Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 84/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, ust. 5b,  art. 24 ust. 5fart. 28 ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: art. 2, art. 7
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Asesor WSA Adam Pawlyta, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Referent-stażysta Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ) z 21 listopada 2023 r. nr: [...] (dalej: decyzja), po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek wniosku M. S. (dalej: strona skarżąca, skarżący, strona), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: organ I instancji) z 12 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.).

W jej uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny i wskazano, że strona skarżąca 17 lipca 2023 r. zwróciła się o umorzenia całości zadłużenia z tytułu składek powołując się na trudną sytuację finansową.

Natomiast po przeanalizowaniu sytuacji materialno - życiowej wnioskodawcy decyzją z 12 września 2023 r. organ I instancji odmówił umorzenie wnioskowanych należności z tytułu składek. Argumentując to rozstrzygnięcie organ, opierając się na brzmieniu art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s., podkreślił fakt nie wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności oraz nie wykazania, że ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony; nie wskazania jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazania, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy 3 października 2023 r. za pośrednictwem pełnomocnika K. P. Wyjaśnił, że argumenty o braku podstaw do umorzenia i nie spełnienia warunków są bezzasadne. Zarzucił naruszenie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s, art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s., art. 28 ust. 3a u.s.u.s, art. 24 ust 4 i 5b u.s.u.s. Zaakcentował, że z akt sprawy wynika, że zaszły przesłanki dotyczące całkowitej nieściągalności, a organ I instancji błędnie ocenił stan faktyczny sprawy. Zdaniem strony utrzymywanie, iż w sprawie nie doszło do przedawnienia składek jest również nieprawidłowe, bowiem postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez niemal 10 lat, co winno wykluczać skutek w postaci zawieszenia biegu przedawnienia. Wskazał na naruszenie przepisów k.p.a. w postaci art. 81 i art. 10 § 1 k.p.a. oraz że decyzja została doręczona bezpośrednio stronie, z pominięciem pełnomocnika.

Natomiast po zapoznaniu się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz biorąc pod uwagę analizę materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do argumentów Prezes ZUS zaznaczył, że podejmując w sprawie decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów dołączonych do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz dostępnych informacji. W związku z powyższym, po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, podzielając dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Prezes ZUS wskazał, iż z przedłożonego przez stronę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 17 lipca 2023 (wpływ do ZUS) r. wynika, że:

- skarżący jest żonaty;

- od 1 kwietnia 2016 r. pracuje na podstawie umowy o pracę w A. Sp. z o.o., gdzie osiąga wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto tj. [...] zł netto miesięcznie;

- nie posiada dochodów z innych źródeł;

- nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy;

- nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy;

- stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacował na [...] zł;

- wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną J. S., która posiada dochód w kwocie [...] zł netto miesięcznie oraz córką A. S., która nie osiąga dochodu;

- nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nieruchomości, majątku ruchomego, praw majątkowych oraz wierzytelności.

Dodatkowo w celu rozpatrzenia sprawy korzystano z informacji wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych:

- Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej;

- Krajowego Rejestru Sądowego;

- Centralnej Ewidencji Pojazdów;

- Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Z przeprowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustaleń wynikało, że:

- 16 kwietnia 2018 r. nastąpiło wykreślenie wpisu z rejestru CEiDG, strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej J. polegającej na robotach związanych z budową rurociągów przesyłowych i sieci rozdzielczych;

- od 1 kwietnia 2016 r. skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w A. Sp. z o.o., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 miesiące wyniosły [...] zł tj. [...] zł netto;

- jest wspólnikiem posiadającym 60 udziałów o łącznej wartości nominalnej [...] zł w spółce A. Sp. z o.o. NIP: [...], KRS: [...], przedmiotem przeważającej działalności której są roboty związanych z budową rurociągów przesyłowych i sieci rozdzielczych;

- sytuacja finansowa spółki A. Sp. z o.o. NIP: [...], KRS; [...] na przestrzeni ostatnich trzech lat kształtowała się następująco:

- rok 2020 - przychód [...] zł, zysk [...] zł;

- rok 2021 - przychód [...] zł, zysk [...] zł;

- rok 2022-przychód [...] zł, zysk [...] zł;

- żona skarżącego J. S.:

- od 1 września 2012 r. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr [...] w R., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 miesiące kształtowały się następująco:

• sierpień 2023 r. – [...] zł tj. [...] zł netto;

• wrzesień 2023 r. – [...] zł tj. [...] zł netto;

• październik 2023 r. – [...] zł tj. [...] zł netto

- pełni funkcję prezesa zarządu w spółce A. Sp. z o.o. NIP: [...], KRS: [...];

- skarżący ma troje dzieci: córkę A. K. ([...] lat), syna L. S. ([...] lat) oraz córkę A. S. ([...] lat);

- nie posiada nieruchomości i majątku ruchomego.

Celem rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy zgromadzonego w materiału dowodowego w oparciu o przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność występuje, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przytoczone powyżej przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej; jednak jest wspólnikiem posiadającym udziały w spółce A. Sp. z o.o. oraz posiada następców prawnych - żonę oraz troje dzieci.

Zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu, wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm.) muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; wobec zadłużenia na koncie strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS Oddziału w R.

Zatem postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwiło to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365; dalej rozporządzenie), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Zaznaczył przy tym, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w tym przypadku zastosowania, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona przez skarżącego.

Jednocześnie Prezes ZUS podkreślił, że decydując się na założenie działalności gospodarczej należy być świadomym obowiązków opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.

Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący nie powołał się na swoje problemy zdrowotne oraz konieczność sprawowania wyłącznej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazana przesłanka nie zachodzi. Strona jest aktywna zawodowo i osiąga dochód z tytułu wykonywanej umowy o pracę. Natomiast ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

Podsumowując Prezes ZUS skonstatował, że strona zatrudniona na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy osiąga minimalne wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Jako [...] letni mężczyzna skarżący będzie jeszcze na przestrzeni wielu lat aktywny zawodowo. Jednocześnie jest wspólnikiem w spółce A. Sp. z o.o., a przedmiot przeważającej działalności przedsiębiorcy stanowią roboty związane z budową rurociągów przesyłowych i sieci rozdzielczych, tj. w takim samym zakresie jak prowadzona przez stronę działalność gospodarcza, która została zamknięta 16 kwietnia 2018 r.

Wg złożonego oświadczenie strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. S. oraz nastoletnią córką. Z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że żona osiąga z tytułu wykonywanej umowy o pracę średniomiesięczny dochód w wysokości [...] zł netto. Jednocześnie w tym miejscu zaznaczyć należy, że od 1 lipca 2019 r. przysługuje prawo do świadczenia rodzinnego z Programu 500+ na każde dziecko, więc rodzina uzyskuje zasiłek w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Świadczenia tego oficjalnie nie wlicza się do dochodu rodziny, ale tylko dlatego, że jest to świadczenie zaliczane do grona źródeł zwolnionych z podatku od osób fizycznych lub niepodlegających opodatkowaniu. Jednakże uznać go należy jako systematyczny dodatkowy przypływ gotówki w celu częściowego pokrycia wydatków ponoszonych w związku z wychowaniem dziecka oraz zaspokajaniem jego potrzeb życiowych.

ZUS zaznaczył, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej klienta każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Ustalone 10 listopada 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w II kwartale 2023 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi [...] zł. Natomiast aktualny dochód w gospodarstwie domowym wynosi [...] zł netto. Zatem niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał również, że do ustalenia dochodu rodziny nie zostały uwzględnione dochody uzyskiwane z tytułu bycia wspólnikiem spółki A. Sp. z 0.0. oraz dochody żony z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu w tej spółce, ponieważ nie przedstawiono dochodów z tych tytułów.

Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem strona oszacowała na [...] zł, co stanowią opłaty eksploatacyjne. Poinformowała o braku innych zobowiązań pieniężnych, zatem budżet nie jest dodatkowo obciążony. Dodatkowo podniesione okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie trudnych. Dlatego jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości egzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne. Bowiem instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości, np. w drodze postępowania egzekucyjnego lub w formie układu ratalnego, co może być przedmiotem rozpoznawania w odrębnym postępowaniu. Jednocześnie organ nie zakwestionował możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową strony, ale nie jest to podstawa wystarczająca do umorzenia składek. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Bowiem względy społeczne wymagają, aby zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany.

Organ podkreślił, że zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją ocenę opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Podczas gromadzenia materiału dowodowego z urzędu organ I instancji dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

Konkludując i biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, Prezes ZUS nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji z 12 września 2023 r. nr [...].

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, strona skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 28 ust. 1 i 2, ust. 3 pkt 3 i pkt 6, ust. 3a, art. 24 ust. 4 i 5b u.s.u.s. oraz przepisów procesowych, tj. art. 81 k.p.a. wskazując na:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 i 2 - brak oceny co do możliwości umorzenia zobowiązań z tytułu składek, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że zaszły przesłanki dotyczące całkowitej nieściągalności oraz prawa materialnego,

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez brak wyjaśnienia dlaczego zdaniem Organu niniejsza przesłanka nie znajduje zastosowania w sprawie,

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez brak poparcia jakimikolwiek argumentami tezy Organu, iż niniejsza przesłanka nie znajduje zastosowania w sprawie, w szczególności brak dokonania oceny możliwości pokrycia kosztów egzekucyjnych z majątku Strony,

4) naruszenie prawa materialnego, tj. art. art. 28 ust 3a u.s.u.s. z uwagi na błędną ocenę stanu faktycznego sprawy, skutkującą odmową umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek,

5) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 4 i 5b u.s.u.s. poprzez utrzymywanie, że w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia składek, podczas gdy ze stanu faktycznego wynika, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez niemal 10 lat, co winno wykluczyć skutek w postaci zawieszenia biegu przedawnienia, gdyż takie rozumienie niniejszego przepisu które zezwala na bezgraniczne zawieszenie biegu przedawnienia narusza szereg norm konstytucyjnych, w tym wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483, dalej: Konstytucja RP) zasadę demokratycznego państwa prawa, co strona przytaczała już na wcześniejszym etapie postępowania, a do czego organ nawet się nie odniósł,

6) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 81 k.p.a. poprzez opieranie się w rozstrzygnięciu na dowodach, których nie przedstawiono pełnomocnikowi strony w czasie gdy ten przed wydaniem rozstrzygnięcia zapoznawał się z aktami, w wyniku czego strona została pozbawiona prawa czynnego udziału w postępowaniu wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę z 29 stycznia 2024 r. wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty za bezpodstawne oraz wskazując, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący nie podnosi w treści skargi żadnych nowych okoliczności, nie znanych w dacie wydawania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przy rozstrzyganiu spraw Sąd nie kieruje się zasadami słuszności, sprawiedliwości społecznej, wyjątkowymi, w ocenie strony skarżącej, okolicznościami, które miałyby uzasadniać niezastosowania jakiegoś przepisu prawa, bądź interpretację sprzeczną z treścią przepisu.

Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom zarzucić naruszenia przepisów prawa.

Na początku rozważań wskazać trzeba, że za podstawę wyroku Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu, albowiem nie stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy zasadnie odmówiły stronie umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek zusowskich w ustalonym stanie faktycznym tej sprawy.

Rozpoznając merytorycznie niniejszą sprawę, należy przytoczyć przepisy prawne dotyczące przesłanek całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. stanowi, iż należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone".

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego.

Natomiast w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże dotyczy to wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności zawiera przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w których jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez stronę zobowiązaną, że:

- opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Skarżący w tym zakresie odwołał się do ciężkiej sytuacji finansowej swojej rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mają charakter uznaniowy. Również i w tych sytuacjach prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Podkreślić należy, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie, w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Oceniając rozpatrywaną sprawę pod wyżej wskazywanym kątem Prezes ZUS, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, zasadnie stwierdził, iż wykazane przez skarżącego trudności nie cechują się trwałym lub wyjątkowym charakterem. Wskazał, że strona otrzymuje świadczenia z tytułu wykonywanej pracy zarobkowej; żona również; rodzina nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Nadto strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 16 kwietnia 2018 r., ale nadal pozostaje wspólnikiem w spółce A. Sp. z o.o. - kontynuującej pierwotną działalność skarżącego. Pomimo statusu wspólnika i posiadania 60 udziałów skarżący nie wyjaśnił kwestii otrzymywanego z tego tytułu wynagrodzenia. Wykazuje jedynie aktualny dochód w gospodarstwie domowym w kwocie [...] zł netto. Z analizy finansowej organu wynikało, że źródła dochodu pozwalają na zaspakajanie niezbędnych potrzeb bytowych. Co więcej, z akta administracyjnych sprawy nie wynikało, iż skarżący poczynił jakiekolwiek kroki w kierunku uzyskiwania dodatkowego dochodu, pozwalającego na systematyczne spłacanie zaległości wobec ZUS. Natomiast z ustaleń poczynionych przez tut. Sąd z aktualnego KRS-u firmy wynika, że oprócz skarżącego – 60 udziałów, córka A. J. K. posiada 40 udziałów i posiada prokurę oddzielną. Natomiast żona skarżącego – J. J. S. pełni funkcję prezesa zarządu spółki; zarząd jest więc 1 osobowy; do składania oświadczeń w imieniu spółki jest upoważniony każdy z członków zarządu samodzielnie. Jest to zatem firma rodzinna, funkcjonująca w obrocie gospodarczym, a skarżący nie wskazał aby posiadała jakiekolwiek problemy finansowe, brak obrotu, dochodu itd.

Wobec powyższego prawidłowa była zatem kwalifikacja prawna okoliczności dokonana przez organ orzekający, który wskazał konkretne elementy stanu faktycznego i wyciągnął z nich wniosek, iż nie zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki umorzenia należności składkowych. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić postawionych zarzutów. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Umorzenie bowiem zaległości zusowskich osobie posiadającej stałe środki dochodu stałoby także w sprzeczności z interesem społecznym. Instytucja ta została przewidziana dla przypadków beznadziejnych, pozbawionych szansy na jakiekolwiek uzyskanie dochodu umożliwiającego spłatę zaległości. Organ administracji publicznej, jakim jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, a musi czynić to na zasadach i w sposób przewidziany w przepisach prawa. Umorzenie powyższych należności traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze i jako taka nie może być swobodnie stosowana, a jedynie po zaistnieniu konkretnie wskazanych prze ustawodawcę przesłanek umorzenia. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, takowe nie zaistniały w rozpatrywanej sprawie.

W związku z zarzutem przedawnienia w ślad za organem należy wskazać, iż należności względem ZUS nie uległy przedawnieniu, gdyż od 2014 r. do chwili obecnej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W okresie od stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia w którym stały się wymagalne. W okresie od 1 stycznia 2012 r. do nadał należności przedawniają się po upływie 5 lat. Ustalając czy składki nie uległy przedawnieniu należy również uwzględnić zawieszenie biegu terminu przedawnienia, tj. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania (art. 24 ust 4 oraz art. 24 ust 5b u.s.u.s.). Jednocześnie zgodnie z art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez ZUS decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiar składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Natomiast Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik sądowy dotychczas nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe wykluczeniu podlegają przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji RP, Sąd w składzie orzekającym wskazuje, że nie dopatrzył się takowych. Zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP), zasady państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) i wywodzonej z niej zasady dobrej administracji nie zostały przez Prezesa ZUS naruszone, a postępowanie przed organem toczyło się zgodnie z przepisami prawa. Prezes ZUS ustosunkowując się do zarzutów podnoszonych przez stronę obszernie przedstawił okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy, uzasadniając swe stanowisko, czym wypełnił obowiązek wynikający z art. 107 § 3 k.p.a. Skład orzekający Sądu w całości podziela wyrażone poglądy, które znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zdrowotnej lub bytowej zainteresowanego i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub utraty źródeł dochodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ administracji. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

W tym stanie sprawy, mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne, uznając za chybione zarzuty skargi i stwierdzając brak innych naruszeń prawa warunkujących uchylenie zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.