Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 317/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1785
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 779/21 w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 779/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 listopada 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy K. ustalającą skarżącej podatek od nieruchomości za 2017 r. w wysokości 26.561 zł.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącej wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu według norm przepisanych wraz z należnym podatkiem VAT, gdyż wskazane koszty nie zostały dotychczas uiszczone tak w całości, jak i w części; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku i zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu według norm przepisanych wraz z należnym podatkiem VAT, gdyż wskazane koszty nie zostały dotychczas uiszczone tak w całości, jak i w części.

Na podstawie art. 176 in fine ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: "p.p.s.a." wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie. Na podstawie art 174 pkt 1-2 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

1) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. przez oparcie się przez Sąd na stanie faktycznym, który nie został wyjaśniony przez organy podatkowe w sposób pełny, tj. z naruszeniem art. 122, 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, dalej: "O.p.", co w efekcie doprowadziło do błędnego zastosowania środka w postaci oddalenia skargi zamiast zastosowania środka w postaci uchylenia decyzji organu drugiej instancji oraz poprzedzającego ją decyzji organu pierwszej instancji w całości;

2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 180 § 1, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, a jego uzupełnienie o dodatkowe dowody (np. przesłuchanie świadków, przeprowadzenie dowodów z dokumentów) mogłoby skutkować podjęciem odmiennej decyzji procesowej skutkując uwzględnieniem skargi administracyjnej;

Będący wynikiem niewłaściwego zastosowania przepisów postępowania ujętych w pkt 1-2 skargi:

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na mylnym przyjęciu, iż skarżącej A. P. przysługiwał status posiadacza samoistnego nieruchomości co miałoby skutkować obciążeniem jej podatkiem od nieruchomości, podczas gdy A. P. nie posiadała statusu posiadacza samoistnego, co winno skutkować niemożnością uznania jej za podatnika podatku od nieruchomości implikując konieczność uznania za podmiot zobowiązany do zapłaty tego podatku właścicieli nieruchomości, tj. A. i K. G., zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.

Bezsporną jest przedstawiona w zaskarżonym orzeczeniu treść oraz wykładnia przywołanych jako naruszone przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 716 ze zm.), dalej: "u.p.o.l.". Dlatego też to przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji wykładnia przepisów prawa materialnego pozwoliła ocenić zakres niezbędnego postępowania dowodowego koniecznego do ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy.

Dla porządku, za WSA w Gdańsku, można powtórzyć, że obowiązek podatkowy samoistnego posiadacza wyłącza obowiązek podatkowy właściciela nieruchomości i gdy ta znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży nie na właścicielu nieruchomości, ale na jej posiadaczu. Posiadacz samoistny nieruchomości jest podatnikiem nawet, jeśli ujawnione w księdze wieczystej prawo własności przysługuje innej osobie niż on. Odwołując się do art. 336 k.c., zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny), WSA uznał, że w świetle art. 336 k.c. posiadanie jest władaniem rzeczą i obejmuje dwa elementy: fizyczny (corpus possessionis) - faktyczne władanie rzeczą oraz psychiczny (animus rem sibi habendi) - wolę władania rzeczą dla siebie. W przypadku posiadania samoistnego, animus rem sibi habendi przejawia się w podejmowaniu wielu czynności wskazujących na to, że posiadacz traktuje rzecz jako pozostającą w jego sferze swobodnej dyspozycji, przy czym ocena podejścia, uwzględnia rzeczywistą wolę władającego, dokonywana jest obiektywnie, z punktu widzenia otoczenia posiadającego. Konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że rozpatrzenie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, traktujących o prawidłowości toku postępowania i wiążącego charakteru ustaleń faktycznych sprawy, należy odnieść do uznanych w art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust 3 u.p.o.l. istotnych okoliczności, a ustalenia przyjęte przez WSA oparte o zeznania samej skarżącej były wystarczające, by przyjąć, że zaszły okoliczności, które świadczyły o tym, że skarżąca w latach 2017 r. – 2020 r. zachowywała się (działała i chciała działać) względem nieruchomości jak właściciel. Zamieszkiwanie (nawet okresowe) w jednym z pomieszczeń znajdujących się w budynku, ograniczenie swobodnego dostępu do nieruchomości osobom dysponującym prawem własności do nieruchomości, wyłączne posiadanie kluczy do nieruchomości, zawarcie umowy najmu, na mocy której skarżąca oddała nieruchomość do używania innemu podmiotowi, celem prowadzenia na niej działalności gospodarczej, za co pobierała czynsz, posiadanie tam swojego pokoju, w którym przebywała i nocowała 3-4 razy w tygodniu; pozwoliło uznać, że skarżąca była samoistnym posiadaczem nieruchomości. Rację ma Sąd pierwszej instancji uznając, że o samoistnym posiadaniu nieruchomości przez skarżącą świadczyło również kwestionowanie przez nią nabycia nieruchomości przez właścicieli oraz wszczęcie postępowania w przedmiocie zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia przez nich nieruchomości w drodze spadku. Przekonanie o przysługujących jej właścicielskich uprawnieniach do nieruchomości skarżąca deklarowała w trakcie przesłuchania w 2019 roku. Jakkolwiek prawo własności do nieruchomości przysługiwało innym osobom, to jednak skarżąca w żaden sposób nie wskazuje, że opodatkowana nieruchomość znajdowała się w ich posiadaniu czy, że wykonywali oni wobec tej nieruchomości faktyczne (fizyczne) władztwo.

Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli zastosowania przez organy podatkowe art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r. poz. 1325, t.j. ze zm.), dalej: "O.p". Organy podatkowe zobowiązane są do ustalenia wszystkich faktów i okoliczności, które są niezbędne dla załatwienia sprawy (art. 122 O.p.). Powinny zebrać wszystkie dostępne dowody i rozpatrzeć je w sposób wyczerpujący, niezależnie od tego, czy potwierdzają one tezy organu czy twierdzenia podatnika (art. 187 § 1 w zw. z art.121 § 1 O.p.). Następnie powinny je ocenić zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.). Ocena ta była logiczna i spójna a materiał został zgromadzony do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy, tj. stwierdzenia, że stan ten podpada pod hipotezę określonej normy prawnej o charakterze materialnoprawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku szeroko odniósł się nie tylko do zarzutów skargi, które co do zasady pokrywały się z zarzutami badanymi obecnie; ale też przedstawił wykładnię stosowanych przepisów postępowania wyjaśniającego. Swoje oczekiwania co do postępowania dowodowego skarżąca opiera o treść dokumentacji dotyczącej formalnie istniejącego prawa własności do nieruchomości, jaką jednak organ wziął pod uwagę, co zostało ocenione przez Sąd pierwszej instancji. W sprawie nie przyjęto, by kto inny był właścicielem nieruchomości, niemniej, jak wyjaśniono wcześniej, nie miało to istotnego znaczenia, gdy kto inny był jej posiadaczem samoistnym. Jednocześnie skarżąca oczekuje przesłuchania i oceny zeznań właścicieli, niemniej jest to bezzasadne i z tego powodu, że jej dążenia mogłyby jedynie służyć zaprzeczeniu okolicznościom, które przyjęto na podstawie jej zeznań. Chodziłoby przy tym o okoliczności jej działania i jej woli działania. Nie wiadomo też dlaczego skarżąca oczekuje przyjęcia innych okoliczności dla różnych okresów rozliczenia podatku, gdy to właśnie z jej zeznań wynika, że zarówno jej niezmienne fizyczne działania jak i wola wypełniały przesłanki zachowania się wobec nieruchomości jak właściciel. Tak też prawidłowo rozpoznał sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Z tych względów, skoro zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w związku z art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265) i zasądził od Z. sp. z o.o. z siedzibą w O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (75% z kwoty 480 zł) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa COVID) oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej z 30.01.2023 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym.

Mirella Łent Jacek Brolik Stanisław Bogucki