Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 220/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 33 (9) ust. 3, art. 33 (10) ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego J. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości – działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) – po rozpoznaniu odwołania J. W. od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] wydaną w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską - utrzymał w mocy w/w uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.

Z akt sprawy wynika, iż skarżący J. W. w dniu [...] września 2010r. przystąpił do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...].

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2010 r. w/w Komisja Egzaminacyjna, po sprawdzeniu testu kandydata, ustaliła wynik egzaminu konkursowego na 99 punktów, co zgodnie z przepisem art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych oznaczało uzyskanie przez skarżącego negatywnego wyniku tego egzaminu.

W dniu [...] października 2010 r. skarżący wniósł odwołanie od powyższej uchwały Komisji Egzaminacyjnej do Ministra Sprawiedliwości.

Wnosząc o zmianę lub uchylenie w całości zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej, a także o uznanie pytań testowych nr 2, nr 3, nr 64 i nr 68 za wadliwe, tj. niespełniające wymogów, o których mowa w art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, skarżący zażądał powtórnej weryfikacji testu egzaminacyjnego i przyznania dodatkowych punktów za wadliwe pytania, w celu uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.

W uzasadnieniu skarżący szczegółowo przedstawił swoje zarzuty dotyczące w/w pytań. Strona stwierdziła, iż pytania, które wskazano w odwołaniu oraz odpowiedzi na nie zostały sformułowane wbrew wyraźnej dyspozycji art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Zdaniem skarżącego błędy w sformułowaniu pytań i odpowiedzi nie mogą szkodzić zdającym kandydatom na aplikantów radcowskich, którzy nie powinni z tego tytułu ponieść jakiegokolwiek uszczerbku. Skarżący powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazujące jak powinny zostać sformułowane pytania testowe i odpowiedzi na nie na egzaminie wstępnym na aplikację radcowską. Wskazał także na zróżnicowany poziom szczegółowości i trudności pytań na egzaminach wstępnych na aplikację radcowską w poszczególnych latach, co nie buduje - jego zdaniem - zaufania do działalności organów państwa i jest wysoce niesprawiedliwe.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], utrzymał w mocy w/w uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że egzamin, którego skarżący była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 749). Minister uznał ponadto, iż z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej. Zdaniem organu protokół nie wskazuje, aby w trakcie egzaminu wystąpiły nieprawidłowości mogące mieć wpływ na wynik egzaminu skarżącej. Również uchwała Komisji podjęta została - jak wskazał organ - zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zdaniem organu, test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 cyt. ustawy. Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z ustaleń Komisji i po ponownym przeliczeniu prawidłowych odpowiedzi przez organ II instancji, skarżący odpowiedział poprawnie na 99 pytań, a zatem uzyskał z egzaminu 99 punktów. Skarżący nie uzyskał więc wymaganych ustawowo 100 punktów, a zatem uzyskał negatywny wynik egzaminu.

Przechodząc do merytorycznej oceny Minister Sprawiedliwości, w ramach uzasadnienia swojej decyzji, dokonał analizy zarzutów skarżącego dotyczących poszczególnych pytań testowych podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. W konsekwencji organ uznał, iż zarzuty strony skarżącej są bezzasadne. Minister ustosunkował się szczegółowo do podniesionych przez skarżącego argumentów i zarzutów dotyczących pytań nr 2, nr 3, nr 64 oraz nr 68. W uzasadnieniu organ wskazał zarówno na podstawę prawną swojego stanowiska, jak również odniósł się do poglądów doktryny oraz judykatury.

Biorąc pod uwagę przedstawione stanowisko organ odwoławczy uznał, iż niezasadny jest wniosek skarżącego dotyczący przyznania mu po jednym punkcie za odpowiedzi udzielone na w/w pytania testowe. W tej sytuacji organ uznał, iż prawidłowo ustalono wynik egzaminu skarżącego na 99 punktów, co w konsekwencji pozwala na stwierdzenie, że wynik egzaminu wstępnego jest negatywny.

W dniu [...] grudnia 2010 r. J. W., działając za pośrednictwem organu, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na w/w decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, skarżący zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 25 września 2010 r. - poprzez nieuznanie udzielonych przeze skarżącego odpowiedzi na pytania nr 2, nr 3, nr 64 oraz nr 68 i nieprzyznanie stronie za nie punktów, mimo sformułowania wymienionych pytań w sposób sprzeczny z wymogami określonymi w przepisie art. 339 ust. 1 cyt. ustawy.

W obszernym uzasadnieniu skargi strona podtrzymała swoje dotychczasowe, przedstawione w odwołaniu - zarzuty dotyczące pytań testowych nr 2, nr 3, nr 64 oraz nr 68, przedstawiając szczegółowo argumenty mające uzasadniać prawidłowość udzielonych przez skarżącego odpowiedzi. Skarżący podniósł, że test przygotowany przez powołany przez Ministra Sprawiedliwości zespół zawiera istotne błędy, nieprecyzyjne i niejasne sformułowania oraz niejednokrotnie wprowadza w stan dezinformacji, co bez wątpienia wywarło wpływ na osiągnięty przeze niego wynik z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.

I tak odnosząc się do pytania testowego nr 2 – skarżący wskazał, że powoływany, jako podstawa prawidłowej odpowiedzi, przepis art. 57a §1 kodeksu karnego nie mówi o obligatoryjnym nadzwyczajnym obostrzeniu kary, stanowi jedynie, że "sąd wymierza karę za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości nie niższej od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę". Jego zdaniem ustawodawca celowo nie używa w tym przepisie sformułowania "nadzwyczajne obostrzenie kary", ponadto w kodeksie karnym nie istnieje legalna definicja tego pojęcia. Dopiero w oparciu o doktrynę możliwe jest zdefiniowanie pojęcia nadzwyczajnego obostrzenia kary. Zdaniem skarżącego, skoro ustawodawca nie użył w przepisie art. 57a kodeksu karnego określenia – "nadzwyczajne obostrzenie kary", należy przyjąć, iż uczynił tak celowo. Autor pytania zapewne w domyśle niefortunnie użył sformułowania niezdefiniowanego w ustawie kodeks karny, w wyniku czego uniemożliwił udzielenie poprawnej odpowiedzi. Skarżący powołał się na stanowisko doktryny, zgodnie z którą przepis art. 57a Kodeksu karnego ma sporny charakter. Zdaniem skarżącego dopuszczenie do wprowadzenia na egzaminie na aplikację radcowska pytania nr 2 jest ze wszech miar nieusprawiedliwione. Według skarżącego autor spornego pytania nie tylko wyszedł poza określony ustawą przedmiotowy zakres materiału - używając określenia zdefiniowanego wyłącznie w doktrynie i orzecznictwie, a nie w ustawie – ale także niefortunnie skonstruował pytanie na bazie przepisu, który jest w tejże doktrynie powszechnie uważany na niejasny, budzący poważne wątpliwości i co do którego istnieje spór. Skarżący nie zgodził się z argumentacją Ministra Sprawiedliwości w kwestii poprawności odpowiedzi "A". Jego zdaniem odpowiedź na każde pytanie zależy bowiem od poprawności zadanego pytania, a w przepisie art. 57a kodeksu karnego, na bazie którego wg organu skonstruowano pytanie, nie ma mowy o "nadzwyczajnym obostrzeniu kary". Skarżący potwierdził, że przytoczony przepis wprost mówi o występku chuligańskim, jednak nie da się nie zauważyć, że nie używa pojęcia "nadzwyczajne obostrzenie kary".

Zdaniem skarżącego również pytanie testowe nr 3 został wadliwie sformułowane, w wyniku czego wprowadza w błąd. W jego ocenie przepis, na podstawie którego skonstruowano pytanie, stanowi jasno, że zatarcie skazania nie może nastąpić przed wykonaniem grzywny lub środka karnego, jeżeli taki orzeczono. Skarżący podkreślił, iż autor spornego pytania odmiennie, niż w treści przepisu, użył spójnika "i" w miejscu ustawowego "lub" i w ten sposób zmienił także sens pytania. Skarżący wskazał, że w przepisie art. 76 § 2 k.k. ustawodawca użył bowiem spójnika "lub" pomiędzy sformułowaniami "grzywnę" i "środek karny". Zdaniem skarżącego zabieg ten nie był przypadkowy, ustawodawca dopuścił bowiem w ten sposób możliwość orzeczenia trzech kombinacji, tj.: 1) łącznie grzywny wraz ze środkiem karnym, 2) (samej) grzywny lub 3) (samego) środa karnego. Skarżący, powołując się na zasady logiki - wskazał, że efektem wprowadzenia w przedmiotowym pytaniu spójnika "i" jest powstanie koniunkcji pomiędzy sformułowaniami "grzywny" i "środka karnego". Autor pytania wyłączył w ten sposób tylko jedną kombinację, a mianowicie orzeczenie jednocześnie grzywny wraz ze środkiem karnym, pozostawiając możliwość orzeczenia dwóch pozostałych wynikających z przepisu art. 76 § 2 kodeksu karnego, tj. orzeczenia (samej) grzywny lub (samego) środka karnego. Ujęcie przedmiotowego pytania przy użyciu sformułowania "bez orzeczenia grzywny i środka karnego" niewątpliwie - zdaniem skarżącego - prowadzi do jego wadliwości, ponieważ nie wyłącza stosowania § 2 art. 76 kodeksu karnego.

Skarżący zakwestionował również pytanie nr 64. Jego zdaniem pytanie jest wadliwie sformułowane, gdyż zawiera więcej niż jedną poprawną odpowiedź. Poprawna bowiem zgodnie z kluczem jest odpowiedz "C", jednak w wyniku wadliwości pytania polegającej na nieokreśleniu etapu postępowania, na jakim wystąpiła przesłanka powodująca odrzuceniu pozwu i niedopuszczalność postępowania zgodnie z przepisem art. 199 k.p.c. - poprawna jest zgodnie z obowiązującym prawem także odpowiedz "B". Zdaniem skarżącego autor pytania dopuścił następujące możliwości powstania tej przesłanki - "pierwotną", tj. w chwili wniesienia pozwu istniały przyczyny uzasadniające odrzucenie pozwu; oraz "następczą", tj. w chwili wniesienia pozwu nie istniały przyczyny uzasadniające jego odrzucenie, a powstały one dopiero w toku procesu. Powołując się na stanowisko doktryny: 1) P. Telenga, Kodeks postępowania cywilnego - Komentarz, pod red. A. Jakubecki, Oficyna Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2008 r., s. 305, 2) S. Dmowski, Kodeks postępowania cywilnego - Komentarz, pod red. K. Piasecki, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2006 r., s. 920) oraz 3) A. Zieliński, Kodeks postępowania cywilnego - Komentarz, pod red. A. Zieliński, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2008 r., s. 365 – skarżący podniósł, że w przedmiotowym pytaniu poprawne są dwie odpowiedzi, a mianowicie odpowiedzi "B" i "C". Skarżący wskazał również, że pytanie dotyczące tej samej kwestii i oparte na tym samym przepisie kodeksu postępowania cywilnego znalazło się w 2009 roku w teście konkursowym dla kandydatów na aplikantów aplikacji ogólnej, tj. pytanie testowe nr 73 w brzmieniu: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeśli z pozwu wynika, że to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już przez sąd polski prawomocnie osądzona, sąd powinien:

A. oddalić powództwo, B. odrzucić pozew, C. zawiesić z tego powodu postępowanie,

D. przekazać sprawę właściwemu organowi. Podstawą odpowiedzi zgodnej z kluczem (B), podobnie jak w kwestionowanym przez skarżącego pytaniu nr 64, jest przepis art. 199 §1 pkt 2 k.p.c.. Przy czym przytoczone pytanie nr 73 nie jest obarczone błędem - użyty zwrot "jeśli z pozwu wynika" wyraźnie wskazuje na pierwotną przesłankę skutkująca odrzuceniem pozwu, podczas, gdy w kwestionowanym pytaniu nr 64 takiej przesłanki nie wskazano. Zdaniem skarżącego,

w wyniku tego ewidentnego błędu konstrukcyjnego pytania poprawna jest więcej niż jedna odpowiedź. W związku z powyższym, pytanie nr 64 jest w sposób oczywisty niezgodne z przepisem art. 339 ustawy o radcach prawnych.

Zdaniem skarżącego również pytanie testowe nr 68 zostało wadliwie sformułowane, gdyż nie zawiera poprawnej odpowiedzi. Poprawna, zgodnie z kluczem, odpowiedź "C" jest w jego ocenie niekompletna, ponieważ nie uwzględnia zastosowania przepisu art. 4772 §1 kodeksu postępowania cywilnego wyłączającego możliwość stosowania przepis art. 335 § 2 tego kodeksu, który jest podstawą wadliwie sformułowanego pytania nr 68. Na poparcie swojej tezy skarżący powołał stanowisko doktryny, podkreślając, że nieuwzględnienie w pytaniu wyjątku wynikającego z przepisu art. 4772 §1 k.p.c. sprawiło, że kwestionowane pytanie nr 68 nie zawiera poprawnej odpowiedzi, co oznacza, że w sposób oczywisty jest niezgodne z przepisem art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Skarżący podniósł również, że sam organ potwierdził, że taki wyjątek istnieje, niesłusznie tylko uznając, że nie ma on w tym wypadku zastosowania. Zdaniem zaś skarżącego za słusznością uwzględnienia przedmiotowego wyjątku przemawia fakt, iż żadna z podanych propozycji odpowiedzi nie stanowi zdania prawdziwego z treścią pytania.

Skarżący stwierdził w konsekwencji, iż zdający nie mogą ponosić skutków błędów w pytaniach, a wszelkie wątpliwości w tym zakresie winny być rozstrzygane na ich korzyść. Zdaniem skarżącego decyzja administracyjna kształtująca sferę uprawnień oraz obowiązków strony postępowania nie może być wydawana w oparciu o niejasne, wątpliwe przesłanki.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ ponownie ustosunkował się zarówno do zarzutów dotyczących poszczególnych pytań testowych, jak również zarzutów proceduralnych podniesionych przez stronę skarżącą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga J. W. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r. narusza przepisy prawa.

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów strony skarżącej podnieść należy na wstępie, że o ile w pełni zgodzić się można z pojawiającym się w orzecznictwie i literaturze twierdzeniem, iż nie jest rolą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ponowne sprawdzanie testu egzaminacyjnego przeprowadzonego w ramach egzaminu wstępnego na aplikacje prawnicze, o tyle trzeba jednak wyraźnie zauważyć, że sąd administracyjny nie może abstrahować w ramach przeprowadzanej kontroli sądowoadministracyjnej od konkretnych zarzutów merytorycznych sformułowanych przez stronę skarżącą w zakresie poszczególnych pytań testowych. W ocenie Sądu tak przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji nie odnosiłaby się w ogóle do meritum skargi, czyniąc ustawową możliwość odwołania do sądu od decyzji Ministra Sprawiedliwości wyłącznie formalnym uprawnieniem, niedającym stronom de facto jakichkolwiek możliwości zweryfikowania ewentualnych błędów zaistniałych w toku przeprowadzonego egzaminu wstępnego na aplikację prawniczą. Sąd nie może w ramach kontroli ograniczać się wyłącznie do zbadania, czy Komisja Egzaminacyjna, a następnie Minister Sprawiedliwości poprawnie podliczyli punkty, czy też nie naruszyli innych proceduralnych wymogów egzaminacyjnych, a także nie może poprzestać na generalnym ustaleniu, że Minister ustosunkował się do zarzutów strony skarżącej, nie badając przy tym w ogóle, czy argumenty użyte przez ten organ dla uzasadnienia wydanej decyzji - odpowiadają prawu.

Należy zauważyć, iż w myśl przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, zaś kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź.

Skarżący J. W. zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wniesionej do Sądu zarzucił, iż organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły wynik egzaminu wstępnego na aplikację radcowską z uwagi na niewłaściwą ocenę odpowiedzi udzielonych na pytania nr 2, nr 3, nr 64 oraz nr 68.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi o negowane przez stronę pytania testowe nr 2 i nr 3 - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący, odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] września 2010 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnej odpowiedzi na pytania testowe nr 2 i nr 3. Zdaniem Sądu zauważyć trzeba także, iż sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały one sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu.

Zakwestionowane przez skarżącego pytanie nr 2 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem karnym, sąd stosuje (obligatoryjnie) nadzwyczajne obostrzenie kary:

A. skazując sprawcę za występek o charakterze chuligańskim,

B. jeżeli sprawca skazany za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności popełnia w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary umyślne przestępstwo podobne do przestępstwa, za które był skazany,

C. jeżeli sprawca dopuszcza się przestępstwa, podejmując dwa lub więcej zachowań, w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru".

Prawidłową odpowiedzią, opartą o art. 57a § 1 k.k. jest odpowiedź "A", skarżący zaś udzielił odpowiedzi "B". Należy podkreślić, że odpowiedzi "B" i "C" są oczywiście nieprawidłowe - odpowiedź "B" dotyczy tzw. recydywy szczególnej podstawowej, gdzie sąd może, ale nie musi obostrzać kary. Odpowiedź "C" dotyczy natomiast tzw. czynu ciągłego, który w ogóle nie przewiduje nadzwyczajnego obostrzenia kary - ani fakultatywnego, ani obligatoryjnego.

Sąd podziela również stanowisko organu, że wbrew wywodom strony skarżącej, przytaczane przez nią fragmenty "Komentarza do Kodeksu karnego" pod redakcją M. Mozgawy nie świadczą o istnieniu sporu doktrynalnego, bowiem istniał on na tle nieobowiązującego aktualnie już art. 59 Kodeksu karnego z 1969 r. (vide: m.in. A. Marek /w:/ Kodeks karny. Komentarz, LEX, 2010, wyd. 5, t. 3 komentarza do art. 57a kodeksu karnego).

Z kolei zakwestionowane przez skarżącego pytanie nr 3 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem karnym, skazanie na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (bez orzeczenia grzywny i środka karnego) za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej lat 15:

A. ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby,

B. ulega zatarciu dopiero z upływem lat 10 od uprawomocnienia się wyroku,

C. nie podlega zatarciu".

Prawidłową odpowiedzią, wynikającą z art. 76 § 1 k.k. jest odpowiedź "A", skarżący zaś zakreślił odpowiedź "C". Zaakcentowania wymaga, że aby udzielić prawidłowej odpowiedzi na to pytanie należało dostrzec, że pytanie dotyczy sytuacji, w której za przedmiotowe przestępstwo wymierzano karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Na tym bowiem problemie zasadzało się ww. pytanie. Skarżący tego nie dostrzegł i udzielił błędnej odpowiedzi.

Zasadnicze wątpliwości Sądu wzbudziła natomiast kwestia odpowiedzi na pytanie testowe nr 68, które brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa, zasądzając roszczenie uznane przez pozwanego:

A. sąd z urzędu nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności,

B. sąd nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności na wniosek powoda za zabezpieczeniem,

C. sąd nie nada wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności".

Minister Sprawiedliwości stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż prawidłowa i zarazem zgodna z kluczem jest odpowiedź "C", która wynika z art. 335 § 2 k.p.c., który stanowi, iż natychmiastowa wykonalność nie będzie również orzeczona nawet za zabezpieczeniem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa. Skarżący udzielił tymczasem odpowiedź "A" podnosząc, że pytanie nie jest na tyle sprecyzowane, aby wyłączyć art. 4772 § 1 k.p.c., w myśl którego w sprawach z zakresu prawa pracy dopuszczalne jest nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności także w stosunku do pracodawców jednostki organizacyjne Skarbu Państwa. Odpierając powyższy zarzut organ zauważył, że 4772 § 1 k.p.c. odnosi się do sytuacji, która w ogóle nie jest objęta treścią pytania. Ponadto Minister stwierdził, że pytanie postawione zostało w sposób ogólny i nie odnosi się do sytuacji szczególnej, a więc odpowiedź musi być dostosowana do treści pytania i odnosić się do takiej sytuacji ogólnej, bez czynienia dodatkowych założeń. Taka właśnie sytuacja wystąpiła - zdaniem organu - w pytaniu nr 68, a więc stanowisko strony skarżącej w zakresie prawidłowości tego pytania nie jest trafne.

Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom organu – z powołanych wyżej przepisów kodeksu postępowania cywilnego, a w szczególności z treści samego pytania nr 68, nie wynika jednoznacznie, iż w pytaniu tym prawidłowa jest wyłącznie odpowiedź "C".

Rzeczywiście z powołanego przez organ przepisu art. 335 § 2 k.p.c. wynika, iż natychmiastowa wykonalność nie będzie również orzeczona nawet za zabezpieczeniem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa. Niewątpliwie, w świetle unormowań ogólnych procedury cywilnej, jest to zasada generalna.

Niemniej – w ocenie Sądu – zwrócić należy uwagę, iż przywołany przez stronę skarżącą przepis art. 4772 § 1 k.p.c. stanowi, że zasądzając należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Przepis art. 334 § 4 i art. 335 § 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio; nie stosuje się przepisu art. 335 § 2.

W konsekwencji uwzględnić należy, że o ile rzeczywiście z art. 335 § 2 k.p.c. wynika niedopuszczalność nadawania rygoru natychmiastowej wykonalności - nawet za zabezpieczeniem - w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa, co jest niewątpliwie wyrazem zasady, że Skarb Państwa jest dłużnikiem "pewnym", o tyle pamiętać trzeba zarazem, iż niedopuszczalność nadania rygoru natychmiastowej wykonalności przeciwko Skarbowi Państwa nie dotyczy jednak wyroku zasądzającego należność pracownika w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika, o czym stanowi właśnie powołany przez stronę skarżącą przepis art. 4772 § 1 in fine k.p.c. (tak również: A. Jakubecki /w:/ H. Dolecki (red.), I. Gromska-Szuster, A. Jakubecki, J. Klimkowicz, K. Knopek, G. Misiurek, P. Pogonowski, T. Wiśniewski, T. Zembrzuski, T. Żyznowski, Kodeksu postępowania cywilnego. Komentarz, Tom I, art. 1-366, LEX 2011). Oznacza to, że w sprawach z zakresu prawa pracy wyłączenie zastosowania art. 335 § 2 k.p.c. powoduje, że dopuszczalne jest nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności także w stosunku do pracodawców będących jednostkami organizacyjnymi Skarbu Państwa.

Mając na względzie powyższe należy zgodzić się ze skarżącym, że przy tak ogólnie sformułowanym pytaniu testowym nr 68 (użycie zwrotu: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego ...") nie było możliwe udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi bez poczynienia dodatkowego założenia, że chodzi o sytuację dotyczącą postępowania ogólnego, a więc sytuacji wskazanej w art. 335 § 2 k.p.c. Strona skarżąca nie bez racji twierdzi, że w spornym pytaniu należało doprecyzować, że chodzi o sytuację ogólną, określoną przez art. 335 § 2 cyt. ustawy (np. przez dodanie sformułowania "co do zasady", "generalnie" lub "z wyłączeniem postępowań odrębnych", etc.), albowiem brak takiej informacji powoduje zastosowanie wszystkich przepisów zakreślonych przedmiotowym zakresem pytania, a więc przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Na marginesie zwrócić należy także uwagę, iż pewne uzasadnione wątpliwości budzić może ponadto pytanie testowe nr 64.

