie w wyniku kolejnych podziałów dokonanych w latach 1983-1988 z działki nr [...] powstała między innymi działka nr [...], [...], obręb O. (dowód: decyzja Naczelnika Dzielnicy Wrocław - Fabryczna z dnia [...] lipca 1983 r., nr [...] i decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia 12 grudnia 1988 r., nr [...]). Na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Wrocławia z dnia 13 lutego 1995 r. nr [...] w sprawie zmian w operacie ewidencji gruntów wykreślono wpis władającego w stosunku do ww. działki.

Z decyzji Prezydenta Miasta Wrocławia z dnia 30 kwietnia 1974 r., nr [...] wynika, że teren położony we Wrocławiu przy ul. [...] i [...], obejmujący dwie parcele o łącznej powierzchni [...] ha, w tym działkę nr [...], [...], obręb O., został przekazany w użytkowanie na czas nieograniczony, nieodpłatnie, na rzecz Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych W. – O.. Kombinat Państwowych Gospodarstw Rolnych W. – O. został utworzony z dniem 1 stycznia 1972 r.. na mocy uchwały Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 1971 r. Nr 73/894/71 w sprawie połączenia niektórych przedsiębiorstw państwowych gospodarstw rolnych oraz utworzenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą: Kombinat Państwowych Gospodarstw Rolnych W. – O.. W uzasadnieniu uchwały podano, że w skład Kombinatu PGR we Wrocławiu wchodzi między innymi pięć gospodarstw. Następnie zarządzeniem Ministra Rolnictwa z dnia 2 lipca 1977 r. nr 125 ([...]) w sprawie utworzenia Wrocławskiego Kombinatu Ogrodniczego, utworzony został - przez połączenie z dniem 1 lipca 1977 r. przedsiębiorstw państwowych, w tym między innymi Państwowego Gospodarstwa Ogrodniczego w O., utworzonego wyżej powołaną uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 1971 r. Nr [...] - Wrocławski Kombinat Ogrodniczy, jako wielozakładowe przedsiębiorstwo państwowe.

Decyzją z dnia 30 listopada 1988 r., znak [...], Zastępca Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego we Wrocławiu, uznał za wygasłe prawo zarządu Wrocławskiego Kombinatu Ogrodniczego Zakład O., gruntem oznaczonym jako działka nr [...]. Jednocześnie potwierdzono w niej, że pozostały grunt objęty powołaną wyżej decyzją Prezydium Miasta Wrocławia z dnia 30 kwietnia 1974 r. użytkuje Wrocławski Kombinat Ogrodniczy Zakład O..

Zarządzeniem Wojewody Wrocławskiego z dnia 15 grudnia 1989 r. nr [...] (znak: [...]) w sprawie podziału Wrocławskiego Kombinatu Ogrodniczego we W. – M. ul. [...], kombinat ten z dniem 31 grudnia 1989 r. uległ podziałowi poprzez wyłączenie zakładów ogrodniczych w T., Ś. Ś., S. i Zakładu Remontowo - Budowlanego, a dotychczasowe przedsiębiorstwo pod nazwą: Wrocławski Kombinat Ogrodniczy we Wrocławiu, ul. [...] otrzymał nazwę: Wrocławskie Przedsiębiorstwo Ogrodnicze zs. we Wrocławiu ul. [...]. Z doręczonego przy piśmie Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Fabrycznej we Wrocławiu VI Wydziału Gospodarczego z dnia 28 listopada 2017 r. Lp. [...] statutu Wrocławskiego Przedsiębiorstwa Ogrodniczego wynika, że było to wielozakładowe przedsiębiorstwo państwowe z siedzibą we Wrocławiu przy ul. [...], w skład którego wchodziły: Zakład Ogrodniczy w O. W., ul. [...], Zakład Ogrodniczy [...] W. ul. [...], Zakład Handlu Wrocław ul. [...] i Zakład Transportu Wrocław ul. [...]. Decyzją Wojewody Wrocławskiego z dnia 23 grudnia 1992 r. Nr [...] Wrocławskie Przedsiębiorstwo Ogrodnicze ul. [...] we Wrocławiu zostało zlikwidowane z dniem 31 grudnia 1992 r.

