Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1099/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 11, art. 77, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 21 ust. 1, art. 23a ust. 6, art. 24 ust. 2,
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 166 poz 1 art. 11 ust. 1, art. 68
law: Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia  społecznego (Tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii).
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 284 poz 1 art. 60 ust. 3
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE)  nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 9 maja 2023 r. nr SKO.4111.10.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie, w jakim ta decyzja utrzymuje w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 16 stycznia 2023 r. nr PUW/000283/W/2023 co do punktu II i III oraz decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 16 stycznia 2023 r. nr PUW/000283/W/2023 co do punktu II i III.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.K. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 9 maja 2023 r. nr SKO.4111.10.2023, utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda" lub "organ I instancji") z dnia 16 stycznia 2023 r. nr PUW/000283/W/2023, znak: S-VIII.9472.5419.2019.DH) wydaną w sprawie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych.

Jak wynika z akt sprawy oraz uzasadnień wydanych w sprawie decyzji, działając na wniosek skarżącej z dnia 17 stycznia 2017 r., Burmistrz Miasta [...] (dalej też Burmistrz) decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., przyznał na Z. i K. K. prawo do zasiłków rodzinnych w kwotach po 95,00 zł i 124,00 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do 31 października 2017 r. oraz jednorazowego dodatku do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na K.K. w wysokości 100,00 zł.

W dniu 12 września 2019 r., mąż skarżącej – D.K. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] oświadczenie z którego wynikało, że w okresach: od dnia 7 czerwca 2016 r. do 27 listopada 2016 r.; od dnia 7 lutego 2017 r. do 19 lutego 2017 r.; od dnia 27 marca 2017 r. do 14 września 2017 r. i od dnia 1 września 2017 r. do 31 marca 2018 r., pracował i zamieszkiwał w [...], gdzie podlegał ubezpieczeniu społecznemu. W związku z powyższym pismem z dnia 29 października 2019 r., Burmistrz Miasta [...] wystąpił do Wojewody z prośbą o ustalenie, czy w stosunku do A.K. oraz D.K. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Wojewoda ustalił, że w omawianym przypadku mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 31 lipca 2018 r. Następnie pismem z dnia 27 września 2020 r. potwierdził, że D.K. był w tym okresie zatrudniony na terenie [...]. Wobec zaistniałych faktów Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych, od dnia 1 listopada 2017 r. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją Kolegium z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...].

W dalszej kolejności, Wojewoda wskazaną wcześniej decyzją z dnia 16 stycznia 2023 r. orzekł:

- w pkt I o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r. na K.K. w wysokości 124,00 zł miesięcznie oraz na Z.K. w wysokości 95,00 zł miesięcznie;

- w pkt II o odmowie przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego na K.K. w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r., a także prawa do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w okresie od 1 września 2017 r. do 30 września 2017 r. oraz odmówił przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego na Z.K. w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r.;

- w pkt III o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków w okresie od 1 lutego 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. na K.K. i Z.K., jednocześnie zawieszając uprawnienie do kwoty przewidzianej przez ustawodawstwo [...] i określając wysokość dodatku dyferencyjnego dla sumy, która przekracza tę kwotę w wysokości 32,64 zł miesięcznie dla K.K. oraz w wysokości 21,60 zł miesięcznie dla Z.K.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że ojciec dzieci – D.K. był zatrudniony na terenie [...] w okresie od 6 czerwca 2016 r. do 27 listopada 2016 r. oraz od 27 marca 2017 r. do 6 lipca 2018 r. oraz, że zamieszkiwał na terenie [...] w okresie od 7 czerwca 2016 r. do 27 listopada 2016 r. i od 7 lutego 2017 r. do 6 lipca 2018 r. Z kolei skarżąca wraz z dziećmi zamieszkuje w Polsce. W okresie od 1 lutego 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. nie była zatrudniona na terenie Polski, nie pobierała zasiłku dla bezrobotnych, nie prowadziła działalności gospodarczej i nie była ubezpieczona w KRUS. Natomiast w okresie od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2022 r. skarżąca prowadziła w Polsce własną działalność gospodarczą.

