Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 670/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: 33 § 2 pkt 6 lit a i b
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Asesor WSA Maja Pietrasik (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 8 września 2023 r., nr OPE.906.2.91.2023.DV w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 września 2023 r., nr OPE.906.2.91.2023.DV Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 21 lipca 2023 r. nr OPE.9027.12.2022.ZJ.117 oddalające zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku (dalej jako "PPIS w Gdańsku") po uzyskaniu w trakcie kontroli prowadzonej w dniu 11 maja 2022 r. w filii N. Sp. z o.o. w G., to jest D. przy ul. [...] G., informacji o braku szczepień ochronnych przeprowadzonych zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych (PSO) u dziecka Z. P. (ur. [...] października 2021 r.), wezwał w dniu 13 czerwca 2022 r. matkę dziecka - A. P., do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepienia dziecka przeciwko gruźlicy, wzw typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae, poliomyelitis, Streptococcus pneumoniae, w terminie 21 dni od daty otrzymania wezwania lub przedstawienia zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego istnienie przeciwwskazań do wykonania ww. szczepień. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi.

W dniu 6 października 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku uzyskał od N. Sp. z o.o. w G. informację, że u dzieci A. P. – to jest B. P. (ur. [...] lutego 2019 r.) oraz Z. P. (ur. [...] października 2021 r.) nie zostały wykonane zaległe szczepienia ochronne, że brak jest informacji potwierdzających występowanie przeciwskazań co szczepień obu dziewczynek oraz że matka podpisała odmowę szczepień dla córki B. oraz nie wyraziła zgody za szczepienie młodszej córki Z.

Po uzyskaniu w dniu 6 października 2022 r. informacji o braku uzupełnienia szczepień u dziecka Z. P. w G. w dniu 7 października 2022 r. wystosował do strony upomnienie, wzywając do niezwłocznego rozpoczęcia obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka.

Upoważniony przedstawiciel PPIS w Gdańsku, podczas kolejnej kontroli sanitarnej w zakresie wykonawstwa szczepień ochronnych obowiązkowych w D., w protokole kontroli nr [...] z dnia 30 marca 2023 r. stwierdził, że u Z. P. nadal nie uzupełniono szczepień.

W związku z powyższym PPIS w Gdańsku w dniu 9 maja 2023 r. przesłał do organu egzekucyjnego, to jest Wojewody Pomorskiego tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 9 maja 2023 r. wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko stronie celem zaszczepienia dziecka - Z. P. przeciwko gruźlicy, wzw B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO). W tytule wykonawczym jako podstawę obowiązku o charakterze niepieniężnym wskazano art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b i ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm.). Precyzując treść obowiązku wskazano, że jest nim wykonanie obowiązku poddania dziecka Z. P. (ur. [...] października 2021 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko gruźlicy, wzw B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, ponieważ zobowiązany do wykonania powyższego obowiązku nie poddał dziecka ww. obowiązkowym szczepieniom ochronnym, których wykaz znajduje się w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U z 2022 r., poz. 2172) oraz w Programie Szczepień ochronnych ogłaszanym w drodze Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Szczegółowo wymieniono, że zgodnie z ww. Programem Sczepień Ochronnych u dziecka należało wykonać niżej wymienione szczepienia w następujących terminach:

1/ szczepienie przeciw gruźlicy - w ciągu 24 godzin po urodzeniu

2/ szczepienie przeciw wzw B:

a) I dawka w ciągu 24 godzin po urodzeniu

b) II dawka w 2 miesiącu życia dziecka

c) II dawka w 7 miesiącu życia dziecka

3/ szczepienie przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi:

a) I dawka w 2 miesiącu życia dziecka

b) II dawka w 4 miesiącu życia dziecka

c) III dawka w 5-6 miesiącu życia dziecka

4/ szczepienie przeciw Haemophilus influenzae:

a) I dawka w 2 miesiącu życia dziecka

b) II dawka w 4 miesiącu życia dziecka

c) III dawka w 5-6 miesiącu życia dziecka

5/ szczepienie przeciw Streptococcus pneumoniae:

a) I dawka w 2 miesiącu życia dziecka

b) II dawka w 4 miesiącu życia dziecka

6/ szczepienie przeciw poliomyelitis:

a) I dawka w 4 miesiącu życia dziecka

b) II dawka w 5-6 miesiącu życia dziecka.

W tytule wykonawczym określono, że realizację obowiązkowych sczepień ochronnych należy rozpocząć niezwłocznie i wykonać je w ciągu 8 miesięcy.

Postanowieniem z dnia 22 maja 2023 r. nr SO-IX.756.214.2023.PK Wojewoda Pomorski nałożył na A. P. grzywnę w wysokości 1000 zł w celu przymuszenia do wykonania nałożonego obowiązku.

Pismem z dnia 5 czerwca 2023 r. A. P., działając przez pełnomocnika wniosła do Wojewody Pomorskiego zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wojewoda Pomorski przekazał zarzuty Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Gdańsku w celu zajęcia stanowiska.

W treści pisma strony z dnia 5 czerwca 2023 r. zarzucono:

1/ Określenie obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa - art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. W tym zakresie wskazano, że postępowanie egzekucyjne winno zostać umorzone, ponieważ tytuł wykonawczy, na podstawie, którego prowadzone jest postępowanie nie spełnia wymogów określonych przez art. 27 u.p.e.a. (treść obowiązku podlegającego egzekucji jest niezgodna z przepisem prawa, z którego ten obowiązek wynikał). W tytule wykonawczym określono jako treść obowiązku: "w ciągu 8 miesięcy, licząc od dnia otrzymania niniejszego tytułu wykonawczego" w odniesieniu do terminu realizacji obowiązku. Strona wskazała, że obowiązek wykonania szczepień ochronnych w terminie 8 miesięcy nie wynika z żadnego przepisu powszechnie obowiązującego prawa. Zakreślając termin na realizację obowiązku szczepień w terminie 8 miesięcy od dnia otrzymania niniejszego tytułu wykonawczego wierzyciel w ocenie strony nałożył na osobę zobowiązaną obowiązek nieznany ustawie, co jest niedopuszczalne.

2/ Brak wymagalności obowiązku szczepień – art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.

W tym zakresie pełnomocnik podkreślił, że zobowiązana nie kwestionuje, że art. 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nakłada na osoby przebywające na terytorium Polski obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Również nie zaprzecza, aby była związana treścią Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które wskazuje przeciwko jakim chorobom musi być dziecko zaszczepione i w jakim przedziale wiekowym. Wskazana ustawa zawiera bowiem delegację ustawową do wydania przez Ministra Zdrowia tegoż rozporządzenia, a rozporządzenie należy do źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Niemniej jednak zobowiązana nie jest związana Komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, który konkretyzuje wiek dziecka jak również ilość dawek podlegających podaniu. Jest to bowiem akt prawa wewnętrznego wiążący wyłącznie podmioty podległe Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu. Strona podkreśliła, że w obowiązek wykonywania sczepień według PSO nie był wymagalny ponieważ ani rozporządzenie Ministra Zdrowia, ani ustawa nie precyzują wieku dziecka oraz ilości dawek szczepionek. W tym zakresie w ocenie strony Komunikat GIS nakłada na obywateli nowy obowiązek, a zatem zgodnie z art. 87 Konstytucji musi mieć formę co najmniej rozporządzenia. Strona wskazała, że może i wydanie takiego komunikatu ma swoje uzasadnienie medyczne, niemniej jednak z prawnego punktu widzenia wykracza poza zakres źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Zasadnym by było wydawanie takiego Programu Szczepień na każdy rok w formie załącznika do Rozporządzenia Ministra Zdrowia, gdyż mieściłoby się ono w katalogu źródeł powszechnie obowiązującego prawa, ale dopóki nie jest to uregulowane, obywatele są związani Rozporządzeniem Ministra Zdrowia, nie zaś Programem Szczepień, a obowiązek zaszczepienia dziecka strony przeciwko poszczególnym chorobom nie jest wymagalny. Dodatkowo wskazano, że przyjęcie, iż przekroczenie przez dziecko wieku podanego w treści Programu szczepień ochronnych automatycznie skutkuje wymagalnością obowiązku zaszczepienia przeciwko konkretnej chorobie jest sprzeczne z zasadami państwa prawnego oraz dobrem dziecka. Ewentualnie lekarz mógłby zdecydować czy u konkretnego dziecka ten obowiązek jest wymagalny czy też nie. Niemniej jednak w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji w tym zakresie. Sczepienie musi zaś być poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym. W niniejszej sprawie organ nie przedstawił zaś zaświadczenia o zakwalifikowaniu małoletniej do szczepień ochronnych, nie przedstawił dokumentów potwierdzających przeprowadzenie przez lekarza kwalifikującego do szczepienia badań w celu wykluczenia przeciwwskazań do podania szczepionek, w tym przeciwwskazań wymienionych przez producentów szczepionek w treści ulotek. Zatem obowiązek szczepień u małoletniej jest niewymagalny.

W ramach kierowanego zarzutu przeciwegzekucyjnego strona wskazała, że przymusowe szczepienie jest sprzeczne są z Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, której Polska jest sygnatariuszem. Strona wskazała, że stanowisko takie zajmuje np. Europejski Trybunatu Praw Człowieka w kwestii obowiązku szczepień wskazując, że przymus stanowi naruszenie art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w takich orzeczeniach jak: "Matter v. Słowacja wyrok z dnia 5 lipca 1999 r., niepublikowany, tak też orzeczenie Salvetti vs Włochy z 2002 r., 42197/98".

Stanowisko, że obowiązkowe sczepienia jako przymusowe zbiegi medyczne oznaczają inferencję w prawo do poszanowania życia prywatnego potwierdził także - w ocenie strony - w wyroku z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK81/19 Trybunał Konstytucyjny orzekając, że "art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

PPIS w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 lipca 2023 r. nr OPE.9027.12.2022.ZJ.117 na podstawie art. 17 ust. 1, art. 34 § 2 i art. 18 u.p.e.a., po rozpatrzeniu zarzutu strony zgłoszonego na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., postawił oddalić zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.

W uzasadnieniu organ opisał na wstępie przebieg sprawy, przedstawiając ją jak wyżej, a następnie odniósł się do obu podniesionych przez stronę zarzutów.

Organ ocenił, że zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.) nie zasługuje na uwzględnienie. W tym zakresie wskazano, że Z. P., zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, powinna zostać poddana następującym szczepieniom:

- w ciągu 24h po urodzeniu - szczepienie przeciwko gruźlicy, I dawkę szczepionki przeciwko WZW typu B

- w 2 miesiącu życia - druga dawka szczepienia przeciwko wzw typu B, pierwsza dawka szczepienia przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, zakażeniom Haemophilus influenzae oraz zakażeniom Streptococcus pneumoniae,

- w 4 miesiącu życia - druga dawka szczepienia przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, zakażeniom Haemophilus influenzae oraz zakażeniom Streptococcus pneumoniae, pierwsza dawka szczepienia poliomyelitis

- w 5-6 miesiącu życia - trzecia dawka szczepienia przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, zakażeniom Haemophilus influenzae oraz druga dawka szczepienia przeciwko poliomyelitis,

- w 7 miesiącu życia - trzecia dawka szczepienia przeciwko wzw typu B

Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, powstanie obowiązku szczepień i jego wymagalność następują wraz z ukończeniem przez osobę podlegającą obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonego etapu życia, z którym wiąże się najwcześniejszy z możliwych termin szczepienia. W przypadku dzieci, u których nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych w Programie Szczepień Ochronnych, należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienia wyrównawcze według Indywidualnego Kalendarza Szczepień.

