Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 833/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2023 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 7 lutego 2022 r. nr 269/2022 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda Mazowiecki decyzją nr 269/2022 z 7 lutego 2022 r. - po rozpatrzeniu odwołania T.W., J.B. i M.B. (dalej jako skarżące) - utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] nr 351/SD/2021 z 3 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. jako "Kolonia we wsi [...]", nr rej. hip. [...], o pow. 11.331 m2, stanowiącą aktualnie działki ewidencyjne nr [...] i [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], ozn. jako "Kolonia we wsi [...] nr rej. hip. [...], o pow. 11.331 m2 znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), dalej jako dekret/dekret warszawski. Zgodnie z art. 1 dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy [...], a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r., nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa.

Jak wynika z zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w W. z 2.03.1973 r. I dz. nr [...] tytuł własności nieruchomości oznaczonej jako "Kolonia we wsi [...]" rej. hip. [...] i zawierającej [...] sążni kw. uregulowany był na imię: T.S. - co do 2/4 części, M. i W. małż. B. co do 1/4 części i L.J. co do 1/4 części.

Byli właściciele złożyli 11 lutego 1949 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Po rozpoznaniu tego wniosku Prezydium Rady Narodowej [...] decyzją z 26 września1973 r. nr GKM.IV/6210/302/73/EG odmówiło H.S., L.J. oraz M. i W. małż. B. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości w. położonej przy ul. [...] Nr hip. "Kolonia we wsi [...]" rej. hip. [...].

Pismem z 21 sierpnia 1973 r. Komenda Stołeczna Milicji Obywatelskiej w W. zwróciła się do Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej o wydanie decyzji w kwestii odszkodowania za nieruchomość przy ul. [...], uregulowaną w księdze hipotecznej "Kolonia we wsi [...]" nr rej. hip. [...], o pow. 11 331 m2.

Urząd Dzielnicowy [...] decyzją nr WT-\//632/199/74/MT z 12 kwietnia 1974 r. orzekł o ustaleniu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w kwocie 193.799 zł - w tym za grunt 163.399,00 zł i za roślinność 30.400,00 zł.

Odszkodowanie za grunt organ przyznał na rzecz: spadkobierców T.S., L.J. oraz M. i W. małż. B. -proporcjonalnie do wysokości ich udziałów we współwłasności. Natomiast J. i J. małż. K. przyznał odszkodowanie za pory i obornik.

W uzasadnieniu podniósł, że przedmiotowa nieruchomość stanowi niezabudowaną działkę o charakterze rolnym, lecz rolnictwo nie stanowi wyłącznego źródła utrzymania współwłaścicieli. Natomiast postępowanie wyjaśniające wykazało, że nieruchomość użytkowali małż. K. od 1940 r. na podstawie umowy dzierżawy - zatem uprawy znajdujące się na gruncie stanowią ich wyłączną własność. Przy czym L.J. i H.S. oświadczyli, że nie roszczą pretensji do odszkodowania za uprawę znajdującą się na gruncie - bowiem stanowi ona własność małż. K. Na zakończenie organ stwierdził, że odszkodowanie zostało ustalone na podstawie art. 8 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 Nr 10 poz. 64) oraz na podstawie Zarządzenia Nr 10 Naczelnika Dzielnicy [...] z 25 stycznia 1974 r. w sprawie ustalenia stawek odszkodowania za grunty podlegające wywłaszczeniu.

Wnioskiem z 6 marca 2013 r. T.W. - spadkobierczyni M. i W.B. zwróciła się z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] ozn. jako "Kolonia we wsi Czyste [...]" hip. [...].

Decyzją Nr 175/GK/DW/2013 z 18 czerwca 2013 r. Prezydent [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Po rozpoznaniu odwołania T.W. Wojewoda Mazowiecki decyzją nr 1809/2013 z 30 września 2013 r. chylił ww. decyzję organu I instancji.

Następnie Wojewoda Mazowiecki decyzją nr 673/2014 z 30 kwietnia 2014 r. stwierdził nieważność decyzji Urzędu-Dzielnicowego [...] z 12 kwietnia 1974 r., nr WT-V/632/199/74/MT - w części dotyczącej ustalenia odszkodowania na rzecz M. i W. małż. B.

W uzasadnieniu podał, że kwestionowana decyzja została wydana 12 kwietnia 1974 r. - natomiast M.B. zmarł 13 lutego 1968 r., a zatem w chwili wydawania decyzji już nie żył. Z postanowienia spadkowego wynika, że spadek po M.B. nabyli: żona W.B. oraz dzieci J.B. i T.B. po 1/3 części każde z nich. Wobec powyższego bezspornym jest fakt, że na dzień wydawanej decyzji - tj. 12 kwietnia 1974 r. inny był krąg osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania.

Wnioskiem z 14 lipca 2014 r. T.W., M.R. i J.B. - następcy prawni M. i W. małż. B.- wniosły o wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

Rozpoznając ponownie sprawę ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość Prezydent [...] - po rozpoznaniu wniosku Komendy Stołecznej Milicji Obywatelskiej w W. z 21 sierpnia 1973 r. oraz wniosku T.W. z 6 marca 2013 r., ponowionego 14 lipca 2014 r. przez T.W., M.R. i J.B. - decyzją Nr 351/SD/2021 z 3 grudnia 2021 r. odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy dawnej ul. [...], ozn. jako "Kolonia we wsi [...]", nr rej. hip. [...], o pow. 11331 m2, stanowiącej aktualnie działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] z obrębu [...].

W uzasadnieniu zaznaczył, że sprawa odszkodowania za ww. nieruchomość podlegała rozpoznaniu od początku w zakresie, w jakim stwierdzono nieważność decyzji z 12 kwietnia 1974 r., tj. w odniesieniu do udziałów przypadających następcom prawnym małż. W. i M.B. tj. T.W., J.B. i M.R.

Podniósł, że zgodnie z opinią geodezyjną z 26 lutego 2020 r., dawna nieruchomość hip. "Kolonia we wsi [...]", nr rej. hip. [...], zawierała pow. 11.331 m2 i stanowi aktualnie działki ewidencyjne z obrębu [...]: nr [...] - w części o pow. 560 m2 - własność [...] oraz [...] - w części o pow. 10 771 m2 - własność Skarbu Państwa.

Następnie Prezydent stwierdził, że kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy reguluje obecnie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.), dalej jak u.g.n.

Zgodnie z art. 215 ust. 1 u.g.n. przepisy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie ww. dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeszły na własność państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Z powyższego przepisu wynika zatem, że przewiduje on trzy kryteria, od których uzależnione jest uzyskanie odszkodowania: po pierwsze - na przedmiotowej działce miało istnieć gospodarstwo rolne, po drugie - poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli prowadzili to gospodarstwo rolne, po trzecie - poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Przy czym wszystkie warunki muszą być spełnione kumulatywnie.

Prezydent podniósł, że nie jest spornym fakt, iż przedmiotowa nieruchomość znajdowała się na obszarze objętym działaniem dekretu warszawskiego oraz, że stanowiła gospodarstwo rolne. Dodał, że dokumentem potwierdzającym, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne jest m.in. notatka służbowa z 26 marca 1974 r. dotycząca wyceny tego gruntu o pow. 11.331 m2 - gdzie zapisano: "Grunt o charakterze rolnym, zaliczony został do klasy IlI a - grunty rolne.".

Natomiast uznał, że nie została spełniona druga przesłanka tj. prowadzenie gospodarstwa rolnego przez byłych właścicieli lub ich następców prawnych - gdyż gospodarstwo rolne znajdujące się na tej nieruchomości nie było przez nich użytkowane, było bowiem użytkowane przez J.K.

Przytoczył też definicję powadzenia gospodarstwa rolnego zawartą w wyroku WSA w Warszawie z 12 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 136/13: "Powadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy, jak i innych zwykłych czynności więżących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzania gospodarstwem, przez co rozumieć należy działalność rolniczą o charakterze stałym, osobistym, realizującą interesy danej osoby (posiadacza gospodarstwa) mającą charakter pracy lub innych czynności więżących się z prowadzeniem gospodarstwa. Samo władanie gospodarstwem rolnym nie może być kwalifikowane, jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nim wykonywanie wyżej określonej działalności rolniczej."

Następnie stwierdził, że fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego przez J.K. na przedmiotowej działce wynika z następujących dokumentów:

- elaboratu szacunkowego z 20 sierpnia 1973 r. sporządzonego przez biegłego RPN [...] Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w zakresie spraw budowlanych mgr. inż. K.R., w którym znajduje się informacja, iż przedmiotowa nieruchomość użytkowana była przez J.K.;

- wniosku z 21 sierpnia 1973 r. Komendy Stołecznej Milicji Obywatelskiej o wydanie decyzji w kwestii odszkodowania za nieruchomość przy ul. [...], o pow. 11 331 m2, w którym Komenda informuje, że całość nieruchomości użytkuje J.K.;

- operatu szacunkowego z 28 sierpnia 1973 r., sporządzonego przez rzeczoznawcę do spraw rolnych PRN w [...] inż. M.B., w którym znajduje się informacja, iż grunt przedmiotowej nieruchomości dzierżawiony był przez J.K.;

- protokołu przesłuchania z 6 listopada 1973 r. H.S., która zeznała - całą nieruchomość użytkuje J.K. i ja nie mam pretensji do upraw,

- protokołu przesłuchania z 23 listopada 1973 r. L.J., który zeznał - ja działki nie użytkuję, wydzierżawiłem, działka jest niezabudowana i nie ma trwałych naniesień,

- protokołu przesłuchania z 23 listopada 1973 r. J.K., która zeznała - ja działkę tę użytkowałam wraz z mężem J.K. od 1940 roku na podstawie umowy dzierżawy, na działce tej znajdują się uprawy (...) wycenione na 16.000 zł,

- decyzji z 12 kwietnia 1974 r. nr WT-V/632/199/74/MT, w której uzasadnieniu znalazło się stwierdzenie, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła działkę o charakterze rolnym oraz, że nieruchomość użytkowali małż. K. od 1940 roku na podstawie umowy dzierżawy.

Wobec powyższego Prezydent [...] uznał, iż z powołanych dokumentów ewidentnie wynika, że grunt przedmiotowej nieruchomości był gruntem rolnym położonym na obszarze obowiązywania dekretu warszawskiego, jednakże gospodarstwo rolne znajdujące się na tym gruncie nie było prowadzone przez byłych właścicieli lub ich następców prawnych - a zatem nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania, wobec czego sprawdzanie kolejnej przesłanki wymienionej w art. 215 ust. 1 u.g.n. pozostaje bez znaczenia, gdyż wszystkie przesłanki muszą być spełnione łącznie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżące zakwestionowały prawidłowość tezy, że prowadzenie gospodarstwa rolnego w kontekście art. 215 ust. 1 u.g.n. było równoznaczne z pracą osobiście wykonywaną w nim przez dawnych jego właścicieli.

Po rozpoznaniu tego odwołania Wojewoda Mazowiecki decyzją nr 269/2022 z 7 lutego 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] nr 351/SD/2021 z 3 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. jako "Kolonia we wsi [...]", nr rej. hip. [...], o pow. 11.331 m2, stanowiącą aktualnie działki ewidencyjne nr [...]. i [...].

W uzasadnieniu podniósł, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że:

- spełniona została jedna z przesłanek zawartych w przepisie art. 215 ust. 1 u.g.n. - a mianowicie, że grunt przedmiotowej nieruchomości stanowił gospodarstwo rolne,

- do daty 5 kwietnia 1958 r. nie miało miejsca prowadzenie gospodarstwa rolnego przez dawnych właścicieli tej nieruchomości.

Następnie wyrażił stanowisko, zgodnie z którym, oddanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę (jak w przedmiotowej sprawie - pomimo braku umowy dzierżawy gospodarstwa na rzecz J.K.) nie przesądza o braku możliwości władania gospodarstwem rolnym (trzecia w kolejności przesłanka odszkodowawcza), niemniej jednak skarżący nie przestawili dowodów, świadczących o prowadzeniu przez nich gospodarstwa rolnego w dacie 5 kwietnia 1958 r. (druga w kolejności przesłanka odszkodowawcza).

