Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 254/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Ł. Inspektoratu w Z. wpłynęło pismo J. F. z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą A. Skarżący podniósł, że w związku z kryzysem finansowym oraz zatrudnionym pracownikiem nie był w stanie opłacać składek. Wyjaśnił również, że najważniejszą przyczyną kłopotów finansowych była choroba żony i związane z nią leczenie. Skarżący podał, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie stać go na opłacanie składek ZUS. Wniósł o umorzenie powstałego zadłużenia albo rozłożenie go na niskie raty. Do wniosku załączył kserokopię zaświadczenia z dnia [...] r. o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, kserokopię dokumentacji medycznej żony oraz decyzję z dnia [...] r. o uznaniu go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku.

Organ administracji pismem z dnia [...] r. wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów umożliwiających ustalenie obecnej sytuacji materialnej skarżącego oraz pouczył o możliwości podjęcia negocjacji w sprawie ratalnej spłaty zadłużenia. Kolejnym wezwaniem z dnia [...] r. zobowiązano skarżącego do złożenia dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA za okres września 2010 r. do maja 2011 r., jak również potwierdzeń opłaconych kosztów upomnień i kosztów egzekucyjnych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] r. wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za 09.2006 r., 11.2006 r., 05.2007 r. - 09.2007 r., 11.2007 r. - 01.2008 r., 04.2008 r. - 07.2008 r., 09.2008 r. - 12.2008 r., 01.2009 r. -12.2009 r., 01.2010 r. - 08.2010 r. w kwocie 14.441,14 zł, dodatkowej opłaty w kwocie 230,00 zł, kosztów upomnienia w kwocie 316,80 zł oraz odsetek liczonych na dzień 22.09.2011 r. w kwocie 3.790,00 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 11.2006 r., 05.2007 r. - 09.2007 r., 11.2007 r. - 12.2007 r., 01.2008 r., 03.2008 r. - 07.2008 r., 09.2008 r. - 08.2010 r. w kwocie 7.782,33 zł, dodatkowej opłaty w kwocie 160,00 zł, kosztów upomnienia w kwocie 334,40 zł oraz odsetek liczonych na dzień 22.09.2011 r. w kwocie 2.265,00 zł;

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres 04.2007 r. - 06.2008 r. oraz 10.2008r. - 08.2010 r. w kwocie 1.450,85 zł, dodatkowej opłaty w kwocie 20,00 zł, kosztów upomnienia w kwocie 343,20 zł oraz odsetek liczonych na dzień 22.09.2011 r. w kwocie 398,00 zł.

Ponadto w dniu [...] r. Zakład wydał decyzję Nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych pracowników na podstawie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przez płatnika za zatrudnionych pracowników na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy. Sprawa w tym przedmiocie rozpatrywana była przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi pod sygn. akt: III SA/łd 255/12.

W piśmie z dnia [...] r. J. F. zwrócił się do Prezesa ZUS z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. Wskazał, że podjęte rozstrzygnięcie jest dla niego oraz żony tragiczne i bardzo bolesne, gdyż ma wpływ na ich dalszą egzystencję. Podał, że jeżeli będzie taka potrzeba, to jest gotowy stawić się w siedzibie ZUS w celu złożenia wszelkich wyjaśnień. Poinformował, że wcześniej jego nieobecność spowodowana była nagłym wyjazdem w sprawach rodzinnych.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpoznaniu wniosku po ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w sytuacji skarżącego nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślił, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej.

Organ odwoławczy podzielił argumentację Dyrektora Zakładu wyrażoną w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. uznając, że rozstrzygnięcie to zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami. W ww. decyzji Zakład powołał prawidłowe przepisy, na podstawie których istnieje możliwość umorzenia zaległości (art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z cytowanymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi.

Organ podniósł, że skarżący prowadzoną działalność gospodarczą zawiesił dopiero od dnia [...] r., obecnie nie pracuje zarobkowo, ale fakt ten nie stanowi podstawy do umorzenia zaległości. Z dokumentacji sprawy nie wynika bowiem, aby skarżący miał przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy. Okresowy brak dochodów nie oznacza, że należności są całkowicie nieściągalne. Aktualnie J. F. jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna, a więc poszukuje zatrudnienia. Organ wskazał, że prowadzonej działalności skarżący nie zlikwidował, tylko zawiesił, co oznacza, iż ma możliwość jej wznowienia. Podkreślił, że zakład nie może umarzać zaległości każdej osobie, która okresowo pozostaje bez źródła dochodu.

Organ ustalił również, że skarżący jest współwłaścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w O., ul. A. K. [...] m [...], a więc posiada majątek nieruchomy i wyjaśnił, iż zgodnie z art. 26 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika i możliwość dochodzenia należności z przedmiotu hipoteki.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 powołanej ustawy, zadłużenie skarżącego podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Należności zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. Do chwili obecnej organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję zaległości. W zaistniałym stanie faktycznym organ stwierdził, że należności nie są całkowicie nieściągalne.

Organ odwoławczy wskazał także, że w sprawie nie występują szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy, bowiem z dokumentacji nie wynika, aby rodzina skarżącego była pozbawiona środków finansowych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. J. F. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i teściem. Małżonka pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.526,96 zł brutto. Natomiast teść otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 728,18 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie 186,71 zł. Dochody wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wpływają na ogólną sytuację materialną rodziny, a więc są to też dochody małżonki i teścia. Jeżeli nawet dochody te nie są wysokie, to okoliczność ta nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości.

Dyrektor ZUS zauważył również, że mimo trudnej sytuacji finansowej skarżący nie pobiera zasiłku z opieki społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Ustalono, że ponosi koszty z tytułu miesięcznych opłat w kwocie około 650,00 zł, ale to również nie daje podstaw do umorzenia zaległości.

Odnosząc się do problemów zdrowotnych żony skarżącego, organ wskazał, że nie załączono dokumentów potwierdzających, że z powodu konieczności sprawowania opieki nad chorą żoną nie może wykonywać żadnej pracy zarobkowej, jak również skarżący nie udowodnił, że rodzinie brakuje środków finansowych na niezbędne leczenie żony.

Organ administracji wyjaśnił również, że okoliczność, iż skarżący ma inne zadłużenia (wobec Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S.oraz O. Spółdzielni Mieszkaniowej w O.) nie daje podstawy do umorzenia zaległości wobec ZUS. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej skarżący wskazał, że zobowiązania te są spłacane w ratach po około 400,00 zł, a więc na ten cel rodzina zabezpiecza fundusze.

ZUS podkreślił, że płatnik ma obowiązek obliczania, rozliczania oraz opłacania należnych składek za każdy miesiąc przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej, bez względu na wysokość osiąganych dochodów. Prowadząc działalność skarżący powinien zabezpieczać środki na jej funkcjonowanie uwzględniając przy tym wysokość składek na ubezpieczenia. Jeżeli należności nie zostały uiszczone w obowiązującym terminie, to aktualnie musi je uregulować wraz z odsetkami za zwłokę. Zawieszenie prowadzonej działalności również nie daje podstawy do umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika natomiast, aby zaległości z tytułu składek powstały z powodu zdarzeń losowych lub katastrof naturalnych. W decyzji z dnia [...] r. Zakład prawidłowo wyjaśnił, że podejmując decyzję w sprawie umorzenia bierze się pod uwagę nie tylko ważny interes i sytuację finansową zobowiązanej, ale również ważny interes ogólnospołeczny.

W skardze z dnia 14 lutego 2012 r. J. F. wyjaśnił, że w dokumentacji ZUS podane są przyczyny nieopłacania składek. Skarżący wskazał, iż wszystkie jego prośby o umorzenie albo rozłożenie na raty zostały przez ZUS odrzucone. Podkreślił, że nie jest w stanie sprostać warunkom postawionym przez organ administracji.

W odpowiedzi na skargę z dnia 14 marca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona, bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne nie naruszył ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów procesowych w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s." należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej jako "rozporządzenie", wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Ł. z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) – dalej "k.p.a." i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywistym jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Niemniej ważną czynnością organu w procesie wydawania decyzji, już po zebraniu dowodów i ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jest podstawienie tego stanu faktycznego pod odpowiednią normę prawa (subsumcja). Ta czynność powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 1 k.p.a.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przedmiotem wniosku skarżącego o umorzenie i w jego następstwie decyzji administracyjnych były niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne, za okres w którym prowadził działalność gospodarczą.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej J. F. Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 K.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Czyniąc te ustalenia organ przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony, opierając swoje ustalenia na dokumentach przedłożonych przez stronę w toku postępowania. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że skarżący zawiesił działalność gospodarczą od dnia 9 maja 2011 r. Obecnie wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, jednak z akt sprawy nie wynika jednocześnie, aby istniały u niego przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy. W ocenie Sądu, słusznie organ zauważył, iż okresowy brak dochodów nie oznacza, że należności są całkowicie nieściągalne. Aktualnie skarżący jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna, a więc poszukuje zatrudnienia. Ponadto należy zgodzić się z organem, że zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej, stwarza możliwość wznowienia tej działalności w każdym czasie. Podniesiona przez J. F. w uzasadnieniu skargi okoliczność, iż zawieszona działalność gospodarcza została przez niego całkowicie zlikwidowana, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy ustalony przez organ na dzień wydania zaskarżonej do sądu decyzji. Zmiana stanu faktycznego w stosunku do istotnych okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności wobec ZUS, uzasadniać może złożenie do organu kolejnego wniosku w tej sprawie. Na etapie postępowania sądowo administracyjnego, co do zasady, nie są już przeprowadzane nowe dowody. Sąd może jedynie przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli uzna, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z taką sytuacją jednak nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Dokumentacja zgromadzona przez organ nie potwierdza ponadto, aby rodzina skarżącego pozbawiona została środków finansowych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona prowadzi bowiem wspólne gospodarstwo domowe z żoną i teściem, a z przedłożonych dokumentów wynika, że małżonka pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.526,96 zł brutto, natomiast teść otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 728,18 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie 186,71 zł. Nie ulega wątpliwości, że dochody wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wpływają na ogólną sytuację materialną rodziny i muszą być przez organ brane pod uwagę przy określaniu sytuacji finansowej osoby składającej wniosek o umorzenie należności wobec ZUS.

Ponadto z niespornych ustaleń organu wynika, iż skarżący jest współwłaścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w O., przy ul. A. K. [...], a więc posiada majątek nieruchomy. W zaskarżonej decyzji prawidłowo wyjaśniono, zatem że zgodnie z art. 26 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika i możliwość dochodzenia należności z przedmiotu hipoteki. Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 2 powołanej ustawy, zadłużenie figurujące na koncie skarżącego podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Należności, o umorzenie których skarżący występował, zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym i do chwili wydania zaskarżonej decyzji organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję zaległości. Biorąc powyższe pod uwagę nie można uznać, że należności skarżącego są całkowicie nieściągalne, co wyklucza zastosowania art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Zdaniem sądu, w przedstawionej przez skarżącego sytuacji nie występują też szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności ZUS na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy. Jak bowiem wyżej wykazano, z dokumentacji sprawy nie wynika, aby rodzina J. F. była pozbawiona środków finansowych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ prawidłowo ustalił, że jeżeli nawet dochody rodziny skarżącego nie są wysokie, to jednak nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości. Należy zauważyć, że mimo powoływania się na trudną sytuację finansową skarżący nie pobiera zasiłku z opieki społecznej i nie korzysta z innych form pomocy (oświadczenie strony z dnia 12.10.2011 r.). Przy łącznych przychodach rodziny w wysokości 2441,85 zł, wykazane zostały koszty z tytułu miesięcznych opłat w kwocie około 650.00 zł. Jak słusznie zauważył organ, dokonywanie miesięcznych opłat np. z tytułu czynszu, energii, nie można być uznane za nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki.

W skardze i wniosku o umorzenie należności wobec ZUS, skarżący powoływał się na trudności finansowe spowodowane chorobą żony. Nie zostały jednak przez niego załączone dokumenty potwierdzające, że z powodu konieczności sprawowania opieki nad chorą żoną nie może wykonywać żadnej pracy zarobkowej. Nie udowodnił też, że rodzinie brakuje środków finansowych na niezbędne leczenie żony, mimo iż organ wzywał skarżącego do przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczności podniesione we wniosku o umorzenie (pismo ZUS z [...] r.). Należy także zwrócić uwagę, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz do protokołu z dnia [...] r. o zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, skarżący również nie załączył żadnych nowych dokumentów, mimo, iż znał stanowisko organu zawarte w decyzji z dnia [...] r. o niewykazaniu przez stronę, że choroba żony wpływa na brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny.

Skarżący załączył natomiast w poczet materiału dowodowego sprawy harmonogram spłaty zadłużenia z dnia [...] r. wystawiony przez firmę K. , z którego wynika, że wyrażono stronie zgodę na spłatę w ratach zadłużenia wynikającego z tytułu umowy kredytowej w wysokości 9.780,56 zł (wysokość raty - 100,00 zł). Z przedłożonego wezwania z dnia [...] r. wynika, że skarżący posiada zadłużenie wobec Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S. Ponadto zgodnie z nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia [...]r., wspólnie z M. F. został zobowiązany do zapłaty należności na rzecz O. Spółdzielni Mieszkaniowej w O.

Fakt, że skarżący posiada również inne zadłużenia nie daje jednak podstawy do umorzenia zaległości wobec ZUS. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej J. F. wskazał, że ww. zobowiązania są spłacane w ratach po około 400,00 zł, a więc na ten cel rodzina jest w stanie zabezpieczyć stosowne fundusze. Dług z powyższych tytułów nie może stanowić okoliczności uzasadniającej umorzenie należności na ubezpieczenia społeczne, gdyż te ostatnie, jako zobowiązania publicznoprawne, mają pierwszeństwo zaspokojenia przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. W tym zakresie organ słusznie podnosi, że niezbędna jest ochrona środków przeznaczonych na tego rodzaju cele, co wymaga od organu należytej staranności przy rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległych składek, aby nie dopuścić do sytuacji, w której pozycja ZUS jako wierzyciela skarżącego miałaby być gorsza od pozycji innych wierzycieli, którzy otrzymują od skarżącego określone kwoty pieniężne na przykład z tytułu spłaty kredytu, czy pożyczki.

Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika także, aby zaległości z tytułu składek powstały z powodu zdarzeń losowych lub katastrof naturalnych.

W ocenie Sądu, nie można zatem przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jak wyżej podkreślono, decyzja w tym zakresie oparta jest na uznaniu administracyjnym, a ponadto użycie przez ustawodawcę klauzuli generalnej w postaci odwołania się do "uzasadnionych przypadków" wskazuje na to, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przytoczony przepis musi być traktowana jako rozwiązanie zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych, w których egzekwowanie należności zagrażałoby egzystencji zobowiązanego. Takie intencje prawodawcy potwierdza również treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie zasad umarzania należności. Sformułowany w tym przepisie katalog (niezamknięty) sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych, takich jak groźba pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia; przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Dokonana przez organ analiza sytuacji majątkowej skarżącego nie pozwala na postawienie zarzutu błędnej konkluzji, iż nie zachodziły wyżej wspomniane nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności. Regulowanie należności, przypadających ZUS stanowi niewątpliwie obciążenie dla budżetu domowego skarżącego, jednak nie można przyjąć, aby systematyczna spłata tych zaległości (nawet w niewielkich wygospodarowanych kwotach) była nadmiernym obciążeniem finansowym, które zagraża egzystencji skarżącego.

Wskazać przy tym trzeba, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. Rzeczą skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami dla skarżącej i jej rodziny.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.

Oceniając zaskarżoną decyzję jako zgodną z przepisami prawa materialnego i procesowego, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270).

A. B.