Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 130/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 128
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA [...] Korycka (spr.) sędzia WSA J. Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] września 2023 r. sprawy ze skarg S. S. i Z. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy w następstwie wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 64/20, Starost L. na podstawie art. 128 i art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm., dalej powoływanej jako "ugn") odmówił ustalenia i wypłaty Z. M., S. i T. rodzeństwu S. odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa zarządzeniem Naczelnika Gminy S. z dnia [...] marca 1980 r. nr [...], położną w S., oznaczoną dawniej jako działka nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo opisał dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazał w szczególności, że wnioskiem z dnia [...] listopada 2016 r. Z. S. wystąpił do organu o wykupienie jego działki nr [...] i wypłacenie odszkodowania. S. S., M. S. i T. S. oświadczeniami z dnia [...] września 2017 r. poparli przedmiotowy wniosek Z. S. i wnieśli o wypłatę odszkodowania. Wnioskodawcy wskazali, że nie otrzymali żadnego odszkodowania, a Z. S. w toku przeprowadzonego w sprawie przesłuchania stwierdzili, że także jego rodzice nie otrzymali żadnych pieniędzy. Organ wyjaśnił, że działka nr [...] została przejęta z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa zarządzeniem Naczelnika Gminy S. z dnia [...] marca 1980 r. nr [...] w sprawie ustalenia granic terenów budowlanych przejmowanych na cele budownictwa mieszkaniowego we wsi S., wydanym w oparciu o przepisy art. 8, art. 9 ust. 2 i art. 13 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (tj. Dz.U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216 ze zm.). Właścicielem tej działki byli pozostający we wspólności majątkowej małżeńskiej B. i M. S., a nie wyłącznie M. S., jak wskazano to w ww. zarządzeniu. Odszkodowanie na rzecz B. S. i spadkobierców za przejętą działkę nr [...] oraz wartość składników roślinnych zostało ustalone w decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] czerwca 1983 r. nr [...] w kwocie [...]zł., a w postanowieniu z dnia [...] stycznia 1984 r. nr [...] prostującym ww. decyzję zmniejszone do kwoty [...]zł, w związku z tym, iż z przejętej działki nr [...] o pow. 0,8535 ha część o łącznej powierzchni 0,3052 ha została zwrócona dotychczasowym właścicielom i ich spadkobiercom, a przy Skarbie Państwa pozostały powstałe z podziału działki nr [...] działki nr [...] i to one zostały objęte odszkodowaniem w kwocie [...]zł. Organ podniósł, że decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] Starosta L. odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, gdyż uznał że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Wyjaśnił, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w L. Wydział I Cywilny z [...] czerwca 2010 r., sygn. akt [...] spadkobiercami zmarłego w dniu [...] października 1982 r. M. S. była żona B. J. S. w 1/4 części oraz dzieci: S. S., M. S., T. S., Z. S. w 3/16 części, natomiast spadkobiercami po B. J. S., zmarłej w dniu [...] stycznia 1988 r. są S. S., M. S., T. S. i Z. S., każdy z nich w 1/4 części. Organ zaznaczył, że ustalił na podstawie informacji udzielonej przez Sąd Rejonowy w L., że przed tym Sądem nie toczyło się postępowanie z wniosku Naczelnika Gminy S. o wpłacenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Wskazał, że zwrócił się także do Archiwum Państwowego w T. Oddział we [...] o dokumentację archiwalną dotyczącą Budżetu Gminy S. od roku 1980 do 1985 r., ale że na podstawie nadesłanej dokumentacji nie udało się odnaleźć z którego działu, rozdziału i paragrafu dokonywano wypłat odszkodowań za przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Podniósł, że uzyskał również informację z Banku Spółdzielczego w S. oraz z Wydziału Budżetu i Finansów w Starostwie Powiatowym w L., iż z uwagi na ograniczony okres przechowywania dokumentów brak jest dokumentów potwierdzających wypłatę odszkodowania na rzecz B. S. i spadkobierców M. S.. W toku prowadzonego postępowania ustalono także, jak wskazał organ, iż adresatem decyzji odszkodowawczej była B. S., natomiast postanowienia o sprostowaniu tej decyzji Z. S.. Zaznaczył, że w archiwalnych aktach sprawy znajdują się zwrotne potwierdzenia odbioru z dnia [...] września 1983 r., [...] stycznia 1984 r., [...] listopada 1983 r. i [...] lipca 1983 r. (obrót ziemią) świadczące o tym, iż Z. S. i jego mamie B. S. były doręczane pisma w sprawie. Ponadto, jak wyjaśnił, w dokumentacji archiwalnej odnaleziono pismo B. S. z dnia [...] sierpnia 1983 r. kierowane do Wojewody [...], zatytułowane "Odwołanie". W piśmie tym B. S. odwołała się od decyzji Naczelnika Gminy o przejęciu na własność Państwa ziemi od właścicieli i oddanie ziemi. Z pisma tego także wynika, że nie zgadzała się ona z przeprowadzoną wyceną. Zdaniem organu tak sformułowane pismo wskazywało na to, że decyzja ustalająca odszkodowanie została doręczona B. S. i była ona świadoma tego jaka kwota odszkodowania jej się należy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał również na wytyczne zawarte w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 64/20 uchylającym uprzednio wydaną prze Starostę [...] decyzję z dnia [...] maja 2019 r. o odmowie waloryzacji i wypłaty odszkodowania oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. Starosta wskazał, że po zwróceniu się do zainteresowanych stron o sprecyzowanie żądania wniosku, na którą to potrzebę wskazano w ww. wyroku, ustalił w oparciu o treść pism wnioskodawców precyzujących swoje żądania i wcześniejszych składanych w toku postępowania, że strony żądają zarówno ustalenia, jak i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Dlatego też za podstawę rozstrzygnięcia przyjął art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn, a nie jak to wcześniej uczynił art. 132 ust. 3 i 5 ugn. Podniósł także, że zgodnie ze wskazaniami zawartymi w ww. wyroku przeprowadził postępowanie wyjaśniające co do dalszych losów ww. pisma B. S. z dnia [...] sierpnia 1983 r. (wystąpił o informacje do Urzędu Wojewódzkiego w B., Archiwum Państwowego w B., Urzędu M. i Gminy S.) ustalając, że brak jest dokumentów dotyczących prowadzenia postępowania odwoławczego i rozstrzygnięć organów odnośnie wskazanego pisma. Organ podkreślił, że nie odnaleziono dowodów świadczących o tym, aby decyzja odszkodowawcza została wyeliminowana z obrotu prawnego. Wskazał, że przedmiotowe pismo B. S. zatytułowane "Odwołanie" wpłynęło do Urzędu Gminy w S. [...] sierpnia 1983 r., natomiast na pieczęci ostateczności decyzji odszkodowawczej i postanowienia ją prostującego widnieje data 7 luty 1984 r., a więc data późniejsza niż ww. pismo zatytułowane "Odwołanie. Pomimo złożonego pisma i pomimo braku dokumentów o dalszym jego losie, ówczesne organy, jak podkreślił organ, stwierdziły ostateczność decyzji odszkodowawczej i postanowienia ją prostującego. Dlatego też organ uznał, iż decyzja odszkodowawcza wraz z postanowieniem ją prostującym stała się ostateczna [...] lutego 1984 r. i od tej daty stanowiła tytuł do wypłacenia ustalonego odszkodowania byłym właścicielom nieruchomości. Odnośnie natomiast sposobu przeprowadzenia postępowania odszkodowawczego przez ówczesnego Naczelnika Gminy S. i zawartego w wyroku z dnia z dnia [...] września 2021 r. wskazania w kwestii rozważenia możliwości podjęcia z urzędu postępowania w celu wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczeń mogących mieć wpływ na stan faktyczny sprawy, organ wskazał, że pismem z dnia [...] lipca 2022 r. zwrócił się do Wojewody [...] z prośbą o rozważenie możliwości wszczęcia z urzędu postępowań na podstawie art. 157 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, niemniej Wojewoda [...] powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] maja 2015 r. oraz obowiązujący stan prawny nie stwierdził potrzeby wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji odszkodowawczej, sprostowanej postanowieniem z 1983 i 1984 r.

W świetle powyższego organ stwierdził, że za przejęcie własności przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa w 1980 r. należało się odszkodowanie. Odszkodowanie to zostało ustalone w decyzji Naczelnika Gminy S., która jest ostateczna i funkcjonuje w obrocie prawnym.

Następnie organ wskazał, że w sprawie niekwestionowanym jest, że nie zachował się żaden finansowy dowód potwierdzający wypłaty odszkodowania (np. dowód księgowy, przelew bankowy lub przekaz pocztowy). Spowodowane jest to tym, że dokumentacja potwierdzająca wypłatę przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, jest przechowywana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami, a po jego upływie podlega zniszczeniu. Jednocześnie podkreślił, że pomimo tego w sprawie nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego decyzją odszkodowania może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. Takie założenie stwarzałoby bowiem potencjalną możliwość wszystkim byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości oraz ich prawnym następcom do występowania o ponowną wypłatę odszkodowań po upływie ustawowego okresu obowiązku przechowywania dokumentacji księgowej (bankowej) i zniszczeniu dowodów wypłaty. Wskazał, że przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi stanowił, iż za grunt przejęty na własność Państwa odszkodowanie było ustalane i wypłacane według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) z uwzględnieniem postanowień ustawy. Na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należało złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania natrafia na przeszkody prawne. Zgodnie z ust. 3 ww. regulacji suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodziła na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podejmą jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia. Odnosząc przepisy art. 27 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości do stanu faktycznego sprawy i informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego w L., organ stwierdził, że z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, iż skoro depozyt sądowy nie został utworzony, istnieje duże prawdopodobieństwo, iż kwota odszkodowania przyznana B. S. i spadkobiercom M. S. została wypłacona. Potwierdzeniem tego może być również brak w sentencji decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] czerwca 1983 r. nr [...] dyspozycji przekazania kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Organ uznał zatem twierdzenia wnioskodawców, iż nie otrzymali odszkodowania za wątpliwe, wskazując na brak racjonalnych przesłanek, aby uznać, iż po tak długim okresie czasu odszkodowanie nie zostało wypłacone, skoro środki na ten cel były zagwarantowane, o czym świadczy dyspozycja zawarta w decyzji odszkodowawczej, iż wypłata ma nastąpić przez Bank Spółdzielczy w S. w terminie 3 miesięcy od dnia ostateczności decyzji. Podkreślił, że brak bezpośredniego dowodu księgowego świadczącego o wypłacie odszkodowania jest wynikiem upływy okresu archiwizacji dokumentów finansowo - księgowych.

Reasumując organ wskazał, że niedopuszczalne jest zgłaszanie roszczenia przez następców prawnych osób uprawnionych do odszkodowania wobec których zostało już wcześniej ustalone odszkodowanie.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył Z. S. oraz S. S..

Z. S. w złożonym odwołaniu zarzucił mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy naruszenie przepisów:

a) art. 128 ust. 1 ugn poprzez odmowę ustalenia i wypłaty Z., M., S. i T. S. odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, podczas gdy wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczanej odpowiadającym wartości tych praw;

b) art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn poprzez odmowę ustalenia i wypłaty Z., M., S. i T. S. odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, podczas gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

W oparciu o sformułowane zarzuty Z. S. wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji w całości i wydanie przez organ II instancji orzeczenia w zakresie ustalenia i wypłaty stronom odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

Ponadto odwołujący podkreślił, że umknęła uwadze organu I instancji okoliczność złożenia przez B. S. pisma świadczącego o wniesionym odwołaniu od decyzji, co spowodowało, że decyzja odszkodowawcza nie stała się ostateczna. Odwołujący podniósł, że roszczenia następców prawnych do wypłaty odszkodowania przysługujące ich poprzednikom prawnym jest w pełni uzasadnione i zasługuje na uwzględnienie wobec braku ostatecznego wcześniejszego ustalenia odszkodowania.

Natomiast S. S. w złożonym odwołaniu podniósł, że jego ojciec zmarł [...] października 1982 r. i, że następcami jego zostali żona oraz dzieci. Naczelnik Gminy S. dalej natomiast prowadził czynności związane z wywłaszczeniem nie informując jego, jako spadkobiercy zmarłego M. S.. Możliwość powiadomienia strony istniała zaś w dniu [...] marca 1983 r., gdyż w tym dniu był on w Urzędzie Gminy S. wymeldować się. Od lat Naczelnik Gminy S. był w konflikcie z M. S.. Znając fakty z historii losów B. S. w czasie wojny, wiedział on, że jest osobą psychicznie załamaną, bojąca się wszystkiego i o swoje dzieci. Odwołujący podkreślił, że nie doszło do załatwienia sprawy i depozytu sądowego.

Po rozpatrzeniu ww. odwołań Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że organ I instancji nie naruszył art. 128 i art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn, gdyż wywłaszczono przedmiotową nieruchomości i jednocześnie decyzją administracyjną ustalono odszkodowanie na rzecz osób uprawnionych, jak również wypłacono odszkodowanie. Decyzją Naczelnika Gminy S. z dnia [...] czerwca 1983 r. nr [...] ustalono odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość w kwocie [...]zł. W wyniku pisma - odwołania B. S. z dnia [...] sierpnia 1983 r., postanowieniem z dnia [...] listopada 1983 r. nr [...] oraz z dnia [...] stycznia 1984 r. nr [...] Naczelnik Gminy S. sprostował pierwotną decyzję w zakresie powierzchni i numeracji działek przejętych od M. S. z uwagi na korektę planu zagospodarowania przestrzennego we wsi S. - Wymyślin, jednocześnie ustalono ostateczne odszkodowanie na kwotę [...]złotych. Fakt ten potwierdza dokumentacja geodezyjna, opisy i mapy oraz wyciągi z wykazu zmian gruntowych ks. rob. 250/83 i 255/83, z treści których wynika że powiększono wielkość działki właściciela, natomiast pomniejszono obszar wywłaszczenia zmniejszając jednocześnie ustalone odszkodowania. Od wskazanych powyżej działań Naczelnika Gminy S. strona nie wniosła żadnych uwag, jak również nie odwołała się od nich, co w ocenie organu II instancji należy uznać, że organ rozpatrujący sprawę zrealizował żądania strony uprawnionej wskazane pismem z dnia [...] sierpnia 1983 r. Organ II instancji wskazał, że niedopuszczalnym jest zgłaszanie roszczeń przez następców prawnych i jednocześnie stron postępowania, osób uprawnionych do odszkodowania, wobec których zostało już wcześniej ono ustalone i najprawdopodobniej wypłacone, co potwierdza sam zainteresowany, strona postępowania Z. S., który w toku przesłuchania w dniu [...] marca 2019 r. potwierdził, że Naczelnik Gminy S. kupił przedmiotową nieruchomość, gdyż zeznał cyt. "Urząd Gminy miał deficyt i przejął bezprawnie za grosze działkę, a sprzedawał działki z 5 lub 6 krotnością ceny za jaką kupił, a w tamtych czasach prawo zakazywało handlu ziemią". Wobec powyższego w ocenie organu nie można wystąpić ponownie w charakterze następcy prawnego strony postępowania, które zakończyło się, co bezspornie wynika z akt sprawy. Zdaniem organu II instancji z analizy zgromadzonego materiału dowodowego można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że ustalona kwota odszkodowania została wypłacona (nie został utworzony depozyt), albo ewentualnie depozyt po upływie 5 lat został zlikwidowany, a ustalona kwota odszkodowania przeszła na własność Skarbu Państwa (brak informacji o wypłacie). Organ odwoławczy podkreślił, że otrzymanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość było zawsze prawem właściciela nieruchomości, a nigdy jego obowiązkiem przyjęcia. Skoro zatem ówcześni dysponenci odszkodowania dokonali jakiegoś rodzaju wyboru, a ich wniosek został przez władze państwowe uwzględniony, to należy uznać, że w tym zakresie Skarb Państwa zrealizował prawo właściciela do otrzymania odszkodowania bądź odmowy jego wypłaty. Okoliczność, że po wielu latach odszkodowanie okazało się dla spadkobierców właścicieli nieruchomości niesatysfakcjonujące lub uważają, że nie nastąpiła wypłata, jest zagadnieniem zupełnie odrębnym i nie mającym wpływu na toczące się postępowanie administracyjne. Ponadto aktualne przepisy prawa nie przewidują dodatkowych wypłat odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Organ II instancji podkreślił przy tym, że strony postępowania przez prawie trzydzieści lat nie podnosiły kwestii braku wypłaty odszkodowania i w toku trwania postępowania administracyjnego nie przedstawiły żadnych dowodów, z których wynikałby bezsporny fakt braku wypłaty odszkodowania na rzecz osób uprawnionych, jak również pism, z którymi strony zwracały się do ówczesnych władz o wypłatę należnego odszkodowania. Brak jest również dowodów, dokumentów na okoliczność odmowy wypłaty należnego odszkodowania. Zdaniem organu subiektywne przekonanie stron postępowania o tym, że pierwotni właściciele nieruchomości, jak również ich następcy prawni, nie otrzymali stosownego odszkodowania za zabraną nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa, nie świadczy o fakcie braku jego wypłaty, jeżeli na tę okoliczność nie przedstawili oni żadnych dowodów, jak i nie poinformowali organu o świadkach mogących mieć wiedzę w przedmiotowej sprawie i ich adresach zamieszkania, którzy to mogliby być przesłuchani na okoliczność potwierdzenia faktu braku wypłaty odszkodowania na rzecz osób uprawnionych. Brak jest również dowodów, które wskazują, że pierwotni właściciele i ich następcy prawni występowali w okresie wcześniejszym o wypłatę należnego odszkodowania do organów Państwa.

