Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1154/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6379 Inne o symbolu podstawowym 637
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Komisja Nadzoru Finansowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 228 ust. 1c, art. 249 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 95
law: Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi t.j.
article: art. 453
journal: Dz.U. 2023 poz 1610
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Paweł Cholewski po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej F. S.A. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2268/19 w sprawie ze skargi F. S.A. w K. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 24 września 2019 r. nr DPS-WPAII.456.27.2018.AS w przedmiocie kary pieniężnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 lipca 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 2268/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi F. S.A. w K. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 24 września 2019 r. nr DPS-WPAII.456.27.2018.AS w przedmiocie kary pieniężnej uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Komisji Nadzoru Finansowego na rzecz skarżącego kwotę 7417 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpiła spółka zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie decyzji KNF z dnia 24 września 2019 r. i umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie. Skarżący wniósł także o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania za pierwszą i drugą instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi ("FundInU"), poprzez błędną jego wykładnię tj. przyjęcie, że przepis ten wyklucza zastosowanie art. 453 kodeksu cywilnego ("KC") przy likwidacji funduszu inwestycyjnego zamkniętego ("FIZ"), a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 249 ust. 1 FundInU tj. przyjęcie, że naruszenie tego przepisu w stanie faktycznym sprawy tworzy podstawę materialno-prawną do nałożenia na Towarzystwo kary pieniężnej, podczas gdy w istocie Towarzystwo nie naruszyło art. 249 ust. 1 FundINU przy likwidacji M. C. FIZ;

b) art. 228 ust. 1c FundInU, poprzez błędną jego wykładnię tj. przyjęcie, że przepis ten swym zakresem podmiotowym obejmuje także towarzystwa funduszy inwestycyjnych działające nie tylko jako podmiot zarządzający funduszem ale jako likwidator funduszu inwestycyjnego i w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie tj. przyjęcie, że przepis ten stanowi w stanie faktycznym sprawy podstawę materialno-prawną do prowadzenia postępowania i nałożenia na Towarzystwo kary pieniężnej za sposób przeprowadzenia likwidacji M. C. FIZ.

Nadto zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez ich niezastosowanie w sprawie i uchylenie zaskarżonej decyzji KNF z dnia 24 września 2019 r., podczas gdy należało zaskarżoną decyzję uchylić oraz umorzyć postępowanie administracyjne w sprawie.

W pismach procesowych z dnia 28 grudnia 2020 r. oraz z dnia 4 grudnia 2023 r. spółka przedstawiła uzupełnienie uzasadnienia podstaw kasacyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Komisji Nadzoru Finansowego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. lit. a) i lit c) p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że – akceptując stanowisko organu administracji publicznej w zasadniczej w sprawie kwestii, a mianowicie odnośnie do rozumienia z art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, a w konsekwencji odnośnie do zaktualizowania się działaniem skarżącej spółki znamion przypisanego jej naruszenia, to jest deliktu z art. 228 ust. 1c w związku z art. 249 ust. 1 przywołanej ustawy – Sąd I instancji, wobec rozbieżnej praktyki stosowania przez sądy powszechne art. 249 ust. 1 wskazanej ustawy, za powód uchylenia kontrolowanej decyzji uznał wadliwość podejścia KNF do rozumienia oraz zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 228 ust. 4b pkt 1 wymienionej ustawy odnoszącego się do przesłanki "wagi naruszenia", jako jednej z dyrektyw wymiaru kary, co miałoby nie pozostawać bez wpływu na ocenę odnośnie do braku prawidłowości ustaleń faktycznych w zakresie, w jakim miałyby one uzasadniać wysokości nałożonej na spółkę kary pieniężnej.

Zarzuty skargi kasacyjnej wyznaczające – zgodnie z zasadą dyspozycyjności – granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie uzasadniają twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie tego wyroku, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.

