Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 616/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17b
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 08 października 2024 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2023 r. B. W. (dalej: "skarżąca", "strona") zwróciła się do Wójta Gminy T. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – S. B., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] grudnia 2022 r. kwalifikującym ją do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

2. Decyzją z dnia [...] marca 2024 r. Wójt Gminy T., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ opisując przebieg dotychczasowego postępowania, obowiązujący stan prawny i istniejący stan faktyczny wyjaśnił, że w sprawie występują negatywne przesłanki do przyznania świadczenia, gdyż osoba wymagająca opieki nie jest obłożnie chora i jest w stanie funkcjonować przy wsparciu najbliższych. Opieka nad niepełnosprawna mamą nie pozbawia skarżącej możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oprócz skarżącej S. B. posiada inne dzieci, które oświadczyły, że nie mogą sprawować opieki ze względu na prace zawodowe i miejsce zamieszkania.

Dodatkowo organ wskazał, że w sprawie występuje druga negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którą jest korzystanie z płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jako członek rodziny, dla którego to statusu warunkiem niezbędnym jest praca w gospodarstwie rolnym.

3. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty w tym zakresie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki na osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik skarżącej skupił się na argumentach odnośnie stosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Dodatkowo pełnomocnik podkreślił, że nie było podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia osobie niepełnosprawnej niezbędnej opieki poprzez weryfikacje sytuacji rodzinnej i finansowej pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji, gdy do sprawowania opieki zobowiązana jest skarżąca.

4. W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 maja 2024 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ podzielając stanowisko Wójta stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. bowiem w toku postępowania potwierdzono, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką. Pozostaje nadal ubezpieczona w KRUS oraz korzysta z dopłat ARiMR. Wydzierżawienie gospodarstwa rolnego mężowi, z którym strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe powoduje, że dochody z tego gospodarstwa nadal zasilają budżet domowy. Zatem wydzierżawienie gospodarstwa rolnego, jak twierdzi skarżąca w związku z koniecznością sprawowania opieki nie pozbawiło rodziny dochodu z tego gospodarstwa.

Dalej Kolegium wskazało, że przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis ten należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W ocenie Kolegium, nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Kolegium nie kwestionuje konieczności sprawowania opieki nad matką, jednakże z uwagi na brak związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia - praca w gospodarstwie rolnym - a koniecznością zapewnienia stałej opieki nie można uznać, iż wnioskodawczyni spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ponadto zdaniem organu odwoławczego czynności składające się na opiekę są czynnościami dnia codziennego. Matka skarżącej przeszła operacje usunięcia płata prawego płuca wraz z węzłami chłonnymi śródpiersia z powodu nowotworu i obecnie jest pod stalą opieką lekarską. Na wizyty jeździ co pół roku. Szybko się męczy i nie może pokonywać dużych odległości, ale nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie i samodzielnie spożywa posiłki. W ocenie Kolegium zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia (pracy w gospodarstwie rolnym). Natomiast samo niesienie pomocy i wspieranie niepełnosprawnego członka rodziny nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia. W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy.

Dalej Kolegium podkreśliło, że iż osoba wymagającą opieki ma także inne osoby zobowiązane do alimentacji (dwoje rodzeństwa skarżącej). Z obowiązku tego nie zwalnia ich praca zawodowa a także miejsce zamieszkania. W sytuacji braku możliwości zapewnienia bezpośredniej opieki obowiązek ten może być wypełniony poprzez sfinansowanie usług opiekuńczych świadczonych przez osoby trzecie. W sytuacji, gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji.

5. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do tut. Sądu zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie:

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez męża skarżącej prowadzi do wniosku, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem rodzina w dalszym ciągu uzyskuje z niego dochody;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki na osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony przedstawił argumentację wspierającą podniesione zarzuty.

6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje:

7. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. zarówno skarżąca, jak również organ wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W myśl art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 p.p.s.a. wykazała, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

8. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] marca 2024 r., którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że S. B. legitymuje się orzeczeniem kwalifikującym ją do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, natomiast skarżąca jako jej córka, należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji z art. 129 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 2809) - dalej: k.r.o. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie w sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Natomiast zasadniczą przyczyną, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, stanowiącą podstawę negatywnego rozpatrzenia żądania strony, stanowiło niespełnienie pozostałych ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia, to jest brak rezygnacji przez B. W. z pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, pomimo złożenia stosownego oświadczenia (art. 17b u.ś.r.); a nadto brak wykazania istnienia związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

9. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie ,,powstania prawa", a nie ,,ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy do 31 grudnia 2023 r. złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i spełnili określone w ustawie przesłanki jego przyznania z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. II SA/Go 552/13 i WSA w Rzeszowie z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. II SA/Rz 1991/23).

Przechodząc do głównej osi sporu wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom zobowiązanym do alimentacji, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ponadto stosownie do art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r.) ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem dowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 275/21). Posiadanie przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje zatem automatycznie uzyskania przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.

Odnosząc się do kwestii rezygnacji z pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym wskazać należy, że niewątpliwie w świetle przepisu art. 17b ust. 2 u.ś.r. dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z 30 marca 2022 r., II SA/Lu 99/22; wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., II SA/Kr 1600/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W powyższym zakresie wskazać należy, że na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co wynika z art. 3 pkt 6 u.ś.r., pojęcie gospodarstwa rolnego definiowane jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 333). Stosownie do art. 1 i art. 2 ust. 1 (z zastrzeżeniem art. 2 ust. 2-4) ustawy o podatku rolnym za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Natomiast pojęcie "rolnika" zdefiniowane zostało w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 90), zgodnie z którym jest nim pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.

W świetle brzmienia przywołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym oraz ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników uznać należy, że dla możliwości objęcia skarżącej ubezpieczeniem społecznym rolników, jak również uznania jej za podatnika podatku rolnego niezbędnym jest prowadzenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek działalności rolniczej w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym.

W ocenie Sądu dokonane przez organ ustalenia faktyczne nie są wystarczające do stwierdzenia, iż skarżąca nie zaprzestała - pomimo stosownego oświadczenia - pracy w gospodarstwie rolnym. Jak wynika z akt sprawy skarżąca w trakcie prowadzonego postepowania przedłożyła umowę dzierżawy posiadanego gospodarstwa rolnego z dnia [...] września 2023 r. zawartą z J. W. (mąż skarżącej). Co więcej przedłożona umowa została potwierdzona przez Wójta Gminy T. w dniu [...] września 2023 r., co stosownie do domniemania wynikającego z art. 38 pkt 1 powołanej wcześniej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, potwierdza, że skarżąca nie prowadzi działalności rolniczej na stanowiących jej własność gruntach. Zdaniem Sądu o braku zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, nie świadczy również okoliczność wystąpienia przez skarżącą o dopłaty unijne i uzyskanie z tego tytułu zaliczki. Termin składania wniosków ustawodawca zakreślił od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Co prawda obowiązujące przepisy ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 dopuszczają możliwość późniejszego wystąpienia z wnioskiem o płatność, co wiąże się z określoną sankcją – pomniejszeniem należnych dopłat, ale nie później niż w dniu, w którym upływa 25 dni od dnia upływu ww. terminu (art. 60 ustawy). Natomiast umowa dzierżawy została zawarta przez skarżąca w dniu [...] września 2023 r., a więc już po upływie terminu przewidzianego do składania wniosków o płatność. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika aby pomimo wydzierżawienia posiadanego gospodarstwa rolnego skarżąca miała jakąkolwiek możliwość jego zarządzaniem.

Niemniej jednak stwierdzone w powyższym zakresie naruszenie pozostaje bez wpływu na zasadność kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia, gdyż jak słusznie stwierdziło Kolegium, skarżąca nie wykazała istnienia związku przyczynowego pomiędzy jej rezygnacją z aktywności zawodowej, a sprawowaną opieka nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem Sądu przez ustawodawcę zwrot w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. "w celu sprawowania opieki" – "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pomiędzy tymi okolicznościami tj. rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną opieką musi więc zachodzić bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Przedmiotowe świadczenie nie jest zatem przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej lub rezygnację z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi więc sprawować osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze i zakresie, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej, a ponadto zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21).

Z powyższego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane, gdy rezygnacja lub niepodejmowanie pracy zarobkowej wynika z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia, bądź w przypadku rolników zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego.

Podkreślenia wymaga również na okoliczność, że specyfika prowadzenia gospodarstwa rolnego daje znacznie większą swobodę dysponowania czasem pracy niż w przypadku zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Oczywiście nie można wyprowadzać z tego wniosku, że każdy rolnik na tyle swobodnie dysponuje czasem pracy, że bez trudu może godzić prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad osobą niepełnosprawną, niezależnie od stanu tej osoby i zakresu rzeczywiście wymaganej opieki. Nadmierne przywiązanie do tezy o specyfice pracy w gospodarstwie rolnym w kierunku tego rodzaju argumentacji prowadziłoby do wniosku sprzecznego z ustawą, że żaden rolnik nie spełnia ustawowej przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż dysponuje swobodnie swoim czasem pracy, może pogodzić opiekę nad osobą niepełnosprawną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Każda sprawa wymaga dokonania indywidualnej oceny z uwzględnieniem potwierdzonych wywiadem środowiskowym ustaleń w kwestii zakresu wymaganej opieki. W rozpoznawanej sprawie ocena dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest prawidłowa, ponieważ uwzględnia wszystkie istotne elementy stanu faktycznego.

Skarżąca wprawdzie bezspornie opiekuje się niepełnosprawną matką, ale profil jej gospodarstwa, tj. wyłącznie uprawa rolna bez hodowli inwentarza, pozwala na postawienie tezy, że mogła ona tak zorganizować prace, które z istoty mają charakter sezonowy, by pogodzić je z opieką nad matką, tym bardziej, że w czynnościach związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego mogła liczyć na pomoc męża. Zdaniem Sądu zakres czynności wykonywanych przez skarżącą, tj. przygotowywanie posiłków i leków, pomoc w czynnościach higienicznych, ubieranie matki, pomaganie jej we wstawaniu z łózka, poruszaniu się, czy zawożenie jej do lekarza nie daje podstaw do przyjęcia, że zakres opieki nad matką skarżącej wymagał rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu praca w gospodarstwie rolnym skarżącej nie ma charakteru ciągłego, a w rezultacie umożliwia pogodzenie jej z opieką nad matką. Podkreślić należy, że wspólnie ze skarżącą gospodarstwo domowe prowadzi jej mąż, zatem powinni oni zapewniać sobie wzajemnie pomoc w różnych czynnościach życia codziennego, takich jak np. przygotowywanie posiłków, które wpisują się w zakres czynności składających się na zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad jej niepełnosprawną matką. Z powyższych okoliczności nie wynika zatem, aby stan zdrowia matki skarżącej oraz zakres czynności podejmowanych przez skarżącą był tego rodzaju, że całkowicie wykluczałby dotychczasową pracę w gospodarstwie rolnym.

W niniejszej sprawie odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparto prawidłowo na przesłance braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, wynikającej zarówno z zakresu opieki, jak i możliwości rozplanowania czynności opiekuńczych na różne godziny i dni, które nie kolidowałyby z godzinami pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżąca przy należytej organizacji czasu pracy może pogodzić pracę w gospodarstwie rolnym ze sprawowaną opieką.

10. Podsumowując powyższe rozważania należy zatem stwierdzić, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem swojej niepełnosprawnej matki nie uzasadnia zaprzestania prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego. Nie zaistniał więc związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami, a biernością zawodową skarżącej, niewywołaną ich realizacją. W związku z tym niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W takim stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.