Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2833/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1439/19 w sprawie ze skargi P.L. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów I. uchyla w całości zaskarżony wyrok oraz decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...]; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] na rzecz P.L. kwotę 1260 (tysiąc dwieście sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 24 stycznia 2020 r., sygn. II SA/Wa 1439/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi P.L. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] (dalej: "Komisja") z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów – oddalił skargę.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Skarżąca w dniu [...] września 2017 r. złożyła wniosek o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów, na kierunku Administracja na pierwszym roku studiów drugiego stopnia.

Decyzją z [...] listopada 2017 r. Komisja odmówiła przyznania Skarżącej stypendium z powodu nieprzekroczenia progu punktowego, wynoszącego na kierunku Administracja 608 punktów. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, Komisja decyzją z [...] stycznia 2018 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja ta w następstwie rozpoznania złożonej przez Skarżącą skargi, została uchylona wyrokiem WSA z 27 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 448/18. WSA dopatrzył się naruszenia przez Komisję przepisów art. 11, art. 107 § 3 oraz art. 15 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm. - dalej: "k.p.a.").

Decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Komisja utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję z [...] listopada 2017 r.

W uzasadnieniu decyzji Komisja wyjaśniła, że szczegółowe kryteria przyznania stypendium są ustalane w regulaminie pomocy materialnej przez rektora w porozumieniu z właściwym organem samorządu studenckiego (art. 186 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r., Nr 164, poz. 1365 – dalej: "u.p.s.w."). Regulamin pomocy materialnej został określony w załączniku do Zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z [...] sierpnia 2017 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu (dalej: "Regulamin").

Komisja wyjaśniła, że przyznała Skarżącej 501 punktów za średnią z ocen w roku akademickim 2016/2017. Ponadto wzięła pod uwagę dokumenty wskazane we wniosku Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. certyfikat uczestnictwa w konferencji w dniu 31 marca 2017 r., dwa zaświadczenia o odbyciu praktyk w okresie od 1 września 2016 r. do 30 grudnia 2016 r. i od 21 stycznia 2017 r. do 31 maja 2017 r. oraz zaświadczenie o czynnej pomocy w przygotowaniu gali charytatywnej o charakterze artystycznym. W wyniku analizy spornych dokumentów Komisja przyznała Skarżącej dodatkowe 33 punkty za tzw. osiągnięcia, w tym 2 punkty za wzięcie udziału w konferencji naukowej [...] zorganizowanej w dniu 31 marca 2017 r., odpowiednio 10 i 20 punktów za odbyte praktyki w kancelariach adwokackich i 1 punkt za pomoc w przygotowaniu gali charytatywnej [...]. Komisja wyjaśniła, że brane były pod uwagę osiągnięcia z roku akademickiego 2016/2017, czyli w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. Oceniając zatem praktyki w kancelariach adwokackich, wzięła pod uwagę praktyki odbyte w tym okresie. Odnośnie punktacji przyznanej za wzięcie udziału w konferencji naukowej Komisja wyjaśniła, że przyjęła zasadę przyznania każdemu z zainteresowanych po dwa punkty za udział w danej konferencji naukowej. Zatem, aby uzyskać większą liczbę w tej kategorii należałoby wziąć udział w większej liczbie konferencji naukowych. Wskazała ponadto, że osiągnięcia charytatywne i wolontariat były gratyfikowane wobec wszystkich zainteresowanych jedynie symboliczną ilością punktów z uwagi na kontekst przyznawanego stypendium, tj. stypendium rektora dla najlepszych studentów.

Komisja wskazała, że minimalna liczba punków, uprawniająca do przyznania studentowi przedmiotowego stypendium wyniosła w analizowanym okresie 608 punktów. Skarżąca otrzymała zaś łącznie 534 punkty co skutkowało koniecznością wydania decyzji odmownej.

