Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 415/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 6 , art. 3 ust. 1 pkt 19 , art. 26
journal: Dz.U. 2022 poz 699
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
article: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 20 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędzia WSA Michał Zbrojewski Protokolant st. asystent sędziego Marcelina Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 roku sprawy ze skarg A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. oraz T. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 17 lutego 2023 roku znak: KO.463.26.2022, KO.463.1.2023 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 30 listopada 2022 roku, znak: BOŚiR.6236.1.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz strony skarżącej A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz strony skarżącej T. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 415/23

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęły dwie skargi pochodzące od A. Spółki z o.o. z siedzibą w Ł. oraz T. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z 17 lutego 2023 r. (znak: KO.463.26.2022, K0.463. 1.2023) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 30 listopada 2022 r. (znak: BOSiR.6236.1.2022) w sprawie nakazania A. Sp. z o.o., T. z o.o. oraz P. - syndykowi masy upadłościowej P.. z o.o. w likwidacji w upadłości z siedzibą w K. usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.

Z akt sprawy wynika, że 6 czerwca 2022 r. do Wójta Gminy [...] wpłynął wniosek Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Łodzi Delegatura w P. o zastosowanie art. 26 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 699 ze zm.) [dalej: ustawa o odpadach], Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Łodzi Delegatura w P. przekazał, że w okresie 29 września 2021 r. - 28 kwietnia 2022 r. w firmie A. Sp. z o.o. oraz w okresie 29 września 2021 r. - 1 czerwca 2022 r. w firmie T. z o.o., została podjęta kontrola w wyniku zgłoszonego wniosku w sprawie m.in. niewłaściwego postępowania z odpadami powstającymi w związku z działalnością wskazanych firm, prowadzoną w miejscowości K., gmina [...]. W czasie kontroli ustalono, że wymienione spółki na podstawie odrębnych umów zawartych z firmą P.. z o.o. wynajęły w użytkowanie plac sąsiadujący z pomieszczeniami biurowymi i magazynowymi położony w miejscowości K.. W umowach nie wskazano jednoznacznie, której części terenu dotyczy dana umowa najmu. Do umów nie dołączono żadnej mapy ani nie wskazano żadnych parametrów czy współrzędnych umożliwiających jednoznaczną identyfikację terenu wynajmowanego przez każdą ze Spółek. W wyniku oględzin terenu dokonanych przez pracowników WIOŚ stwierdzono, że na placu za budynkami znajdowały się odpady, m.in.: lampy, opony na pryzmie, kable w otulinie, części pochodzące z pojazdów (filtry), opakowania z tworzyw sztucznych, elementy zawieszenia.

W dniu 29 lipca 2022 r. wpłynęło P.Z. wyjaśniające, że nieruchomość oznaczona numerami działek [...], [...], [...] stanowi własność upadłej Spółki P.. z o.o. w likwidacji w upadłości i jest składnikiem masy upadłości, jednakże syndyk oraz upadła Spółka od dnia ogłoszenia upadłości nie władają sporną nieruchomością. Upadłość P.. z o.o. została ogłoszona postanowieniem Sądu Rejonowego w P. w dniu [...] grudnia 2020 r. Niemniej już od wielu lat przed ogłoszeniem upadłości nieruchomość była użytkowana przez podmioty wynajmujące teren, a syndyk stwierdził, że informacje na temat odpadów powinni posiadać prezesi firm wynajmujących teren, jedyny wspólnik i jedyny członek zarządu upadłej Spółki oraz likwidator Spółki. Syndyk wniósł o przesłuchanie w charakterze świadków H.O., A. C., S. S. oraz M. S.

Następnie w wyniku przeprowadzonych 22 sierpnia 2022 r. oględzin ustalono, że na placu za budynkami znajdowały się odpady takie jak: opony, lampy (reflektory), kable w pojemniku, części samochodowe takie jak owiewki od samochodów półciężarowych i dostawczych, felgi, poduszki od naczep, logo, szyldy reklamowe, beczki typu mauzer, beczki od opryskiwaczy, plandeki, elementy plastikowe, filtry powietrza oraz części maszyn rolniczych. Beczki były puste. Wykonano również dokumentację zdjęciową.

Organ I instancji wezwał spółki do złożenia wyjaśnień na piśmie. Prezes A. Sp. z o.o. odpowiedział, że nie wie kto jest ich posiadaczem, z jakiego okresu pochodzą ani przez kogo zostały wytworzone. Według Prezesa niektóre odpady pochodzą od spółki P., ponieważ znajdują się na nich naklejki z nazwą tej firmy oraz pochodzą od maszyn rolniczych, których sprzedażą zajmowała się spółka, w momencie podpisywania umowy najmu odpady znajdowały się na w/w działkach. A. Sp. z o.o. nie ma podpisanej umowy na odbiór odpadów, ponieważ odbiór ten jest zagwarantowany w ramach umowy najmu. Natomiast Prezes T. z o.o. pisemnie wyjaśnił, że nie ma wiedzy kto jest posiadaczem odpadów. Przypuszcza że spółka P.. W chwili podpisywania umowy najmu przez spółkę odpady znajdowały się już na placu. Na fakt, że odpady należą do spółki P. wpływa znajdujące się na odpadach logo P. oraz marki J., której to według wiedzy prezesa spółka P. była dealerem. Spółka T. jest właścicielem opon znajdujących się przy ścianę garażu, które czekają na selekcję, ponieważ część ich nadaje się do użytku. Opony pozostałe według wiedzy prezesa nie należą do spółki T., były już kiedy T. rozpoczynał w 2018 roku wynajem nieruchomości. Prezes przypuszcza, że odpady należą do spółki P. w związku z wykonywaną wówczas działalnością.

