Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 523/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, 2 i 4, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i 2, art. 140 ust. 1, 2, 3, 3a i 4, art. 217 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra Protokolant: sekretarz sądowy Elżbieta Polody po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2024 r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody z dnia 11 czerwca 2024 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta P. decyzją z dnia 24 sierpnia 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 § 1 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej: "K.p.a.") oraz art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1-2, art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 142, art. 216 ust. 1 i art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344; dalej: "u.g.n."),

I. orzekł o zwrocie na rzecz W. K. w [...] części i T. D. w [...] części, nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], obręb Z., arkusz mapy [...], zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta P. . W udziale [...] części nieruchomość pozostaje zapisana jako własność Miasta P. ,

II. nie zobowiązał W. K. i T. D. do zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty należności określonych w art. 140 ust. 1 i ust. 4 u.g.n.,

III. umorzył postępowanie wszczęte na wniosek U. B., D. B., K. K., H. P. (K. ), J. M., M. K. i D. I. o zwrot nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ż., arkusz mapy [...], działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta P. .

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 19 kwietnia 2012 r. W. K. złożył wniosek o zwrot nieruchomości położonej w P. oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ż., arkusz mapy [...], działki nr [...] i [...]. Obecnie dawne działki nr [...] i [...] odpowiadają dzisiejszym działkom nr [...], [...] (dawna działka nr [...]) i [...]. Wojewoda W. postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2012 r. wyznaczył Starostę P. jako organ właściwy do załatwienia sprawy w zakresie części działki nr [...] i działki nr [...].

Pismem z dnia 7 września 2012 r. Urząd Miasta P. poinformował, że działka ewidencyjna nr [...] decyzją [...] Zarządu Miasta P. z dnia 9 września 1993 r. została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej Osiedle M. w P.. Natomiast działka ewidencyjna nr [...] nie jest objęta umowami dzierżawy, najmu, użyczenia oraz nie został ustanowiony na niej trwały zarząd, a także prawo użytkowania wieczystego.

Dalej, Spółdzielnia Mieszkaniowa Osiedle M. w P. pismem z dnia 23 listopada 2016 r. poinformowała, że część działki ewidencyjnej nr [...] obręb Ż., arkusz mapy [...], to teren, który zgodnie z planem realizacyjnym zagospodarowania jednostki mieszkaniowej F2B (Osiedle S. ) z 1987 r., późniejszą aktualizacją z 1994 r. oraz zadaniami inwestycyjnymi nr [...] i [...], został urządzony jako plac zabaw. Plan realizacyjny obejmował powstanie m.in. bloku mieszkalnego oznaczonego nr [...] (obecnie nr [...] [...]) oraz przewidywał utworzenie małej architektury i terenów zielonych. Działka ta stanowiąca zieleń osiedlową urządzoną, została zagospodarowana w okresie trwania inwestycji budowy budynku nr [...] [...] na os. S. w 1998 r. Obecnie znajdują się tam: piaskownica, dwie ławki i dwa kosze na śmieci. Spółdzielnia nie posiada dokumentów dotyczących zagospodarowania tej części działki. Jednocześnie Spółdzielnia poinformowała, że nie posiada tytułu prawnego do działki nr [...].

W toku postępowania wniosek o zwrot działek ewidencyjnych nr [...] i cz. [...] z arkusza mapy [...] obrębu Ż. złożyły kolejne osoby – w dniu 26 kwietnia 2017 r. wniosek złożyła D. I. i M. K., w dniu 30 kwietnia 2017 r. J. M., w dniu 18 maja 2017 r. H. K. i K. K., a w dniu 3 lipca 2017 r. T. D. i D. B., U. B. i P. B.. W dniu 22 marca 2019 r. U. B. przesłała przy tym postanowienie spadkowe po M. Ś. z którego wynika, że P. B. nie jest spadkobiercą po M. Ś., a co za tym idzie, nie jest uprawniona do zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Następnie organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 10 września 2019 r. zostały przeprowadzone oględziny działki ewidencyjna nr [...] – w toku oględzin stwierdzono, że na przedmiotowej działce znajduje się jedynie zieleń spontanicznie rosnąca.

W dniu 5 sierpnia 2021 r. Starosta P. wydał decyzję częściową o umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ż., arkusz mapy [...], działka nr [...] (obecnie [...]). Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 3 września 2021 r. – żadna ze stron nie złożyła od niej odwołania.

