Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 255/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6267 Referendum lokalne
Hasła tematyczne: Referenda
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 i 2, art. 4, art. 11 ust. 1 pkt 1, art. 12 ust. 5, art. 14 ust. 1 i 4, art. 22 ust. 4, art. 26 ust. 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2016 poz 400
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym - tekst jedn.
article: art. 5 pkt 9, art. 10 § 1 pkt 3 i 4, art. 18, art. 19, art. 161 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1277
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (t. j.)
article: art. 170
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 § 1pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Kowalska Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Dańczak Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2023 roku sprawy ze skargi A. C., M. D., G. K., M. K., M. M., M. M.1, P. J. i P.Ż. na postanowienie Komisarza Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 20 kwietnia 2023 roku Nr 8/2023 w przedmiocie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie odwołania Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego przed upływem kadencji uchyla zaskarżone postanowienie [pic]


UZASADNIENIE

III SA/Łd 255/23

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżonym postanowieniem Nr 8/2023 z dnia 20 kwietnia 2023 r. Komisarz Wyborczy w Piotrkowie Trybunalskim odrzucił wniosek mieszkańców Miasta Piotrkowa Trybunalskiego o przeprowadzenie referendum w sprawie odwołania Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego K.C. przed upływem kadencji, złożony do Komisarza Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim w dniu 23 marca 2023 r. przez inicjatora referendum – grupę dziewięciu Obywateli – z powodu stwierdzenia niedającego się usunąć uchybienia wniosku, polegającego na zebraniu niewystarczającej ilości prawidłowo złożonych podpisów mieszkańców popierających inicjatywę przeprowadzenia przedmiotowego referendum. Jako podstawę prawną postanowienia Komisarz Wyborczy wskazał art. 24 w związku z art. 22 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym ( Dz. U. 2019 r., poz. 741 oraz z 2023 r., poz. 497).

W uzasadnieniu postanowienia Komisarz Wyborczy wskazał, że w dniu 9 lutego 2023 r. wpłynęło do niego powiadomienie o zamiarze wystąpienia z inicjatywą referendalną w sprawie odwołania Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego K.C. przed upływem kadencji. Inicjatorami referendum była grupa dziewięciu Obywateli. W tym samym dniu powiadomienie wpłynęło do Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego. Po zweryfikowaniu, że osobom wchodzącym w skład grupy inicjatywnej przysługuje prawo wybierania do organu stanowiącego, tj. do Rady Miasta Piotrkowa Trybunalskiego, Komisarz Wyborczy w Piotrkowie Trybunalskim pismem z dnia 13 lutego 2023 r. potwierdził przyjęcie powiadomienia spełniającego wymogi art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym ( Dz. U. 2019 r., poz. 741 oraz z 2023 r., poz. 497) - dalej u.r.l.

W dniu 23 marca 2023 r. w Delegaturze Krajowego Biura Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim, siedzibie Komisarza Wyborczego, złożone zostało pismo - "Wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum" z informacją o spełnieniu obowiązków wskazanych w art. 13 ust. 1 i 3 u.r.l. Do wniosku dołączono 868 kart zawierających zadeklarowaną liczbę 6424 podpisów mieszkańców popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum, dokumenty potwierdzające podanie do publicznej wiadomości mieszkańców w sposób zwyczajowo przyjęty informacji o przedmiocie zamierzonego referendum i oświadczenie pełnomocnika inicjatorów referendum o zadeklarowanej liczbie podpisów. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, karty poparcia w postaci arkuszy papieru formatu A4, zapisane były rubrykami, zawierającymi – według pisemnego oświadczenia pełnomocnika – 6424 własnoręczne podpisy osób popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum, ich imię i nazwisko, adres zamieszkania , numery PESEL oraz datę udzielonego poparcia. Każda z załączonych kart spełniała wymogi określone w przepisie art. 14 ust. 2 pkt 1 u.r.l. W obecności pełnomocnika inicjatorów referendum oraz jednego z członków grupy inicjatywnej arkusze zostały ponumerowane, ostemplowane pieczęcią Komisarza Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim, a następnie zdeponowane w sejfie.

Pismem z dnia 23 marca 2023 r. Komisarz Wyborczy potwierdził przyjęcie wniosku wraz z załącznikami oraz poinformował, że badanie wykazów podpisów poparcia rozpocznie się 27 marca 2023 r. od godz. 9.00 oraz, że możliwe jest upoważnienie konkretnych osób z grupy inicjatywnej do uczestniczenia w procesie sprawdzania podpisów. Osoba wskazana ma prawo stawiennictwa w miejscu i czasie wskazanym wyżej.

Komisarz Wyborczy wskazał, że przed rozpoczęciem sprawdzania podpisów poparcia ustalono, zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.l., liczbę mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego uprawnionych do głosowania, ustalaną na koniec kwartału poprzedzającego złożenie wniosku oraz liczbę prawidłowo złożonych podpisów mieszkańców, niezbędną do poparcia wniosku. Na podstawie meldunku kwartalnego stałego rejestru wyborców miasta Piotrkowa Trybunalskiego za IV kwartał 2022 r. liczba mieszkańców uprawnionych do głosowania, objętych rejestrem wyborców, wynosiła 54.732. W związku z tym wystarczająca liczba mieszkańców popierających wniosek referendalny wynosi 5.474 osoby, co stanowi ustawowe 10% wynikające z art. 4 ust. 1 u.r.l.

W dniu 27 marca 2023 r. przedłożone zostało upoważnienie pełnomocnika inicjatorów referendum dla 15 osób do asystowania i obserwowania prac Delegatury Krajowego Biura Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim związanych z weryfikowaniem i liczeniem kart z podpisami. Sprawdzanie podpisów odbywało się w dniach 27 marca – 31 marca oraz 3 i 7 kwietnia pod nadzorem lub przy udziale Komisarza Wyborczego . Każdego dnia, w trakcie weryfikacji, obecna była jedna z osób upoważnionych przez pełnomocnika inicjatorów referendum.

W dniu 6 kwietnia 2023 r. w czasie trwającej weryfikacji złożonych zostało kolejnych 58 kart, zawierających 311 podpisów mieszkańców. Po zakończonej weryfikacji, w dniu 7 kwietnia 2023 r. Komisarz Wyborczy w Piotrkowie Trybunalskim stwierdził, że wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum nie spełnia przesłanek określonych w art. 4 pkt 1 u.r.l. z uwagi na niewystarczającą ilość prawidłowo złożonych i wymaganych podpisów. Komisarz Wyborczy uznał, że przedłożono 4907 prawidłowo złożonych podpisów poparcia, natomiast 1962 podpisy uznano za obarczone wadami, a więc poparcie złożone zostało wadliwie. W związku z powyższym Komisarz Wyborczy na podstawie art. 22 ust. 3 u.r.l. wydał w dniu 7 kwietnia 2023 r. postanowienie Nr 7/2023 w sprawie wezwania do usunięcia uchybień zawartych we wniosku o przeprowadzenie referendum, poprzez złożenie brakujących nie mniej niż 567 prawidłowo złożonych podpisów w terminie do 11 kwietnia 2023 r. do godziny 15.30.

W dniu 11 kwietnia o godzinie 15.20 członek grupy inicjatywnej przedłożył pismo wraz z załączonymi kartami z podpisami poparcia . Złożone zostały 94 karty zwierające 591 podpisów.

Ostatecznie Komisarz Wyborczy stwierdził, iż na 1023 kartach łącznie złożonych i poddanych weryfikacji zostało 7460 podpisów poparcia, w tym złożonych prawidłowo 5248 podpisów i 2212 podpisów złożonych wadliwie .

Jak wyjaśniono w uzasadnieniu postanowienia czynności weryfikujące arkusze z danymi osobowymi i podpisami osób zostały dokonane w systemach : POPARCIE i ŹRODŁO. Dokonując weryfikacji złożonych podpisów mieszkańców, upoważnieni pracownicy Delegatury wpisywali każdy wskazany numer PESEL, włącznie z numerami PESEL, które obarczone były wadą niepełności i niedokładności – celem ustalenia poprawności danych każdego obywatela popierającego inicjatywę referendalną. Przy czym systemy nie miały możliwości ustalić jedynie brzmienia własnoręcznego podpisu , we właściwej dacie udzielenia poparcia . Nadzór i weryfikacja w tym zakresie, podobnie jak w zakresie danych wynikających z systemów już po wprowadzeniu każdego wskazanego numeru PESEL, odbywały się w trybie bieżącym , pod nadzorem lub przy udziale Komisarza Wyborczego, niezależnym od czynności stricte informatycznych.

2212 głosów poparcia zostało zakwestionowanych przez Komisarza Wyborczego z powodu co najmniej jednej wady:

1/ braku podpisu osoby udzielającej poparcia – 37 pozycji,

2/ wad imion i/lub nazwisk ( brak, inne, niepełne, nieczytelne) - 283 pozycje,

3/ wad adresu zamieszkania ( brak, niepełny, nieczytelny, skrót nazwy miasta inny niż powszechnie używany) - 438 pozycji, inny adres zamieszkania ( niezgodny z adresem ujęcia wyborcy w rejestrze wyborców ) - 416 pozycji,

4/ wad numeru PESEL ( brak, błędny, niepełny, nieczytelny, niezgodny z danymi osobowymi wyborcy, nie odnaleziony w Rejestrze PESEL ) - 285 pozycji ,

5/ wadliwej daty udzielenia poparcia ( inna niż dopuszczalna lub brak daty) – 64 pozycje,

6/ brak prawa wybierania w mieście Piotrków Trybunalski – 490 pozycji,

7/ wielokrotny podpis tego samego wyborcy, po uznaniu jednego podpisu jako prawidłowego – 199 pozycji.

Podkreślono, że część pozycji z udzielonym poparciem obarczona była więcej niż jedną wymienioną wyżej wadą, a 139 pozycji na przedłożonych kartach były to pozycje skreślone.

Ponieważ ogólna liczba prawidłowo złożonych podpisów wyniosła 5248 - wniosek nie uzyskał poparcia 10 % uprawnionych do głosowania mieszkańców miasta Piotrkowa Trybunalskiego, zgodnie z art. 4 pkt 1 u.r.l. - tj. 5474 prawidłowo złożonych podpisów.

Komisarz Wyborczy podkreślił, że weryfikacja przebiegała z uwzględnieniem zapisów pkt 15 Załącznika do Uchwały PKW, zgodnie z którym badając spełnienie wymogów formalnych dotyczących złożonych podpisów osób popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum , komisarz wyborczy lub osoba przez niego upoważniona sprawdza, czy :

1)

imię i nazwisko podano w pełnym brzmieniu (a nie np. pierwszą literę imienia);

2)

wskazano adres zamieszkania (zgodny z adresem ujęcia w rejestrze wyborców) obejmujący: nazwę miejscowości (miasta, wsi, osady), nazwę ulicy, numer domu i numer mieszkania, a w miejscowościach, w których nie ma ulic - numer domu (posesji) i numer lokalu lub tylko numer domu w przypadku braku odrębnie numerowanych lokali.

Podawanie kodu pocztowego nie jest konieczne. Podanie numeru lokalu dotyczy tylko budynków wielomieszkaniowych. Brak danych lub niepełne określenie adresu zamieszkania powoduje uznanie poparcia za złożone wadliwie. Za prawidłowo udzielone poparcie należy uznać, gdy zamiast wskazania pełnego brzmienia nazwy miejscowości w rubryce "Adres zamieszkania" osoba popierająca posłuży się powszechnie używanym i jednoznacznie rozumianym skrótem tej nazwy, jeżeli inne dane dotyczące adresu zamieszkania (nazwa ulicy, nr domu, nr lokalu) zostały podane zgodnie z wymaganiami. Za prawidłowo udzielone poparcie uznaje się podpis obywatela, który zamiast dokładnego podania adresu zamieszkania w rubryce na to przeznaczonej postawił znak odnośnika do adresu wskazanego w pozycji umieszczonej bezpośrednio wyżej w wykazie podpisów, jeżeli osoby wymienione w tych pozycjach zamieszkują pod tym samym adresem;

3)

został podany numer ewidencyjny PESEL; brak wskazania tego numeru lub podanie wadliwego numeru powoduje uznanie poparcia za złożone wadliwie;

4)

została podana data udzielenia poparcia; brak wskazania daty udzielenia poparcia lub podanie daty wcześniejszej niż data powiadomienia, o którym mowa w art. 12 ust. 1 ustawy, powoduje uznanie poparcia za złożone wadliwie;

5)

obok danych umieszczono własnoręczny podpis obywatela; brak podpisu oznacza, że poparcie nie zostało udzielone.

Komisarz Wyborczy podkreślił, że ustawa z 15 września 2000 r. o referendum lokalnym określa jasno, jakie wymogi musi spełnić inicjator referendum, by zostało ono przeprowadzone. Na Komisarzu Wyborczym spoczywał obowiązek sprawdzenia, czy inicjator referendum spełnił wszystkie wymogi ustawowe. Wszystkie kryteria dopuszczalności przeprowadzenia referendum muszą zostać spełnione łącznie.

W niniejszym przypadku pełnomocnik inicjatorów referendum uczynił zadość obowiązkowi podania informacji o zamiarze przeprowadzenia referendum wraz z uzasadnieniem, podając ją do wiadomości mieszkańców miasta oraz złożył w terminie przedmiotowy wniosek wraz z załącznikami. W toku przeprowadzonych czynności sprawdzających Komisarz Wyborczy w Piotrkowie Trybunalski ustalił, że liczba 5248 to liczba podpisów złożonych prawidłowo, zaś liczba 2212 to liczba podpisów nie spełniająca wymogów ustawowych, niezbędnych do przypisania im cech wiarygodności formalnej. Dlatego wniosek podlegał odrzuceniu z powodu nie dającego się usunąć uchybienia, tj. braku uzyskania wymaganej liczby prawidłowo złożonych podpisów poparcia - 5474- pod przedmiotową inicjatywą referendalną.

Skargę na postanowienie nr 8/2023 Komisarza Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skierowała na podstawie art. 26 ust. 1 u.r.l. grupa Obywateli - inicjatorów przeprowadzenia referendum: A.C., M.K, P.J., P.Ż, M.M., M.D., G.K. i M.M.Ż., dalej skarżący, reprezentowani przez A.C., dalej pełnomocnik skarżących.

Na podstawie art.. 57 § 1 pkt 3 p.p.s.a. skarżący zarzucili zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na treść orzeczenia:

1/ art. 14 ust. 1 i 4 u.r.l. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że każdy przypadek omyłki pisarskiej , niedokładności, nieczytelności w danych wypełnianych przez osobę podpisującą kartę poparcia inicjatywy przeprowadzenia referendum oznacza nieprawidłowe złożenie podpisu, co doprowadziło do bezpodstawnego uznania przez organ 2212 podpisów jako złożonych nieprawidłowo i w konsekwencji do odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum, podczas gdy prawidłowa weryfikacja kart poparcia ( tj. bez stosowania nadmiernego rygoryzmu i skrajnego formalizmu ) przez organ prowadziłaby do wniosku, iż została zebrana wystarczająca ilość prawidłowo złożonych podpisów,

2/ art.22 ust. 4 u.r.l. w zw. z art. 24 u.r.l. poprzez odrzucenie wniosku o przeprowadzenie referendum, pomimo zebrania i przedłożenia przez inicjatora referendum wymaganej liczby podpisów osób popierających inicjatywę przeprowadzenia przedmiotowego referendum,

3/ art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 22 ust. 6 u.r.l. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i utajnienie przez organ przed skarżącym czynności związanych z weryfikacją kart poparcia.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie od organu kosztów postępowania. Do skargi załączono pismo z dnia 3 kwietnia 2023 r. skierowane przez pełnomocnika skarżących do Komisarza Wyborczego, w którym w związku z trwającą weryfikacją kart poparcia wyrażono zaniepokojenie związane z nadmiernym rygoryzmem przy sprawdzaniu danych osobowych wyborców ( k-21), pisma Komisarza Wyborczego kierowane do skarżących z dnia 23 marca 2023 r., 11 kwietnia 2023 r., 6 kwietnia 2023 r. potwierdzające złożenie wniosku i kart poparcia ( k- 16-18) , notatkę ze spotkania z Dyrektorem Delegatury Krajowego Biura Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 24 kwietnia 2023r. podpisaną przez E.C. oraz M.M. członka grupy Obywateli inicjującej referendum, z której wynika że w tym dniu stawili się oni w Biurze Delegatury KBW w celu zebrania materiału umożliwiającego przygotowanie skargi do sądu. Chodziło o weryfikację odrzuconych podpisów. Dyrektor Delegatury S.K. odmówił okazania kart z podpisami.

Załączono także pismo Komisarza Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim z 24 kwietnia 2023 r. odmawiające uwzględnienia wniosku z dnia 21 kwietnia 2023 r. o umożliwienie zapoznania się z rodzajami błędów i szczegółowej analizy kart z podpisami. Komisarz wyjaśnił, że "osoby upoważnione mogły uczestniczyć w czynnościach techniczno-organizacyjnych, tj. asystowania i obserwowania prac Delegatury Krajowego Biura Wyborczego związanych z weryfikowaniem, liczeniem kart z podpisami mieszkańców popierających przeprowadzenie referendum. O tej okoliczności została poinformowana każda z osób obecnych w kolejnych dniach w trakcie czynności sprawdzających. Z uprawnienia tego skorzystało 6 osób, w tym Pełnomocnik." Weryfikacji – w bazach danych – osób udzielających poparcia mogli dokonywać wyłącznie do tego upoważnieni przez Komisarza Wyborczego pracownicy Delegatury KBW w Piotrkowie Trybunalskim, gdyż z chwilą złożenia wniosku i kart z podpisami mieszkańców , administratorem danych osobowych stała się Delegatura . Natomiast osoby trzecie obecne przy dokonywaniu sprawdzenia nie mogą robić kopii kart z podpisami, notatek zawierających dane osobowe osób popierających wniosek ani też w żadnej innej formie przetwarzać tych danych. Rodzaje błędów zostały jasno i klarownie wskazane w postanowieniu Komisarza Wyborczego doręczonym 21 kwietnia 2023 r.

W uzasadnieniu skargi wskazano, powołując się na treść pisma z 24 kwietnia 2023 r., że Komisarz Wyborczy odmówił udostępnienia arkuszy z podpisami nie wskazując żadnej podstawy prawnej utajnienia przed inicjatorem referendum procesu weryfikacji podpisów, co stanowi naruszenie art. 7 Konstytucji RP. Podkreślono, że wprawdzie skarżący mieli możliwość uczestniczenia w posiedzeniach Komisji weryfikacyjnej, jednak w formie, która wykluczała jakąkolwiek możliwość obserwowania merytorycznych prac komisji oraz bieżącego zapoznawania się ze stwierdzanymi przez członków komisji rzekomymi wadami podpisów widniejących w katach poparcia. Przedstawiciele inicjatora referendum mogli jedynie przebywać w pomieszczeniu lecz nie mogli zabierać głosu ani w jakikolwiek inny sposób czynnie uczestniczyć w przeprowadzanych czynnościach weryfikacji podpisów bądź kontrolować czynności członków komisji. Siedzieli w odległości 3-5 metrów od biurek zajmowanych przez członków komisji weryfikacyjnej. Obecność ich była więc tylko formalna, nie wiedzieli jakie są konkretne zarzuty przy sprawdzaniu podpisów i nie mogli nawet skorzystać z prawa złożenia wyjaśnień, czy przedstawienia dowodów, zgodnie z przepisami prawa.

Skarżący podkreślili, że ponad 1400 zakwestionowanych podpisów ma charakter drobnych błędów pisarskich lub braku czytelności. Drobne nieścisłości nie mogą być uzasadnieniem do pozbawienia konstytucyjnego prawa wyborczego mieszkańców miasta. Zarzucili Komisarzowi Wyborczemu zbyt restrykcyjny formalizm oraz negatywną interpretację treści kart podpisów na niekorzyść swobodnego prawa mieszkańców miasta do decydowania o swoim losie. Kwestia, czy imię i nazwisko jest, czy nie jest czytelne, ma charakter oceny i zależy od umiejętności osoby sprawdzającej. Należy też uwzględniać uliczny charakter zbierania podpisów ( w pośpiechu, w niewygodnej pozycji , w niekorzystnych warunkach pogodowych ). Zdaniem skarżących wątpliwości co do treści imienia lub nazwiska można usunąć np. opierając się na czytelnym podpisie, lub czytelnie podanym numerze PESEL. Odwołali się w tym zakresie m.in. do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r. sygn.. III SW 10/11 oraz orzeczeń: WSA w Krakowie Sygn. III SA/Kr 37/04, NSA z 29 września 2004 r OSK 1117/04, NSA z 4 października 2012 r. II OSK 2178/12, WSA w Gdańsku z 26 czerwca 2012 r. III SA/Gd 391/12 , podkreślając, że nieestetyczność lub nieczytelność pisma może mieć różne podłoże i nie można dopuszczać do dyskryminacji osób starszych czy dotkniętych schorzeniami i odmawiać im prawa do wyrażenia swojego poparcia. Wskazali, że podanie niepełnego imienia w kolumnie "Imię i nazwisko" nie może być podstawą odrzucenia podpisu, jeżeli w kolumnie zatytułowanej własnoręczny podpis umieszczono pełne imię i nazwisko. Szczególna uznaniowość dotyczy też weryfikacji, czy zastosowano skrót nazwy miasta powszechnie używany, czy inny niż powszechnie używany, a Komisarz Wyborczy nie wyjaśnił jaki i który skrót akceptuje. Ponadto nie ma oficjalnego skrótu nazwy Piotrków Trybunalski.

Skarżący wskazali, że art. 14 ust. 4 u.r.l. stanowi, że mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podaje na karcie adres zamieszkania. Ustawa nie wymaga podania adresu pod jakim mieszkaniec figuruje w rejestrze wyborców, a ponadto nie ma pewności, że dane ujawnione w systemach POPARCIE i ŹRÓDŁO są zgodne ze stanem faktycznym.

Art. 22 § 1 Kodeksu Wyborczego przewiduje możliwość reklamacji nieprawidłowości w rejestrze wyborców i aktualnie, po zakwestionowaniu przez organ dużej liczby podpisów poparcia, skarżący zgłosili do Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego reklamację i czekają na wydanie decyzji.

Ponadto, zdaniem skarżących, jeżeli osoba, wskazywana jednoznacznie na podstawie imienia, nazwiska i numeru PESEL, jest uprawniona do wybierania organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego i podała swój faktyczny adres zamieszkania, nie można odbierać jej prawa do wyrażenia swojego poparcia. Adres zamieszkania może być innym adresem niż "adres ujęcia w rejestrze wyborców". Nie można dopuścić interpretacji niezgodnej z literalnym brzmieniem przepisu, która została przedstawiona w niestanowiącej prawa powszechnie obowiązującego uchwale nr 61/2021 Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 24 maja 2021 r. w sprawie wytycznych i wyjaśnień w sprawie referendów lokalnych dotyczących odwołania organów jednostek samorządu terytorialnego ( M.P. z 2021 r. poz. 586), która została zastosowana przez Komisarza Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim. Stosowanie tej uchwały mogłoby prowadzić do sytuacji, w której osoba musiałaby poświadczyć nieprawdę podając "adres zamieszkania" ( zgodny z adresem w rejestrze wyborców ) inny niż ten, który stanowi faktyczne miejsce, w którym dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli więc osoba figuruje w rejestrze wyborców , ale pod innym niż podany adresem, jej poparcie nie może być uznane za błędne. Przyjęcie odmiennej interpretacji mogłoby prowadzić do konieczności poświadczania nieprawdy.

Znaczna część uchybień, o ile w ogóle są uchybieniami, w ocenie skarżących mogłaby zostać usunięta, gdyby kwestionowane zapisy były odczytywane przez osoby posiadające większe doświadczenie w odczytywaniu pisma, podobnie odczytywanie skrótu nazwy miejscowości nie może ograniczać się do subiektywnie określonych przez osoby sprawdzające form. Zdaniem skarżących, należy uznać za poprawne wszystkie podpisy tych osób, które podały swój faktyczny adres zamieszkania, który niekoniecznie jest adresem zameldowania lub adresem ujętym w rejestrze wyborców i figurują w rejestrze wyborców, jako osoby uprawnione do wybierania organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego.

Skarżący podkreślili też, że uchwała PKW, w ich ocenie, jest aktem prawa wewnętrznego skierowanym do podmiotów wykonujących zadanie związane z przeprowadzeniem referendum, a nie prawem powszechnie obowiązującym, a stanowisko Komisarza przy sprawdzaniu danych osobowych cechuje nadmierny rygoryzm i pomija on całkowicie cel takiego sprawdzania, którym jest ustalenie, czy ten, który się podpisuje jest rzeczywiście uprawnioną do tego osobą.

Przyjęcie, że wskazane wyżej zakwestionowane podpisy poparcia są poprawne, doprowadzi do wniosku, że złożona została odpowiednia ilość podpisów poparcia, a zatem zaskarżone postanowienie powinno zostać uchylone, a organ zobowiązany do wydania postanowienia o przeprowadzeniu referendum.

W odpowiedzi na skargę Komisarz Wyborczy w Piotrkowie Trybunalskim wniósł o oddalenie skargi w całości, wskazując, że wszystkie podjęte przez niego czynności były czynnościami podjętymi w granicach obowiązującego prawa. W obszernym uzasadnieniu podkreślił, że nie jest dopuszczalne, by osoby sprawdzające podpisy zastępczo uzupełniały niepoprawnie podane dane w zakresie adresu, imienia czy nazwiska, w takim wypadku mielibyśmy do czynienia z relatywizacją i arbitralnością w procesie weryfikacji danych ( wyrok NSA z 16 grudnia 2022 r. sygn. III OSK 7508/21 ). Komisarz Wyborczy odwołał się także do uzasadnienia wyroku NSA z 28 grudnia 2017 r. sygn.. II OSK 3122/17 oraz uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2017 r. II OPS 2/17, która w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśnia kwestię rejestru wyborców . Wyjaśnił, że nie było żadnej uznaniowości przy weryfikacji w zakresie skrótów nazwy miasta Piotrków Trybunalski czy imienia i nazwiska. Sprawdzanie adresów było dokonywane w oparciu o pkt 15 ppkt 3 uchwały PKW. Przy zastosowaniu wątpliwych skrótów poddawano dokładnej weryfikacji dalsze dane adresowe. Jeżeli nie budziły one żadnych wątpliwości i nie pojawiły się inne błędy , poparcie uznawano za udzielone prawidłowo. Podobnie wyglądało to przy wątpliwościach w ustaleniu imienia i nazwiska.

W dniu 23 maja 2023 r. na wezwanie Sądu Komisarz Wyborczy w Piotrkowie Trybunalskim przedłożył kserokopię akt administracyjnych, kopertę z zestawieniem podpisów wadliwie złożonych i 11 kopert zawierających 1023 arkusze z podpisami udzielonego poparcia inicjatywie referendalnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi ustalił i zważył co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 poz.2492 ), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne orzekają między innymi w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki przewidziane w tych przepisach (art. 3 § 1 w zw. z § 3 p.p.s.a.). Jednocześnie podkreślić należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

W rozpatrywanej sprawie kognicja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wynika z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 741 z późn. zm.), dalej u.r.l, który stanowi, że na postanowienie komisarza wyborczego odrzucające wniosek o przeprowadzenie referendum /.../, inicjatorowi referendum służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia.

Sąd administracyjny rozpatruje skargę w terminie 14 dni od dnia wniesienia skargi. Skargę kasacyjną wnosi się w terminie 14 dni ( art. 26 ust. 2 u.r.l.).

Na podstawie wyroku uwzględniającego skargę komisarz wyborczy wydaje postanowienie o przeprowadzeniu referendum, zawierające informacje określone w art. 25 ust. 1 u.r.l. ( art. 26 ust 3 u.r.l.).

W rozpatrywanej sprawie grupa ośmiu obywateli, inicjatorów referendum, zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi postanowienie Komisarza Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim odrzucające wniosek mieszkańców miasta Piotrkowa Trybunalskiego o przeprowadzenie referendum w sprawie odwołania przed upływem kadencji Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego K.C. z powodu zebrania niewystarczającej liczby prawidłowo złożonych podpisów osób popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum. Na 7460 zebranych głosów poparcia, przy wymaganych 5474 głosach, Komisarz Wyborczy zakwestionował 2212 głosów poparcia, uznając je wadliwie złożone.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia Komisarza Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim, Sąd doszedł do przekonania, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 170 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. z 1997 Nr 78, poz. 483 ) członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować w drodze referendum, o sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym o odwołaniu pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu samorządu terytorialnego. Zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego określa ustawa.

Ustawa o referendum lokalnym z 15 września 2000 r., weszła w życie 4 listopada 2000r. ( tekst jednolity Dz. U. z 2019 poz. 741 , zm. Dz. U. z 2023 poz. 497 )

Zgodnie z art. 2 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 tej ustawy, w referendum lokalnym (gminnym) mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego, jako członkowie wspólnoty samorządowej, wyrażają w drodze głosowania swoją wolę m.in. w przedmiocie odwołania wójta (burmistrza, prezydenta miasta). W myśl art. 3 ustawy, w referendum mają prawo brać udział osoby stale zamieszkujące na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego, posiadające czynne prawo wyborcze do organu stanowiącego tej jednostki.

Zgodnie z art. 4 ustawy referendum przeprowadza się, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1 (który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie), z inicjatywy organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego lub na wniosek co najmniej:

1/ 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy albo powiatu;

2/ 5% uprawnionych do głosowania mieszkańców województwa.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 1 u.r.l. z inicjatywą przeprowadzenia referendum na wniosek mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego wystąpić może grupa co najmniej 15 obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego, a w odniesieniu do referendum gminnego – także pięciu obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do rady gminy. Jak stanowi art. 12 ust. 1 u.r.l. inicjator referendum powiadamia na piśmie przewodniczącego zarządu danej jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójta ( burmistrza, prezydenta miasta) , o zamiarze wystąpienia inicjatywą przeprowadzenia referendum. Zgodnie z art. 12 ust 5 ustawy, na pisemny wniosek inicjatora referendum przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójt (burmistrz, prezydent miasta), w ciągu 14 dni od otrzymania wniosku powiadamia, w formie pisemnej, inicjatora referendum lub jego pełnomocnika o liczbie mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego uprawnionych do głosowania, o której mowa w art. 4, objętych rejestrem wyborców w gminie na koniec kwartału poprzedzającego złożenie wniosku. Liczbę tę dla powiatów i województw ustalają i niezwłocznie przekazują właściwym starostom i marszałkom województw komisarze wyborczy na podstawie kwartalnych meldunków o stanie rejestrów wyborców składanych przez wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) do 10 dnia miesiąca następującego po zakończeniu kwartału.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 w zakresie nieuregulowanym w ustawie do referendum lokalnego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. – Kodeks wyborczy ( Dz. U. z 2022 r. poz. 1277 i 2418 oraz z 2023 r. poz. 497) , z wyjątkiem art. 37e, art. 37f, art. 103aa oraz art. 103ba. W związku z tym wskazać należy m.in. na art. 10 § 1 pkt 3 i 4 Kodeksu wyborczego, który określa, że prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego:

a) rady gminy - ma obywatel polski, obywatel UE niebędący obywatelem polskim ora obywatel Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat , oraz stale zamieszkuje na obszarze tej gminy,

b) rady powiatu i sejmiku województwa – ma obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat, oraz stale zamieszkuje na obszarze, odpowiednio, tego powiatu i województwa;

W wyborach wójta w danej gminie – osoba mająca prawo wybierania do rady tej gminy ( art. 10 § 1 pkt 4 Kw.), przy czym zgodnie z art. 5 pkt 6 Kodeksu wyborczego ilekroć w kodeksie jest mowa o wójcie - należy przez to rozumieć także burmistrza i prezydenta miasta.

Art. 5 Kodeksu wyborczego w pkt 9 definiuje też pojęcie "stałego zamieszkania" , przez które należy rozumieć zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu.

