Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1258/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
644  Środki zapewniające wykonanie orzeczeń Sądu
Hasła tematyczne: Grzywna w trybie p.p.s.a.
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Orzeczono o wymierzeniu grzywny za niewykonanie wyroku
Powołane przepisy: article: art. 154 par. 1, 2 i 6
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2022 r. sprawy z wniosku Z. B. o wymierzenie grzywny Wójtowi Gminy O. za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II SAB/Gl 90/21 uwzględniającego skargę na bezczynność organu w sprawie naruszenia stosunków wodnych 1. wymierza Wójtowi Gminy O. grzywnę w kwocie 1000 (jeden tysiąc) złotych z tytułu niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II SAB/Gl 90/21, 2. stwierdza, że bezczynność Wójta Gminy O. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. zasądza od Wójta Gminy O. na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 21 grudnia 2021 r. sygn. akt II SAB/Gl 90/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. B. (dalej: "skarżący") na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy O. (dalej "Wójt") w przedmiocie rozpoznania wniosku o naruszeniu stosunków wodnych (1) stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; (2) stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; (3) zobowiązał organ do wydania rozstrzygnięcia w terminie 30 dni od dnia otrzymania akt sprawy; (4) zasądził od Wójta Gminy O. na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W dniu 13 kwietnia 2022 r. do Wójta wpłynął odpis wskazanego powyżej wyroku wraz z uzasadnieniem oraz akta administracyjne (karta 44 akt WSA w Gliwicach w sprawie II SAB/Gl 90/21).

Wezwaniem z dnia 6 czerwca 2022 r., skierowanym do Wójta skarżący zwrócił się o wykonanie wskazanego na wstępie prawomocnego wyroku.

Pismem nadanym listem poleconym w dniu 27 lipca 2022 r., działając na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., w skrócie: "p.p.s.a."), skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której domagał się wymierzenia Wójtowi grzywny za niewykonanie przywołanego powyżej wyroku w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi zaakcentowano, że do dnia jej wniesienia Wójt nie załatwił sprawy zgodnie z treścią wskazanego na wstępie wyroku. Do skargi załączono m.in. kserokopię wezwania z dnia 6 czerwca 2022 r. do wykonania wyroku WSA w Gliwicach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że w trakcie postępowania Gmina nabyła nieruchomości oznaczone nr ewid. 1, 2, 3 (na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r.). Spowodowało to powstanie wątpliwości co do bezstronności wszystkich pracowników organu i dlatego pismem z dnia 20 czerwca 2022 r. organ zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach o wyznaczenie innego organu do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia naruszenia stanu wody na działce nr 4. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2022 r. Kolegium do załatwienia sprawy wyznaczyło Wójta Gminy S., któremu akta sprawy zostały przekazane w dniu 8 sierpnia 2022 r. Wobec tych okoliczności na obecnym etapie postępowania zawarte w pkt 3 wyroku WSA w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2021 r. zobowiązanie nie może stanowić podstawy do stwierdzenia jego niewykonania, czego domaga się strona skarżąca.

Na rozprawie w dniu 14 grudnia 2022 r. skarżący zaakcentował, że w zakreślonym przez Sąd terminie nie tylko nie uzyskał rozstrzygnięcia, ale również żadnej innej informacji od Gminy. Okoliczność nabycia nieruchomości przez Gminę została podniesiona dopiero w odpowiedzi na wniosek.

Natomiast obecny na rozprawie pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko przedstawione w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

W myśl art. 154 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm, dalej w skrócie p.p.s.a.), w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 p.p.s.a.). Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 p.p.s.a.). W myśl art. 154 § 7 p.p.s.a. uwzględniając skargę sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.

Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada jego szybkości. Jak stanowi art. 12 § 1 k.p.a. "organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia". Realizacja powyższej zasady odbywa się za pomocą różnych środków. Jednym z nich jest skarga na bezczynność lub przewlekłość postępowania, przewidziana w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Rozstrzygając taką skargę Sąd może, po stwierdzeniu przewlekłości bądź bezczynności, wskazać termin załatwienia sprawy.

Niewykonanie wyroku sądu administracyjnego może skutkować wymierzeniem organowi zobowiązanemu grzywny. Podstawą wydania orzeczenia w tym zakresie jest wspomniany art. 154 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym "w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny".

Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowo administracyjnym "w postępowaniu wywołanym skargą wniesioną na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a. należy przede wszystkim ustalić, jak przebiegało postępowanie organu oraz dokonać jego oceny pod kątem, czy ustalone fakty wskazują na bezczynność organu, czy też ta bezczynność jest wynikiem innych okoliczności niezależnych od organu prowadzącego postępowanie. Ustalenia powyższe winny przy tym uwzględniać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wniesienia skargi o wymierzenie grzywny". Przez niewykonanie wyroku należy przy tym rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 marca 2022 r. sygn. I SA/Wa 226/21). Innymi słowy, nie można wymierzyć organowi grzywny za niewykonanie wyroku zobowiązującego organ do załatwienia sprawy jeżeli organ co prawda nie wykonał wyroku ale jest to spowodowane okolicznościami, za które nie odpowiada. Grzywnę wymierza natomiast sąd wówczas, kiedy organ pozostaje w bezczynności z przyczyn od niego zależnych (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. II OSK 84/20).

W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd wziął pod uwagę przedział czasowy, którego początek wyznacza data zwrotu organowi akt sprawy wraz z opisanym powyżej wyrokiem tutejszego Sądu tj. 13 kwietnia 2022 r. Analiza nadesłanych przez organ akt sprawy wskazuje, że po tej dacie organ nie podejmował żadnych czynności aż do dnia 6 czerwca 2022 r., gdy do organu wpłynęło wezwanie skarżącego do wykonania wyroku tutejszego Sądu. Tymczasem zgodnie z tym wyrokiem organ zobowiązany był do wydania rozstrzygnięcia w terminie 30 dni od dnia otrzymania akt sprawy tj. w terminie do 13 maja 2022 r.

W realiach rozpoznawanej sprawy organ słusznie dostrzegł, że nabycie przez Gminę działek o nr ewid. 1, 2, 3 skutkowało powstaniem podstawy do wyłączenia pracowników tego organu. Okoliczność ta zaistniała jednak jeszcze przed wydaniem przez tutejszy Sąd wskazanego powyżej wyroku w sprawie II SAB/Gl 90/21, gdyż do nabycia własności doszło w dniu [...] r. (akt notarialny repertorium A Numer [...] karta 54). Oznacza to, że choć zasadnym było zwrócenie się przez organ do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach o wyznaczenie organu właściwego do załatwienia sprawy, to jednak organ powinien był skierować stosowny wniosek do Kolegium najpóźniej w wyznaczonym przez tutejszy Sąd 30 dniowym terminie. W sytuacji bowiem, gdy na skutek uwzględnienia skargi na bezczynność Sąd nałożył na organ obowiązek wydania rozstrzygnięcia w określonym terminie, a wydaniu tego rozstrzygnięcia sprzeciwiają się okoliczności świadczące o istnieniu podstawy do wyłączenia wszystkich pracowników organu, to prawidłowe wykonanie wyroku Sądu powinno polegać nie tyle na wydaniu rozstrzygnięcia, co na doprowadzeniu do wyznaczenia przez organ wyższego stopnia innego, podległego mu organu właściwego do dalszego prowadzenia sprawy.

W rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia 27 lipca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po rozpatrzeniu wniosku Wójta wyłączyło go z prowadzenia przedmiotowej sprawy oraz wyznaczyło wójta innej gminy do załatwienia tej sprawy. Postanowienie to jest niezaskarżalne. Stąd wraz z jego wejściem do obrotu prawnego nastąpiły skutki, które w ocenie Sądu należy traktować jako równoważne z wykonaniem wyroku tutejszego Sądu w sprawie II SAB/Gl 90/21. Zważywszy na to, że jak wynika z akt sprawy postanowienie to zostało doręczone organowi w dniu 1 sierpnia 2022 r., to właśnie z tą datą wyrok tutejszego Sądu należy uznać za wykonany. Rozpoznawana skarga została nadana listem poleconym w dniu 27 lipca 2022 r. Taka sytuację ocenić należy jako wykonanie wyroku już po wniesieniu skargi. Jest to więc sytuacja, o której mowa w art. 154 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi, o której mowa w § 1 tego przepisu nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi.

Jakkolwiek do wykonania wyroku doszło już po wniesieniu skargi, to zauważyć należy, że organ nie ponosi odpowiedzialności za okres przypadający pomiędzy złożeniem wniosku do Kolegium o wyznaczenie innego organu właściwego do prowadzenia sprawy a wydaniem i wejściem do obrotu prawnego postanowienia Kolegium wyznaczającego inny organ. Przemawia za tym treść art. 35 § 5 k.p.a. Jednak równocześnie Sąd nie stwierdził żadnych okoliczności, które usprawiedliwiałby zwłokę organu w zakresie zwrócenia się z wnioskiem do Kolegium o wyznaczenie organu właściwego (okres od 13 maja 2022 r. do dnia 20 czerwca 2022 r.). Nie sposób przy tym nie dostrzec, że z wnioskiem do Kolegium o wyznaczenie organu właściwego organ wystąpił dopiero po otrzymaniu wezwania ze strony skarżącego. Wniosek ten został zaś złożony z ponad miesięcznym przekroczeniem 30 dniowego terminu na wydanie rozstrzygnięcia wskazanym w wyroku tutejszego Sądu w sprawie II SAB/Gl 90/21, co przemawiało za zasadnością wniesionej skargi. Nie znajdujący żadnego usprawiedliwienia brak reakcji na wyrok tutejszego Sądu oraz podjęcie działań dopiero po uruchomieniu przez skarżącego środków dyscyplinujących, Sąd uznał przy tym za okoliczności świadczące o bezczynności mającej charakter rażącego naruszenia prawa, czemu dał wyraz, orzekając jak w pkt 2 sentencji wyroku wydanego w niniejszej sprawie.

Zaakcentować należy, że niewykonywanie wyroków sądów w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Jak słusznie wskazuje się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych, skutkiem takiego zaniechania jest w konsekwencji podważanie autorytetu Państwa. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Za szczególnie groźną dla porządku prawnego postać niewykonania orzeczenia ustawodawca uznał niewykonanie wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ponieważ dla przeciwdziałania temu niebezpiecznemu zjawisku przewidział szczególny tryb postępowania w postaci możliwości wniesienia przez stronę skargi na niewykonanie takiego wyroku (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 marca 2020 r. sygn. I OSK 643/19).

Działając na podstawie art. 154 § 1 i § 6 p.p.s.a. Sąd wymierzył organowi grzywnę. Sąd wziął przy tym pod uwagę, że ma ona charakter nie tylko dyscyplinujący lecz również charakter represyjny. Ustalając jej wysokość w kwocie 1000 zł uznał ją za adekwatną do okresu zwłoki wynoszącego ponad miesiąc czasu. Nawet bowiem zwłoka wynosząca okres miesiąca godzi nie tylko w interes prawny skarżącego, ale przede wszystkim istotnie narusza powagę wymiaru sprawiedliwości, ponieważ może rodzić wątpliwości co do celowości wnoszenia skargi na bezczynność, skoro wydany po jej uwzględnieniu wyrok i tak nie jest respektowany przez organy, do których został skierowany. Jednocześnie zważywszy na to, że organ ostatecznie właściwie zareagował na wynikające ze wskazanego powyżej wyroku zobowiązanie, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie znalazł podstaw do tego, aby grzywnę przyznać w jeszcze wyższej kwocie, a czego domagał się skarżący. Z tych samych względów Sąd nie skorzystał z możliwości przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, o której mowa w art. 154 § 7 p.p.s.a.

Z przytoczonych względów, Sąd, na podstawie art. 154 § 1, § 2 i § 6 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji niniejszego wyroku. W oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. orzekł o zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania (pkt 3 sentencji).

Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych znajdują się w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl