Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 977/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 pkt 2 i art. 61 ust. 2d, art. 107 ust. 4a
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 2 i art. 141 § 4, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński Protokolant starszy asystent sędziego Marek Szwed-Lipiński po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 884/21 w sprawie ze skargi G.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 22 kwietnia 2021 r. nr SKO.PS/4110/17/2021 w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 884/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt SKO.PS/4110/17/2021 w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Trzciana z dnia 15 stycznia 2021 r. nr GOPS-PS-B43/18-5120-1/21 w sprawie ustalenia zobowiązanemu [...] opłaty za pobyt babki [...] w Domu Pomocy Społecznej w Bochni, ul. Karolina 14G, 32-700 Bochnia od dnia 1 stycznia 2021 r. w wysokości 1.949,20 zł w terminie do 25-tego każdego miesiąca na rachunek bankowy GOPS w Trzcianie. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo uznał, że [...] jako zstępny (wnuk), zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej jest osobą obowiązaną do wnoszenia tej opłaty. Organ wyjaśnił, że odpłatność dla skarżącego za pobyt jego babci [...] w Domu Pomocy Społecznej w Bochni ustalił w wysokości różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby, tj. w kwocie 1949,20 zł począwszy od miesiąca stycznia 2021 r. czyli od daty powstania obowiązku w tym przedmiocie, biorąc pod uwagę jednocześnie fakt braku prawidłowo przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z uwagi na nienawiązywanie współpracy z organem przez skarżącego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniósł [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, skarżący uniemożliwił ustalenie swojej sytuacji dochodowej w drodze wywiadu środowiskowego. Tym samym istniały podstawy do ustalania opłaty w trybie zdefiniowanym w art. 61 ust. 2f i 2e u.p.s., który ma zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy dany podmiot odmawia zawarcia umowy oraz nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu. Należy podnieść, że w okolicznościach niniejszej sprawy wyrażenie przez skarżącego woli zawarcia umowy, mocą której skarżący zobowiązałby się do ponoszenia opłat w wysokości 500 zł miesięcznie nie wyłącza działania powyższego przepisu. Wysokość opłaty, której nie jest w stanie ponieść [...] i [...] stanowi kwotę 1.949,20 zł, a zatem znacznie przekracza proponowaną przez skarżącego kwotę 500 zł. Skarżący nie chcąc ujawnić swych dochodów i sytuacji materialnej nie może narzucać organom warunków umowy dotyczącej ponoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS. Brak ustalenia sytuacji materialnej skarżącego powoduje, że jedyna umowa, jaką organ mógłby zaproponować, musiałaby opiewać na całą pozostałą kwotę, a na to skarżący nie wyraził zgody, proponując kwotę 500 zł.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a. w zakresie konstrukcji uzasadnienia wyroku, mając na względzie, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy,

II. naruszenie prawa materialnego, poprzez jego wadliwą wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, poprzez:

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na zaakceptowaniu przez Sąd rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji i II instancji,

- naruszenie art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 roku, poz. 1876 t.j., dalej: u.p.s.) poprzez przyjęcie, że skarżący [...] odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy skarżący zadeklarował gotowość zawarcia umowy i ponoszenia opłaty za pobyt babci [...] w Domu Pomocy Społecznej w Bochni w wysokości 500 zł.

- wadliwą wykładnię art. 107 ust. 4a u.p.s. w zakresie podstaw do wydania decyzji administracyjnej wobec gotowości skarżącego [...] na zawarcie umowy,

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. w zakresie wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej w zakresie uzasadnienia przedstawionego stanowiska poprzez uznanie, że skarżący [...] w trakcie całego postępowania pierwszoinstancyjnego uchylał się od zawarcia umowy o ponoszenie odpłatności za pobyt członka rodziny, podczas gdy skarżący wyrażał gotowość zawarcia umowy i ponoszenia kosztów utrzymania [...] w wysokości 500 zł miesięcznie.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna (środek odwoławczy) została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Na wstępnie realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej należy przypomnieć, że przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym ż polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywanego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862).

Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 612–620).

Wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy, przychylając się do stanowiska, że nie każde nieprawidłowe przedstawienie podstaw kasacyjnych wynikających z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. dyskwalifikuje skargę kasacyjną (zob. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poczynienie powyższych uwag było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. Tytułem przykładów ilustrujących wzmiankowane wyżej mankamenty skargi kasacyjnej można przywołać następujące istotne niestaranności.

Środek odwoławczy w ramach naruszenia przepisów postępowania wskazuje na niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a. Zauważyć należy, że Sąd wojewódzki nie stosował normy (przepisu) z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a więc nie mógł jej naruszyć. Przypomnijmy, art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z kolei formułując zarzuty wadliwej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, pomimo, że skarga kasacyjna kwestionuje zaskarżone orzeczenie sądowe – a nie decyzję administracyjną organu – nie zarzuca Sądowi I instancji naruszenia konkretnych norm (przepisów) p.p.s.a. w związku z wskazywanym naruszeniem norm (przepisów) prawa materialnego. Jednocześnie odwołując się do naruszenia w obrębie tej podstawy (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) art. 77 k.p.a., pomija okoliczność, że odnośna jednostka redakcyjna k.p.a. (art. 77 k.p.a.) obejmuje cztery różnej treści jurydycznej paragrafy (§).

Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej – co wskazywano wyżej – nie jest m. in. uprawniony do formułowania czy doprecyzowywania (konkretyzowania) zarzutów kasacyjnych. Przykładowo przywołane niedociągnięcia (nieprawidłowości) są niewątpliwymi mankamentami (usterkami) środka odwoławczego ewidentnie obniżającymi jego skuteczność.

W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności dokonał rozpoznania zarzutu naruszeniu przepisów prawa procesowego, które w ocenie środka odwoławczego, mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy. Jak już wyżej stwierdzono, bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. gdyż Sąd wojewódzki go nie stosował, a więc nie mógł jej naruszyć. Najdalej idącym zarzutem jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z wskazywanymi normami p.p.s.a. Sąd odwoławczy zarzutu tego nie podzielił. Wskazać należy, że zarzut ten może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny ustalił lub przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2023 r., II OSK 2687/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z dnia: 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; z 13 października 2010 r., II FSK 1479/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w omawianym przepisie i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się Sąd wojewódzki podejmując zaskarżone orzeczenie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika także, jaki stan faktyczny ustalił i przyjął za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wskazał wyraźnie, jakimi okolicznościami faktycznymi kierował się podejmując decyzję w sprawie ustalenia zobowiązanemu [...] opłaty za pobyt babki [...] w Domu Pomocy Społecznej w Bochni. Z tych względów zarzut ten nie mógł zostać uznany za uzasadniony (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2016r., sygn. akt II GSK 702/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stwierdza, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikają powody, dla których skarga została oddalona (art. 151 p.p.s.a.). Powyższe czyni niezasadnym przedmiotowy zarzut.

Za nieusprawiedliwiony należy także uznać zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z wadliwie skonstruowanym zarzutem naruszenia art. 77 k.p.a. Naruszenie w/w przepisów może bowiem mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd zasadnie podzielił stanowisko organu i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1453/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia.

Przechodząc do rozpoznania zarzutów naruszenia prawa materialnego należy przypomnieć, że materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021r., poz. 2268; powoływanej dalej jako "u.p.s."), wskazywane uprzednio przez organy w treści wydanych decyzji administracyjnych, następnie w zaskarżonym wyroku. Zgodnie z treścią art. 59 ust. 1 u.p.s., jak zasadnie przyjął zaskarżony wyrok, decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Jak stanowi art. 60 ust. 1 i 2 pkt 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. W rozumieniu art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: pkt 1 - mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, pkt 2 - małżonek, zstępni przed wstępnymi, pkt 3 - gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Jak stanowi art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: pkt 1 - mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; pkt 2 lit. a - małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium.

Kluczowym zagadnieniem spornym w niniejsze sprawie jest to, czy zasadnie Sąd I instancji oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt: SKO.PS/4110/17/2021 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Trzciana z dnia 15 stycznia 2021 r. nr GOPS-PS-B43/18-5120-1/21 w sprawie ustalenia zobowiązanemu [...] opłaty za pobyt babki [...] w Domu Pomocy Społecznej w Bochni, ul. Karolina 14G, 32-700 Bochnia od dnia 1 stycznia 2021 r. w wysokości 1.949,20 zł w terminie do 25-tego każdego miesiąca na rachunek bankowy GOPS w Trzcianie. Należy stwierdzić, że pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą wskazywanej wyżej kwestii spornej.