W dalszej kolejności Wojewoda wyjaśnił, że na gruncie rozpatrywanej sprawy w okresie od 1 lutego 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. ustawodawstwo [...] ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa zgodnie z art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, a następnie w sierpniu 2017 r. zmienia się mające zastosowanie ustawodawstwo z [...] na polskie, dlatego zgodnie z art. 59 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 do 31 sierpnia 2017 r. to [...] jest krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych. Od 1 września 2017 r. do 31 października 2017 r. na zasadzie pierwszeństwa ma zastosowanie ustawodawstwo Polskie zgodnie z art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004.

Oceniając spełnienie wymaganego dla przyznania wnioskowanego świadczenia kryterium dochodowego wskazanego w art. 5 ust. 1 i 2 u.ś.r., organ wyjaśnił, że w okresie zasiłkowym trwającym od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. jako podstawę przyjmuje się dochód rodziny z 2015 r. W sytuacji rodziny koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego ma zastosowanie w okresie od 7 lutego 2017 r. do 31 października 2017 r. Dochód uzyskany w [...] przez męża skarżącej po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. za miesiąc kwiecień 2017 r. wyniósł 22600,00 [...] (10234,14 zł). Na tej podstawie organ ustalił, że dochód miesięczny rodziny, w skład której wchodzą A.K., D.K., Z.K. oraz K.K., w przeliczeniu na osobę w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. wyniósł 2558,53 zł. Wyżej wskazany dochód utracono we wrześniu 2017 r. W związku z powyższym dochód rodziny w przeliczeniu na osobę (po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego) w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. stanowił kwotę powyżej kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r., co uzasadniało odmowę przyznania prawa do zasiłku rodzinnego w tym okresie.

Wojewoda wskazał również, że zgodnie z art. 68 ust. 2 i 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w okresie od 1 lutego 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. należy zawiesić uprawnienie do świadczeń rodzinnych w Polsce do wysokości kwoty przyznanych świadczeń przewidzianych przez ustawodawstwo [...] i ustalić czy w Polsce może być przyznany dodatek dyferencyjny. Organ wyjaśnił, że sformułowanie "zawiesić uprawnienie" należy rozumieć jako pomniejszenie kwoty świadczeń rodzinnych należnych w Polsce o kwotę świadczeń rodzinnych przysługujących za granicą. W związku z faktem, że miesięczna wysokość świadczeń rodzinnych przysługujących za granicą nie przekracza wysokości świadczeń możliwych do przyznania w Polsce, prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków zostało zawieszone do kwoty świadczeń przewidzianych przez ustawodawstwo mające zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa oraz określono wysokość dodatku dyferencyjnego.

Skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję w zakresie pkt II, orzekającego o odmowie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego. W odwołaniu zarzuciła organowi, że nie podjął wystarczających czynności, celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie ustalił czy w innym państwie zostały przyznane analogiczne świadczenia. Ponadto, powołując się na liczne orzeczenia sądów administracyjnych, podniosła, że decyzje wydawane na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. są decyzjami konstytutywnymi i niedopuszczalne jest, aby organy wskazywały datę, od której następuje uchylenie dotychczasowej decyzji, poza przypadkiem uznania, że świadczenie miało charakter świadczenia nienależnego. Skarżąca zarzuciła, że organ naruszył słuszny interes indywidualny, gdyż decyzja ta stosowana wstecz pozbawia ją i jej dzieci środków do życia. Zaznaczyła, że w okresie gdy była wydawana decyzja o przyznaniu świadczenia, strony praktycznie żyły w separacji faktycznej i mąż nie informował jej o podjętej pracy, formie czy okresie zatrudnienia.

W wyniku rozpoznania odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia 9 maja 2023 r., Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 23a u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia oraz stanowisko organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wyjaśniło, że w rozpatrywanym przypadku nie uchylano decyzji w trybie art. 32 u.ś.r., lecz ponownie - po wcześniejszym wyeliminowaniu z obrotu prawnego przez Burmistrza Miasta [....] decyzji przyznającej stronie prawo do świadczeń rodzinnych - ustalono prawo do przedmiotowych świadczeń.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca zarzuciła organowi:

1) obrazę prawa materialnego, tj. art. 1 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie;

2) błędne ustalenia, że prawo [...] ma pierwszeństwo nad prawem polskim, a w konsekwencji błędne zastosowanie przepisów koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

3) dokonanie przez organ dowolnej, a nie swobodnej oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego, a w szczególności błędne uznanie, że prawo [...] ma pierwszeństwo nad prawem polskim;

4) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia, czy w sytuacji gdy strony żyją w rozłączeniu i małżonek nie przekazuje środków, należy brać pod uwagę jego dochód i pierwszeństwo prawa [...].

W oparciu o przedstawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniosła, jak wcześniej w odwołaniu, że dochód D.K. nie powinien być wliczany do dochodu rodziny, ponieważ kiedy wydawana była decyzja o przyznaniu świadczeń strony żyły w rozłączeniu, separacji, a D.K. nie informował skarżącej o podjętej pracy, formie, czy okresie zatrudnienia. Nie pobierał też świadczeń. Skarżąca zaznaczyła, że D.K. stosował wobec niej przemoc psychiczną i fizyczną, naruszał jej dobra prawnie chronienie, jak zdrowie, prawo do życia w stanie wolnym od zagrożeń. Wyżej wymieniony został uznany winnym popełnienia przestępstwa kierowania gróźb karalnych względem skarżącej w okresie od grudnia 2013 r. do sierpnia 2015 r. oraz od marca 2016 r. do grudnia 2017 r., wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r., sygn. akt: [...]. Skarżąca zarzuciła również, że wydana decyzja jest sprzeczna z interesem indywidualnym i celem świadczenia, jakim jest pomoc państwa i częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Po zbadaniu sprawy we wcześniej przedstawionych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych powodów niż w niej podniesione.

Przede wszystkim w aktach sprawy nie ma wszystkich dokumentów, które są niezbędne do jej rozstrzygnięcia, a przynajmniej ich odpisów. W szczególności brak pisma Wojewody, o którym mowa w decyzjach z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], w którym Wojewoda miał stwierdzić, że w okresie od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 31 lipca 2018 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Tak samo nie ma w aktach decyzji Burmistrza Miasta [...] nr [...] z dnia [...] października 2020 r., którą uchylona została decyzja własna z dnia [...] stycznia 2017 r. przyznająca świadczenia rodzinne nr [...]. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że ww decyzja z dnia [...] stycznia 2017 r. została uchylona od dnia 1 listopada 2017 r., co jest niezrozumiałe, bo takie ograniczenie czasowe po pierwsze wykracza poza okres, na który zostały pierwotnie przyznane świadczenia rodzinne (1 stycznia – 31 października 2017 r.). Podobne sformułowanie dotyczące uchylenia tej decyzji od 1 listopada 2017 r. znajduje się też w uzasadnieniu decyzji SKO z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], która jest w aktach sprawy. Tamta decyzja SKO (z [...] grudnia 2020 r.) była przedmiotem kontroli tut. Sądu i skarga w tamtej sprawie została oddalona wyrokiem z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 579/21, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 października 2023 r., sygn. I OSK 2287/21 oddalił skargę kasacyjną wniesioną od tego wyroku. Sąd nie miał dostępu do akt sprawy w tamtej sprawie, a z uzasadnienia dostępnego na www.cbois.nsa.gov.pl tut. WSA, nie wynika takie, dość niezwykłe w tych okolicznościach oznaczenie czasowe, które miałoby się znaleźć w decyzji Burmistrza z dnia [...] października 2020 r. Z przedstawionych do kontroli akt postępowania nie wynika też, z jakich powodów nie objęto jakimkolwiek rozstrzygnięciem miesiąca stycznia 2017 r. a ten okres obejmowała przecież pierwotna decyzja Burmistrza z dnia [...] stycznia 2017 r. i z przytaczanego przez SKO pisma Wojewody z dnia 28 maja 2020 r. miało wynikać, że miesiąc ten jest objęty okresem, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Kwestia ta nie została wyjaśniona zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 3 k.p.a. przez organy.

W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości Sądu, że mimo dość nieprecyzyjnych i niefortunnych sformułowań skarżąca nie objęła zakresem zaskarżenia do Sądu miesiąca października 2017 r. objętego pkt I decyzji organu I instancji w niniejszej sprawie, bo rozstrzygnięcie za ten miesiąc pokrywa się z pierwotną decyzją Burmistrza i nie kwestionowała go w odwołaniu. Punkt ten "przywracał" stan taki jaki wynikał dla skarżącej z decyzji Burmistrza z dnia 31 stycznia 2017 r. Zresztą SKO wyraźnie wskazało to w "główce" decyzji. Rozstrzygnięcie organów w tym zakresie nie budzi zastrzeżeń.

Niekorzystne dla skarżącej było jedynie rozstrzygnięcie w zakresie punktu II i w pewnym sensie punktu III decyzji Wojewody z dnia [...] stycznia 2017 r. utrzymanej w mocy przez SKO zaskarżoną decyzją. Ww punkty obejmowały okres od 1 lutego – 30 września 2017 r., a jak wskazano wyżej, z decyzji ani z akt nie wynika co się stało ze świadczeniami za miesiąc styczeń 2017 r. Przypomnieć należy, że wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych skarżąca miała złożyć w dniu 17 stycznia 2017 r., a zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego. Stosownie do art. 23a ust. 6 u.ś.r. w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 za okres, o którym mowa w ust. 3.

Zasadnie SKO wskazuje jako podstawę rozstrzygnięcia nie tylko ustawę o świadczeniach rodzinnych ale i przepisy unijne, które mają normować problematykę będącą przedmiotem postępowania. Dla Sądu nie są jednak oczywiste zasady, które zastosował Wojewoda w utrzymanej przez SKO w mocy części decyzji z dnia 16 stycznia 2023 r. Ponadto decyzje te zostały sformułowane w sposób, który może być zupełnie nieczytelny dla strony.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 u.ś.r. do zadań wojewody w zakresie świadczeń rodzinnych należy:

1) pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej;

2) wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

Stosownie do ust. 5 w sprawach o świadczenia rodzinne realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego komunikacja między organem właściwym a wojewodą, w szczególności przesyłanie wniosków wraz z dokumentami lub decyzji administracyjnych, niezależnie od postaci, w której zostały złożone lub wydane, odbywa się wyłącznie przy użyciu systemu teleinformatycznego utworzonego przez ministra właściwego do spraw rodziny po zastosowaniu zapewnionych w systemie sposobów potwierdzenia pochodzenia oraz integralności przesłanych danych. W przypadku wniosków, decyzji lub innych dokumentów, które posiadają wyłącznie postać papierową, przekazywana jest ich elektroniczna kopia.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 Rozporządzenia 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (dalej w skrócie "Rozporządzenie 883/2004) osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Ustawodawstwo takie jest określane zgodnie z przepisami Tytułu II ww Rozporządzenia.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że od 1 września 2017 r., kiedy skarżąca rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej, na zasadzie pierwszeństwa ma zastosowanie ustawodawstwo polskie, wobec tego obowiązują ustanowione w prawie polskim kryteria dochodowe. Jeśli zaś w okresie od 1 lutego 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. na zasadzie pierwszeństwa ma zastosowanie ustawodawstwo [...] (zgodnie z art. 68 Rozporządzenia 883/2004) to polskie organy muszą wytłumaczyć dlaczego w takim wypadku są właściwe i orzekają przy zastosowaniu kryterium dochodowego wynikającego z art. 5 u.ś.r.

Zgodnie z zasadami przewidującymi sposób postępowania w przypadku, gdy dochodzi do kolizji systemów zabezpieczenia społecznego niezbędnym jest zastosowanie zasad przyznawania świadczeń rodzinnych określonych w przepisach powołanego wcześniej Rozporządzenia Nr 883/2004 oraz Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, dalej jako "rozporządzenie wykonawcze". Celem tych regulacji jest z jednej strony uniknięcie sytuacji, w której świadczenie tego samego rodzaju pobierane jest jednocześnie w różnych krajach, z drugiej zaś zapewnienie odpowiedniej jego wysokości, a także sprawne i szybkie przeprowadzenie postępowania, którego efektem powinno być ustalenie instytucji właściwej do przyznania i wypłaty świadczenia oraz wydanie odpowiedniego rozstrzygnięcia w tym zakresie.

Co do zasady wniosek o przyznanie świadczenia powinien zostać złożony w instytucji właściwej według zasad pierwszeństwa wyartykułowanych w art. 68 rozporządzenia Nr 883/2004. W przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a przywołanego rozporządzenia jest następująca:

- w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek,

- w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty

- w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania.

Skoro zatem organ stwierdził, że w okresie, którego dotyczył wniosek do 1 września 2017 r. skarżąca nie pracowała, a ojciec dziecka przebywał i pracował na terenie [...], to koniecznym stało się odwołanie do przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W takich sytuacjach, gdy wniosek został złożony do organu właściwego, ale nie na zasadzie pierwszeństwa, zastosowanie znajduje art. 60 Rozporządzenia Nr 987/2009, który stanowi, że wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych kierowany jest do instytucji właściwej. Do celów stosowania art. 67 i 68 Rozporządzenia Nr 883/2004 uwzględnia się – w szczególności w odniesieniu do prawa danej osoby do ubiegania się o takie świadczenia – sytuację całej rodziny, tak jak gdyby wszystkie osoby zainteresowane podlegały ustawodawstwu zainteresowanego państwa członkowskiego i miały miejsca zamieszkania w tym państwie. W przypadku gdy osoba uprawniona do ubiegania się o świadczenia nie wykonuje swego prawa, instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, uwzględnia wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych złożony przez drugiego rodzica, osobę traktowaną jak rodzic lub przez osobę lub instytucję występującą jako opiekun dziecka lub dzieci (ust. 1).

Instytucja, do której złożono wniosek zgodnie z ust. 1, rozpatruje go na podstawie szczegółowych informacji dostarczonych przez wnioskodawcę i bierze pod uwagę całościową faktyczną i prawną sytuację rodziny wnioskodawcy. Jeżeli instytucja ta uzna, że jej ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Nr 883/2004, zapewnia świadczenia rodzinne zgodnie ze stosowanym przez siebie ustawodawstwem. Jeżeli instytucja ta uzna, że na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego może istnieć prawo do dodatku dyferencyjnego zgodnie z art. 68 ust. 2 rozporządzenia Nr 883/2004, niezwłocznie przekazuje wniosek do instytucji właściwej tego innego państwa członkowskiego oraz informuje o tym zainteresowanego; powiadamia ona ponadto instytucję tego innego państwa członkowskiego o swojej decyzji w sprawie wniosku oraz o kwocie wypłaconych świadczeń rodzinnych (ust. 2).

Jeżeli instytucja, w której złożono wniosek uzna, że zastosowanie ma jej ustawodawstwo, jednak nie na zasadzie pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Nr 883/2004, niezwłocznie podejmuje tymczasową decyzję w sprawie zasad pierwszeństwa, które mają być stosowane, oraz przekazuje wniosek do instytucji innego państwa członkowskiego zgodnie z art. 68 ust. 3 rozporządzenia podstawowego, oraz informuje o tym również wnioskodawcę. Instytucja ta zajmuje stanowisko w sprawie decyzji tymczasowej w terminie dwóch miesięcy. Jeżeli instytucja, której przekazano wniosek, nie zajmie stanowiska w terminie dwóch miesięcy od daty otrzymania wniosku, zastosowanie ma tymczasowa decyzja, o której mowa powyżej, a instytucja ta wypłaca świadczenia przewidziane w obowiązującym ją ustawodawstwie i informuje instytucję, w której złożono wniosek o kwocie wypłaconych świadczeń (ust. 3).

Z przywołanego przepisu wynika zatem, że jeżeli wniosek został złożony w kraju, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, jednak nie na zasadzie pierwszeństwa, a osoba, która jest uprawniona do ubiegania się o świadczenia, z prawa tego nie korzysta, to wniosek złożony przez drugiego rodzica winien zostać niezwłocznie przekazany do kraju właściwego według zasad pierwszeństwa i tam winien zostać rozpoznany.

Rzeczą organu krajowego jest wówczas niezwłoczne wydanie decyzji tymczasowej w sprawie zasad pierwszeństwa - stosownie do art. 60 ust. 3 Rozporządzenia Nr 987/2009, przekazanie wniosku właściwej według zasad pierwszeństwa instytucji i poinformowanie o tym wnioskodawcy. Na tym etapie postępowania organ krajowy jest władny wyłącznie do wydania decyzji tymczasowej, nie zaś do rozstrzygania o istocie sprawy.

Dodać trzeba, że ustawodawca unijny przewidział procedurę na wypadek, gdyby do zajęcia stanowiska w przewidzianym terminie nie doszło, jak również na wypadek sporu co do zasad pierwszeństwa (ust. 4 i 5 art. 60 Rozporządzenia Nr 987/2009). Regulacje te mają, zdaniem Sądu, funkcję ochronną, a ich celem jest doprowadzenie do szybkiego rozpoznania wniosku i udzielenia świadczeń, bez konieczności angażowania strony w ewentualny spór o właściwość pomiędzy organami.

Wyjątkowa lakoniczność decyzji Wojewody w niniejszej sprawie i brak jakiegokolwiek odniesienia się do dowodów, a przy tym brak ich oceny nie pozwala na prześledzenie prawidłowości postępowania organu. W aktach nie ma też żadnego dowodu czy i w jakim zakresie wniosek skarżącej został przekazany do właściwego organu. Brak też ustalenia czy uprawniony do świadczeń w [...] wykonywał swoje prawo w tym zakresie. Na końcu decyzji Wojewody widnieje jedynie zapis, że "w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, informacja o sposobie rozpatrzenia przedmiotowego wniosku w Polsce została przekazana drukiem elektronicznym EESSI do instytucji właściwej w [...]".

Z zasady wyrażonej w art. 11 k.p.a. wynika, że organy administracji powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi się kierują przy załatwianiu sprawy (...). Zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (...). Według art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy mają czuwać nad tym, aby strony (...) nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wskazówek.

Z kolei z art. 107 § 3 k.p.a. wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Żadna z decyzji, które zostały wydane w sprawie tym warunkom nie odpowiada. SKO, co prawda starało się przybliżyć brzmienie przepisów Rozporządzeń, które miały w niniejszej sprawie zastosowanie, nie wyjaśniło jednak w odniesieniu do stanu faktycznego, na czym oparte zostały konkretne ustalenia faktyczne. Wspomnieć trzeba, że skarżąca dopiero w odwołaniu, już po wydaniu decyzji mogła zająć jakiekolwiek stanowisko. Z treści tego odwołania wynika zaś, że w ogóle nie zrozumiała decyzji i w oparciu o jakie przepisy Wojewoda orzekał, że jest to niejako dalszy ciąg postępowania w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych. SKO, odnosząc się do odwołania co prawda wyjaśniło, że podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie był przywoływany przez skarżącą przepis art. 32 u.ś.r., ale decyzja organu II instancji także nie wskazuje na czym zostały oparte ustalenia i dlaczego, w sytuacji, w której na zasadzie pierwszeństwa ma zastosowanie ustawodawstwo [...] (a przy tym zgodnie z art. 11 ust. 1 Rozporządzenia 883/2004, podlega się jednemu ustawodawstwu) w sprawie stosowane są polskie kryteria dochodowe. Dotyczy to okresu, w którym odmówiono skarżącej prawa do świadczeń.

Wobec naruszenia wyżej wymienionych przepisów postępowania, Sąd był zobligowany do wyeliminowania decyzji organów obydwu instancji z obiegu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

W ponownym postępowaniu powinny zostać podjęte działania mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego a decyzje z uzasadnieniem odpowiadającym art. 107 § 3 k.p.a. Organ powinien dołączyć do akt decyzje dotyczące przyznania świadczeń przez Burmistrza oraz uchylenia decyzji z dnia 31 stycznia 2017 r., wyjaśnić co ze świadczeniami za miesiąc styczeń 2017 r., a także dołączyć przywołane pismo Wojewody z dnia 28 maja 2020 r. W razie przekazania wniosku skarżącej do rozpoznania (w części) do właściwego organu w [...] powinien być załączony dowód powyższego, jeśli zaś zostanie zaniechana taka czynność, powinny zostać wyjaśnione przyczyny i podstawy takiego stanowiska.