H.O. (jedyny wspólnik i jedyny członek zarządu upadłej spółki) oraz likwidator spółki - A.C. również złożyli pisemne wyjaśnienia. H.O. wyjaśnił, że nie wie kto jest posiadaczem odpadów, ponieważ od 2018 roku nie zajmuje się sprawami spółki P.. Oznajmił, że część odpadów pochodzi z działalności spółki P., były one wykorzystywane do działalności spółki. Spółka posiadała pojazdy ale nie jest w stanie wskazać czy i które opony czy części samochodowe pochodzą z jej działalności. Natomiast A.C. wskazała, że nie wie kto jest posiadaczem odpadów wskazanych w wezwaniu jak również przez kogo zostały wytworzone. Likwidatorem spółki P. został w 2019 roku a odpady już były na placu. Napisała również, że przypuszcza, iż z okresu kiedy P. prowadziło jeszcze działalność gospodarczą pochodzą opony i części samochodowe na obrzeżu placu i są one z samochodów P., ale nie jest tego pewna. Na niektórych odpadach są logo J. i materiały reklamowe P.. Są również zbiorniki po opryskiwaczach oraz konstrukcje stalowe z maszyn rolniczych. Umowa najmu z T. została zawarta zanim została likwidatorem dlatego nie ma wiedzy jakie odpady leżały, a w momencie zawierania umowy z A. na pewno odpady już były, a ich ilość chyba się nie powiększyła.

W tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym Wójt Gminy [...] na podstawie art. 26 ustawy o odpadach nakazał podmiotom A. Sp. z o.o.; T. z o.o.; P. Syndykowi masy upadłościowej P.. z o.o. w upadłości usunięcie odpadów o kodach: 16 01 03 - zużyte opony; 16 02 14 - zużyte urządzenia inne niż wymienione w 16 02 09 do 16 02 13; 17 04 11 - kable inne niż wymienione w 17 04 10; 16 01 99 - części samochodowe; 16 01 19 - tworzywa sztuczne; 17 04 05 - żelazo i stal; 17 04 07 - mieszaniny metali; 16 02 16 - elementy usunięte ze zużytych urządzeń inne niż wymienione w 16 02 15.

Organ określił termin wykonania obowiązku wskazanego wyżej na 60 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Wskazał też, że obowiązek zostanie wykonany w ten sposób, że odpady zostaną wywiezione zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, tj. poprzez zawarcie umowy na usunięcie, [...] i zagospodarowanie odpadów z przedsiębiorcą posiadającym odpowiednie zezwolenie, wydane przez właściwy organ. Zobowiązał również w/w podmioty do powiadomienia organu o wykonaniu nałożonego obowiązku oraz do potwierdzenia wypełnienia nałożonego obowiązku stosownymi dokumentami, tj. kserokopię zawartej umowy oraz kserokopią wystawionej faktury za wykonaną usługę poświadczonymi za zgodność z oryginałem.

Odwołania od powyższej decyzji wniosły zarówno A. Sp. z o.o. jak i T. z o.o.

A. Sp. z o.o. zarzuciła decyzji naruszenie:

- art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach poprzez jego zastosowanie względem A. Sp. z o.o., podczas gdy w toku postępowania nie wykazano, że Spółka jest posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 26 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 tej ustawy, ani że zaistniały przesłanki zastosowania domniemania faktycznego posiadania;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego podczas ustalania kręgu adresatów obowiązku wynikającego z art. 26 ustawy o odpadach;

- art. 80 k.p.a., wobec nieuwzględnienia przy wydawaniu decyzji wyjaśnień składanych w toku postępowania administracyjnego, z których jednoznacznie wynika, że Spółka A. nie jest posiadaczem zalegających na działkach o nr [...], [...],[...] odpadów;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprzedstawienie w uzasadnieniu decyzji przyczyn odmówienia mocy dowodowej wyjaśnieniom przedstawicieli stron postępowania;

- stanowiące konsekwencje powyższych naruszeń błędy w ustaleniach faktycznych, wobec przyjęcia, że A. Sp. z o.o. jest posiadaczem odpadów i spoczywa na niej obowiązek ich usunięcia, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do konstruowania takich twierdzeń, i wynajmuje nieruchomość w części, na której zgromadzone zostały odpady.

W uzasadnieniu odwołania strona wskazała, że organ pierwszej instancji w toku prowadzonego postępowania nie udowodnił, iż A. Sp. z o.o. jest wytwórcą odpadów, znajduje się w ich posiadaniu, a tym bardziej, że włada powierzchnią ziemi - działkami ewidencyjnymi - na których odpady zalegają. W kontekście zgromadzonego materiału dowodowego nasuwa się odmienna konstatacja - iż wytwórcą odpadów jest P.. z o.o. w likwidacji w upadłości - której majątek obecnie znajduje się w zarządzie syndyka P.Z.. Organ przy ustalaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia zlekceważył wyjaśnienia prezesów spółek będących stronami postępowania oraz złożone na piśmie zeznania osób przesłuchiwanych w charakterze świadków. Ze wskazanych powyżej środków dowodowych wynika, że wytwórcą zdecydowanej większości zgromadzonych odpadów była Spółka P.. Ponadto do postawienia powyższej tezy skłania protokół oględzin miejsca składowania odpadów oraz załączona do niego dokumentacja fotograficzna. Organ nie zauważa, iż na składowisku zalegają głównie odpady związane z działalnością prowadzoną niegdyś przez P.. z o.o. Co więcej, wśród zgromadzonych odpadów znajdują się plastikowe logo Spółki P., jak również rzeczy tym logo oznaczone. W decyzji nie uwzględniono powtarzających się twierdzeń, iż zgromadzone odpady znajdowały się na wskazanych działkach jeszcze przed zawarciem przez P. umowy najmu ze Spółkami T. i A.. Organ zbyt pochopnie zastosował domniemanie faktyczne z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach - bezrefleksyjnie przyjmując, iż obszar, na którym zalegają odpady, znajduje się pod władztwem Spółki A. - a to przez wzgląd na zawartą z P.. z o.o. umowę najmu i z tego powodu przesądził odpowiedzialność spółki za usunięcie odpadów.

Strona zaznaczyła, iż w zakresie działki o nr [...], na której to znajduje się składowisko odpadów, Spółka A. wynajmuje i użytkuje (a więc jest posiadaczem zależnym) jedynie część powierzchni biurowej w budynku posadowionym na tejże działce. Umowa najmu zawarta przez odwołującą się spółkę nie obejmuje natomiast pozostałej części działki o nr [...], a już z pewnością w jej zakres nie wchodzi teren, na którym zalegają odpady. Nie polega więc na prawdzie twierdzenie organu I instancji, jakoby A. Sp. z o.o. była podmiotem władającym powierzchnią ziemi faktycznie stanowiącej miejsce składowania odpadów.

Natomiast w swym odwołaniu T. z o.o. zarzuciła decyzji:

- nieprawidłowe ustalenie, że część terenu, na którym leżą odpady wymienione w decyzji, jest władana przez Spółkę - organ nie dysponował dowodami na to, że Spółka wynajmuje tę część placu, w uzasadnieniu organ sam wskazał, że nie wynika to z umów najmu,

- nieprawidłowe ustalenie, że Spółka jest posiadaczem odpadów wymienionych w decyzji, a co za tym idzie, że jest podmiotem zobowiązanym do ich usunięcia,

- nieprawidłowe ustalenie, że nie da się ustalić wytwórcy odpadów, więc trzeba obciążyć obowiązkiem ich usunięcia posiadacza nieruchomości,

- z przytoczonych przez organ w decyzji przepisów wynika, że "posiadaczem" odpadów jest przede wszystkim ich wytwórca. Podczas oględzin wyszło na jaw, że większość przedmiotów które leżą w zaroślach na obrzeżach placu musi pochodzić z działalności P.. z o.o. - gdyż albo są oznaczone logo ww. Spółki, albo są to części po maszynach rolniczych, których Spółka P. była dystrybutorem. Nie wiadomo, czemu organ ustalił, że materiał dowodowy nie pozwala ustalić jaki podmiot jest wytwórcą odpadów, skoro niektóre "odpady" to materiały reklamowe P. lub pozostałości po maszynach rolniczych,

- w związku z tym niezrozumiałe jest dodatkowe obciążenie Spółki T. obowiązkiem usunięcia odpadów, których nie jest właścicielem ani nawet posiadaczem.

T. z o.o. wyjaśniła, że jest najemcą placu za budynkiem w K. [...], jednak wynajem obejmuje tylko jego część, z której Spółka korzysta. Spółka nie korzysta z części placu, gdzie leżą odpady. Organ błędnie ustalił, że Spółka jest podmiotem "władającym" gruntem - a dokładnie tym jego kawałkiem, gdzie leżą odpady. Gospodarczo nieuzasadnione byłoby opłacanie czynszu za część nieruchomości, której Spółka nie korzysta. Spółka nigdy nie wzywała właściciela nieruchomości do usunięcia odpadów celem umożliwienia korzystania z tej części nieruchomości, gdyż nie było takiej potrzeby - ta część placu jest spółce zbędna i nie stanowi przedmiotu najmu.

Spółka wskazała również, że pismo syndyka P.. z o.o., w którym wskazuje, że ww. Spółka nie włada nieruchomością, nie do końca jest prawdą. Część nieruchomości bowiem nie jest objęta umowami najmu, a ponadto, Spółka P. jest właścicielem nieruchomości i jest odpowiedzialna za stan tej nieruchomości, w tym jej przydatność do użytku przez najemców.

Ponadto spółka podniosła, że organ w sposób nieuprawniony posłużył się domniemaniem, że za odpady jest odpowiedzialny podmiot władający gruntem - gdyż domniemanie to ma znaczenie tylko, gdy nie wiadomo kto jest wytwórcą odpadów, a w postępowaniu prowadzonym przez Wójta Gminy [...] więcej jest dowodów na to, że odpady wytworzyła Spółka P. w czasie, kiedy jeszcze prowadziła działalność, niż na to, że Spółka T. na podstawie umowy najmu włada kawałkiem terenu, na którym odpady są magazynowane. W związku z powyższym, decyzja powinna zostać zmieniona w ten sposób, że Spółka T. z o.o. nie będzie zobowiązana do usunięcia odpadów.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy podniósł, iż skarżący w odwołaniach nie kwestionują ustaleń organu co do rodzaju odpadów zalegających na działkach ozn. nr ewid. [...], [...], [...]. Nie zgadzają się natomiast z faktem uznania ich za posiadaczy zalegających odpadów. Kolegium jednak nie zgodziło się ze stanowiskiem skarżących i zauważyło, że posiadaczem odpadów jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów.

Zdaniem Kolegium z akt wynika, że właścicielem terenu jest P.. z o.o. w likwidacji w upadłości, a syndykiem zarządzającym masą upadłości Spółki jest P.Z. Najemcami placu sąsiadującego z pomieszczeniami biurowymi i magazynowymi, położonego w m. K. są: A. Sp. z o.o. i T. z o.o. W zawartych umowach najmu nie wskazano jednak, które części działek objęte są umowami najmu. Do umów nie dołączono przy tym żadnych map umożliwiających ustalenie tych okoliczności.

W ocenie Kolegium bezsporne jest, że na spornym terenie zalegają następujące odpady: 16 01 03 - zużyte opony; 16 02 14 - zużyte urządzenia inne niż wymienione w 16 02 09 do 16 02 13; 17 04 11 - kable inne niż wymienione w 17 04 10; 16 01 99 - części samochodowe; 16 01 19 - tworzywa sztuczne; 17 04 05 - żelazo i stal; 17 04 07 - mieszaniny metali; 16 02 16 - elementy usunięte ze zużytych urządzeń inne niż wymienione w 16 02 15.

Kolegium stanęło na stanowisku, iż przeprowadzone postępowanie nie doprowadziło do ustalenia wytwórcy odpadów. Syndyk masy upadłości P.. z o.o. wyjaśnił, że sporna nieruchomość od wielu lat jest użytkowana przez podmioty wynajmujące teren i to prezesi tych firm powinni posiadać informacje na temat zdeponowanych odpadów. H.O. były członek zarządu P. wyjaśnił, że sprawami tej Spółki nie zajmował się od 2018 r. Wie o umowie zawartej z T. z o.o. Przed zawarciem umowy najmu P. przechowywała na placu część rzeczy związanych z działalnością, ale nie były to odpady. Wyjaśnia też, że były tam przechowywane opony do samochodów firmy, ale nie wydaje mu się, że w takiej ilości jak obecnie. Z kolei A.C. wyjaśniła, że likwidatorem Spółki została w 2019 r. Odpady były już wówczas na placu. Wie, że część opon pochodzi z okresu, kiedy jeszcze P. prowadziło działalność, ale nie widziała, aby którykolwiek z najemców "coś dokładał do odpadów koło placu". Prezes A. Sp. z o.o. wyjaśnił w toku postępowania, że nie wie kto jest posiadaczem odpadów. Niektóre odpady pochodzą od Spółki P., a znajdowały się już na działce w chwili podpisywania umowy najmu placu przez tą Spółkę. Podobnie Prezes T. z o.o. wyjaśnił, że nie wie kto jest posiadaczem odpadów, przypuszcza, że P.. Przyznał, że jest właścicielem opon znajdujących się przy ścianie garażu, które będą podlegać selekcji, gdyż część z nich nadaje się do użytku. Natomiast pozostałe odpady zalegały już na palcu, kiedy w 2018 r. Spółka T. rozpoczęła wynajem nieruchomości.

Powyższe – zdaniem Kolegium - wskazuje, że wszystkie ww. firmy, tj. zarówno władający nieruchomością (P.. o. z. w likwidacji w upadłości), jak A. i T. z o.o. nie zadbali o dokładne wyjaśnienie przyczyn zdeponowania odpadów na spornej nieruchomości.

Kolegium podkreśliło, że domniemywa się, iż władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. Jednakże w ocenie Kolegium w sprawie niniejszej nie udało się obalić tego domniemania. Dlatego też słusznie przyjęto, że posiadaczami odpadów są podmioty wymienione w sentencji decyzji. W konsekwencji nałożenie solidarnie na te podmioty obowiązku usunięcia odpadów ze spornego terenu jest uzasadnione.

W swych skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. Spółki z o.o. z siedzibą w Łodzi oraz T. spółka z o.o. z siedzibą w W. zarzuciły:

1) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego:

- poprzez uznanie, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do ustalenia, kto jest wytwórcą odpadów zalegających na działkach [...], [...] i [...] obr. K., gmina [...],

- poprzez uznanie, że skarżąca Spółka jest posiadaczem odpadów zalegających na działkach [...], [...] i [...] obr. K., gmina [...], mimo że nie wynika to ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,

- poprzez uznanie, że skarżąca Spółka jest władającym częścią gruntu, na której położone są odpady,

- poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie podmiotów władających działkami [...],[...] i [...] obr. K., gm. [...] w dacie wydania zaskarżonej decyzji,

- co doprowadziło do nałożenia na skarżącą spółkę obowiązku usunięcia odpadów, mimo że skarżąca spółka nie jest zobowiązana do usunięcia ww. odpadów,

2) naruszenie art. 26 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 9 ustawy o odpadach w zw. z art. 3 pkt 44 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (tj.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 z późn. zm.) poprzez nakazanie skarżącej Spółce usunięcia odpadów zalegających na działkach [...], [...] i [...] obr. K., gmina [...], mimo że skarżąca Spółka nie jest ich posiadaczem w rozumieniu ustawy o odpadach ani nie jest podmiotem władającym gruntem pod odpadami w rozumieniu ustawy - Prawo ochrony środowiska,

3) naruszenie art. 140 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie odniesienie się przez organ II instancji do wszystkich zarzutów odwołania, nieprzedstawienie w uzasadnieniu decyzji przyczyn odmówienia mocy dowodowej wyjaśnieniom przedstawicieli stron postępowania i świadków.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty spółki wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Ponadto na zasadzie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. strony wniosły o dopuszczenie dowodu z dokumentu - pisma Syndyka masy upadłości P.. z o.o w likwidacji w upadłości (właściciela nieruchomości) wypowiadającego skarżącej Spółce umowę najmu placu z dniem 28 grudnia 2022 r. - na okoliczność, że skarżące spółki nie były posiadaczem odpadów w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi strony zakwestionowały, aby umowa najmu, na podstawie której korzystały z części nieruchomości obejmowały część gruntu na której położone są odpady. To, że umowa nie konkretyzuje obszaru nieruchomości do poszczególnych pomieszczeń lub części nieruchomości gruntowej nie oznacza, że umową objęty jest cały obszar nieruchomości - zwłaszcza, że żadna ze spółek nie jest jedynym najemcą nieruchomości więc obiektywnie nie ma możliwości korzystania z nieruchomości, w pełnym zakresie gdyż kolidowałoby to z zakresem korzystania drugiego najemcy. Organ administracji nie jest władny dokonywać wykładni umowy cywilnoprawnej wbrew oświadczeniom stron tej umowy, chyba że ma ku temu podstawę faktyczną. Organ nie przeprowadził postępowania dowodowego w kwestii zakresu korzystania przez skarżącą spółkę z nieruchomości w K..

Jednocześnie skarżąca A. spółka z o.o. wskazała, że 28 grudnia 2022 r. (a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji) syndyk masy upadłości P.. z o.o. w likwidacji w upadłości złożył skarżącej spółce oświadczenie o wypowiedzeniu umowy najmu placu z dnia 31 marca 2020 r.