Odnosząc się dalej do postępowania o zwrot działki nr [...] organ I instancji wskazał, że pismem z dnia 15 marca 2022 r. Miejska Pracownia Urbanistyczna przekazała wypis i wyrys z planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego terenu [...] Tarasu R. , uchwalonego uchwałą nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia 19 marca 1971 r. (Dz. Urz. Rady Narodowej m. P. z dnia 29 kwietnia 1971 r., nr [...], poz. 14). Z kolei Wydział Urbanistyki i Architektury pismem z dnia 30 marca 2022 r. poinformował, że dla przedmiotowej nieruchomości (działki ewidencyjnej nr [...]) w latach 1981-1991 obowiązywał plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta P. zatwierdzony przez Wojewodę P. w dniu 22 sierpnia 1975 r., stanowiący integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa P. zatwierdzony uchwałą nr [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 21 października 1977 r. (DZ. U. W.R.N. nr 14, poz. 110). W planie tym wnioskowana działka położona była w rejonie strukturalnym Dl, którego podstawową funkcją było mieszkalnictwo, uzupełnienie stanowiła nauka, na rysunku planu oznaczona była jako: MW - tereny intensywnego zainwestowania z przewagą funkcji mieszkalnictwa wysokiej intensywności, LJ - tereny intensywnego zainwestowania z przewagą funkcji koncentracji usług powszechnego użytkowania. Ponadto w ewidencji Archiwum Zakładowego UMP, elektronicznej bazie danych wydziału MOPIN (modułu Obsługi Procesu Inwestycyjnego) oraz w Systemie informacji Przestrzennej ZGiKM GEOPOZ nie odnaleziono dokumentacji związanej z wydaniem decyzji pozwolenia na budowę dla przedmiotowej nieruchomości.

W dniu 14 kwietnia 2023 r. odbyła się rozprawa administracyjna z udziałem stron i rzeczoznawcy majątkowego, dotycząca wyceny przedmiotowej nieruchomości. Następnie część wnioskodawców cofnęła wnioski o zwrot działki ewidencyjnej nr [...], obręb Ż., arkusz mapy [...] - pismem z dnia 19 czerwca 2023 r. wniosek wycofała D. I., pismem z dnia 22 czerwca 2023 r. M. K., H. P. (K. ) i K. K., pismem z dnia 9 lipca 2023 r. J. M., natomiast pismami z dnia 10 lipca 2023 r. U. B. i D. B..

Przechodząc do meritum organ I instancji wyjaśnił, że Dyrektor Zarządu Gospodarki Terenami w P., działający w imieniu i z upoważnienia Prezydenta Miasta P. , decyzją z dnia 11 listopada 1981 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania, zmienioną decyzją z dnia 22 grudnia 1981 r., sygn. akt [...], wydaną w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r, nr 10, poz. 64), orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w P. przy ul. [...] o oznaczeniu geodezyjnym: działka ewidencyjna nr [...], obręb Ż., arkusz mapy [...], o powierzchni 680 m 2 oraz działka ewidencyjna nr [...], obręb Ż., arkusz mapy [...], o powierzchni 1 223 m 2, stanowiących własność W. S., polegającym na odjęciu dotychczasowemu właścicielowi prawa własności tej nieruchomości z dniem uprawomocnienia się decyzji, tj. 25 lutego 1982 r. Jednocześnie przyznał odszkodowania za dokonane wywłaszczenia w wysokości [...] zł, obejmujące należności za grunt w kwocie [...]zł, za budynek mieszkalny w kwocie [...]zł, za inne składniki budowlane w kwocie [...]zł i za składniki roślinne w kwocie [...]zł. Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Zakładu [...] "I. " w P. z dnia 24 kwietnia 1981 r. w związku z decyzją wydaną przez Prezydium Rady Narodowej m. P. - Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury [...] z dnia 29 lipca 1972 r., zgodnie z którą wywłaszczone nieruchomości przeznaczone zostały pod budownictwo spółdzielcze – [...] Taras R. - "Ż. ".

Dalej, z ustaleń organu I instancji wynika, że W. S. zmarł, a spadek po nim postanowieniem o nabyciu spadku z dnia 22 kwietnia 1966 r., sygn. akt lI. Ns [...] nabyli A. S., M. S., S. S., K. K., M. Ś., T. M. i J. R. po [...] części każde z nich. Następnie zmarła K. K., a spadek po niej postanowieniem o nabyciu spadku z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt lII. Ns [...] nabyli R. K. i H. G. po [...] części każde z nich. Spadek po R. K. nabyli z kolei postanowieniem z dnia 30 czerwca 1993 r., sygn. akt III Ns [...] J. K., W. K., R. K. i D. I. po [...] części każde z nich. Po H. G. spadek postanowieniem z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt I Ns [...] nabyli natomiast J. M., D. B. i T. D. po [...] części każde z nich. Wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości złożył i podtrzymał W. K. (spadkobierca po R. K. w przysługującym mu udziale [...] części) oraz T. D. (spadkobierca po H. G. w przysługującym mu udziale [...] części), zatem pozostała [...] części udziału pozostaje nadal we władaniu Miasta P. .

