Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 14/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne: Dodatki mieszkaniowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 57 par. 1, art. 58 par. 1, art. 59 par. 2, art. 129 par. 2, art. 127 par. 1 i art. 134
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 23 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędzia NSA Janusz Nowacki, , po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 września 2023 roku nr SKO.4113.62-63.2023 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. B., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 28 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpatrzeniu wniosku A. N. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 11 lipca 2023 r., znak: SOCIV.5300.024030.2023.000147.000006.2003 w sprawie dodatku mieszkaniowego odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Łodzi, po wznowieniu postępowania, decyzją z 11 lipca 2023r., uchylił własną decyzję z 22 listopada 2018r. w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego za okres od 1 grudnia 2018r. do

31 maja 2019r., w wysokości 313,52 złotych oraz orzekł o odmowie przyznania A.N. dodatku mieszkaniowego od 1 grudnia 2018r.

24 sierpnia 2023 r., A. N. złożyła odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 11 lipca 2023 r wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. W treści wniosku strona wskazała, że przeszła udar mózgu, jestem pod opieką neurologa. Listy odebrała, ale ich nie przeczytała, dopiero dzisiaj po telefonie do pracownika organu dowiedziała się, że minął termin na złożenie odwołania od decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi rozpatrując złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania powołując treść art. 129 § 2 k.p.a., art. 57 § 1 k.p.a. wskazało, że decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z 11 lipca 2023 r., została doręczona stronie 17 lipca 2023 r., co potwierdza własnoręczny podpis A. N. na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, znajdującym się w aktach sprawy. Zatem 14 dniowy termin do wniesienia odwołania od tej decyzji zaczął dla strony biec od 18 lipca 2023 r. i upłynął bezskutecznie 31 lipca 2023 r. A. N., odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 11 lipca 2023 r., wniosła

24 sierpnia 2023 r. Oznacza to, że ustawowy termin do wniesienia odwołania nie został dotrzymany.

Organ odnosząc się następnie do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania przywołał art. 58 § 1, 2 i 3 k.p.a., oraz art. 59 § 1 i 2 k.p.a. i stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 11 lipca 2023 r., bowiem we wniosku nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Samo stwierdzenie, że uchybienie nastąpiło z uwagi na stan zdrowia i "nieprzeczytanie" korespondencji jest niewystarczające do uznania, że wystąpiły okoliczności trudne do przezwyciężenia i niezależne od strony.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, wnioskodawczyni nie dochowała należytej staranności, co do uprawdopodobnienia przyczyn uchybienia terminowi do złożenia odwołania. W konsekwencji nie spełnia przesłanki z art. 58 § 1 k.p.a. Organ dodał przy tym, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez jego winy, że dołożył należytej staranności w celu dokonania czynności procesowej w ustawowym terminie. Organ uznał, że stan zdrowia (choroba) musi pozostawać w bezpośrednim związku z terminem do złożenia odwołania i musi uniemożliwić dokonanie tej czynności procesowej w ustawowym terminie. Organ podkreślił także, iż odwołanie od decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym ogólnym nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli wynika z niego, że strona nie jest zadowolona z decyzji. A. N. nie miała obowiązku osobistego stawiennictwa w organie pierwszej instancji celem złożenia odwołania - odwołanie mogła dostarczyć inna dorosła osoba lub strona (lub inna osoba) mogła nadać odwołanie listem poleconym za pośrednictwem poczty.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie zasługuje na uwzględnienie. Uchybienie terminu ustawowego powoduje bezskuteczność czynności procesowej, jaką jest w tym przypadku wniesienie odwołania. Wraz z upływem terminu do złożenia odwołania decyzja staje się bowiem ostateczna.

Organ wyjaśnił także, że przepisy postępowania administracyjnego przewidują, iż postanowienie wydane przez organ odwoławczy na podstawie art. 134 k.p.a., oraz w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w oparciu o art. 59 § 2 k.p.a., są ostateczne i służy na nie wyłącznie skarga do sądu administracyjnego, dlatego, mając na względzie ochronę procesowego interesu strony wynikającą z zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 8 k.p.a.), w przypadku odmownego załatwienia prośby strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania zasadnym było załatwienie sprawy przez organ odwoławczy jednym postanowieniem.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe postanowienie strona wniosła o ustanowienie jej pełnomocnika z urzędu, samodzielnie nie sformułowała zarzutów w stosunku do zaskarżonego rozstrzygnięcia domagając się wznowienia postępowania w sprawie dotyczącej dodatku mieszkaniowego za 2018 rok.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej odrzucenie, a w przypadku nieuwzględnienia wniosku o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z 7 marca 2024 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej wskazał, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania nie wynika z winy skarżącej. Strona 14 lipca 2023 r. doznała omdlenia w wyniku udaru mózgu. Skontaktowała się z lekarzem pierwszego kontaktu, który wykonał badanie EEG. Skarżąca nie była w stanie z uwagi na stan zdrowia wykonywać żadnych czynności życia codziennego a tym bardziej nie była w stanie odwołać się od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi. Skarżąca zapomina o wielu rzeczach, nie ma orientacji i często korzysta z pomocy osób trzecich w najprostszych czynnościach. Pełnomocnik załączając dokumentację medyczną strony wskazał, że właśnie stan zdrowia uniemożliwił złożenie odwołania w terminie. Zdaniem strony decyzja Prezydenta Miasta Łodzi uchylająca decyzję o przyznaniu dodatku mieszkaniowego jest błędna, a skarżąca jako osoba spełniająca wymogi otrzymania dodatku mieszkaniowego winna otrzymać taki dodatek. Sytuacja finansowa skarżącej jak i osobista jest bardzo trudna. Pełnomocnik strony podniósł także, że skarżąca nadal ma kłopoty ze zrozumieniem i podejmowaniem decyzji. Jest pod stałą kontrolą lekarza neurologa w poradni neurologicznej. Z powyższych względów wniosek o przywrócenie terminu jest w pełni zasadny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) - dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonego rozstrzygnięcia, a jedynie uwzględniając skargę może je uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Na wstępie wskazania także wymaga, że sąd administracyjny w rozstrzyganej sprawie orzekał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, które w niniejszej sprawie jest przedmiotem skargi, należy do postanowień kończących postępowanie w sprawie. Tak więc, skarga na takie postanowienie mogła być rozpoznana w trybie uproszczonym.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi odmawiające A. N. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydent Miasta Łodzi z

11 lipca 2023 r. o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego.

Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że wbrew stanowisku organu brak było w niniejszej sprawie podstaw do odrzucenia skargi. O ile bowiem treść wniesionej przez skarżącą skargi mogła budzić wątpliwości, czy intencją skarżącej było zaskarżenie jedynie postanowienia SKO w Łodzi o numerze SKO. 4113.68-69.2023 – jak wskazała w nagłówku pisma, to sąd zarządzeniem z 19 grudnia 2023 r. wezwał stronę do sprecyzowania treści skargi przez wyjaśnienie, czy pismo z 10 listopada 2023 r. jest skargą do sądu administracyjnego na 5 postanowień wydanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w dniu 28 września 2023 r. o numerach: SKO.4113.53-54.2023; SKO.4113.62-63.2023; SKO.4113.64-65.2023; SKO.4113.66-67.2023; SKO.4113.68-69.2023, czy jedynie postanowienie o wskazanym w decyzji numerze SKO. 4113.68-69.2023, zaznaczając równocześnie, że brak odpowiedzi ze strony skarżącej w zakreślonym przez sąd terminie zostanie uznany za wolę zaskarżenia wszystkich 5 postanowień SKO w Łodzi. Wobec braku odpowiedzi strony skarżącej na powyższe wezwanie, zarządzeniem z 8 stycznia 2024 r., skargę A. N. potraktowano jako skargę na 5 postanowień wydanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi z 28 września 2023 r. o numerach: SKO.4113.53-54.2023; SKO.4113.62-63.2023; SKO.4113.64-65.2023; SKO.4113.66-67.2023; SKO.4113.68-69.2023. Jednocześnie ustanowiony na wniosek strony pełnomocnik z urzędu popierając jej skargę w piśmie procesowym z 7 marca 2024 r. sformułował zarzuty przeciwko zaskarżonemu rozstrzygnięciu organu.

Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji, zaś art. 129 § 2 k.p.a. stanowi, że odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie,

a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie.

W rozpoznawanej sprawie uchybienie przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji nie było sporne. Jak wynika z akt sprawy, decyzja ta została doręczona skarżącej 17 lipca 2023 r., co wynika z własnoręcznego podpisu strony na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, wobec czego termin na wniesienie odwołania upływał 31 lipca 2023 r. Skarżąca wniosła zaś odwołanie

24 sierpnia 2023 r., niewątpliwie uchybiając określonemu w treści art. 129 § 2 k.p.a. terminowi do złożenia odwołania. Istotne jest natomiast to, że skarżąca wraz z odwołaniem złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazując, że przeszła udar mózgu i jest pod opieką neurologa, a tym samym nie była w stanie wcześniej wnieść odwołania od decyzji organu I instancji.

Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminowi należy przywrócić go na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winny. Tak więc warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu zachodzi wtedy, gdy dokonanie czynności było niemożliwe z uwagi na przeszkodę, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej w danych okolicznościach można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. A. Golęba (w:) Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2019, s. 427; B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2019, s. 397-399).

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że przesłanka braku winy

w uchybieniu terminu, o której mowa w art. 58 § 1 k.p.a. powinna być oceniana na tle wszystkich okoliczności danej sprawy, z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy i przy rozważeniu uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem (zob. postanowienie NSA z 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 13/04, niepublikowane). Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła przewidzieć i usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. W przeciwnym razie strona powinna zadbać z wyprzedzeniem o swoją sprawę (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2008 r., sygn. akt II OZ 1231/08, LEX nr 574915).Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu choćby w postaci lekkiego niedbalstwa (por. wyrok WSA w Olsztynie z 7 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 891/21, LEX nr 3281877). Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (np. postanowienie NSA z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, LEX nr 743939). W orzecznictwie zwraca się również uwagę, że strona powinna stosowną argumentacją wykazać swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W kontrolowanej sprawie jako przyczynę niezachowania terminu do wniesienia odwołania strona wskazała udar mózgu, którego doznała, który bez wątpienia jest zdarzeniem nagłym i niemożliwym do przewidzenia przez stronę.

Zwrócić należy nadto uwagę, że przepis art. 58 § 1 k.p.a. wymaga uprawdopodobnienia okoliczności, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. W doktrynie wskazuje się, że "udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. (...) Uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu" (E. Iserzon (w:) Komentarz IV, 1970, s. 135). Nie budzi również wątpliwości, że osoba zainteresowana "ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna - uwiarygodnić stosowną argumentacją - swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna" - (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 284).

Podkreślić przy tym należy, że sam fakt występowania w omawianym przepisie czynności uprawdopodobnienia nie zwalnia organu orzekającego w sprawie z obowiązku podjęcia wszelkich działań, których celem, z uwagi na słuszny interes obywateli, będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy. Badanie wniosku powinno odbywać się zgodnie z zasadami procedury administracyjnej. Ocena przesłanek określonych art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. powinna zatem zostać poprzedzona wszechstronnym wyjaśnieniem okoliczności konkretnego przypadku, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych i z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niedające się wyjaśnić wątpliwości nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść.

Nie jest przy tym konieczne przeprowadzanie postępowania dowodowego sensu stricto, gdyż z tego obowiązku zwalnia organ przepis art. 58 § 1 k.p.a. Zauważyć jednak należy, że powyższy przepis nie zwalnia organu z konieczności podjęcia wszelkich działań, których efektem będzie potwierdzenie wiarygodności okoliczności, na które powołała się osoba wnioskująca o przywrócenie terminu. Jeżeli zatem organ powziął wątpliwości co do wiarygodności twierdzeń strony w tym zakresie, winien był podjąć działania mające na celu ich wyjaśnienie (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2006 r., sygn. I OSK 1330/05, Lex Nr 2892598). W takiej sytuacji organ winien wezwać osobę wnioskującą o przywrócenie terminu do uprawdopodobnienia wskazanych we wniosku okoliczności. Zasady postępowania administracyjnego nakładają na organy administracji obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i z urzędu przeprowadzenia dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy (art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a.) oraz dopiero na tej podstawie dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Dodatkowo podnieść należy, że, stosownie do art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej zobowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości przepisów prawa i udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W realiach niniejszej sprawy skarżąca A. N. we wniosku z 24 sierpnia 2023 r., podała, że przeszła udar mózgu i jest pod opieką neurologa. Ponadto na etapie postępowania sądowego w piśmie pełnomocnika skarżącej

z 7 marca 2024 r. wskazano, że skarżąca 14 lipca 2023 r., doznała omdlenia w wyniku udaru mózgu i nie była w stanie z uwagi na stan zdrowia wykonywać żadnych czynności życia codziennego a tym bardziej nie była w stanie odwołać się od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi. Ponadto pełnomocnik strony podał, że skarżąca zapomina o wielu rzeczach, nie ma orientacji i często korzysta z pomocy osób trzecich w najprostszych czynnościach. Pełnomocnik strony podniósł także, że skarżąca nadal ma kłopoty ze zrozumieniem i podejmowaniem decyzji. Jest pod stałą kontrolą lekarza neurologa w poradni neurologicznej. Do pisma pełnomocnik załączył dokumentację medyczną w postaci: historii zdrowia i choroby, skierowania do poradni psychogeriatrycznej, zaświadczenia lekarskiego z 22 lutego 2024 r., z którego wynika, że pacjentka znajduje się pod opieką Poradni neurologicznej w związku ze znacznym zaburzeniem pamięci zawrotami głowy od 10 czerwca 2023 r., wyniki badania elektroencefalograficznego, USG-D tętnic szyjnych i kręgowych, RM głowy. Dokumentacja ta potwierdza twierdzenia strony w zakresie jej stanu zdrowia.

W świetle twierdzeń strony a także przedłożonej przez pełnomocnika strony w toku postępowania sądowego dokumentacji medycznej, przedwczesne było przyjęcie przez organ stanowiska, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Kolegium nie poddało wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wszechstronnej analizie i ocenie, a rozstrzygnięcie podjęte zostało bez należytego zbadania okoliczności faktycznych sprawy i bez uwzględnienia słusznego interesu strony.

Stwierdzić należy, że w szczególnej sytuacji zdrowotnej skarżącej, SKO w Łodzi zobowiązane było dopuścić jako dowód wszystko to, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie było sprzeczne z prawem (por. treść art. 75 § 1 k.p.a.). Faktem powszechnie znanym jest, że udar mózgu często prowadzi do trwałych następstw. Ponadto fakt odczuwania przez skarżącą do chwili obecnej skutków udaru potwierdzony został zaświadczeniami lekarskimi dołączonymi do skargi. Organ mógł zatem przesłuchać skarżącą, ewentualnie osoby jej bliskie, mógł odebrać od nich stosowne oświadczenia, mógł również wezwać skarżącą o przedłożenie zaświadczeń lekarskich. Tymczasem organ zaniechał dokonania jakichkolwiek czynności, które przyczyniłyby się do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Wprawdzie przyjąć trzeba, że nieuprawdopodobnienie braku winy stanowi podstawę do odmowy przywrócenia terminu jednak w sytuacji, gdy we wniosku strona wskazuje na okoliczności, z powodu których nie mogła brać udziału w postępowaniu i dokonać czynności procesowej, organ powinien podjąć działania niezbędne do wyjaśnienia tej kwestii. Ocena, czy został uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminu powinna się przy tym odwoływać do wskazanych przez stronę okoliczności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 311/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Organ całkowicie zignorował fakt, że udar mózgu jest zdarzeniem nagłym, którego nie można przewidzieć i może prowadzić do trwałych następstw uniemożliwiających prawidłowe funkcjonowanie w życiu codziennym i w społeczeństwie. Przy czym wskazać należy, że w orzecznictwie NSA także choroba psychiczna i jej następstwa uznane zostały za okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2022 r., sygn. akt III OZ 1372/21, wyrok NSA z 21 lipca 2016 r., II FSK 1783/14, LEX nr 2072203). SKO w Łodzi bez należytego wyjaśnienia i oceny okoliczności sprawy arbitralnie przyjęło, że samo powołanie się przez stronę na jej stan zdrowia i nieprzeczytanie korespondencji nie może prowadzić do przywrócenia terminu, nie zważając zupełnie na okoliczności sprawy i nie podejmując nawet próby wyjaśnienia wpływu choroby skarżącej na uchybienie terminowi do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Wyjaśnienie kwestii przebiegu choroby wskazanej przez stronę i wynikających z niej dolegliwości, ze szczególnym uwzględnieniem okresu, w którym doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania ma istotne znaczenie dla prawidłowej oceny zawinienia lub braku winy strony w niedochowaniu terminu. Skarżąca nie tylko wskazała na fakt przebytego udaru, lecz także powołała, że jest pod opieką neurologa. Pomimo to organ nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających do wyjaśnienia, czy choroba skarżącej i związane z nią dolegliwości mogły mieć wpływ na uchybienie terminu do złożenia odwołania, świadcząc o braku winy strony w tym zakresie.

Wskazać także należy, że zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

Jeżeli odwołanie zostanie złożone po upływie – przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.a. lub w przepisach szczególnych – terminu do jego wniesienia, wówczas na organie odwoławczym ciąży obowiązek wydania na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji administracyjnej z reguły powoduje, że rozstrzygnięcie to staje się ostateczne. Każde uchybienie terminowi do wniesienia odwołania powoduje, że organ odwoławczy ma obowiązek stwierdzić to uchybienie (art. 134), chyba że strona domaga się przywrócenia uchybionego terminu stosownie do art. 58 i n., a wniosek ten zostanie uwzględniony (por. A. Wróbel [w:] Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex/el. 2023. Komentarz do art. 134, postanowienie NSA z 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OZ 1237/16 - LEX nr 2169894, wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1551/19 - LEX nr 3367532; dostępne także na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy może wydać dopiero po ostatecznym rozpatrzeniu złożonego przez stronę wniosku o przywrócenie terminu. Przywrócenie go wyłącza bowiem możliwość stwierdzenia uchybienia terminowi.

W kontrolowanej sprawie z uwagi na uchybienia procesowe popełnione przez organ przy ocenie wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania za przedwczesne należało uznać wydanie, na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W przypadku ewentualnego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania upadnie bowiem konieczność wydawania przedmiotowego postanowienia.

Stwierdzone uchybienia dają podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości z uwagi na naruszenie powołanych przepisów prawa procesowego i to w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym jej rozpoznaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zobowiązane będzie przeprowadzić postępowanie dowodowe, obejmujące także dowody wskazane przez skarżącą w toku postępowania sądowego oraz ewentualnie umożliwić stronie wypowiedzenie się, co do okoliczności mających znaczenie w sprawie, w celu prawidłowej oceny jej wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

Mając zatem na uwadze wskazane okoliczności, ze względu na naruszenie przez organ przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 58 § 1 , art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżone postanowienie w całości.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2631 ze zm.). Jednakże z uwagi na wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. akt SK 66/19, SK 78/21, SK 53/22, SK 85/22 oraz SK 83/19 i orzeczoną nimi niekonstytucyjność stawek opłat określonych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu i w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2437) oraz wskazywaną przez Trybunał konieczność zasądzania na rzecz pełnomocników z urzędu opłat nie niższych niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru, a więc przy uwzględnieniu rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz w sprawie opłat za czynności radców prawnych, sąd, mając na względzie dyspozycję art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, postanowił przyznać pełnomocnikowi wynagrodzenie obejmujące opłatę w wysokości określonej w § 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) w kwocie 480 zł. Minister Sprawiedliwości nie dostosował bowiem dotychczas rozporządzeń o wynagrodzeniach pełnomocników z urzędu do wyroków Trybunału Konstytucyjnego.

e.o.