Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 164/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 200, art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2 pkt 2, art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1818
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek  Socjalistycznych Republik Radzieckich (t. j.)
article: art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 2, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: § 2 ust. 5
journal: Dz.U. 2021 poz 535
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu  przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od organu na rzecz strony skarżącej J. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako organ lub Szef Urzędu) odmówił J. S. przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1818 – dalej jako u.o.d). J. S. nie złożyła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w związku z czym powyższa decyzja stała się ostateczna.

W dniu [...] r. do organu wpłynął kolejny wniosek strony

o uzyskanie przedmiotowego świadczenia, powołując się na nowe dowody w postaci dokumentów przesłanych przez [...] w dniu [...] r. Pismo to zostało zakwalifikowane jako wniosek złożony w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz., 775 ze zm., dalej jako k.p.a.).

Szef Urzędu postanowieniem z [...] r. wznowił postępowanie zakończone opisaną na wstępie decyzją, a następnie organ decyzją z [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1 oraz 2 i 4 u.o.d., odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] r.

J. S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazała, że z zaświadczenia z Centralnego Archiwum w [...], przedłożonego organowi wynika, iż na terytorium III Rzeszy wraz z rodzicami przebywała w okresie od [...] r. do [...] r. Zdaniem strony, organ winien również uwzględnić wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1996 r., sygn. III ARN 96/95, w którym Sąd stwierdził, że pojęcie "osoba podlegająca represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych" oznacza również dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe.

Decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art.127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit a., art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, 2 i 4 i art. 5 u.o.d. Szef Urzędu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko organ zaznaczył, że Centralne Archiwum

[...] nie wystawiło zaświadczenia, a jedynie na podstawie dokumentów rodziców wnioskodawczyni przyjęło, że jako małe dziecko przebywała ona przy rodzicach w Niemczech. W piśmie Archiwum wskazano, że z reguły małe dzieci nie były ujmowane w ewidencji mieszkańców, bądź występowały jedynie w dokumentach swoich rodziców, wymienione nie z imienia i nazwiska, lecz tylko określone liczby. Zdaniem organu powyższe założenia nie korespondują z informacjami przekazanymi przez samą stronę. We wniosku, który wpłynął [...] r. strona wskazała bowiem wprost, że po urodzeniu została rozdzielona z rodzicami, którzy dopiero potem mogli zająć się jej wychowaniem. W piśmie z [...] r. strona również podkreśliła, że po urodzeniu została odwieziona do Polski, gdzie wychowywała ją macocha matki. Ponadto organ wskazał, że ze świadectwa chrztu wnioskodawczyni wynika, iż chrzest odbył się [...] r. w [...] (obecne województwo [...]), przy czym miejscowość ta nie znalazła się nigdy w granicach III Rzeszy. Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że wątpliwości pojawiające się w sprawie powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony organ wskazał, że zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzyga się na korzyść strony, w przypadku jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego. Z powyższego przepisu prawnego – zdaniem organu - jednoznacznie wynika, że w postępowaniu administracyjnym wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzyga się na korzyść strony tylko w przypadkach gdy na stronę nakładany jest obowiązek, ograniczenie albo odebrane jest stronie uprawnienie. W sprawie nie zachodzi więc żadna z przesłanek z art. 81a § 1 k.p.a. umożliwiająca zastosowanie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udokumentowania okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne.

Dalej organ podniósł, że u.o.d. nie przewiduje uznania okresu prenatalnego za okres podlegania represjom. Powyższy pogląd podzielił NSA w wyroku

z 12 października 2006 r., sygn. akt II OSK 1013/06. Uznał bowiem, że "w przypadku dziecka urodzonego w okresie deportacji /wywiezienia/ matki do pracy przymusowej, okres przed urodzeniem dziecka, w którym dziecko nie posiada obywatelstwa polskiego, nie jest okresem podlegania dziecka represjom w rozumieniu art. 1 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym." Organ wskazał na koniec, że zgodnie z art. 2 u.o.d. określono represje, kiedy Szef Urzędu może przyznać przedmiotowe świadczenie, a sam nie ma możliwości do rozszerzenia kręgu uprawnionych.

W skardze do Sądu na powyższą decyzję J. S. zarzuciła, że decyzja ta została wydana w oparciu o niewłaściwie ustalony stan faktyczny i jego niewłaściwą ocenę, czym naruszono przepisy u.o.d. oraz jej ratio legis. Jednocześnie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Wyrokiem z dnia 20 września 2023 r., sygn. akt II SA/Go 342/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję Szefa Urzędu.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd przytoczył treść art. 2 pkt 2 u.o.d oraz wskazał na ukształtowany w orzecznictwie pogląd, że o deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 u.o.d. można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Jest to bowiem oczywiste, że dziecko dzieli los rodziców i do deportacji dziecka odnoszą się te same przyczyny, które spowodowały deportowanie (wywiezienie) do pracy przymusowej rodziców czy też matki dziecka. O represji nie decyduje bowiem wiek dziecka oraz to, czy faktycznie pracowało.

W ocenie Sądu stanowisko Szefa Urzędu nie jest prawidłowe. Uprawnienie do przedmiotowego świadczenia jest przyznawane decyzją Szefa Urzędu na podstawie wniosku zainteresowanej osoby - zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych - i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj

i okres represji (art. 4 ust. 1 u.o.d.), jednakże nie stanowi to ustawowego ograniczenia zakresu postępowania dowodowego. Obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień do przedmiotowego świadczenia pieniężnego spoczywa wprawdzie na osobie ubiegającej się o to świadczenie, jednakże w praktyce sprowadza się on do odpowiedniego udokumentowania wniosku. Nie oznacza to jednak, że organ administracji nie jest zobligowany do podjęcia wszelkich kroków, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mając na uwadze, że w sprawach o przyznanie uprawnień do świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie wojny - z uwagi na upływ czasu - przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione, to na organie administracji spoczywa obowiązek współdziałania z wnioskodawcą w ustaleniu prawdy obiektywnej

Mając na uwadze charakter sprawy, podeszły wiek skarżącej organ powinien podjąć działania mogące potwierdzić fakt przebywania skarżącej z rodzicami na terytorium III Rzeczy oraz fakt (wywiezienie) jej rodziców do pracy przymusowej. Zarówno racje społeczne, jak i słuszny interes strony przemawiają za podejmowaniem przez organ takiego działania, które prowadzi do rzetelnego ustalenia faktów oraz poddaniu ich trafnej ocenie prawnej.

Organ nie dokonał oceny przedłożonych przez stronę dokumentów. Organ powołując się jedynie na lakoniczne oświadczenia strony uznał, że skarżąca nie przebywała na terytorium III Rzeszy w okresie od [...] r. do [...] r. Ograniczenie rozpoznania sprawy do granic, jakie zakreśla przyczyna wznowienia, nie zostało przewidziane w art. 149 § 2 k.p.a., stąd obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie nie jest jedynie zweryfikowanie podjętego rozstrzygnięcia, ale ponowne rozpoznanie sprawy.

Zdaniem Sądu organ nie dokonał wszechstronnej analizy "nowych faktów lub dowodów" w kontekście możliwości odmiennego rozstrzygnięcia sprawy, lecz

w sposób dowolny wykluczył taką sytuację. Organ co najmniej przedwcześnie uznał, że wskazane przez stronę nowe okoliczności i dowody nie posiadają charakteru istotnego w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Z tego względu – w ocenie Sądu - doszło w sprawie do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 2 pkt 2 lit. a u.o.d., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit a., art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, 2 i 4 i art. 5 u.o.d. Szef Urzędu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] r.

W pierwszej części uzasadnienia organ przytoczył definicję represji wynikającą z art. 2 pkt 2 lit. a u.o.d. Dalej podał, że strona urodziła się dnia [...] r. w [...], na terytorium Niemiec, gdzie przebywali jej rodzice, wywiezieni do pracy przymusowej oraz, że opisując okoliczności podlegania represjom, strona podniosła, że: "Po moim urodzeniu zostałam rozdzielona z rodzicami. Fakt ten wpłynął na całe moje życie. Rodzice dopiero potem mogli wziąć ślub i się mną zająć oraz zająć się moim wychowaniem.'’ Do wniosku o przyznanie świadczenia strona załączyła niemiecki akt urodzenia, wystawiony w [...] z [...] r. oraz pismo Archiwum [...] z dnia [...] r., skierowane do E.G. (ojciec strony), potwierdzające jego zatrudnienie na terytorium III Rzeszy od [...] do [...] r.

Ponadto, na wniosek organu, Archiwum Akt Nowych udostępniło dokumentację z zespołu archiwalnego Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie",

w której znajduje się oświadczenie strony z dnia [...] r., w którym J. S., odnosi się do swojej matki A. C. Strona w oświadczeniu pisze, że A. C. pracowała przymusowo na terenie III Rzeszy Niemieckiej w latach [...]. W dniu [...] r. zawarła związek małżeński z ojcem strony E. G. w [...]. Fakt zawarcia ślubu przez rodziców Wnioskodawczym w kościele parafialnym w [...], rodzinnej miejscowości matki strony, potwierdza znajdujące się w aktach sprawy świadectwo ślubu.

W dniu [...] r. do Urzędu wpłynęło pismo, w którym J. S. pisze, że nie posiada co prawda dowodów potwierdzających pobyt matki na deportacji do pracy przymusowej oraz oświadcza, że po urodzeniu została odwieziona do Polski, gdzie wychowywała ją macocha matki. Rodzice byli na robotach od [...] do [...]. W dniu [...] r. do organu wpłynęło pismo, do którego wnioskodawczyni załączyła plik dokumentów uzyskanych w Archiwum [...]. Przesłane dokumenty, sporządzone w języku niemieckim, potwierdzają fakt pobytu A. C. na terytorium [...] w [...] r. i urodzenia w dniu [...] r. córki J. (oryg. niem. J.). A. C. na terytorium [...] przebywała do [...] r., ta data może zostać uznana za datę wyjazdu A. C. z nowonarodzonym dzieckiem do rodzinnej wsi [...].

Do wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego z dnia [...] r. wnioskodawczyni załączyła dodatkowe dokumenty pochodzące z niemieckiego archiwum w [...]. W nadesłanej dokumentacji, obok dowodów potwierdzających pobyt na deportacji ojca strony E. G., znajduje dowód (karta 61) pobytu A. C. na terytorium [...] od [...] r. do [...] r.

Organ podał, że w piśmie z dnia [...] r. Y. G. z Wydziału Poszukiwań Archiwum [...] poinformowała A. P., że z przesłanych jej elektronicznych kopii dokumentów dotyczących J. C., niestety nie wynika, jak długo ona przebywała na terenie [...]. Archiwum jest natomiast w posiadaniu dokumentów jej rodziców, które jednocześnie wskazują, że byli oni zameldowani na terenie Gminy [...] w powiecie [...] do [...] r. Biorąc pod uwagę powyższe informacje, przyjmujemy, że J. C., jako małe dziecko przebywała także do tego czasu w [...]. Zatem okres jej pobytu można określić od momentu jej narodzin w dniu [...] do [...]r. Powodem, dla którego brak jest dokumentów dotyczących zameldowania J.C. w [...] jest fakt, że z reguły małe dzieci nie były ujmowane w ewidencji mieszkańców, bądź występowały jedynie w dokumentach rodziców.