Podczas oględzin działki nr [...] przeprowadzonych w dniu 10 września 2019 r. przez organ I instancji oraz w dniu 1 sierpnia 2022 r. przez rzeczoznawcę majątkowego stwierdzono, że na przedmiotowej działce znajduje się jedynie zieleń spontanicznie rosnąca. Jest to grunt niezabudowany, bez dostępu do drogi publicznej, położony w otoczeniu zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej typu osiedlowego - Osiedle S. , w rejonie ulicy [...]. Natomiast gwarancją prawidłowości stosowania instytucji wywłaszczenia jest bezwzględny zakaz zawarty w przepisie art. 136 ust. 1 u.g.n. użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz uprawnienie przysługujące z mocy art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Cel wywłaszczenia należy interpretować ściśle, stosownie do przepisu art. 136 ust. 1 u.g.n. zakazującego użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Późniejsza zmiana celu wywłaszczenia określonego w decyzji o wywłaszczeniu stosownie do przepisu art. 119 ust. 1 u.g.n. jest niedopuszczalna, jak również jego rozszerzająca interpretacja ze względu na wyjątkowy charakter instytucji wywłaszczenia. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jednocześnie zgodnie z art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n., przepisy o zwrocie stosuje się do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem organu I instancji w stosunku do nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], stanowiącej ewidencyjną działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu Ż. , spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 u.g.n., bowiem w terminach przewidzianych w tym przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia pod budownictwo spółdzielcze – [...] Taras R.-"Ż.", ani celu tego nie zrealizowano. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego dwóch działek nr [...] i [...] (działka [...] rozstrzygnięta decyzją Starosty P. o umorzeniu postępowania z dnia 5 sierpnia 2021 r.) na jednej z nich (działka nr [...]) nastąpiła realizacja celu w dacie wywłaszczenia według informacji Spółdzielni Mieszkaniowej Osiedle M. , gdyż rozpoczęto prace i realizację budowy [...] Tarasu R. . Lecz w stosunku do działki nr [...] nigdy nie było mowy o jakiejkolwiek inwestycji i władaniu przedmiotową działką. Fakt braku zrealizowania celu wywłaszczenia potwierdza również zdjęcie lotnicze z daty wywłaszczenia.

Odnosząc się do punktu II decyzji organ I instancji wyjaśnił, że stosownie do art. 140 ust. 4 u.g.n. zlecono rzeczoznawcy majątkowemu B. W. sporządzenie operatu szacunkowego określającego wartość rynkową nieruchomości, wartość nieruchomości według stanu z dnia wywłaszczenia, cen aktualnych oraz wartość według stanu z dnia zwrotu, uwzględniającą działania podjęte na nieruchomości po wywłaszczeniu. W opinii rzeczoznawcy majątkowego sporządzonej na dzień 31 sierpnia 2022 r., którą organ uznał jako dowód w sprawie, wartość nieruchomości położonej w P., stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...], według stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny wynosi [...] zł, natomiast jej wartość według stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny uwzględniającą działania podjęte na niej po nabyciu, wynosi [...] zł. W związku z działaniami prowadzonymi na nieruchomości po jej nabyciu przez Skarb Państwa stwierdzono zmniejszenie wartości o kwotę [...]zł. Zgodnie ze sporządzonym operatem szacunkowym wartość aktualna nieruchomości wynosi [...] zł.

Dalej, odstąpienie na rzecz Skarbu Państwa działek położonych w P. przy ul. [...] oznaczonych ewidencyjnie w dniu wywłaszczenia: działka nr [...] o powierzchni 680 m2 i działka nr [...] o powierzchni 1223 m2 nastąpiło z przyznaniem odszkodowania w kwocie [...]zł. Kwota ta po zwaloryzowaniu (przy zastosowaniu wskaźnika wzrostu cen i usług konsumpcyjnych Prezesa GUS za okres od 1982 r. do 2023 r. wynoszącego 3777,481410698) oraz po denominacji wynosi aktualnie [...] zł, a w związku ze stwierdzeniem przez rzeczoznawcę majątkowego zmniejszenia wartości nieruchomości o kwotę [...]zł wnioskodawcy ostatecznie nie są zobowiązani do zwrotu należności określonych w art. 140 ust. 1 i ust 4 u.g.n.

Odnosząc się do punktu III decyzji organ I instancji wyjaśnił natomiast, że w trakcie prowadzonego postępowania wniosek o zwrot działki nr [...] pismem z dnia 19 czerwca 2023 r. wycofała D. I., pismem z dnia 22 czerwca 2023 r. M. K., H. P. (K. ) i K. K., pismem z dnia 9 lipca 2023 r. J. M., a pismami z dnia 10 lipca 2023 r. U. B. i D. B.. Postępowanie administracyjne dotyczące osób, które wycofały wnioski o zwrot stało się więc bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu.

W odwołaniu z dnia 4 września 2023 r. do Wojewody W. Miasto P. wskazało, że odwołuje się od punktów I i II decyzji Starosty P. . Miasto P. wniosło o uchylenie pkt I i II zaskarżonej decyzji i orzeczenie o odmowie zwrotu działki nr [...], ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 136 ust. 1 u.g.n. poprzez brak doprecyzowania celu wywłaszczenia nieruchomości i błędne orzeczenie o jej zwrocie oraz naruszenie art 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak skompletowania całego materiału dowodowego w sprawie.

W uzasadnieniu odwołujący podniósł, że Starosta P. ustalił jedynie, iż działka nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją z dnia 11 listopada 1981 r., sygn. akt [...], pod budownictwo Spółdzielcze - [...] Taras R. - "Ż.". Jednakże organ I instancji nie ustalił, jaki konkretny cel miał być zrealizowany na przedmiotowej nieruchomości. Tymczasem zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, to na organie administracyjnym rozpatrującym wniosek o zwrot nieruchomości ciąży obowiązek uszczegółowienia celu wywłaszczenia nieruchomości. Organ I instancji orzekł w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, albowiem nie pozyskał dokumentów, z których wynikałby szczegółowy cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Odwołujący wskazał również, że argumentem przemawiającym za odmową zwrotu działki nr [...] jest fakt, iż znajduje się na niej trawnik. W przypadku planowania inwestycji polegającej na budowie osiedla mieszkaniowego inwestycja ta nie ogranicza się natomiast tylko do budowy budynków mieszkalnych, ale obejmuje również całą infrastrukturę tego osiedla w postaci budynków handlowych, usługowych oraz urządzeń towarzyszących, jak również takie obiekty jak szkoły, przedszkola, żłobki, ośrodki zdrowia, ciągi komunikacyjne, parkingi, tereny sportowe, rekreacyjne, tereny zieleni osiedlowej, a także sieci wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze. Wobec tego przy ocenie realizacji celu, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy uwzględnić nie tylko budowę typowych obiektów mieszkalnych, ale również budowę infrastruktury osiedla (ciągi komunikacyjne, sieci wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze oraz tereny zieleni osiedlowej) niezbędnej do jego prawidłowego funkcjonowania. Dokonując oceny realizacji celu wywłaszczenia nie można odnosić się jedynie do stopnia zagospodarowania gruntu, którego dotyczy żądanie zwrotu, ale należy potraktować go jako część zorganizowanego zespołu obiektów osiedla mieszkaniowego. Zatem okoliczność, że jakiś teren stanowi spory obszar zieleni (w tym nieurządzonej) nie oznacza, że należy ocenić ten stan rzeczy jako przejaw zbędności terenu dla celów zabudowy osiedlowej, o ile z materiału dowodowego wynika, że teren ten miał w chwili wywłaszczenia czy nabycia przypisaną taką właśnie funkcję.

Wojewoda W. decyzją z dnia 11 czerwca 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że wystąpił do rzeczoznawcy majątkowego B. W., autorki operatu szacunkowego sporządzonego na potrzeby niniejszego postępowania, o potwierdzenie jego aktualności. Biegła potwierdziła aktualność operatu szacunkowego.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), uznał art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. za niezgodny z art. 2 w zw. z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed dniem 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Bieg rozważanych terminów powinien być zatem liczony dopiero od momentu wprowadzenia tych terminów do systemów prawnych: w przypadku art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. od dnia 1 stycznia 1998 r., tj. od dnia wejścia w życie powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w przypadku art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. od dnia 22 września 2004 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 1492). W niniejszej sprawie bezspornym jest, że wywłaszczenia dokonano przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. na mocy decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania z 11 listopada 1981 r., znak [...] W związku z powyższym realizacja celu wywłaszczenia nie została ograniczona terminami, o których mowa w art. 137 u.g.n., co oznacza, że terminy te nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie. Jak wynika z mapy stanu prawnego znajdującej się w aktach sprawy, dawnym parcelom nr [...] i [...] obecnie odpowiadają działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...], obręb Z., arkusz mapy [...].

Analiza akt sprawy, a w szczególności treść odwołania wskazuje przy tym, że zasadniczy spór w niniejszej sprawie sprowadza się do problemu, czy na obecnej działce nr [...] (dawna wywłaszczona parcela nr [...]) został zrealizowany cel publiczny stanowiący podstawę wywłaszczenia, czy może stała się ona zbędna na ten cel zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, na co słusznie wskazał organ I instancji w treści zaskarżonej decyzji, stanowiące przedmiot niniejszej sprawy działki zostały nabyte przez Skarb Państwa na mocy wskazanej wyżej decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania z 11 listopada 1981 r. w trybie ustawy wywłaszczeniowej, z przeznaczeniem pod spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe w dzielnicy R. . W ogólnym planie zagospodarowania przestrzennego Miasta P. zatwierdzonym przez Wojewodę P. w dniu 22 sierpnia 1975 r. stanowiący integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa P. zatwierdzonego Uchwałą nr [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 21 października 1977 r. (Dz.U. W.R.N. nr 14 poz. 110), działka nr [...] położona była w rejonie strukturalnym Dl, dla którego podstawową funkcją było mieszkalnictwo, uzupełnienie stanowiła nauka. Na rysunku planu oznaczona była jako: MW - tereny intensywnego zainwestowania z przewagą funkcji mieszkalnictwa wysokiej intensywności, U - tereny intensywnego zainwestowania z przewagą funkcji koncentracji usług powszechnego użytkowania.

Z przeprowadzonych przez organ I instancji oględzin działki nr [...] jasno wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowi jedynie zieleń spontanicznie rosnącą. Jest to grunt niezabudowany, bez dostępu do drogi publicznej, położony w otoczeniu zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej typu osiedlowego - Osiedle S. , w rejonie ulicy [...]. W ocenie Wojewody W. na nieruchomości nie podjęto żadnych zorganizowanych działań zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia jakim miała być budowa osiedla mieszkaniowego. Teren porośnięty jest trawą i stanowi obszar wolny od jakiejkolwiek zabudowy. Na spornej nieruchomości nie znajduje się także żaden obiekt, który mógłby świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia, zaś istnienie samej zieleni, i to nieurządzonej, uznać należy za niewystarczające z punktu widzenia realizacji celu wywłaszczenia.

Zdaniem organu odwoławczego ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego jasno wynika, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione obie przesłanki z art. 137 ust. 1 u.g.n. Po pierwsze, na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot w terminach przewidzianych w tym przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia jakim było budownictwo spółdzielcze. Po drugie cel ten nie został zrealizowany, co potwierdza także znajdujące się w aktach sprawy zdjęcie lotnicze. Nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] nigdy nie była we władaniu Spółdzielni Mieszkaniowej "Osiedle M. ". Nie można natomiast bez naruszenia konstytucyjnej reguły ochrony własności przyjąć założenia, że realizacji osiedla mieszkaniowego służyć może każdy teren zielony, bez względu na to, co się na nim znajduje. Cel publiczny, na który odjęto nieruchomość, winien być ze względu na art. 21 Konstytucji RP wąsko pojmowany, a wszelkie niejasności należy interpretować na korzyść tego, kogo nieruchomość wywłaszczono, gdyż to jego prawo zostało odjęte na rzecz interesu ogółu.

Dalej, Starosta P. zlecił rzeczoznawcy majątkowemu B.W. sporządzenie operatu szacunkowego określającego wartość rynkową nieruchomości, wartość nieruchomości według stanu z dnia wywłaszczenia, cen aktualnych oraz wartości według stanu z dnia zwrotu, uwzględniając działania podjęte na nieruchomości po wywłaszczeniu. W opinii biegłej sporządzonej 31 sierpnia 2022 r., którą organ uznał jako dowód w sprawie, ustalono, iż wartość nieruchomości położonej w P., stanowiącej działkę nr [...], arkusz mapy [...], obręb Ż., według stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny wynosi [...] zł, zaś jej wartość według stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny uwzględniającą działania podjęte na niej po nabyciu wynosi [...] zł. W związku z działaniami prowadzonymi na nieruchomości po jej nabyciu przez Skarb Państwa stwierdzono zmniejszenie wartości o kwotę [...]zł. Ponadto, zgodnie ze sporządzonym operatem szacunkowym wartość aktualna nieruchomości wynosi [...] zł. Odstąpienie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w P. przy ul. [...] oznaczonych w ewidencji gruntów (w dniu wywłaszczenia) jako działka nr [...] o pow. 680 m2 oraz działka nr [...] o pow. 1223 m2 nastąpiło z przyznaniem odszkodowania w kwocie [...]zł. Wnioskodawcy nie są więc zobowiązani do zwrotu należności określonych w art. 140 ust. 1 i ust. 4 u.g.n.

Ze względu na powyższe, zdaniem organu odwoławczego zarzuty odwołania należało uznać za bezzasadne. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 7 K.p.a. i art. 77 K.p.a., albowiem organ I instancji pozyskał wszystkie niezbędne dowody w sprawie, które pozwoliły prawidłowo ocenić stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy. Nie miało również miejsca naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n., albowiem zasadnie organ I instancji na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego uznał, że nie doszło do realizacji celu, na jaki została wywłaszczona stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania nieruchomość. Została tym samym spełniona wynikająca z art. 136 ust. 3 u.g.n. przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nieruchomość stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania stała się bowiem zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona.

W skardze z dnia 2 lipca 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Miasto P. wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

W uzasadnieniu powtórzono zarzuty zawarte w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kontroli Sądu poddano decyzję Wojewody W. z dnia 11 czerwca 2024 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Starosty P. z dnia 24 sierpnia 2023 r., nr [...], o zwrocie na rzecz W. K. w [...] części i T. D. w [...] części, nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], obręb Z., arkusz mapy [...], zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta P. (pkt I decyzji) oraz o odstąpieniu od nałożenia na W. K. i T. D. obowiązku zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty należności określonych w art. 140 ust. 1 i ust. 4 u.g.n. (pkt II decyzji). Odwołaniem ani skargą nie objęto punktu III tej decyzji, w którym umorzono jako bezprzedmiotowe wszczęte na wniosek U. B., D. B., K. K., H. P. (K. ), J. M., M. K. i D. I. postępowanie o zwrot tej nieruchomości z powodu wycofania wniosków.

Rozpoczynając rozważania prawne wyjaśnić należy, że zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane zostały przepisami art. 136 – 142a zawartymi w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i miały one zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż, jak wynika z treści art. 216 ust. 1 tej ustawy, przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio m. in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr [...], poz. 79).

Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie zaś do treści art. 137 tej ustawy, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2).

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11 orzekł przy tym, że art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot, cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r. tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Trybunał nie stwierdził w takiej sytuacji naruszenia art. 2 Konstytucji ani konieczności ochrony zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 1 Konstytucji). Z wyroku tego wynika, że organ rozpoznając sprawę o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (co ma miejsce w niniejszej sprawie), po jednoznacznym ustaleniu celu wywłaszczenia, bada czy cel ten został zrealizowany na dzień złożenia wniosku o zwrot. Tylko bowiem w razie ustalenia, że w tej dacie nie został on zrealizowany, możliwe jest orzeczenie zwrotu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2908/15 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oś sporu w niniejszej sprawie sprowadza się przy tym do rozstrzygnięcia, czy cel wywłaszczenia na działce nr [...] został zrealizowany – jak utrzymuje Miasto P. , czy też nieruchomość stała się zbędna z uwagi na jego niezrealizowanie – jak wskazują organy rozstrzygające w niniejszej sprawie. Kwestie dziedziczenia praw i legitymacji spadkobierców do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są zdaniem Sądu bezsporne, a żadna ze stron postępowania nie podważała ustaleń organów w tym zakresie.

Przechodząc do meritum wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, iż cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej lub z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). W sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia, należy sięgnąć do innych zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego, i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1044/14).

Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że działka nr [...], arkusz [...], obręb Ż., o pow. 680 m2, zapisana w KW Ż. t. [...], k. [...] oraz działka nr [...], ark. [...], obręb Ż., o pow. 1.223 m2, zapisana w KW Ż. t. [...], k. [...], zgodnie z decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta P. - Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 29 lipca 1972 r., znak [...], po rozpoznaniu wniosku o zatwierdzenie projektu rewitalizacyjnego inwestycji [...] Taras R. składającego się z planu ogólnego zagospodarowania terenu inwestycji i opracowań branżowych (k. [...] akt adm. organu I instancji), zostały przeznaczone pod budownictwo spółdzielcze - [...] Taras R. . Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Zakładu [...] "I. " w P. z dnia 14 kwietnia 1981 r. (k. [...]-[...] akt adm. organu I instancji). Dyrektor Zarządu Gospodarki Terenami w P., działający w imieniu i z upoważnienia Prezydenta Miasta P. , decyzją z dnia 11 listopada 1981 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania (k. [...]-[...] akt adm. organu I instancji), zmienioną decyzją z dnia 22 grudnia 1981 r., znak [...] (k. [...]-[...] akt adm. organu I instancji), wydaną w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w P. przy ul. [...] o oznaczeniu geodezyjnym: działka ewidencyjna nr [...], obręb Ż., arkusz mapy [...], o powierzchni 680 m 2 oraz działka ewidencyjna nr [...], obręb Ż., arkusz mapy [...], o powierzchni 1 223 m 2, stanowiących własność W. S., polegającym na odjęciu dotychczasowemu właścicielowi prawa własności tej nieruchomości z dniem uprawomocnienia się decyzji, tj. 25 lutego 1982 r. (k. [...] akt adm. organu I instancji). Jednocześnie przyznał odszkodowania za dokonane wywłaszczenia w wysokości [...] zł, obejmujące należności za grunt w kwocie [...]zł, za budynek mieszkalny w kwocie [...]zł, za inne składniki budowlane w kwocie [...]zł i za składniki roślinne w kwocie [...]zł.

Z przekazanego przez Miejską Pracownię Urbanistyczną wypisu i wyrysu z planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego terenu [...] Tarasu R. , zatwierdzonego uchwałą nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z dnia 19 marca 1971 r., wynika przy tym, że działka nr [...] znajdowała się na terenie oznaczonym symbolem jednostki i numerem terenu F9 oraz symbolem przeznaczenia MWn. Została przeznaczona w planie pod tereny mieszkalnictwa rodzinnego o dużej intensywności zabudowy (powyżej 0,7 netto) i ulokowana w rejonie zabudowy średniowysokiej (k. [...] i k. [...] verte akt adm. organu I instancji).