Organ zaznaczył, że to nie brak wypłaty odszkodowania, a różnice wartości nieruchomości w okresie wywłaszczenia jak i obecnie, stanowi powód stanowiska stron, że należy się im jakaś forma uzupełnienia odszkodowania, dodatkowej dopłaty, co nie jest w aktualnym systemie prawnym możliwe. Jednocześnie organ II instancji wskazał, że pomimo wyczerpującego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji nie udało się w sprawie pozyskać dowodu bezpośredniego wypłaty odszkodowania (dokumentacji księgowo-finansowej) z uwagi na ograniczony czas przechowywania tego rodzaju dokumentów, jednakże zdaniem organu odwoławczego nie można na tej podstawie doszukiwać się uzasadnienia do ponownego roszczenia wypłaty odszkodowania. W sprawach administracyjnych, w których przedmiotem jest ustalenie okoliczności wypłaty odszkodowania wywłaszczonym w latach ubiegłych właścicielom lub ich spadkobiercom, na organie nie ciąży bowiem obowiązek udowodnienia na podstawie dowodu bezpośredniego okoliczności wypłaty ustalonego odszkodowania, a w każdym innym przypadku przyjęcie, że go nie wypłacono. Ponadto organ II instancji stwierdził, że przedmiotem postępowania jest kwestia wypłaty (ustalenia) odszkodowania, a nie badania przez organ prawidłowości funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji odszkodowawczej, a także że fakt, iż jednostka samorządu terytorialnego we właściwym czasie nie realizowała swoich obowiązków mających na celu odjęcia wywłaszczonych nieruchomości od pierwotnego zbioru dokumentów nie świadczy o braku wypłaty odszkodowania na rzecz osób uprawnionych przy jednoczesnym powstaniu obowiązku odszkodowawczego na rzecz następców prawnych. Organ II instancji zaznaczył również, że organ I instancji dochował staranności w przeprowadzonym postępowaniu, co potwierdza jego korespondencja z wieloma organami i instytucjami celem wyjaśnienia sprawy i zabrania materiału dowodowego. Reasumując, zdaniem Wojewody [...] podniesione zarzuty w odwołaniu są nieuzasadnione, a postępowanie Starosty [...] zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniono właściwie i prawidłowo. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie przepisy.

Na powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2022 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnieśli S. S. i Z. S..

S. S. w swojej skardze (zarejestrowanej w tut. Sądzie pod sygn. akt II SA/Bd 130/23) zarzucił w szczególności, że po śmierci ojca M. S. organ winien zawiadomić o wywłaszczeniu spadkobierców, tj. żonę B. S. oraz dzieci (w tym skarżącego) i to z nimi prowadzić dalsze postępowanie – czego jednak nie uczynił. Zwrócił przy tym uwagę na sytuację, gdy w 1983 r. był w urzędzie gminy dokonując wymeldowania, jednak mimo to naczelnik nie poinformował go wtedy o wywłaszczeniu.

Z. S. we wniesionej skardze (zarejestrowanej w tut. Sądzie pod sygn. akt II SA/Bd 162/23) zarzucił natomiast naruszenie:

- art. 128 ust. 1 ugn poprzez odmowę ustalenia i wypłaty Z. S., M. S., S. S. i T. S. odszkodowania za nieruchomość położoną w S., oznaczonej dawniej jako działki nr [...] o łącznej pow. 0,5050 ha wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa zarządzeniem Naczelnika Gminy S. nr [...] z [...].03.1980 r. podczas gdy wywłaszczenie własności nieruchomości użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw;

- art. 129 ust. 4 pkt 3 ugn poprzez odmowę ustalenia i wypłaty odszkodowania Z. S., M. S., S. S. i T. S. odszkodowania za przedmiotową nieruchomość podczas gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

W związku z ww. zarzutami Z. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji i jednocześnie o zobowiązanie Starosty do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczenie w zakreślonym przez Sąd terminie.

W uzasadnieniu skargi Z. S. wskazał w szczególności, że zarządzenie Naczelnika Gminy S. nr [...] zostało wydane tylko w stosunku do M. S., podczas gdy wywłaszczona działka była w 50% współwłasnością małżeńską nieujętej w zarządzeniu B. S.. Wobec tego, jak wskazał, części należącej do B. S. nie wywłaszczono. Ponadto zarzucił, że decyzja ustalająca odszkodowanie Naczelnika Gminy S. z dnia [...] czerwca 1983 r. została doręczona tylko B. S., podczas gdy w dniu [...] października 1982 r. zmarł M. S., a więc w jego miejsce w dacie wydania decyzji do postępowania wstąpili jego następcy prawni - żona i dzieci. Jednak ww. decyzja Naczelnika nie została doręczona wszystkim stronom postępowania, pozbawiając tym samym dzieci M. S. możliwości zapoznania się z nią i jej zaskarżenia. Ponadto, wskazał, że Naczelnik nie nadał biegu postępowaniu odwoławczemu po wniesieniu odwołania przez B. S.. Z uwagi na powyższe okoliczności w ocenie skarżącego decyzja ta nie była zatem prawomocna i nie mogła wywierać żadnych skutków prawnych. Ponadto zakwestionował dwukrotne prostowanie decyzji z [...] czerwca 1983 r. przez Naczelnika polegające na sprostowaniu nr działek (z "[...] o pow. 0,8535 ha" na "[...] o pow. łącznej 0,5050 ha") oraz sumy odszkodowania (z [...] zł na [...] zł) – co winno być jego zdaniem dokonane w drodze wydania nowej decyzji. Błędne jest zatem, jak wskazał, stanowisko Wojewody, że odszkodowanie zostało ustalone i wypłacone na podstawie decyzji z [...] czerwca 1983 r. Przedstawiona analiza wywłaszczenia pokazuje bowiem, że zarówno w zarządzeniu o wywłaszczeniu jak i w nieprawomocnej decyzji odszkodowawczej jest dużo nieprawidłowości – nie wskazano prawidłowo właściciela nieruchomości wywłaszczonej, numerów działek, kwoty odszkodowania, stron postępowania. Podsumowując, skarżący stwierdził, że nie było wydanej decyzji i nie wypłacono odszkodowania.

W odpowiedzi na ww. skargi Wojewoda [...] wniósł o ich oddalenie.

Postanowieniem z dnia 13 września 2023 r. Sąd na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej powoływanej jako "ppsa") połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturach II SA/Bd 130/23 i II SA/Bd 162/23 i postanowił prowadzić jej pod wspólną sygnaturą II SA/Bd 130/23.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 ppsa, Sąd stwierdził, iż wniesione w sprawie skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Rozstrzygnięcie sporu w sprawie sprowadza się do oceny legalności odmowy ustalenia i wypłaty rodzeństwu Z., M., S. i T. S. odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną z mocy prawa w oparciu o zarządzenie Naczelnika Gminy S. z dnia [...] marca 1980 r. nr [...], położoną w miejscowości S. i oznaczoną dawniej jako działka nr [...], a stanowiącą w dacie wywłaszczenia współwłasność rodziców ww. osób – B. i M. S..

