Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 633/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1-1a i ust. 4-5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 5 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2023 roku sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 24 kwietnia 2023 r. nr KO.441.76.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr KO.441.76.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), powołanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 8 marca 2023 r., nr ZŚR.4202.000531.2023, odmawiającą E. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. B.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 9 lutego 2023 r. do organu I instancji wpłynął wniosek E. G., reprezentowanej przez pełnomocnika w osobie adwokata, o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. B.

Wymienioną wyżej decyzją organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca spełnia warunki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec matki. Ustalił także, iż E. G. i jej matka mieszkają oddzielnie. Orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 grudnia 2022 r. Nr [...] E. B. została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniami, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 listopada 2022 r. Ponadto orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 23 lutego 2023 r. Nr akt [...] została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 28 lutego 2025 r. Skarżąca nie podejmuje żadnej pracy ze względu na stan zdrowia matki. Posiada 10 letni staż pracy. Ostatni raz była zatrudniona w okresie od 1 marca 2022 r. do 31 maja 2022 r. Z ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy wynika, że od 7 listopada 2018 r. do 27 czerwca 2022 r. wykonywała pracę w ramach prac interwencyjnych, a od 28 czerwca 2022 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Do dnia wydania ww. decyzji nie otrzymała żadnych ofert pracy. Obecnie jest na utrzymaniu męża.

Jednocześnie organ I instancji wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 24 lutego 2023 r. wynika, iż E. B. choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, choroby zwyrodnieniowe wielostawowe, ma problemy z kręgosłupem, arytmię serca oraz krwiaka mózgu. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, w ramach której wykonuje następujące czynności: 700-900 pobudka, poranna rehabilitacja, tj. masaż i smarowanie nóg, toaleta (mycie, czesanie, ubieranie), następnie od 900-1100 przygotowuje i podaje śniadanie, leki oraz robi zastrzyk, od 1100-1300 sprząta (zmywa, wyciera kurze, myje podłogi), pozbywa się alergenów, wietrzy, przygotowuje drugi posiłek (chora spożywa 5 posiłków ze względu na cukrzycę insulinozależną), między 1300-1500 robi zakupy, przygotowuje obiad, podaje leki i robi zastrzyk, 1500-1700 E. B. odpoczywa (położenie mamy do łóżka i krótka drzemka), rehabilitacja (zmiana opatrunków odleżyny, smarowanie, oklepywanie, delikatny masaż), od 17-19 zmywa, pierze, czyta prasę lub książki, monitorowanie bieżących wiadomości w TV, oglądanie ulubionych seriali, przygotowuje podwieczorek, 1900-2100 zmienia pościel, pomaga w wykonaniu telefonu do rodziny i w prowadzeniu rozmowy (chora niedosłyszy), przygotowuje i podaje kolację, leki i robi zastrzyk, 2100-2300 toaleta wieczorna, mycie, położenie mamy do łóżka, czuwanie podczas snu. Ponadto z oświadczenia z dnia 3 marca 2023 r. skarżącej wynika, że matka jest w stanie sama spożyć posiłki, które są wcześniej przygotowane, po mieszkaniu porusza się samodzielnie za pomocą kul, w razie potrzeby jest w stanie samodzielnie dojść do toalety i z niej skorzystać. Samodzielnie też może zażywać leki, jak również zrobić zastrzyk z insuliną oraz zmierzyć ciśnienie. Skarżąca odmówiła wsparcia w postaci usług opiekuńczych, gdyż jej stan zdrowia pozwala na opiekę nad matką, którą chce wykonywać. Ponadto E. G. ma rodzeństwo: siostrę B. S., która samotnie wychowuje 3 dzieci, jest aktywna zawodowo oraz brata M. B., który nie ma rodziny, nie jest aktywny zawodowo, na których ciąży również obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki i którzy mogą pomóc w opiece.

Wychodząc z powyższych ustaleń, organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres sprawowanej opieki nad matką nie ma charakteru stałego, jest to opieka świadczona codziennie, ale tylko przez część doby i nie wymaga konieczności całkowitej rezygnacji przez E. G. z aktywności zawodowej. Ponadto skarżąca była aktywna zawodowo do czerwca 2022r., a orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jej matki zostało wydane w grudniu 2022 r. Zatem brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez E. G. a sprawowaną opieką nad matką.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła E. G., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez:

- zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który uznał niekonstytucyjność części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż organ I instancji swoją decyzję uzasadnił tym, że nie zostały spełnione przesłanki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepełnosprawność matki skarżącej powstała w innym okresie niż wskazanym przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz brak stałej opieki przez skarżącą nad osobą niepełnosprawną. W odwołaniu na poparcie swojego stanowiska przytoczył liczne wyroki sądów administracyjnych. Ponadto wskazał, że w przedmiotowej sprawie organ uznał, iż opieka sprawowana przez skarżącą nie jest opieką całodobową, co pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia. Natomiast z art.17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przywołany przepis, wbrew twierdzeniom organu, nie uzależnia otrzymania przedmiotowego świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Pełnomocnik podniósł również, iż skarżąca sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 24 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że bezsporne jest, iż matka wnioskodawczyni E. B. (ur. [...] 1951 r.) w związku z opieką, nad którą skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 grudnia 2022 r. Nr [...], została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast znaczny ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 listopada 2022 r. Ponadto orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 23 lutego 2023 r. Nr akt [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 28 lutego 2025 r. (data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: 13 stycznia 2023 r.).

W ocenie organu odwoławczego, spełnione są zatem przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawania skarżącej i jej mamy w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Jednak w przedmiotowej sprawie – zdaniem Kolegium - brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad mamą.

W dalszej kolejności organ II instancji wskazał, że na podstawie przeprowadzonego w dniu 24 lutego 2023 r. wywiadu środowiskowego oraz złożonego w dniu 3 marca 2023 r. oświadczenia ustalono, że opiekę nad niepełnosprawną E. B. (71 lat) sprawuje jej córka E. G. Matka skarżącej leczy się na cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze, ma krwiaka mózgu, po złamaniu barku ręki prawej nie wróciła do sprawności i nie ma pełnego zakresu ruchu. Ma również chorobę zwyrodnieniową wielostawową, dyskopatię odcinka lędźwiowo-krzyżowego, zwyrodnienia bioder, skrzywienie kręgosłupa, arytmię serca, silne dolegliwości bólowe w przebiegu choroby zwyrodnieniowej. Podopieczna przyjmuje leki oraz insulinę trzy razy dziennie. Kilka razy dziennie konieczne jest mierzenie poziomu cukru we krwi oraz ciśnienia tętniczego.

Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że ze złożonego oświadczenia wynika, iż skarżąca była aktywna zawodowo do 31 maja 2022 r. Po nieudanej próbie samodzielnego szukania pracy w dniu 28 czerwca 2022 r. zarejestrowała się w PUP w Piotrkowie Trybunalskim, do dnia 3 marca 2023 r., tj. dnia złożenia oświadczenia nie otrzymała żadnej oferty pracy. Obecnie jest na utrzymaniu męża. Wyjaśniła, że matka nie jest w stanie samodzielnie przygotować posiłku, ale wcześniej przygotowany (rozdrobiony) spożywa samodzielnie. Kiedy nie ma skarżącej w mieszkaniu, E. B. sama porusza się po mieszkaniu za pomocą kuli. W razie potrzeby fizjologicznej jest w stanie dojść do toalety i z niej skorzystać. Lekarstwa oraz insulinę jest w stanie zażyć (zrobić zastrzyk) samodzielnie, jednak muszą być wcześniej przygotowane. W razie konieczności zmierzy także ciśnienie.

Nadto Kolegium dodało, że E. B. wymaga pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu ze względu na niepełnosprawność barku, nie schyli się, aby samodzielnie założyć buty, nie może dźwigać, dlatego nie wykonuje żadnych prac porządkowych w domu i nie jest w stanie zrobić zakupów. Bez asysty córki nie opuszcza mieszkania. Córka zawozi ją na wizyty lekarskie, badania diagnostyczne i rehabilitację. Załatwia także sprawy urzędowe. Pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowuje posiłki. Czynność opiekuńcze skarżąca rozpoczyna od godziny 700 rano wykonując poranny masaż i smarowanie nóg ze względu na kurcze nocne i dolegliwości bólowe. Następnie myje, przygotowuje śniadanie i podaje leki. W godzinach okołopołudniowych załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy, sprząta, dowozi matkę do lekarza, nadzoruje przyjmowanie leków, mierzy ciśnienie i cukier. Ze względu na cukrzycę pilnuje, aby matka spożywała regularnie 5 posiłków dziennie. W ciągu dnia wielokrotnie odprowadza do toalety i pomaga przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Wieczorem podaje leki, kąpie, układa w łóżku, wykonuje masaż i czynności zapobiegające powstawaniu odleżyn. Druga córka E. B. – B. S. mieszka w T. jest osobą niepełnosprawną, samotnie wychowuje troje dzieci i pracuje zawodowo, nie jest w stanie dodatkowo wspierać siostry w opiece nad matką. Z kolei syn E. B. – M. B. ma problemy z alkoholem, prowadzi wędrowny tryb życia i nie byłby w stanie prawidłowo sprawować opieki nad matką. Skarżąca nie wyraziła zgody na pomoc w formie usług opiekuńczych świadczonych przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, skarżąca ostatni raz była zatrudniona do 31 maja 2022 r. - świadectwo pracy z dnia 4 czerwca 2022 r. wydane przez M. Sp. z o.o. Sp. Komandytowa. Umowa o pracę została rozwiązana z upływem czasu, na jaki została zawarta. Następnie od 28 czerwca 2022 r. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Piotrkowie Trybunalskim jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

W świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń - zdaniem Kolegium - nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną mamą zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby skarżąca zmuszona była do całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. Mama skarżącej, jak już wskazano wyżej, nie jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Opieka nad nią nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

W odniesieniu do powyższego organ odwoławczy wskazał, że w orzecznictwie stwierdza się zaś, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy - niezależnie od systemu czasu pracy. Regulacja ta nie powinna mieć bowiem zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością wykonywania pracy czy podjęciem innego zatrudnienia.

Kolegium nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącej, zasadności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach oraz sprawowania opieki nad nią, podkreśliło jednak, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390), powołanej dalej jako: "u.ś.r.", samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W kontekście celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy wskazał, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

W ocenie Kolegium, pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowy. Zakres sprawowanej opieki nad mamą nie wyklucza bowiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W sprawie bezspornym jest, że E. B. jest osobą schorowaną, wymagającą pomocy drugiej osoby, której stan zdrowia ze względu na posiadane schorzenia jest poważny. Jednak zdaniem organu II instancji, nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały skarżącej taką ilość czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki, nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazał przy tym, że skarżąca może skorzystać z usług opiekuńczych świadczonych przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Piotrkowie Trybunalskim.

Organ odwoławczy dodał, że z całą powagą i zrozumieniem podchodzi do sytuacji skarżącej. Podkreślił przy tym jednak, że przepisy u.ś.r., dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym - przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 u.ś.r.). W ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z aktywności zawodowej przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad mamą. W konsekwencji nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mamą jest uzasadniona.

Ponadto odnosząc się do zarzutu pełnomocnika strony dotyczącego naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art, 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, Kolegium uznało go za bezpodstawny, ponieważ organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że zgodnie z aktualnie obowiązującym orzecznictwem i wytycznymi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu i powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z wyłączeniem tego kryterium.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła E. G., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie E. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym od organu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową.

Odwołując się do orzecznictwa pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpiły zgodnie obie strony. W związku z tym zarządzeniem z dnia 25 sierpnia 2023 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 24 kwietnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co uzasadnia oddalenie skargi w całości.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.ś.r.". Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17a ust. 1a) u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: pkt 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei w myśl art. 17 ust. 1 b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Dodać przy tym należy, że z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Kontrolując zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję z perspektywy powołanych regulacji w pierwszej kolejności należy zauważyć, że bezsporne w sprawie jest, iż skarżąca, będąc córką E. B., mieści się w kręgu podmiotów, o których stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc co do zasady jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), powoływanej dalej jako: "k.r.o.", może ciążyć obowiązek alimentacyjny. Regulacje art. 128 k.r.o. i art.132 k.r.o. ustalają kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Dlatego też przepisy art.17 ust. 1 i ust. 1a) u.ś.r. odczytywane w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji.

Bezsporne w sprawie jest również to, że matka wnioskodawczyni E. B. (ur. [...] 1951 r.) w związku z opieką, nad którą skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 grudnia 2022 r., Nr [...], została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast znaczny ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 listopada 2022 r. Ponadto orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 23 lutego 2023 r. Nr akt [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 28 lutego 2025 r. (data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: 13 stycznia 2023 r.). Nie ulega zatem wątpliwości, że w sprawie, na co trafnie zwróciło uwagę Kolegium, zostały spełnione pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawania skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Jednakże, mimo spełnienia tych przesłanek, przyczyną odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w kontrolowanej sprawie, jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji, jest brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką nad matką. Utrzymując w mocy tę decyzję Kolegium potwierdziło tym samym, że zachodzi brak owego bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką E. B.

Stanowisko to jako prawidłowe Sąd podziela w niniejszej sprawie. Niewątpliwie ma rację Kolegium, że w kontrolowanej sprawie nie można było przyznać skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z powołanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

Nie sposób też odmowić słuszności stanowisku Kolegium, że opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znaczącym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni zwiazek przyczynowo-skutkowy. Tym samym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Jednocześnie należy podkreślić, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli sprawowana jest codziennie, to nie może być sprawowana w ograniczonym zakresie - tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Nie zawsze bowiem ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że rozmiar sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu, Kolegium trafnie zatem przyjęło, że należy odmówić przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką. Zgodzić się bowiem należy z Kolegium, że w świetle przywołanych przepisów, w okolicznościach faktycznych sprawy oraz w kontekście ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego, nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby skarżąca zmuszona była do całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. Niewątpliwie ma rację Kolegium, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Opieka nad nią nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Podkreślić przy tym należy, jak trafnie wskazało Kolegium, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ponadto Kolegium prawidłowo za bezpodstawny uznało zarzut pełnomocnika strony dotyczący naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, odnosząc się do ustaleń zamieszczonych w tym względzie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.

Na kanwie powyższych rozważań należało, zdaniem Sądu, przyjąć, że Kolegium trafnie stwierdziło, iż organ I instancji był uprawniony do odmowy przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia i prawidłowo działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Sąd pragnie przy tym podkreślić, że Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, nie uchybiło przepisom postępowania, w tym zwłaszcza art. 7, art.77 i art. 80 k.p.a. Organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył bowiem cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, a przy tym uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów, Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

ds