Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1488/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 15 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: WSA Piotr Fronc WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2023 roku sprawy ze skargi K. N. – J. i J. Z. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 5 października 2022 roku, znak: WS-VI.7534.3.15.2022.KP w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, skargę oddala.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia 5 października 2022 roku, znak: WS-YI.7534.3.15.2022.KP (1) uchylająca decyzję Starosty C. z dnia 30 grudnia 2021 roku w części dotyczącej działki nr [...], obręb T., jedn. ewid. T. - miasto, i umarzam postępowanie przed organem I instancji w tej części, (2) utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] w części dotyczącej działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obręb T., jedn. ewid. T. – miasto oraz (3) uchylająca zaskarżoną decyzję Starosty C. w części dotyczącej działek: nr [...] i nr [...], obręb T., jedn. ewid. T. - miasto, i przekazuję sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach.

Wniosek do Starosty C. o zwrot działek oznaczonej w chwili wywłaszczenia nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] - obręb T., złożyły: Pani K. N. — J., Pani J. Ż., Pani A. S., Pani E. S., spadkobiercy po właścicielu wywłaszczonej nieruchomości tj. S. N...

Na podstawie archiwalnych dokumentów organ stwierdził, że Aktem Notarialnym Rep. A nr [...] z dnia 09.10.1964 r., działka nr [...], nr [...] o łącznej pow. 0,0736 ha, nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] o łącznej pow. 0,2328 ha, zostały sprzedane z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej na własność Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w C.. W/w nieruchomości sprzedane zostały na rzecz Skarbu Państwa, stanowiąc w dniu sprzedaży własność Pani S. N. w całości oraz działkę nr [...], która stanowiła w części własność J. W..

Działki wywłaszczone nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], od dnia wywłaszczenia do dnia zwrotu nie zmieniły numeracji, położone są w jednostce ewidencyjnej T. - miasto, obręb — T. . Obecnie działki objęte wnioskiem o zwrot objęte są księgą wieczystą nr [...], oraz nr [...] i stanowią własność Gminy T..

Gromadząc materiał dowodowy organ uzyskał m.in. plan realizacyjny budowy szkoły podstawowej w W. jak również otrzymano zdjęcia lotnicze z lat 70 tych z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W. wykonane w dniach 26.05.1970., 13.10.1976 r., oraz 01.04.2003 r. W oparciu o zdjęcia organ stwierdził, iż już w 1970 r., teren objęty postępowaniem o zwrot przedstawiał na działkach zakończoną inwestycję budowy szkoły wraz z zapleczem. Zdjęcia lotnicze przedstawiają zrealizowany obiekt tj. budynek szkoły wraz z zagospodarowanym placem na cele szkoły tj. dojazdy, parkingi, boisko.

Ten materiał dowodowy, jak wskazał organ I instancji, stanowi dowód na to, że w terminie 7 lat od wywłaszczenia oraz w terminie 10 lat od wywłaszczenia zrealizowano cel wywłaszczenia na zawnioskowanych do zwrotu działek. Celem ustalenia, w jaki sposób zagospodarowany jest aktualnie grunt będący przedmiotem wniosku o zwrot, przeprowadzono oględziny w dniu 19.04.2021 r., podczas których strona tj. Pani J. Ż., dostarczyła pismo z dnia 02.12.1963 r., znak: [...], dotyczące: wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, w którym działki objęte wnioskiem niezbędne są na cele realizacji zamierzonych inwestycji - budowy szkoły podstawowej w W.

Jak ustalono podczas oględzin na działkach wywłaszczonych działka nr [...], stanowi dojazd do szkoły, szerokości około 3 m, wyłożony betonowymi trylinkami, działka nr [...], porośnięta wysokimi drzewami (topole), ogrodzona od działki nr [...] siatką metalową działka nr [...], porośnięta trawą stanowi zaplecze szkoły, działka nr [...], zagospodarowana budynkiem szkoły podstawowej, na części znajduje się zagospodarowany zieleniec (trawa zadbana), pozostała część od strony działki nr [...] stanowi plac przyległy do szkoły, działka nr [...], w części zagospodarowana "skrzydłem" szkoły, w pozostałej części pokryta płytami betonowymi, które stanowią zaplecze szkoły, działka nr [...], stanowi zagospodarowanie terenu, działka ogrodzona od strony [...], porośnięta trawą, działka nr [...], porośnięta trawą, wysokie drzewa, skarpa. Teren szkoły ogrodzony z bramą wjazdową od ul. [...]. Działki zadbane, utrzymane w czystości. Wnioskodawca obecny na oględzinach podtrzymała wniosek o zwrot.

Pełnomocnik radca prawny Ł. P., pismem z dnia 22.06.2021 r., rozszerzył wniosek o zwrot działki nr [...]. nr [...] objęte wykazem hip nr [...] o łącznej powierzchni 736 m2. W pozostałym zakresie wniosek został podtrzymany.

Decyzją z dnia 30 grudnia 2021 roku wydał decyzją, którą odmówił zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Starosta wskazał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, wobec tego nie jest możliwy zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Organ wskazał ponadto, że w przypadku złożenia wniosku o zwrot działki nr [...] po 7 lipca 2020 r., należy uwzględnić przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r., o zmianie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., o gospodarce nieruchomościami, która przewidziała 12 miesięczny termin na składanie wniosków o zwrot nieruchomości w sytuacji, gdy od daty wywłaszczenia upłynęło 20 lat oraz m.in. ustawy z dnia 31 marca 2020 r., o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (zawieszających czasowo bieg terminów prawa administracyjnego). Dwunastomiesięczny termin z art. 2 ust. 1 ustawy z 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w niej liczony od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej ustawę o gospodarce nieruchomościami przesunięty został o 44 dni i mijał w dniu 7 lipca 2020 r. Wniosek o zwrot nieruchomości nr [...], położonej obręb T., wpłynął do organu w dniu 24 czerwca 2021 r. Został on więc wniesiony z przekroczeniem terminu do jego złożenia. Dlatego nie może zostać rozpatrzony pozytywnie.

Natomiast we wniosku z dnia 22.06.2021 r., pełnomocnik objął również rozszerzeniem działkę nr [...], obręb T., która została objęta zawiadomieniem o wszczęciu postępowania z dnia 4 stycznia 2021 r. , w związku z powyższym wnioskowana działka nie mogła po raz kolejny być wszczęta. Jednocześnie odmówiono zwrotu w/w nieruchomości z uwagi na fakt, iż jak w pozostałym zakresie wnioskowanych do zwrotu nieruchomości, cel został zrealizowany.

Odwołanie od powyższej decyzji o tożsamej treści złożyły: A. S. oraz E. S. oraz niezależnie odwołanie złożyły również K. N. - J. oraz J. Ż., działające przez pełnomocnika radcę prawnego Ł. P.

Rozpoznając sprawę na skutek wniesionego odwołania Wojewoda Małopolski decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 5 października 2022 roku, znak: WS-YI.7534.3.15.2022.KP (1) uchylająca decyzję Starosty C. z dnia 30 grudnia 2021 roku w części dotyczącej działki nr [...], obręb T., jedn. ewid. T. - miasto, i umarzam postępowanie przed organem I instancji w tej części, (2) utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję Starosty C. w części dotyczącej działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obręb T., jedn. ewid. T. – miasto oraz (3) uchylająca zaskarżoną decyzję Starosty [...] w części dotyczącej działek: nr [...] i nr [...], obręb T., jedn. ewid.. - miasto, i przekazuję sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, z których wynika, że umową sprzedaży Rep. A Nr [...] r. z dnia 9.10.1964 r., zawartą w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Skarb Państwa nabył od S. N. działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], położone w obrębie T., jedn. ewid. T. - Miasto oraz działkę nr [...] od J. W.. Jak wynika z umowy ww. działki zostały nabyte na rzecz Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w C.

Wniosek o zwrot działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] złożyły pismem z dnia 15.05.2020 r. (data wpływu do urzędu) K. N. - J. i J. Ż.. W odpowiedzi na zawiadomienie organu I instancji o toczącym się postępowaniu, wniosek złożyły też pismami z dnia 29.10.2021 r. A. S. oraz E. S..

Natomiast wniosek o zwrot działki nr [...] został złożony pismem z dnia 22.06.2021 r. przez pełnomocnika K. N. - J. i J. Ż.. Ponadto w ww. wniosku wnioskodawcy ponownie wnieśli również o zwrot działki nr [...], w stosunku do której postępowanie zostało wszczęte na podstawie wniosku z dnia 15.05.2020r. Wniosku o zwrot działki nr [...] nie złożyły natomiast: A. S. i E. S..

Wojewoda wskazał, że w konsekwencji stwierdzić należy, że wniosek o zwrot działki nr [...], obr. T., gm. T., złożony pismem z dnia 22.06.2021 r., został złożony po upływie terminu, wskutek czego roszczenie o zwrot tej nieruchomości wygasło i na tej podstawie organ I instancji winien był umorzyć w tym zakresie prowadzone postępowanie.

W związku z powyższym, w punkcie 1 niniejszej decyzji organ odwoławczy orzekł o uchyleniu decyzji organu I instancji w tej części i umorzeniu postępowania.

W zakresie działki nr [...], obręb T., jedn. ewid. T. -miasto, wnioskodawcy nie przedłożyli dokumentów potwierdzających ich legitymację w sprawie - jako spadkobierców J. W., który umową Rep. A Nr [...] r. z dnia 9.10.1964 r. sprzedał przedmiotową nieruchomość Skarbowi Państwa. Prawidłowo zatem organ I instancji odmówił zwrotu działki nr [...] wnioskodawcom. W związku z powyższym w punkcie 2 niniejszym decyzji utrzymano w mocy zaskarżona decyzję w tym zakresie.

Odnosząc się natomiast do działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...], obręb T., gm. T. - miasto (które od daty wywłaszczenia nie zmieniły oznaczenia geodezyjnego) Wojewoda wskazał, że spełnione zostały dwie pierwsze przesłanki warunkujące zwrot ww. działek, ponieważ wniosek o zwrot złożyły K. N. - J., J. Ż., A. S. i E. S. - spadkobierczynie poprzedniej właścicielki nieruchomości - a ww. działki zostały nabyte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, co stosownie do treści art. 216 ust. 1 u.g.n. pozwala na odpowiednie zastosowanie w stosunku do nich przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.

Trzecią przesłanką warunkująca zwrot wywłaszczonej nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców jest zbędność tej nieruchomości na cel wywłaszczenia.

W związku z powyższym w zakresie nieruchomości wywłaszczonych przed 27 maja 1990 r. istotne znaczenie będzie mieć ustalenie, czy cel wywłaszczenia tej nieruchomości został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r. Wnioskodawcy złożyli bowiem wniosek o zwrot nieruchomości pismem z dnia 19.05.2020 r. (data wpływu do urzędu).

Jak wynika z umowy sprzedaży i postanowienia spadkowego z 13.02.1964 r. spadek nabyła S. N.), w którym jako cel nabycia nieruchomości wskazano inwestycję budowy szkoły podstawowej w W. zgodnie z zaświadczeniem o lokalizacji szczegółowej Nr [...]/p z dnia 9.05.1962 r.

W toku postępowania nie udało się odnaleźć decyzji o lokalizacji inwestycji. Pozyskano natomiast do akt sprawy plan zagospodarowania terenu szkoły podstawowej w W. , sporządzony przez M. - K. w 1963 r., z którego wynika, jak miał być zagospodarowany teren wokół budynku, tj. że od południa teren miał być ogrodzony, a pomiędzy ogrodzeniem i budynkiem szkoły miały się znajdować drzewa i krzewy z trawnikiem oraz ciągiem komunikacyjnym (działki nr [...], nr [...] i nr [...] - na co wskazuje porównanie z aktualną mapą zasadniczą terenu). Na części działki nr [...] miał się znajdować ciąg komunikacyjny z ulicy do szkoły. Na południowym wschodzie miał się znajdować również wjazd do szkoły (działka nr [...]) z placem (część na działce nr [...], nr [...] i nr [...]). Części działek: nr [...] i nr [...] miały być zajęte przez drzewa i krzewy oraz ogrodzone od strony wschodniej. Na podstawie miejsca położenia istniejącego już wówczas, jak również obecnie, budynku o kształcie prostokąta na działce nr [...], którego krótszy bok przylega do granicy działki nr [...], można wnioskować, że w ww. planie z 1963 r. nie planowano inwestycji na całych działkach nr [...] i nr [...], gdyż ogrodzenie terenu szkoły przebiegało w poprzek ww. działek (podobnie jak na aktualnej mapie zasadniczej). Z kolei wąska działka nr [...] miała być zajęta od wschodu: przez plac postojowy, przez części dwóch skrzydeł głównego budynku szkolnego, pomiędzy którymi miał się znajdować plac, zajęty wzdłuż skrzydeł budynku przez krzewy i trawę. Część głównego budynku szkolnego wraz z częściami skrzydeł i wyżej opisanym placem, oraz zielenię wokół nich (składającą się z krzewów i trawy) oraz placem postojowym miała być zlokalizowana na działce nr [...]. Ponadto przez działkę nr [...] planowano przebieg sieci podziemnej (istniejącej obecnie w tym miejscu zgodnie z aktualną mapą zasadniczą).

Analiza ww. planu zagospodarowania terenu szkoły, zdjęć lotniczych z lat: 1970,1976 i 2003 oraz aktualnej mapy zasadniczej prowadzi do wniosku, że budynek szkoły został wybudowany zgodnie z planem. Ponadto sposób zagospodarowania terenu szkoły na mapie zasadniczej i zdjęciach lotniczych na działkach: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] odpowiada pierwotnym planom. Ze zdjęć lotniczych wynika, że już w 1970 r. zrealizowano główny budynek szkoły, ze skrzydłami, placem wewnątrz nich, dwoma ciągami komunikacyjnymi od ulicy, placem postojowym oraz boiskiem na północ szkoły, gdzie aktualnie również znajduje się boisko sportowe (orlik). Z powyższego wynika, że główne elementy inwestycji zostały już wykonane. Ze zdjęć z 1976 r. i 2003 r. wynika także, że teren szkoły został zagospodarowany przez zieleń. Powyższe inwestycje zostały wykonane w terminie, tj. do 22.09.2004 r.

W związku z powyższym, w zakresie działek: nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] orzeczono o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji w mocy (punkt 2 sentencji niniejszej decyzji).

Z ww. dowodów nie wynika natomiast jednoznacznie, w jakim zakresie zostały zagospodarowane na tę inwestycję działki nr [...] i nr [...] (czy w całości, czy jedynie w części), przy czym wskazać należy, że na podstawie mapy zasadniczej oraz oględzin nieruchomości można stwierdzić, że niewątpliwie część działek od budynku szkoły do ogrodzenia terenu szkoły zostały zagospodarowane na cel wywłaszczenia, tj.: drzewa, krzewy i trawnik (co potwierdzają załączone do protokołu oględzin zdjęcia.)

Z mapy zasadniczej wynika również, że części tych działek graniczące od strony wschodniej z działką nr [...], są zajęte przez zieleń i znajdują się poza ogrodzeniem szkoły.

Powyższego nie potwierdzają także oględziny nieruchomości z dnia 19.04.2021 r., które zostały przeprowadzone bez udziału biegłego geodety. W protokole z oględzin nieruchomości zapisano bowiem, że: działka nr [...] "stanowi zagospodarowanie terenu, działka ogrodzona od strony [...], porośnięta trawą". Co innego wynika natomiast z mapy zasadniczej terenu.

W związku z powyższym Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej działek: nr [...] i nr [...] obręb T., jedn. ewid.. i przekazał w tym zakresie sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania, celem ustalenia czy, wywłaszczone działki nr [...] i nr [...] przed datą 22.09.2004 r. znajdowały się w całości w ogrodzonym terenie szkoły i ponownego przeprowadzenia oględzin z udziałem biegłego geodety, który ustali, czy całe działki nr [...] i nr [...] znajdują w ogrodzonym terenie szkoły.