Z akt sprawy wynika, że w okolicznościach realizowanej kontroli zaskarżonego wyroku przez Sąd odwoławczy, skarżący kasacyjnie konsekwentnie odmawiał współdziałania z organami w kwestii przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jak widomo, istotą rodzinnego wywiadu środowiskowego w świetle art. 107 u.p.s. jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób, na których z mocy prawa spoczywa obowiązek partycypowania w opłatach za pobyt członka rodziny w DPS. Osoby, u których jest on przeprowadzany, mają obowiązek współpracować z pracownikiem socjalnym. Jak ustalił Sąd wojewódzki, pismem z dnia 20.11.2020 r. organ poinformował skarżącego o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz konieczności zawarcia nowej umowy o ponoszenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Pismo to zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 30.11.2020 r. W dniu 8.12.2020 r. do organu wpłynęło pismo skarżącego informujące, że deklaruje on gotowość zawarcia umowy i dobrowolnego ponoszenia kosztów w wysokości 500 zł. Skarżący jednakże w żaden sposób nie nawiązał w tym piśmie do wysłanego zawiadomienia w przedmiocie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ kolejnym pismem z 18.12.2020 r. wezwał skarżącego do udzielenia w terminie 7 dni jednoznacznej odpowiedzi w kwestii przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego i zajęcia stanowiska, czy skarżący odmawia przeprowadzenia wywiadu, pod rygorem uznania, że w przypadku braku odpowiedzi organ uzna, iż skarżący odmawia umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Na to wezwanie skarżący nie udzielił odpowiedzi, co zasadnie ustalił za organami Sąd Instancji.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy należy uwypuklić, wbrew stanowisku środka odwoławczego, że pomimo podejmowanych przez organ licznych działań – co wynika z akt sprawy – skarżący kasacyjnie uniemożliwił organom przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego jak i nie dążył do podpisania właściwej umowy. Sąd odwoławczy wyjaśnia, że w pełni podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia miejsca i terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania organowi niezbędnego kontaktu ze stroną w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organy orzekające w przedmiotowych sprawach są zobowiązane do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., tym niemniej jednak na osobie, której ustalana jest opłata za pobyt matki w domu pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zgodnie z relewantnymi normami (przepisami) u.p.s. (zob. wyroki NSA z dnia: 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1966/19; 1 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1800/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, w opozycji do zarzutów środka odwoławczego, należy uznać za prawidłowe stanowisko Sądu wojewódzkiego, że skarżący w okolicznościach rozpoznawanej sprawy uniemożliwił ustalenie swojej sytuacji dochodowej w drodze wywiadu środowiskowego i w konsekwencji zawarcia wymaganej w tym zakresie odpowiedniej umowy. Tym samym istniały podstawy do ustalania opłaty w trybie normowanym u.p.s., który ma zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy dany podmiot odmawia zawarcia umowy oraz nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu.

Należy podnieść, że w niniejszej sprawie wyrażenie przez skarżącego woli zawarcia umowy, mocą której skarżący zobowiązałby się do ponoszenia opłat w wysokości 500zł miesięcznie nie wyłącza obowiązku stosowania (urzeczywistniania) przepisów u.p.s., które obligują organy do ustalania w drodze decyzji administracyjnych przedmiotowych opłat za pobyt w DPS osobom zobowiązanym. Wysokość opłaty, jak trafnie przyjął zaskarżony wyrok, której nie jest w stanie ponieść [...] i [...] stanowi kwotę 1.949,20 zł, a zatem znacznie przekracza proponowaną przez skarżącego kwotę 500 zł. Skarżący nie chcąc ujawnić swych dochodów i sytuacji materialnej nie może narzucać organom warunków umowy dotyczącej ponoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS, bowiem kształtowanie treści tej umowy, w tym zwłaszcza wysokości opłaty za pobyt osoby bliskiej osoby bliskiej w DPS, determinują normy u.p.s. Brak ustalenia sytuacji materialnej skarżącego powoduje, że jedyna umowa, jaką organ mógłby zaproponować, musiałaby opiewać na całą pozostałą kwotę, a na to skarżący nie wyraził zgody, proponując kwotę 500 zł., co prawidłowo zaakceptował Sąd wojewódzki.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd wojewódzki dokonał prawidłowej analizy prawnej i faktycznej sprawy. Tym samym za niezasadne uznać należy również zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem, a tym samym Sąd I instancji zasadnie oddalił skargę (art. 151 p.p.s.a.).

Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.