Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 676/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 7, art. 9, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2024 r. sprawy ze skargi J. S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 25 marca 2024 r. nr SKO.4106.197.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 29 stycznia 2024 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 stycznia 2024 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust. 2 i 3, art. 23 ust. 1, 2, 2a, 3, 4aa, art. 24 ust. 1, 2 i 4, art. 25 ust. 1 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie Dz. U. z 2024, poz. 323 ze zm.) Prezydent Miasta C. odmówił przyznania J. S. (dalej jako strona lub skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem - Z. S. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazano, że małżonek strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności zaś z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż wyżej wymieniona opiekuje się nim w sposób właściwy i należyty, odpowiedni do jego potrzeb udzielając mu pomocy we wszelkich czynnościach higienicznych. Podkreślono jednak, że nie zachodzą przesłanki warunkujące nabycie prawa do wspomnianego świadczenia, określone w art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. a powołanej ustawy albowiem, po pierwsze - nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność podopiecznego, a po drugie - skarżąca jest uprawniona do emerytury i choć została poinformowana o możliwości złożenia wniosku o jej zawieszenie, to jednak oświadczyła, że wystąpi z takim wnioskiem dopiero po otrzymaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezadowolona z powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie wnosząc o zmianę tego rozstrzygnięcia poprzez merytoryczne orzeczenie o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od września 2023 r. Skarżąca podkreśliła, że organ pierwszej instancji pominął zmianę normatywną spowodowaną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, na mocy którego przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią określonego w tym przepisie wieku ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powołała się przy tym na liczne orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których wskazano jednoznacznie, że w związku z powyższym wyrokiem nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za sprzeczną z ustawą zasadniczą. W tym kontekście strona zaznaczyła, że spełniła ustawowe wymogi warunkujące nabycie prawa do spornego świadczenia i w świetle art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych organ był obowiązany przyznać jej to świadczenie od września 2023 r. kiedy to został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności u jej męża. Równocześnie przyznała, że ma ustalone prawo do emerytury z ZUS, jednak podkreśliła, że nie złożyła - zgodnie z sugestią organu pierwszej instancji - wniosku o jej zawieszenie nie po to aby równocześnie pobierać oba wspomniane świadczenia, lecz dlatego, że obawiała się pozostania bez źródeł utrzymania przez bliżej nieokreślony czas, w którym będzie się toczyć postępowanie administracyjne. W toku tego postępowania oświadczyła jednak, że zrezygnuje z prawa do emerytury po uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem skoro nie zachodzą w jej przypadku żadne inne negatywne przesłanki, wnioskowane świadczenie powinno zostać przyznane. W tej sytuacji decyzja odmowna narusza zdaniem skarżącej zasadę nieodpstępowania przez organy administracji publicznej od utrwalonej praktyki, czyli innymi słowy - zasady respektowania uprawnionych oczekiwań, jakie z tej praktyki wynikają, wyrażonej w art. 10 ust. 2 Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji, a także zasadę budzenia zaufania obywateli do organów państwa sformułowaną w art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Decyzją z 25 marca 2024 r. nr SKO.4106.197.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności zaprezentował dotychczasowy przebieg postępowania. Równocześnie organ ten zwrócił uwagę, że chociaż z dniem 1 stycznia 2024 r. treść ustawy o świadczeniach rodzinnych uległa zmianie w związku z wejściem w życie ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429), to jednak z przepisów przejściowych zawartych w tej ostatniej regulacji, do spraw, w których - jak ma to miejsce w niniejszym przypadku - wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony do 31 grudnia 2023 r. należy stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do tej daty. Następnie organ odwoławczy zaprezentował treść unormowań ustawy o świadczeniach rodzinnych (według stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r.) regulujących przesłanki warunkujące nabycie prawa do spornego świadczenia, w tym art. 2 i art. 17 powołanej ustawy. W tym kontekście wskazał na trafność ustaleń co do tego, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność podopiecznego strony (znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 22 września 2023 r.). Przyznał jednak, że organ pierwszej instancji naruszył prawo pomijając zmianę normatywną wynikającą z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., polegającą na zakresowym stwierdzeniu niezgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dotyczącym różnicowania prawa do spornego świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki). W tych ramach przychylono się do poglądu wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na tej części wskazanego przepisu, która została uznana za sprzeczną z ustawą zasadniczą.

Niezależnie jednak od powyższego organ drugiej instancji wywiódł, że strona nie zachowuje ustawowych wymogów warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia z innego powodu. Powołał się bowiem na art. 17 ust. 5 pkt 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, po myśli którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W tym kontekście Kolegium wywiodło, że odmowa przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego była zasadna, gdyż ma ona ustalone prawo do emerytury, a powyższy przepis wyklucza możliwość równoczesnego pobierania tych dwóch świadczeń. Sama deklaracja strony o zawieszeniu prawa do emerytury nie jest wystarczającym argumentem do uznania, że powyższa negatywna przesłanka została zniwelowana. Jakkolwiek więc zadeklarowała ona możliwość wystąpienia o takie zawieszenie, to jednak skoro do chwili obecnej tego nie uczyniła, brak było podstaw do przyznania jej wsparcia w żądanej formie.

Niezadowolona z powyższej decyzji strona, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się zmiany tego aktu oraz przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca ponownie zakwestionowała prawidłowość odmowy przyznania spornego świadczenia na podstawie niekonstytucyjnego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto powtórnie podkreśliła, że w toku postępowania zadeklarowała wyraźnie, że z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wystąpi o zawieszenie prawa do emerytury i dlatego chybione jest twierdzenie, jakoby w sprawie istniała negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a powołanej ustawy. Nadto przywołała szereg orzeczeń wydanych przez sądy administracyjne, gdzie wyrażono pogląd o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez zawieszania prawa do emerytury.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska, podtrzymując swoje dotychczasowe wywody oraz ponownie podkreślając, że ustawa o świadczeniach rodzinnych wyklucza w sposób jednoznaczny równoczesne pobieranie emerytury oraz świadczenia pielęgnacyjnego, a skoro strona nie wystąpiła z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury, okoliczności sprawy obligowały do wydania w stosunku do niej decyzji odmownej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że zarówno zaskarżony akt jak i poprzedzająca go decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego oba te akty należało wyeliminować z obrotu prawnego. Sąd nie był natomiast uprawniony rozstrzygnąć merytorycznie co do istoty sprawy i w tych ramach - jak żądała skarżąca, zmienić zaskarżoną decyzję i orzec o przyznaniu jej spornego świadczenia albowiem przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują takiej możliwości.

Materialnoprawną podstawą wydanego w sprawie rozstrzygnięcia był art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W pierwszej kolejności przyjdzie zatem odnieść się do zmiany stanu prawnego, jaka nastąpiła począwszy od 1 stycznia 2024 r., wobec wejścia w życie ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429). Wymaga podkreślenia, że - jak trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy - w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy rozpatrując ten wniosek już po wspomnianej dacie, obowiązane są ustalić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania przedmiotowego świadczenia określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Konkluzja taka wynika z treści norm intertemporalnych zawartych w powołanej ustawie z 7 lipca 2023 r., a mianowicie w art. 63 ust. 1 stanowiącym, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a także w ust. 2 tejże normy, gdzie mowa o osobach, którym "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". Oznacza to, że w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek, organ powinien wydać decyzję przyznającą świadczenie, biorąc za podstawę przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotychczas obowiązujące (vide: wyrok WSA w Warszawie z 5 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 701/24, wyrok WSA w Olsztynie z 28 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Ol 83/24 oraz wyroki tutejszego Sądu: z 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 11/24, z 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 159/24 i z 10 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 335/24 - dostępne w CBOSA).

W rozpoznanej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 29 listopada 2023 r., a tym samym w świetle powołanych wyżej rozważań, orzekające w sprawie organy prawidłowo poddały ten wniosek ocenie w kontekście przesłanek sformułowanych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Stosownie do treści ust. 1 tego unormowania, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało: matce albo ojcu; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie jest poza sporem, że mocą orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z [...] r. mąż skarżącej został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, a w orzeczeniu tym zawarto między innymi wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym jest również, że skarżąca sprawuje nad nim faktyczną, stałą opiekę. Pomimo to, organ pierwszej instancji odmówił przyznania jej wnioskowanego świadczenia podnosząc, iż nie spełnia ona wymogu określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych albowiem nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności podopiecznego, a także przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej regulacji - gdyż ma ona ustalone prawo do emerytury.

Organ odwoławczy zakwestionował to stanowisko w zakresie odnoszącym się do pierwszej z powyższych przesłanek, czyli do wymogu wskazanego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych słusznie akcentując, iż w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przepis ten został uznany za sprzeczny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym unormowaniu ze względu na moment powstania niepełnosprawności (warto odnotować, że po wydaniu zaskarżonej decyzji, mocą stosownej nowelizacji wprowadzonej do ustawy o świadczeniach rodzinnych przepis ten został uchylony z dniem 1 stycznia 2024 r. - czyli dopiero po upływie ponad 9 lat od wydania powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego). Także jednak Kolegium odmówiło przyznania skarżącej żądanego świadczenia podtrzymując argumentację organu pierwszej instancji dotyczącą drugiej z wyżej wymienionych podstaw odmowy polegającej na istnieniu przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kluczowe znaczenie dla oceny legalności podjętego w sprawie rozstrzygnięcia ma zatem dokonana przez organy obydwu instancji wykładnia tego ostatniego przepisu.

Problematyka związana ze stosowaniem przedmiotowej normy była wielokrotnie analizowana w judykaturze. Pierwotnie sądy opowiadały się za wykluczeniem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury czy renty (vide: np. wyrok NSA z 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18 czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15 - dostępne CBOSA). Następnie pojawiła się nowa linia orzecznicza, zmieniająca dotychczasowe stanowisko w zakresie niniejszej materii, wskazująca na potrzebę zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej w odniesieniu do wymienionego art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz kładąca nacisk na respektowanie zasady równości wobec prawa. Pogląd ten znalazł wyraz w wyrokach WSA: w Gorzowie Wielkopolskim z 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18, w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. III SA/Kr 137/19 i w Gdańsku z dnia 12 września 2019 sygn. akt III SA/Gd 472/19 oraz w wyrokach NSA: z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19 czy 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/1, gdzie uznano, że zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do wskazanego przepisu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranej emerytury, podkreślając, że potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyklucza prawo do tego świadczenia. Właśnie na powyższe orzeczenia powołała się strona w skardze.

Wymaga jednak podkreślenia, że w kolejnym okresie Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował odmienne podejście do przedmiotowego zagadnienia nie podzielając stanowiska o dopuszczalności rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i do emerytury (renty) poprzez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia a wysokością pobieranej emerytury (renty). W tym stanowisku podkreślono, że takie ujęcie pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne ustalanie jego rozmiaru przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Zwrócono uwagę, że przyjęcie takiego rozwiązania spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno - rentowe (vide wyroki: z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 czy z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20 - dostępne w CBOSA).

Zgodnie z tym ostatnim stanowiskiem, prawidłowym rozwiązaniem powyższego problemu byłoby umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. Podstawę prawną dla możliwości dokonania takiego wyboru stanowi art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzający zasadę, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego lub zasiłku dla opiekuna - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest równolegle w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (aktualnie Dz. U. z 2023 r., poz. 1251), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Stąd też uwzględniając powyższe regulacje oraz biorąc pod uwagę zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, to jest w niniejszej sprawie emerytury, przy czym wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącym, że prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. W zakresie tego stanowiska podkreślono, że emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci posiadania prawa do emerytury (podobnie w wyrokach NSA: z 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 563/21, publ. Lex nr 3279525, z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 349/21, publ. Lex nr 3195866 oraz z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, publ. Lex nr 3021475). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni pogląd ten aprobuje, podobnie jak i to, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do konkluzji, iż stosowanie tej normy należy wiązać nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2917/20, publ. Lex nr 3199937).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podnieść przyjdzie, że skarżącej przysługiwało prawo wyboru świadczenia, które mogła zrealizować poprzez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury w oparciu o przepis art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Wymaga podkreślenia, że z akt administracyjnych nie wynika, aby strona miała w toku postępowania otrzymać od organów dostatecznie czytelne i wyczerpujące pouczenie o możliwości dokonania wyboru jednego z tych świadczeń. Jakkolwiek w uzasadnieniach samych decyzji wydanych w obydwu instancjach wskazano, że brak złożenia takiego wniosku uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to przed wydaniem tych rozstrzygnięć nie pouczono jej o takim prawie w sposób prawidłowy. Jak wywodziła strona, informację w tym zakresie miała otrzymać od pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., która ustnie "doradzała jej" zawieszenie emerytury, co jednak nie może być uznane za wystarczające. Jak bowiem trafnie zauważono w judykaturze - pouczenie, o którym mowa wyżej powinno zawierać jednoczesne wskazanie stronie - o ile pozwala na to ustalony stan faktyczny - że zawieszenie emerytury stanowi jedyną przeszkodę przyznania wnioskowanego świadczenia (patrz: wyroki tutejszego Sądu: z 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 566/24, publ. Lex nr 3763430 oraz z 19 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 563/24, publ. Lex nr 3763790). Tylko wówczas bowiem - o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty bądź emerytury, możliwe będzie jej płynne przejście z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych, przy czym konieczne tu będzie takie zorganizowanie działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, aby - na co wyraźny nacisk kładła skarżąca - nie pozostawić jej bez należnego (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20, publ. Lex nr 3021475).

Przekazana stronie ustna "porada" o konieczności zawieszenia prawa do emerytury nie czyni zadość zasadzie wyrażonej w art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do tego przepisu, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oznacza to, że organ ma obowiązek udzielania informacji zarówno o przepisach prawa materialnego, jak i procesowego zaś obowiązek ten obejmuje cały tok postępowania, to jest od chwili jego wszczęcia, aż do jego zakończenia decyzją. Organ nie może więc ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej, lecz musi podać również niezbędne wyjaśnienia co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody (wyrok Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 11 lipca 2001 r. sygn. akt I SA 2447/00). Zdaniem Sądu, informacja, która miała zostać przekazana stronie nie czyni zadość powyższym wymaganiom. Po pierwsze bowiem - nie znalazła żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy, a po drugie - nie zostało w żaden sposób potwierdzone, aby skarżącej przed wydaniem decyzji zakomunikowano jasno i wyraźnie, że poza sporną przesłanką negatywną zachowuje wszystkie inne wymogi warunkujące nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona nie uzyskała zatem jednoznacznej informacji o braku innych przeszkód do przyznania świadczenia wyższego, zaś uchybienie to jest istotne tym bardziej, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym posiadanie przez wyżej wymienioną prawa do emerytury nie było wyłącznym powodem odmowy przyznania jej spornego świadczenia, gdyż za drugą przyczynę uznano moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (czyli przesłankę negatywną wyrażoną w uznanym przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z ustawą zasadniczą art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych). W takiej zaś sytuacji, skoro nie otrzymała od organu żadnego zapewnienia, że w przypadku zawieszenia prawa do emerytury świadczenie pielęgnacyjne zostanie przyznane, jej obawa o to, że pozostanie przez pewien okres bez środków utrzymania mogła być uzasadniona. Wątpliwości w tym zakresie potęguje również naruszenie przez orzekające w sprawie organy zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na braku jednoznacznego wypowiedzenia się co do istnienia innej koniecznej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jakim jest istnienie bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia (lub zaprzestaniem zatrudnienia) a koniecznością sprawowania opieki nad małżonkiem. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na to, aby wspomniane zagadnienie było przedmiotem wnikliwej analizy w toku postępowania, chociaż fakt, że posiada ona ustalone prawo do emerytury wcale nie zwalniał organów od obowiązku dokonania ustaleń w tej, mającej kluczowe znaczenie dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, kwestii. Strona nabyła prawo do emerytury od 13 czerwca 2022 r. w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego (patrz: zalegająca w aktach sprawy decyzja ZUS), z kolei jej mąż ma on orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności dopiero począwszy od 22 września 2023 r., zaś jeszcze w roku 2022 sam uzyskiwał dochód z tytułu umowy o pracę (patrz: dane przekazane przez Ministerstwo Finansów). Wskazuje to, że przejście przez skarżącą na emeryturę, a tym samym zaprzestanie zatrudnienia nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad małżonkiem. W tych warunkach należało jednak precyzyjnie ustalić, czy w następstwie sprawowania tej opieki skarżąca, wyrażająca gotowość zawieszenia wypłaty emerytury, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia ze względu na jej zakres i charakter (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 794/23 - dostępny w CBOSA). Organy obydwu instancji nie zajęły co do tego zagadnienia jednoznacznego stanowiska. Jakkolwiek bowiem podniosły, że opieka nad mężem jest sprawowana przez stronę należycie i adekwatnie do jego potrzeb, to jednak nie stwierdziły w sposób jasny, że uniemożliwia ona podjęcie przez nią pracy. Nadto nie zbadały, czy skarżąca z uwagi na stan swojego zdrowia jest obecnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, w tym przede wszystkim nie wykluczyły, czy sama nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Mając na względzie zaprezentowane wyżej rozważania Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne naruszają art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a poprzez jego nieprawidłową wykładnie, a także art. 7, art. 9, art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Naruszenia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy albowiem ich skutkiem była przedwczesna odmowa przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego wyroku. W tych ramach wpierw ustali, czy skarżąca spełnia wszystkie pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą jest pobieranie przez nią emerytury. W szczególności odniesie się jasno do kwestii, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką nad mężem, to jest czy w sytuacji gdy wyraża gotowość zawieszenia wypłaty emerytury, nie jest w stanie podjąć takiego zatrudnienia w związku z koniecznością świadczenia rzeczonej opieki. W przypadku udzielenia na tak postawione pytanie odpowiedzi twierdzącej organ pouczy skarżącą o możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego (wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego) poprzez zawieszenie prawa do emerytury wskazując równocześnie, że wobec braku istnienia innych przeszkód świadczenie to zostanie przyznane po uzyskaniu zawieszenia prawa do emerytury. Następnie wskazany organ podejmie rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego stosując przyjętą przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także, zgodnie z treścią art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, wobec złożenia przez Skarżącą wniosku 29 listopada 2023 r. wyda to rozstrzygnięcie przy zastosowaniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym.

Zważywszy wszystkie powołane wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 132, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 tejże ustawy.

Sąd nie orzekł o kosztach postępowania albowiem skarżąca jest w niniejszej sprawie zwolniona od kosztów sądowych z mocy prawa, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a równocześnie nie korzystała w sprawie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.