Postanowienie NSA, sygn. akt III OZ 351/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 87 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 44
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 287/23 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 września 2022 r. nr KOA/2918/Ni/22 w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

A.P. w dniu 20 stycznia 2023 r. (data stempla pocztowego na kopercie) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 września 2022 r. nr KOA/2918/Ni/22 w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. W skardze zawarła ponadto wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu tego wniosku podała, że o wydaniu powyższej decyzji dowiedziała się w dniu 13 stycznia 2023 r. Zdaniem skarżącej, fakt nieotrzymania przez nią decyzji leży po stronie Poczty Polskiej, gdyż przesyłka organu była dwukrotnie awizowana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 marca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 287/23 odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności podał, że skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi z zachowaniem terminu wynikającego z art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."). W przedmiotowym przypadku, jako datę ustania przyczyny uchybienia terminu, przyjęto wskazywany przez skarżącą dzień 13 stycznia 2023 r., kiedy to zapoznała się w siedzibie organu z decyzją z dnia 27 września 2022 r. Skoro zatem skarżąca zapoznała się z w/w decyzją i pouczeniem o możliwości wniesienia skargi, przeglądając akta sprawy w dniu 13 stycznia 2023 r., a w dniu 20 stycznia 2023 r. nadała w placówce pocztowej przedmiotowy wniosek, to należy przyjąć, że został on złożony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Tym samym termin na jego złożenie został zachowany. Podkreślenia wymaga, że skarżąca równocześnie dokonała czynności, której nie dokonała w terminie, bowiem razem z wnioskiem złożyła skargę.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, wniosek nie zasługuje jednak na uwzględnienie. W orzecznictwie sądowym nie jest kwestią sporną, iż kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z dnia: 8 października 2013 r., sygn. akt II GZ 549/13; 29 czerwca 2020 r., sygn. akt II GZ 151/20). Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne takie jak: problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar) czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Na okoliczność zaistnienia nagłej choroby uniemożliwiającej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności powinno być przedstawione stosowne zaświadczenie lekarskie (por. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 248/14).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w niniejszej sprawie żadna z wyżej wymienionych okoliczności nie wystąpiła. Skarżąca nie wykazała bowiem okoliczności potwierdzających brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, podczas gdy brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności sądowej stanowi konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Skarżąca kwestionuje w istocie prawidłowość doręczenia jej przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję. Skarżąca podała, że placówka pocztowa nie wydała jej przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję i zwróciła ją do organu pomimo stawienia się skarżącej, celem jej odebrania. Z akt sprawy wynika tymczasem, że przesyłka skierowana do skarżącej została zwrócona przez pocztę w dniu 19 października 2022 r. do organu z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie" (wpływ do organu w dniu 25 października 2022 r.). Organ ustalił, że list polecony zawierający zaskarżoną decyzję był awizowany w dniu 4 października 2022 r., a następnie w dniu 12 października 2022 r. Zawiadomienia zostały pozostawione w skrzynce oddawczej adresata. W konsekwencji Kolegium uznało (por. pismo z dnia 16 grudnia 2022 r. nr KOA/2918/ Ni/22), że w/w decyzja została doręczona stronie w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a.").

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ prawidłowo uznał, że przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję została prawidłowo doręczona skarżącej w trybie art. 44 k.p.a. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w zakresie prawidłowości doręczenia przesyłki wykazało gdzie i w jakim terminie pozostawiono awizo. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, zwykłe oświadczenie skarżącej, że nie została jej wydana przesyłka przez placówkę pocztową, nie jest wystarczające do obalenia domniemania doręczenia przesyłki w trybie zastępczym (por. postanowienie NSA z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt II OZ 863/15). Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów, które uprawdopodobniłyby jej argumentację. Złożone przez nią pismo Poczty Polskiej z dnia 4 stycznia 2023 r. jedynie potwierdza prawidłowość dokonanego awizowania. Wprawdzie w przedmiotowym piśmie wskazuje się, że "w dniu 19 października 2022 r. przesyłkę wydano w placówce pocztowej", to jednak z adnotacji na zwróconej do organu kopercie jasno wynika, że w dniu 19 października 2022 r. przesyłka została zwrócona do nadawcy (SKO w Warszawie) jako niepodjęta przez adresata (A.P.) w terminie. Podkreślenia wymaga, że obalenie domniemania doręczenia w trybie zastępczym jest oczywiście możliwe, jednak nie neguje ono dokonania doręczenia, a prowadzi do uchylenia ujemnych skutków, jakie dla strony wiążą się z tym doręczeniem w zakresie biegu terminu. Oznacza to, że jeśli dokonano doręczenia zgodnie z wymogami art. 44 k.p.a., mimo że adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie, może się on uchylić się od negatywnych skutków tego stanu rzeczy, jeżeli uprawdopodobni okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu. Aby jednak wykazać brak winy w uchybieniu terminu adresat pisma powinien dysponować np. argumentem w postaci reklamacji usług pocztowych w oparciu o zasady określone w rozporządzeniu Ministra Cyfryzacji i Administracji z dnia 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 421 ze zm.), czy też oświadczeniami określonych osób, które uprawdopodabniałyby jego twierdzenia. Pismo Poczty Polskiej z dnia 4 stycznia 2023 r. takich argumentów nie uprawdopodobnia. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do przywrócenia skarżącej terminu do złożenia skargi, o czym orzekł na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia A.P. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraziła niezadowolenie ze stanowiska zajętego w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji. Zarzuciła naruszenie art. 87 p.p.s.a. i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Podkreśliła, że przesyłka z zaskarżoną decyzją nigdy nie została jej wydana przez Pocztę Polską, tylko została zwrócona do organu jako niepodjęta. Wina w uchybieniu terminu leży zatem po stronie Poczty Polskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, iż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 września 2022 r. nr KOA/2918/Ni/22 została skarżącej prawidłowo doręczona na podstawie art. 44 k.p.a. w dniu 18 października 2022 r. Przepis art. 44 k.p.a. wskazuje na jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło. Z adnotacji operatora pocztowego umieszczonych na kopercie, w której zaskarżona decyzja została przesłana skarżącej na wskazany przez nią adres, wynika, że przedmiotowa przesyłka została prawidłowo dwukrotnie awizowana. Pierwsze awizowanie miało miejsce w dniu 4 października 2022 r., zaś ponowne – w dniu 12 października 2022 r. Przesyłkę – jako niepodjętą w terminie – zwrócono do nadawcy w dniu 19 października 2022 r. Z koperty wynika również, iż w dniu 4 października 2022 r. umieszczono zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu pisma we wskazanym urzędzie pocztowym, które umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej skarżącej.

Podkreślenia wymaga, iż domniemanie faktyczne wynikające z art. 44 k.p.a. może być obalone jedynie wówczas, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością, co jednak w tej sprawie nie miało miejsca, gdyż świadectwo faktu i daty awizowanej przesyłki nie zostało skutecznie obalone ani w toku postępowania sądowoadministracyjnego, ani w wyniku np. reklamacji usług pocztowych. Pismo Poczty Polskiej z dnia 4 stycznia 2023 r., na które powołuje się skarżąca, nie podważa prawidłowości dokonanego doręczenia zastępczego.

Wobec powyższego, uznać należy, iż skarga A.P. została wniesiona z uchybieniem terminu określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a.

Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z art. 87 § 5 p.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych.

Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności. Przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, publ. LEX nr 50679; 7 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja skarżącej podniesiona zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak również powtórzona w zażaleniu, nie zasługuje na uwzględnienie i nie uzasadnia braku jej winy w uchybieniu terminu, gdyż nie sposób dopatrzyć się w niej obiektywnych i niezależnych od niej przeszkód w prawidłowym i terminowym wniesieniu skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 września 2022 r. nr KOA/2918/Ni/22, których nie można było usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Twierdzenia skarżącej skupiają się wyłącznie na kwestii niedoręczenia jej przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję, tymczasem – jak już wyżej wskazano – doręczenie zastępcze w okolicznościach niniejszej sprawy należy uznać za prawidłowe.

W konsekwencji Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie, a zatem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.