W związku z tym, iż o sprawie wypowiedział się już WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia [...] września 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 64/20, należy wskazać, że orzekające organy rozpatrując ponownie sprawę zobligowane były, zgodnie z art. 153 ppsa do uwzględnienia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w ww. wyroku. Przepis ten stanowi bowiem, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że na organie i sądzie spoczywa w tej samej sprawie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w wyroku sądu administracyjnego, który to może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany stanu faktycznego, czyniącej poprzedni pogląd prawny nieaktualnym, jak też w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania.

W wydanym w sprawie wyroku z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 64/20, WSA w Bydgoszczy wskazał na potrzebę doprowadzenia w pierwszej kolejności, tj. przed rozstrzygnięciem wniosku inicjującego przedmiotowe postępowanie administracyjne – do podjęcia działań ukierunkowanych na stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] czerwca 1983 r. nr [...] ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz B. S. i "[...]" oraz prostujących ją (w zakresie kwoty odszkodowania, przejętej powierzchni i numeracji działek) postanowień z dnia [...] listopada 1983 r. i [...] stycznia 1984 r., jako aktów wydanych z rażącym naruszeniem prawa w związku z tym, iż odpowiednio decyzja odszkodowawcza nie określała prawidłowo osób uprawnionych do odszkodowania innych niż B. S., a wskazane postanowienia zmieniały decyzje odszkodowawczą w zakresie merytorycznym (w związku ze zwrotem części wywłaszczonej nieruchomości dotychczasowym właścicielom oraz korektą planu zagospodarowania przestrzennego dla wsi S.). WSA w Bydgoszczy zobowiązał również organ do zwrócenia się do stron postępowania o precyzyjne określenie treści żądania wniosku wszczynającego przedmiotowe postępowanie administracyjne z uwagi na okoliczność, że treść wniosku w jego dyspozytywnej części nie pozwala na jednoznacznie odczytanie żądania wnioskodawcy. Sąd wyraził przy tym stanowisko, że samo dochodzenie wypłaty ustalonego w decyzji odszkodowania nie odbywa się na drodze postępowania administracyjnego i że tryb z art. 132 ust. 3 ugn właściwy jest dla dokonania w drodze decyzji waloryzacji wysokości odszkodowania ustalonego w decyzji. Ponadto Sąd zobligował organy do ustalenia czy decyzja o ustaleniu odszkodowania pozostaje w obrocie prawnym (tj. czy funkcjonuje w obrocie prawnym ostateczna decyzja o ustaleniu odszkodowania) w związku z tym, iż w aktach sprawy zalega pismo B. S. z dnia [...] sierpnia 1983 r. zatytułowane "odwołanie" skierowane do Wojewody [...]. WSA w Bydgoszczy zarzucił także orangom, że oparły swoje ustalenia na niewiarygodnym dowodzie tj. kserokopii wyciągu z Dziennika Urzędowego Wojewódzkiej Rady N. we [...] z dnia [...] kwietnia 1980 r. Nr [...] poz. 46, gdyż dokument ten posiadał widoczne ręczne notatki i dopiski, wskazujące jednoznacznie na ingerencję w treść tego wyciągu.

Ponownie rozpatrując sprawę Starosta L. wykonał wskazanie zawarte w wyroku z dnia [...] września 2021 r. dotyczące jednoznacznego określenia przez strony postępowania treści żądania wniosku, gdyż pismami z dnia [...] marca 2022 r. zwrócił się do M. S., S. S., Z. S. i T. S. do sprecyzowania swoich żądań i jasnego określenia czy Starosta ma wypłacić zwaloryzowane odszkodowanie za przejętą nieruchomość, wykupić nieruchomość czy też podania stron mają na celu podjęcie innego postępowania dotyczącego przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi M. S. wskazał, iż jego "żądania mają tylko i wyłącznie na celu uzyskanie odszkodowania", S. S. podniósł, że wnosi o "ustalenie faktycznej kwoty za działkę nr [...]", a T. S. powołała się na wniosek z dnia [...] września 2017 r. i wskazała, że "wnosi o wypłatę odszkodowania". Natomiast Z. S. nie sprecyzował żądania wniosku, tylko skierował do Wojewody [...] żądania przeniesienia sprawy do innego Starostwa Powiatowego. Dokonując analizy i oceny treść pism wnioskodawców precyzujących swoje żądanie oraz wcześniejszych wniosków składanych w toku prowadzonego postępowania, Sąd podzielił stanowisko Starosty [...], że strony żądają zarówno ustalenia, jak i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...]. Sąd miał przy tym na względzie, że we wniosku inicjującym przedmiotowe postępowanie, jak i w toku całego postępowania strony (poza jedynym pismem S. S. w którym wskazał na wypłacenie przeliczonego odszkodowania), nie wskazały wprost i jednoznacznie, że domagają się "waloryzacji" ustalonego decyzją odszkodowania, a WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia [...] września 2021 r. wyraźnie wskazał, że samo dochodzenie wypłaty ustalonego w decyzji odszkodowania nie odbywa się na drodze postępowania administracyjnego, a zatem zgodnie z mającym moc wiążącą w sprawie wskazaniem Sądu podstawy takiej nie daje tryb z art. 132 ust. 3 ugn, który właściwy jest dla dokonania w drodze decyzji waloryzacji wysokości odszkodowania ustalonego w decyzji. Natomiast żądania o takiej treści jak: wniosek o uzyskanie odszkodowania, wniosek o ustalenie faktycznej kwoty za działkę, wniosek o wykupienie działki pozwalają na zakwalifikowanie żądań stron jako wniosku o ustalenie / ponowne prawidłowe ustalenie odszkodowania. Trybem właściwym dla rozpatrzenia wniosku o ustalenie odszkodowania jest zaś tryb przewidziany w art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn. Tą też regulację przyjęły orzekające organy za podstawę rozpatrzenia wniosku stron, a nie jak to wcześniej uczyniły podstawę z art. 132 ust. 3 ugn, niemniej w uzasadnieniu rozstrzygnięć orzekające organy wskazały również na okoliczności stanowiące o braku wystąpienia w sprawie przesłanek uzasadniających orzeczenie o wypłacie odszkodowania.

Wykonując natomiast wskazania WSA w Bydgoszczy odnośnie stwierdzonych wad decyzji odszkodowawczej i prostujących ją postanowień, Starosta L. zwrócił się pismem z dnia [...] lipca 2022 r. do Wojewody [...] o rozważenie możliwości wszczęcia z urzędu postępowania na podstawie art. 157 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, który to w odpowiedz udzielonej Starości wskazał m.in. na zmianę stanu prawnego dotyczącego instytucji stwierdzenia nieważności decyzji. W tym kontekście wskazać należy, że ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491), wydaną w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. o sygn. akt P 46/13 (w wyroku tym Trybunał uznał art. 156 § 2 za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP w takim zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności w przypadku decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa – jeżeli od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy), prawodawca dokonał zmiany brzmienia art. 156 § 2 kpa poprzez usunięcie odesłania do punktów 1, 3, 4 i 7 w paragrafie 1. Zmiana ta weszła w życie z dniem 16 września 2021 r. W jej wyniku stało się niedopuszczalne stwierdzenie nieważności decyzji po upływie dziesięciu lat od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia i gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, niezależnie od przyczyny nieważności, a zatem także w sytuacji gdy decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Równocześnie został dodany paragraf 3 w art. 158 kpa, stanowiący, że jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy Kodeksu w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. Ponadto postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej). W wyniku wskazanych zmian kpa, dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji w ciągu dziesięciu lat od jej doręczenia lub ogłoszenia. W przypadku, gdy od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło więcej, niż dziesięć lat, ale mniej, niż trzydzieści, to dopuszczalne jest wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, ale organ nie może stwierdzić jej nieważności, a jedynie może stwierdzić wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa (art. 158 § 2). Po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji jest wyłączona możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 158 § 3). Odnosząc to do realiów niniejszej sprawy stwierdzić należy, że z uwagi na upływ wskazanego trzydziestoletniego terminu, nie ma już obecnie możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej odszkodowanie oraz postanowień ją prostujących. W przedmiotowej sprawie oznacza to, że należy uwzględnić stan prawny wynikających z tych obarczonych wadami aktów prawnych. Należy podkreślić, że decyzją Naczelnika Gminy S. z dnia [...] czerwca 1983 r. nr [...], sprostowaną postanowieniami z dnia [...] listopada 1983 r. i [...] stycznia 1984 r., rozstrzygnięto cała sprawę administracyjną, jaką stanowiło ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (orzeczono o całości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość), z tym że uczyniono to w nieprawidłowy sposób, gdyż nie określono w niej właściwie osób uprawnionych do odszkodowania i wprowadzono w niej zmiany merytoryczne w drodze postanowienia wydanego w trybie art. 113 kpa. Nie oznacza to jednak, że decyzja ta w ostatecznie nadanej jej treści nie weszła do obrotu prawnego i nie wywołała skutków prawnych w niej określonych. Natomiast brak możliwości jej wyeliminowania i postanowień ją prostujących, powoduje konieczność respektowania stanu prawnego wynikającego z tych orzeczeń. W wyroku z dnia [...] września 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 64/20, WSA w Bydgoszczy wskazał, że decyzję odszkodowawczą z 1983 r. Naczelnik Gminy wydał bez przeprowadzenia postępowania w celu ustalenia kręgu następców prawnych po zmarłym M. S., i dokonał w niej arbitralnego wyboru osoby, której przyznano odszkodowanie, imiennie wskazał bowiem jedynie B. S. i tylko ją (pomimo asekuracyjnej formuły "i s-ców") określił jako podmiot, któremu decyzję należy doręczyć. Oznacza to, że w istocie decyzja odszkodowawcza jako osobę uprawnioną do uzyskania odszkodowania uczyniła tylko B. S. i jej tylko jako adresatce decyzji organ przewidział doręczenie decyzji odszkodowawczej. Skoro więc organ w istocie skierował decyzję jedynie do B. S., to tym samym brak doręczenia jej spadkobiercom M. S., nie oznacza braku wejścia do obrotu prawnego tej decyzji rozstrzygającej w całości sprawę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Decyzja odszkodowawcza weszła do obrotu prawnego z dniem doręczania jej B. S., jako osobie, do której w istocie jedynie została wydana i skierowana decyzja ustalająca odszkodowanie. Inną natomiast kwestią jest prawidłowość określenia podmiotów uprawnionych w decyzji odszkodowawczej i pominięcie w rzeczywistości w tej decyzji dzieci M. S., będących także jego spadkobiercami, niemniej to uchybienie stanowi o wadliwości wydanej decyzji, a nie braku jej wejścia do obrotu prawnego, czy braku rozstrzygnięcia sprawy odszkodowania za wywłaszczaną nieruchomość.

Zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia [...] września 2021 r., Starosta L. podjął również działania wyjaśniające co do pozostawania w obrocie prawnym decyzji ustalającej odszkodowanie w związku z zaleganiem w aktach sprawy pisma B. S. z dnia [...] sierpnia 1993 r. zatytułowanym "odwołanie". W tym celu zwrócił się do Wojewody [...], Archiwum Państwowego we [...] i Burmistrza [...] i Gminy S. o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów dotyczących ww. pisma B. S. zatytułowanego "odwołanie". Żaden z ww. podmiotów nie posiadał dokumentów dotyczących ewentualnego postępowania odwoławczego i losów ww. odwołania. Nie odnaleziono jednak także dokumentów wskazujących, iż decyzja odszkodowawcza została wyeliminowana z obrotu prawnego. Odnosząc się do treści pisma B. S. z dnia [...] sierpnia 1993 r. zauważyć należy, że autorka pisma wprost wskazała w nim, że stanowi ono odwołanie od decyzji o przejęciu jej ziemi i kwestionowała w nim zasadność dokonanego przejęcia. Dopiero w dalszej części tego pisma podniosła ona także zastrzeżenia do przeprowadzonej wyceny nieruchomości. Ponadto na decyzji odszkodowawczej i prostującym ją postanowieniu z 1984 r. widnieje pieczęć ze stwierdzeniem ostateczności w dniu 7 lutym 1984 r. Jest to to data późniejsza niż pismo zatytułowane "odwołanie", a ponadto faktem jest, że ówczesne organy stwierdziły ostateczność decyzji odszkodowawczej i prostującego ją postanowienia z 1984 r. W tych okolicznościach, pomimo braku dokumentów o dalszych losach pisma z dnia [...] sierpnia 1993 r., w którym wprost wskazano, że stanowi ono odwołanie od decyzji o przejęciu ziemi, Sąd podzielił stanowisko organów, że w sprawie należy uznać, że decyzja odszkodowawcza z 1983 r. funkcjonuje w obrocie prawnym jako decyzja ostateczna od dnia [...] lutego 1984 r. Jednocześnie należy zaznaczyć, że nie ma żadnych dokumentów potwierdzających, że osoby zainteresowane wskazywały na zaniechanie organu w rozpatrzeniu odwołania od decyzji ustalającej odszkodowanie. Nie sposób więc po czterdziestu latach od wydania decyzji odszkodowawczej doszukiwać się w piśmie z dnia [...] sierpnia 1993 r. elementów odwołania od decyzji odszkodowawczej. W ponownie prowadzonym postępowaniu zostało wykonane wskazanie WSA w Bydgoszczy z dnia [...] września 2021 r. dotyczące uzupełnienia ustaleń faktycznych co do pozostawania w obrocie prawnym decyzji o ustaleniu odszkodowanie. Na podstawie poczynionych dodatkowo ustaleń faktycznych organy wyprowadziły prawidłowy wniosek, iż decyzja ustalająca odszkodowanie funkcjonuje w obrocie prawnych jako decyzja ostateczna.

Ponadto w sprawie, stosownie do wskazań zawartych w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia [...] września 2021 r. pozyskano oryginał wyciągu Dziennika Urzędowego Wojewódzkiej Rady N. we [...] z dnia [...] kwietnia 1980 r. Nr [...] poz. 46 bez ręcznych dopisek i notatek, ponadto organ zwrócił się do Burmistrza M. i Gminy S. o kserokopię postanowienia Naczelnika Gminy z dnia [...] września 1983 r. z pieczątką prawomocności.

W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że w sprawie nie naruszono art. 153 ppsa, a orzekające organy przeprowadziły ponownie postępowanie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i wytycznymi zawartymi w wyroku z dnia [...] września 2021 r.

Odnosząc się natomiast do samego rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy w pierwszej kolejności na treść art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn. Przepis ten stanowi, iż starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z brzmienia art. 129 ust. 5 ust. 3 ugn wynika, że stanowi on podstawę do przyznania odszkodowania za już dokonane pozbawienie prawa do nieruchomości (wywłaszczenie), a tym samym może być on stosowany do spraw zaszłych, w których doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, pomimo że obowiązujące w tym czasie przepisy przewidywały obowiązek jego ustalenia. Przepis ten niejako "uaktualnia" regulacje prawne, które przewidywały przyznanie odszkodowania za odjętą nieruchomość, a do wydania aktu o odszkodowaniu nie doszło. Regulacja art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn stanowi zatem remedium stwarzające prawną możliwość ustalenia i wypłaty odszkodowania w tych sytuacjach, w których nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości "bez ustalenia odszkodowania". Przepis ten nie odwołuje się natomiast do kwestii "wypłaty" odszkodowania, która z natury rzeczy jest czynnością następczą wobec jego ustalenia i ma zazwyczaj charakter jedynie techniczny. Z punktu widzenia przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn relewantna prawnie pozostaje okoliczność "ustalenia" odszkodowania. Indyferentna jest natomiast okoliczność jego wypłaty (patrz wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 448/20 - dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Powyższe prowadzi do wniosku, że w sytuacji ustalenia w przeszłości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, brak jest podstaw do zastosowania normy art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn i ponownego ustalenia w trybie tego przepisu odszkodowania za tą samą wywłaszczoną nieruchomość, skoro przepis ten stanowi podstawę prawną do wydania przez starostę odrębnej decyzji o odszkodowaniu, w sytuacjach, w których nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Przedmiotowa nieruchomość, oznaczona dawniej jako działka nr [...], została przejęta z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o zarządzenie Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] marca 1980 r. nr [...] w sprawie ustalenia granic terenów budowlanych przejmowanych na własność państwa na cele budownictwa mieszkaniowego we wsi S.. Akt ten wydany został w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (tj. Dz.U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216 ze zm.), która w 9 ust. 1 stanowiła, że za grunty przejęte na własność Państwa odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) z uwzględnieniem postanowień niniejszej ustawy, a w art. 10 ust. 2 określała, że po objęciu gruntów w faktyczne władanie organ do spraw rolnictwa prezydium powiatowej rady narodowej wydaje decyzję, która powinna w szczególności zawierać (pkt 2 i 3): ustalenie odszkodowania i terminu zapłaty odszkodowania oraz wymienienie osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania. Jak wynika z powyższego za przejęcie własności przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa w 1980 r. należało się dotychczasowym właścicielom odszkodowanie. W aktach sprawy znajduje się decyzja Naczelnika Gminy S. z dnia [...] czerwca 1983 r. nr [...] ustalająca odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz B. S. i "s-ców" oraz prostujące ją postanowienia z dnia [...] listopada 1983 r. i [...] stycznia 1984 r. Jak wykazano decyzja ta jest ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym. Pomimo, iż decyzja ta wadliwie określała osoby uprawnione do odszkodowania, czego konsekwencją było w istocie uczynienie adresatem tej decyzji jedynie B. S., jako osoby współwywłaszczonej i jednocześnie jednemu z następców prawnych M. S., to jednak – jak podkreślono – decyzja ta weszła do obrotu prawnego, funkcjonuje w obrocie prawnym i co istotne rozstrzyga o całości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Tym samym roszczenie odszkodowawcze zostało w całości skonsumowane przez B. S.. Skoro więc w sprawie doszło do ustalenia w całości odszkodowania za dokonane wywłaszczenie, to pomimo wadliwości decyzji odszkodowawczej w zakresie określenia wszystkich osób uprawnionych do odszkodowania i wadliwości postanowień prostujących decyzję odszkodowawczą, których to wadliwych aktów nie można aktualnie już wyeliminować w trybie przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji, należy uwzględnić stan prawny wynikający z tych aktów, co w efekcie oznacza, że sprawa odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją ustalającą odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. W takiej sytuacji zaś brak jest możliwości ponownego ustalenia odszkodowania w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn. Kwestia odszkodowania za wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości została już raz rozstrzygnięta i nastąpiło ustalenie tegoż odszkodowania na rzecz osoby współwywłaszczonej na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, która nie została podważona i pozostaje w obrocie prawnym. W takich warunkach nie ma już możliwości ponownego ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn wyraźnie bowiem stanowi, że odrębną decyzję o odszkodowaniu wydaje się, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Przepis ten wyklucza zatem możliwość ustalenia odszkodowania w każdym przypadku, gdy za pozbawienie prawa do nieruchomości zostało już przyznane odszkodowanie, co obejmuje także sytuację gdy zdaniem strony zainteresowanej odszkodowanie zostało ustalone w niewłaściwej wysokości.

W tym stanie rzeczy, Sąd stwierdził, że orzekające w sprawie organy prawidło uznały, że skarżącym nie przysługuje prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości. Należy przy tym podkreślić, że zarówno wydanie decyzji odmownej zamiast umarzającej postępowanie, jak i wydanie decyzji umarzającej postępowanie zamiast odmownej, nie stanowi uchybienia powodującego konieczność uchylenia takich decyzji, z uwagi na skutki podjętego w takiej sytuacji rozstrzygnięcia. Zarówno bowiem decyzja odmowna, jak i umorzenie postępowania sprowadzają się w tym wypadku do tego, że nie może na rzecz wnioskodawców nastąpić ustalenia i wypłaty odszkodowania (por wyrok NSA z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2885/17 – dostępny jw.).

Odnosząc się natomiast do samej okoliczności wypłaty odszkodowania, która jak wskazano z punktu widzenia przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn jest indyferentna, a istotne znaczenie ma okoliczność "ustalenia" odszkodowania, to jednak w związku z tym, iż w przeprowadzonym postępowaniu stanowiła ona przedmiot ustaleń orzekających organów, i że w zakresie obejmującym dochodzenie wypłaty przeliczonego (zwaloryzowanego) odszkodowania – dopuszczalna jest droga postępowania administracyjnego, wskazać należy, że w mającym moc wiążącą w sprawie wyroku z dnia [...] września 2021 r., WSA w Bydgoszczy przesądził, że na potrzeby sprawy została dostatecznie ustalona okoliczności ustalenia i wypłaty B. S. kwoty odszkodowania z tytułu przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa (wywłaszczenia) w kwocie określonej w postanowieniu o sprostowaniu decyzji odszkodowawczej. Nie budzi wątpliwości, że w sprawie organom, pomimo wyczerpującego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i pomimo zwrócenia się do wielu organów i instytucji (Sądu Rejonowego w L., Banku Spółdzielczego w S., Archiwum Państwowego we [...], [...] Urzędu Wojewódzkiego, Burmistrza M. i Gminy S., Wydziału Budżetu i Finansów w Starostwie Powiatowym w L.), nie udało się pozyskać dowodu bezpośredniego potwierdzającego wypłatę ustalonego odszkodowania, co jak prawidłowo ustaliły organy, wynika z upływu czasu w jakim należało przechowywać stosowne dokumenty. W sytuacji, gdy dokumentacja stanowiąca dowody bezpośrednie, z których jednoznacznie wynikałby fakt wypłacenia odszkodowania osobie uprawnionej, jest przechowywana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami, a po jego upływie podlega zniszczeniu, to nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę (dowód księgowy, dowód finansowy, dowód bankowy). Takie założenie stwarzałoby bowiem potencjalną możliwość wszystkim byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości oraz ich prawnym następcom do występowania o ponowną wypłatę odszkodowań po upływie ustawowego okresu obowiązku przechowywania dokumentacji księgowej (bankowej) i zniszczeniu dowodów wypłaty (patrz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia [...] stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 1045/19). Brak dokumentacji pozwalającej na stwierdzenie wypłaty może stanowić prawną konsekwencję upływu czasu i nie można na tej podstawie doszukiwać się podstawy roszczenia wypłatę odszkodowania. Jak wskazano to w wydanym w spawie wyroku z dnia [...] września 2021 r., samo zaprzeczenie przez stronę skarżącą prawdziwości dokonanych przez organ ustaleń i powołanie się na obowiązek działania organu z urzędu w trakcie postępowania wyjaśniającego nie oznacza skutecznego zakwestionowania ustaleń faktycznych organu. W toku postępowania strony nie przedstawiły zaś istotnego dokumentu potwierdzającego, albo chociaż sugerującego brak wypłaty B. S. odszkodowania. Natomiast z akt sprawy wynika, że nie został ustanowiony depozyt sądowy, o który mowa w art. 27 ust. 2 ww. ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (przepis ten przewidywał złożenie do depozytu sądowego sumy odszkodowania przypadającej do wypłaty jeżeli osoba uprawniona odmawiała przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne; ponadto depozyt sądowy) oraz, że w decyzji odszkodowawczej wskazano, że wypłata odszkodowania ma nastąpić przez Bank Spółdzielczy (z rachunku bankowego Banku) w terminie 3 miesięcy od dnia ostateczności decyzji (środki na wypłaty musiałby więc być zagwarantowane). Okoliczności te, wobec braku dowodu wskazującego na brak wypłaty odszkodowania, pomimo przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, stanowiły uzasadnioną podstawę do przyjęcia przez Starostę L. tezy o prawdopodobieństwie wypłaty ustalonego odszkodowania, której prawdziwość dodatkowo potęgowała okoliczność kilkudziesięcioletniego zaniechania dochodzenia przez osoby uprawnione wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wypłata odszkodowania, uniemożliwia zaś dokonanie waloryzacji na dzień zapłaty ustalonej w decyzji wysokości odszkodowania (art. 132 ust. 3 ugn), skoro regulacja zawarta w art. 132 ust. 3 ugn może mieć jedynie zastosowanie do ustalonego odszkodowania, które nie zostało wypłacone.

W tym stanie rzeczy, uwzględniając wszystkie poczynione uwagi, Sąd działając na podstawie art. 151 ppsa, orzekł o oddaleniu wniesionych w sprawie skarg.