Ponadto skarżące spółki zauważyły, że organ przy ustalaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia zignorował wyjaśnienia prezesów spółek będących stronami postępowania oraz złożone na piśmie zeznania osób przesłuchiwanych w charakterze świadków. Ze wskazanych powyżej dowodów można wyciągnąć wniosek, że w wytwórcą zdecydowanej większości zgromadzonych odpadów była spółka P.. Ponadto do postawienia powyższej tezy skłania protokół oględzin miejsca składowania odpadów oraz załączona do niego dokumentacja fotograficzna, której organ zupełnie nie ocenił w toku postępowania wyjaśniającego. Organ zdaje się nie zauważać, iż na składowisku zalegają głównie odpady związane ż działalnością prowadzoną niegdyś przez P.. z o.o. Co więcej, wśród zgromadzonych odpadów znajdują się plastikowe logo spółki P., jak również rzeczy tymże logo oznaczone. W decyzji nie uwzględniono ponadto powtarzających się twierdzeń stron i-świadków, iż zgromadzone odpady znajdowały się na wskazanych działkach jeszcze przed zawarciem przez P. umowy najmu ze skarżącą spółką.

Zdaniem spółek zgromadzone środki dowodowe, dają asumpt do stwierdzenia, iż znany jest wytwórca odpadów. W związku z powyższym organ zbyt pochopnie zastosował domniemanie faktyczne z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach - bezrefleksyjnie przyjmując, iż obszar, na którym zalegają odpady, znajduje się pod władztwem skarżących spółek - a to przez wzgląd na zawartą z P.. z o.o. umowę najmu i z tego powodu przesądził odpowiedzialność spółki za usunięcie odpadów. Przedmiotowy zabieg może mieć bowiem miejsce jedynie po dokonaniu kompleksowej oceny stanu faktycznego w kontekście ustalenia wytwórcy odpadów.

Spółki podniosły, że nie mogą swobodnie dysponować przedmiotami zalegającymi na składowisku, mając na uwadze to, że większość z nich przejawia wymierną wartość majątkową (np. złom). Samowolne usunięcie odpadów mogłoby doprowadzić do odpowiedzialności spółki względem rzeczywistego właściciela odpadów. Rozstrzygnięcie o odpowiedzialności solidarnej trzech podmiotów za usunięcie odpadów jest więc wadliwe - organ nie powinien wedle swojego subiektywnego upodobania kreować zobowiązań administracyjno-prawnych, adresatem rozstrzygnięcia winien być konkretny podmiot, który spełnia ustawowe kryteria. Zdaniem skarżących w niniejszej sprawie wyłącznie odpowiedzialnym za usunięcie wskazanych w decyzji odpadów jest Syndyk masy upadłościowej P.. z o.o. w likwidacji w upadłości.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli w ramach tak zakreślonej kognicji sądów administracyjnych, sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w sposób określony w powołanych przepisach, co uzasadnia ich uchylenie w całości.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że przedmiotem skargi w kontrolowanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] nakazującą A. Sp. z o.o., T. z o.o. oraz P. Z. Syndykowi masy upadłościowej P.. z o.o. w likwidacji w upadłości usunięcie z nieruchomości oznaczonej jako działka [...], [...], [...] obręb K., gmina [...], powiat opoczyński odpadów o kodach: 16 01 03 - zużyte opony; 16 02 14 - zużyte urządzenia inne niż wymienione w 16 02 09 do 16 02 13; 17 04 11 - kable inne niż wymienione w 17 04 10; 16 01 99 - części samochodowe; 16 01 19 - tworzywa sztuczne; 17 04 05 - żelazo i stal; 17 04 07 - mieszaniny metali; 16 02 16 - elementy usunięte ze zużytych urządzeń inne niż wymienione w 16 02 15 z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania w terminie 60 dni od dnia, w którym przedmiotowa decyzja stanie się ostateczna.

Podstawę materialnoprawną prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 699 z późn. zm.) [dalej: ustawa o odpadach].

Zgodnie z treścią art. 26 ust. 1 tej ustawy posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Z zastrzeżeniem art. 26a, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust. 2). Decyzję, o której mowa w ust. 2, wydaje się w stosunku do wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za gospodarowanie odpadami, o których mowa w ust. 1. Za wykonanie obowiązków wskazanych w decyzji posiadacze odpadów odpowiedzialni są solidarnie (ust. 3a).

W decyzji, o której mowa w ust. 2, określa się w szczególności: 1) termin usunięcia odpadów; 2) rodzaj odpadów; 3) sposób usunięcia odpadów (ust. 6).

Z przywołanych powyżej przepisów wynika, że do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane jest ustalenie następujących okoliczności: 1. istnienia odpadów w rozumieniu ustawy; 2. składowania odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania i magazynowania; 3. podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów (posiadacza odpadów).

Zgodnie zaś z treścią z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że na działce o nr ewidencyjnych[...], [...] i [...] składowane są odpady o kodach 16 01 03 - zużyte opony; 16 02 14 - zużyte urządzenia inne niż wymienione w 16 02 09 do 16 02 13; 17 04 11 - kable inne niż wymienione w 17 04 10; 16 01 99 - części samochodowe; 16 01 19 - tworzywa sztuczne; 17 04 05 - żelazo i stal; 17 04 07 - mieszaniny metali; 16 02 16 - elementy usunięte ze zużytych urządzeń inne niż wymienione w 16 02 15

W ocenie Sądu zaliczenie wskazanych powyżej materiałów do odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach jak również ich klasyfikacja nie budzą wątpliwości, co znajduje potwierdzenie w świetle ujawnionych w aktach administracyjnych dowodów. W sprawie nie budzi również wątpliwości fakt, że ww. działka nie stanowi miejsca przeznaczonego do składowania odpadów. Wyjaśnić należy, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "miejsca nieprzeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów" ani też nie określił czym jest składowanie odpadów, jednak w art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o odpadach sformułowano definicję magazynowania odpadów, którym jest czasowe przechowywanie odpadów obejmujące: wstępne magazynowanie odpadów przez ich wytwórcę, tymczasowe magazynowanie odpadów przez prowadzącego zbieranie odpadów lub magazynowanie odpadów przez prowadzącego przetwarzanie odpadów. W odniesieniu do składowania odpadów można więc przyjąć, że jest to legalnie działająca instalacja (obiekt budowlany), mająca status składowiska odpadów, które z kolei zostało zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 25 ustawy o odpadach, jako obiekt budowalny przeznaczony do składowania odpadów (zob. D. Danecka, W. Radecki, Ustawa o odpadach. Komentarz, LEX/el. 2020).

W świetle powyższych okoliczności jednoznacznie stwierdzić należy, że teren wskazanych działek nie stanowi miejsca przeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów. Przytoczona okoliczność nie była również podważana przez strony skarżące.

Jak już wyżej wskazano zgodnie z treścią art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach, obowiązek usunięcia odpadów kierowany jest do posiadacza odpadów. Z przywołanego przepisu nie wynika jednak konieczność ustalenia właściciela odpadów. Jednocześnie w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach ustawodawca określił, że posiadaczem odpadów jest jego wytwórca lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów. W tym samym przepisie wprowadził też domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Ustawa o odpadach nie definiuje pojęcia władającego powierzchnią ziemi, jednak mając na uwadze art. 1 ustawy o odpadach, zgodnie z którym ustawa określa środki służące ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegające i zmniejszające negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi wynikający z wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi oraz ograniczające ogólne skutki użytkowania zasobów i poprawiające efektywność takiego użytkowania, oraz korzystając z wykładni systemowej sięgnąć należy do definicji zawartej w art. 3 pkt 44 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2556 z późn. zm.) [dalej: ustawa – Prawo ochrony środowiska]. Zgodnie treścią powołanego przepisu władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający.

Konstrukcja powyższych unormowań wskazuje, że intencją ustawodawcy było stworzenie przepisów pozwalających na niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsc do tego nieprzeznaczonych. Konsekwencją powyższego było wprowadzenie w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach instytucji domniemania, że władający powierzchnią ziemi jest jednocześnie uznawany za posiadacza odpadów w stosunku do którego można wydać decyzję w trybie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach nakazującą usunięcie odpadów. Bez tak jednoznacznego określenia posiadacza odpadów realizacja celów ustawy byłaby znacząco utrudniona, a w niektórych przypadkach nawet niemożliwa. Zasadniczą intencją art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach jest więc możliwie skuteczne i szybkie usuwanie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Odpady zalegające w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania stanowią zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia i życia ludzi (por. wyroki NSA z 30 sierpnia 2019 r., II OSK 2414/17, z 4 lutego 2020 r., II OSK 803/18).

W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że posiadaczem wymienionych na wstępie odpadów są: A. Sp. z o.o., T. z o.o. oraz P. Z. Syndyk masy upadłościowej P. z o.o. w likwidacji w upadłości.

Wobec powyższych ustaleń godzi się wyjaśnić, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach spoczywa przy tym na władającym powierzchnią ziemi. Nie można przy tym co do zasady ciężaru dowodowego obalenia domniemania przenosić na organ. Organy nie są bowiem zobowiązane do prowadzenia we własnym zakresie dochodzenia mającego na celu ustalenie podmiotu będącego posiadaczem odpadów, jeśli domniemany z mocy art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach posiadacz nie przedstawi wiarygodnych dowodów w tym zakresie (por. wyrok NSA z 6 marca 2019 r., II OSK 816/18). Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości (por. wyroki NSA z 23 sierpnia 2016 r., II OSK 2936/14, z 6 marca 2019 r., II OSK 816/18, z 30 sierpnia 2019 r., II OSK 2414/17 oraz z 30 stycznia 2020 r., II OSK 3453/18).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę mając powyższe rozważania na uwadze stoi jednocześnie na stanowisku, że wprowadzone przepisem art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach domniemanie nie pozwala zignorować organom dowodów, które mogą doprowadzić do ustalenia wytwórcy odpadów lub posiadacza odpadów innego niż właściciel nieruchomości, jeżeli zostaną one zaoferowane przez stronę, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Organ musi odnieść się do wszystkich dowodów wskazanych przez strony, szczególnie gdy dotyczą one tak kluczowej dla sprawy kwestii jak prawidłowe ustalenie podmiotu zobowiązanego do usunięcia odpadów (por. przykładowo wyrok NSA z 1 czerwca 2021 r., III OSK 1548/21). Innymi słowy wprowadzenie domniemania prawnego nie zwalnia organów z podejmowania wszelkich czynności, starań zmierzających do ustalenia faktycznego posiadacza odpadów (zob. też wyrok NSA z 24 marca 2023 r., III OSK 7129/21).

Zgodzić należy się zatem ze skarżącymi, że analiza uzasadnienia decyzji i przedstawionego w nim materiału dowodowego, na którym organ oparł rozstrzygnięcie, musi prowadzić do stwierdzenia, że w przedmiotowym postępowaniu nie podjęto wszelkich możliwych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

W pierwszej kolejności zważyć należy, iż organ przy ustalaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia całkowicie zlekceważyły wyjaśnienia prezesów skarżących spółek, będących stronami postępowania co do zakresu umów najmu nieruchomości gruntowych. Organ w tej materii w ogóle nie zajmuje stanowiska. Milczeniem pomija także złożone na piśmie zeznania osób przesłuchiwanych w charakterze świadków. Tymczasem, jak podnoszą skarżące Spółki, ze wskazanych powyżej środków dowodowych wynika, że wytwórcą zdecydowanej większości zgromadzonych odpadów była Spółka P.. Trzeba też mieć na uwadze treść protokołu oględzin miejsca składowania odpadów oraz załączoną do niego dokumentacje fotograficzną. Organ całkowicie pomija - nie odnosząc się do nich w żaden sposób - formułowane w tym kontekście przez skarżące Spółki wnioski, iż na składowisku zalegają głównie odpady związane z działalnością prowadzoną niegdyś przez P.. z o.o. Co więcej, wśród zgromadzonych odpadów znajdują się plastikowe logo Spółki P., jak również rzeczy tym logo oznaczone. W decyzji w ogóle nie uwzględniono również powtarzających się twierdzeń, iż zgromadzone odpady znajdowały się na wskazanych działkach jeszcze przed zawarciem przez P. umowy najmu ze Spółkami T. i A..

W ocenie sądu zgłoszone przez skarżących wnioski dowodowe mogą w konsekwencji ich przeprowadzenia doprowadzić do obalenia domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny nie pozwalał zatem na tym etapie postępowanie jednoznacznie przesądzić, że to na skarżące Spółki powinien zostać nałożony obowiązek usunięcia odpadów. Złożone wnioski dowodowe mogą doprowadzić do skutecznego wzruszenia domniemania w oparciu, o które nałożono na skarżące Spółki nakaz usunięcia odpadów na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach.

Dalej podnieść należy, iż organy całkowicie pominęły w swych ustaleniach i podjętych rozważaniach fakt, że z kontroli WIOŚ wynikało, że Spółka A. w spornym okresie nie wytwarzała odpadów. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego Spółka A. związała się umową dzierżawy dopiero od marca 2020 r. Co przy tym bardzo istotne swoje samochody serwisowała u podmiotów zewnętrznych, na jaką to okoliczność przedstawiła argument posiadania faktur na powyższe czynności (zob. k. 8 protokołu kontroli nr [...]).

Kolejna wątpliwość dotyczy niepodjęcia przez organy żadnych czynności w celu ustalenia jaki udział lub rolę co do gromadzenia odpadów mógł mieć trzeci dzierżawca spornych nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem, tj. J.O.. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy dzierżawił on ten teren od 2015 roku do czasu wypowiedzenia mu umowy dzierżawy przez syndyka w 2022 roku, o czym poinformował syndyk w piśmie z 27 lipca 2022 r. Tymczasem organy nawet nie zawiadomiły J. O. o wszczęciu postępowania i nie przeprowadziły żadnych wyjaśnień co do jego osoby i ewentualnego jego udziału w gromadzeniu odpadów. Nie bez znaczenia przy tym pozostaje fakt, że J.O. miał podobny profil działalności jak upadła spółka P. (maszyny rolnicze i [...] drogowy).

Zauważyć w tym kontekście należy, iż wprowadzone od września 2019 r. do przepisów ustawy o odpadach zmiany w art. 26 w dość rewolucyjny sposób poszerzyły krąg podmiotów zobowiązanych do usunięcia odpadów zgodnie z wymaganiami ustalonymi w art. 26 ust. 2. Podmiotem zobowiązanym do usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania co do zasady jest w pierwszym rzędzie posiadacz odpadów (art. 26 ust. 1, co było wskazane wyżej) i tu zmiany nie ma. Jednakże nowe przepisy zawarte w art. 26 ust. 3a-3c zakładają, po pierwsze, że adresatem decyzji z art. 26 ust. 1 ma być nie tylko ostatni posiadacz odpadów, czyli ten, który je zgromadził (złożył) w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym, ale także wszyscy poprzedni posiadacze tych odpadów. Po drugie, wszyscy adresaci decyzji za jej realizację mają odpowiadać w sposób solidarny.

Wreszcie należy wskazać, zważywszy na treść art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, statuującego domniemanie prawne, że posiadaczem odpadów jest podmiot władający powierzchnią ziemi, na której zgromadzone są odpady, że ustawa o odpadach nie zawiera definicji pojęcia "władającego powierzchnią ziemi". Pojęcie to definiuje natomiast ustawa - Prawo ochrony środowiska. Stosownie do art. 3 pkt 44 tej ostatniej ustawy, pod pojęciem "władającego powierzchnią ziemi rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający". Zatem zważywszy na powyższe należy dostrzec, że w aktach sprawy nie ma wypisu z ewidencji gruntów i nie sposób bezsprzecznie ocenić, kto jest faktycznie "władającym powierzchnią ziemi" w rozumieniu 3 pkt 44 ustawy - Prawo ochrony środowiska. Powyższe stanowi kolejny argument do stwierdzenia naruszenia przez organy orzekające w sprawie przepisów postepowania dowodowego, skoro organ niekonsekwentnie najpierw ocenił, że nie obalono domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, a następnie nie skierował nakazu wyłącznie do właściciela gruntu (który właśnie jest "władającym powierzchnią ziemi" w rozumieniu 3 pkt 44 ustawy - Prawo ochrony środowiska), lecz także rozszerzył adresowanie decyzji także o najemców (którzy raczej nie będą ujawnieni w ewidencji gruntów).

Reasumując, w ocenie Sądu, z powyższego wywodów wynika, że organ nie zweryfikował czy strony skutecznie obaliły domniemanie prawne z art. 3 ust. 1 pkt 19 in fine ustawy o odpadach, innymi słowy nie podołał temu zadaniu. Zaniechania w powyższym zakresie godzą w zasadę praworządności, wyrażoną w art. 7 k.p.a., obligującą organy do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W tym względzie należy także zauważyć, że organy dopuściły się w postępowaniu w sprawie nakazania usunięcia odpadów naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., które polegało na niepełnym zgromadzeniu materiału dowodowego. Organy nie przeprowadziły zatem postępowania wyjaśniającego do którego były zobowiązane i nie zgromadziły materiału dowodowego w sposób zapewniający realizację zasady prawdy obiektywnej. Organy nie podjęły niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Należy natomiast podkreślić, że ustalenia kontrolne stanowiły w niniejszej sprawie zasadniczy element wyjaśnienia stanu faktycznego. Trzeba bowiem wskazać, że domniemanie związane z własnością nieruchomości jest wiążące dla organu dopiero w sytuacji, gdy nie da się ustalić posiadacza odpadów w toku prowadzonego postępowania. Z kolei w sytuacji, gdy w sprawie zostaną ujawnione okoliczności bądź też pojawią się wyraźne wątpliwości wskazujące, że to nie właściciel nieruchomości jest posiadaczem odpadów, obowiązkiem organów jest ich wyjaśnienie i poczynienie niezbędnych ustaleń.

Tym samym, w ocenie Sądu, organ odwoławczy przedwcześnie uznał, że nie zachodzą przesłanki do obalenia domniemania o odpowiedzialności za składowanie odpadów władającego powierzchnią ziemi. Organ uznał tak dlatego, że w jego ocenie skarżący nie wykazali, aby posiadaczem odpadów na spornej działce był inny, ściśle zindywidualizowany podmiot, który odpady na tych działkach umieścił nielegalnie. W ocenie Sądu jednak organ, mimo podjętych czynności, nie podjął wystarczającej próby ustalenia posiadacza odpadów i nie przeprowadził postępowania w pełnym zakresie uchybiając tym samym przepisom postępowania administracyjnego. Co prawda poprzez złożenie wniosków dowodowych o przesłuchanie konkretnych osób skarżący nie obalili domniemania, lecz wskazując potencjalne podmioty mogące zostać uznane za posiadacza odpadów niejako zobowiązali organ do przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie i ustalenia czy wnioski wywodząc się z przesłuchania tych osób nie mogłyby przyczynić się do ustalenia innego posiadacza odpadów niż wynikającego z domniemania wskazanego w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach.

Należy wskazać, że zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a., skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje, że organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jak wynika z utrwalonego w orzecznictwie poglądu "działania podejmowane w ramach wskazanych wyżej obowiązków mają na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy" (por. wyroki NSA z 7 lipca 2015 r., II GSK 1449/14, z 11 stycznia 2022 r., II GSK 2443/21). Przedstawiony powyżej obowiązek nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Strona postępowania nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, jest ona zobowiązana do wskazania i przedstawienia w sprawie wszelkich niezbędnych informacji, które mogą przyczynić się do ustalenia jej stanu faktycznego oraz wskazać i udostępnić dowody, które w jej ocenie mają istotne znaczenie w sprawie. Zatem obowiązek wyrażony w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie zwalnia stron postępowania z aktywnego udziału w toczącym się postępowaniu i inicjowania przeprowadzenia określonych środków dowodowych. W ocenie sądu nie można jednak zarzucić skarżącym bierności w postępowaniu, podejmowali oni inicjatywę dowodową, wnioskując jednocześnie o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w konkretnym zakresie. W świetle powyższego zdaniem Sądu postępowanie dowodowe w niniejszej powinno obejmować dokładne ustalenie faktycznego posiadacza odpadów w oparciu o przepisy art. 26 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach biorąc pod uwagę zarówno materiał już zgromadzony w aktach administracyjnych jak również nowe postępowanie dowodowe. Ustalenia powinny doprowadzić do niewątpliwego wskazania osoby zobowiązanej do usunięcia odpadów ze spornej działki, której skarżący nie są właścicielami.

Stwierdzone uchybienia wskazujące na niedostatecznie ustalony stan faktyczny powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższą ocenę prawną, przeprowadzi postępowanie dowodowe w pełnym zakresie i dokona rzetelnych ustaleń w zakresie określenia faktycznego posiadacza odpadów.

Końcowo jedynie zaznaczyć należy, iż argument A., iż wypowiedziano jej umowę w grudniu 2022 r nie ma znaczenia w tej sprawie z uwagi na art. 26 ust. 4 ustawy o odpadach. W tym zakresie odwołać się można chociażby do wyroku Naczelnego sądu Administracyjnego z 15 września 2020 r., II OSK 1048/20, w którym to Sąd ten stwierdził "Trwała niewykonalność obowiązku zachodzi wówczas, gdy czynności składające się na jego treść są niewykonalne z przyczyn technicznych albo prawnych tkwiących w ich naturze. Do natury realizacji danego obowiązku nie należą zmieniające się stosunki właścicielskie nieruchomości na której znajdują się podlegające usunięciu odpady."

Konkludując stwierdzone uchybienia wskazujące na niedostatecznie ustalony stan faktyczny i przedwczesne stwierdzenie, że to na skarżących Spółkach ciąży obowiązek usunięcia zdeponowanych na spornej działce odpadów powodują konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni wykładnię zawartą w niniejszym orzeczeniu, poszerzy materiał dowodowy, w szczególności skupiając się na wnioskach skarżących i dokona rzetelnych ustaleń w zakresie określenia faktycznego posiadacza odpadów.

Wynik przeprowadzonego postępowania, należycie oceniony i wszechstronnie rozważony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. oraz z poszanowaniem reguł zdefiniowanych w przepisach art. 6, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., pozwoli na ustalenie prawidłowego stanu faktycznego. Dopiero wtedy możliwe będzie rozstrzygnięcie, wyrażone w uzasadnieniu, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. i ustalenie na jaki podmiot w realiach niniejszego postępowania będzie możliwość nałożenia obowiązku usunięcia odpadów na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach.

Konkludując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji o czym orzekł w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

W przedmiocie kosztów postępowania sąd orzekł w punkcie drugim i trzecim sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powoływanej ustawy p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).