Wyrok ten bowiem, mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, a ocena trafności – a co za tym idzie skuteczności – zarzutów skargi kasacyjnej nie może nie uwzględniać znaczenia konsekwencji, które wynikają z art. 184 in fine p.p.s.a., a mianowicie, że Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną również wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W rozumieniu przywołanego przepisu prawa zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu administracyjnego I instancji pozostaje w zgodności z treścią uzasadnienia i wnioskami wynikającymi z tego uzasadnienia, natomiast ewentualne błędy w nim zawarte dotyczą wykładni prawa, czy też nawet – a trzeba to podkreślić – podstawy prawnej, a nie ulega wątpliwości, że po ich usunięciu sentencja orzeczenia nie uległaby zmianie (zob. np. wyroki NSA z dnia: 13 października 2009 r., sygn. akt I FSK 657/08; 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 852/12; 11 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 1334/13; 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 682/15).

Wobec tak zarysowanego znaczenia konsekwencji wynikających z art. 184 in fine p.p.s.a. trzeba stwierdzić, że jakkolwiek Sąd I instancji zasadnie podważył legalność zaskarżonej decyzji eliminując ją z obrotu prawnego, to jednak nietrafnie przyjął i ocenił, że źródłem braku zgodności z prawem tej decyzji są przywołane powyżej – a wskazywane w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku (zob. zwłaszcza s. 19 i s. 21) – naruszenia, a mianowicie błędna wykładnia art. 228 ust. 4b pkt 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi oraz jego niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy, którego deficyty miałyby nie pozostawać bez wpływu na ocenę odnośnie do prawidłowości wysokości kary pieniężnej nałożonej na spółkę.

To bowiem nie wskazane i eksponowane przez Sąd I instancji okoliczności przekonywały o wadliwości zaskarżonej decyzji, lecz okoliczności, na które trafnie wskazuje skarżąca spółka podnosząc zarzut błędnej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania art. 249 ust. 1 oraz art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (odpowiednio, lit. a) oraz lit. b) petitum skargi kasacyjnej). Wobec trafności tych zarzutów kasacyjnych, ocena odnośnie do braku zgodności z prawem zaskarżonej decyzji powinna być motywowana wydaniem jej z naruszeniem prawa materialnego mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, to jest z naruszeniem przepisów prawa materialnego, których błędna wykładnia oraz niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy skutkowały – co należy podkreślić w opozycji do stanowiska Sądu I instancji – niezasadnym przypisaniem skarżącej spółce naruszenia prawa polegającego na przeniesieniu na uczestnika funduszu inwestycyjnego M. C. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty w Likwidacji aktywów tego funduszu w związku z jego likwidacją, a w konsekwencji niezasadnym nałożeniem na spółkę administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 200 000 zł.

Wobec przedmiotu rozpatrywanej sprawy przypomnienia wymaga, że kontrolowana przez Sąd I instancji decyzja została wydana na podstawie art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, z którego – w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie – wynika, że w przypadku gdy towarzystwo narusza przepisy prawa regulujące działalność towarzystwa wyłącznie w zakresie dotyczącym alternatywnych funduszy inwestycyjnych, nie wypełnia warunków określonych w zezwoleniu na zarządzanie alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi lub zgodzie udzielonej przez Komisję, przekracza zakres tego zezwolenia lub narusza interes uczestników specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego, uczestników funduszu inwestycyjnego zamkniętego lub inwestorów unijnego AFI, Komisja może, w drodze decyzji nałożyć karę pieniężną do wysokości 5 000 000 zł. Z kolei, przepis art. 249 ust. 1 przywołanej ustawy – którego naruszenie zostało przypisane skarżącej spółce – stanowi, że likwidacja funduszu inwestycyjnego polega na zbyciu jego aktywów, ściągnięciu należności funduszu, zaspokojeniu wierzycieli funduszu i umorzeniu jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych przez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu, proporcjonalnie do liczby posiadanych przez nich jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych.

Zestawiając treść przywołanych przepisów prawa, w opozycji do argumentacji prezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (s. 22 – 23) za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że nie pozostają one wobec siebie w relacji przepis sankcjonujący (konsekwencyjny) – art. 228 ust. 1c – przepis sankcjonowany – art. 249 ust. 1.

Podzielając w tym względzie pogląd prawny wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 października 2023 r., sygn. akt II GSK 893/20, należy przede wszystkim podnieść, że zakresem normowania art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, który – jako przepis sankcjonujący – odnosi się do naruszenia przez towarzystwo przepisów prawa regulujących działalność towarzystwa wyłączne – co trzeba podkreślić – w zakresie dotyczącym alternatywnych funduszy inwestycyjnych, niewypełniania warunków określonych w zezwoleniu na zarządzanie alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi lub zgodzie udzielonej przez Komisję, przekraczania zakresu zezwolenia lub naruszania interesu uczestników specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego, uczestników funduszu inwestycyjnego zamkniętego lub inwestorów unijnego AFI, nie jest siłą rzeczy objęta ta sfera działalności towarzystwa, o której stanowi art. 249 ust. 1 tej ustawy, co aż nadto jasno i wyraźnie wynika z jego treści. Przepis ten dotyczy bowiem sformalizowanego trybu likwidacji funduszu inwestycyjnego określając sekwencję czynności podejmowanych w toku likwidacji funduszu przez jego likwidatora. Jakkolwiek – co nie mniej oczywiste w świetle art. 248 przywołanej ustawy – likwidatorem funduszu może być również towarzystwo zarządzające tym funduszem, to jednak wobec treści oraz funkcji art. 249 ust. 1 tej ustawy nie sposób jest twierdzić, że podejmowane przez likwidatora czynności likwidacyjne, o których w nim mowa – a mianowicie zbycie aktywów, ściągnięcie należności funduszu, zaspokojenie wierzycieli funduszu i umorzenie jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych przez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu – mieszczą się w zakresie normowania art. 228 ust. 1c przywołanej ustawy, jako czynności, które można i należałoby kwalifikować, jako dotyczące niewypełniania warunków określonych w zezwoleniu na zarządzanie alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi lub zgodzie udzielonej przez Komisję, czy też przekraczania zakresu zezwolenia lub – co w szczególny sposób trzeba podkreślić w okolicznościach stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy – naruszania interesu uczestników funduszu, a których podjęcie (lub wykonanie) z naruszeniem art. 249 ust. 1 ustawy, czy też w sposób niekorespondujący z tym przepisem prawa, miałoby w konsekwencji uzasadniać nałożenie na towarzystwo – jako likwidatora funduszu – sankcji administracyjnej w postaci kary pieniężnej.

Podstawy jej nałożenia nie może stanowić i nie stanowi art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. Zakresem jego normowania nie są objęte czynności likwidacyjne, których zbiór określa art. 249 ust. 1 przywołanej ustawy, co aż nadto jasno i wyraźnie wynika z zestawienia treści tych przepisów prawa, a rezultat tego zestawienia prowadzi do tego oczywistego wniosku, że przepisy te nie pozostają wobec siebie w relacji przepis sankcjonujący (konsekwencyjny) – art. 228 ust. 1c – przepis sankcjonowany – art. 249 ust. 1.

Co więcej, zasadność tego wniosku potwierdza również – jeżeli nie przede wszystkim – ten doniosły prawnie argument na trwałe już zakotwiczony w kulturze prawnej, a mianowicie, że przepisy o charakterze sankcjonująco dyscyplinującym – a więc takie, jak art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi – podlegają wykładni ścisłej, co nie jest bez znaczenie z punktu widzenia potrzeby zachowania koniecznych i zarazem gwarancyjnych wymogów stosowania tego rodzaju przepisów prawa. Zwłaszcza, gdy w korespondencji do powyższego jednocześnie podkreślić – co jest nie mniej oczywiste znajdując swoje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – że stosowanie analogii w procesie wykładni prawa administracyjnego materialnego jest niedopuszczalne zarówno ze względu na wymóg wykazania przez organ administracji publicznej istnienia wyraźnej podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej, jak i ze względu na uzasadniający to wymaganie warunek ustawowej ochrony praw i wolności, co oznacza, że organ administracji publicznej nie może nałożyć na adresata decyzji obowiązku wynikającego z rozumowania per analogiam, ani też nie może w drodze tego rodzaju rozumowania przyznać żadnych uprawnień (zob. wyrok NSA we Wrocławiu z dnia 22 listopada 1983 r., sygn. akt SA/Wr 510/83).

W świetle przedstawionych argumentów należy więc podważyć prawidłowość kwestionowanego skargą kasacyjną stanowiska Sądu I instancji (s. 22 – 23 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), a co za tym idzie także prawidłowość stanowiska Komisji Nadzoru Finansowego (s. 8 kontrolowanej decyzji). Przepis art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi nie mógł bowiem stanowić podstawy prawnej nałożenia na stronę, jako likwidatora funduszu inwestycyjnego M. C. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty w Likwidacji, kary pieniężnej za naruszenie art. 249 ust. 1 tej ustawy. Zwłaszcza, gdy w korespondencji do wniosków wynikających z zestawienia wymienionych przepisów prawa odwołać się również do argumentu z wymogu określoności przepisów sankcjonująco dyscyplinujących, który tym bardziej uzasadnia twierdzenie, że zakres normowania art. 228 ust. 1c przywołanej ustawy nie odpowiadał i nie odnosił się do art. 249 ust. 1 tej ustawy regulującego sformalizowany tryb likwidacji funduszu inwestycyjnego i określającego sekwencję czynności podejmowanych w toku likwidacji funduszu przez jego likwidatora.

Wobec wyraźnie rysującego się na tle omawianej kwestii deficytu regulacyjnego – do którego usunięcia w niedopuszczalny sposób, bo poprzez pominięcie wymogu wykładni ścisłej przepisu art. 228 ust. 1c wymienionej ustawy oraz poprzez rozumowanie per analogiam, zmierzał zarówno Sąd I instancji, jak i Komisja Nadzoru Finansowego – trzeba jednocześnie podkreślić, że deficyt ten został dostrzeżony i następnie usunięty przez ustawodawcę, co nastąpiło poprzez wprowadzenie do ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, z mocą obowiązującą od dnia 30 listopada 2019 r., przepisu art. 234b, który czyniąc zadość wymogowi określoności regulacji sankcjonująco dyscyplinującej i pozostając tym samym we właściwej relacji do art. 249 ust. 1 tej ustawy stanowi, że w przypadku gdy likwidator funduszu inwestycyjnego narusza przepisy prawa, w szczególności dotyczące trybu likwidacji, Komisja może, w drodze decyzji, nałożyć na likwidatora karę pieniężną do wysokości 5 000 000 zł.

W rekapitulacji przedstawionych argumentów zarzut naruszenia art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi należało więc uznać za usprawiedliwiony.

Wobec znaczenia konsekwencji wynikających z art. 184 in fine p.p.s.a. nie uzasadniało to jednak uchylenia zaskarżonego wyroku, albowiem – jak wyjaśniono na wstępie – to nie eksponowane przez Sąd I instancji okoliczności przekonywały o wadliwości zaskarżonej decyzji, a co za tym idzie o konieczności jej uchylenia, lecz – jak powyżej wykazano – błędna wykładnia oraz niewłaściwe zastosowanie art. 228 ust. 1c przywołanej ustawy, które skutkowały niezasadnym wszczęciem wobec skarżącej spółki – jako likwidatora funduszu inwestycyjnego M. C. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty w Likwidacji – postępowania w sprawie nałożenia, na podstawie wymienionego przepisu prawa, kary pieniężnej za naruszenie art. 249 ust. 1 wskazanej ustawy. Znaczenie konsekwencji wynikających z art. 184 in fine p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. (zob. w tej mierze wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04) nie pozostaje – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – bez wpływu na wniosek, że skutku oczekiwanego przez skarżącą spółkę nie mogło również odnieść zarzucane skargą kasacyjną naruszenie art. 145 § 3 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W konsekwencji, wobec przedmiotu rozpatrywanej sprawy oraz zasadniczej istoty spornej w niej kwestii, której rozstrzygnięcie wyraża się we wniosku o braku podstaw do nałożenia na skarżącą spółkę – jako likwidatora wymienionego zamkniętego funduszu inwestycyjnego – kary pieniężnej na podstawie art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, siłą rzeczy za bezprzedmiotowy należałoby uznać zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 249 ust. 1 wymienionej ustawy (lit. a) petitum skargi kasacyjnej).

Nie mniej jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego również we wskazanym zakresie nie sposób jest odmówić racji stanowisku skarżącej spółki.

Wobec treści oraz funkcji art. 249 ust. 1 przywołanej ustawy, który stanowi – co wymaga przypomnienia – że likwidacja funduszu inwestycyjnego polega na zbyciu jego aktywów, ściągnięciu należności funduszu, zaspokojeniu wierzycieli funduszu i umorzeniu jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych przez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu, proporcjonalnie do liczby posiadanych przez nich jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych, nie sposób jest bowiem nie ustrzec się następującej refleksji.

Wymieniony przepis prawa dotyczy sformalizowanego trybu likwidacji funduszu inwestycyjnego określając sekwencję czynności podejmowanych w toku likwidacji funduszu przez jego likwidatora, co wobec konwencji językowej, którą na jego gruncie operuje ustawodawca prowadzi do wniosku, że zakresem jego normowania jest objęte w ogólności postępowanie likwidacyjne funduszy inwestycyjnych podlegających regulacji ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.

Nie oznacza to jednak, że konsekwencje tego stanu rzeczy – zgodnie z zasadą lege non distinguente nec nostrum distinguere – bez żadnych zastrzeżeń miałyby się odnosić się do czynności podejmowanych na ostatnim etapie likwidacji funduszu, którym jest "zaspokojenie wierzycieli funduszu i umorzenie jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych przez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu", prowadząc tym samym do wyłączenia na tym ostatnim etapie możliwości i zarazem dopuszczalności przeniesienia – tak jak w rozpatrywanej sprawie – na jedynego uczestnika zamkniętego funduszu inwestycyjnego aktywów likwidowanego funduszu pierwotnie przez fundusz ten nabytych od tego uczestnika, a więc, między innymi, prowadząc do wyłączenia dopuszczalności zastosowania w tego rodzaju sytuacji art. 453 k.c.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko z którego wynika kategoryczne wyłączenie możliwości i zarazem dopuszczalności przeniesienia aktywów likwidowanego funduszu zamkniętego na jego jedynego uczestnika nie jest jednak uzasadnione. Zwłaszcza, że nie jest również tak – jak stwierdził Sąd I instancji w motywach tego stanowiska (s. 15 – 16 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) – że "[...] brak jest jakichkolwiek dyrektyw interpretacyjnych, które pozwalałyby na odmienną interpretację [...]" art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi odnośnie do "[...] funduszy inwestycyjnych z jednym uczestnikiem i funduszy inwestycyjnych z wieloma uczestnikami".

W opozycji do stanowiska Sądu I instancji trzeba podkreślić, że wykładnia przywołanego przepisu prawa nie powinna i nie może ograniczać się do rezultatu wynikającego z jego językowej wykładni i siłą rzeczy do bezpośredniego jego rozumienia, a to wobec enigmatyczności samego terminu "bezpośredniego rozumienia prawa" oraz wynikających z tego konsekwencji o niepożądanym charakterze (M. Zieliński, Osiemnaście mitów w myśleniu o wykładni prawa, "Palestra", 2011, nr 3 - 4, s. 20 i n.). Jeżeli więc – co trzeba uznać za aksjomat – omnia sunt interpretanda, to wykładnia prawa – w tym wykładnia przywołanego przepisu prawa – aby jej rezultat mógł być uznany za prawidłowy, nie może pomijać potrzeby odwołania się do wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej, a w konsekwencji do potrzeby uwzględniania ich wyniku. Zwłaszcza, gdy podkreślić, że sam proces wykładni prawa opiera się na założeniu racjonalności ustawodawcy, wewnętrznej spójności aktu prawnego oraz całego systemu prawa, co prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wykładnia językowa – tak, jak w analizowanym przypadku, o czym mowa dalej – nie daje jednak pożądanego rezultatu, a mianowicie uniemożliwia zrekonstruowanie normy prawnej o należytym uzasadnieniu aksjologicznym, czy też prowadzi do ustalenia znaczenia normy prawnej bez koniecznego uwzględnienia pełnego (społecznego, ekonomicznego i aksjologicznego) kontekstu jej obowiązywania, to pominięcie (samonarzucającego się) rezultatu wykładni językowej może być usprawiedliwione koniecznością nadania interpretowanemu przepisowi prawa znaczenia, które uczyni je najtrafniejszym prakseologicznie (zob. w tej mierze np. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 1025/13; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1993 r., sygn. akt III ARN 84/92).

Uwzględniając powyższe, w opozycji do stanowiska Sądu I instancji – a mianowicie, że "[...] brak jest jakichkolwiek dyrektyw interpretacyjnych, które pozwalałyby na odmienną interpretację [...]" art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi – trzeba przede wszystkim podkreślić, że regulacja zawarta w przywołanym przepisie prawa nie funkcjonuje w próżni prawnej, a co więcej, że ustanowienie i stosowanie tej regulacji prawnej nie jest – co należy w szczególny sposób zaakcentować – celem samym w sobie, o czym trzeba wnioskować na podstawie art. 10 przywołanej ustawy, który zobowiązuje towarzystwo funduszy inwestycyjnych wykonujące swoje zadania do działania w interesie uczestników funduszu inwestycyjnego.

Podkreślając – co trzeba uznać za oczywiste w świetle ust. 2 art. 249 wymienionej ustawy – że obowiązek działania w interesie uczestników funduszu inwestycyjnego zachowuje swoją aktualności również podczas likwidacji funduszu, którego likwidatorem jest towarzystwo (które w tym zakresie również wykonuje swoje zadania), należałoby jednocześnie stwierdzić – albowiem nie jest to bez znaczenia dla omawianej kwestii spornej – że wobec konwencji językowej stosowanej dla potrzeb redakcji art. 10 wskazanej ustawy, zwrot "działania w interesie" uczestników funduszu inwestycyjnego oraz pojęcie "interesu" uczestników funduszu inwestycyjnego, należałoby uznać za zwrot i pojęcie niedookreślone (nieostre) zwłaszcza, że nie definiuje ich sam ustawodawca.

Jeżeli tak, to za uzasadniony należałoby uznać wniosek, że wykładnia i w konsekwencji stosowanie art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi nie może abstrahować od znaczenia konsekwencji wynikających z art. 10 tej ustawy. W tym w szczególności w sytuacji, gdy przedmiotem likwidacji jest zamknięty fundusz inwestycyjny, którego uczestnikiem jest tylko jeden podmiot, a przez działanie w interesie uczestnika funduszu – już intuicyjnie – należałoby rozumieć działanie mające na celu osiągnięcie pewnej korzyści lub uniknięcie uszczuplenia praw, co w relacji do przywołanego zwrotu oraz pojęcia niedookreślonego wymagałoby jednocześnie zajęcia jednoznacznego stanowiska odnośnie do ich rozumienia na gruncie rozpatrywanego przypadku, wiążąc się z potrzebą kwalifikowania lub oceny określonych faktów (zdarzeń, zachowań, zjawisk), jako podpadających albo niepodpadających pod daną normę prawną oraz, jako objętych albo nieobjętych zakresem normowania i zastosowania danej normy prawnej. W związku z tym, za nie mniej uzasadniony należałoby uznać ten wniosek – co w rekapitulacji trzeba podkreślić, wskazując w tej mierze również na znaczenie konsekwencji wynikających z art. 128 przywołanej ustawy – że art. 249 ust. 1 tej ustawy nie wyłącza możliwości i zarazem dopuszczalności przeniesienia – tak jak w rozpatrywanej sprawie – na jedynego uczestnika zamkniętego funduszu inwestycyjnego aktywów likwidowanego funduszu pierwotnie przez fundusz ten nabytych od tego uczestnika, a co za tym idzie nie wyłącza dopuszczalności zastosowania w tego rodzaju sytuacji art. 453 k.c.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz na podstawie art. 206 p.p.s.a. – a to wobec okoliczności sprawy oraz istoty spornej w sprawie kwestii – orzekł, jak w sentencji wyroku.