Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 189/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 29 ust 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1199
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 8 stycznia 2024 r. nr BDSPB02-09/2024 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2022r. do Biura Powiatowego ARiMR w C. z/s w [...], za pośrednictwem aplikacji elektronicznej eWniosekPlus, wpłynął wniosek o przyznanie płatności na rok [...] złożony przez R. K. ("Skarżący", "Strona", "Wnioskodawca’). We wniosku Strona ubiegała się o przyznanie następujących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: jednolitej płatności obszarowej (JPO), płatności za zazielenianie, płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności dla młodych rolników, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno oraz uzupełniającej płatności podstawowej.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami Wnioskodawcy wypłacono zaliczkę w wysokości [...] zł. która została przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów, w dniu [...] października 2022 r.

W dniu [...] kwietnia 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. z/s w [...] odmówił przyznania Wnioskodawcy płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno oraz uzupełniającej płatności podstawowej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w wyniku postępowania ustalono, że wnioskodawca uniemożliwił przeprowadzenie czynności kontrolnych w siedzibach należących do niego stad. W wyniku tego, na podstawie art. 59 ust. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 549 ze zm.), odmówiono Stronie przyznania wszystkich płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W dniu [...] sierpnia 2023r. Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2023 r. (sygn. akt I SA/Bd 489/23) Sąd oddalił skargę.

W dniu [...] sierpnia 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARMR w C. z/s w [...] wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wypłaconych Wnioskodawcy w formie zaliczki. W dniu [...] listopada 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. z/s w [...] wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, w której ustalił kwotę do zwrotu w wysokości [...] zł.

Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ podał, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2023r., poz. 119, dalej:" ustawa o ARiMR") jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego łub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przypisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce wówczas, gdy wspomniane środki zostały zaliczkowo wypłacone, zgodnie z dyspozycją art. 46 ust. 3, 4 i 5 ustawy o płatnościach bezpośrednich, a następnie wydana została decyzja odmawiająca przyznania płatności.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w przedmiotowej sprawie na poczet płatności bezpośrednich za rok 2022 przyznał Skarżącemu zaliczkę w wysokości [...] zł, a następnie wydał decyzję w sprawie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Organ odmówił przyznania płatności ze względu uniemożliwienie przez wnioskodawcę przeprowadzenie czynności kontrolnych w siedzibach należących do niego stad. W wyniku tego, na podstawie art. 59 ust. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 549 ze zm.), odmówiono Stronie przyznania wszystkich płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W związku z powyższym wypłacone rolnikowi płatności zaliczkowe stały się płatnościami nienależnymi w rozumieniu wyżej powołanych przepisów. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem nie jest weryfikowanie prawidłowości ustaleń w zakresie odmowy przyznania płatności. W postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, należy zbadać, czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków i czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość żądania zwrotu.

Odnosząc powyższe do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ stwierdził, że te same zarzuty, tj. naruszenie art. 59 ust. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. przez jego zastosowanie w sytuacji, kiedy skarżący nie uniemożliwił pracownikom organu przeprowadzenia kontroli w siedzibie stada oraz art. 7 i art. 77 § 1 Kpa przez ich niezastosowanie, tj. niepodjęcie przez organ wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności przez niepełną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niewywiązanie się przez organ z ciążącego na nim obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego były już rozpatrywane w związku ze złożonym odwołaniem od decyzji w sprawie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Postępowanie odwoławcze zakończone zostało decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z dnia [...] lipca 2023 r., co do której Wojewódzki Sad Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 11 grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Bd 489/23 oddalił złożona przez Stronę skargę.

Organ wskazał, że środki pomocowe pochodzące z systemu wsparcia bezpośredniego w większości są finansowane z budżetu Unii Europejskiej, w związku z powyższym podlegają ochronie zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. WE L 312/1 z 23.12.1995). Stosownie do w/w rozporządzenia środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności.

Organ stwierdził, że środki finansowe w wysokości zaliczki w kwocie [...]zł, stały się nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi. Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ zauważył, iż zgodnie z art. 49 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1775 ze zm.) Kierownik Biura Powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Nr L 347, s. 549 z 20.12.2013 r.), zwanego dalej rozporządzeniem (UR) nr 1306/2013, tj. gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Kwota stanowiąca równowartość 100 euro, od ustalenia której odstępuje Kierownik biura powiatowego Agencji, dotyczy poszczególnych schematów pomocowych w ramach sprawy o przyznanie płatności w ramach jednej kampanii, dlatego samego rolnika i jest ustalana oddzielnie dla schematów pomocowych. Kurs wymiany euro na dzień 30.09.2022 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, wynosił 4,8483 zł. Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro wynosi 484,83 zł. Kwota zwrotu zaliczki wyliczona za 2022 rok (oddzielnie dla JPO – 8.296,44 zł, płatności za zazielenienie - 5 568,12 zł, płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) – 2.729,48 zł, płatności dla młodych rolników – 5.780,33 zł, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno – 2.932,41 zł, uzupełniającej płatności podstawowej – 648,47 zł) przekracza kwotę 100 euro, według kursu ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, tj. 484,83 zł.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zobowiązany jest do jej zwrotu. Przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach płatności w kampanii 2022r., zostały określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69). Zgodnie zatem z art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 "obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu oraz błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje jedynie, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Jednocześnie wskazać należy, iż 12 miesięczny termin od daty płatności na wydanie decyzji o zwrocie dotyczy wyłącznie przypadków, w których łącznie spełnione są obydwie w/w przesłanki, to znaczy, że w sprawie nie stwierdzono żadnego uchybienia po stronie rolnika, błąd wynikał wyłącznie z winy organu a także błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

W niniejszej sprawie wypłacone w dniu [...] października 2022r. płatności zaliczkowe, nie zostały wypłacone na podstawie pomyłki ARiMR. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na dzień wypłaty nie był w posiadaniu informacji, z których wynikałoby, że producent rolny będzie utrudniał przeprowadzenie kontroli na miejscu przez upoważnionych pracowników ARiMR.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w kwestii tego, że w realiach rozpatrywanej sprawy nie został przekroczony, wynikający z art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, termin 18 miesięcy, liczony od zatwierdzenia nieprawidłowości, na wystąpienie do beneficjenta o zwrot kwoty nienależnie pobranych płatności. Dokumentem stwierdzającym nieprawidłowość w niniejszej sprawie jest zawiadomienie z dnia [...] sierpnia 2023r. o wszczęciu postępowania administracyjnego, doręczone w dniu [...] sierpnia 2023r. Organ I instancji prawidłowo w odniesieniu do okresu, w ciągu którego można dochodzić zwrotu nienależnie pobranych płatności powołał się na przepisy unijne w części dotyczącej płatności finansowanych bądź współfinansowanych ze środków unijnych (art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 przewidujący czteroletni okres przedawnienia od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości) oraz na przepisy krajowe w części dotyczącej płatności finansowanych w całości ze środków krajowych (art. 68 Ordynacji podatkowej, który ma zastosowanie w sprawach należności, o jakich mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, o czym stanowi art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji). W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały bowiem przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, s/1 z dnia 23.12.1995 r. ze zm.). W przedmiotowej sprawie termin przedawnienia zaczął biec od daty złożenia wniosku ([...].05.2022 r.) o przyznanie płatności na rok 2022 - wniosek zawierał nieprawidłowe deklaracje. Termin 4-letni został jednak przerwany na skutek doręczenia z dniem [...].08.2023 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Tym samym termin 4-letni zaczął biec na nowo, a tym samym w dniu wydania przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR decyzji nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności w wysokości [...] zł.

W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. oraz poprzedzającej jej decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2023r., zarzucając naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2023r. poz. 775 ze zm. dalej: "k.p.a.") przez ich niezastosowanie, a tym samym zebranie przez organ 1 instancji materiału dowodowego w sposób wybiorczy, a następnie dokonanie jego niewyczerpującej analizy, bez uwzględnienia zarzutów i wniosków strony,

- art. 12 § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie, a tym samym zaniechanie wnikliwego rozpoznania sprawy przez organ 1 instancji, niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcie obiektywnych dowodów i okoliczności uprawdopodobniających stanowiska strony;

- art. 29 ust 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. a Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez jego zastosowanie, a w konsekwencji uznanie przez organ, iż w niniejszej sprawie doszło do nienależnego pobrania przez skarżącego pomocy finansowej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego,

- art. 59 ust 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 poprzez jego zastosowanie w sytuacji, kiedy skarżący nie uniemożliwił pracownikom organu przeprowadzenia kontroli w siedzibie stada.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. dalej: jako "p.p.s.a."), lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując badania legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy organ w sposób uprawniony uznał, że pobrane przez Skarżącego środki pieniężne z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2022 r. były płatnościami nienależnymi i czy istniały podstawy do orzeczenia o ich zwrocie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności prowadzone jest w oparciu o art. 29 ustawy o ARiMR. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej.

Ustalenie kwoty przyznanych nienależnie lub pobranych w nadmiernej wysokości środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 1c). Tego rodzaju decyzja ma więc charakter konstytutywny i tworzy nowy stosunek prawny. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy o ARiMR). Natomiast przedmiotem postępowania toczącego się przed organem jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, a następnie ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. W pierwszej kolejności wskazać więc trzeba, że Skarżący ubiegał się w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2022 r. o następujące płatności:

- jednolitą płatność obszarową oraz płatność za zazielenianie,

- płatność dodatkową (redystrybucyjna),

- płatność dla młodych rolników,

- płatność do powierzchni upraw strączkowych na ziarno,

- płatność uzupełniająca do płatności podstawowej.

W dniu [...] października 2022 r. w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 października 2022r. w sprawie zaliczek na poczet płatności bezpośrednich za rok 2022 (Dz. U. poz. 1827) wypłacono Skarżącemu zaliczkę w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na wskazany rachunek bankowy. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez Stronę. W dalszej kolejności należy podkreślić, że decyzją z [...] kwietnia 2023r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił Stronie przyznania wnioskowanych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022r. W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z [...] lipca 2023r. utrzymał ją w mocy. Po rozpoznaniu wniesionej skargi, wyrokiem z 11grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Bd 489/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę.

Należy wskazać, że nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, gdy środki te zostały zaliczkowo wypłacone, a następnie wydana została decyzja odmawiająca przyznania płatności. Jak podkreślił WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Go 720/14, "kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia, albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ dokonuje wypłaty wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwota wypłaty przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie organu dokonane na rzecz osoby przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia, ponad obowiązkową, jest niepodatkową należnością budżetową podlegającą zwrotowi".

Płatnością nienależnie pobraną jest zatem płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Ustalenie, czy przyznane uprzednio płatności zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, może wynikać z ustaleń dokonanych w toku odrębnego postępowania wyjaśniającego toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W orzecznictwie wskazuje się również na możliwość domagania się zwrotu nienależnie pobranych kwot bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej płatność. W wyroku z 15 listopada 2012r., sygn. akt II GSK 1518/11, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, iż warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Pogląd ten powtórzony został m.in. w wyroku NSA z 17 czerwca 2020 r., I GSK 9/20, wyroku WSA w Olsztynie z 11 lutego 2021 r., I SA/Ol 719/20, wyroku NSA z 11 kwietnia 2021r. II GSK 96/12, z 12 sierpnia 2016r. II GSK 568/15, z 18 sierpnia 2021r. I GSK 2053/18 i z 28 października 2019r. I GSK 1467/18.

Należy także zważyć, że postępowanie o ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest ustalenie, czy doszło do nienależnego pobrania środków publicznych, bowiem sprawa dotycząca ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności nie jest sprawą dotyczącą przyznania pomocy. Jeśli więc organ stwierdzi na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, że kwota przyznana beneficjentowi jest kwotą nienależną, to wówczas jest on zobowiązany do wydania decyzji opartej na art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Przy czym organ nie jest uprawniony w postępowaniu o ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych do kontrolowania podstaw odmowy przyznania pomocy, a jedynie jest zobligowany do ustalenia faktu, wynikającego z wydania takiej decyzji, a mianowicie tego, że pomoc taka – w tej sytuacji – jest kwotą pobraną nienależnie lub też w nadmiernej wysokości.

Biorąc pod uwagę, że decyzją z [...] kwietnia 2023r. organ odmówił przyznania wszystkich wnioskowanych przez Skarżącego płatności, nienależną płatnością w przedmiotowej sprawie jest kwota zaliczki na poczet płatności bezpośrednich na rok 2022, przekazana na rachunek Strony. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR poprzez bezpodstawne jego zastosowanie, w sytuacji kiedy brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych do uznania, iż przyznane Skarżącemu płatności stały się płatnościami nienależnymi, jest niezasadny.

Uwzględniając powyższe chybiony jest także zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez powołanie się na okoliczność, iż Skarżący nie uniemożliwił pracownikom organu przeprowadzenie kontroli w siedzibie stada. W istocie, okoliczności te stanowią przedmiot innego postępowania. Jak już wyżej wskazano, w niniejszym postępowaniu organ nie weryfikuje po raz kolejny prawidłowości decyzji o odmowie przyznania płatności, tylko ustala różnicę między kwotą wypłaconą a kwotą płatności faktycznie należną stronie.

Organ wyczerpująco omówił również przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69). Uwzględniając przytoczone fakty i okoliczności sprawy, Sąd podziela stanowisko organu, że płatności zaliczkowe, nie zostały wypłacone na podstawie pomyłki ARiMR.

W niniejszej sprawie nie doszło również do upływu okresu, w ciągu którego można dochodzić zwrotu nienależnie pobranych płatności. Organ zasadnie powołał się na przepisy unijne w części dotyczącej płatności finansowanych bądź współfinansowanych ze środków unijnych (art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 2988/95 przewidujący czteroletni okres przedawnienia od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości) oraz na przepisy krajowe w części dotyczącej płatności finansowanych w całości ze środków krajowych.

Trafnie również wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, zgodnie z którym w przypadku płatności finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych, przedawnienie obowiązku zwrotu płatności następuje po 4 latach od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości lub najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia. W przypadku wniosku zawierającego nieprawidłową deklarację, przez moment dopuszczenia się nieprawidłowości należy rozumieć datę złożenia wniosku o przyznanie płatności. Jednocześnie termin 4-letni biegnie na nowo w przypadku, gdy dochodzi do przerwania biegu przedawnienia, które następuje przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się stronę. Z tych względów organ prawidłowo ustalił, iż nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu pozostałych płatności wypłaconych w ramach zaliczki na podstawie złożonego do Biura Powiatowego ARiMR wniosku o przyznanie płatności na rok 2022. Termin przedawnienia rozpoczął bieg od daty złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2022 ([...] maja 2022 r.). Termin ten został następnie przerwany na skutek doręczenia [...] sierpnia 2022 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Tym samym termin 4- letni zaczął biec na nowo. W dacie wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności przez organ I instancji ([...] lutego 2023 r.) nie doszło więc do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności.

Końcowo należy wskazać, że nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 , art. 77 § 1, art. 80 i art. 12 k.p.a. W toku postępowania przed organami ARiMR do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej (art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR). W postępowaniach tych – stosownie do art. 10a ust. 1a tej ustawy - organ: 1) stoi na straży praworządności, 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zgodnie z ust. 1b tego przepisu, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Należy też wskazać, że w postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności organy nie stosują przepisów ustawy o płatnościach. Skoro wymienione w zarzucie skargi przepisy nie mają zastosowania w sprawie, organ nie dopuścił się ich naruszenia.

Organ wydając zaskarżoną decyzję rozpatrzył w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, czemu dał wyraz w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu. Skarżący nie podważył wiarygodności ustaleń poczynionych przez organ. Logiczna, wsparta okolicznościami sprawy argumentacja organu wskazuje na bezpodstawność twierdzeń strony. W należycie ustalonym stanie faktycznym, organy prawidłowo zastosowały i omówiły przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Tym samym, organ nie dopuścił się naruszenia powołanych w skardze przepisów postępowania, tj. art. 7 , art. 77 § 1, art. 80 i art. 12 k.p.a.

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne.