Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 374/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 985/22 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 13 czerwca 2022 r. nr SKO.4111.616.1306.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 20 grudnia 2022 r. II SA/Rz 985/22, po rozpoznaniu skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 13 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego:

I. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z 13 maja 2022 r.

II. zasądził koszty postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał na następujące okoliczności sprawy.

Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia, spowodowanym koniecznością opieki nad ojcem J. K., złożyła sprawująca nad nim stałą opiekę córka K. W.

Wójt Gminy Dębowiec decyzją z 13 maja 2022 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na skutek odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie (SKO) decyzją z 13 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

SKO stwierdziło, że pomimo braku podstaw do odmowy przyznania świadczenia z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) – co uczynił organ I instancji – wniosek nie mógł zostać uwzględniony.

Utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych jest pogląd, że osoba zobowiązana do alimentacji względem niepełnosprawnego w znacznym stopniu dorosłego członka rodziny, może na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r, ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, spowodowaną koniecznością opieki nad taką osobą bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Błędna wykładnia przepisów w tym zakresie dokonana przez organ I instancji wynika z nieuwzględnienia w zaskarżonej decyzji treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, który uznał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

SKO wyjaśniło natomiast, że stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, innym niż matka, ojciec, opiekun faktyczny bądź osoba będąca rodziną zastępczą, jeśli nie podejmują one lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem formą rekompensaty osobie zobowiązanej do alimentacji, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, za rezygnację z zatrudnienia albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Dla uzyskania tego rodzaju świadczenia niezbędne jest niebudzące wątpliwości ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zakres sprawowanej opieki musi wykluczać możliwość wykonywania pracy zarobkowej.

W rodzinnym wywiadzie środowiskowym opisano stan zdrowia J. K. oraz podano, że wymaga on pomocy w toalecie i higienie osobistej, w przygotowywaniu i podawaniu posiłków i leków, czystej bielizny oraz pościeli, a także w załatwianiu spraw urzędowych oraz w kontaktach ze specjalistycznymi poradniami. Dalej zaznaczono, że jego stan zdrowia jest w miarę stabilny, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, jest umysłowo sprawny i logiczny w rozmowie, decyduje o swoich potrzebach i sam dysponuje własnymi środkami finansowymi. Jednak jak sam podaje występują u niego zawroty głowy, upadki, trudności z oddychaniem i poruszaniem się oraz stany lekowe. W aktach sprawy znajduje się ponadto wykaz czynności wykonywanych przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki nad ojcem, z którego wynika, że większą ich część stanowią obowiązki związane z przygotowaniem i podaniem posiłków i leków, a także pomoc przy ubieraniu się oraz toalecie porannej i wieczornej. W pisemnym oświadczeniu z 11 marca 2022 r. wnioskodawczyni podała ponadto, że w ciągu dnia oprócz sprzątania, robienia zakupów, gotowania i prasowania ubrań, w okresie grzewczym wykonuje również czynności związane z obsługą kotłowni w domu (nosi i układa drewno na opał, czyści piec, chodzi podkładać opał), a w lecie kosi trawę.

SKO stwierdziło, że podane w oświadczeniu skarżącej czynności, a także wynikające z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, związane przede wszystkim z prowadzeniem domu (pranie, sprzątanie, gotowanie), nie wyczerpują znamion stałej i całodobowej opieki uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego są wykonywane w każdej rodzinie, a dodatkowo są czynnościami, w których dorosłe dzieci wyręczają rodziców w podeszłym wieku. Organ zauważył przy tym, że jak wynika z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, J. K. zajmuje lokal na parterze domu, w którym na poddaszu mieszka skarżąca. Trudno więc zakładać, że czynności związane z koszeniem trawy czy też ogrzewaniem budynku są wykonywane przez skarżącą wyłącznie w ramach sprawowanej opieki nad ojcem. Także pomoc przy ubieraniu się czy też porannej i wieczornej toalecie nie może być uznana za stałą opiekę, która wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ zwrócił przy tym uwagę na znajdujący się w aktach sprawy dokument Podkarpackiego [...], w którym zawarto wyniki rehabilitacji J. K. po przebytym zawale (listopad 2011 r.) oraz zaproponowano aktywność fizyczną polegającą na: 1) gimnastyce 3x w tygodniu po 20 minut oraz 2) marszu/Nordic walking codziennie po 20 min - z zaznaczeniem stopniowego wydłużania czasu ćwiczeń i marszu do 30-45 minut. Dokument ten wskazuje jednoznacznie, że stan zdrowia J. K. nie jest aktualnie na tyle poważny, aby konieczna była stała, całodobowa opieka nad nim, wykluczająca jakiekolwiek zatrudnienie, a przynajmniej tego rodzaju opieki nie sprawuje skarżąca, jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wykonywane przez nią czynności związane są bowiem w głównej mierze z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie wykluczają podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

K. W. wniosła na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wskazanym na wstępie wyrokiem z 20 grudnia 2022 r. II SA/Rz 985/22, uchylił decyzje organów obydwu instancji. Uznał, że kontrolowane decyzje zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego i procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Na tle art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest dopuszczalna taka wykładnia, która relatywizuje lub stopniuje stwierdzoną przez uprawnione do tego organy niepełnosprawność (w tym jej stopień lub zakres) oraz ściśle z nią związaną konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w zw. z art. 3 pkt. 21 lit. a) u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

W przedmiotowej sprawie względem osoby wymagającej opieki (J. K.) wydano orzeczenie z 8 marca 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na mocy tego orzeczenia oraz w związku z treścią ww. art. 4 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. okoliczność istnienia przesłanki stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym nie podlega dalszej weryfikacji przez organ orzekający w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Taki kierunek wykładni potwierdziła również uchwała składu 7 sędziów NSA z 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22). Formalnie wiążące orzeczenie właściwego organu o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, nie podlega zatem dalszej ocenie organów właściwych w sprawach świadczeń pielęgnacyjnych. Jako wadliwe i niedopuszczalne należy w związku z tym ocenić stwierdzenia skarżonego organu, że "stan zdrowia" wymagającego opieki "nie jest aktualnie na tyle poważny, aby konieczna była stała, całodobowa opieka, wykluczająca zatrudnienie". Zgodnie z przytoczoną wyżej regulacją (art 4 ust 1 u.r.z.s. w zw. z art. 3 pkt. 21 lit. a) i art. 17 ust. 1 u.ś.r.), osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności to nie tylko osoba wymagająca stałej (całodobowej) opieki w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, lecz także osoba wymagająca długotrwałej opieki i pomocy innych osób w tym zakresie. Ponadto, osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym może nawet zachować zdolność do pracy w warunkach pracy chronionej, co oznacza, że stan ten nie może być utożsamiany z wyłączeniem podejmowania przez niepełnosprawnego jakiejkolwiek aktywności zawodowej lub pozazawodowej.

Nie są ponadto zgodne z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. twierdzenia i oceny kontrolowanych organów, że stanowiący odzwierciedlenie stanu zdrowia niepełnosprawnego w stopniu znacznym zakres czynności opiekuńczych skarżącej jest "niewystarczający", aby uznać, że osoba ta nie może podjąć "jakiegokolwiek zatrudnienia". W tym zakresie wystarczy jedynie wskazać, że zasadniczym warunkiem przyznania spornego świadczenia podmiotowi, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (z zastrzeżeniem niewystępowania przesłanek negatywnych), jest stwierdzenie, że podmiot ten nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w tym przepisie. Zadaniem organu w tym zakresie jest więc ustalenie, czy wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia (pomimo, iż mógłby je podjąć), albo czy z tego rodzaju zatrudnienia rezygnuje, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym spełniającym warunki z art. 17 ust. 1. Jeżeli osoba będąca wnioskodawcą rzeczywiście nie podejmuje zatrudnienia (aczkolwiek zgodnie z art. 17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego) lub z niego rezygnuje w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., organy orzekające w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są pozbawione możliwości dalszego stopniowania, czy i w jakim zakresie stan zdrowia niepełnosprawnego mógłby hipotetycznie pozwolić na połączenie opieki nad niepełnosprawnym z aktywnością zawodową. Wykładnia idąca w tym kierunku jako sprzeczna z językową treścią analizowanej regulacji jest niedopuszczalna.

Sąd I instancji zauważył również, że ustalenia, oceny i końcowe wnioski organów pozostają w oczywistej sprzeczności z treścią wywiadu środowiskowego, którego wypełniony kwestionariusz znajduje się w aktach sprawy. Organy ograniczyły swoje oceny jedynie do wybranych fragmentów kwestionariusza (k. 43-48 akt organu I instancji), podczas gdy całościowa analiza wywiadu prowadzi do wniosku, że rzeczywisty stan zdrowia i potrzeb osoby wymagającej opieki jest poważny, a zakres koniecznych czynności opiekuńczych nie jest czasowo sprecyzowany. W szczególności z wywiadu wynika, że niepełnosprawny jest narażony na upadki, ma trudności z oddychaniem i zawroty głowy, a ponadto występują u niego stany lękowe. Pomoc w codziennych czynnościach musi więc mieć charakter stały. Okoliczności te wiążąco potwierdziło orzeczenie z 8 marca 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazując że wymagający opieki jest osobą ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji. W tym zakresie ustalenia, rozważania i końcowe wnioski organów naruszyły więc w sposób istotny przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciło mu naruszenie:

1. prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wystarczające jest legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia przez stronę w celu sprawowania opieki, podczas gdy zgodnie z wyżej wymienionym przepisem dodatkową przesłanką, od której zależy możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną opieką a rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, którego to związku w rozpatrywanym przypadku zabrakło, co w konsekwencji spowodowało naruszenie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.;

2. przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a, a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że organy administracji dokonały ustaleń sprzecznych z treścią wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że stan zdrowia osoby wymagającej opieki jest poważny ponieważ ma ona zawroty głowy, jest narażona na upadki oraz występują u niej stany lękowe, podczas gdy w rzeczywistości okoliczności te były przez organy administracji brane pod uwagę, lecz nie przemawiają one za istnieniem koniecznego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia. Odmienne stanowisko Sądu I instancji mogłoby skutkować oddaleniem skargi, stąd uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Zrzekł się także rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. Zaznaczyć jednak należy, że w tym przypadku zasadnicza dla rozstrzygnięcia kwestia tkwi w zarzucie opartym na pierwszej podstawie kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Od tego należy więc zacząć rozważania.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu z chwili wydawania decyzji) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Istotne jest to, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w nim wskazaną. Nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Sąd I instancji stanął natomiast na stanowisku, że na tle art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest dopuszczalna taka wykładnia, która relatywizuje lub stopniuje stwierdzoną przez uprawnione do tego organy niepełnosprawność (w tym jej stopień lub zakres) oraz ściśle z nią związaną konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Tymczasem, wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyjęta przez SKO, i funkcjonująca w orzecznictwie, do którego organ ten się odwoływał, w żaden sposób nie odnosi się do stopnia stwierdzonej przez właściwy organ niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a orzeczenie o niepełnosprawności właściwego organu nie jest weryfikowane w postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika jedynie, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r. I OSK 1148/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r. I OSK 2454/11), co nie podważa orzeczenia o niepełnosprawności. Powody orzeczenia znacznego stopnia niepełnosprawności mogą być bowiem bardzo różne, co wiąże się z różnym zakresem i różnym koniecznym czasem opieki, nawet jeśli jest ona stała. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. I OSK 2729/16). Zatem musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Naczelny Sąd Administracyjny, inaczej niż Sąd I instancji, dostrzega taką przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w którym jest mowa o tym, że świadczenie przysługuje, jeżeli opiekunowie nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest więc wystarczające samo orzeczenie o niepełnosprawności o odpowiedniej treści (jaką wskazuje przepis), ale także konieczna jest rezygnacja (lub niepodejmowanie) zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było więc ustalenie, czy taki związek istnieje i w tej sprawie organ z tego obowiązku się wywiązał, dokonując uprzednio prawidłowej wykładni prawa materialnego.

Powyższe rozumienie prawa materialnego wytyczyło zatem kierunek i zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego. Z akt sprawy wynika, że organy administracyjne we wskazanych ramach przeprowadziły wywiad środowiskowy i szczegółowo ustaliły jakie czynności ojciec skarżącej jest w stanie wykonywać sam w celu zaspokojenia swoich potrzeb oraz w jakich czynnościach pomaga mu skarżąca. Ustalenia organów znajdują potwierdzenie w aktach sprawy. Przy czym organ nie kwestionował, że ojciec skarżącej wymaga opieki i pomocy, bo zostało to stwierdzone przez uprawniony organ w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Postępowanie wyjaśniające miało na celu ustalenie, jakie codzienne potrzeby życiowe, pomimo niepełnosprawności, jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie, a przy jakich wymaga pomocy innej osoby, i czy te, przy których wymaga pomocy, uniemożliwiają osobie sprawującej opiekę pogodzenie ich z aktywnością zawodową. Materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie stanowiska prezentowanego w zaskarżonej decyzji.

Rację należało przyznać SKO, że ocena wywiadu środowiskowego, wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, nie była wybiórcza. W szczególności SKO wyjaśniło, że jak podaje J. K., występują u niego zawroty głowy, upadki, trudności z oddychaniem oraz stany lękowe – co było zawartym w kwestionariuszu stanowiskiem osoby niepełnosprawnej, ale nie wynikało z żadnych orzeczeń lekarskich. Z dalszej części kwestionariusza odnoszącej się do ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego wynikało natomiast, że stan zdrowia J. K. jest stabilny, sam porusza się po mieszkaniu, jest umysłowo sprawny, logiczny w rozmowie, sam decyduje o swoich potrzebach i sam dysponuje własnymi środkami, a w zaleceniach lekarskich jest mowa o potrzebie ruchu. Opisano również zakres czynności opiekuńczych oraz wyjaśniono, że dotyczą one w większości zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy przygotowywanie posiłków, koszenie trawy, obsługa domowej kotłowni). Są to rzeczy, które wykonuje się w każdym gospodarstwie i nie wymagają całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, zwłaszcza w sytuacji, gdy wnioskodawczyni mieszka z ojcem w jednym domu.

Za usprawiedliwiony należało wiec uznać także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 151 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 wyroku. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono natomiast od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz organu (pkt 2 wyroku), uznając że jest to szczególnie uzasadniony przypadek, w związku z przedmiotem sporu i sytuacją skarżącej.