Skargę na powyższą decyzję w zakresie punktu 2 – to jest w zakresie w jakim utrzymano w mocy decyzję Starosty C. z dnia 30 grudnia 2021 r. znak AGN.6821.2.11.2020.PKK22 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w części dotyczącej działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obręb T., jedn. ewid. T. – miasto – wnieśli K. N. – J. i J. Ż., reprezentowane przez pełnomocnika radcę prawnego Ł. P., podnosząc zarzuty:

a) naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na treść decyzji tj.; - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. z zw. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego w tym zaniechanie ustalenia w jakim zakresie wywłaszczona nieruchomość w zakresie wyżej opisanych działek została wykorzystana na cel publiczny, całkowite pominięcie, że część wywłaszczonej nieruchomości nie została w jakikolwiek sposób zagospodarowana, co wynika bezpośrednio z oględzin, jakich dokonał organ administracji publicznej, a także błędne uznanie, że zieleń wokół szkoły stanowi wraz z budynkiem funkcjonalną całość tworząc infrastrukturę szkoły, podczas gdy część wywłaszczonej nieruchomości faktycznie nie została wykorzystana na cel publiczny oraz jest wyraźnie oddzielona od pozostałej części szkoły oraz jej infrastruktury,

- art 84 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zlecenia Organowi I instancji przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu geodezji i urbanistyki na okoliczność ustalenia stopnia zagospodarowania nieruchomości w zakresie działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], możliwości dokonania ich fizycznego podziału w oparciu o przepis art. 93 ust 3b u.g.n., podczas gdy zachodziła uzasadniona potrzeba przeprowadzenia takiego dowodu,

- art. 79a § k.p.a. poprzez zaniechanie wskazania stronom przesłanek zależnych od strony, które nie zostały wykazane dla wydania decyzji zgodnej żądaniem strony, a to w zakresie wykazania legitymacji w sprawie jako spadkobierców J. W., w efekcie czego Organ odmówił zwrotu działki nr [...], podczas gdy wezwanie do przedłożenia odpowiednich dokumentów umożliwiłoby stronie wykazanie legitymacji a w konsekwencji mogłoby skutkować wydaniem decyzji zgodnej z żądaniem strony,

b) naruszenie przepisów prawa materialnego tj art 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę zwrotu części nieruchomości, na której w chwili obecnej położona jest Szkoła Podstawowa nr [...] w W. , podczas gdy nieruchomość ta została zagospodarowana jedynie w części, a dokładnie na działce nr [...] oraz częściowo na działce nr [...], zaś pozostały jej obszar w znacznej części nie został zagospodarowany, w chwili obecnej jest porośnięty drzewami i trawą nie tworząc ze Szkołą Podstawową nr [...] w W. funkcjonalnej całości, co świadczy o braku realizacji celu wywłaszczenia w odniesieniu do znaczącej części wywłaszczonej nieruchomości,

W oparciu o powyższe wniósł o uchylenie decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty C.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o oddalenie skargi z powodu jej bezzasadności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.

Ponadto należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Zgodnie z brzmieniem art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust.3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Wszystkie strony nie zajęły w zakreślonym terminie stanowiska, dlatego też zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, trzeba wskazać, że realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 735 ze zm.) – dalej jako "K.p.a.", organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Podkreślić jednak trzeba, że postępowanie dowodowe nie jest celem samym w sobie, a przyjęta w postępowaniu administracyjnym zasada zupełności materiału dowodowego nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 25 września 2020 r., sygn. II GSK 795/18).

Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy - inność i odrębność okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym. Zatem przedmiot sprawy determinuje zakres postępowania wyjaśniającego. (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 19 maja 2021, sygn. I OSK 251/21).

W kontekście podniesionego zarzutu, trzeba jeszcze wskazać, że jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym, a zarzut ich dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.) (por. uzasadnienia do wyroków: Sądu Najwyższego z 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2017 roku, sygn. I OSK 1523/16, z dnia 22 września 2020 roku, sygn. I OSK 734/20, z dnia 26 listopada 2021 roku, sygn. II GSK 1892/21 oraz A. Wróbel [w:] Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el 2022, komentarz do art. 77).

Analizując natomiast zebranie oraz rozpatrzenie materiału dowodowego na gruncie niniejszej sprawy, należy uznać że organy zebrały ten materiał w sposób możliwie pełny i szczegółowo go przeanalizowały nie pomijając przy tym żadnych istotnych zagadnień czy okoliczności, które z materiału dowodowego wynikają, co czyni podniesiony zarzut bezzasadnym.

Zasadnicza kwestia, która pojawiła się w niniejszej sprawie dotyczy odmowy zwrotu części nieruchomości, na której w chwili obecnej położona jest Szkoła Podstawowa nr [...] w W.. Skarżący wskazują, że nieruchomość ta została zagospodarowana jedynie w części, a dokładnie na działce nr [...] oraz częściowo na działce nr [...], zaś pozostały jej obszar – to jest działki nr [...], nr [...] i nr [...], obręb T., jedn. ewid. T. – miasto – w znacznej części nie został zagospodarowany, w chwili obecnej jest porośnięty drzewami i trawą nie tworząc ze Szkołą Podstawową nr [...] w W. funkcjonalnej całości, co świadczy o braku realizacji celu wywłaszczenia w odniesieniu do znaczącej części wywłaszczonej nieruchomości.

W ocenie Skarżących ustalenia wymaga to, czy teren zagospodarowania szkoły uległ powiększeniu w porównaniu do założeń projektu budowlanego stanowiącego realizację celu publicznego, gdyż protokół z oględzin, które odbyły się w dniu 19 kwietnia 2021 r, zawiera istotne braki w zakresie opisu poszczególnych działek, jak również dołączonych do protokołu oględzin fotografii. Dokumentacja zgromadzona dotychczas w aktach Starosty C. nie jest wystarczająca aby organ mógł dokonać jednoznacznych i nie budzących wątpliwości ustaleń w tym zakresie. Ponadto ustalenia te powinny być dokonane z uwzględnieniem archiwalnych dokumentów budowy szkoły z udziałem specjalisty posiadającego wiedzę i kompetencje z zakresu geodezji.

Podniesione w tym zakresie zarzuty nie są uzasadnione.

Bezzasadne było przeprowadzenie oględzin nieruchomości z udziałem specjalisty posiadającego wiedzę i kompetencje z zakresu geodezji.

Trzeba zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajduje się zwymiarowanie geodezyjne budynku szkolnego (wykonane w dniu 14 grudnia 1963 roku; por. k. 120 – 136 a.a.). Na wskazanych mapach uwidocznione jest zarówno ogrodzenie jak i inne charakterystyczne punkty, które pozwalają na jednoznaczne ustalenie zajętości gruntu w tym zakresie.

Niezależnie w aktach sprawy znajdują się kopie mapy zasadniczej (poświadczone za zgodność z treścią materiału państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego), z których jednoznacznie wynika, że działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obręb T., jedn. ewid.. – miasto (k. 65 i k. 66) są zagospodarowane w całości na cele wywłaszczenia.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału nie budzi wątpliwości, że działki nr [...], nr [...] i nr [...], obręb T., jedn. ewid. T. – miasto, znajdują się obrębie szkoły. Są otoczone ogrodzeniem i znajdują się na nich odpowiednio działka: nr [...] – część zagospodarowana skrzydłem szkoły i płytami betonowymi, nr [...] – część zagospodarowana budynkiem szkoły, a na części zieleńcem, nr [...] – działka porośnięta trawa – zaplecze szkoły, działka nr [...] – dojazd do szkoły szerokość ok. 3 m i działka nr [...] – działka porośnięta wysokimi drzewami.

Powyższe zagospodarowanie, które ujawnione jest na mapach przyjętych do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego zostało również potwierdzone podczas oględzin (por. tez k. 163 protokołu). Oględziny służyły unaocznieniu jak są zagospodarowane wskazane nieruchomości w dniu przeprowadzenia oględzin, co obrazują również zdjęcia dołączone do protokołu (por. k. 155 – 163 a.a.), a nie wytyczaniu i określaniu granic geodezyjnych poszczególnych działek.

W kontekście powyższego prawidłowe są zatem ustalenia organów, które przyjęły że wskazane działki zostały wykorzystane na cel publiczny. Nie jest trafne stanowisko Skarżących, że część wywłaszczonej nieruchomości nie została w jakikolwiek sposób zagospodarowana, co wynika bezpośrednio z oględzin, jakich dokonał organ administracji publicznej, a także błędne uznanie, że zieleń wokół szkoły stanowi wraz z budynkiem funkcjonalną całość tworząc infrastrukturę szkoły, podczas gdy część wywłaszczonej nieruchomości faktycznie nie została wykorzystana na cel publiczny oraz jest wyraźnie oddzielona od pozostałej części szkoły oraz jej infrastruktury.

W istocie jednak zarówno działka: nr [...], która jest częściowo zagospodarowana skrzydłem szkoły a częściowo płytami betonowymi, nr [...] – na której częściowo jest budynek szkoły, a na części zieleniec, nr [...], która jest porośnięta trawą, stanowiącą zaplecze szkoły, jak i działka nr [...], na której znajduje się dojazd do szkoły o szerokości ok. 3 m oraz działka nr [...] porośnięta wysokimi drzewami zostały wykorzystane na realizację celu publicznego jakim była budowy szkoły podstawowej w W. zgodnie z zaświadczeniem o lokalizacji szczegółowej Nr [...]/p z dnia 9.05.1962 r.

Podkreślić należy, że organy uzyskały plan zagospodarowania terenu szkoły podstawowej w W., sporządzony przez M. w 1963 r., z którego wynika, jak miał być zagospodarowany teren wokół budynku, tj. że od południa teren miał być ogrodzony, a pomiędzy ogrodzeniem i budynkiem szkoły miały się znajdować drzewa i krzewy z trawnikiem oraz ciągiem komunikacyjnym (działki nr [...], nr [...] i nr [...] - na co wskazuje porównanie z aktualną mapą zasadniczą terenu). Na części działki nr [...] miał się znajdować ciąg komunikacyjny z ulicy do szkoły. Na południowym wschodzie miał się znajdować również wjazd do szkoły (działka nr [...]) z placem (część na działce nr [...], nr [...] i nr [...]). Części działek: nr [...] i nr [...] miały być zajęte przez drzewa i krzewy oraz ogrodzone od strony wschodniej. Na podstawie miejsca położenia istniejącego już wówczas, jak również obecnie, budynku o kształcie prostokąta na działce nr [...], którego krótszy bok przylega do granicy działki nr [...], można wnioskować, że w ww. planie z 1963 r. nie planowano inwestycji na całych działkach nr [...] i nr [...], gdyż ogrodzenie terenu szkoły przebiegało w poprzek ww. działek (podobnie jak na aktualnej mapie zasadniczej). Z kolei wąska działka nr [...] miała być zajęta od wschodu: przez plac postojowy, przez części dwóch skrzydeł głównego budynku szkolnego, pomiędzy którymi miał się znajdować plac, zajęty wzdłuż skrzydeł budynku przez krzewy i trawę. Część głównego budynku szkolnego wraz z częściami skrzydeł i wyżej opisanym placem, oraz zielenię wokół nich (składającą się z krzewów i trawy) oraz placem postojowym miała być zlokalizowana na działce nr [...]. Ponadto przez działkę nr [...] planowano przebieg sieci podziemnej (istniejącej obecnie w tym miejscu zgodnie z aktualną mapą zasadniczą).

Analiza tego projektu oraz map przyjętych do zasobu geodezyjnego pozwala na przyjęcie, że w istocie na działkach nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] zrealizowano cel wywłaszczenia.

Określony cel publiczny, to jest na budowę szkoły podstawowej, nie może być jedynie ograniczony i sprowadzony tylko do budynku samej szkoły.

Zaznaczyć trzeba, że przy ocenie realizacji celu jakim jest budowa szkoły należy uwzględnić nie tylko budowę samego budynku, w którym mieścić się będzie szkoła, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na towarzyszącą infrastrukturę, takich jak dojazdy, ciągi komunikacyjne, tereny zieleni wokół oraz ewentualnie inne obiekty, takie jak np. boiska.

W niniejszej sprawie przedmiotowe nieruchomości zostały wywłaszczone na cele budowy szkoły i na takie też cele nieruchomości te zostały wykorzystane. Nie budzi wątpliwości, że ogrodzony teren wokół szkoły, na którym rośnie trawa oraz drzewa, a także znajduje się dojazd do szkoły (wewnętrzny ciąg komunikacyjny) stanowi o realizacji celu wywłaszczenia.

Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 79a § K.p.a. poprzez zaniechanie wskazania stronom przesłanek zależnych od strony, które nie zostały wykazane dla wydania decyzji zgodnej żądaniem strony, a to w zakresie wykazania legitymacji w sprawie jako spadkobierców J. W., w efekcie czego Organ odmówił zwrotu działki nr [...], podczas gdy wezwanie do przedłożenia odpowiednich dokumentów umożliwiłoby stronie wykazanie legitymacji a w konsekwencji mogłoby skutkować wydaniem decyzji zgodnej z żądaniem strony.

Zgodnie z art. 79a § 1 K.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

Jak wskazuje się orzecznictwie art. 79a § 1 K.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 17 lutego 2023 roku, sygn. I GSK 1344/22).

Wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji niezgodnej z żądaniem strony nie nastąpiło dlatego, że strony (Skarżące) nie wykazały przesłanek od nich zależnych. Jak wynika z przeprowadzonego postępowania dowodowego na wskazanej działce nr [...] zrealizowano cel wywłaszczenia, co stanowi o bezzasadności żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W istocie zatem nawet gdyby Skarżące wykazały, że są spadkobierczyniami (następczyniami prawnymi) w zakresie również tej działki to i tak nie miałoby to żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 1899 ze zm.) – dalej jako "u.g.n." poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Ogólnie rzecz ujmując celem przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. jest uniemożliwienie wykorzystywania wywłaszczonych nieruchomości na cele inne niż te, dla których zostały one wywłaszczone. Dopuszczalność wykorzystania nieruchomości na inny cel jest uzależniona od wyrażenia zgody przez poprzedniego właściciela bądź jego spadkobiercę, w przeciwnym razie nieruchomość taka musi zostać zwrócona.

Podstawą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest stwierdzenie, że stała się ona zbędna na cel, na który została wywłaszczona. Z kolei stosownie do art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Przy czym w odniesieniu do stanów faktycznych zaistniałych przed 1 stycznia 1998 roku terminy powyższe znajdują zastosowanie wówczas, gdy odpowiednio: nie podjęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998 r., bądź też nie zrealizowano celu wywłaszczenia przed dniem 22 września 2004 r.

Jeżeli natomiast rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r., albo cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., to w takim przypadku terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie mają zastosowania, ponieważ, nie mogą kształtować skutków prawnych stanu faktycznego zaistniałego przed wejściem w życie przepisu określającego te terminy (por. np. uzasadnienia do wyroków NSA: z dnia 8 maja 2013 roku, sygn. I OSK 2205/11, z 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 49/15, z dnia 28 marca 2022 roku, sygn. I OSK 1191/22 i powołane tam orzeczenia).

Z powyższych przepisów wynika, że dla oceny możliwości zwrotu nieruchomości skarżącej konieczne jest ustalenie na jaki cel została wywłaszczona nieruchomość i czy cel ten został zrealizowany we wskazanych powyżej terminach.

Na gruncie niniejszej sprawy organy ustaliły jaki był cel wywłaszczenia (budowa szkoły). Ponadto ustaliły, że ten cel w odniesieniu do działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] został zrealizowany jeszcze w latach 60-tych XX wieku, co potwierdzają analiza planu zagospodarowania terenu szkoły oraz zdjęcia lotnicze z roku 1970 oraz 1976. Ustalenia te w świetle zgromadzonych w sprawie materiałów nie budzą zastrzeżeń. Dlatego też przedmiotowy zarzut należy uznać za pozbawiony podstaw.

Ze względu na powyższe skarga podlegała oddaleniu na zasadzie art. 151 p.p.s.a.