Mając powyższe na uwadze Sąd przyjął, że cel wywłaszczenia w postaci realizacji osiedla mieszkaniowego został prawidłowo ustalony przez organy administracji prowadzące postępowanie zwrotowe. Wbrew zarzutom odwołania i skargi organy rozstrzygające w sprawie w zgodzie z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w sposób kompleksowy zgromadziły materiał dowodowy w tym zakresie. Zarzut dotyczący braku uszczegółowienia celu wywłaszczenia jest o tyle niezasadny, że dokumenty, w oparciu o które ustalono cel wywłaszczenia, pochodzą z archiwów Urzędu Miasta P. . Odpowiadając na wniosek pismem z dnia 21 listopada 2016 r. Kierownik Wydziału Organizacyjnego Urzędu Miasta P. przesłał kopię całości dokumentacji dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] o nr sprawy [...] (sygn. arch. [...]) (k. [...] akt adm. organu I instancji). Przyjąć więc należy, że Miasto P. przekazano komplet dokumentów, a więc że są to wszystkie znajdujące się w archiwach dokumenty, na podstawie których organy rozstrzygające w sprawie mogły ustalić cel wywłaszczenia. Miasto P. nie wskazało natomiast na istnienie jakichkolwiek innych dokumentów, z których wynikałby szczegółowy cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, a które znajdowałyby się w posiadaniu Miasta P. , lub co do których Miasto posiada wiedzę, że pozostają w posiadaniu innych organów. Chociaż zgodnie z art. 77 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy, to nie oznacza to, że jest on zobowiązany do poszukiwania dowodów w nieskończoność (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 631/10).

Cel wywłaszczenia pozostaje więc dosyć ogólny i Sąd w składzie orzekającym zgadza się z prezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i przytoczonym w treści skargi stanowiskiem, że przy ocenie realizacji celu publicznego jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę osiedla nieszkaniowego, niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców - takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki). Słusznie wskazuje się, że osiedle mieszkaniowe jest pewnym mikroorganizmem urbanistycznym, który rządzi się zasadami uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może więc także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych. W przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach mogło bowiem dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1519/14).

Tym niemniej, w rozpoznawanej sprawie podczas oględzin działki nr [...] dokonanych w dniu 10 września 2019 r. ustalono, że na działce znajduje się zieleń spontanicznie rosnąca. Ze zdjęć wykonanych podczas oględzin wynika, że trawy i krzewy bujnie porastające działkę nie są koszone i przycinane. Tymczasem pozostałe tereny zielone znajdujące się w pobliżu, otaczające budynki mieszkalnictwa wielorodzinnego (na działkach [...], [...] i [...]) stanowią zieleń urządzoną (zdjęcie lotnicze z 2016 r.) (protokół oględzin k. [...] akt adm. organu I instancji i znajdujące się za nim nieponumerowane dokumenty). Fakt braku zagospodarowania działki nr [...] potwierdza także zdjęcie lotnicze wykonane w dniu 25 lipca 1982 r. (jeden z dokumentów w folii oznaczonej jako k. [...] w aktach adm. organu I instancji).

Także Miasto P. na żadnym etapie postępowania nie twierdziło, że działka nr [...] była w jakikolwiek sposób pielęgnowana przez Zarząd Zieleni Miejskiej (koszenie, przycinanie krzewów). Z kolei Spółdzielnia Mieszkaniowa Osiedle M. w P. (która uzyskała prawo użytkowania wieczystego działki [...]) od początku konsekwentnie wskazywała, że nie miała i nie ma w stosunku do działki nr [...] tytułu prawnego i nie twierdziła, że zieleń nieurządzona na tej działce stanowi część osiedla mieszkaniowego. Nie wykazywała także, że teren ten jest w jakikolwiek sposób użytkowany i zagospodarowany przez Spółdzielnię na potrzeby osiedla (k. [...] i k. [...] akt adm. organu I instancji).

W tej sytuacji zasadnie organy rozstrzygające w sprawie uznały, że nie doszło do realizacji celu, na jaki wywłaszczona została nieruchomość objęta wnioskiem. Zieleń nieurządzona na spornej działce nie wchodzi bowiem w żaden sposób w skład infrastruktury osiedla. Na ocenę, czy w sprawie doszło do spełnienia przesłanek uprawniających do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie ma przy tym znaczenia fakt, że podczas wizji lokalnej dokonanej przez rzeczoznawcę majątkowego ustalono, że po 2019 r. na terenie działki wykonano nasadzenia młodych drzew liściastych (3 szt.) (s. [...] i [...] operatu szacunkowego). Badaniu podlegało bowiem, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na dzień złożenia wniosku o zwrot.

