Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 84/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 122 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1082
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2023 r. sprawy ze skargi X. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 09 września 2022 r. X. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w K. (dalej również jako: "spółka" albo "skarżąca") zwróciła się do Burmistrza K. o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika - W. P., z tytułu ukończenia nauki w zawodzie elektryka, trwającej 36 miesięcy.

W wniosku wskazano, że młodociany pracownik zdał egzamin czeladniczy przed [...] Izbą Rzemieślniczą, a do wniosku załączono m.in. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, zawartą w dniu 01 września 2019 r. pomiędzy spółką a W. P. oraz świadectwo czeladnicze [...] Izby Rzemieślniczej potwierdzające kwalifikacje zawodowe zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2159).

Burmistrz [...] decyzją z dnia 07 października 2022 r., znak: [...], odmówił przyznania dofinansowania podnosząc, że dla jego uzyskania W. P. powinien zdać egzamin zawodowy, a nie czeladniczy.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła spółka.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 listopada 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K..

Uzasadniając powyższe stanowisko Kolegium przytoczyło w pierwszej kolejności treść przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz. U z 2021 r., poz. 1082 ze zm., dalej również jako: "ustawa"). Jak wynika z przepisu art. 122 ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia 01 września 2019 r. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle; b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy.

W ocenie Kolegium obowiązujący aktualnie przepisów art. 122 ustawy Prawo oświatowe bezspornie przesadza, że przedmiotowe dofinansowanie należy się, jeżeli młodociany pracownik zatrudniony w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem (tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie) zdał egzamin zawodowy. Tymczasem z akt sprawy wynika, że młodociany pracownik zdał egzamin czeladniczy. Z przepisu art. 1 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle wynika, że osoby fizyczne wykonujące działalność gospodarczą na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców mogą wykonywać tę działalność z zachowaniem warunków określonych w niniejszej ustawie, a działalność takich osób jest zaliczana do rzemiosła. Z kolei definicja rzemiosła (a zarazem rzemieślnika wykonującego ten rodzaj zawodowego wykonywania działalności gospodarczej) została uregulowana w art. 2 powyższej ustawy o rzemiośle, przy czym spółka nie spełnia powyższych warunków, a więc nie może zostać uznana za rzemieślnika w rozumieniu przepisów ustawy o rzemiośle. W konsekwencji więc należało orzec o odmowie przyznania wnioskowanego dofinansowania, a zatem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami obowiązującego prawa oraz jest w pełni słuszna i zasadna.

Skargę na powyższą decyzję wniosła X. Sp. z o.o. Sp.k. z siedzibą w K. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: "K.p.a."), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; art. 122 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a Prawa oświatowego, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne uznanie, iż skarżącej (wnioskodawcy) nie przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika W. P., ze względu na to, że nie jest ona rzemieślnikiem oraz - niezastosowanie treści tego przepisu, z której wynika, iż dofinansowanie przysługuje także w wypadku, gdy zakład pracodawcy prowadzi lub jest nim zatrudniona osoba.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że osobą, która prowadzi zakład pracodawcy (wnioskodawcy) jest M. D.. Prowadzeniem spraw w spółce komandytowej zajmują się wyłącznie komplementariusze (art. 117 oraz art. 121 § 1 Kodeks Spółek Handlowych). Komplementariuszem w spółce - wnioskodawcy jest M. D. oraz X. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (wpisana do KRS pod nrem [...]). Z kolei sprawy tejże spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (drugiego komplementariusza) prowadzi M. D., który jest jedynym członkiem jej zarządu (Prezesem Zarządu). Zatem jedną osobą, która w imieniu pracodawcy (spółki komandytowej) prowadzi jej zakład jest właśnie M. D.. Jest to o tyle istotne, że nie zbadano przy tym w toku postępowania przed organem I instancji, czy M. D. posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych (w rozumieniu przepisu art. 122 ust. 1 pkt 1 ustawy).

Następnie w skardze odwołano się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazując, że skoro ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 ustawy dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba przez niego zatrudniona. Nie sposób zatem przyjąć, aby w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego była mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle. Sam ustawodawca nie odsyła wprost do ustawy o rzemiośle, a jedynie do rozporządzenia określającego warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych wydanego na podstawie zawartej w art. 3 ust. 4 tej ustawy delegacji ustawowej. Wnioski dotyczące wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego pośrednio potwierdzają przepisy rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, gdzie wskazano, że wymóg posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu nie dotyczy pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy. Zważywszy przy tym na cel regulacji przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia przyjąć należało, że dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego nie tylko pracodawcom będącym rzemieślnikami w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawcom, w imieniu których zakład prowadzi albo u których zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem.

Zdaniem skarżącej nie jest w tej sytuacji nadrzędna okoliczność, czy pracodawca jest rzemieślnikiem czy nie jest, a jedynie ta, że młodociany pracownik został przez skarżącą spółkę komandytową zatrudniony w celu jego wykształcenia oraz - że pracował pod nadzorem osoby uprawnionej (rzemieślnika) i odpowiednio wykształconej oraz - że zdał egzamin przed uprawnionym do tego organem. Celem regulacji art. 122 ustawy Prawo oświatowe jest bowiem wynagradzanie pracodawców, którzy podejmują się dodatkowo, oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej, kształcenia młodocianych pracowników. Dlatego dla takiego pracodawcy nie powinno pociągać negatywnych skutków zdanie egzaminu przez pracownika w Izbie Czeladniczej zamiast w Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej (lub na odwrót), ponieważ pracodawca nie zawsze może mieć wpływ na to, kiedy i przed jaką komisją egzaminacyjną będzie zdawać młodociany pracownik. Ponadto, jeżeli organ ten (Izba Czeladnicza) nie byłby uprawniony do przeprowadzenia przedmiotowego egzaminu, to pracownik nie mógłby do niego podejść oraz uzyskać zaświadczenia o jego zaliczeniu. Izba nie poinformowała bowiem ani pracownika, ani pracodawcy, iż jest organem do tego niewłaściwym. Co do zasady - należy zastosować się do wymogu zdania egzaminu przed określoną komisją w zależności od tego, czy przygotowanie do zawodu odbywało się u pracodawcy będącego lub niebędącego rzemieślnikiem, jednak nie należy zgodzić się ze stanowiskiem odmowy wypłaty dofinansowania pracodawcy, który przygotował młodocianego pracownika do wykonywania zawodu, a ten następnie zdał egzamin, ale nie przed tą komisją, przed którą powinien.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się bezzasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Podstawę prawna rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe.

Poza sporem w okolicznościach badanej sprawy pozostaje, że od dni 01 września 2019 r. art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego stanowi, że pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495), b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy.

Badając zasadność złożonej skargi należy podkreślić, że rację mają organy orzekające w sprawie co do tego, że brzmienie art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe uległo zmianie z dniem 01 września 2019 r., w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (tekst. jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2245). Z uwagi na fakt zawarcia umowy o kształcenie młodocianego pracownika w dniu 01 września 2019 r. w przedmiotowej sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 01 września 2019 r.

Nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, że umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego młodocianego pracownika zawarto w dniu 01 września 2019 r. W umowie tej postanowiono, że przygotowanie zawodowe odbędzie się pod nadzorem M. D., posiadającej kwalifikacje zawodowe oraz przygotowanie pedagogiczne. Zastrzeżono też, że młodociany przystąpi do egzaminu czeladniczego/sprawdzającego. Poza sporem pozostaje również, że X. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w K. nie jest rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy o rzemiośle

Istota sporu w okolicznościach kontrolowanej sprawy sprowadza się przede wszystkim do odmiennej oceny, przez strony postępowania, materialnoprawnej podstawy rozstrzygania w przedmiocie przyznania skarżącej spółce dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Sąd wskazuje, że na podstawie przepisów nowelizacji z 2018 r., obowiązujących od dnia 01 września 2019 r., aktualnym warunkiem otrzymania dofinansowania do kosztów kształcenia młodocianego jest zdanie egzaminu odpowiedniego dla charakteru działalności pracodawcy, tzn. egzaminu czeladniczego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie ustawy o rzemiośle – jeżeli pracodawca jest rzemieślnikiem, lub egzaminu zawodowego – jeżeli pracodawca nie jest rzemieślnikiem. Innymi słowy, w przypadku jaki ma miejsce w niniejszej sprawie, młodociany pracownik, który był zatrudniony u pracodawcy nie będącego rzemieślnikiem nie powinien zdawać egzamin kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych.

Oceny powyższej nie zmienia fakt, że choć pracodawcą w niniejszej sprawie jest spółka prawa handlowego (sp. z.o.o. Sp. k.), które nie jest rzemieślnikiem, ale jej komplementariusz posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Zdaniem Sądu, analiza przepisów ustawy Prawo oświatowe oraz ustawy o rzemiośle nie daje podstaw do przyjęcia, że jeżeli komplementariusz rzeczywiście ma status rzemieślnika, to jest to wystarczający przesłanka do uznania, że zostały spełnione warunki do przyznania dofinansowania, a w konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że obowiązywać powinna wykładnia mniej rygorystyczna powołanych powyżej przepisów. Ustawodawca w sposób jasny i precyzyjny wskazał, że to przedsiębiorca, a więc podmiot zatrudniający młodocianego pracownika, ma być rzemieślnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o rzemiośle, a warunek powyższy nie będzie spełniony w przypadku, w którym rzemieślnikiem jest osoba (a nie przedsiębiorca) sprawująca opiekę nad młodociany w ramach prowadzonego kształcenia.

Sądowi znana jest stanowisko zajęte w wyrokach sądów administracyjnych, między innymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 05 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 133/20, Baza NSA, że przy wykładni przepisu art. 122 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego należy wziąć pod uwagę nie tylko jego dosłowne brzmienie, jak to uczyniły organy w kontrolowanej sprawie, ale również posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Jednakże zwrócić należy uwagę, że wyroki powyższe zapadły w sytuacji, w której umowa z młodocianym pracownikiem została zawarta przed dniem 01 września 2019 r., a więc przed nowelizacją ustawy Prawo oświatowe, a po drugie, jak powyżej wskazano, za zbyt daleko idącą uznać należy wykładnie przepisów, rozszerzającą pojęcie pracodawcy w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy Prawo oświatowe.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.