Organ zaznaczył, że ramy czasowe, określone w Programie Szczepień Ochronnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat), nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie, tak więc samodzielne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania jest prawnie niemożliwe. Program Szczepień precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka.

W przypadku dzieci i młodzieży, u których z różnych przyczyn nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych, należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienia wyrównawcze. Szczepienia wyrównawcze należy prowadzić według indywidualnego kalendarza szczepień, ustalonego przez lekarza mając na uwadze minimalne odstępy czasu między dawkami przy zastosowaniu dostępnych szczepionek dla danej osoby (biorąc pod uwagę jej wiek i stan zdrowia) oraz z uwzględnieniem Charakterystyki Produktu Leczniczego danego preparatu.

Odpowiedzialność, za wypełnienie ww. obowiązku przez osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby małoletniej) ponosi osoba, która sprawuje nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny (odpowiedzialność za małoletnie dzieci ponoszą rodzice, zarówno ojciec jak i matka sprawujący nad dzieckiem prawną pieczę).

Powstanie ww. obowiązku uwarunkowane jest ukończeniem przez osoby małoletnie określonego etapu życia, a możliwość jego realizacji w terminie późniejszym następuje wskutek zaistnienia przeszkód niezależnych od osób odpowiedzialnych za wypełnienie ww. obowiązku. Termin na wykonanie obowiązku przez osobę zobowiązaną został ustalony na 8 miesięcy po uwzględnieniu niezbędnych odstępów pomiędzy kolejnymi dawkami szczepień.

Organ ocenił, że nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut braku wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym, określonego w tytule wykonawczym nr [...] z dnia 9 maja 2023 r., tj. obowiązku poddania małoletniej Z. P. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

W tym zakresie wskazano, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nr 81/19 z dnia 9 maja 2023 r. w sprawie ogłaszania Programu Szczepień Ochronnych, nie oznacza zakwestionowania samego obowiązku poddawania się szczepieniom.

Organ zaznaczył, że obowiązek poddania szczepieniom ochronnym małoletniej Z. P., został określony w art. 17 ust. 1 Ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1284, dalej jako "u.z.z.z.ch" oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm.). Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego, stosownie do treści art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną w przypadku której, lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długoterminowego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ochronnych ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych). Mając na wadze powyższe wskazano, że poddanie małoletniej Z. P. obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obiektywnie możliwe i dopuszczalne, a wykonanie tego obowiązku stanowić będzie realizację ustawowego nakazu poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom. Organ podkreślił, że kwalifikacyjne badanie lekarskie osoby mającej być poddaną obowiązkowi szczepienia ochronnego, mieści się w zakresie czynności, jakie wykonuje się realizując obowiązek szczepienia ochronnego. Zatem zaniechanie poddania się wspomnianemu badaniu lekarskiemu należy traktować, jako zaniechanie realizacji obowiązku szczepienia ochronnego.

Dalej wskazano, że ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, przeprowadzanym na podstawie Programu Szczepień, ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Do realizacji tego celu mogą być stosowane środki administracyjne przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym grzywny w celu przymuszenia do wykonania wspomnianego ustawowego obowiązku. Zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych (w tym zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Realizacja zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych oraz innych chorób o charakterze społecznym jest możliwa dzięki racjonalnym działaniom w obszarze zdrowia publicznego podejmowanym przez organy i instytucje państwa. Działania te skupiają się na właściwej regulacji prawnej szczepień ochronnych, działalności oświatowo-zdrowotnej, egzekwowaniu obowiązku poddawania się szczepieniom w odniesieniu do tych szczepień ochronnych, które są szczepieniami obowiązkowymi, zapewnieniu bezpieczeństwa szczepień ochronnych. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w demokratycznym państwie prawa konstytucyjne wolności i prawa mogą być ograniczane w drodze ustawy, m.in. gdy jest to niezbędne dla ochrony zdrowia. Zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych jest też jednym z ważniejszych celów programów polityki zdrowotnej.

PPIS w Gdańsku, w kwestii prawa pacjenta do odmowy wykonania zabiegu wyjaśnia, iż art. 16 ustawy z dnia 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 1876 ze zm.) stanowi wprawdzie, że pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub do odmowy takiej zgody, jednak zgodnie z art. 15 tej samej ustawy przepisy te stosuje się Jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej". Podobnie art. 32 ustawy z dnia 5.12.1996r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1731 ze zm.) stanowi, że lekarz może udzielić innych świadczeń zdrowotnych po wyrażeniu zgody przez pacjenta, ale "z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie". Wyjątki takie przewiduje m.in. u.z.z.z.ch wprowadzając obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, ustawa ta wyłącza obowiązek uzyskania zgody na poddanie się takim szczepieniom. Jest to tzw. kontratyp działania w ramach uprawnienia wyłączający bezprawność czynu. Istnieje zatem przepis prawa, wyłączający bezprawność czynności (wykonanie zabiegu leczniczego), która wykonana bez zgody pacjenta mogłaby rodzić odpowiedzialność lekarza. Zwolnienie z obowiązku uzyskania zgody nie wynika z umowy prywatnej pomiędzy lekarzem a pacjentem, lecz z przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Jak wskazuje wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2018r. (sygn. II OSK 933/16) "jedynie lekarz jest uprawniony do oceny możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych Zauważyć jednak należy, że brak jest przepisu, który wyłączałby obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom tylko ze względu na możliwe hipotetyczne powikłania". Realizacja szczepień obowiązkowych i kwalifikacja do ich podania u dziecka leży w gestii lekarza, który decyduje o tym po przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego. Nie jest to decyzja rodzica, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Nadzór nad realizacją tego obowiązku u osób do 19 roku życia sprawują organy państwowej inspekcji sanitarnej (Wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 3097/18).

Strona wniosła zażalenie na opisane wyżej postanowienie. W zażaleniu podniesiono następujące zarzuty naruszenie prawa:

1/ naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. art. 34 § 2 pkt 2 lit u.p.e.a. poprzez wydanie wbrew przepisom prawa postanowienia o uznaniu zarzutów za nieuzasadnione, podczas gdy w związku z określeniem obowiązku podlegającego egzekucji niezgodnie z treścią przepisu prawa zarzuty winny zostać uznane za zasadne;

2/ naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanej - kiedy obowiązek zaszczepienia jej córki przeciw poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela - wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniej jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji;

3/ naruszenie art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 u.z.z.z.ch.;

4/ naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;

5/ naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r.;

6/ naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 b u.z.z.z.ch w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego;

7/ naruszenie art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.z.z.z.ch może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., tj. do ukończenia przez dziecko 6 roku życia, 15 roku życia, 19 roku życia,

8/ naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 i art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Postanowieniem z dnia 8 września 2023 r., nr OPE.906.2.91.2023.DV Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie PPIS w Gdańsku z dnia 21 lipca 2023 r.

W postanowieniu przedawniono stan faktyczny sprawy ora treść zażalenia. Następnie odniesiono się po kolei do zarzutów zażalenia.

Organ wskazał, że nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. (zarzut z pkt 1 zażalenia strony). Zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP 1997 r. władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b u.z.z.z.ch. wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl ust. 2 cyt. artykułu odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2023 r. poz. 1545). Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został określony przez Ministra Zdrowia w Rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 338) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Sposób oraz forma realizacji szczepień, określona została w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. - "Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu". Jak więc wynika z powyższego, obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Program Szczepień Ochronnych precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych. Wskazanie ośmiomiesięcznego terminu realizacji obowiązku zaległych szczepień, zapisanego w tytule wykonawczy, jest terminem wystarczającym do zrealizowania u dziecka poszczególnych szczepień zgodnie z PSO. Zatem obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika wprost z przepisów prawa i jest bezpośrednio wykonalny. Uchybienie przez rodziców temu obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Sąd Najwyższy stwierdził w wyroku z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn.akt V KK 306/15, że "obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia. [...] Z art. 5 ust. 1 u.z.z.z.ch. wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane, na zasadach określonych w tej ustawie, do poddania się szczepieniom ochronnym. [...] Obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. [...] Wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego zamierzonym rezultatem ma być poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Zaniechanie poddania się obowiązkowemu szczepieniu, pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej rodzi odpowiedzialność karno-administracyjną przewidzianą w art. 115 § 1 KW. Tej samej odpowiedzialności podlega też ten, kto sprawując pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej, nie poddaje jej określonemu szczepieniu ochronnemu (art. 115 § 2 KW)".

Organ nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. ( zarzut z pkt 2 zażalenia strony) poprzez nieustosunkowanie się do kwestii naruszenia art. 4 u.z.z.z.ch. Wbrew twierdzeniu strony skarżącej, PPIS w Gdańsku dysponował przepisami prawnymi o randze przewidzianej w art. 17 ust. 10 i ust. 11 u.z.z.z.ch. i w uzasadnieniu postanowienia ustosunkował się do zarzutu naruszenia ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Zaznaczono, że art. 4 u.z.z.z.ch. nie można czytać w oderwaniu od art. 17 ust. 10 i ust. 11 u.z.z.z.ch. Art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi:

"Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia:

1) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych,

2) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby,

3) kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne,

4) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych,

5) tryb przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5,

6) wzory zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4, książeczki szczepień i karty uodpornienia,

7) sposób prowadzenia dokumentacji, o której mowa w ust. 8 pkt 1, i jej obiegu,

8) wzory sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania

-uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia."

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wydane zostało na podstawie art. 17 ust. 10u.z.z.z.ch , nie zaś na podstawie art. 4 ust. 1 ww. ustawy. Określa ono terminy, w których należy rozpocząć i zakończyć szczepienie w celu przyjęcia pełnego cyklu szczepień, co zostało prawidłowo wyjaśnione i uzasadnione w zaskarżonym postanowieniu. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch :"Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu." Mając na uwadze treść wskazanych powyżej przepisów organ stwierdził, że bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 u.z.z.z.ch przez PPIS Gdańsku w wydanym postanowieniu, a tym samym niezasadne jest twierdzenie strony jakoby organ w żaden sposób nie odniósł się do jego naruszenia, co zostało wykazane powyżej.

Organ odwoławczy wskazał dalej, że naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce tylko wtedy, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy organ nie ustala faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub nakładającej na nią obowiązek. W tej sprawie, w ocenie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, PPIS w Gdańsku z należytą starannością zebrał informacje mające istotne znaczenie w sprawie.

Za niezasadne uznano również zarzuty z pkt 3 i 5 zażalenia strony, skierowane w kierunku postanowienia organu I instancji. W tym miejscu wskazano, że we wcześniejszej części uzasadnienia Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny szczegółowo omówił kwestię wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka, podobnie uczynił też organ I instancji. Ponownie podkreślono, że obowiązek zaszczepienia dziecka wynikał z mocy samego prawa i w tym zakresie nie ma obowiązku wydawania decyzji administracyjnej konkretyzującej ten obowiązek. Tym samym postępowanie dowodowe przeprowadzane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest ograniczone w swym zakresie i w istocie rzeczy sprowadza się jedynie do ustalenia, czy względem danej osoby obowiązek zaszczepienia stał się już wymagalny oraz czy obowiązek szczepień ze względów zdrowotnych nie został odroczony. Te czynności dowodowe organ I instancji wykonał. W tych okolicznościach trudno zatem stawiać Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Gdańsku zarzuty naruszenia art. 8 czy art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

Odnosząc się do zarzutów z pkt 5, 6 i 7 zażalenia organ stanął na stanowisku, ze nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch oraz naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b u.z.z.z.ch. wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl ust. 2 cyt. artykułu odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Sposób oraz forma realizacji szczepień, określona została w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. "Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu". Jak więc wynika z powyższego, obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Strona uznaje za nieuzasadnione powoływanie się Państwowego Powiatowego Inspektora na treść Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego jako konkretyzacji obowiązku wykonania szczepień ochronnych przed ukończeniem 19 roku życia przez dziecko.

Podkreślono, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, na który powołała się strona zawiera tzw. klauzulę odraczającą, zatem dotychczasowe przepisy zachowują moc obowiązującą w okresie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ogłoszono w dniu 12 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 909). Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, iż ramy czasowe, określone w Programie Szczepień Ochronnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat), nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Program Szczepień Ochronnych precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych. Zgodnie z wytycznymi zawartymi w PSO, w przypadku dzieci i młodzieży, u których z różnych przyczyn nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie PSO, należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienia wyrównawcze według Indywidualnego Kalendarza Szczepień, a tego do dnia wniesienia zażalenia strona nie uczyniła.

Wobec powyższego Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uważa, iż ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do dziecka strony stał się bezdyskusyjnie prawnie wymagalny. Organ wskazał, że podziela w pełni stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2399/17 stwierdził, że "obowiązek poddania osoby, nad którą sprawuje się prawną pieczę, szczepieniu ochronnemu wynika z art. 5 ust. 1 pkt b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch , a także z rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy, którym w czasie podejmowania zaskarżonego postanowienia było rozporządzenie w sprawie wykazu obowiązkowych szczepień ochronnych. Podkreślono, że powyższe przepisy nie określają, jak to zdaje się twierdzić strona, granicznych terminów wykonania obowiązku szczepienia. [...] każde dziecko i młodzież, znajdująca się w powyższym przedziale wiekowym jest obowiązana poddać się tym szczepieniom, o ile spełnia warunki ustalone w rozporządzeniu i o ile dotychczas nie została zaszczepiona (§ 4 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych). Nie sposób bowiem z brzmienia poszczególnych jednostek redakcyjnych § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wnioskować, że osoby, które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu mogą poddać się jemu w dowolnym wybranym przez siebie czasie, w granicach czasowych wskazanych przez skarżącą. Podzielenie poglądu skarżącej w tym względzie, zniweczyłoby bowiem cele którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie. To bowiem zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest realizowanie zadań i celów określonych powyższą ustawą. Uzależnienie natomiast poddania się szczepieniu dziecka Skarżącej, od jej woli, w granicach czasowych wskazanych przez Skarżącą, niweczyłoby wskazane cele, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka Skarżącej, ale również dla innych osób.

Końcowo wskazano, że zarzut sformułowany przez stronę w pkt 9 zażalenia na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów wniesionych do PPWIS, nie dotyczy żadnego z punktów art. 33 § 1 u.p.e.a. W związku z powyższym organ nie był zobligowany do ustosunkowania się do treści zarzutu, który nie wypełnia dyspozycji z art. 33 § 1 u.p.e.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, uznał zarzuty przedstawione przez stronę w zażaleniu z dnia 9 sierpnia .2023 r. w sprawie prowadzonego przez PPIS w Gdańsku postępowania w kwestii uchylania się od obowiązku wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka - Z. P., za bezzasadne.

A. P. wniosła w dniu 6 października 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższe postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wnosząc o jego uchylenie wraz z poprzedzającym je postanowieniem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podniesione w skardze zarzuty objęły:

1/ naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.,

2/ naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 b u.z.z.a.ch w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek,

3/ naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.z.z.ch. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,

4/ naruszenie art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,

5/ naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Strona wskazała, że Sąd powinien zawiesić postępowanie w sprawie i zwrócić z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11u.z.z.zch. z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1,2,3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, wnoszę o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W ocenie strony skarżącej postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutu jest błędne z tego powodu, że obowiązek poddania szczepienia córki skarżącej, nie jest, w jej ocenie wymagalny. W obszernym uzasadnieniu skargi podkreślono przede wszystkim, że w orzeczeniu TK z dnia 9 maja 2023 r. zakwestionowano komunikat GIS jako źródło obowiązków w demokratycznym państwie prawa. Strona ponownie przytoczyła treść ww. wyroku, podkreślając, że z ww. wyroku bezpośrednio wynika, że art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych są niezgodne z Konstytucją RP. Odnosząc się do klauzuli odraczającej - to jest wskazania przez TK, że ww. przepisy tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw – strona podkreśliła, że akt normatywny uchylony na skutek orzeczenia TK, niezależnie od odroczenia utraty jego mocy obowiązującej, traci cechę domniemania konstytucyjności - już z momentem ogłoszenia wyroku. Wynika z tego, że akt normatywny uznany przez TK za niezgodny z Konstytucją nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału.

W dalszej części skargi strona wyraziła obawy co do bezpieczeństwa szczepionek oraz wskazała, że w innych państwach członkowskich UE szczepienia są całkowicie dobrowolne i takie też zdaniem strony powinny być one w Polsce. Ponieważ system jest odmienny i w ocenie strony archaiczny przepisy obowiązujące w Polsce w tym zakresie naruszają wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zasadę proporcjonalności. Celowe byłoby bowiem w ocenie strony wprowadzenie rozwiązań bazujących na dobrowolności szczepień. Podkreślono, że ograniczenia praw i wolności mogą być ustanawiane tylko w ustawie. W ocenie strony w przypadku szczepień obowiązkowych na skutek zmieniającego się komunikatu GIS ilość szczepień obowiązkowych wzrosła na przestrzeni lat z kilku do kilkudziesięciu. Ponieważ zaś eksperci w ramach zespołu do spraw szczepień ochronnych rekomendujący GIS kalendarz szczepień na dany rok, nie mają obowiązku prawnego protokołowania posiedzeń, to zdaniem strony rekomendują oni szczepionki z uwagi na interesy producentów szczepionek, a nie bezpieczeństwo i zdrowie pacjenta. Osoby poddawane szczepieniom nie są bezpieczne, ponieważ w ocenie strony w Polsce nie stworzono systemu odszkodowawczego za niepożądane odczyny poszczepienne. Rodzice mają więc wątpliwość kto odpowiada za NOP w sytuacji gdy zakwalifikowanie do szczepienia przez lekarza jest w ich ocenie błędne. Wątpliwości rodziców wzbudza też kwestia sposobu uregulowania w obowiązujących przepisach sposobu rejestracji NOP. W ocenie skarżącej w państwie prawa każde odnotowanie NOP lub odmowa rejestracji NOP powinna podlegać kontroli sądu. A zgłaszać NOP powinni rodzice. W przypadku lekarzy oraz organów inspekcji sanitarnej, które mogą zgłaszać NOP często dochodzi bowiem do konfliktów interesów. W ocenie strony skarżącej rodzic dziecka, u którego dojdzie do powikłań na skutek szczepień jest ponowiony samemu sobie, sam rehabilituje i leczy dziecko oraz musi zrezygnować z pracy i jednoczenie uzbierać na wpis sądowy i prawnika bez gwarancji wygranej. Państwo, które stosuje przymus w zakresie szczepień, a nie zapewnia systemu odszkodowawczego narusza Konwencję o ochronie praw człowieka. W ocenie strony skarżącej taka właśnie sytuacja ma miejsce w Polsce.

Reasumując, w ocenie strony obowiązkowe szczepienia są wprowadzone w Polsce bez uzasadnienia medycznego, bez funduszu odszkodowawczego, bez spełniania warunków wynikających z Konwencji o ochronie praw człowieka oraz z naruszeniem zasady proporcjonalności, prawa do prywatności oraz godności. Strona podkreśla, że szczepienia powinny być dobrowolne, zaś Państwo katolickie nie może narzucać swoim obywatelom konieczności szczepienia preparatem, w którego składzie znajdują się komórki abortowanych dzieci. Przede wszystkim zaś wskazuje, że data obowiązku szczepień nie może wynikać z komunikatu GIS, a jedynie z ustawy lub rozporządzenia, a w takim kształcie nie zostało to, w ocenie strony, do dnia złożenia skargi uregulowane.

Ponadto w toku postępowania, zdaniem strony, nie poczyniono żadnych ustaleń faktycznych. Nie ustalono, czy skarżąca została wezwana do przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego przez lekarza. Nie wskazano kiedy w ocenie wierzyciela w stosunku do małoletniej stał się wymagalny obowiązek szczepienia przeciwko poszczególnym chorobom. Nie wskazano, że stan zdrowia małoletniej pozwala na szczepienie. Niezależnie od tego skarżąca wskazuje jako na ogólny fakt, że szczepienia same w sobie stanowią, w jej ocenie, zagrożenie dla życia obywatela, w tym dziecka. Zdaniem strony skarżącej, wprowadzenie obowiązku szczepień w Polsce nie było niezbędne, gdyż ryzyko wystąpienia epidemii chorób zakaźnych nie jest realne a istnieją inne środki nieingerujące w prawo do prywatności, które również pozwalają na zapobieżenie ich występowaniu (np. szczepienia akcyjne).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Z cytowanej ustawy wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli Sądu skarżąca uczyniła postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku oddalające zarzut skarżącej w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej jako "u.p.e.a.").

Stosownie do art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgodnie z art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Skarżąca kwestionuje zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, na mocy którego w oparciu o art. 34 § 2 u.p.e.a. oddalono podniesiony przez skarżącą zarzut braku wymagalności obowiązku oraz określenia obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa. Na etapie zażalenia i skargi zarzuty skarżącej kierowane względem organów skoncentrowały się na wykazaniu, że niezasadnie oddalono zarzut skarżącej w zakresie braku wymagalności obowiązku.

Z treści zarzutu, zażalenia oraz skargi wynika, że skarżąca upatruje braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn niż określone w 33 § 2 pkt 6 lit a i b u.p.e.a., w szczególności nie powołuje się w tym zakresie na okoliczności odroczenia terminu wykonania obowiązku. W ocenie skarżącej brak wymagalności obowiązku poddania jej córki (ur. 2021 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym takim jak gruźlica, wzw typu B, błonica, tężec, krztusiec, Haemophilus influenzae, poliomyelitis, Streptococcus pneumoniae w istocie wynika wprost z przepisów prawa, to jest z rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. Dodatkowo odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, skarżąca wskazuje, że z tej przyczyny, iż komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieszczą się w katalogu obowiązujących w Polsce źródeł prawa, nie można było upatrywać wymagalności wykonania obowiązku w terminach ogłaszanych w Programie Szczepień Ochronnych. Stanowisko to nie jest prawidłowe.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do kwestionowania wymagalności obowiązku szczepień ochronnych u córki skarżącej. Tym bardziej upatrywać braku tej wymagalności w samym systemie prawa. Dodatkowo wskazać trzeba, że poglądy skarżącej kwestionującej obowiązujący w Polsce system szczepień ochronnych jako przestarzały, zagrażający życiu dzieci z uwagi na zbyt dużą ilość szczepień, brak bezpieczeństwa szczepionek wprowadzanych w ocenie skarżącej z powodów pozamedycznych oraz pozbawiony ochrony odszkodowawczej oraz zasad zgłaszania NOP, jakie w ocenie skarżącej byłyby dla niej oraz rodziców, którzy nie chcą szczepić dzieci optymalne, pozostaje bez wpływu na ocenę wymagalności obowiązku.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy wbrew ocenie strony skarżącej potwierdza, że dziecko po urodzeniu (2021 r.) do czasu wydania zaskarżonego postanowienia (2023 r.) nie zostało poddane żadnym obowiązkowym szczepieniom, a skarżąca uchylała się od obowiązku poddania córki sczepieniom, pomimo wezwań ze strony inspekcji sanitarnej, jak też po otrzymaniu upomnienia w tej sprawie. W aktach sprawy znajduje się też pismo z przychodni, że u dzieci A. P. – to jest B. P. (ur. [...] lutego 2019 r.) oraz Z. P. (ur. [...] października 2021 r.) nie zostały wykonane zaległe szczepienia ochronne, że brak jest informacji potwierdzających występowanie przeciwskazań co szczepień obu dziewczynek oraz że matka podpisała odmowę szczepień dla córki B. oraz nie wyraziła zgody za szczepienie młodszej córki Z. Na podstawie kontroli przeprowadzonej w podmiocie medycznym ustalono, że w przypadku Z. P. zachodzi przypadek całkowitego braku jakichkolwiek szczepień od momentu jej urodzenia. PPIS w Gdańsku zasadnie też wskazał skarżącej, że kwalifikacyjne badanie lekarskie osoby mającej być poddaną obowiązkowi szczepienia ochronnego, mieści się w zakresie czynności, jakie wykonuje się realizując obowiązek szczepienia ochronnego. Zatem zaniechanie poddania się wspomnianemu badaniu lekarskiemu należy traktować, jako zaniechanie realizacji obowiązku szczepienia ochronnego.

Wbrew przekonaniu skarżącej z obowiązujących w chwili wydania zaskarżonego postanowienia przepisów prawa wynikał obowiązek poddania córki skarżącej szczepieniom ochronnym przeciw gruźlicy, wzw typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae, poliomyelitis, Streptococcus pneumoniae, a skarżącą obowiązywały terminy wykonania tych szczepień wynikające z ogłaszanych corocznie Programów Szczepień Ochronnych. Jak zostanie szczegółowo wykazane poniżej, Sąd przyjmując wskazane stanowisko, uwzględnił jakie znaczenie dla przedmiotowej sprawy ma treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19.

Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1284, dalej w skrócie jako "u.z.z.z.ch"), zgodnie z którym osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch. w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią (...). Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm., dalej jako "rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r."), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy (§ 2). W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Konkludując, ze wskazanych przepisów wynika norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest wydawany celem wykonania obowiązku nakładanego ustawą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.). Komunikat ten jest w istocie dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków.

Zdaniem Sądu ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu należało uznać, że Program Szczepień Ochronnych zawiera nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP. W realiach rozpoznawanej sprawy w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje Główny Inspektor Sanitarny w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. Z kolei art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. wskazuje, że komunikat ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego wywiera skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka jednak dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Mogłaby co najwyżej wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla Głównego Inspektora Sanitarnego do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce.

Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwoliło Trybunałowi na taką rekonstrukcję normy, aby wydać wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów. Trybunał zaznaczył, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). Ponieważ niezrealizowanie obowiązku zostało powiązane z poważnymi konsekwencjami dla jednostki, musi ona być w stanie precyzyjnie ustalić treść tego obowiązku. Z tego punktu widzenia sytuacja, w której jego treść jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Dlatego też, w ocenie Trybunału, art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. w związku z § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji.

Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11u.z.z.z.ch., jak i § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia.

Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch., terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do uregulowania w art. 17 ust. 10 pkt 2 u.z.z.z.ch., to jest określenia wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć ponadto sugestię, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia. Jeżeli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją jedynie w drodze nowelizacji rozporządzenia nie będzie możliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch. lub zmiany innych przepisów ustawy, konieczne będzie również odpowiednie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Trybunał podkreślił, że wyrok ten nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że skoro wydany wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej, akt normatywny wskazany w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 1 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 505/23, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2018 r., sygn. akt I CSK 390/17). Tym niemniej sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale jego stosowanie w tym okresie winno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z 2 sierpnia 2018 r. sygn. akt II OSK 87/18, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 227/23).

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a ty samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień.

Ewentualne przyjęcie przez Sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.

W ocenie Sądu, z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Trybunał Konstytucyjny w ww. orzeczeniu nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś, jako wzorzec kontroli, przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP). W ocenie Sądu wskazana przez Trybunał Konstytucyjny okoliczność konieczności zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. W ocenie Sądu odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Reasumując, w świetle powyższych rozważań Sąd nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a córka skarżącej - jako osoba małoletnia - podlegała obowiązkowi tych szczepień. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z przepisu prawa, a omówiony wyżej szczegółowo wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, nie wpłynął na kwestie istnienia ani wykonalności tego obowiązku.

Odnosząc się dalej do argumentów strony Sąd podkreśla, że okoliczność, iż wyznaczono maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Należy uwzględnić treść § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r., który wskazuje, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11u.z.z.z.ch.. Podkreślić należy, że wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy określone w tym akcie nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanej prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej, jak to błędnie postrzega skarżąca, jako terminy, których upływ stanowi dopiero o wymagalności tego obowiązku. Niweczyłoby to cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, tj. zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest to, że córka skarżącej, począwszy od 2021 r. nie została zaszczepiona przeciwko 8 chorobom zakaźnym wymienionym w tytule wykonawczym, pomimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji zatem, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś córka nie została zaszczepiona przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania szczepieniom stał się wymagalny i istniały podstawy prawne do wystawienia w dniu 9 maja 2023 r. tytułu wykonawczego.

W niniejszej sprawie wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. Zgodnie z Programem Sczepień Ochronnych, podawanych w komunikatach GIS dla dziecka urodzonego w 2021 r. należało wykonać, tak jak wskazano w tytule wykonawczym, następujące szczepienia w następujących terminach:

1/ szczepienie przeciw gruźlicy - w ciągu 24 godzin po urodzeniu

2/ szczepienie przeciw wzw B: I dawka w ciągu 24 godzin po urodzeniu, II dawka w 2 miesiącu życia dziecka, III dawka w 7 miesiącu życia dziecka

3/ szczepienie przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi: I dawka w 2 miesiącu życia dziecka, II dawka w 4 miesiącu życia dziecka, III dawka w 5-6 miesiącu życia dziecka

4/ szczepienie przeciw Haemophilus influenzae: I dawka w 2 miesiącu życia dziecka, II dawka w 4 miesiącu życia dziecka, III dawka w 5-6 miesiącu życia dziecka

5/ szczepienie przeciw Streptococcus pneumoniae: I dawka w 2 miesiącu życia dziecka, II dawka w 4 miesiącu życia dziecka

6/ szczepienie przeciw poliomyelitis: I dawka w 4 miesiącu życia dziecka, II dawka w 5-6 miesiącu życia dziecka.

Wskazane terminy, uwalniając wiek córki skarżącej, niewątpliwie upłynęły na długo przed wydaniem w sprawie w maju 2023 r. tytułu wykonawczego.

W tych okolicznościach działanie organów polegające na oddaleniu zarzutu skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej odpowiada prawu.

Sąd podkreśla na marginesie - dla wykazania zasadności zachowania ciągłości szczepień - że na dzień złożenia skargi, to jest dnia 6 października 2023 r. na terytorium RP obowiązywało już jako akt powszechnie obowiązujący, podjęte w wyniku analizowanego wyroku TK rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wydane na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Analizując treść rozporządzenia w zakresie podanego w nim schematu obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży (załącznik do rozporządzenia) Sąd stwierdził, że w odniesieniu do szczepień na gruźlicę, wzw B w zakresie I, II i III dawki, szczepienia przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi w zakresie I, II i III dawki, szczepienia przeciw Haemophilus influenzae w zakresie I, II i III, szczepienie przeciw Streptococcus pneumoniae w zakresie I i II dawki oraz szczepienia przeciw poliomyelitis w zakresie I i II dawki – podane terminy szczepień i poszczególnych dawek, odpowiadają tym, które wcześniej były podane w komunikatach GIS obowiązujących dla ww. szczepień córki skarżącej przeciw tym samym chorobom zakaźnym (w oparciu, o które to komunikaty zostały wyszczególnione w tytule wykonawczym dla wykazania wymagalności obowiązku poddania szczepieniom).

Należy również wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r.; sygn. akt II OSK 3352/19) wyrażano już pogląd, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustrojodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) konieczne jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny w ocenie Sądu wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki.

W ramach postępowania zainicjowanego zarzutem skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej nie można uznać, że wskazane normy zostały naruszone. W postępowaniu tym nie doszło do obrazy przepisów Konstytucji RP jak i obrazy przepisu art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, bowiem przy jego wykładni uwzględnić należy ust. 2, który stanowiąc o poszanowaniu życia prywatnego i rodzinnego wyznacza jego granice przyjmując, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia.

Odnosząc się w tym miejscu do zgłoszonego w skardze wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, wskazać należy, że Sąd nie uznał tego wniosku za zasadny i nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (tak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2546/18).

Podobnie, z uwagi na powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Wskazać należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w tej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci, a Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

Na uwzględnienie nie zasługiwał też zarzut skargi dotyczący niewskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary. Z analizy zaskarżonego postanowienia wynika, że wskazane elementy znalazły się w treści wydanego postanowienia. Kwestia niepoddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym była ponadto bezsporna.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).