Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 94/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 98 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Wojewody K. z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 sierpnia 2022 r., nr GN.683.3.2021/2022, Starosta Grudziądzki ustalił na rzecz S. sp. z o. o. w G. oraz I. sp. z o. o. w G. – współwłaścicieli działki nr [...], obr. [...], położonej w Grudziądzu, przejętej z mocy prawa na własność Miasta Grudziądz na podstawie decyzji Prezydenta Grudziądza z dnia 13 lutego 2006 r. nr BG.7430-130/05 – odszkodowanie w kwocie po 297 777,50 zł dla każdego ze współwłaścicieli, stosownie do wielkości udziałów. W decyzji organ zobowiązał Prezydenta Grudziądza do wypłaty ww. odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. W uzasadnieniu organ szeroko przywołał dotychczasowy stan faktyczny sprawy wskazując przede wszystkim, że wniosek inicjujący postępowanie złożono 26 października 2010 r., że wydawane we wcześniejszych latach decyzje nie ostały się, a postępowanie jest wynikiem kolejnego uchylenia uprzedniego rozstrzygnięcia Starosty przez Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego. Dalej organ, po przytoczeniu treści art. 98 ust. 3 i art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 – dalej "u.g.n.") obszernie opisał założenia i ustalenia wynikające z operatu szacunkowego z dnia 14 grudnia 2021 r., sporządzonego w konsekwencji wydania przez Starostę postanowienia z dnia 24 września 2021 r. o powołaniu biegłego rzeczoznawcy do określenia wartości rynkowej nieruchomości objętej postępowaniem. Powyższy operat został oceniony przez organ jako zgodny z prawem i zasługujący na przyjęcie jako dowód w sprawie, przy czym – jak wskazał Starosta - jego merytoryczna poprawność została potwierdzona przez organizację rzeczoznawców majątkowych w trybie art. 157 u.g.n. Organ wskazał, że w sprawie przeprowadzono rozprawę administracyjną, na której nie stawił się przedstawiciel Prezydenta Grudziądza, a jednocześnie na której pełnomocnik wnioskodawców nie wniósł zastrzeżeń do wyceny działki wynikającej z operatu. Starosta ustalił, że między spółkami a Prezydentem Grudziądza nie doszło do uzgodnienia wysokości odszkodowania. Przytoczył pismo pełnomocnika Prezydenta Grudziądza z dnia 7 lipca 2022 r., w którym pełnomocnik wniósł o dokonanie dodatkowych ustaleń na okoliczność czynności sprzedaży nieruchomości przez wnioskodawców spółce E. w L., w części nieobejmującej działki nr [...], w tym wyjaśnienia znaczenia prawnego oświadczenia zawartego w § 3 ust. 4 stosownego aktu notarialnego z 27 kwietnia 2006 r. Streszczając ww. pismo organ wskazał m.in., że na mocy umowy z 19 stycznia 2006 r. spółka E..F.. R. P. zobowiązała się przekazać nieodpłatnie na rzecz miasta Grudziądz działkę nr [...] w terminie tygodnia od daty nabycia nieruchomości, że działka ta ostatecznie nie została objęta umową sprzedaży i jej własność przeszła na rzecz miasta Grudziądz z mocy prawa, oraz że mimo powyższego cena za nieruchomość nie została pomniejszona w stopniu odpowiadającym zmniejszeniu przedmiotu sprzedaży, co rodzi podejrzenie wystąpienia zamiaru zrekompensowania przez E. sprzedającym spółkom utraty prawa własności wobec działki nr [...], w zamian za uzyskanie prawa do odszkodowania z tytułu 98 ust. 3 u.g.n. Organ przywołał stanowisko pełnomocnika Gminy Miasta Grudziądz, że nie widzi on uzasadnienia dla wypłaty odszkodowania przy uwzględnieniu faktu, że miałoby ono pochodzić ze środków publicznych, że spółki wnioskodawczynie na mocy umowy z 27 kwietnia 2006 r. nie poniosły żadnej szkody wymagającej naprawy poprzez wypłatę odszkodowania, a doprowadzi do podwójnego wzbogacenia się spółki. Organ wskazywane przez pełnomocnika okoliczności uznał za nieistotne dla sprawy (tożsamość ceny czy to przed odjęciem z przedmiotu sprzedaży działki nr 1/8, czy po), albowiem cena transakcji może być przez strony dowolnie kształtowana. Organ wskazał, że spółki wnioskodawczynie nie zrzekły się prawa do odszkodowania, a spółka E. nie stała się właścicielem działki nr [...] i nie mogła zobowiązywać się do jej darowizny na rzecz miasta. Wnioskowane czynności z tego powodu Starosta uznał za zbędne i bezprzedmiotowe dla wyniku postępowania.

W odwołaniu od powyższej decyzji, wniesionym przez Gminę Miasto Grudziądz (skarżącą) za pośrednictwem adwokata, skarżąca przywołała treść przedłożonego organowi pisma z 7 lipca 2022 r., w którym przedstawiła istotne w swojej ocenie okoliczności towarzyszące sprzedaży nieruchomości, w której skład wchodziła przedmiotowa działka [...], a która to działka ostatecznie nie została sprzedana przez spółki wnioskodawczynie spółce E. . Podniosła, że odjęcie działki nr [...] z przedmiotu umowy sprzedaży nie miało wpływu na ustaloną wcześniej, w umowie przedwstępnej, cenę transakcji. Sama działka nr [...] miała zaś zostać przekazana przez nabywcę nieodpłatnie miastu Grudziądz. Okoliczności sprawy, w ocenie miasta Grudziądz, przeczą celowi instytucji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Miasto podniosło, że odszkodowanie w niniejszej sprawie nie będzie miało cechy słuszności i doprowadzi do niekorzystnego rozporządzenia środkami publicznymi. W ocenie skarżącej celowym jest wyjaśnienie rzeczywistych skutków prawnych związanych ze złożeniem oświadczenia o treści takiej, jak w § 3 pkt 4 aktu notarialnego (gdzie mowa o braku zmiany ceny pomimo przejścia własności działki nr [...] na rzecz miasta Grudziądz). Podniosła, że niezmniejszenie ceny transakcji wskazuje na zamiar zrekompensowania spółkom sprzedającym utraty prawa własności działki nr [...], co powinno zostać wyjaśnione na podstawie dodatkowych czynności dowodowych, przede wszystkim celem ustalenia charakteru prawnego świadczenia pieniężnego w zakresie obejmującym powierzchnię 10783 m2. Zarzuciła organowi interpretację ustaleń aktu notarialnego niezgodnie z art. 65 § 1 § 2 Kodeksu cywilnego. Miasto podniosło, że wyniku umowy sprzedaży spółki wnioskodawczynie już się wzbogaciły i brak jest podstaw do dodatkowej rekompensaty.

Decyzją z dnia 9 grudnia 2022 r., nr WSPN.DT.7581.7.2022.MC, Wojewoda Kujawsko-Pomorski utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przywołaniu stanu faktycznego sprawy, treści art. 98 ust. 1 i 3, art. 129 ust. 5 i art. 9a u.g.n., organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie istotne okoliczności faktyczne zostały przez Starostę ustalone w sposób prawidłowy. Wskazał, że działka nr [...] została wydzielona pod drogę publiczną zgodnie z ustaleniami właściwego m.p.z.p., że właściciele ww. działki – spółki wnioskodawczynie – nie doszły do porozumienia z miastem Grudziądz co do umownego uregulowania należności za ww. działkę, toteż zaszły przesłanki do ustalenia odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 u.g.n. Wojewoda stwierdził, że podstawowym dowodem w sprawie był operat szacunkowy, przywołał przepisy u.g.n. regulujące kwestię operatu i poczynił wywód dotyczący zasad oceny operatu przez organ administracyjny. Wskazał, że sporządzony na potrzeby postępowania operat z dnia 14 grudnia 2021 r. został sporządzony w sposób formalnie prawidłowy, zgodny z przepisami u.g.n. i rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości. Przywoławszy jego założenia i ustalenia Wojewoda potwierdził jego kompletność, spójność i logiczność. Wskazał, że merytoryczna prawidłowość operatu została potwierdzona przez Komisję Opiniującą przy Środkowopomorskim Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Majątkowych w Koszalinie z dnia 5 kwietnia 2022 r. Odnosząc się do argumentacji odwołania organ odwoławczy stwierdził, że działka nr [...] powstała na skutek wydzielenia mocą decyzji Prezydenta Grudziądza z dnia 13 lutego 2006 r., a jej własność przeszła na rzecz miasta Grudziądz z dniem 28 lutego 2006 r. z mocy prawa. W ocenie organu powyższe okoliczności – w powiązaniu z treścią art. 98 ust. 3 u.g.n. – uzasadniają ustalenie odszkodowania na rzecz spółek wnioskodawczyń, toteż prawidłowo w tym zakresie rozstrzygnął Starosta. Wojewoda zauważył, że spółki nie zrzekły się prawa do odszkodowania oraz że umowa notarialna z dnia 27 kwietnia 2006 r. pomiędzy spółkami wnioskodawczyniami a spółką kupującą kształtowała cenę transakcji ustaloną przez strony w sposób dowolny, bez znaczenia dla sprawy pozostają ustalenia między stronami w umowie przedwstępnej, warunkowej i przenoszącej własność nieruchomości.

W skardze na powyższą decyzję Gmina Miasto Grudziądz (skarżąca), reprezentowana przez adwokata, wniosła o jej uchylenie w całości, ewentualnie wraz z decyzją I instancji, oraz zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, 15 i 77, 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 136 k.p.a. polegające na:

- dowolnej ocenie materiału dowodowego i pominięcie okoliczności towarzyszących zawarciu umowy z dnia 27 kwietnia 2006 r., co doprowadziło do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania nieposiadającego charakteru "słusznego" w rozumieniu art. 21 ust. 2 Konstytucji RP,

- nieuzupełnieniu materiału dowodowego o wyjaśnienia następcy prawnego spółki będącej stroną ww. umowy odnośnie czynności sprzedaży nieruchomości, w szczególności poprzez wyjaśnienie, jakie znaczenie prawne należy nadać oświadczeniu zawartemu w § 3 pkt. 4 aktu notarialnego z 27 kwietnia 2006 r. w kontekście § 3 pkt 2 tego aktu,

- nieuzupełnieniu materiału dowodowego o zeznania świadka na okoliczność wszystkich ustaleń czynionych przez R. z Prezydentem Grudziądza oraz przedstawicielami spółek wnioskodawczyń odnośnie sprzedaży nieruchomości dokonanej ww. aktem notarialnym, w szczególności zeznań co do wyjaśnienia znaczenia prawnego § 3 pkt 4 w kontekście § 3 pkt 2 tego aktu.

Skarżąca "ewentualnie" zarzuciła naruszenie art. 131 ust. 1, 2, 4 i 5 u.g.n. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącej z 30 sierpnia 2022 r. o przedstawienie wnioskodawcom propozycji przyznania im w ramach odszkodowania prawa własności innej wskazanej nieruchomości.

W uzasadnieniu skargi przywołano argumentację zasadniczo tożsamą z argumentacją zawartą w odwołaniu od decyzji I instancji. Gmina zwróciła uwagę na wymagającą wyjaśnień nieracjonalność działania spółki nabywającej nieruchomość w zakresie zgody na nieobniżoną cenę transakcji, pomimo odjęcia z przedmiotu sprzedaży działki nr [...]. Podkreśliła znaczenie dla sprawy zeznań przedstawicieli spółki R. P. S.A. w L. (następcy prawnego spółki [E.], tj. potwierdzenie na ich podstawie, czy materiał dowodowy sprawy jest kompletny i czy nie istnieją inne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy dokumenty. Skarżąca wskazała, że Wojewoda zaniechał przeprowadzenia dodatkowych czynności dowodowych, naruszając zasadę dwuinstancyjności postępowania. Powtórzyli, że w okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy, iż cena transakcji zawierała już rekompensatę za działkę nr [...], co z kolei powoduje, że ustalone odszkodowanie nie jest "słuszne". Skarżąca wskazała, że po wydaniu decyzji I instancji, a przed jej doręczeniem skarżącej, złożyła ona propozycję przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej, co zostało przez Wojewodę pominięte, niezgodnie z art. 131 u.g.n.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Pismem z dnia 20 lutego 2023 r. spółki wnioskodawczynie, reprezentowane przez radcę prawnego, wniosły o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wskazały, że okoliczności podnoszone przez skarżącą nie mają znaczenia w sprawie ustalenia odszkodowania. W ich ocenie postulat załatwienia sprawy w trybie art. 131 u.g.n. (poprzez przyznanie nieruchomości zamiennej) jest spóźniony, a na powyższe spółki nie wyrażają zresztą zgody.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Kontrola sądowoadministracyjna, dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z art. 98 ust. 1 u.g.n. działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. W myśl art. 98 ust. 3 u.g.n. za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Przedmiotem niniejszej kontroli sądowej jest prawidłowość decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego utrzymującej w mocy decyzję Starosty Grudziądzkiego o ustaleniu odszkodowania za przejętą przez Miasto Grudziądz, z mocy prawa, nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], ob. [...] w Grudziądzu. Ww. działka została wydzielona pod drogę publiczną na podstawie decyzji Prezydenta Grudziądza z dnia 13 lutego 2006 r., nr 74303-16/07 (k. 26 akt adm.) zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości położnej w Grudziądzu, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...], o pow. 11,6448 ha, na wskazaną wyżej działkę oraz działki o numerach [...]. O ustalenie odszkodowania za przejętą z mocy prawa pod drogę publiczną nieruchomość wystąpiły spółki będące współwłaścicielami tej nieruchomości w momencie przejęcia (wniosek z 26 października 2010 r. – w aktach sprawy). Poprzedzające wniosek negocjacje między spółkami "S. " i "I." oraz Gminą Miasto Grudziądz nie doprowadziły do zawarcia porozumienia co do wysokości odszkodowania (k. 2-12 akt adm.).

W ocenie Sądu, z uwagi na powyższe okoliczności, zaszły podstawy do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania na rzecz dotychczasowych właścicieli przejętej pod drogę publiczną nieruchomości. Obowiązek jego wypłaty został prawidłowo skierowany wobec Gminy Miasta Grudziądz, tj. podmiotu, na którego rzecz przeszła własność tej działki. Zaistniały bowiem ku temu wszystkie przesłanki opisane w art. 98 u.g.n.

Sąd potwierdza nadto, że wysokość odszkodowania została ustalona zgodnie z wymogami przepisów u.g.n., tj. na podstawie prawidłowo sporządzonego i właściwie ocenionego operatu szacunkowego. Stosownie do art. 130 ust. 1 u.g.n. wysokość odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości, wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu, przy czym w przypadku, o którym mowa w art. 98 ust. 3 (jak w niniejszej sprawie) – decyzją starosty według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu wydania decyzji o podziale. Zgodnie z ust. 2 art. 130 u.g.n. ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości, a zgodnie z art. 134 ust. 1 u.g.n. podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135 (nieistotny w sprawie – przyp. Sądu), wartość rynkowa nieruchomości. W myśl art. 156 ust. 1 u.g.n. rzeczoznawca majątkowy sporządza na piśmie opinię o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego. W niniejszej sprawie wartość rynkową nieruchomości w dniu ustalono w oparciu o operat szacunkowy z dnia 14 grudnia 2021 r. autorstwa rzeczoznawcy majątkowego inż. A. L. (operat w aktach sprawy). Operat określa wartość działki nr [...] na dzień wydania decyzji podziałowej (13 lutego 2006 r.). Wartość dowodowa ww. dokumentu nie budzi wątpliwości: operat jest formalnie prawidłowy, zawiera wszystkie konieczne elementy, jest spójny i jasny, pozbawiony nieścisłości. Wyceny dokonano metodą porównawczą przyjmując do wyceny transakcje nieruchomościami nabywanymi pod drogi (k. 17 operatu) oraz pod usługi (k .19) – stosownie do przeznaczenia działki nr [...] na podstawie obowiązującego w dniu jej wydzielenia, właściwego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (k. 8 i 9 operatu) . Proces wyłaniania ww. transakcji szczegółowo wyjaśniono (k. 11 - 21 operatu), w tym szczegółowo wyjaśniono przyjęcie i zważenie poszczególnych cech rynkowych nieruchomości mających wpływ na wycenę. Komentowany operat stanowił przedmiot oceny Środkowopomorskiego Stowarzyszenia Rzeczoznawców Majątkowych w Koszalinie, w trybie art. 157 u.g.n., na wniosek Starosty Grudziądzkiego z 4 stycznia 2022 r. (w aktach adm. sprawy). Zgodnie z opinią komisji opiniującej przedmiotowy "operat szacunkowy może być wykorzystany dla sformułowanego w nim celu; opiniowany operat nie zawiera błędów stanowiących odstępstwa od przepisów prawa, mających wpływ na określoną wartość". Prawidłowość operatu została zatem zweryfikowana przez specjalistyczny, powołany do tego podmiot. Nie była ona zresztą kwestionowana przez stronę skarżącą.

Nie zasługuje na uwzględnienie zasadniczy zarzut wyartykułowany przez skarżącą względem decyzji Wojewody. Strona skarżąca w sposób całkowicie niezrozumiały upatruje wskazanych w skardze naruszeń prawa procesowego w okoliczności niezbadania i nieprzeanalizowania uwarunkowań, w jakich doszło do zawarcia umowy przeniesienia własności nieruchomości (opisanej przez wnioskujące spółki na rzecz podmiotu trzeciego (spółki E. w L.), z wyłączeniem wydzielonej mocą decyzji podziałowej działki nr [...] (vide: akt notarialny Rep A nr 4552/06 – k. 22 akt adm.). Prawidłowo wyjaśnił organ odwoławczy, że bez znaczenia rozstrzygnięcia o ustaleniu odszkodowania za działkę przejętą z mocy prawa pod drogę publiczną (dz. nr [...]) jest kwestia ustaleń pomiędzy stronami ww. umowy przeniesienia własności, jak i ustaleń umownych dokonanych przez strony przed zawarciem tej umowy. Strona skarżąca niezasadnie wywodzi, że pogłębionych ustaleń (dokonywanych, jak sugeruje, m.in. w drodze przesłuchań osób reprezentujących strony umowy przeniesienia własności), wymaga to, jakie motywacje stały za takim, a nie innym określeniem uzgodnionej ceny sprzedawanej nieruchomości, czy też co było powodem wyłączenia z przedmiotu sprzedaży części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]. Z perspektywy art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n. istotne jest to, czy doszło z mocy prawa do przeniesienia na rzecz gminy własności działki gruntu wydzielonej pod drogę gminną (doszło), czy doszło do uzgodnienia między dotychczasowym właścicielem a gminą wysokości odszkodowania za to przeniesienie własności (nie doszło), oraz czy dotychczasowy właściciel zgłosił wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania (współwłaściciele zgłosili). Organ właściwy w sprawie ustalenia kwoty odszkodowania, po spełnieniu powyższych przesłanek, prowadząc postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania zobowiązany był przeprowadzić postępowanie dowodowe w kierunku ustalenia wartości rynkowej przejętej nieruchomości, a to w drodze powołania rzeczoznawcy majątkowego i następnie oceny sporządzonego przezeń operatu pod względem jego zgodności z prawem (w okolicznościach rozpoznawanej sprawy kwestię prawidłowości merytorycznej operatu rozstrzygnął organ wyspecjalizowany w postaci organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych, dlatego poza dyskusją pozostaje to, czy wynikająca z tego operatu kwota odszkodowania została obliczona prawidłowo). W powyższym zakresie nie da się zarzucić organom obu instancji, by nie objęły one swoją analizą innych istotnych okoliczności faktycznych sprawy, a zwłaszcza wskazywanych przez skarżącą okoliczności irrelewantnych z punktu widzenia art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n., tj. przedmiotu i ustaleń umów konsensualnych zawieranych wcześniej przez podmiot, na którego szkodę z mocy prawa odjęto prawo własności nieruchomości przeznaczonej pod drogę publiczną. Nie można z wcześniejszych umów cywilnoprawnych dotychczasowego właściciela przejętej nieruchomości wywodzić jakichkolwiek twierdzeń na rzecz tego, że w drodze prawidłowego ustalenia i wypłaty odszkodowania dojdzie do jego podwójnego wzbogacenia niejako poprzez podwójne uzyskanie odszkodowania, skoro odszkodowanie jest wypłacane ze środków publicznych i nie może być "finansowane" ze środków podmiotu prywatnego (jakim jest spółka E. w L.). Konsekwencje finansowe wcześniejszych decyzji dotychczasowego właściciela, ponoszone zgodnie z zawieranymi dobrowolnie umowami, nie rzutują na to, czy i jaką kwotę odszkodowania należy mu przyznać w trybie administracyjnym. O tym, czy odszkodowanie się należy, decyduje przepis prawa, a w jakiej kwocie – organ na podstawie sporządzonego na potrzeby postępowania specjalistycznej ekspertyzy w postaci operatu szacunkowego. Za niezasadny uznać w tym miejscu wywód strony skarżącej, jakoby powoływane przez nią okoliczności wpływały na to, czy ustalane odszkodowanie jest "słuszne" w rozumieniu art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Pojęcie "słuszności" odszkodowania użyte w ww. przepisie jest nieostre. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 maja 1991 r. (sygn. akt K 1/91 publ. OTK z 1991 r., nr 1, poz. 4) przyjął, że słuszne odszkodowanie to odszkodowanie sprawiedliwe. Sprawiedliwe odszkodowanie jest to jednocześnie odszkodowanie ekwiwalentne, bowiem tylko takie nie narusza istoty odszkodowania za przejętą własność. Z kolei w wyroku z dnia 19 czerwca 1990 r. (sygn. akt K 2/90, publ. OTK z 1990 r., nr 1, poz. 3) Trybunał Konstytucyjny, biorąc pod uwagę całość treści art. 7 Konstytucji RP, uznał, że zawarta w nim konstytucyjna zasada ochrony własności w powiązaniu z konstytucyjną zasadą słusznego odszkodowania w wypadku wywłaszczenia oznacza, że odszkodowanie stanowić powinno ekwiwalent wartości wywłaszczonej nieruchomości, czyli powinno być równoważne gospodarczo wartości wywłaszczonej nieruchomości. W niniejszej sprawie wartość przejętej nieruchomości ustalona została na podstawie wyceny dokonanej przez wykwalifikowany podmiot i stosownie wobec niej ustalono kwotę odszkodowania – "słuszną", bo ekwiwalentną jej wartości w dniu wydania decyzji o podziale. Sąd ma świadomość, że mogą istnieć sytuacje szczególne, gdy inna ważna wartość konstytucyjna pozwoli uznać za słuszne również odszkodowanie nie w pełni ekwiwalentne - zgodnie ze stanowiskiem TK oraz orzecznictwa NSA pojęcia "pełne odszkodowanie" i "słuszne odszkodowanie" nie oznaczają tego samego (vide: wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. I OSK 171/11, wyrok z 30 października 2018 r., sygn. I OSK 2333/18 i cytowane tam orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie jednak, z uwagi na podniesioną kwestię dobrowolności kształtowania własnych stosunków majątkowych podmiotów prywatnych z innymi podmiotami prywatnymi, Sąd nie stwierdził, by zachodziły przesłanki do stwierdzenia, że w rozpatrywanym przypadku słusznym odszkodowaniem za przejętą nieruchomość miało być odszkodowanie nieekwiwalentne, tj. odbiegające od wartości wynikającej ze sporządzonego operatu szacunkowego.

Nie doszło w sprawie do naruszenia art. 131 ust. 1, 2, 4 i 5 u.g.n. w taki sposób, że miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 131 ust. 1 u.g.n. w ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna. W niniejszej sprawie w toku postępowania wnioskujące spółki dopuściły możliwość zapłaty odszkodowania w formie nieruchomości zamiennej (pismo z dnia 8 sierpnia 2022 r. w aktach sprawy), a Gmina Miasto Grudziądz zaproponowała taką nieruchomość (pismo z dnia 30 sierpnia 2022 r. w aktach sprawy). Propozycja złożona została po wydaniu decyzji I instancji, pismo w tym przedmiocie skierowano do Starosty Grudziądzkiego. W aktach sprawy prowadzonej przez organ odwoławczy brak jest dokumentu świadczącego o tym, by propozycja została przedstawiona spółkom. Powyższe ocenić należy jako uchybienie organu odwoławczego, który rozpoznając sprawę ponownie winien wyartykułowaną propozycję przedstawić spółkom, a po ewentualnym uzyskaniu zgody, o której mowa w art. 131 ust. 1 u.g.n., rozstrzygnąć sprawę kasacyjnie przekazując ją staroście celem rozważenia wydania decyzji o przyznaniu nieruchomości zamiennej. Uchybienie powyższe nie było w okolicznościach niniejszej sprawy uchybieniem istotnym, albowiem zastosowanie instytucji opisanej w art. 131 ust. 1 u.g.n. warunkowane jest przede wszystkim zgodą właściciela wywłaszczonej nieruchomości, a zgodnie z pismem procesowym z dnia 20 lutego 2023 r. spółki zgody takiej (już) nie wyrażają. Uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy Staroście do ponownego rozpoznania tylko po to, by to Starosta uzyskał oświadczenie spółek o braku zgody na zaspokojenie roszczenia odszkodowawczego w formie nieruchomości zamiennej, jest w ocenie Sądu oczywiście sprzeczne z zasadami szybkości i ekonomiki postępowania administracyjnego, zwłaszcza, że postępowanie w sprawie niniejszej toczy się już bez mała 13 lat, a ponowne jej przekazanie organowi I instancji wiązałoby się z koniecznością aktualizacji przedłożonego operatu szacunkowego z uwagi na upływ roku od jego sporządzenia, co dodatkowo przedłużyłoby postępowanie w sprawie (zwłaszcza, jeżeli Starosta – z uwagi na dotychczasowy przebieg postępowania – ponownie powziąłby przekonanie o konieczności ponownej jego weryfikacji w trybie art. 157 ust. 1 u.g.n.).

Mając to wszystko na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., wniesioną skargę oddalił.

Sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 lutego 2023 r. strony i uczestnicy postępowania zostali poinformowani o możliwości rozpoznania sprawy na rozprawie zdalnej pod warunkiem, że każda ze stron i każdy z uczestników wyrażą na to zgodę, składając jednocześnie oświadczenie o dysponowaniu warunkami technicznymi umożliwiającymi uczestnictwo w rozprawie zdalnej i wskazując adresy ePUAP. W odpowiedzi na ww. wezwanie pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie rozprawy podając wskazane w wezwaniu dane. Pełnomocnik uczestników nie przedłożył koniecznego oświadczenia w przedmiocie rozprawy zdalnej oraz dysponowania warunkami technicznymi umożliwiającymi w niej uczestnictwo. Wobec tego sprawę należało rozpoznać na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy.