Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1696/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART. 17 UST. 1, ART. 17B
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 marca 2024 roku sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 25 sierpnia 2023 r., nr SKO-NP-4115-221/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarżący J. M. wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką A. M., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 1 grudnia 2014 r., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 sierpnia 2014 r.

Decyzją z 8 maja 2023 r., znak: ŚR.5211.1522-23.2023.D wydaną przez Wójta Gminy N., odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W motywach rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia i nie pracuje zawodowo od 2014 r. Faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką i obecnie z tego tytułu jest uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nadto organ wskazał, że są jeszcze trzy osoby zobowiązane do zapewnienia opieki matce skarżącego w tym samym stopniu co skarżący, jednakże tej pomocy nie udzielają, ze względu na miejsce zamieszkania, pracę zawodową i sytuacje rodzinną. Zdaniem organu rodzeństwo powinno wesprzeć skarżącego w opiece nad matką tak aby nie musiał on całkowicie rezygnować z podjęcia zatrudnienia.

Dodatkowo wskazano, że negatywną przesłanką do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność pobierania przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zdaniem organu pierwszej instancji nie jest również możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia z powodu nie spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił:

1.naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez:

a) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażone art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP;

b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającej na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o przepis art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

c) naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji:

- skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego;

- doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej.

Ponadto zarzucono organowi l instancji naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Decyzją z 25 sierpnia 2023 r., nr SKO-NP-4115-221/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy uznał, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zatem stwierdzono, że oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ powinien dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności.

Wskazując na ustalone w sprawie okoliczności faktyczne organ odwoławczy podał, że matka skarżącego jest osobą w wieku 87 lat, mieszka ze skarżącym, od 9 lat legitymuje się orzeczeniem o zakwalifikowaniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności z przyczyn oznaczonych symbolem 05-R, tj. upośledzenia narządu ruchu. Ma problemy z poruszaniem się, przemieszcza się za pomocą balkonika przy czym potrzebna jest pomoc drugiej osoby. Ze względu na stan zdrowia wymaga opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, której udziela jej skarżący. Obecnie opieka sprowadza się do nadzoru matki aby zażywała leki, przygotowania posiłków, pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, wykupywaniu leków, prowadzaniu szeroko rozumianego gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, zakupy), zawożenia do lekarza, pozostawania do dyspozycji matki.

Skarżący oświadczył w toku postępowania, że z dniem 20 sierpnia 2014 r. zrezygnował z pracy zarobkowej ze względu na opiekę nad matką, która wymaga stałej opieki i nadzoru. Nadto wskazał, że w miejscowości, w której mieszka z matką nie ma innych osób zobowiązanych do opieki i alimentacji matki.

Kolegium nie kwestionując faktu, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką , która niewątpliwie ze względu na wiek i stan zdrowia opieki tej wymaga, wskazało, że oprócz skarżącego zobowiązanymi do alimentacji jego matki jest jeszcze troje jej dzieci: dwie córki A. M. i K. oraz syn S. M. Jak ustalono K. W. zam. S. [...], pracuje i nie współuczestniczy w opiece nad matką ze względu na pracę i konieczność dojazdu do miejsca zamieszkania matki. Druga córka, A. M. mieszka w K. obecnie sprawuje opiekę nad małym dzieckiem i jest na urlopie macierzyńskim nie jest w stanie podjąć opieki ze względu na dojazdy do miejsca zamieszkania matki i obowiązki domowe. Brat S. M. mieszka w USA i ze względu na odległość od miejsca zamieszkania matki nie jest w stanie współuczestniczyć w opiece nad matką.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy uznał, że odległość od miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki lub praca zawodowa nie jest obiektywną przeszkodą w wypełnianiu obowiązku alimentacyjnego, który można realizować nie tylko przez osobisty wkład ale również w formie finansowego wsparcia. Zdaniem organu odwoławczego istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.

Ponadto organ uznał, że czynności opiekuńcze jakie skarżący sprawuje względem matki w odniesieniu do jej stanu zdrowia nie pozwalają przyjąć aby w sprawie istniał bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a opieką nad niepełnosprawną matką.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a/ dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

b/ dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), powoływanej dalej także jako "u.ś.r." w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. obowiązującym na dzień wydania decyzji przez organ II instancji.

Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b).

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy Sąd zauważa, że słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające zyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.

Istota sprawy sprowadzała się zatem do rozstrzygnięcia czy organy słusznie uznały, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W ocenie Sądu organ odwoławczy zasadnie uznał, że rodzaj i zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie odpowiada przesłankom przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że matka skarżącego ma problemy z poruszaniem się, przemieszcza się za pomocą balkonika i wymaga asekuracji. Opieka sprawowana przez skarżącego sprowadza się do nadzoru zażywania leków przez matkę, przygotowania posiłków, utrzymaniu higieny osobistej, wykupieniu leków, prowadzaniu szeroko rozumianego gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, zakupy), zawożeniu do lekarza, pozostawania do dyspozycji matki.

Sąd wskazuje, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). Opieka ta powinna być zatem w takim stopniu absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla podopiecznego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21).

Tymczasem stan faktyczny sprawy wskazuje, że matka skarżącego niewątpliwie wymaga wsparcia, ale jednak nie jest osobą obłożnie chorą, bez kontaktu, czy też z objawami wymagającymi ciągłej obecności opiekuna. Z akt sprawy nie wynika aby matka skarżącego była osobą niekomunikatywną lub z ograniczeniami uniemożliwiającymi jej artykułowanie swoich potrzeb. Skarżący nie wskazał aby wykonywał względem matki takie czynności opiekuńcze czy pielęgnacyjne, których specyfika wymagałaby intensywności i ciągłości opieki. Przy pomocy balkonika i z asekuracją jest w stanie przemieszczać się po mieszkaniu. Skarżący nie wskazał też aby wymagała ona karmienia (skarżący jedynie gotuje posiłki) z czego można wnioskować, że matka skarżącego wykazuje w tym zakresie samodzielność. Skarżący podał w wywiadzie, że matka wymaga całodobowej opieki ale na poparcie tego nie przedstawił okoliczności (objawów i specyfiki schorzeń matki) potwierdzających taką potrzebę. Akta sprawy nie wskazują wiec aby opieka sprawowana przez skarżącego zmuszała go do definitywnej rezygnacji i niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Nie sposób przyjąć, aby takie czynności jak: przygotowanie posiłków, wykupywanie lekarstw, czuwanie nad zażyciem leków, czy organizowanie wizyt lekarskich mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Również pomoc w czynnościach higienicznych jest wykonywana zwykle w określonych porach dnia lub raz na jakiś czas, a zatem i ta czynność nie ma charakteru ciągłego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które mogą być wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo i wykonujące je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, mające pod opieką chorych członków rodziny. Do tego rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy rodzicami i dziećmi. Również czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego takie jak pranie i sprzątanie nie wykraczają poza zakres czynności, które wykonuje każda osoba prowadząca gospodarstwo domowe.

W tym miejscu należy podkreślić, że skarżący zrezygnował z prowadzenia lub pracy w gospodarstwie rolnym. Jak trafnie wskazano w uchwale NSA z 11.12.2012 r., (I OPS 5/12, ONSAiWSA 2013, nr 3, poz. 40) prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzania gospodarstwem. Przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W odróżnieniu od pracy w gospodarstwie rolnym, praca świadczona w ramach stosunku pracy jest pracą wykonywaną na rzecz osoby trzeciej i pod jej kierownictwem (art. 22 Kodeksu pracy). Charakteryzuje ją nie tylko podporządkowanie ekonomiczne, ale i organizacyjne.

Biorąc zatem pod uwagę schorzenia matki i zakres sprawowanych przez skarżącego czynności opiekuńczych, a także charakter pracy w gospodarstwie rolnym stwierdzić należy, że przy odpowiedniej organizacji czasu i skorzystaniu z możliwego wsparcia w postaci usług opiekuńczych, istnieje możliwość podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wymienione przez skarżącego czynności opiekuńcze można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy w gospodarstwie rolnym, albo w trakcie wykonywania tych obowiązków (wrócić do domu na chwilę i skontrolować, czy podopieczna nie ma jakiś potrzeb).

Dodatkowo, poza przedstawioną wyżej zasadniczą argumentacją przemawiającą za brakiem istnienia związku przyczynowego w sprawie, odnośnie faktu posiadania przez skarżącego trójki rodzeństwa, Sąd podziela najnowsze orzecznictwo NSA wskazujące, że jakkolwiek kwestia rodzeństwa nie ma decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, to jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). W kolejnym wyroku NSA stwierdził, że nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że oprócz wnioskującego o świadczenie, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawnym, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie oznacza to, że Sąd wybiera, kto ma zapewnić niepełnosprawnemu opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z rodzeństwem) jednak, że wnioskujący o świadczenie nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad niepełnosprawnym (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22, wyrok NSA z 6 lutego 2024 , sygn. akt I OSK 128/23). W okolicznościach niniejszej sprawy, jedna z sióstr skarżącego mieszka na terenie tego samego powiatu co matka i zajmuje się dzieckiem, druga pracuje zawodowo i mieszka w odległej miejscowości, a brat mieszka w USA. Podane przez skarżącego przyczyny niewywiązywania się rodzeństwa z obowiązku alimentacyjnego względem matki (odległość od miejsca zamieszkania podopiecznej, sprawy zawodowe i rodzinne) w zestawieniu z zakresem opieki jakiej ona wymaga, nie wskazują na bezwzględny brak możliwości wsparcia skarżącego (choćby finansowego) w opiece nad matką, tak aby skarżący nie musiał rezygnować z pracy zarobkowej. Poza tym, jak to już wcześniej wskazano, skarżący jest w stanie sam pogodzić sprawowanie opieki nad matką z pracą w gospodarstwie rolnym, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd zauważa też, że skarżący składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pobierał inne świadczenie przyznane z uwagi na sprawowanie opieki nad matką (specjalny zasiłek opiekuńczy). Okoliczność ta jednak nie mogła przesądzać o pozytywnym dla skarżącego rozstrzygnięciu niniejszej sprawy. Wskazać bowiem trzeba, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak regulacji przewidującej, że fakt uprzedniego przyznania zainteresowanemu specjalnego zasiłku opiekuńczego determinuje uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie ostatnio wskazanego świadczenia wymaga bowiem przeprowadzenia odrębnego (tj. samodzielnego, autonomicznego) postępowania administracyjnego, w którym – niezależnie od ocen poczynionych w innych postępowaniach – badane są normatywnie określone przesłanki przyznania tegoż wsparcia. Poddanie sądowej kontroli decyzji wydanej w tym przedmiocie powoduje, że poza zakresem ocen Sądu pozostają uprzednio wydane decyzje przyznające specjalny zasiłek opiekuńczy (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 128/24).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego poprzez brak ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką Sąd wskazuje, że jakkolwiek zgodnie z art. 7 k.p.a. to na organach ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to powszechnie w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że tak ukształtowana zasada ciężaru dowodu doznaje przełamania w tych przypadkach, w których możliwości poczynienia ustaleń przez organ są ograniczone, zwłaszcza, gdy wykazanie określonych faktów pozostaje w interesie strony (por. wyrok NSA: z dnia 5 grudnia 2023 r. II GSK 616/20, z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 603/16). W takich przypadkach ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 172/07, wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający sprawę niniejszą podziela, że nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania z lojalnego współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Powyższe stanowisko potwierdzają liczne przykłady z orzecznictwa, które akcentują, że obowiązki organów administracji publicznej w zakresie przeprowadzenia dowodów z urzędu celem odtworzenia prawdy obiektywnej nie sięgają tak daleko, by zwalniały stronę ze współudziału w zebraniu materiału dowodowego (por. np. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 273/10). W ramach lojalnego współdziałania w celu wyjaśnianiu okoliczności faktycznych strona powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z treści art. 77 k.p.a. nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, że organy administracji obowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy strona – mimo wezwania organu – środków takich nie przedstawiała (por wyrok WSA w Krakowie z 4 kwietnia 2024 r., sygn. akr III SA/Kr 1744/23).

Odnosząc powyższe do realów niniejszej sprawie, stwierdzić należy, że w toku kontrolowanego postępowania skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który – jak Sądowi wiadomo z urzędu – wielokrotnie reprezentuje strony w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego. W toku postępowania zgodnie z art. 10 k.p.a. skarżący został wezwany o przedłożenie wszelkich dokumentów mających wpływ na postępowanie ale nie przedstawił żadnego z nich, w tym przykładowo ewentualnej dokumentacji medycznej potwierdzającej, że stan matki wymaga stałej i ciągłej opieki. Ponadto, podczas wywiadu środowiskowego, skarżący miał pełną swobodę w opisaniu stanu matki i rodzaju oraz zakresu czynności opiekuńczych jakich wymaga. Brak było zatem podstaw do uznania, że stan faktyczny odnośnie czynności opiekuńczych świadczonych matce, ustalony na podstawie wywiadu środowiskowego jest niepełny i wymaga uzupełnienia. Przy tym zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres ten nie wyczerpuje przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i brak jest podstaw do stwierdzenia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad matką.

Reasumując, prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności opieki oraz faktu, że skarżący tę opiekę sprawuje. Jednakże samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Musi to być opieka o takim charakterze i natężeniu, że wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej choćby w częściowym wymiarze. Taka opieka – w ocenie Sądu – nie miała miejsca w realiach kontrolowanej sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.