Dalej KKU wywodziło, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, z mocy prawa, mieniem właściwych gmin. Organ orzekający ma obowiązek zbadać, czy mienie, które podlegać ma komunalizacji, stanowiło własność Skarbu Państwa oraz czy należało ono w tamtym czasie do rady narodowej lub terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Decyzja w przedmiocie komunalizacji ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że stwierdza ona fakt prawny, jaki zaistniał w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie omawianej ustawy.

Ponadto w dniu 27 maja 1990r. obowiązywał art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 14 z 1989r., poz. 74 ze zm.), który stanowił, że grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.

Z uwagi na okoliczność, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające przekazanie w/w nieruchomości w użytkowanie, zatem nieruchomość ta, musi zostać potraktowana jako rozdysponowana w formie prawem przewidzianej, konsekwentnie nie należała w dniu 27 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

W niniejszej sprawie bezspornym jest przysługiwanie w dniu 27 maja 1990 r. Skarbowi Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Jednak uregulowany stan prawny wnioskowanej nieruchomości na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Wrocławia z dnia 30 kwietnia 1974 r., nr [...] o przekazaniu wnioskowanej nieruchomości w użytkowanie na rzecz Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych W.-O., nie pozwala na uznanie w stosunku do tej nieruchomości istnienia drugiej z podstawowych przesłanek, wynikających z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające..., jaką jest należenie mienia ogólnonarodowego (państwowego) do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego albo innych organów i podmiotów wymienionych w tym przepisie. Organom tym, w myśl obowiązującego w dniu 27 maja 1990 r. art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), przysługiwało bowiem prawo do zarządzania gruntami państwowymi nie oddanymi w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Nadmienić należy, że wynikające z decyzji Prezydenta Miasta Wrocławia z dnia 30 kwietnia 1974 r., nr [...], wydanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.), prawo użytkowania gruntu państwowego z dniem wejścia wżycie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w dacie komunalizacji Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), tj. z dniem 1 sierpnia 1985 r. przekształciło się w prawo zarządu.

Według Wojewody w obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miasta Wrocławia, zatwierdzonym Uchwałą Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 10 czerwca 1988 r. nr XXI/104/88 (Dz. Urz. Woj. Wrocławskiego z 1988r., Nr 11, poz. 165), grunt w granicach działki nr [...], [...] (w dniu 27 maja 1990 r. część działki nr [...], [...]), obręb O. położony był na terenie przeznaczonym pod rezerwę komunikacyjną (dowód: pismo Kierownika Zespołu Informacji Wydziału Architektury i Budownictwa Urzędu Miejskiego Wrocławia z dnia 5 lutego 2016 r., nr [...]). Na podstawie załączonego wyrysu do tego planu ustalono, że przedmiotowa działka położona była w bezpośrednim sąsiedztwie ulicy [...].

W dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, ulica [...] stanowiła część drogi krajowej nr [...]. Droga krajowa nr 347 Wrocław - Pietrzykowice - Kąty Wrocławskie, wymieniona została w uchwale nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (M. P. z 1986r. Nr 3, poz. 16 ze zm.).

Zgodnie z art. 22 obowiązującej w dniu 27 maja 1990 r. ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.), drogi krajowe i wojewódzkie zarządzane były przez terenowe organy administracji państwowej stopnia wojewódzkiego.

Nadto, według Wojewody, art. 33 obowiązującej w dacie komunalizacji ustawy z dnia 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 3 5, poz. 18 5 ze zm.; tj. z dnia 2 8 lutego 1989 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 99 ze zm.)) stanowił, że plan miejscowy stanowi podstawę gospodarki gruntami. Okoliczność ta wskazuje również, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie była zarządzana przez terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego.

Po rozpatrzeniu powyższych okoliczności Wojewoda stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do komunalizacji spornej nieruchomości na rzecz Gminy Miejskiej Wrocław, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy, bowiem nieruchomość ta, w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia ustawy, nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego ani innych organów i podmiotów wymienionych w tym przepisie, albowiem pozostawała w zarządzie Wrocławskiego Przedsiębiorstwa Ogrodniczego we Wrocławiu. Wojewoda konsekwentnie odmówił stwierdzenia nabycia przedmiotowej nieruchomości przez Gminę.

Zdaniem KKU postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone wszechstronnie, a organ I instancji prawidłowo ocenił dowody i wyprowadził z nich logiczne wnioski. Wojewoda zgromadził, wszelką dokumentację niezbędną do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, a przede wszystkim dokumentację możliwa do zgromadzenia.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, z mocy prawa, mieniem właściwych gmin.

Organ orzekający ma obowiązek zbadać, czy mienie, które podlegać ma komunalizacji, stanowiło własność Skarbu Państwa oraz czy należało ono w tamtym czasie do rady narodowej lub terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

Z uwagi na charakter deklaratoryjny decyzji komunalizacyjnej, stwierdza ona fakt prawny, jaki zaistniał w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy.

Postępowanie dowodowe prowadzone przez organ wnikliwie i wszechstronnie pozwala stwierdzić, iż zostały wyczerpane możliwości dowodowe organu.

Gmina ani w odwołaniu od zaskarżonej decyzji, ani na etapie postępowania przed Wojewodą nie zgłaszała żadnych wniosków dowodowych, a zgłoszone zarzuty czy wątpliwości w całokształcie okoliczności faktycznych należy uznać, za bezzasadne.

Natomiast organ I instancji wystąpił do archiwów i rożnych instytucji poszukując dokumentacji w sprawie i ustalając, że takiej dokumentacji, poza zgromadzoną w aktach postępowania, nie ma. Organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi załatwienia sprawy. Jednocześnie organ oprócz zasady szybkości postępowania (art. 12 kpa) jest związany wyrażoną w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej, która wyraża się w obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W toku ustalania stanu faktycznego w postępowaniu administracyjnym, strona nie jest zwolniona ze współdziałania z organem i przejawiania inicjatywy dowodowej, zwłaszcza jeśli kwestionuje dotychczasowe ustalenia organu lub uważa, że istnieją wątpliwości, luki w materiale dowodowym, które należy uzupełnić. Odnieść to należy w szczególności do gminy, która jako gmina na prawach powiatu nie tylko historycznie, lecz także obecnie gospodaruje mieniem Skarbu Państwa, mając (mogąc mieć) przez to największą wiedzę i możliwość ustalenia ewentualnych materiałów (jeśli takie by istniały). W tym kontekście można zatem postrzegać argumentację Gminy jako bezpodstawną i teoretyczną.

Gmina nie wskazała, co organ powinien dodatkowo uczynić. Natomiast w ocenie Komisji Wojewoda zwrócił się do wszystkich instytucji, nie wyłączając skarżącej Gminy, a także do Archiwów, które mogłyby posiadać dokumentację związana ze sprawa. Jednakże żadnych innych informacji i dokumentów, niż przytoczone w decyzji, nie uzyskał.

Ponowne zwracanie się przez organ do innych instytucji zdaniem KKU jest bezcelowe - albowiem, o czym była mowa wyżej, wyczerpano możliwości poszukiwań dokumentacji; a także pozostaje to sprzeczne z zasadą ekonomiki postępowania.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Gmina Miejska Wrocław wnosząc o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszeniu prawa materialnego tj.: art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez błędne uznanie, w wyniku niedostatecznie zgromadzonego materiału dowodowego, że przedmiotowa nieruchomość nie podlega komunalizacji;

2. naruszenie przepisów postępowania w zakresie ustalenia prawdy obiektywnej - art. 7 kpa.

Wniesiono o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania.’

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021, poz. 137, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej jako: "ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ppsa przy czym stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że zapadła ona z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

Zgodnie z nim "Jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do:

1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego,

2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego,

3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1

- staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Przesłanki komunalizacji oceniane są na datę wejścia w życie ustawy tj. 27 maja 1990 r. a wyłączenia zawarte są w art. 11-12 tej ustawy.

Spór dotyczy tego czy nieruchomość stanowiła mienie ogólnonarodowe należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i czy w związku z tym doszło do nabycia przez Gminę prawa do tej nieruchomości czy też zaistniały przesłanki wykluczające komunalizację.

Oba organy rozpoznające sprawę doszły do wniosku, że nieruchomość na datę 27 maja 1990 r. pozostawała w użytkowaniu Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych W. O. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Wrocławia z 30 kwietnia 1974 r. nr [...]. I jak się wydaje, po licznych przekształceniach kolejnych podmiotów.

Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję podziela, jako znajdujące potwierdzenie w zebranych dowodach, że nieruchomość na datę komunalizacji stanowiła własność Skarbu Państwa.

W ocenie jednak Sądu organy nie dokonały żadnych ustaleń co działo się z nieruchomością po dacie oddania jej w użytkowanie Kombinatowi Państwowych Gospodarstw Rolnych W.-O., który składał się z 5 gospodarstw. Wskazano, że następnie utworzono Wrocławski Kombinat Ogrodniczy w O. jako wielozakładowe przedsiębiorstwo państwowe. Następnie doszło do wygaśnięcia decyzją z 30 listopada 1988 r. prawa zarządu Wrocławskiego Kombinatu Ogrodniczego Zakładu O. prawa do działki nr [...] i potwierdzenia, że pozostały grunt objęty decyzją Prezydium Miasta Wrocławia z 30 kwietnia 1974 r. użytkuje Wrocławki Kombinat Ogrodniczy Zakład O.. Następnie doszło do podziału Wrocławskiego Kombinatu Ogrodniczego we Wrocławiu na mocy zarządzenia Wojewody Wrocławskiego z 15 grudnia 1989 r. na zakłady ogrodnicze wymienione w decyzji i ostatecznie do likwidacji Wrocławskiego Przedsiębiorstwa Ogrodniczego w 1992 r. będącego jednym z zakładów ogrodniczych.

Z żadnych ustaleń organu nie wiadomo kiedy i w jakiej formie doszło do objęcia formą użytkowania przedmiotowej nieruchomości przez kolejne jednostki powstające po wydaniu decyzji Prezydenta Miasta Wrocławia z 30 kwietnia 1974 r. o oddaniu w użytkowanie i po decyzji z 30 listopada 1988 r. Zastępcy Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego we Wrocławiu o wygaszeniu zarządu Wrocławskiego Kombinatu Ogrodniczego Zakład O. – działki [...] i pozostawieniu w użytkowaniu pozostałej nieruchomości Wrocławskiemu Kombinatowi Ogrodniczemu Zakład O.. Jest to istotne ponieważ jak wynika z ustaleń organu ten ostatni uległ podziałowi (a więc jako podmiot przestał istnieć) a jego majątek musiał przejąć w przewidzianej prawem formie któryś z nowo powstających zakładów. Jeżeli to nie nastąpiło to nie ma mowy o tym aby zasadnie twierdzić, jak to wywodzą organy, że nieruchomość w dalszym ciągu pozostawała w użytkowaniu kolejnego wyodrębnionego podmiotu (zakładu).

Dopiero prawidłowe ustalenie losów tej nieruchomości w kolejnych przekształceniach podmiotowych i wykazanie, że w dalszym ciągu nieruchomość była w dacie komunalizacji w użytkowaniu konkretnego podmiotu, może doprowadzić do wniosku, że komunalizacja jest wyłączona. Przy czym, co istotne, organ ma obowiązek wykazania komu w dacie 27 maja 1990 r. prawo to przysługiwało i na jakiej podstawie faktycznej i prawnej. Pomocniczo wskazać można, że jak wynika z decyzji Prezydenta Wrocławia z 13 lutego 1995 r. nr [...] w sprawie zmian w ewidencji gruntów wykreślono władanie O. Kombinatu Rolnego co do działki [...] i pozostawiono wpis właściciela Skarbu Państwa. Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji podmiot ujawniony jako władający nie istniał od kilkudziesięciu lat. Jak natomiast wynika z innych dokumentów działka nr [...] została podzielona na działki [...] i [...] a działkę [...] wydzielono z działki nr [...].

Organ co prawda powołuje ustawę z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarowaniu gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (D.U. 1989, poz 74 – tekst na datę komunalizacji) i przekształcenie się z dniem 1 sierpnia 1985 r. prawa użytkowania w zarząd, to jednak w sytuacji gdy mamy do czynienia z licznymi przekształceniami podmiotu, który był użytkownikiem nieruchomości, nie sposób takiego automatycznego mechanizmu przyjąć.

W uchwale z dnia 9 czerwca 1995 r., sygn. akt III CZP 70/95 Sąd Najwyższy stwierdził, że oddawanie gruntów państwowych niezbędnych przedsiębiorstwom państwowym – odpłatnie – w zarząd odbywało się w trybie i na zasadach określonych w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i, wydanym przez Radę Ministrów z 16 września 1985r. (Dz.U. Nr 47, poz. 240), tj. na podstawie decyzji ostatecznej terenowego organu administracji państwowej. Orzecznictwo sądowoadministracyjne w sposób jednoznaczny przesądziło, że oddanie w zarząd nieruchomości gruntowej wymagało wydania decyzji administracyjnej (p. wyrok NSA z dnia 26 lutego 1998 r., I SA 1768/96). Znajdowało to także odzwierciedlenie w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu sprzed 5 grudnia 1990 r. Możliwe było także uzyskanie tego prawa na podstawie zawartej za zezwoleniem terenowego organu administracji państwowej umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Przy czym przepis ten odnosił się do państwowych jednostek organizacyjnych w ogólności, bez względu na to, czy posiadały osobowość prawną, czy też nie. O ile zatem jak chodzi i Kombinat Państwowych Gospodarstw Rolnych W.-O. istnieje decyzja Prezydenta miasta Wrocławia z 30 kwietnia 1974 r. o oddaniu nieruchomości w zarząd to brak jest dokumentów na wykonywanie zarządu przez inne jednostki. Przy czym nie ulega wątpliwości w świetle orzecznictwa sądowo administracyjnego, że zarządu nie można domniemywać gdyż musi on wynikać z konkretnego dokumentu/decyzji o ustanowieniu tego prawa do konkretnej nieruchomości i dla konkretnego podmiotu.

Przy czym faktyczne władztwo nad nieruchomością nie może stanowić podstawy do uznania istnienia zarządu tą nieruchomością. Zarząd ten musi wynikać z konkretnego dokumentu wymienionego w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych powołanych wyżej. (por. NSA z 8 lutego 2008 r., I OSK 1912/17, uchwała NSA z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16).

Tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości nie da się również wywieść z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Wskazano w nim, że spod komunalizacji wyłączone są te składniki mienia ogólnonarodowego, które należały do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym czy ponadwojewódzkim. Sąd w tym składzie dokonując wykładni pojęcia "należące" przyjmuje, że pojęcie to oznacza przysługiwanie podmiotowi tytułu prawnego a nie tylko posiadanie rozumiane jako faktyczne władztwo nad rzeczą.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, wychodząc od decyzji z 30 kwietnia 1974 r. Prezydenta Miasta Wrocławia, ustali kwestie związane z przekształceniami podmiotowymi (Skarżący w skardze wskazuje na dwa równolegle działające kombinaty w ramach jednego Zjednoczenia Państwowych Przedsiębiorstw Gospodarki Rolnej we Wrocławiu przy ulicy [...] tj. O. Kombinatu Rolnego z siedzibą przy ulicy [...] i Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych W. O.). Następnie ustali w jaki sposób dochodziło do przekazywania majątku pomiędzy poszczególnymi podmiotami, a w tym wypadku, jak doszło i czy doszło i na rzecz kogo do przekazania majątku przez Kombinat Państwowych Gospodarstw Rolnych W. O. - beneficjenta umowy użytkowania. Obowiązkiem organu jest ustalenie komu ewentualnie i w jakim rozmiarze i na podstawie jakich aktów przysługiwało prawo do przedmiotowej nieruchomości w dacie komunalizacji.

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c i 135 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa.