Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 252/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 1-4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 września 2023 r. w sprawie ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia 22 marca 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: K.p.a.) w związku z art. 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U z 2022 r. poz. 615, dalej: u.ś.r.) oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466) i Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r poz. 1481), po rozpatrzeniu wniosku R. L. z dnia 14 stycznia 2022 r. odmówił przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matka J. K..

Organ I instancji wskazał, iż matka wnioskodawcy ma obecnie 67 lat, na podstawie dołączonego we wniosku orzeczenia o jej niepełnosprawności nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś z treści wniosku wynika, iż niepełnosprawność ta powstała po 18 roku życia. Na tej podstawie organ stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto wnioskodawca nie spełnia przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia określonej w art. 2 ust. 5 u.ś.r., ponieważ przyznano mu specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. w związku z opieką nad matką.

Pismem z dnia 19 kwietnia 2022 r. R. L. złożył od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Skarżący zarzucił wyżej wskazanej decyzji naruszenie: (1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez błędną wykładnię pomijającą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, (2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi przesłankę negatywną przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego oraz (3) art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 4 sierpnia 2022 r. nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Kolegium w swojej decyzji wskazało, iż należy wyjaśnić okres zatrudnienia wnioskodawcy oraz ustalić, jakie dokładnie czynności wykonuje on w związku z opieką nad swoją matką, w jakim zakresie matka wnioskodawcy jest w stanie samodzielnie funkcjonować, w tym jakie czynności wykonuje sama w domu i w związku z samoobsługą bez pomocy osób trzecich. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, iż wskazana w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. przesłanka wieku powstania niepełnosprawności nie powinna być brana pod uwagę w niniejszej sprawie ze względu na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji pismem z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr [...], wezwał R. L. do złożenia oświadczenia o okresie zatrudnienia w firmie X., ponadto zwrócił się do skarżącego o złożenie oświadczenia o wyborze świadczenia tj. czy skarżący zamierza nadal pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też świadczenie pielęgnacyjne zamiast tego zasiłku - jeśli zostanie skarżącemu przyznane.

W dniu 6 września 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, iż matka skarżącego samodzielnie wstaje, porusza się w obrębie mieszkania, korzysta z toalety, ubiera się, myje się sama, ale syn musi towarzyszyć m.in. w trakcie jedzenia. R. L. przygotowuje odzież, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, towarzyszy podczas mycia, załatwia sprawy urzędowe i związane z wizytami lekarskimi. W trakcie wywiadu ustalono, iż matka skarżącego ma rozpoznaną schizofrenię paranoidalną, pozostawiona sama na dłuższy czas ma ataki paniki co stanowi zagrożenie dla jej życia i zdrowia. Dodatkowo do wywiadu zostało dołączone oświadczenie o harmonogramie zajęć związanych z opieką skarżącego nad matką.

W dniu 9 września 2022 r. do organu I instancji wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego informujące, że R. L. złoży oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad swoją matką, ale dopiero w przypadku, gdy jedyną przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z kolei w dniu 13 października 2022 r. skarżący dostarczył dwa świadectwa pracy, z których wynika, iż pracował on od 25 kwietnia 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r. w firmie Y., a od 1 kwietnia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. w firmie X..

Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia 17 października 2022 r nr [...], działając na podstawie art. 104 K.p.a. w związku z art. 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26, art. 32 ust. 2 u.ś.r. oraz Rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych i Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna, odmówił przyznania R. L. świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wskazał, iż skarżący nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki na niepełnosprawną matką. Organ I instancji wyjaśnił m.in. że opieka nad niepełnosprawnym winna być sprawowana w takim wymiarze i zakresie, aby uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia, tymczasem znajdujący się w aktach sprawy wykaz czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego w ramach opieki nad swoją matką nie pozwala ustalić, że opieka jest na tyle czasochłonna aby uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia. Ponadto organ wskazał, iż strona nie spełnia przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. wymaganego wieku powstania niepełnosprawności J. K..

Pismem z dnia 14 listopada 2022 r. R. L. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie, domagając się uchylenia decyzji organu I instancji oraz orzeczenia co do istoty sprawy poprzez ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżący zarzucił decyzji organu I instancji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 b u.ś.r. pomijającą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kolejnym naruszeniem prawa materialnego, a dokładnie art. 17 ust. 1 u.ś.r. było przyjęcie przez organ, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący zarzucił również decyzji organu I instancji naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 K.p.a. i art. 80 K.p.a., poprzez pominięcie celów ustawy i przyjęcie, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu odwołania skarżący dokonał szczegółowej analizy wyroku TK sygn. akt K 27/13 oraz sygn. akt K 38/13. W konkluzji skarżący wskazał, iż z sentencji powyższego wyroku wynika jednoznacznie, iż art. 17 ust. lb u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący podniósł również, iż wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji. Z kolei odnosząc się do związku pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką wskazał, iż stanowisko organu I instancji w tym przedmiocie jest przedwczesne, i nie znajduje dostatecznego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 457/21 skarżący wskazał, iż dotychczasowa "niedostateczna" aktywność zawodowa skarżącego, nie może sama w sobie przesądzać o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, bez szczegółowego rozważenia na tle każdej indywidualnej sprawy tego, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje dana osoba niepełnosprawna i w jakim stopniu zaabsorbowanie sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez opiekuna pracy zarobkowej. Zdaniem skarżącego organ I instancji wszedł w tym zakresie w rolę organu wydającego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, choć nie jest instytucją władną do zastępowania instytucji orzekającej o stopniu niepełnosprawności. Załączone do akt orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezdolności do samodzielnej egzystencji z dnia 14.04.2015 r. wyraźnie wskazuje bowiem, że J. K. została zaliczona do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki łub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, czyli potrzebuje pomocy drugiej osoby w czynnościach życiowych. Oznacza to, że opiekun musi zrobić zakupy, przygotować posiłek etc. Skarżący podniósł, iż był osobą aktywną zawodowo, do czasu gdy stan zdrowia matki skarżącego uległ pogorszeniu. W konsekwencji organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawna podopieczna oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r., nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. 2018, poz. 570),art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2022, poz. 2000 ze zm.), art. 1, art. 2, art. 3, art. 17, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2022, poz. 615 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Odnosząc się do kwestii momentu powstania niepełnosprawności u matki skarżącego Kolegium ponownie wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt: K 38/13, stwierdził, że art. 17 ust. lb u.ś.r. w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Art. 17 ust. Ib u.ś.r., od momentu wejścia w życie w/w wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.

Dalej Kolegium wskazało, iż z akt sprawy wynika, że R. L. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. W takiej sytuacji organ I instancji ma obowiązek uzyskać od wnioskodawcy oświadczenie o wyborze świadczenia, tj. czy zamierza nadal pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też świadczenie pielęgnacyjnego zamiast tego zasiłku - jeśli to świadczenie zostanie mu przyznane, o czym Kolegium poinformowało skarżącego i jego profesjonalnego pełnomocnika w decyzji z dnia 4 sierpnia 2022 r. W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji pełnomocnik skarżącego piśmie z dnia 23 sierpnia 2022 r. poinformowała, że skarżący "złoży oświadczenie, że jego wolą jest uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mamą J. K., ale dopiero w przypadku, gdy jedyną przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego". Pismem z dnia 30 września 2022 r. organ I instancji ponownie wezwał skarżącego do złożenie oświadczenia o wyborze świadczenia wskazując, że jego mocodawca nie wywiązała się z dostarczenia takiego dokumentu. Kolegium wskazało, iż czytelnie wyjaśniło stronie i jej pełnomocnikowi w decyzji z dnia 4 sierpnia 2022 r., że dopuszczalne jest oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium, jeśli strona zamierza pobierać świadczenie pielęgnacyjne zamiast specjalnego zasiłku opiekuńczego, powinna wyraźnie to oznaczyć, wskazując, iż rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Treść takiego oświadczenia świadczy o zamiarze zachowania przez wnioskodawcę ciągłości pobierania świadczeń i pozwala na uniknięcie sytuacji, w której wnioskodawca pozostałby bez środków, jeśli nie doszłoby do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało, iż pomimo szczegółowych wyjaśnień zawartych w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego z dnia 4 sierpnia 2022 r. oraz pomimo dwukrotnego wezwania skarżącego reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, w aktach sprawy brak jest wymaganego oświadczenia o treści wskazanej powyżej. Wobec tego, zdaniem Kolegium, mając na uwadze treść ww. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b ustawy o świadczeniach rodzinnych należało orzec jak w sentencji.

Pismem z dnia 22 marca 2023 r. R. L., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego B. S., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, wnosząc o jej uchylenie w całości.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącego stanowi negatywne kryterium do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, a także art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 i art. 79 a K.p.a. przez niezasadne wzywanie skarżącego do składania kolejnych tożsamych oświadczeń dotyczących uchylenia decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy w sytuacji gdy R. L. już we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wybrał korzystniejsze dla siebie świadczenie opiekuńcze.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż zasadniczym problemem w przedmiotowej sprawie była kwestia wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zakresie, w jakim wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem skarżącego w przedmiotowej sprawie Kolegium błędnie przyjęło, że sam fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Organy obu instancji w zaskarżonej decyzji dokonały błędnej wykładni art. 27 ust. 5 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i niesłusznie uznały, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącego stanowi negatywne kryterium do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Pominięto również fakt, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., organ powtórzył swą argumentację przedstawioną w uzasadnieniu wskazując, iż pomimo szczegółowych wyjaśnień zawartych w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego z dnia 4 sierpnia 2022 r. oraz pomimo dwukrotnego wezwania skarżącego reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, w aktach sprawy brak jest wymaganego oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje

Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2023 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 października 2022 r., nr [...], którą odmówiono przyznania R. L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką J. K..

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U z 2022 r. poz. 615, dalej: u.ś.r.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi z kolei, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Należy jednak zauważyć, iż z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443). Słusznie więc Kolegium w zaskarżonej decyzji wskazało, że przywołany wyżej przepis nie znajduje zastosowania w sprawie.

Dalej należy zauważyć, że negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa m.in. art. 17 ust 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje, zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

W zaskarżonej decyzji Kolegium stanęło na stanowisku, że strona pobierająca specjalny zasiłek opiekuńczy, aby skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi złożyć jednoznaczne oświadczenie o rezygnacji z dotychczasowego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) z chwilą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium treść takiego oświadczenia świadczy o zamiarze zachowania przez wnioskodawcę ciągłości pobierania świadczeń i pozwala na uniknięcie sytuacji, w której wnioskodawca pozostałby bez środków, jeśli nie doszłoby do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium stwierdziło również, że w niniejszej sprawie skarżący nie złożył wymaganego oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo kilkukrotnego wezwania przez organy. W konsekwencji zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd orzekający w pełni podziela wyżej zaprezentowane stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zarzuty skargi w tym zakresie należy uznać za niezasadne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, iż w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W świetle obowiązujących przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. wyrok NSA z dnia 9 maja 2023 r., sygn. I OSK 1054/22).

Należy podkreślić, że w toku postępowania administracyjnego skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, ponadto zarówno organ odwoławczy w decyzji z dnia 4 sierpnia 2022 r., jak i organ I instancji dwukrotnie wzywając skarżącego do złożenia oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, wskazywały jaką treść powinno zawierać oświadczenie o rezygnacji (wyborze świadczenia), aby mogło być uznane za skuteczne i jednocześnie gwarantowało skarżącemu ciągłość świadczeń oraz pozwalało uniknąć sytuacji, w której wnioskodawca pozostałby bez środków utrzymania, jeśli nie doszłoby do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Tymczasem skarżący takiego oświadczenia do akt sprawy nie przedłożył. Natomiast złożona przez jego pełnomocnika dekalracja zawarta w piśmie z dnia 6 września 2022 r., że R. L. złoży oświadczenie, że jego wolą jest uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mamą J. K., ale dopiero w przypadku, gdy jedyną przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego" jest niewystarczająca – nie pochodzi wprost od skarżącego, ma charakter hipotetyczny i nie stanowi wyraźnego zrzeczenia się prawa do konkurencyjnego względem świadczenia pielęgnacyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie ulega zatem wątpliwości, iż skarżący nie złożył oświadczenia wymaganego przez art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Z tego też względu Sąd uznał, iż podniesiony w skardze zarzut naruszenia wymienionych w niej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niezasadne wzywanie skarżącego do składania kolejnych tożsamych oświadczeń dotyczących uchylenia decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy za nietrafny. Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy organ trafnie uznał, iż złożona przez pełnomocnika skarżącego deklaracja była niewystarczające do usunięcia przeszkody przyznania pielęgnacyjnego w postaci uprawnienia do konkurencyjnego względem świadczenia pielęgnacyjnego specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasadne były wezwania do złożenia przez skarżącego oświadczenia w takiej formie, która usuwałaby powyższą przeszkodę. Należy przy tym ponownie podkreślić, że organ i instancji precyzyjnie wskazał, jaką treść powinno mieć wymagane oświadczenie.

Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego odpowiada prawu.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: P.p.s.a.), oddalił skargę.

Sprawa zoastała rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.