Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1659/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 34 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 31 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Go 57/23 w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 10 listopada 2022 r. nr 0801-IEE-1.711.125.2022.3 UNP: 0801-22-065270 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 31 maja 2023 r., I SA/Go 57/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 10 listopada 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Skarżąca, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., w skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:

1. Naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a to:

a) art. 33 § 2 pkt 1, 4, 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły ww. podstawy zarzutów i nieuwzględnienie ich w trakcie postępowania;

b) art. 34 § 1 w zw. z art. 6 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji ze względu na związanie stanowiskiem wierzyciela nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, podczas gdy organ ten obowiązany jest weryfikować przyjęty przez wierzyciela stan prawny i faktyczny sprawcy w obliczu wskazywania przez skarżącą przesłanek dotyczących nieistnienia egzekwowanego obowiązku egzekucyjnego; ta błędna wykładnia doprowadziła sąd pierwszej instancji w konsekwencji do oddalenia skargi, a tym samym do nieuzasadnionego pozostawienia w obrocie prawnym postanowienia opartego na stanowisku wierzyciela, w którym ten nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów skarżącej i nie uzasadnił szczegółowo swojego stanowiska;

c) art. 34 § 1 w zw. z art. 45 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji ze względu na związanie stanowiskiem wierzyciela nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, podczas gdy organ ten obowiązany jest odstąpić od czynności egzekucyjnych w obliczu wskazywania przez skarżącą przesłanek dotyczących nieistnienia egzekwowanego obowiązku i przedwczesnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz poprowadzić postępowanie wyjaśniające; ta błędna wykładnia art. 34 § 1 w zw. z art. 45 § 1 u.p.e.a. doprowadziła sąd pierwszej instancji w konsekwencji do oddalenia skargi, a tym samym do nieuzasadnionego pozostawienia w obrocie prawnym postanowienia opartego na stanowisku wierzyciela, w którym nie ustosunkował się on do wszystkich zarzutów skarżącej i nie uzasadnił szczegółowo swojego stanowiska;

d) art. 34 § 4 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie i nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne winno być umorzone;

2. Naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z postanowień - stanowisk wierzyciela - Wójta Gminy Z. zgodnie z którymi uznaje on zarzuty zobowiązanego za uzasadnione i wskazujące na wycofanie tytułu egzekucyjnego a także z przesłuchania skarżącej, co w konsekwencji doprowadziło do braku wyjaśnienia istotnych wątpliwości;

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na niezgodności sentencji wyroku z jego uzasadnieniem w tym w szczególności niewyjaśnienia skarżącej podstawy prawnej rozstrzygnięcia;

c) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS istotnie narusza art. 45 § 1 u.p.e.a.;

d) art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a. - poprzez brak zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a przede wszystkim brak zbadania rzeczywistej treści zarówno wniosku skarżącej jak i treści i charakteru kwestionowanego przez skarżącą postanowienia organu pierwszej instancji, co następnie rzutowało na postępowanie egzekucyjne w administracji;

e) art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a. i art. 54 § 5 u.p.e.a. - poprzez brak zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a przede wszystkim, brak zbadania rzeczywistej treści zarówno wniosku skarżącej jak i treści i charakteru kwestionowanego przez skarżącą postanowienia organu w przedmiocie prowadzenia postępowania egzekucyjnego;

f) art. 59 § 1 u.p.e.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym i odmówienie umorzenie postępowania egzekucyjnego;

g) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji.

Skarżąca wniosła stosownie do art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 10 listopada 2022 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wniosła również o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostały pokryte ani w całości, ani w części.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zarządzeniem z 20 czerwca 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., skierował sprawę na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: (1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; (2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w związku z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Sądu podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego. Podobnie przy naruszeniu przepisów postępowania należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego. (por. wyrok NSA z 19 lutego 2008 r., II FSK 1787/06, niepubl.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty naruszenia art. 7, 77, 80 k.p.a w zw. z art. 54 § 5 u.p.e.a. są niezasadne. Po pierwsze strona skarżąca praktycznie ich nie uzasadniła, a po wtóre odnosząc się do treści zarzutu podniesionego w petitum skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek podjęcia wyłącznie działań niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego. Tym samym, organy nie są zobowiązane do dokonywania czynności nieistotnych dla skonkretyzowania praw i obowiązków danego podmiotu. Uwaga ta dotyczy również przepisu art. 77 § 1 k.p.a., będącego uszczegółowieniem zasady prawdy materialnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. W praktyce oznacza to konieczność zgromadzenia i analizy dokumentów, które pozwolą na wydanie rozstrzygnięcia. Natomiast pozyskiwanie dowodów ponad ten wymóg, nie jest już obowiązkiem organów administracji publicznej (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 9 kwietnia 2024 r., II SA/Ol 1107/23). Co istotne strona skarżąca nie wskazała na konkretne dowody, które uzasadniałyby inny stan faktyczny, niż ten przyjęty przez organy egzekucyjne, a zwłaszcza stan faktyczny, który dawałby podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. Przypomnieć w związku z tym należy, że to na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi ona korzystne dla siebie skutki prawne (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 5 czerwca 2024 r., III SA/Po 142/24). Skuteczne zarzucenie natomiast naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego (wyrok NSA z z 5 stycznia 2024 r., I OSK 1988/22).

Nie jest zasadny zarzut naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną między innymi w przypadku gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zasadniczo dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia, w szczególności gdy elementy wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. zostały pominięte lub zostały sformułowane w sposób lakoniczny, niejasny czy nielogiczny (zob. np. wyroki NSA z: 18 września 2014 r., II GSK 1096/13, 27 listopada 2014 r., II GSK 584/13, 12 lutego 2015 r., II OSK 200/15, 3 marca 2015 r., II GSK 56/14, 11 marca 2015 r. II GSK 810/14). Tych uchybień pisemne uzasadnienie skarżonego wyroku nie zawiera. Przede wszystkim nie jest w żaden sposób sprzeczne z jego sentencją i w sposób wystarczający odnosi się zarówno do podstawy faktycznej, jak i prawnej rozstrzygnięcia.

Co się tyczy naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., to zarzut ten powinien być powiązany z art. 191 p.p.s.a, a ponieważ strona nie miała możliwości zgłoszenia stosowych zastrzeżeń do protokołu na podstawie art. 105 p.p.s.a., dodatkowo powinna wskazać na konkretne dowody z dokumentów, których przeprowadzenie było niezbędne bo miało istotny wpływ na wynik sprawy. Dowodem, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może być dowód z przesłuchania świadka. Na marginesie należy tylko podnieść, że postanowienia na które powołuje się strona skarżąca nie dotyczą niniejszego postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 2 czerwca 2020 r.

Co się tyczy naruszenia przepisów prawa materialnego, to zgodzić się należy z sądem pierwszej instancji, że organ egzekucyjny jest związany na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów, o jakich mowa w art. 33 § 1 pkt 1 - 5 i 7 u.p.e.a. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutów i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Innymi słowy związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w kwestii zasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oznacza, że przed organem egzekucyjnym nie bada się ponownie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Rodzaje rozstrzygnięć organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów są zdeterminowane ostatecznym postanowieniem w sprawie stanowiska wierzyciela (zob. wyrok NSA z 10 marca 2020 r., II FSK 996/18).

Wobec braku odrębnego zaskarżenia do sądu administracyjnego ostatecznego postanowienia wierzyciela w przedmiocie ustosunkowania się do wniesionych zarzutów, rozpatrując skargę na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie wniesionych zarzutów, sąd pierwszej instancji poddał kontroli stanowisko wyrażone przez wierzyciela w wystarczającym stopniu, znajdując ku temu podstawę w art. 134 § 1 p.p.s.a. Jednak skuteczną kontrolę legalności postanowienia wierzyciela gwarantuje w tym względzie art. 135 p.p.s.a. Tylko bowiem w razie zastosowania ostatnio wskazanego przepisu, osiągnięty zostanie w pełni cel kontroli zgodności z prawem stanowiska wierzyciela. Brak sądowej kontroli postanowienia wyrażającego stanowisko wierzyciela (wobec niezaskarżenia do sądu tego postanowienia), uniemożliwia realizację określonej w art. 153 p.p.s.a. zasady związania organu oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku sądu pierwszej instancji. Nie wiadomo w związku z tym samym z jakiego przepisu prawa skarżąca wywodzi uprawnienie i obowiązek organu egzekucyjnego do zweryfikowania stanowiska wierzyciela we wskazanym przez siebie zakresie. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 34 § 1 u.p.e.a., w którym mowa jest o stanowisku wierzyciela, ale bezsprzecznie z przepisu tego nie wynika takowe uprawnienie organu egzekucyjnego. Wręcz przeciwnie przepis ten, o czym była już mowa, stanowi, iż w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące (zob. wyrok NSA z 5 stycznia 2022 r., III FSK 371/21).

Z powyższych przyczyn nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 34 § 4 i art. 45 § 1 u.p.e.a.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

sędzia NSA Dominik Gajewski sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia del. WSA Krzysztof Przasnyski