W dniu [...] r. w odpowiedzi na zawiadomienie o zakończeniu postępowania z dnia [...] r. do organu wpłynął wniosek J. S. o uwzględnienie wiążących rekomendacji WSA w Gorzowie Wlkp. sygn. II SA/Go 342/23, w którym strona domaga się przyznania świadczenia za deportację do pracy przymusowej od [...] r. do [...] r. oraz zaliczenia do okresów represji czasu pozostawania na deportacji w okresie prenatalnym tj. od [...] r.

Organ stwierdził, że żaden z wyżej opisanych dowodów nie potwierdza pobytu strony z rodzicami na deportacji do pracy przymusowej. Jest pewne, że J.S. urodziła się w dniu [...] r. a jej rodzice przebywali w tym na terytorium III Rzeszy jako pracownicy przymusowi wywiezieni z terytorium państwa polskiego w granicach III Rzeszy. Wnioskodawczyni w początkowej fazie postępowania administracyjnego nie miała wątpliwości, że wkrótce po urodzeniu została rozdzielona z rodzicami, odwieziona do Polski pod opiekę macochy matki, na co jednoznacznie powołała się w opisie represji znajdującym się we wniosku z dnia [...] r. oraz w liście z dnia [...] r. Pismo Y. G. z Wydziału Poszukiwań Archiwum [...] jest odpowiedzią na znajdujące się w aktach zapytanie A. P., w którym nie podniesiono wyjątkowości sprawy, tj. własnego przeświadczenia, że wkrótce po narodzinach wnioskodawczyni została odesłana do Polski oraz faktu przebywania rodziców strony w [...] w [...] , kiedy zawarli związek małżeński. Pracownik Archiwum odpowiadając na zapytanie nie miał zatem pełnych danych dotyczących okoliczności represji, a odpowiedź nie może zostać uznana za jednoznaczne potwierdzenie przebywania strony na terytorium Niemiec w latach 1941-1945, tym bardziej, że organowi znane są przypadki, szczególnie w początkowych latach wojny, powrotu z robót przymusowych brzemiennych kobiet do Polski w celu urodzenia dziecka lub odsyłania kobiet z niemowlętami do domu oraz przekazywania dzieci pod opiekę rodzinie mieszkającej w Polsce (najczęściej dziadkom).

Organ podał, że odstąpił od przesłuchania strony uznając argument Sądu, że z racji urodzenia w [...] r. nie może być świadoma zdarzeń mających miejsce [...]. Odnosząc się do zaliczenia do represji okresu przebywania w łonie matki przebywającej na deportacji do pracy przymusowej, organ przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 918/09 który wskazał, że ustawy regulujące kwestie obywatelstwa polskiego, tj. ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r., jak również ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 25 ze zm.) oraz ustawa z dnia 15 lutego 1962r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), ustalają jako zasadniczy tytuł nabycia obywatelstwa polskiego urodzenie się z rodziców obywateli polskich. Decydujące znaczenie przy tej formie uzyskania obywatelstwa ma moment urodzenia się dziecka i z tą chwilą dziecko uzyskuje obywatelstwo. Nabycie przez dziecko obywatelstwa polskiego przez urodzenie jest następstwem obywatelstwa rodziców w chwili urodzenia dziecka. Nie sposób więc przyjąć, nawet biorąc pod uwagę, że życie i zdrowie człowieka w każdej fazie jego rozwoju stanowi najwyższą wartość konstytucyjną podlegającą ochronie, iż nasciturus (życie nienarodzone) posiada obywatelstwo polskie. (...) Należy zatem przyjąć, że w przypadku dziecka urodzonego w okresie deportacji (wywiezienia) matki do pracy przymusowej okres przed urodzeniem dziecka, w którym dziecko nie posiada obywatelstwa polskiego, nie jest okresem podlegania dziecka represjom w rozumieniu art. 1 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym.

Biorąc powyższe pod uwagę przyjmując, że okres życia prenatalnego nie może zostać uznany za represję w przypadku dziecka urodzonego w czasie przebywania matki na deportacji do pracy przymusowej Szef Urzędu wskazał, że nie kwestionuje faktu narodzin strony w czasie, gdy jej rodzice podlegali represjom niemieckim. Jednak w ocenie organu strona musi zauważyć, iż zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści przepisów bezwzględnie obowiązujących. Rolą Szefa Urzędu jako organu administracji publicznej jest zatem realizacja woli ustawodawcy polskiego. Wola ta została wyrażona w aktach prawnych o określonej treści (w niniejszej sprawie u.o.d.).

W art. 2 u.o.d. wskazano represje, które Szef Urzędu musi uwzględnić przyznając przedmiotowe świadczenie, a sam organ nie ma możliwości do rozszerzenia kręgu uprawnionych. Organ uznał, że całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie daje wystarczających podstaw by potwierdzić, że strona przebywała w warunkach deportacji przez okresu 6 miesięcy, o którym mowa

w u.o.d.

Skargę na powyższą decyzję złożyła J. S., która wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz wydanie decyzji o nadaniu jej statusu osoby represjonowanej. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła: wydanie jej w oparciu

o niewłaściwie ustalony stan faktyczny oraz jego niewłaściwą ocenę czym naruszono przepisy ustawy o kombatantach oraz jej ratio legis, niewłaściwą ocenę dowodów

i ich znaczenia w sprawie, nieuwzględnienie istniejącego orzecznictwa oraz reguły wskazanej art. 5 ustawy o kombatantach, a ponadto naruszenie art. 81a k.p.a. oraz zasady związania wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. sygn. II SA/Go 342/2, wynikającej z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1643; dalej: p.p.s.a.).

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że wydana decyzja w całości podtrzymuje dotychczasowe ustalenia z pomięciem rekomendacji wskazanych wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. sygn. II SA/ Go 342/23, który dokonał uchylenia decyzji organu i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Stało się tak mimo zgłoszenia wniosku o ich uwzględnienie, zgodnie z zasadą postępowania, wyrażoną w art 153 p.p.s.a. W ocenie skarżącej organ wydając przedmiotową decyzję objętą zaskarżeniem przyznał fakt, iż jej oświadczenia co do spornego okresu mogą zostać zniekształcone wiekiem i upływem czasu. Fakt ten podaje w uzasadnieniu, wskazując że organ odstąpił od przesłuchania strony uznając argument sądu, że

z racji urodzenia w [...] nie może być świadoma zdarzeń mających miejsca [...]. Stwierdzenie to odniesiono tylko do przesłuchania strony, bowiem w pozostałych kwestiach organ uznaje wszystkie oświadczenia strony i opiera na nich decyzje odmawiającą ustalenia statusu uprawniającego stronę do świadczeń, wskazanych ustawą o kombatantach - zgodnie z jej wnioskiem.

Zdaniem skarżącej organ równie mocno podkreśla wzajemną sprzeczność jej oświadczeń, co pozwala zarzucić stronie, że oświadczyła, iż matka A. pracowała na terenie III Rzeszy w latach [...]. Jednak nie jest to stanowcze i zamknięte sformułowanie, a zatem nie wyklucza wprost i stanowczo możliwości, że matka A. pracowała wcześniej i później również, a z całą pewnością pochodzi z przekazu innych, zmarłych dawno osób, doznających w/w represji, nie zaś z wiedzy strony, bo obejmuje okres przed jej urodzeniem. To również odnosić ma się do daty jej poczęcia i urodzenia, stąd również wywody organu co do braku wiedzy pracownika [...] o wyjątkowości sprawy nie zasługuje w ocenie skarżącej na uznanie, bowiem jego informacje są wsparte na dokumentacji urzędowej. Według wiedzy strony organ również nie skorzystał z możliwości wystąpienia do powyższego archiwum celem poinformowania o wyjątkowości sprawy, jak i zweryfikowania jej oświadczeń - w myśl powyższego stwierdzenia o braku mojej świadomości co do zdarzeń w latach [...]. Zezwoliłoby to na uniknięcie wątpliwości, które w tej sprawie stanowią wyłączną osnowę zaskarżanych decyzji.

Skarżąca oświadczyła, że fakt pobytu jej rodziców w [...] w [...] roku, celem zawarcia związku małżeńskiego czy też jej chrzcin nie stanowi powodu do uznania, że fakt ten zakończył prace przymusowe i pobyt na terenie III Rzeszy zarówno jej, jak i jej rodziców. Organ powołuje się na częste w praktyce tych czasów oddawanie niemowląt najczęściej dziadkom, a pomija fakt udzielania przepustek, czy ucieczek przymusowych robotników co też w praktyce tych czasów miało i mogło mieć miejsce.

Skarżąca stwierdziła, że uzasadnienie do wydanej decyzji potwierdza, iż organ dokonuje uwzględnienia zwyczaju czy praktyk w tych czasach, ale tylko wyłącznie

w zakresie przydatnym do wydania negatywnej decyzji podczas, gdy zwyczaje

i praktyka tego okresu dowodzi również, jeśli nie bardziej, że jako dziecko szczególnie dotkliwie była objęta negatywnymi skutkami represji w wielu aspektach

i płaszczyznach.

Strona podkreśliła również, że z uwagi na zarzut organu, iż przedstawione informacje z [...], są tylko informacją pracownika, a nie zaświadczeniem - zwrócono się do powyższego Archiwum o wydanie zaświadczenia. W odpowiedzi uzyskano informację z Archiwum, że nie ma praktyki wydawania zaświadczeń niemniej wszystkie urzędy kombatanckie uznają za wystarczające informacje pochodzące od pracowników archiwum. Fakt braku uznania powyższej informacji pracownika w tej sprawie przy równoczesnym uznawaniu w innych przypadkach nie zasługuje na uznanie i akceptację jako upośledzające prawa strony, bowiem nie miała ona na nie i nie mogła mieć żadnego wpływu, będąc niewątpliwe mocno dotkniętą ofiarą represji od poczęcia aż do zakończenia wojny. Mimo to organ wydał zaskarżaną decyzję negatywną poszukując uzasadnienia do jej wydania w oświadczeniu strony dotyczącym okresu przed jej urodzeniem oraz informacji, że przywieziono ją po urodzeniu do Polski i rozdzielono z rodzicami - czego też nie pamiętam osobiście, bo dziecko w tym wieku nie posiada jeszcze swojej pamięci długotrwałej, która zazwyczaj powstaje w wieku kilku lat. Archiwum w [...] wskazało, że oboje rodzice przebywali na robotach do [...] roku.

Skarżąca wyjaśniła, że mogła opierać się wyłącznie na opowiadaniach innych osób, które już nie żyją. Mogła też je niedokładnie lub nieprecyzyjnie i nieścisłe zapamiętać, natomiast Archiwum w [...] zawiera dokumenty zgromadzone przez Międzynarodową Służbę Poszukiwań.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, uznając zarzuty strony za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności – wobec braku wniosku strony i organu o przeprowadzenie rozprawy - na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniemi zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) była powołana decyzja Szefa Urzędu z [...] r. utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] r., odmawiającą uchylenia decyzji własnej z [...] r., którą to odmówiono skarżącej przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego w u.o.d.

Szef Urzędu uznał, że nowe okoliczności i dowody nie wskazują, iż skarżąca była objęta represją wskazaną w art. 2 pkt 2 u.o.d., tj. deportacją (wywiezieniem) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945 (lit. a), bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach (lit. b).

Organ wydając zaskarżoną czynność działał w warunkach związania oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wynikającymi

z powołanego wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 września 2023 r., II SA/Go 342/23 stosownie do art. 153 p.p.s.a. W myśl tego przepisu ocena prawna

i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą

w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a tym samym organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowowydanego aktu administracyjnego. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10, A. Skoczylas, P. Szustakiewicz (red.), P.p.s.a. Komentarz, C.H. Beck 2016, t. 6 do art. 153 i powołane tamże orzecznictwo). Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy (por. wyrok NSA z 9 października 2014 r., II FSK 2523/12). Związanie wyrokiem nie dotyczy zatem wyłącznie prawa, ale rozciąga się również na ocenę stanu faktycznego sprawy (por.: M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2013 r., s. 625; B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 889-891).

Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się zatem do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte

w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu, i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

W ocenie Sądu organ ponownie rozpoznając sprawę nie w pełni zastosował się do oceny prawnej zawartej w powołanym powyżej wyroku. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż zaskarżona decyzja zapadła w postępowaniu wznowieniowym uregulowanym w art. 145 i nast. k.p.a., a to wobec ujawnienia podstawy wskazanej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Przy czym Sąd wydając uprzednio wspomniany wyrok wskazał – odwołując się do orzecznictwa NSA - że postępowanie wznowieniowe nie jest tylko postępowaniem weryfikacyjnym, ale obejmuje również rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Decyzja kończąca postępowanie w sprawie wznowionej rozstrzyga ją zarówno co do podstaw wznowienia, jak i co do istoty sprawy administracyjnej. Ograniczenie rozpoznania sprawy do granic, jakie zakreśla przyczyna wznowienia, nie zostało przewidziane w art. 149 § 2 k.p.a. Stąd obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie nie jest jedynie zweryfikowanie podjętego rozstrzygnięcia, ale ponowne rozpoznanie sprawy. Sąd wskazał również, że obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień do świadczenia pieniężnego określonego w art. 4 ust. 1 u.o.d. spoczywa wprawdzie na osobie ubiegającej się o to świadczenie, jednakże w praktyce sprowadza się on do odpowiedniego udokumentowania wniosku. Nie oznacza to jednak, że organ administracji nie jest zobligowany do podjęcia wszelkich kroków, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mając na uwadze, że w sprawach

o przyznanie uprawnień do świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej

w okresie wojny - z uwagi na upływ czasu - przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione, to na organie administracji spoczywa obowiązek współdziałania z wnioskodawcą

w ustaleniu prawdy obiektywnej.

Wbrew zaleceniom Sądu organ kolejny raz nie dokonał wnikliwej oceny dowodów dołączonych przez skarżącą do wniosku o wznowienia postępowania, wskazując jedynie, że nie potwierdzają one pobytu strony z rodzicami na deportacji do pracy przymusowej i ponownie zanegował zasadność przyznania jej świadczenia odwołując się w zasadzie do oświadczeń strony i rozszerzając w stosunku do poprzedniej decyzji o argumentację, że organowi znane są przypadki – jak można mniemać z innych spraw w tym samym przedmiocie – że szczególnie

w początkowych latach wojny kobiety w ciąży wracały z przymusowych robót do Polski w celu urodzenia dziecka lub były odsyłane z niemowlętami do domu,

a ponadto dochodziło do przekazywania dzieci pod opiekę rodzinie mieszkającej

w Polsce. Wspomniane przypadki nie mogą być jednak przesądzające dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. To, że zdarzały się takie sytuacje nie można automatycznie rozciągać na konkretny przypadek strony, bez wnikliwej analizy

i badania w szczególności długości pobytu dziecka po urodzeniu wraz z rodzicami na robotach przymusowych.

Organ po uchyleniu decyzji – wbrew wskazaniom Sądu – nie podjął żadnych czynności mogących potwierdzić fakt przebywania skarżącej z rodzicami na terytorium III Rzeczy oraz fakt (wywiezienie) jej rodziców do pracy przymusowej, mimo, że zarówno racje społeczne, jak i słuszny interes strony przemawiały za podejmowaniem przez organ takiego działania. Sąd wskazał bowiem, że skarżąca jest w podeszłym wieku i z racji urodzenia w [...] r. może nie obejmować swoją świadomością zdarzeń zaszłych w okresie [...] r. Organ tę okoliczność - wbrew intencjom Sądu - wykorzystał jedynie dla odstąpienia od przeprowadzenia dowodu z jej przesłuchania, zamiast uwzględnić ją przy ocenie jej oświadczeń

i udzieleniu pomocy w poszukiwaniu dowodów. Zresztą słusznie skarżąca zwraca uwagę w skardze na niekonsekwencję organu w tym zakresie. Z jednej bowiem strony brak objęcia świadomością zdarzeń mających miejsce w czasie wojny przez skarżącą organ uzasadnia brak celowości jej przesłuchania (jako dowodu nieprzydatnego), natomiast dla wywiedzenia negatywnych dla niej konsekwencji organ uznaje wszystkie oświadczenia strony i opiera na nich decyzje odmawiającą ustalenia statusu uprawniającego stronę do świadczeń z u.o.d.

Przy czym należy zwrócić uwagę, że organ nie dokonuje wnikliwej oceny tych oświadczeń i nie zderza ich z nowymi dowodami i nie ocenia ich również

w połączeniu z dowodami przednio już zgromadzonymi. Zważyć bowiem należy, iż

z nowych dowodów wynika, że oboje rodzice byli zameldowani w gm. [...] do [...] r., natomiast małe dzieci nie były ujmowane w ewidencji mieszkańców, bądź występowały jedynie w dokumentach swoich rodziców, wymienione nie

z imienia i nazwiska, lecz tylko określone liczbą, np. "ilość dzieci poniżej 18 roku życia". Dlatego też Archiwum w [...] wskazało, iż okres pobytu skarżącej można określić od momentu jej narodzin w dniu [...] r. aż do [...] r. Wprawdzie skarżąca wskazywała w oświadczeniu z dnia [...] r., że po urodzeniu została oddzielona od rodziców, jednakże nie wskazała konkretnie kiedy. Natomiast organ odwołując się do oświadczenia skarżącej z [...] r. (data wpływu do organu [...] r.), powołuje się jedynie na jedno zdanie "Ja natomiast po urodzeniu została(m) odwieziona do Polski gdzie wychowywała mnie macocha mojej matki". Pomijając, że dalej skarżąca wskazała, iż rodzice wzięli ślub w [...] – jak ją odwieźli. Z aktu chrztu skarżącej i aktu małżeństwa jej rodziców wynika, że chrzest odbył się [...] r., natomiast ślub [...] r., co może świadczyć, iż skarżąca przebywała na terenie Niemiec wraz

z rodzicami, co najmniej od września [...] r. do stycznia [...] r. Organ powyższych dowodów i okoliczności nie rozważył.

Ma to niewątpliwie znaczenie z punktu widzenia przywołanej definicji deportacji w art. 2 pkt 2 u.o.d. i przyjętej przez WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 342/23 wykładni tego przepisu,

a mianowicie, że o deportacji można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Jest to bowiem oczywiste, że dziecko dzieli los rodziców i do deportacji dziecka odnoszą się te same przyczyny, które spowodowały deportowanie (wywiezienie) do pracy przymusowej rodziców czy też matki dziecka. O represji nie decyduje bowiem wiek dziecka oraz to, czy faktycznie pracowało.

W związku z powyższym Sąd uznał, iż organ ponownie dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw.

z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 2 pkt 2 lit. a u.o.d., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z podanych przyczyn Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany bezwzględnie uwzględnić ocenę prawną i wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz

w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Go 342/23.

Jako, że skarga została uwzględniona Sąd – na podstawie art. 200, art. 205

§ 1 p.p.s.a. - zasądził od organu na rzecz skarżącej poniesione przez nią koszty postępowania, które sprowadzają się do wpisu od skargi uiszczonego w wysokości 200 zł, wynikającej z § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu

w postępowaniu przed sądami administracyjnym (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 535 zm.).