Dodał, że nie zgadza się z poglądem przestawionym w odwołaniu, iż prawidłowa wykładnia przesłanki związanej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego polega na uznaniu, że oddanie we władanie osobom trzecim gospodarstwa rolnego nie powoduje utraty faktycznego władania nad gospodarstwem rolnym przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

Poza tym - odrębną od kwestii ustalenia zawartej w art. 215 ust. 1 u.g.n. przesłanki faktycznej możliwości władania nieruchomością (przesłanka trzecia) - jest kwestia ustalenia faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego znajdującego się na nieruchomości w dacie 5 kwietnia 1958 r. Ocena przesłanki związanej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w doktrynie powiązana jest z przesłanką faktycznej możliwości władania nieruchomością o tyle tylko, że stwierdza się, iż faktyczne władanie jest na ogół związane z prowadzeniem gospodarstwa, gdyż bez faktycznego władania nieruchomością nie byłoby bowiem możliwe prowadzenie gospodarstwa.

Zatem - w świetle zgromadzonego materiału dowodowego - prawidłowo organ I instancji ustalił, że do daty 5 kwietnia 1958 r. nie miało miejsca prowadzenie gospodarstwa rolnego przez dawnych właścicieli nieruchomości położonej przy ul. [...]. Zauważył też, iż odwołujący nie przedstawili jakichkolwiek dowodów na okoliczność prowadzenia przez nich przedmiotowego gospodarstwa w dacie 5 kwietnia 1958 r., nie wskazali też, na czym polegało prowadzenie przez nich przedmiotowego gospodarstwa, a z ich oświadczeń nie wynika, by mieli jakąkolwiek styczność z przedmiotowym gospodarstwem rolnym, tym bardziej, że - jak wskazują akta własnościowe sprawy - ich miejsce zamieszkania/pobytu znajdowało się pod innymi niż gospodarstwo adresami (H.S.: W., ul. [...], L.J.: W., ul. [...], M. i W.B.: adres nieustalony; T.S.: Warszawa ul. [...]).

Z tych przyczyn zarzuty skargi w tym przedmiocie Wojewoda uznał za nieuzasadnione.

Zaś podsumowując uznał, iż organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej interpretacji przesłanek do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania zawartych w art. 215 ust. 1 u.g.n., przy czym nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego ani podstawy prawnej wydania zaskarżonej decyzji z 3 grudnia 2021r. o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W., przy ul. [...]. Prawidłowe i nie budzące jakichkolwiek wątpliwości ustalenie stanu faktycznego poprzez właściwe zastosowanie przepisów procedury administracyjnej warunkowało w niniejszej sprawie trafne zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Następnie odniósł się do zawartego w odwołaniu zarzutu - iż organ I instancji w sposób nieuprawniony wydał rozstrzygnięcie inne w swej istocie, niż zawarte w decyzji Urzędu-Dzielnicowego [...] z 12 kwietnia 1974 r. nr WT-V/632/199/74/MT, tj. odmówił ustalenia odszkodowania, podczas, gdy decyzja Wojewody Mazowieckiego nr 673/2014 z 14 kwietnia 2014 r. (którą stwierdzono nieważność decyzji Urzędu-Dzielnicowego [...] z 12 kwietnia 1974r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania na rzecz M. i W. małż. B.), odniosła tylko ten skutek, że stwierdziła zajście opisanego w niej naruszenia, tj. skierowania decyzji z 1974 r. do osoby zmarłej, natomiast nie podważyła prawidłowości ustalenia przesłanek merytorycznych do ustanowienia odszkodowania. Zatem w zaistniałej sytuacji procesowej organ rozstrzygający sprawę powinien wydać decyzję odpowiadającą rozstrzygnięciu zawartemu w decyzji z 1974 r. - bez badania przesłanek zawartych w art. 215 ust. 1 u.g.n.

W związku z tym zarzutem Wojewoda podniósł, że stwierdzenie nieważności decyzji powoduje cofnięcie stanu procesowego do początku tj. powoduje skutki ex tunc.

Oznacza to, że niezależnie od przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji, skutek jest taki, że nadane nią uprawnienia lub nałożone obowiązki zostają wycofane z obrotu prawnego, a postępowanie wraca do stanu sprzed wydania decyzji. To oznacza z kolei, że istnieje konieczność ponownego rozpoznania przesłanek odszkodowawczych w obecnym stanie prawnym.

Dodał, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, iż decyzja o stwierdzeniu nieważności ma charakter deklaratoryjny i wywołuje skutki ex tunc - jest nieważna z mocy samego prawa od początku - od daty jej wydania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 sierpnia 2001 r., I SA 109/00 oraz z 23 lutego 2010 r., I OSK 1168/09).

W niniejszej sprawie, organ I instancji zobowiązany był wydać ponowną decyzję w przedmiocie ustalenia odszkodowania za gospodarstwo rolne, tym razem na podstawie art. 215 ust. 1 u.g.n. - w odniesieniu do następców prawnych M. i W. B. tj. T.W., J.B. i M.B. - tj. w zakresie, w jakim uprzednio wydaną w sprawie decyzję odszkodowawczą z 12 kwietnia 1974 r. wycofano z obrotu prawnego.

Zwrócił też uwagę na fakt, iż treść przepisu art. 50 ówcześnie obowiązującej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości częściowo odmiennie kształtowała przesłanki odszkodowawcze - w porównaniu z obecnie obowiązującym art. 215 ust. 1 u.g.n. Stanowi to dodatkowy argument do uznania, że w sposób prawidłowy Prezydent [...] rozpoznał sprawę ustalenia odszkodowania za gospodarstwo rolne położone przy ul. [...] - co do jej istoty. Nie było bowiem żadnego uzasadnienia dla proponowanego przez odwołujących rozwiązania, zgodnie z którym Prezydent [...] obowiązany był orzec tak samo, jak uczynił to organ w 1974 r.

Na koniec podniósł, iż z sentencji decyzji Prezydenta [...] nr 351/SD/2021 z 3 grudnia 2021 r. nie wynika literalnie, że dotyczy ona jedynie udziału w odszkodowaniu przypadającego T.W., J.B. i M.B. - jednakże zarówno z treści sentencji (uwzględniającej ponowny wniosek w sprawie odszkodowania złożony jedynie przez T.W., J.B. i M.B.), jak i z treści uzasadnienia decyzji można wywnioskować, że objęta odwołaniem decyzja nr 351/SD/2021 z 3 grudnia 2021 r. miała charakter częściowy.

Na powyższą decyzję Wojewody Mazowieckiego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T.W. zarzucając zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy w postaci:

- naruszenie art. 7 k.pa., art. 77 k.p.a. w zw. art. 158 § 1 k.p.a. poprzez nie wydanie przez Organ decyli przyznającej odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy dawnej ul. [...], ozn. jako "Kolonia we wsi [...]", nr rej. hip. [...], o pow. 11.331 m2 - w sytuacji, gdy sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji nr 673/2014 z 30.04.2014 r. dotyczyła ustalenia kręgu spadkobierców, stron postępowania uprawnionych do otrzymania odszkodowania, zatem Organ właściwy był jedynie powtórzyć wydanie decyzji przyznającej odszkodowanie,

- naruszenie art. 11 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. w zw. z art. 12 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia zasadności wszystkich przesłanek w niniejszej sprawie, tym samym nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ - polegających na odniesieniu się przez Organ w sposób wybiórczy tylko do nie spełnienia jednej przesłanki warunkującej przyznanie odszkodowania, gdyż zdaniem Organu sprawdzenie kolejnej przegania wymienionej w art. 215 ust. 1 u.g.n. pozostaje bez znaczenia dla treści niniejszej decyzji w sytuacji, gdy Organ powinien był uzasadnić spełnienie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy w postaci

naruszenia art. 215 ust. 1 u.g.n. poprzez błędną wykładnię art. 215 ust. 1 u.g.n. polegającą na przyjęciu, "gospodarstwo rolne znajdujące się na tym gruncie nie było prowadzone przez byłych właścicieli lub ich następców prawnych, zatem nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania" w sytuacji, gdy prowadzenie gospodarstwa nie jest równoznaczne z pracą osobiście w nim wykonywaną, lecz przez to pojęcie rozumie się kierowanie nim.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi przytoczyła argumenty na poparcie swojego stanowiska.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu

I instancji, odpowiadają prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Mazowieckiego z 7 lutego 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z 3 grudnia 2021 r. odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. jako "Kolonia we wsi [...]", nr rej. hip. [...], o pow. 11.331 m2, stanowiącą aktualnie działki ewidencyjne nr [...] i [...].

Niniejsze postępowanie w sprawie przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość toczyło się ponownie, gdyż została stwierdzona nieważność decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] z 12 kwietnia 1974 r. - w części orzekającej o ustaleniu odszkodowania na rzecz M. i W. małż. B.

Rozpoznając ponownie sprawę ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość - w odniesieniu do udziałów przypadających następcom prawnym małż. W. i M.B. tj. T.W., J.B. i M.R. - Prezydent [...] decyzją z 3 grudnia 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanego odszkodowania, zaś Wojewoda Mazowiecki decyzją z 7 lutego 2022 r. utrzymał w mocy tę decyzję Prezydenta [...].

Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił art. 215 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.), dalej jak u.g.n.

Zgodnie z art. 215 ust. 1 u.g.n. przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przeszły na własność państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Przy czym szczególny charakter tego przepisu nakazuje ścisłą jego wykładnię.

Zatem do otrzymania odszkodowania za gospodarstwo rolne, o którym mowa w tym przepisie, konieczne jest spełnienie łącznie trzech przesłanek:

- gospodarstwo było położone na gruntach, które na podstawie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy przeszły na własność państwa,

- poprzedni właściciele lub ich następcy prawni prowadzili to gospodarstwo,

- poprzedni właściciele tych gruntów lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Poza sporem pozostaje fakt, iż przedmiotowa działka znajdowała się na obszarze objętym działaniem dekretu warszawskiego i stanowiła gospodarstwo rolne, które od 1940 r. aż do 1973 r. (co wynika z operatu szacunkowego rzeczoznawcy ds. rolnych M.B. z 28 sierpnia 1973 r.) użytkowali J. i J. małż. K. na podstawie umowy dzierżawy i którym decyzją z 12 kwietnia 1974 r. zostało przyznane odszkodowanie za uprawy znajdujące się na tym gruncie.

Sąd w całości zaakceptował też stanowisko i argumenty organów obu instancji, że nie została spełniona druga przesłanka tj. prowadzenie gospodarstwa rolnego przez byłych właścicieli lub ich następców prawnych.

Z całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ewidentnie wynika, że poprzednia współwłaścicielka W.B. i jej następcy prawni nie władali nieruchomością w sensie faktycznym, bowiem faktyczne władanie jest ściśle związane z prowadzeniem gospodarstwa.

Przy czym prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy, jak i innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzania gospodarstwem, przez co rozumieć należy działalność rolniczą o charakterze stałym, osobistym, realizującą interesy danej osoby (posiadacza gospodarstwa) mającą charakter pracy lub innych czynności wiążących się z prowadzeniem gospodarstwa. Samo władanie gospodarstwem rolnym nie może być kwalifikowane, jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nim wykonywanie wyżej określonej działalności rolniczej

Tymczasem skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów na okoliczność prowadzenia - przez nią lub pozostałych uczestników postępowania - przedmiotowego gospodarstwa od 1940 do 1973 roku (zatem również po dniu 5 kwietnia 1958 r.), nie wskazała też na czym miało polegać prowadzenie przez nich tego gospodarstwa, z akt sprawy nie wynika również, by miały one jakąkolwiek styczność z tym gospodarstwem rolnym.

Zatem utrata faktycznego władania nieruchomością nastąpiła z dniem oddania gospodarstwa rolnego w użytkowanie na rzecz J.K. i od tego też dnia poprzedni właściciele tej nieruchomości przestali wykonywać stały i osobisty nadzór nad tym gospodarstwem. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy w żaden sposób nie wynika, aby dawni właściciele pełnili jakąkolwiek rolę w prowadzeniu gospodarstwa, bądź pobierali z niego pożytki.

Przy czym Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, iż prowadzenie gospodarstwa nie jest równoznaczne z pracą osobiście w nim wykonywaną, lecz przez to pojęcie rozumie się także kierowanie nim, powierzenie innej osobie prowadzenia gospodarstwa.

Przesłanki z art. 215 ust. 1 u.g.n. powinny być spełnione przez osoby, na rzecz których ma nastąpić ewentualna wypłata odszkodowania. Muszą one udowodnić, iż faktycznie władały przedmiotowym gospodarstwem. Przez faktyczne władanie gospodarstwem rolnym należy rozumieć efektywne korzystanie z całej nieruchomości.

Ustalenie zaś braku władania, niezależnie od przyczyn jego utraty, jest wystarczające do nieuwzględnienia roszczenia o odszkodowanie (por. D. Kozłowska i E. Mzyk: Grunty Warszawskie w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, ZCO Warszawa - Zielona Góra 1997, s. 57; G. Bieniek i inni: Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami, Lexis Nexis, Warszawa 2005, s. 615).

Ponieważ zebrane w sprawie dowody jednoznacznie wskazują, że omawianą nieruchomość do 1973 r. uprawiali ogrodniczo małżonkowie K., dlatego też Prezydent [...] miał podstawy do odmowy przyznania odszkodowania za przedmiotowy grunt, zaś zarzuty skargi w tym przedmiocie uznać należy za nieuzasadnione.

Prawidłowe jest także stanowisko organów, że stwierdzenie nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 k.p.a. powoduje, iż decyzja staje się nieważna ex tunk, czyli od chwili jej wydania. Oznacza to, iż z chwilą stwierdzenia jej nieważności traktowana jest tak, jak gdyby w ogóle nie weszła do obrotu prawnego.

W takiej sytuacji organ zobligowany jest do ponownego rozpoznania przesłanek odszkodowawczych istniejących w obecnym stanie prawnym. Nie może zaś - jak chce tego skarżąca - ograniczyć się tylko do ustalenia kręgu spadkobierców, stron postępowania uprawnionych do otrzymania odszkodowania i wydać decyzję przyznającą odszkodowanie w stosunku do spadkobierców - zgodnie z treścią decyzji, która już nie ma, bo została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Poza tym decyzja z 12 kwietnia 1974 r. została wydana na podstawie wówczas obowiązujących przepisów - art. 8 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Natomiast podstawą do wydania decyzji z 3 grudnia 2021 r. był przepis art. 215 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przy czym przepisy te nie są takie same - zatem nie mogą być jednakowo interpretowane.

Reasumując uznać należy, że zaskarżonemu rozstrzygnięciu odmawiającemu przyznania odszkodowania nie można zarzucić naruszenia prawa, skoro niewadliwym było ustalenie, iż skarżąca i pozostałe uczestniczki postępowania nie spełniły przesłanki prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego, o jakiej mowa w art. 215 ust. 1 u.g.n. - niezbędnej obok pozostałych przesłanek z tego przepisu do przyznania odszkodowania. Z uwagi zaś na stwierdzenie, że nie została spełniona jedna z przesłanek ustalenia odszkodowania określonych w art. 215 ust. 1 u.g.n. (które muszą być spełnione łącznie) - sprawdzanie kolejnej przesłanki pozostaje bez znaczenia dla treści decyzji.

Zatem w warunkach rozpoznawanej sprawy zarzuty skargi nie mogły odnieść oczekiwanego skutku - albowiem zasadnie organy obu instancji odmówiły ustalenia odszkodowania w trybie art. 215 ust. 1 u.g.n.

Podsumowując, Sąd uznał, że organy obu instancji wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły sprawę oraz wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu, uzasadniając swoje stanowisko w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. - uzyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.