Skarżąca wniosła skargę do WSA na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie:

1) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak rozpoznania odwołania strony,

2) art. 24 § 3 k.p.a. poprzez niewyłączenie się od rozpoznania w sprawie wiceprzewodniczącego komisji K.L., mimo że rozpoznawał on sprawę Skarżącej, a zatem przyjął tezę, że nie można jej przyznać stypendium,

3) art. 10 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia strony o zakończeniu postępowania, a tym samym uniemożliwienie stronie odniesienia się do złożonych przez nią dowodów w sprawie, które nie zostały przeprowadzone przez Komisję, a także uniemożliwienie stronie złożenia wniosków dowodowych dotyczących działalności Skarżącej,

4) art. 8 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie,

5) art. 40 § 2 k.p.a. poprzez niedoręczenie pism (jeżeli były wysyłane) oraz decyzji do pełnomocnika strony, mimo złożonego pełnomocnictwa na etapie postępowania sądowego, z którego to pełnomocnictwa wprost wynika reprezentacja strony przed organami stypendialnymi, co spowodowało niemożliwość zabrania przez pełnomocnika głosu w sprawie,

6) art. 104 i art. 107 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, a tym samym uniemożliwienie stronie poznania przyczyn odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów,

7) art. 173 ust. 1 pkt 3 u.p.s.w. poprzez odmowę przyznania Skarżącej stypendium rektora dla najlepszych studentów, mimo spełnienia przez nią kryteriów określonych szczegółowo w regulaminie,

8) § 31, § 32 § 33, § 34 Regulaminu oraz Załącznika numer 9 Regulaminu, poprzez nieprzyznanie Skarżącej prawidłowej liczby punktów za jej osiągnięcia, która odpowiada punktacji określonej w tym Załączniku, co doprowadziło do błędnego wyliczenia punktów, w sytuacji gdy spełniła ona wszystkie kryteria do otrzymania stypendium rektora dla najlepszych studentów,

9) art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej: "p.p.s.a.") poprzez brak zastosowania się do wytycznych zawartych w wyroku WSA o sygn. akt II SA/Wa 448/18, polegającego m. in. na nierozpoznaniu zarzutów strony podniesionych w środku odwoławczym.

W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o jej oddalenie.

Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku WSA w pierwszej kolejności stwierdził, że orzekając ponownie, Komisja zastosowała się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku z 27 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 448/18 oraz do zaleceń Sądu.

Zdaniem WSA przedstawiony w uzasadnieniu decyzji tok rozumowania i sposób jego przedstawienia odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. WSA jednocześnie zwrócił uwagę, iż nie jest uprawniony do badania celowości czy słuszności przyjętej przez Komisję punktacji. Zaskarżona decyzja została wydana w ramach uznania administracyjnego, co powoduje, iż organ jest władny samodzielnie ustalać kryteria oceny i punktację tzw. osiągnięć.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 40 § 2 k.p.a. WSA stwierdził, że w aktach sprawy administracyjnej brak jest dokumentu pełnomocnictwa udzielonego przez Skarżącą jakiemukolwiek pełnomocnikowi.

Zdaniem WSA nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 24 § 3 k.p.a. Sam fakt uczestniczenia przez K.L. w wydaniu decyzji z [...] stycznia 2018 r., uchylonej następnie wyrokiem WSA, nie daje podstaw do przyjęcia, iż zachodzi przesłanka, o której mowa w tym przepisie.

Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku – zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej: "p.p.s.a.") zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie się przez WSA w istocie do przytoczenia stanowiska i poglądów Organów obu instancji bez przeprowadzenia ich analizy z uwzględnieniem podniesionych przez Skarżącą argumentów dotyczących faktu, że nie wie jaką pozycję rankingową zajęła, jakie były kryteria przyznawania punktów, ile osób otrzymało stypendium na roku i kierunku Skarżącej, co uniemożliwiło zweryfikowanie decyzji z aktualnie obowiązującym stanem prawnym w dacie wydania decyzji (ponieważ stypendium naukowe może otrzymać 10% studentów, a na roku Skarżącej Komisja przyznała stypendium większej liczbie studentów niż 10%), oraz zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań mających na celu wszechstronne wyjaśnienie niniejszej sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wydania przez WSA wyroku bez rozważenia, jakie były zasady przyznawania punktów, a także faktu pominięcia przez Organ części zaświadczeń złożonych razem z wnioskiem (nie są znane kryteria przyznawania punktów przez Komisję, bowiem w ocenie Skarżącej żaden przepis Regulaminu nie pozwalał na przyznawanie dowolnej liczby punktów, tak jak to zrobiła w jej przypadku Komisja),

2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 89 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wskutek niedostrzeżenia licznych uchybień Komisji polegających na:

a) niepodaniu przez Komisję (mimo złożonych zarzutów w środku odwoławczym – wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) ile osób otrzymało stypendium na roku i kierunku Skarżącej; jaka była pozycja rankingowa Skarżącej; liczby osób, która studiuje na roku Skarżącej,

b) niepodania kryteriów jakimi kierowała się Komisja przy przyznawaniu punktów za poszczególne osiągnięcia, w szczególności, że Komisja pominęła część zaświadczeń złożonych razem z wnioskiem, a co do części przyznała dowolnie punkty niezgodne z Regulaminem, nie podając przyczyn jakimi się kierowała przyznając punkty niezgodnie z Regulaminem,

c) nierozpoznanie przez Komisję złożonych przez Skarżącą dowodów w postaci zaświadczeń dotyczących jej osiągnięć naukowych, a tym samym brak analizy stanu faktycznego i zgromadzonych dowodów w sprawie,

d) brak wskazania w decyzji uzasadnienia dotyczącego zarzutów wniesionych przez Skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dotyczących liczby studentów, która otrzymała stypendium na roku Skarżącej, mimo że w odpowiedzi na skargę (przy poprzedniej skardze w niniejszej sprawie - II SA/Wa 448/18) Komisja wskazała, że przyznała stypendium na roku Skarżącej 28 osobom, a na roku było 269 osób, co oznaczało, że przekroczyła podawaną w decyzjach liczbę procentową studentów, która mogła otrzymać stypendium (10% z 269 oznacza, że stypendium mogło otrzymać 26 osób), a skoro stypendium otrzymało 28 osób (więcej niż 10% studentów), to nie są znane kryteria, które spowodowały, że Skarżąca nie otrzymała stypendium, bowiem jedynym kryterium na które się powołano, to przyznanie stypendium 10% studentów na roku, a jak zostało to wskazane (nie w decyzji, lecz w poprzedniej odpowiedzi Organu na skargę), próg ten został przekroczony,

3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. wskutek oddalenia skargi, mimo że w sprawie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności poprzez brak dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie ograniczenie się do rozpoznania prawidłowości rozstrzygnięcia przez Organ pierwszej instancji, co spowodowało, że złożenie środka odwoławczego było tylko iluzoryczne, bowiem Komisja z góry przekreśliła możliwość pozytywnego rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a w szczególności na braku odniesienia się przez Komisję do istotnych zarzutów (liczby studentów na roku, miejsca rankingowego itd.),

4) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 104 k.p.a. i art. 107 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wskutek niedostrzeżenia licznych uchybień, w szczególności polegających na nierozpoznaniu zarzutów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, tj. kryteriów przyznawania punktów przez Komisję, liczby osób na kierunku i roku Skarżącej, pozycji rankingowej Skarżącej oraz liczby osób, która otrzymała stypendium, co skutkowało tym, że Skarżąca została pozbawiona możliwości uzyskania informacji, która stała za odmową przyznania stypendium, w szczególności, że Komisja przyznała stypendium na roku Skarżącej 28 studentom, a mogła przyznać je 26 studentom (10% studentów na: roku Skarżącej, zgodnie z twierdzeniami Komisji, które zostały powtórzone przez WSA),

5) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wskutek niedostrzeżenia rażącego uchybienia Komisji polegającego na braku przeprowadzenia postępowania dowodowego uzupełniającego, mimo że Skarżąca złożyła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy szereg dokumentów, z których wynika, że posiada osiągnięcia naukowe, a przyznanie punktów w sposób prawidłowy, zgodnie z załącznikiem nr 9 do Regulaminu, spowodowałyby przyznanie jej stypendium rektora dla najlepszych studentów, co doprowadziło do tego, że złożenie środka odwoławczego było iluzoryczne, bowiem Komisja z góry przesądziła o niemożliwości przyznawania stypendiów we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (przyznanie 1 pkt za osiągnięcia artystyczne należy uznać jako działanie powzięte "dla pozoru"),

6) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, mimo że w sprawie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności poprzez brak dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie ograniczenie się do rozpoznania prawidłowości rozstrzygnięcia przez Organ pierwszej instancji, co zostało zresztą błędnie potwierdzone przez WSA jakoby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Organ nie miał obowiązku rozpatrzenia sprawy "od nowa",

7) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynika sposób wyliczania punktów przez Komisję; a także ze względu na nieodniesienie się do zarzutów podniesionych w skardze i w kolejnych pismach, a w szczególności tych dotyczących faktu, że Komisja nie wskazała w decyzji, jaka liczba studentów otrzymała stypendium na roku Skarżącej i dlaczego Komisja przyznała stypendium więcej niż 10%, skoro sama twierdzi, że stypendium mogło otrzymać maksymalnie 10% studentów na roku,

8) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i nierozpoznanie wszystkich zarzutów podniesionych w skardze do WSA, co powodowało, że Skarżąca do dzisiaj nie poznała przyczyn odmowy przyznania stypendium, w sytuacji, gdy Komisja dowolnie przyznawała punkty, a także gdy przyznawała stypendium większej liczbie studentów niż mogła (więcej niż 10%), co zostało zaakceptowane przez WSA, a w szczególności poprzez brak rozpoznania zarzutów podniesionych w skardze odnoszących się do tego, że na roku Skarżącej przyznano 28 stypendiów, a według twierdzeń Komisji takie stypendium mogło otrzymać 26 osób (10% studentów na roku), a także faktu, że nie są znane przyczyny jakimi kierował się Organ wyznaczając próg, który uprawniał studentów do otrzymania stypendium.

Ponadto zaskarżonemu wyrokowi Skarżąca zarzuciła, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) art. 173 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 207 ust. 1 i 4 u.p.s.w. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania Skarżącej stypendium rektora dla najlepszych studentów, mimo spełnienia przez nią kryteriów określonych szczegółowo w Regulaminie, bowiem Skarżąca szczegółowo przedstawiła osiągnięcia naukowe, za które powinna otrzymać punkty, a Komisja przyznawała stypendium większej liczbie niż 10% na roku Skarżącej, co powoduje, że w przypadku przyznania prawidłowej liczby punktów, Skarżąca powinna otrzymać stypendium rektora,

2) art. 173 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 207 ust. 1 i 4 u.p.s.w. poprzez uznanie, że w przypadku podjęcia decyzji uznaniowej przez Komisję, nie musi ona zawierać w zasadzie żadnego uzasadnienia faktycznego i prawnego, a także opierać na przepisach prawa (a w szczególności regulaminu przyznania stypendiów), bowiem jest to decyzja uznaniowa, co jest błędnym stanowiskiem WSA, bowiem właśnie decyzja uznaniowa powinna zawierać szerokie uzasadnienie i odnieść się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności, że są to wątpliwości, które są podnoszone przez cały tok postępowania i mają wpływ na podjęcie decyzji przez Komisję (a w szczególności liczba studentów, która otrzymuje stypendium na roku Skarżącej),

3) § 22 ust. 6, § 31, § 32 § 33, § 34 Regulaminu oraz Załącznika nr 9 Regulaminu, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że Komisja przyznała prawidłowo punkty, w sytuacji, gdy do dzisiaj Skarżącej nie zostały przedstawione kryteria przyznawania punktów, co doprowadziło do błędnego wyliczenia punktów, a ponadto na odmowie przyznania waloru dowodu zaświadczeniom złożonym w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do nieprzyznania stypendium, mimo spełnienia przez Skarżącą kryterium do jego otrzymania, a także ze względu na fakt, że Komisja przyznała stypendium więcej niż 10% studentów na roku Skarżącej, co powodowało, że Skarżąca również powinna otrzymać stypendium.

Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpatrzenia, a w każdym przypadku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna okazała się zasadna. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uwzględnieniu podlegają zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania: art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i w zw.

z art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 89 k.p.a. Okoliczności faktyczne istotne z perspektywy norm prawnych kształtujących podstawę prawną zaskarżonej decyzji nie zostały ustalone i rozważone w sposób realizujący rygory kodeksowe. Pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania: art. 15 k.p.a., art. 104 k.p.a. i art. 107 k.p.a. i art. 136 k.p.a., mimo odrębnej stylizacji normatywnej w istocie mają ten sam cel i uzasadnienie. Zmierzają do wykazania, że WSA oparł swój wyrok na wadliwych ustaleniach faktycznych.

Zgodnie z art. 173 ust. 1 pkt 3 u.p.s.w. student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów. Stypendium takie może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym – art. 181 u.p.s.w.

Szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego –

art. 186 ust. 1 u.p.s.w.

Realizując ów wymóg ustawowy Rektor Uniwersytetu [...] zarządzeniem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 roku wprowadził "Regulamin pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...]" – dalej: "Regulamin".

W § 2 Regulaminu potwierdzono ustawowe prawo studenta do ubiegania się

o pomoc materialną w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów. Jednocześnie w § 4 zawarto systemowa regułę: "Przyznając świadczenia pomocy materialnej studentom Uniwersytetu należy przestrzegać zasady równości dostępu

i jawności działań w pracach Komisji Stypendialnych, przy zachowaniu ochrony danych osobowych (...)." Tym samym regulamin zastrzega, że każdy student ma prawo do ubiegania się o stypendium rektora na takich samych – równych – zasadach, a nadto, że działania Komisji Stypendialnych w zakresie przyznawania pomocy materialnej muszą być transparentne. Obowiązek zagwarantowania jawności działania Komisji Stypendialnych jest niezbędny do umożliwienia weryfikacji równego traktowania studentów w dystrybucji świadczeń stypendialnych. Jedynie pełna jawność zasad, trybu, kryteriów przyznawania stypendiów oraz rankingowania poszczególnych studentów (z zachowaniem ochrony ich danych osobowych) będzie realizowała przewidziany w § 4 Regulaminu wymóg równości.

Jak stanowi § 32 ust. 3 Regulaminu Student składający wniosek o stypendium rektora jest zobowiązany udokumentować zaświadczeniami osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. W sprawie jest bezsporne, że Skarżąca osiągnęła średnią 4,500 i z tego tytułu, przy zastosowaniu algorytmu przewidzianego treścią § 34 ust. 1 pkt 1 Regulaminu uzyskała 501 punktów. Zaskarżoną decyzją przyznano Skarżącej dodatkowe 33 punkty za tzw. osiągnięcia, w tym 2 punkty za wzięcie udziału

w konferencji naukowej [...] zorganizowanej w dniu 31 marca 2017 r., odpowiednio 10 i 20 punktów za odbyte praktyki w kancelariach adwokackich i 1 punkt za pomoc w przygotowaniu gali charytatywnej [...]. Skarżąca zarzuca, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż owe 33 punkty zostały jej przyznane właściwie. Podnosi, że Komisja nie wyjaśniła, jakimi kierowała się kryteriami przyznając konkretną ilość punktów za dane osiągnięcie. Podniesiony w tym zakresie zarzut należy podzielić.

Zgodnie z postanowieniami § 33 ust. 5 punktacja za osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym jest określona w Załączniku Nr 9 do Regulaminu – dalej "Załącznik 9". Konstrukcja załącznika została ustalona w taki sposób, że wskazano w nim poszczególne kategorie osiągnięć, wymagane dokumenty potwierdzające dane osiągnięcie oraz maksymalną liczbę punktów za daną kategorię osiągnięcia. Jednocześnie w punkcie 2 "Uwag dodatkowych" podano, że: "Student może otrzymać maksymalną liczbę punktów wskazaną w tabeli za wszystkie osiągnięcia

w danej kategorii". Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji (s. 3) wynika, że "dana kategoria" osiągnięcia, to osiągnięcie przypisane do konkretnej liczby porządkowej (L.p.) wyodrębnionej w Załączniku 9. Komisja wskazuje bowiem, że osiągnięcia Skarżącej przypisała odpowiednio do kategorii 4.4. – "Udział w konferencji

w charakterze słuchacza"; 7.2. "Staże i praktyki"; 7.3. "Inne osiągnięcia naukowe". Treść punktu drugiego "Uwag dodatkowych" należy zatem tłumaczyć w ten sposób, że student może uzyskać maksymalną liczbę punktów przypisanych do danej kategorii, jeżeli zrealizuje wszystkie właściwe dla niej osiągnięcia. "Wszystkie osiągnięcia" właściwe dla danej kategorii nie zostały określone liczbowo, np. 3 udziały w konferencji naukowej w charakterze słuchacza, lecz jakościowo, poprzez wskazanie konkretnej aktywności: np. "udziały w konferencji naukowej w charakterze słuchacza". Niektóre osiągnięcia zostały określone jednorodzajowo, poprzez wskazanie jednej kategorii aktywności, np. "udział w projekcie uczelnianym", "udział w konkursie naukowym ogólnopolskim", "publikacja naukowa elektroniczna", inne natomiast, poprzez wskazanie więcej niż jednej aktywności, np. "laureaci lub wyróżnieni w konkursach, przeglądach i festiwalach o zasięgu krajowym". Z treści Załącznika nr 9 wynika zatem, że jeżeli Student zrealizuje osiągnięcie będące jedyną formą aktywności przypisaną do danej Kategorii "może otrzymać maksymalną liczbę punktów". Załącznik nie wyjaśnia, jakimi kryteriami kieruje się Komisja podejmując decyzję, ile konkretnie punktów Student otrzymuje za dane osiągnięcie, wskazuje jedynie, że student "może otrzymać maksymalną ilość punktów". Zasadnicze znaczenie w tej sferze jej działania ma powołana wyżej zasada równego traktowania studentów oraz jawności działania Komisji - § 4 Załącznika 9.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Komisja wyjaśniła, że nie przyznaje maksymalnej ilości punktów za jedno osiągnięcie. "Komisja korzystając z uznania administracyjnego dokonuje oceny osiągnięć naukowych, artystycznych i sportowych studentów i porównuje je z innymi osiągnięciami studentów na danym roku akademickim".

Za praktyki w dwóch kancelariach adwokackich (dwa osiągnięcia), trwające łącznie 8 miesięcy, na podstawie L.p. 7.2. przyznano Skarżącej w sumie 30 punktów, podczas gdy maksymalna liczba punktów za jedno osiągniecie z tej kategorii to 75 punktów. Organ w żaden sposób nie wyjaśnił i nie podał weryfikowalnych kryteriów, jakimi kierował się przyznając Skarżącej akurat taką liczbę punktów. Nie podano, jakie działania w tej kategorii Skarżąca powinna podjąć, aby uzyskać 75 punktów,

z czego wynika, że jej działania nie były wystarczające do przypisania jej maksymalnej liczby punktów, i jak osiągnięcia Skarżącej wypadają rankingowo na tle pozostałych studentów.

Należy odnotować, że uznanie administracyjne, na które powołuje się Komisja nie może oznaczać dowolności. Uznanie administracyjne stanowi prawnie dopuszczoną możliwość wariantowego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej na podstawie tych samych ustaleń faktycznych. W analizowanej sytuacji, chodzi

o możliwość przyznania bądź nieprzyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów, mimo spełnienia przez danego studenta wszystkich wymogów przewianych do otrzymania tej formy pomocy materialnej – art. 181 ust. 1 u.p.s.w. Nie oznacza to jednak, że sama ocena, czy student spełnia wymogi do otrzymania tego stypendium może być dowolna, uznaniowa i opierać się na nieweryfikowalnych kryteriach. Nie może również naruszać konstytucyjnego wzorca równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), równego dostępu do wykształcenia oraz indywidualnej pomocy finansowej dla studentów (art. 70 ust. 4 Konstytucji RP). Otrzymując decyzje administracyjną o odmowie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów z uwagi na nieuzyskanie wymaganej liczby punktów, student musi mieć możliwość weryfikacji, jakie osiągnięcia zostały przez komisję ocenione, jakie były kryteria oceny oraz ile punktów i dlaczego otrzymał za każde ze zgłoszonych osiągnięć. Kryteria oceny osiągnięć studentów muszą być jasne

i przejrzyste, sformułowane w sposób, który pozwala na łatwe odtworzenie

i przewidywanie procesu punktacji. Student pracuje na osiągnięcia uwzględniane

w procesie ubiegania się o stypendium rektora przez cały rok akademicki, a więc już

w momencie jego rozpoczęcia musi mieć możliwość ustalenia, ile punktów uzyska za wybrane i zaplanowane osiągnięcia. Nie oznacza to oczywiście gwarancji, że stypendium uzyska, pozwala natomiast przewidzieć, ile punktów otrzyma, jeżeli zrealizuje zaplanowane osiągnięcia. Ujawnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kryteria przyznawania punktów za dane osiągnięcie są zupełnie nieczytelne. Podzielając sposób argumentacji Komisji należałoby przyjąć, że student który opublikuje w języku obcym monografię naukową (L.p. 1.2.) nie może uzyskać maksymalnej liczby punktów dla tej kategorii osiągnięcia (tj. 300 pkt), gdyż jedna monografia nie kwalifikuje go do takiej oceny. Jednocześnie treść Regulaminu nie pozwala na pozyskanie informacji, ile takich monografii należy napisać, aby osiągnąć maksymalny pułap punktacji. Decyzję w tym zakresie będzie podejmować Komisja, na podstawie kryteriów, które nie wynikają z Regulaminu oraz Załącznika 9. Taki sposób przypisywania punktów za osiągnięcia naukowe studentów jest niedopuszczalny i rażąco narusza zasadę równego traktowania oraz jawności działania Komisji - § 4 Regulaminu. Nie uwzględnia również, że zgodnie z art. 186 ust. 1 u.p.s.w. szczegółowe kryteria udzielania pomocy materialnej studentom powinny wynikać z treści Regulaminu, nie mogą zatem być pozostawione uznaniu Komisji Stypendialnej.

Analogiczne zastrzeżenia należy sformułować wobec punkowego oszacowania pozostałych osiągnięć Skarżącej. Skarżąca otrzymała 2 punkty za udział w konferencji naukowej - kategoria 4.4. "Udział w konferencji w charakterze słuchacza" Załącznika 9. Maksymalna liczba punktów za przypisana do tej kategorii osiągnięcie wynosi 10 punktów. Komisja przyjęła, że za pojedynczy udział

w konferencji przyznaje każdemu studentowi 2 punkty. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że ten sposób oceny nie znajduje uzasadnienia

w treści Regulaminu oraz Załącznika 9, a w szczególności Uwagi dodatkowej nr 2. Komisja w żaden sposób nie wykazała również, że w ten sam sposób traktowała pozostałych studentów. Jeden punkt przyznano Skarżącej za pomoc

w przygotowaniu gali charytatywnej [...]. Tę aktywność zakwalifikowano w kategorii 7.3. "Inne osiągnięcia naukowe", w której maksymalną liczbę punktów ustalono na 75. O ile należy zgodzić z Komisją, że działalność charytatywna nie jest działalnością naukową, co uzasadnia jej symboliczne punktowanie, to wytknąć jednak należy, że Komisja nie wykazała, że Skarżąca w tym zakresie została oceniona na równych zasadach z pozostałymi studentami.

Zgodzić należy się ze Skarżącą kasacyjnie, że brak ustalenia ilu studentów jest na roku, ilu studentów otrzymało stypendium rektora, oraz które miejsce zajęła Skarżąca na liście rankingowej stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia; na przedmiotową kwestię zwracał uwagę WSA w Warszawie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z 18 grudnia 2018 roku, sygn. II SA/Wa 448/18. Jak wynika z § 34 ust. 2 Regulaminu "stypendium rektora przyznawane jest na podstawie listy rankingowej generowanej na każdym roku poszczególnego kierunku prowadzonego przez Uniwersytet". Jednocześnie zgodnie z § 34 ust. 7 Regulaminu nie więcej niż 10% studentów określonego kierunku na danym roku może otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów. Dokładny udział procentowy studentów mogących otrzymać przedmiotowe stypendium Rektor określa co roku w porozumieniu z Samorządem Studentów - § 45 pkt 2 Regulaminu. Ustalenie liczby studentów na roku Skarżącej pozwala zatem wskazać maksymalną liczbę studentów, którzy mogli otrzymać stypendium rektora. Lista rankingowa jest natomiast konieczna do ustalenia, którzy studenci z kolejno najlepszą punktacją osiągnięć i wyników w nauce uzyskali stypendium rektora. Jest ona również potrzebna do ustalenia minimalnej ilości punktów, które należało uzyskać, aby otrzymać stypendium.

Organy w swoich decyzjach nie podały, ilu było studentów na roku Skarżącej, ilu studentów uzyskało stypendium i które miejsce w rankingu zajęła Skarżąca. Brak listy rankingowej w aktach sprawy nie pozwala na zweryfikowanie twierdzeń organów, że próg punktowy do uzyskania stypendium rektora dla najlepszych studentów wynosił 608 punktów oraz że Skarżąca nie znalazła się w gronie 10% studentów z roku, którzy byli uprawnieni do jego otrzymania.

Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Powołany przepis ma charakter procesowy i określa wymagane elementy uzasadnienia wyroku, do których zaliczono zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie wyroku WSA realizuje przedmiotowe wymogi. Fakt, iż Skarżąca nie podziela ustaleń i ocen prawnych w nim zawartych nie może stanowić podstawy do skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Nie można się również zgodzić, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. WSA nie wyszedł poza granice sprawy, poddają legalnościowej kontroli decyzję administracyjną wskazaną we wniesionej skardze (art. 134 § 1 p.p.s.a). Wydając wyrok WSA nie oparł się na dowodach, które nie znajdują się w aktach sprawy, bądź bez uwzględnienia dowodów, które w aktach są. WSA wadliwie ocenił znajdujący się w aktach materiał dowodowy, co jednak nie może być kwestionowane w formule zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a.

Sąd pierwszej instancji nie przyjął, że wydana na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 207 ust. 1 i 4 u.p.s.w. decyzja odmawiająca Skarżącej stypendium rektora dla najlepszych studentów, z uwagi na jej uznaniowy charakter, nie musi zawierać uzasadnienia faktycznego i prawnego, ani opierać na przepisach prawa. WSA wadliwie ustalił, że w sprawie zachodzą podstawy do wydania takiej decyzji, co zostało uwzględnione w ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania.

Z uwagi na wadliwość konstrukcyjną negatywnej weryfikacji podlegał zarzut błędnej wykładni § 22 ust. 6, § 31, § 32 § 33, § 34 Regulaminu. Skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje bowiem interpretacji tych przepisów przyjętej przez WSA, lecz wadliwość ich zastosowania w ustalonych przez ten Sąd okolicznościach faktycznych.

Z wyłożonych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w całości zaskarżony wyrok. Jednocześnie wobec uznania, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił również

w całości zaskarżoną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] w Warszawie z [...] kwietnia 2019 r. nr [...].

Rozpoznając ponownie sprawę Komisja wyda rozstrzygnięcie

z uwzględnieniem ocen prawnych przedstawionych w części zważającej niniejszego uzasadnienia, zamieści w aktach listę rankingową, ustali ilu studentów studiowało na roku Skarżącej, ilu studentów było uprawnionych do otrzymania stypendium rektora oraz które miejsce na liście rankingowej zajęła Skarżąca. Oceniając osiągnięcia Skarżącej Komisja będzie kierowała się jasnymi i weryfikowalnymi kryteriami oraz wykaże, że były one stosowane wobec wszystkich studentów.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 203 pkt 1 w zw.

z art. 205 § 2 i art. 200 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023 r. poz. 1964).