Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2227/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, art. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.), sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia spełnienia warunków do ubiegania się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego Z. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzja z dnia [...] czerwca 2018r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej organ) utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że Z. B. (dalej skarżący) spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Stan sprawy był następujący:

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. Z. B. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Wnioskiem z dnia [...] marca 2018 r. Z. B. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że jedynym dokumentem wytworzonym przez niego było jego oświadczenie o dobrowolnym informowaniu kontrwywiadu o zaplanowanych przez niego wizytach cudzoziemców w kierowanym przez niego [...]. Pracownik kontrwywiadu, który otrzymał oświadczenie polecił wpisać mu pseudonim i wyjaśnił, że jego informacje będą sprawdzane przez inną osobę, która nie musi wiedzieć kto te informacje podaje. Skarżący oświadczył, że nigdy nie złożył żadnej informacji i po jakimś czasie sam zrezygnował z pracy.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej po rozpatrzeniu wniosku ustalił, że w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono m.in. zapisy w Dzienniku Rejestracyjnym [...] [...], sygn. akt [...] dotyczące Z. B., z których wynika, że został zarejestrowany w dniu [...] grudnia 1972 r. przez Wydział [...] do numeru [...] jako kandydat na TW, a następnie w dniu [...] grudnia 1972 r. jako TW pseudonim "[...]", zdjęty z ewidencji w dniu [...] listopada 1976 r., materiały zostały złożone w archiwum pod numerem [...]. Natomiast na podstawie zapisów w Inwentarzu materiałów archiwalnych sygn. [...] [...] [...], sygn. akt [...], ustalono, że Wydział [...] [...] przekazał do archiwum w dniu [...] listopada 1976 r. do numeru [...] akta dotyczące Z. B. TW ps. "[...]" - zarejestrowanego do numeru [...]. Akta te składały się z teczki personalnej i roboczej prowadzonych w latach 1972-1976, w dniu [...] stycznia 1990 r. dokumenty te zostały wybrakowane za protokołem [...]. W archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachował się ww. protokół brakowania akt nr [...] z dnia [...] stycznia 1990r., w którym zamieszczono informację o zniszczeniu akt nr [...] składających się z teczki personalnej i teczki pracy. Ponadto w "Protokole zdawczo - odbiorczym dokumentacji operacyjnej pozostającej aktualnie na stanie jednostek Służby Bezpieczeństwa wojew. [...], sporządzonego zgodnie z wymogami wykazu nadesłanego przez Dyrektora Biura "[...]", sygn. akt [...], znajduje się informacja o aktach (teczka na tw), kartach [...] i [...] dotyczących Z. B. nr rejestracyjny [...].

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej stwierdził, że skoro dokumentami w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu są wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji, to należało uznać, że wszelkie zapisy ewidencyjne są również dokumentami w rozumieniu ustawy o IPN.

Zapisy dotyczące zniszczenia teczki personalnej i teczki pracy b. TW wskazują, że skarżący podejmował działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Odnalezione w wyniku kwerendy archiwalnej zapisy ewidencyjne były wynikiem/świadectwem podjętej przez skarżącego współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Mimo, że skarżący nie uczestniczył bezpośrednio w ich tworzeniu to można stwierdzić, że współuczestniczył w ich powstaniu przez podjętą decyzję o współpracy z organami bezpieczeństwa państwa.

Organ wyjaśnił także, że decyzja wydawana przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach ma charakter decyzji deklaratoryjnej, potwierdzającej istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). Istotą prowadzonego postępowania było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące skarżącego, spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ nie powinien natomiast badać innych kwestii, takich jak okoliczności rozpoczęcia i zakończenia współpracy, działalności opozycyjnej danej osoby, czy też okoliczności i rodzaju represji stosowanych przez ówczesne władze wobec wnioskodawcy. Analiza akt sprawy dała organowi podstawy do stwierdzenia, że w odniesieniu do Z. B. zachowały się dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt. 2 ustawy o działaczach opozycji i w konsekwencji zaskarżoną decyzja z dnia [...] czerwca 2018r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2018r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Z takim stanowiskiem nie zgodził się Z. B. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję i zarzucając jej:

1) błędny wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U.2018.690)

2) naruszenie przepisów postępowania przez błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie art. 107 § 3 w zw. z art 9 kpa oraz art. 7 kpa przez pominięcie części argumentów podnoszonych przez skarżącego oraz nie uwzględnienie wszystkich dowodów w sprawie, co miało istotny wpływ na jej wynik.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o:

1) zmianę decyzji i uznanie, że spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U.2018.690); ewentualnie o

2) uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

3) zasądzenie od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie.

W myśl art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690) status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po Stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono m.in. zapisy w Dzienniku Rejestracyjnym [...] [...], sygn. akt [...] dotyczące Z. B.. Z powyższych zapisów wynika, że skarżący został zarejestrowany w dniu [...] grudnia 1972 r. przez Wydział [...] do numeru [...] jako kandydat na TW, a następnie w dniu [...] grudnia 1972 r. jako TW pseudonim "[...]", zdjęty z ewidencji w dniu [...] listopada 1976 r., materiały zostały złożone w archiwum pod numerem [...]. Natomiast na podstawie zapisów w Inwentarzu materiałów archiwalnych sygn. [...], sygn. akt [...], ustalono, że Wydział [...] przekazał do archiwum w dniu [...] listopada 1976 r. do numeru [...] akta dotyczące Z. B. TW ps. "[...]" - zarejestrowanego do numeru [...]. Akta te składały się z teczki personalnej i roboczej prowadzonych w latach 1972-1976, w dniu [...] stycznia 1990 r. dokumenty te zostały wybrakowane za protokołem [...]. W archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachował się ww. protokół brakowania akt nr [...] z dnia [...] stycznia 1990r., w którym zamieszczono informację o zniszczeniu akt nr [...] składających się z teczki personalnej i teczki pracy. Ponadto w "Protokole zdawczo - odbiorczym dokumentacji operacyjnej pozostającej aktualnie na stanie jednostek Służby Bezpieczeństwa województwa [...], sporządzonego zgodnie z wymogami wykazu nadesłanego przez Dyrektora Biura "[...]", sygn. akt [...], znajduje się informacja o aktach (teczka na tw), kartach [...] i [...] dotyczących skarżącego nr rejestracyjny [...].

Stanowiska organu, że zapisy dotyczące zniszczenia teczki personalnej i teczki pracy b. TW wskazują, że skarżący podejmował działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji, nie można uznać za prawidłowe.

Słusznie zauważył organ, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie prowadzi się postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności - okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś - czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy na podstawie m.in. domniemania – co uczynił w kontrolowanej sprawie.

Organ administracji publicznej powinien kierować się regułami określonymi przez prawo, a przez wprowadzenie nieznanej postępowaniu administracyjnemu instytucji domniemania, organ naruszył reguły postępowania dowodowego określone przez kodeks postępowania administracyjnego.

Art. 4 pkt. 2 omawianej ustawy stanowi, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika. W kontrolowanej sprawie zachował się protokół brakowania akt nr [...] z dnia [...] stycznia 1990 r., w którym zamieszczono informację o zniszczeniu akt nr [...] składających się z teczki personalnej i teczki pracy, a z treści uzasadnienia decyzji nie wynika, że teczka robocza prowadzona w latach 1972-1976 zawierała jakiekolwiek dokumenty wytworzone przez skarżącego. Zatem bezdyskusyjne jest, że nie zachowały się, określone wyżej powołanym przepisem, dokumenty wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale.

Wobec powyższego, nie zaistniała przesłanka do stwierdzenia, że skarżący nie spełnia wymogów o których mowa w art. 4 pkt. 2 omawianej ustawy.

Sąd podziela stanowisko skarżącego, że założenie teczki roboczej było konsekwencją założenia teczki personalnej i że obie te teczki stanowiły minimum "dokumentacji" wytwarzanej na użytek współpracy z informatorem lub pomocnikiem. Nie oznacza to jednak – jak to założył organ - że w teczce takiej znalazł się jakikolwiek dokument wytworzony przez te osoby.

Powyższy pogląd był wielokrotnie zaprezentowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyroku z dnia 2 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 995/18, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W przedstawionych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu z dnia 9 marca 2018r..

Ponownie rozpatrując sprawę, organ zastosuje przepis art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690), w sposób wskazany przez Sąd.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)