W Rozdziale 4 Kodeksu wyborczego uregulowane zostały kwestie rejestru wyborców. Art. 18 stanowi, że stały rejestr wyborców obejmuje osoby stałe zamieszkałe na obszarze gminy, którym przysługuje prawo wybierania (§1). Rejestr wyborców stanowi zbiór danych osobowych z ewidencji ludności, o których mowa w § 7. W zbiorze tym uwzględnia się również dane wyborców , o których mowa w § 9 i art. 19 § 2 i 3 (§2). Można być ujętym tylko w jednym rejestrze wyborców (§3). Rejestr wyborców służy do sporządzania spisów wyborców uprawnionych do udziału w wyborach, a także do sporządzania spisów osoba uprawnionych do udziału w referendum (§4). Rejestr wyborców potwierdza prawo wybierania oraz prawo wybieralności. Rejestr wyborców dzieli się na część A i część B. Część A rejestru wyborców obejmuje obywateli polskich. W tej części rejestru wyborców wymienia się nazwisko i imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia, numer ewidencyjny PESEL i adres zamieszkania wyborcy. Wyborcy będący obywatelami polskimi, zameldowani na obszarze gminy na pobyt stały są wpisywani do rejestru wyborców z urzędu (§ 5,6,7,8).

Wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy bez zameldowania na pobyt stały wpisywani są do rejestru wyborców, jeżeli złożą w tej sprawie w urzędzie gminy pisemny wniosek/.../ ( art. 19 § Kw.).

W art. 161 § 1 Kodeksu wyborczego zawarta została delegacja dla Państwowej Komisji Wyborczej do wydania wytycznych wiążących komisarzy wyborczych, urzędników wyborczych i komisje wyborcze niższego stopnia oraz wyjaśnień dla organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, a także podległych im jednostek organizacyjnych wykonujących zadania związane z przeprowadzeniem wyborów, jak i dla komitetów wyborczych oraz nadawców radiowych i telewizyjnych .

Na podstawie powyższej delegacji Państwowa Komisja Wyborcza podjęła 24 maja 2021 r. uchwałę Nr 61/2021 w sprawie wytycznych i wyjaśnień w sprawie referendów lokalnych dotyczących odwołania organów jednostek samorządu terytorialnego. W punkcie 15 Załącznika do uchwały wytyczne PKW przewidują, że badając spełnienie wymogów formalnych dotyczących złożonych podpisów osób popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum, komisarz wyborczy lub osoba przez niego upoważniona sprawdza, czy:

"1)

imię i nazwisko podano w pełnym brzmieniu (a nie np. pierwszą literę imienia);

2)

wskazano adres zamieszkania (zgodny z adresem ujęcia w rejestrze wyborców) obejmujący: nazwę miejscowości (miasta, wsi, osady), nazwę ulicy, numer domu i numer mieszkania, a w miejscowościach, w których nie ma ulic - numer domu (posesji) i numer lokalu lub tylko numer domu w przypadku braku odrębnie numerowanych lokali.

Podawanie kodu pocztowego nie jest konieczne. Podanie numeru lokalu dotyczy tylko budynków wielomieszkaniowych. Brak danych lub niepełne określenie adresu zamieszkania powoduje uznanie poparcia za złożone wadliwie. Za prawidłowo udzielone poparcie należy uznać, gdy zamiast wskazania pełnego brzmienia nazwy miejscowości w rubryce "Adres zamieszkania" osoba popierająca posłuży się powszechnie używanym i jednoznacznie rozumianym skrótem tej nazwy, jeżeli inne dane dotyczące adresu zamieszkania (nazwa ulicy, nr domu, nr lokalu) zostały podane zgodnie z wymaganiami. Za prawidłowo udzielone poparcie uznaje się podpis obywatela, który zamiast dokładnego podania adresu zamieszkania w rubryce na to przeznaczonej postawił znak odnośnika do adresu wskazanego w pozycji umieszczonej bezpośrednio wyżej w wykazie podpisów, jeżeli osoby wymienione w tych pozycjach zamieszkują pod tym samym adresem;

3)

został podany numer ewidencyjny PESEL; brak wskazania tego numeru lub podanie wadliwego numeru powoduje uznanie poparcia za złożone wadliwie;

4)

została podana data udzielenia poparcia; brak wskazania daty udzielenia poparcia lub podanie daty wcześniejszej niż data powiadomienia, o którym mowa w art. 12 ust. 1 ustawy, powoduje uznanie poparcia za złożone wadliwie;

5)

obok danych umieszczono własnoręczny podpis obywatela; brak podpisu oznacza, że poparcie nie zostało udzielone."

W punkcie 16 Wytyczne wymagają aby sprawdzanie wykazu podpisów było wykonane w taki sposób, aby w razie potrzeby możliwe było sporządzenie zestawienia wszystkich wad podpisów ze wskazaniem stron i pozycji na danej stronie wykazu, pod którą znajduje się wadliwy podpis, wraz ze wskazaniem wady ustalonej dla tej pozycji. Zbiorcze ustalenia dotyczące weryfikacji wykazu podpisów podaje się w protokole wewnętrznym badania wykazu obejmującym:

1)

ogółem liczbę osób, które złożyły podpisy;

2)

liczbę wyborców, którzy prawidłowo udzielili poparcia;

3)

liczbę podpisów złożonych wadliwie z podziałem według rodzaju wad, w tym:

a)

brak własnoręcznego podpisu,

b)

brak lub wadliwie podane nazwisko lub imię,

c)

brak lub wadliwie podany adres,

d)

brak lub wadliwie podany nr PESEL,

e)

brak lub wadliwie podana data poparcia,

f)

brak prawa wybierania."

Taki wykaz w niniejszej sprawie został sporządzony i wraz z kartami z podpisami przekazany do sądu.

W niniejszej sprawie, przed rozpoczęciem sprawdzania podpisów na kartach Komisarz Wyborczy ustalił, na podstawie meldunku kwartalnego stałego rejestru wyborców miasta Piotrkowa Trybunalskiego za IV kwartał 2022 r. ( tj. na dzień 31 grudnia 2022 r.), że liczba mieszkańców uprawnionych do głosowania objętych rejestrem wyborców wynosiła 54.732. W związku z tym, zgodnie z art. 4 pkt 1 u.r.l., wystarczająca liczba mieszkańców popierających wniosek referendalny wynosiła 5.474. Za prawidłowo złożone Komisarz uznał 5248 podpisów mieszkańców, co oznacza, że w jego ocenie zabrakło 226 prawidłowo złożonych podpisów do uznania, że wniosek uzyskał wymagane poparcie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że weryfikacja przebiegała z uwzględnieniem pkt 15 Załącznika do uchwały PKW i , co wymaga podkreślenia, systemy POPARCIE i ŹRÓDŁO po wpisaniu nr PESEL nie miały możliwości ustalić jedynie brzmienia własnoręcznego podpisu i daty udzielenia poparcia.

Ze sporządzonego wykazu wad poparcia wynika, że: w 37 pozycjach stwierdzono brak podpisu wyborcy ( kolumna1), w 13 przypadkach brak nazwiska lub imienia ( kolumna 3) , w 14 przypadkach inne nazwisko, imię (kolumna 4), w 261 pozycjach nazwisko, imię było nieczytelne lub niepełne (kolumna 5), w 12 pozycjach nie wypełniono rubryki adres (kolumna 6), w 428 przypadkach adres podany na karcie poparcia był inny niż w rejestrze wyborców (kolumna 7), w 479 pozycjach podany był niepełny lub nieczytelny adres (kolumna 8), w 40 pozycjach brak było nr PESEL (kolumna 9), w 272 przypadkach nr PESEL był niepełny, nieczytelny lub błędny (kolumna 10), w 9 przypadkach nr PESEL był niezgodny z danymi osobowymi wyborcy (kolumna 11), w 2 pozycjach nie odnaleziono w rejestrze PESEL osoby według podanego numeru (kolumna 12), w 115 przypadkach data udzielenia poparcia była inna niż dopuszczalna (kolumna 13), w 519 przypadkach poparcia udzieliły osoby nieposiadające praw wyborczych do właściwej rady (kolumna 14), w 1 przypadku podpis na karcie poparcia złożyła osoba mająca mniej niż 18 lat w ostatnim możliwym dniu udzielenia poparcia (kolumna 15). Załączone zestawienie wad poparcia pozwala ustalić, jakimi wadami z wyżej wymienionych, są w ocenie Komisarza Wyborczego dotknięte konkretnie pozycje na karcie poparcia.

W kontekście zarzutów skargi Sąd przeanalizował, w takim zakresie, w jakim było to możliwe karty poparcia z podpisami mieszkańców z zestawieniem wad, przyjmując, że systemy POPARCIE i ŹRÓDŁO miały aktualne i prawidłowe dane i zostały one rzetelnie i bez błędu sprawdzone, choć jak podnoszą skarżący nie umożliwiono im uczestnictwa w czytaniu danych z karty poparcia i porównywania z danymi w systemie, wyświetlającymi się na ekranie komputera. Należy także stwierdzić, że większość wskazanych w zestawieniu błędów nie jest możliwa do zweryfikowania przez Sąd, z uwagi na brak odpowiednich narzędzi - brak dostępu do systemów POPARCIE i ŹRÓDŁO. Sąd nie miał więc możliwości sprawdzenia prawidłowości przyjęcia wad z kolumny 4 , 5 , 7, 10, 11, 12, 14 i 15.

Następnie, nie budziła zastrzeżeń ocena wad z kolumny 1 ( brak podpisu wyborcy) , kolumny 3 (brak nazwiska lub imienia), kolumny 6 (nie wypełniono rubryki adres), kolumny 9 ( brak nr PESEL ), kolumny 13 (data udzielenia poparcia inna niż dopuszczalna).

Sąd w dalszej kolejności przeanalizował te pozycje na kartach poparcia, w których jako wadę przyjęto niepełny lub nieczytelny adres (kolumna 8), a jednocześnie nie budziły zastrzeżeń Komisarza Wyborczego, potwierdzone podpisem mieszkańca, pozostałe dane podane na karcie poparcia w tej pozycji tj. imię, nazwisko, nr PESEL, data udzielenia poparcia, a podany adres był zgodny z adresem figurującym w rejestrze wyborców. Gdy osoba podała inny adres niż figurujący w rejestrze wyborców, kwalifikowano tę wadę do kolumny 7 ( inny adres). Na 479 zakwestionowanych w tej kolumnie głosów poparcia dla wniosku o przeprowadzenie referendum, przynajmniej 292 podpisy poparcia były, w ocenie sądu, udzielone prawidłowo. Dotyczy to następujących pozycji na kolejnych arkuszach: Arkusz/pozycja

[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...].

We wszystkich wyżej wymienionych pozycjach osoba popierająca inicjatywę przeprowadzenia referendum podała imię i nazwisko w pełnym brzmieniu, prawidłowy nr PESEL i datę udzielenia poparcia a także adres zamieszkania ( widniejący w rejestrze wyborców) podając nazwę Piotrków Trybunalski w pełnym brzemieniu albo skrótem. Używane skróty nazwy miasta były bardzo różne ( Piotrków Tryb, Piotrków, PT, P-ków, Piotrków T.), ale nie budziło wątpliwości, że chodzi o mieszkańca Piotrkowa Trybunalskiego. W każdym z tych przypadków podana jest nazwa ulicy z numerem ( był to najczęściej blok mieszkalny lub kamienica, co sprawdzono w ogólnodostępnym systemie ), nie było natomiast podanego numeru mieszkania. Wszystkie osoby, które podpisały się na tych wymienionych wyżej pozycjach są osobami stałe zamieszkującymi na terenie Piotrkowa Trybunalskiego, podany przez nie adres był zgodny z adresem w rejestrze, a ich głos poparcia został oceniony jako nieprawidłowy i odrzucony tylko dlatego, że podając adres zamieszkania wymagany do wykazania, że są członkami wspólnoty uprawnionymi do udziału w referendum, tj. stale zamieszkują na obszarze Piotrkowa Trybunalskiego, nie podały nr mieszkania. Wymóg podania nr mieszkania nie wynika z ustawy, pojawia się on w załączniku do uchwały nr 61/2021 PKW zawierającej wytyczne wiążące komisarzy wyborczych i urzędników wyborczych i komisje wyborcze niższego stopnia, która nie stanowi obowiązującego prawa, jest aktem prawa wewnętrznego i nie może ograniczać prawa członka wspólnoty zagwarantowanego wprost w Konstytucji. W ocenie sądu, jeżeli po wpisaniu Nr PESEL danej osoby do systemu wszystkie dane wymagane przez ustawę i podane przez nią na karcie poparcia są zgodne z danymi zapisanymi w rejestrze wyborców, nie ma podstaw prawnych do odrzucenia jej głosu. Dlatego Sąd podzielił częściowo zarzut podniesiony w skardze dotyczący nadmiernego rygoryzmu i formalizmu przy sprawdzaniu kart poparcia.

Niewątpliwie obowiązkiem komisarza wyborczego, do którego złożono wniosek o odwołanie organu jednostki samorządu terytorialnego, jest sprawdzenie tego wniosku zarówno pod względem legalności jego złożenia (np. tożsamości informacji o przedmiocie referendum na karcie, na której zbierane są podpisy poparcia z treścią informacji podanej do publicznej wiadomości przez inicjatora referendum w trybie art. 13 ustawy), jak też prawidłowości spełnienia ustawowych wymagań, w tym aktualności i wiarygodności danych na kartach z podpisami poparcia (zob. komentarz do art. 24 ustawy o referendum lokalnym Czaplicki K. (w:) Czaplicki K., Dauter B., Kisielewicz A., Rymarz F., Ustawa o referendum lokalnym. Komentarz, ABC 2007r.).

Cytowany wyżej art. 14 ust. 4 u.r.l. jednoznacznie określa jednak jakie dane mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podaje na karcie i są to: 1/nazwisko, 2/ imię, 3/ adres zamieszkania, 4/ numer ewidencyjny PESEL i 5/ data udzielenia poparcia. Dane te należy potwierdzić własnoręcznym podpisem.

Obowiązek wskazania przez mieszkańca samorządu terytorialnego wymienionych powyżej danych służyć może tylko i wyłącznie jednemu celowi – wykazaniu w sposób nie budzący wątpliwości, że jest on osobą uprawnioną do poparcia inicjatywy przeprowadzenia referendum i poparcia tego udzielił w terminie 60 dni od dnia powiadomienia przewodniczącego zarządu danej jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójta ( burmistrza, prezydenta miasta ), o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum, czyli terminie określonym w art. 12 ust. 1 u.r.l. Tylko w wyjątkowych przypadkach numer mieszkania będzie potrzebny w adresie do jednoznacznego zidentyfikowania wyborcy. W większości przypadków niewskazanie numeru mieszkania w podanym adresie zamieszkania , jeżeli podana jest miejscowość, nazwa ulicy i nr posesji, nie będzie stanowić żadnego utrudnienia przy weryfikowaniu danych osobowych podanych na karcie poparcia. Pojęcie "stałego zamieszkania", który, posłużył się ustawodawca w art. 3 u.r.l. definiuje Kodeks wyborczy w art. 5 pkt 9, i należy je rozumieć jako zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu i wcale nie wynika z niego, że brak nr mieszania w podanym adresie spowoduje, że adres ten jest nieoznaczony. Dokonując interpretacji przepisu art. 14 ust. 4 u.r.l. należy mieć na względzie to, że art.170 Konstytucji RP przyznaje każdemu członkowi wspólnoty samorządowej prawo decydowania w drodze referendum o sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym o odwołaniu pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu samorządu terytorialnego, a więc także poparcia inicjatywy przeprowadzenia referendum. Prawo podmiotowe członka wspólnoty samorządowej do decydowania w drodze referendum o sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym o odwołaniu pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu samorządu terytorialnego, wynika wprost z Konstytucji RP, a ustawa nie może w żaden sposób modyfikować ani ograniczać tego prawa. Ustawa Zasadnicza przekazała do uregulowania w ustawie zwykłej tylko "zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego" . Zdaniem sądu, w takim kierunku należy zatem dokonywać wykładni obowiązującej ustawy o referendum lokalnym i ustawy Kodeks wyborczy. Art.170 Konstytucji RP normuje jedną z najistotniejszych form bezpośredniego podejmowania decyzji przez członków wspólnoty samorządowej. Z woli ustrojodawcy referendum lokalne znaleźć może zastosowanie w podejmowaniu decyzji przez członków każdej wspólnoty samorządowej. W orzecznictwie wskazuje się również na priorytet referendum wobec innych mechanizmów bezpośredniej partycypacji mieszkańców w zarządzaniu sprawami lokalnymi –np. względem konsultacji społecznych (wyrok NSA sygn.. II OSK 1236/16) . Warto przypomnieć, za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2003 r. sygn.. akt K 30/02 (OTK ZU z 2003 r Nr 2A, poz. 16) stwierdził, że prawo do wyrażania woli politycznej w drodze referendum lokalnego jest publicznym prawem podmiotowym o charakterze politycznym, jego istotę stanowi uprawnienie każdego mieszkańca do udziału w bezpośrednim sprawowaniu władzy publicznej na poziomie lokalnym. Możność realizacji prawa do udziału w referendum ma także zasadnicze znaczenie dla oceny stanu demokracji w całym państwie.

Należy zaznaczyć, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z 31 sierpnia 2011r. w sprawie III SW 10/11 wypowiedział się przeciwko nadmiernemu rygoryzmowi przy sprawdzaniu danych osobowych wyborców na listach wyborczych. W uzasadnieniu wymienionego postanowienia Sąd Najwyższy stwierdził, że "weryfikacja prawdziwości danych osobowych obywatela, który podpisał się na omawianym wykazie, następuje przez ich porównanie z danymi wynikającymi z podanego przez obywatela numeru PESEL. Numer PESEL każdego wyborcy będącego obywatelem polskim oraz pozostałe dane (imię, nazwisko i adres zamieszkania) znajdują się bowiem w spisie wyborców. Nie jest więc konieczne wpisanie danych osobowych do wykazu na tyle czytelnie, aby bez znajomości danych wynikających z rejestru wyborców można jednoznacznie ustalić imię, nazwisko i adres osoby udzielającej poparcia. Sytuacja jest bowiem odmienna niż w przypadku odczytywania danych osobowych wyłącznie na podstawie tekstu ręcznie napisanego przez wyborcę. Nie chodzi o to, aby osoba odczytująca odręczne wpisy w wykazie poznała wyłącznie na ich podstawie imię, nazwisko i adres wyborcy udzielającego poparcia, lecz o to, aby ta osoba mogła sprawdzić, czy nie ma istotnych sprzeczności między danymi wynikającymi z rejestru wyborców a danymi wskazanymi we wpisie do wykazu poparcia. Zasadniczym celem tego sprawdzenia danych jest bowiem ustalenie, czy ten, kto wpisał się do wykazu poparcia jest w rzeczywistości uprawnionym wyborcą, na którego wskazuje numer PESEL zamieszczony w rejestrze wyborców i w ten sposób ograniczenie możliwości popełnienia oszustw. Dla osiągnięcia tego celu zbędne jest wymaganie pełnej czytelności danych osobowych podanych przez wyborcę w wykazie poparcia, może ono natomiast ograniczyć konstytucyjne prawa wyborcze obywatela niemającego czytelnego pisma ręcznego". Dlatego Sąd Najwyższy przyjął, że wpis danych osobowych do wykazu poparcia jest wadliwy wtedy, gdy z podanego imienia, nazwiska i adresu zamieszkania jednoznacznie wynika, że nie dotyczy on wyborcy oznaczonego numerem PESEL podanym w wykazie poparcia. Podobny pogląd, że wykładnia art.14 ust.4 ustawy nie może prowadzić do zbytniego formalizmu przy sprawdzaniu danych osobowych wyborców na liście wyborczej, utrudniającego korzystanie z konstytucyjnych praw obywateli, wyraził także Sąd Najwyższy w postanowieniu z 9 sierpnia 2004r. w spr. III SW 42/04 i w uchwale 7 sędziów z 18 października 2021r. w spr. III SW 4/12, NSA w wyrokach z 4 października 2012r. w spr. II OSK 2178/12, i z 31 stycznia 2017r. w spr. II OSWK 2914/16, WSA w Gdańsku w wyroku z 24 marca 2016r. w spr. III SA.Gd 183/16, WSA w Gorzowie Wlkp. w wyrokach z 8 marca 2017r. w spr. II SA/Go 19/17 i z 2 czerwca 2016r. w spr. II SA/Go 287/16 i WSA w Szczecinie w wyroku z 20 października 2016r. w spr. II SA/Sz 1150/16. Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w wymienionych orzeczeniach.

Trudno też zgadzać się ze stanowiskiem komisarza wyborczego w części dotyczącej wadliwości podpisów z uwagi na nieczytelność imienia lub nazwiska. Charakter pisma zależy od indywidualnych cech i umiejętności członków wspólnoty, ich zdrowia i wieku. Kwestia, czy imię lub nazwisko jest, czy też nie jest czytelne, ma charakter ocenny i zależy od indywidualnych umiejętności i możliwości i chęci osoby sprawdzającej. Należy przy tym wziąć pod uwagę specyficzny charakter zbierania podpisów poparcie dla inicjatywy referendalnej. Ma on na ogół charakter "uliczny" a więc część podpisów jest składana przez wyborcę w niewygodnej pozycji i w pośpiechu, co powoduje, że stopień czytelności pisma każdej osoby jest różny. Mogą zatem powstać czasami wątpliwości co do treści imienia lub nazwiska wpisanego przez wyborcę lecz można je usunąć, i należy to uczynić, opierając się na informacji z bazy ewidencyjnej Pesel, gdyż w tym celu te wszystkie dane są podawane. Możliwość skorzystania przez członka wspólnoty ze swojego prawa do udziału w referendum nie może być uzależniona od subiektywnej oceny osoby sprawdzającej listy poparcia. Zestawienie danych osobowych napisanych na karcie poparcia z Nr PESEL pozwala w znacznym stopniu proces ten zobiektywizować. W tym miejscu należy zauważyć, że jeden z pracowników upoważnionych przez Komisarza do weryfikacji głosów poparcia ma takie samo nazwisko, jak Prezydent Miasto, którego odwołania miało dotyczyć referendum . Taka sytuacja wymagała wyjaśnienia w uzasadnieniu postanowienia, aby nie było zastrzeżeń do bezstronności działania takiej osoby.

Błędne uznanie przez komisarza wyborczego, ze aż 2212 osób nie udzieliło prawidłowo poparcia wnioskowi o przeprowadzenie referendum, w sytuacji gdy wadliwych podpisów było przynajmniej o 292 mniej oznacza, że spełniona została przesłanka złożenia podpisów przez 10% uprawnionych do głosowania. Nie istnieje bowiem niedobór 226 podpisów, tak jak przyjęto to w zaskarżonym postanowieniu. Spełniony zatem został wymóg przeprowadzenia referendum określony w art.4 pkt 1 ustawy z 15 września 2000r.

Sądowi znana jest treść uchwały składu 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2017r. sygn. II OPS 2/17 zgodnie z którą poparcie przez mieszkańca jednostki samorządu terytorialnego wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego wymaga złożenia na karcie poparcia wszystkich danych wymienionych w art.14 ust.4 ustawy z 15 września 2000r. Uchwała podjęta została w odpowiedzi na pytanie: "Czy do uznania, że poparcie przez mieszkańca j.s.t. wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego zostało udzielone w sposób prawidłowy, konieczne jest zawarcie przez popierającego wniosek na karcie poparcia referendum wszystkich danych osobowych i daty udzielenia poparcia określonych w art. 14 ust. 4 u.r.l" Pogląd wyrażony w tej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd w pełni podziela i akceptuje. Jest ona wyrazem stanowiska, że ustawodawca, w procedurze realizacji uprawnienia do poparcia wniosku o przeprowadzenie referendum, przewidział, że wszystkie określone w tym przepisie dane osobowe powinny być jasno i czytelnie podane, ponieważ służą do identyfikacji osób popierających wniosek i ułatwiają weryfikację tego poparcia.

W niniejszej sprawie wszystkie przypadki omówione we wcześniejszych rozważaniach, które w ocenie sądu Komisarz Wyborczy błędnie uznał za wadliwe, zawierały wszystkie obligatoryjne dane wymienione w art.14 ust.4 ustawy z 15 września 2000r., potwierdzone własnoręcznym podpisem. Adresy zamieszkania były podane z takim stopniem szczegółowości, że Komisarz Wyborczy nie miał żadnych wątpliwości, co do danych tych osób i tego, że są to osoby uprawnione do udziału w referendum. Jedynie po porównaniu podanego adresu z adresem podanym w rejestrze wyborców uznał, że adres jest niepełny. W związku z czym, stanowisko sądu w niniejszej sprawie nie pozostaje w sprzeczności z treścią uchwały w sprawie II OPS 2/17 . Co więcej, w uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "Biorąc pod uwagę charakter prawa do udziału w referendum jako publicznego prawa podmiotowego i związaną z tym konieczność zagwarantowania członkom wspólnoty samorządowej prawidłowej realizacji tego prawa, /.../ analizy normatywnej postanowień art. 14 ust. 4 u.r.l., powinno się dokonać z uwzględnieniem zarówno reguł wykładni logiczno-językowej, jak i systemowej i funkcjonalnej. W świetle koncepcji derywacyjnej wykładni należy dokonywać przy wykorzystaniu wszystkich trzech grup dyrektyw interpretacyjnych, bez względu na stopień jasności rezultatu wykładni otrzymanego w wyniku zastosowania dyrektyw językowych, systemowych, funkcjonalnych. Koncepcja derywacyjna postuluje prowadzenie wykładni do momentu uzyskania pełnej jasności, co do treści normy prawnej, nie poprzestając na interpretacji językowej i stosując wszelkie możliwe metody wykładni prawa (zob. M. Zieliński, Clara non sunt interpretanda – mity i rzeczywistość, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2012 r., nr 6, s. 18-21; L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002 r., s. 77).

Dyrektywy preferencji systemowej i funkcjonalnej nakazują akceptację tylko takiego znaczenia tekstu, które prowadzi do rekonstrukcji norm zgodnych z innymi normami obowiązującego systemu prawa (por. J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972 r., s. 241 i n.). Interpretując tekst prawny w celu odtworzenia normy należącej do jakieś instytucji prawnej, należy wybrać takie jej znaczenie, które prowadzi do odtworzenia normy najpełniej odpowiadającej funkcji tej instytucji. W tym kontekście wykładni należy dokonywać na podstawie całokształtu obowiązujących przepisów dotyczących określonej instytucji, a nie na podstawie jednego przepisu w oderwaniu od innych. Systemowo punkt wyjścia dla wykładni przepisów art. 14 ust. 4 u.r.l. powinien stanowić art. 170 Konstytucji, dający prawo członkom wspólnoty samorządowej do decydowania, w drodze referendum, "o sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym o odwołaniu pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu samorządu terytorialnego". W zakresie zasad i trybu przeprowadzenia referendum ustrojodawca odesłał do ustawy.

Konstytucyjna ranga publicznego prawa podmiotowego członka wspólnoty samorządowej do udziału w referendum lokalnym wymaga, aby przepisy regulującej tę materię ustawy zwykłej interpretować w sposób prowadzący do zagwarantowania od strony formalnej, możliwości korzystania przez mieszkańca z tego prawa, także w takim zakresie, w jakim prawo to obejmuje poparcie inicjatywy referendalnej. Przepis art. 14 ust. 4 u.r.l. wskazujący, jakie dane powinien podać na karcie mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzanie referendum, reguluje tryb postępowania w sprawie o przeprowadzenie referendum i musi być interpretowany i stosowany ściśle, ponieważ ma na celu prawidłowe i sprawne przeprowadzenie czynności organizacyjnych gwarantujących właściwą realizację prawa podmiotowego do udziału w referendum. Wymienione dane powinny więc być dokładne i kompletne oraz muszą być aktualne i prawdziwe, gdyż służą do identyfikowania osób popierających wniosek i w ten sposób ułatwiają weryfikację danych pozwalających na stwierdzenie, czy osoba popierająca posiada czynne prawo wyborcze do organu stanowiącego jednostki. Wszystkie dane są zatem jednakowo ważne. W żadnym razie dane te nie mogą być uszczuplone i jakiekolwiek odstępstwo od tego w procesie interpretacji i stosowania nie jest dopuszczalne. Nie można przyjmować, że obowiązek zawarcia na karcie poparcia dla referendum wszystkich danych stanowi nadmierny i zbyteczny formalizm. Wręcz przeciwnie, relatywizacja, w procesie interpretacji i stosowania, zakresu ustawowych danych osobowych mieszkańców popierających wniosek o przeprowadzenie referendum, może prowadzić w procesie ich weryfikacji do arbitralności, a w konsekwencji do naruszenia prawa do udziału w referendum oraz zasady równości wszystkich wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji).

Obowiązek podania wszystkich danych, w tym precyzyjnego adresu, nie może być jednak traktowany tak dalece formalistycznie, aby kwestionować głosy poparcia inicjatywy referendalnej tych członków wspólnoty, którzy podali wystarczająco dokładnie adres swojego zamieszkania, aby wykazać, że są uprawnieni do udziału w referendum. Brak numeru mieszkania w adresie wskazanym na karcie poparcia nie oznacza, że nie został wskazany adres zamieszkania w rozumieniu art. 14 ust. 4 u.r.l., , jeżeli nie ma żadnych wątpliwości co do miejsca zamieszkania i tożsamości mieszkańca wspólnoty popierającego wniosek o przeprowadzenie referendum. Jedynie w nielicznych przypadkach brak numeru mieszkania może stwarzać trudności w ustaleniu osoby popierającej wniosek o przeprowadzenie referendum. Nie może też stanowić podstawy odrzucenia takiego głosu poparcia posłużenie się nietypowym skrótem nazwy miejscowości, skoro jest oczywiste o jaką nazwę miejscowości chodzi. Podobnie więc należy cenić użycie różnych skrótów nazwy miejscowości, szczególnie jeżeli. referendum ma obejmować, tak jak w tym przypadku obszar jednego miasta.

W zaskarżonym postanowieniu podniesiono, że komisarz wyborczy wydając rozstrzygnięcie kierował się zapisami uchwały nr 61/2021 Państwowej Komisji Wyborczej z 24 maja 2021r. w sprawie wytycznych i wyjaśnień w sprawie referendów lokalnych dotyczących odwołania organów jednostek samorządu terytorialnego (M.P. poz.586). W oparciu o zapisy tej uchwały każda nieprawidłowość w podpisach wyborców stwierdzona przez komisarza uznawana była za wadliwy podpis.

Sąd w obecnym składzie nie podzielił poglądu komisarza w tym zakresie, gdyż jak wskazano już wcześniej, uchwała nr 61/2021 jest aktem prawa wewnętrznego a zatem skierowanym do podmiotów wykonujących zadania związane z przeprowadzaniem referendów tzn. do komisarza wyborczego. Stanowisko komisarza wyborczego w niniejszej sprawie, w ocenie sądu, cechuje się nadmiernym rygoryzmem przy sprowadzaniu danych osobowych wyborców. Pomija ono cel takiego sprawdzenia, którym jest ustalenie czy ten kto się wpisał na karcie poparcia jest w rzeczywistości uprawnioną do tego osobą.

Odnosząc się do ostatniego zarzutu skargi, przedstawionych argumentów i odpowiedzi na skargę w tam zakresie należy stwierdzić, że jest oczywiste, iż udział przedstawicieli inicjatorów przeprowadzenia referendum przy sprawdzaniu głosów poparcia nie może być wykorzystany do jakiegokolwiek uzupełniania danych podanych na karcie. Może służyć wyłącznie zagwarantowaniu przejrzystości całej procedury. Osoby, które podpisały się karcie poparcia, udostępniły swoje dane do wglądu inicjatorom referendum i dlatego argument Komisarza Wyborczego, że po przekazaniu kart z podpisami do komisji , nie mają oni już prawa wglądu do tych kart, nie jest uzasadniony. Obserwacja pracy osób upoważnionych przez Komisarza do sprawdzania prawidłowości danych, skoro poinformowano o takiej możliwości inicjatorów referendum, nie powinna być iluzoryczna, jak to miało miejsce w tym przypadku. Czymś zupełnie innym jest robienie notatek czy zdjęć, co oczywiście jest wykluczone.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem art. 22 ust. 4 w zw. z art.14 ust. 1 i 4 u.r.l., gdyż spełniony został wymóg podpisania się pod wnioskiem o przeprowadzenie referendum co najmniej 10 % uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy . Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1a.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżone postanowienie Komisarza Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim.

A.M.