Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1111/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i 3b
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant st. specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział ZUS w W. z dnia ... kwietnia 2017 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez R. M. (dalej: "Skarżący", "Wnioskodawca"), jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. nr [...] (dalej: "Organ", "Zakład") z [...] kwietnia 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] marca 2017 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 1.424,44 oraz na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 2.945,96 zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

[...] stycznia 2017 r. Skarżący złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Inspektorat w W. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne należnych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od momentu powstania zadłużenia nie był informowany o powstałych zaległościach co zaskutkowało naliczaniem dalszych odsetek. Wyjaśnił, że po wypadu samochodowym jest niezdolny do pracy, nie jest w stanie samodzielnie się utrzymywać. Przebył skomplikowaną operację kręgosłupa szyjnego i do końca życia ma ograniczenia w ruchach i dźwiganiu ciężarów. Czekają go kolejne operacje kręgosłupa szyjnego Nie posiada żadnego majątku, ma przyznaną częściową rentę chorobową w wysokości 592,84 zł. ale jednocześnie obciążają go alimenty zasądzone na córkę, w wys. 450 zł miesięcznie. Zalega z zapłatą alimentów na kwotę 1750 zł. Nie jest w stanie spłacić należnych składek, nawet w przypadku rozłożenia ich na raty. Korzysta z pomocy w formie dotacji na leki i pomocy w postaci żywności uzyskiwanej z Ośrodka Pomocy Społecznej w W.

Decyzją z [...] marca 2017 r. organ odmówił umorzenia należności.

Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy organ decyzją z [...] kwietnia 2017 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] marca 2017 r. W uzasadnieniu organ powołał się na przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365 - dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 2003 Nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie"). W ocenie organu nie wystąpiły przesłanki do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust.3 ustawy tj. z tytułu całkowitej nieściągalności, ponieważ w stosunku do skarżącego nie było prowadzone przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w W. postępowanie egzekucyjne w związku z zaległościami z tytułu nieopłaconych składek. Nie jest zatem oczywiste, iż w przypadku jego wdrożenia nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a wysokość nieopłaconej składki znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia. Skarżący pobiera świadczenie rentowe, które w przypadku wdrożenia egzekucji. może stać się skutecznym środkiem egzekucyjnym.

W opinii Zakładu w sprawie występowały natomiast podstawy do umorzenia uległości na podstawie art. 28 ust. 3a-3b pkt 1 u.s.u.s. rozpatrywane w związku z rozporządzeniem, z uwagi na spełnienie jednej z przesłanek z ww. rozporządzenia. Z przedłożonych dokumentów wynika że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z przyznanego na okres do [...].06.2017r. świadczenia rentowego w wysokości 676,75 zł (netto 592,84 zł). Uzyskuje również pomoc z OPS w W. w postaci zasiłku celowego na zakup leków i żywności w wysokości 300,00 zł. Zamieszkuje w mieszkaniu matki, która ponosi wszystkie koszty jego utrzymania, a wnioskodawca pokrywa jedynie nieregularnie opłatę za telewizję w wysokości 45,00 zł. W złożonym oświadczeniu wykazał również zaległość w wysokości 1 750,00 zł, która dotyczy alimentów i spłacana jest po 50,00 zł miesięcznie. Z dołączonych do akt sprawy dokumentów egzekucyjnych wynika, iż skarżący posiada również zobowiązania na rzecz Pana A. P. oraz K. S.A. Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że wykazany dochód jest niższy niż minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych i obecnie opłacenie zaległości składkowych, pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Za spełnioną uznano zatem przesłankę zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Jeśli chodzi o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ stwierdził, że wnioskodawca w wyniku wypadku samochodowego doznał urazu kręgosłupa szyjnego, w związku z czym przeszedł dwie operacje i oczekuje na trzecią. Do akt sprawy przedłożył dokumentację medyczną potwierdzająca problemy ortopedyczne związane z kręgosłupem. Organ stwierdził, że z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...].11.2016r. wynika, że wnioskodawca jest częściowo niezdolny do pracy do dnia [...].06.2017r. Orzeczenie takie nie jest zatem równoznaczne z wystąpieniem przeciwwskazań do wykonywania wszelkich rodzajów pracy zarobkowej. W ocenie organu nie można jednoznacznie stwierdzić, że stan zdrowia trwale uniemożliwia wnioskodawcy świadczenie jakiejkolwiek pracy. W związku z powyższym za niespełnioną uznano przesłankę umorzenia zawartą w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

W konsekwencji organ stwierdził, że ze względu na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności składkowych, nawet w sytuacjach wystąpienia okoliczności wynikających z ważnego interesu dłużnika, Zakład nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia zobowiązań wynikających z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z powyższym, z uwagi na niespełnienie przesłanki umorzenia zawartej w § ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Zakład uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia należności

Na rozstrzygnięcie ZUS z [...] kwietnia 2017 r. strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie tej decyzji. Skarżący zarzucił, że organ dokonał nieprawidłowej oceny jej sytuacji i bezzasadnie uznał, że jest on wypłacalny i można z niego ściągać składki, ponieważ otrzymuje rentę gdy tymczasem on nie ma środków do życia i nie jest w stanie spłacić zadłużenia.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa, w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia.

Na podstawie art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umarzać w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Umorzenie może nastąpić wyłącznie w sytuacjach przewidzianych w ustawie, czyli w przypadku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w innych uzasadnionych przypadkach, pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Przypadki całkowitej nieściągalności określa art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wskazując enumeratywnie następujące sytuacje:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku (...);

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe (...);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie organu w niniejszej sprawie w odniesieniu do skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie było prowadzone postepowanie egzekucyjne. W ocenie organu, dopóki postępowanie to nie zostało przeprowadzone, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Sąd zauważa, że organ prawdopodobnie nie wszczął postępowania egzekucyjnego bo miał świadomość, że organ egzekucyjny stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucje. Można też dywagować, z jakich dochodów czy z jakiego majątku organ upatruje możliwość wyegzekwowania kwoty wyższej niż wydatki egzekucyjne. Sąd nie podziela stanowiska organu, że pobierane przez Skarżącego świadczenie rentowe może stać się skutecznym środkiem egzekucyjnym. Jest to świadczenie dużo poniżej minimum socjalnego, z którego dodatkowo egzekwowane jest świadczenie alimentacyjne. Skarżący nie posiada żadnego majątku, otrzymuje pomoc z Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Założenie, że Skarżący podejmie pracę i będzie w stanie spłacić zadłużenie nie wydaje się realne. Skarżący jest po poważnym wypadku, ma uszkodzony kręgosłup. Nawet jeśli będzie w stanie podjąć pracę, trudno zakładać, że uzyska wysokie zarobki. A przecież ocena sytuacji wnioskodawcy powinna być dokonywana na datę wydania decyzji a nie w oparciu o hipotetyczne przyszłe zarobki.

Ale zasadnicze wątpliwości dotyczą dokonanej przez organ oceny przesłanek z rozporządzenia wykonawczego.

Umorzenie należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, innych niż całkowita ich nieściągalność, możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Pojęcie uzasadnionych przypadków, do których odwołuje się ten przepis jest niedookreślone. Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Na podstawie tej delegacji ustawowej Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) (dalej: "rozporządzenie"). Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ uznał, że Skarżący spełnia przesłankę określoną w pkt 1, natomiast nie spełnia przesłanek z pkt 2 i 3 w związku z tym brak jest podstaw do umorzenia należności.

Taka ocena zdaje się wskazywać, że w ocenie organu powinna być spełniona więcej niż jedna przesłanka, żeby organ mógł wydać pozytywna decyzję. Sąd nie podziela tego stanowiska. Spełnienie jednej z wymienionych w § 3 rozporządzenia daje organowi możliwość umorzenia należności.

Sąd podziela stanowisko organu zaprezentowane w zaskarżonej decyzji że okoliczność, iż skarżący poza dochodami z tytułu emerytury nie ma innego majątku, z którego ZUS mógłby wyegzekwować zaległe należności, a wysokość uzyskiwanego przez skarżącego świadczenia emerytalnego jest niższa od minimum socjalnego, ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, pozwala na stwierdzenie, że w sytuacji skarżącego zaistniał przypadek uzasadnionych okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W ocenie Sądu jest to wystarczająca przesłanka do umorzenia należności. Egzekwowanie zadłużenia pogłębi bowiem u skarżącego brak zabezpieczenia minimum socjalnego, pozwalającego na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu spełniona została także druga z przesłanek - określona w § 3 pkt 3 rozporządzenia. Skarżący jest osobą przewlekle chorą. Przebyty uraz i inne schorzenia nie dają podstaw do uznania, że sytuacja finansowa Skarżącego znacząco się poprawi po ewentualnym zakończeniu okresu pobierania renty czasowej. Nie jest właściwym kierowanie się przyszłymi, czysto hipotetycznymi możliwościami zarobkowania Wnioskodawcy. Przedstawione zaświadczenia lekarskie, ocena Ośrodka Pomocy Społecznej stan zdrowia Wnioskodawcy, przebyty uraz i inne schorzenia nie rokują dobrze w kwestii możliwości podjęcia zatrudnienia.

Na etapie postępowania administracyjnego organ wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z prośba o przekazanie informacji o sytuacji socjalno – bytowej wnioskodawcy. W odpowiedzi na zapytanie Ośrodek wyjaśnił (pismo z [...] lutego 2017 r.) że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w mieszkaniu stanowiącym własność matki, ma do dyspozycji jeden pokój z dostępem do kuchni i łazienki. Mieszkanie nie jest wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego, rodzina nie posiada m.in. pralki. Wnioskodawca jest osobą chora, leczy się przewlekle po wypadku doznał skomplikowanego urazu kręgosłupa szyjnego, w tarczycy znaleziono liczne guzy nowotworowe, czeka go operacja. Jedynym źródłem dochodu jest świadczenie rentowe w wys. 592,84, z którego ponoszone są wydatki na zobowiązanie alimentacyjne względem 6 – letniej córki w wysokości 500 zł. W efekcie kwota na zaspokojenie podstawowych potrzeb wnioskodawcy wynosi 92,84 zł. Otrzymuje pomoc finansową w postaci zasiłku celowego na zakup leków i żywności w wys. 300 zł miesięcznie. W piśmie podniesiono, że Wnioskodawca jest objęty pomocą finansową na podstawie takich przesłanek jak ubóstwo, niepełnosprawność, długotrwała choroba. Trudna sytuacja finansowa Wnioskodawcy jest dużym czynnikiem stresogennym, wzbudzającym niepokój o przyszłość.

Z pewnością czynnikiem stresogennym jest posiadanie zadłużenia, które z roku na rok zwiększa się o odsetki. Umorzenie należności daje możliwość "wyjścia na prostą" rozpoczęcia ewentualnej pracy z czystym kontem. To jest także okoliczność, która powinna być przez organ uwzględniona.

Te okoliczności organ w uzasadnieniu decyzji zauważył, ale jednocześnie podkreślił swoje uprawnienie do uznaniowości w zakresie podejmowania decyzji w przedmiocie umorzenia należności.

Użycie w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. zwrotu "mogą być umarzane", wskazuje na to, że decyzja ZUS w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Zatem nawet w przypadku gdy zaistnieje któraś z sytuacji określonych w art. 28 ust. 3 lub 3b u.s.u.s. ZUS nie ma obowiązku wydania decyzji o umorzeniu należności. Nie oznacza to jednak, że decyzja ZUS w sprawie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 listopada 2012 r. II GSK 1625/11; wyrok z 10 maja 2017 r. II GSK 5381/16) ugruntował się pogląd, że w sytuacji wykazania przez stronę ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności. Bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony o umorzenie należności składkowej, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych. Ponadto NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r., II GSK 345/06, CBOSA, zwrócił uwagę, że interes publiczny należy sprowadzić do interesu jednego z działów finansów publicznych, określanego jako stan finansów ubezpieczeń społecznych, który z zasady sprzeczny jest z interesem prywatnym, tj. ważnym interesem osoby zobowiązanej. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

Każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Organ działając w ramach uznania winien również baczyć, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie zbadał, czy w sprawie zaistniał ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia umotywowanego wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych. ZUS stwierdził, że miesięczne dochody skarżącego są niższe od poziomu minimum socjalnego i skarżący nie posiada innego majątku nadającego się do egzekucji, co wskazuje na spełnienie wymogów określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Jednocześnie ZUS nie wskazał i nie umotywował ważnego interesu publicznego, który przeważyłby nad powinnością zabezpieczenia skarżącemu minimum egzystencji i usprawiedliwiał odmowę uwzględnienia wniosku.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ odwoławczy weźmie pod uwagę wyżej poczynione wywody.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku

| | |