Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 859/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 lutego 2024 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 3 lipca 2023 r. nr SKO.41/3804/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 3 lipca 2023 r. nr SKO.41/3804/OS/2023, po rozpatrzeniu odwołania S. S. (dalej także jako "skarżąca" lub "wnioskodawczyni") od decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 31 maja 2023 r. nr MOPR.D-ŚS.460.66809.1.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 15 maja 2023 r. S. S. zwróciła się do Prezydenta Miasta Lublin z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem W. G.. Do wniosku załączyła m.in. orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia 17 kwietnia 2023 r., zaliczające W. G. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 kwietnia 2025 r. (k. 5 akt adm.).

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik sekcji ds. świadczeń socjalnych Nr 4 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin, decyzją z dnia 31 maja 2023 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w sprawie nie zachodzi warunek dotyczący momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), albowiem załączone do wniosku orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności W. G. nie określa daty powstania niepełnosprawności, natomiast jako datę powstania ustalonego stopienia niepełnosprawności podaje 9 marca 2023 r., co oznacza, że niepełnosprawność ta powstała u ojca wnioskodawczyni w 81. roku życia.

Nadto organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem pomiędzy sprawowaną przez nią opieką nad ojcem a jej brakiem aktywności zawodowej, nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Organ zwrócił uwagę, że z akt sprawy nie wynika, by skarżąca kiedykolwiek podejmowała zatrudnienie. S. S. jest zarejestrowana w Miejskim Urzędzie Pracy [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, od dnia 19 maja 2019 r. W ocenie organu, nie można zatem przyjąć, że wnioskodawczyni zrezygnowała lub nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad ojcem, skoro od dłuższego czasu pozostaje bez pracy.

W ocenie organu pierwszej instancji, odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia uzasadnia również art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. Z akt sprawy wynika bowiem, że W. G. pozostaje w związku małżeńskim.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji S. S. podniosła, że podjęte rozstrzygnięcie jest dla niej krzywdzące. Odnośnie do powołanej u podstaw odmowy przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., skarżąca wskazała, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przepis ten został uznany za niezgodny z art. 31 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca zakwestionował również ocenę co do braku związku pomiędzy jej rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad ojcem. Podkreśliła, że W. G. porusza się na wózku inwalidzkim i nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Z tego względu skarżąca zmuszona była zamknąć w 2019 r. własną działalność gospodarczą i zająć się opieką nad ojcem, którą sprawuje stale od tamtej pory. Skarżąca dodała, że jej matka ma 78 lat i ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie zapewnić opieki swojemu mężowi.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 16 listopada 2022 r. (zaskarżoną do Sądu), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium zakwestionowało stanowisko organu I instancji w zakresie, w jakim organ ten uznał, że jedną z podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis ten był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł o jego niezgodności z Konstytucją w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Niezależnie od powyższego, Kolegium uznało decyzję odmowną organu pierwszej instancji za zasadną, wskazując, że zasadniczą przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia jest wystąpienie w niniejszej sprawie przesłanki negatywnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. Organ odwoławczy podniósł, że w sprawie bezsporne jest, iż niepełnosprawny W. G. pozostaje w związku małżeńskim i zamieszkuje z małżonką. Z akt sprawy wynika jednocześnie, że żona niepełnosprawnego nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni nie przedłożyła bowiem takie orzeczenia, a jedynie wyjaśniła, że jej matka jest osobą schorowaną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego S. S. nie zgodziła się z zapadłym w sprawie rozstrzygnięciem. Skarżąca podniosła, że sprawuje opiekę nad 82-letnim ojcem, który od 7 lat leczy się onkologicznie powodu nowotworu, który dodatkowo wywołał choroby współistniejące. Ponadto leczy się kardiologicznie i neurologicznie, a przy tym posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W. G. ma też poważny problem ze słuchem, przez co nie jest w stanie samodzielnie się komunikować. Wymaga zatem stałej opieki. Matka skarżącej ma natomiast 78 lat. W dniu 2 lutego 2017 r. przeszła poważną operacje serca, ma wstawiony rozrusznik. Sama ma problemy z poruszaniem się, dlatego nie ma możliwości zapewnić opieki mężowi. Skarżąca opisała zakres czynności wykonywanych codziennie w ramach opieki nad ojcem. Podkreśliła, że obowiązki względem rodziców zmusiły ją do rezygnacji z własnej działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżąca, w terminie 14 dni od daty doręczenia jej zawiadomienia o wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Przy piśmie z dnia 5 lutego 2024 r. (data wpływu) skarżąca nadesłała do Sądu zaświadczenie lekarskie z dnia 31 stycznia 2024 r., dotyczące stanu zdrowia żony W. G. – O. G., który to dokument – jak wskazała – stwierdza brak możliwości sprawowania przez O. G. opieki nad mężem.

Postanowieniem z dnia 6 lutego 2024 r. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., orzekł o przeprowadzeniu dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci zaświadczenia lekarskiego z dnia 31 stycznia 2024 r., złożonego przez skarżącą przy piśmie z dnia 31 stycznia 2024 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Podkreślić na wstępie należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 4292 ze zm.) oraz art. 3 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja odpowiada bowiem prawu.

Kontrola legalności podjętych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć odnosić się musi do przepisów obowiązujących w dacie ich wydania, a więc przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), tj. przed 1 stycznia 2024 r. W tym też brzmieniu mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy u.ś.r. zostaną przytoczone w dalszej części uzasadnienia, jak też do takiego ich brzmienia odnosić się będzie ocena prawna wyrażona poniżej.

Przypomnieć należy, że u podstaw decyzji organu pierwszej instancji, którą odmówiono przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, legło stwierdzenia, że w sprawie nie zostały spełnione warunki określone w art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r., a nadto wystąpiła przesłanka negatywna opisana w ust. 5 pkt 2 lit. "a" ww. artykułu.

Wyjaśnić zatem trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przytoczonego przypisu wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem stanowić pomoc ze strony Państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107).

Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym organ drugiej instancji zakwestionował przyjęcie przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako jednej z podstaw odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Stanowisko Kolegium w tym zakresie jest oczywiście prawidłowe, albowiem – jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji – powyższe unormowanie było przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Mimo, że wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść – zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – jest wiążąca i jako taka stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, zwłaszcza wobec obowiązku wykładania przepisów ustaw zwykłych w duchu wartości konstytucyjnych. Skoro zaś Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b u.ś.r narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. oraz 25. roku życia, to skutkiem tego orzeczenia winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją. Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja skutków wejścia w życia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1668/14; z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 i I OSK 1208/16, a także wyroki WSA w Lublinie: z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 910/16; z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1090/16; opubl. w CBOSA).

W ocenie Sądu, niezasadne było również zakwestionowanie przez organ pierwszej instancji istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad ojcem, a w konsekwencji zakwestionowanie spełnienia warunku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jedynie na tej podstawie, że wnioskodawczyni była osobą bezrobotną już na kilka lat przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Przede wszystkim jednak należy podkreślić, że zupełnie pozbawione podstaw było twierdzenie organu pierwszej instancji, iż skarżąca nigdy nie podejmowała zatrudnienia. W aktach sprawy znajduje się bowiem wydruk informacji z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, który potwierdza wyjaśnienia skarżącej, iż do dnia 19 stycznia 2017 r. prowadziła ona działalność gospodarczą (k. 10 akt adm.). Okoliczność, iż skarżąca jest zarejestrowana w Miejskim Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna od dnia 19 maja 2017 r. (zob. wydruk informacji uzyskanych z MUP [...] – k. 11-12 akt adm.), zaś wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem złożyła dopiero w dniu 15 maja 2023 r., nie może natomiast samoistnie przesądzać o braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a opieką nad ojcem (por. wyroki NSA dnia 27 września 2023 r., sygn. akt I OSK 859/23, LEX nr 3615923; z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, LEX nr 3593366). Prawidłowa weryfikacja istnienia tego związku wymagała przeprowadzenia szczegółowej analizy zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą pod kątem oceny, czy zakres tej opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą pracy, choćby w niepełnym wymiarze.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy ocena powyższej kwestii była jednak zbędna, gdyż nie mogła mieć wpływu na zapadłe rozstrzygnięcie. Jak bowiem prawidłowo stwierdzono w zaskarżonej decyzji, zasadniczą przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest wystąpienie w niniejszej sprawie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. Zaistnienie tej przeszkody powodowało natomiast, że pomimo opisanych wyżej wad uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, podjęte przez ten organ rozstrzygnięcie było prawidłowe, a tym samym zasadne było utrzymanie go w mocy przez organ drugiej instancji.

Powyższy przepis wprowadza przesłankę negatywną po stronie osoby wymagającej opieki, której zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jego literalnego brzmienia wynika, że w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

W sprawie bezsporne pozostaje, że ojciec skarżącej W. G. pozostaje w związku małżeńskim z O. G., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia wymaga, że skarżąca w żaden sposób nie zakwestionowała ustalenia, że jej matka orzeczenia takiego (ani też żadnego z orzeczeń równoznacznych z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymienionych w art. 3 pkt 21 u.ś.r.) nie posiada.

Zasadnie zatem organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że w przypadku skarżącej zaistniała wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. przesłanka odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Na ocenę tę nie mogły mieć natomiast wpływu przywołane przez skarżącą okoliczności dotyczące złego stanu zdrowia O. G., które - według skarżącej - świadczą o braku możliwości sprawowania opieki przez jej matkę. Zasadności tej oceny nie podważa również przedstawione przez skarżącą w postępowaniu przed Sądem zaświadczenie lekarskie z dnia 31 stycznia 2024 r. – pomimo, że zawiera ono stwierdzenie, iż z powodu wymienionych w nim chorób O. G. "nie może sprawować pełnej opieki nad chorym mężem". W świetle powyższego przepisu, jedynym dokumentem, który może być podstawą stwierdzenia braku możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad tą osoba innemu członkowi jej rodziny, jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r.

Wprawdzie przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. był niegdyś różnie interpretowany w orzecznictwie. Część sądów przyjmowało jego wykładnię rozszerzającą w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez innych krewnych osoby niepełnosprawnej pozostającej w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ramach tej wykładni sądy dopuszczały możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji wobec niepełnosprawnego członka rodziny w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli, np. z uwagi na wiek lub stan zdrowia (tak np. wyroki NSA: z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1899/12; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1230/14; z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2103/20; z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 394/21; dostępne w CBOSA).

Jednocześnie w orzecznictwie funkcjonowało stanowisko odmienne, w ramach którego uznawano, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (tak np. wyroki NSA: z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19; z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2422/20; z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1232/21; z dnia 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1244/21; dostępne w CBOSA).

Rozbieżności w interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" u.ś.r. ostatecznie zostały rozstrzygnięte uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022r., sygn. akt I OPS 2/22, w której przyjęto, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. w pierwotnym brzmieniu (od 1 stycznia 2010 r.) zawierał jednie przesłankę odnoszącą się do braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą tej opieki wymagającą. Dopiero z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawodawca dokonał w tym zakresie zmiany i do przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprost wprowadził przesłankę legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. Ustawodawca zastąpił więc przesłankę braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na przesłankę legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem NSA, pojęcie "orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności", jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r., nie jest wyrażeniem nieostrym, czy wieloznacznym, wymagającym odwołania się do zasad języka "powszechnego". Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza więc legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. NSA zaznaczył, że być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców, jednak podkreślił, że rozwiązanie to, ustalone w oparciu o brzmienie nadane w ustawie przez prawodawcę nie narusza standardów konstytucyjnych. Podkreślił, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczyły rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale wynikały z odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych. W ocenie NSA, wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z konstytucyjnego obowiązku ochrony rodziny, o czym świadczy katalog pozostałych świadczeń opiekuńczych, w tym m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy adresowany do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja, jak uznał NSA, nie jest też sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej.

Podkreślić trzeba, że Sąd, rozpoznając niniejszą sprawę, jest związany stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w powyższej uchwale. Ogólna moc wiążąca uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza, że stanowisko zajęte w uchwale NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować.

Reasumując stwierdzić należy, że niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. Jeżeli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego może zostać przesunięte na inne podmioty wyłącznie wtedy, gdy współmałżonek tej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Irrelewantne dla dokonania tej oceny są natomiast takie okoliczności jak np. faktyczna zdolność do sprawowania opieki przez współmałżonka.

Z powyższych względów zaskarżonej decyzji nie sposób zarzucić wadliwości. Decyzja ta jest prawidłowa wobec faktu, że W. G. pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.