Wobec tego konieczne stało się ustalenie, czy organy rozstrzygające w sprawie zasadnie uznały, że nie ma podstaw do zobowiązania W. K. i T. D. do zwrotu na rzecz Miasta P. odszkodowania wypłaconego właścicielowi nieruchomości w dniu jej wywłaszczenia.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 140 u.g.n., w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, lub jej części, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania (ust. 1). Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości (ust. 3). Jeżeli zwrotowi podlega udział w wywłaszczonej nieruchomości albo w jej części, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do wielkości udziału (ust. 3a). Odszkodowanie podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa (ust. 2). Jednocześnie zgodnie z art. 217 ust. 2 u.g.n., osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości. Waloryzacja odbywa się przy tym w oparciu o reguły wskazane w art. 5 u.g.n. Przepis art. 5 ust. 1 u.g.n. określa, że waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości dla nieruchomości sklasyfikowanych w rejestrze cen nieruchomości, z uwzględnieniem danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków. Stosownie do art. 5 ust. 2 u.g.n., Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza, w formie obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", wskaźniki zmian cen nieruchomości dla danego rodzaju nieruchomości, nie później niż w terminie 4 miesięcy od zakończenia kwartału, którego te wskaźniki dotyczą, z podziałem na województwa. Zgodnie z art. 5 ust. 4 u.g.n., w przypadku gdy dla danego rodzaju nieruchomości nie ogłoszono nigdy wskaźnika zmian cen nieruchomości, waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie w tym zakresie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, zwaloryzowane odszkodowanie podlega odpowiednio zmniejszeniu lub zwiększeniu o kwotę równą różnicy wartości ustalonej na dzień zwrotu. Przy ustalaniu różnicy wartości przyjmuje się przy tym stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu (art. 140 ust. 4 u.g.n.).

W rozpoznawanej sprawie w celu ustalenia, czy wartość zwracanej nieruchomości uległa zmianie, stosownie do art. 140 ust. 4 u.g.n. zlecono rzeczoznawcy majątkowemu B.W. sporządzenie operatu szacunkowego. W opinii rzeczoznawcy majątkowego sporządzonej na dzień 31 sierpnia 2022 r., którą organ uznał jako dowód w sprawie, i której aktualność została potwierdzona w dniu 31 października 2023 r. (k. nienumerowane akt adm. organu odwoławczego), wartość nieruchomości położonej w P., stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...], według stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny wynosi [...] zł, natomiast jej wartość według stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny uwzględniającą działania podjęte na niej po nabyciu wynosi [...] zł. W związku z działaniami prowadzonymi na nieruchomości po jej nabyciu przez Skarb Państwa stwierdzono zmniejszenie wartości o kwotę [...]zł. Zgodnie ze sporządzonym operatem szacunkowym wartość aktualna nieruchomości wynosi [...] zł.

Z kolei odstąpienie na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] o powierzchni 680 m2 i działki nr [...] o powierzchni 1223 m2 nastąpiło za przyznaniem odszkodowania w kwocie [...]zł. Kwota ta po zwaloryzowaniu oraz po denominacji wynosi aktualnie [...] zł (zob. notatka służbowa z dnia 22 sierpnia 2023 r. zawierająca obliczenie zwaloryzowanego odszkodowania wraz z wartościami wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych w latach 1950-2023, (k. nienumerowana akt adm. organu I instancji), a w związku ze stwierdzeniem przez rzeczoznawcę majątkowego zmniejszenia wartości nieruchomości o kwotę [...]zł, wnioskodawcy ostatecznie nie są zobowiązani do zwrotu należności określonych w art. 140 ust. 1 i ust 4 u.g.n.

Ustalenia w tym zakresie zdaniem Sądu są prawidłowe, natomiast Miasto P. nie skonkretyzowało żadnych zarzutów w tym zakresie, w tym pod adresem sporządzonego w toku postępowania operatu szacunkowego. Zdaniem Sądu operat został sporządzony w sposób prawidłowy pod względem formalnym i zawiera zrozumiałe wyjaśnienia oraz niebudzące wątpliwości konkluzje, wobec czego brak jest podstaw do jego zakwestionowania. Podczas rozprawy administracyjnej w dniu 14 kwietnia 2023 r. z udziałem rzeczoznawcy majątkowego, strony postępowania, w tym uczestniczący w rozprawie pełnomocnik Prezydenta Miasta P. , wskazały przy tym, że nie mają zastrzeżeń co do sporządzonego operatu szacunkowego (k. [...] akt adm. organu I instancji).

Reasumując, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy wykazały, że wystąpiły przesłanki obligujące do zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w [...] części na rzecz W. K. i w [...] części na rzecz T. D.. W sprawie przeprowadzono szczegółowe postępowanie dowodowe, wszystkie istotne w sprawie okoliczności znajdują potwierdzenie w zebranym materialne dowodowym, a jego ocena na etapie postępowania administracyjnego nie budzi zastrzeżeń w świetle określonej w art. 80 K.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów. W zaskarżonej decyzji w sposób rzetelny i szczegółowy umotywowano wszystkie istotne elementy sprawy (zarówno te o charakterze prawnym, jak i faktycznym).

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), oddalił skargę.