Jeśli chodzi o pytanie nr 64, to wskazać należy, iż w spornym teście brzmiało ono następująco:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona, sąd:

A. oddali powództwo,

B. umorzy postępowanie,

C. odrzuci pozew".

Odnosząc się do wywodów skarżącego zawartych w odwołaniu, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "C", oparta na art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., podczas gdy skarżący udzielił na nią odpowiedzi "A". Zdaniem organu pytanie wraz ze wskazaną w kluczu, jako prawidłową, odpowiedzią "C" tworzy niewątpliwie zdanie prawdziwe, będące praktycznie odzwierciedleniem treści art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Z zawartych zaś w pytaniu sformułowań, wynika, że chodzi o pierwotny brak przesłanki procesowej, przy czym - zdaniem organu - brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że taka konstrukcja pytania pozwala na przyjęcie, że pytanie to odnosiło się także do sytuacji, gdy brak ten mógł być następczy.

Wbrew jednoznacznemu stanowisku organu odwoławczego, wskazać należy jednak, że sporne pytanie nr 64 budzi pewne wątpliwości, czy aby nie jest ono sformułowane zbyt ogólnie, gdyż autor tego pytania nie precyzując etapu postępowania, na jakim wystąpiła przesłanka powodująca odrzuceniu pozwu i niedopuszczalność postępowania zgodnie z przepisem art. 199 k.p.c. – dopuszcza teoretycznie możliwość, że zgodnie z obowiązującym prawem poprawna mogłaby być także odpowiedz "B". Zdaniem Sądu zgodzić się należy ze skarżącym, że autor spornego pytania dopuścił następujące możliwości powstania tej przesłanki - "pierwotną", tj. w chwili wniesienia pozwu istniały przyczyny uzasadniające odrzucenie pozwu; oraz "następczą", tj. w chwili wniesienia pozwu nie istniały przyczyny uzasadniające jego odrzucenie, a powstały one dopiero w toku procesu.

W tej sytuacji, powołując się na stanowisko doktryny (vide: P. Telenga, Kodeks postępowania cywilnego - Komentarz, pod red. A. Jakubeckiego, Oficyna Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2008 r., s. 305, 2; S. Dmowski, Kodeks postępowania cywilnego - Komentarz, pod red. K. Piaseckiego, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2006 r., s. 920, oraz A. Zieliński, Kodeks postępowania cywilnego - Komentarz, pod red. A. Zielińskiego, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2008 r., s. 365) – skarżący słusznie podniósł, że w przedmiotowym pytaniu mogą teoretycznie być poprawne dwie odpowiedzi, a mianowicie odpowiedzi "B" i "C". Skarżący zasadnie zwrócił w tym kontekście uwagę na okoliczność związaną z podobnym pytaniem z kodeksu postępowania cywilnego, które znalazło się w 2009 r. w teście konkursowym dla kandydatów na aplikantów aplikacji ogólnej (vide: pytanie nr 73), które jednak nie było obarczone błędem, gdyż użyty zwrot "jeśli z pozwu wynika" wyraźnie wskazywał na pierwotną przesłankę skutkująca odrzuceniem pozwu, podczas, gdy w kwestionowanym pytaniu nr 64 takiej przesłanki nie wskazano.

Zdaniem Sądu, w wyniku tego niedopatrzenia konstrukcyjnego pytania nr 64, poprawna mogłaby być więcej niż jedna odpowiedź, co w świetle przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, rodzi uzasadnione zastrzeżenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie przesądzając na obecnym etapie kontroli sądowoadministracyjnej, czy pytanie testowe nr 64 jest jednoznacznie nieprawidłowe - zmuszony jest jedynie zwrócić uwagę, że również w orzecznictwie tut. Sądu pojawiły się wątpliwości co do tego pytania. Przykładowo w wyroku z dnia 24 marca 2011 r., wydanym w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 404/11, WSA w Warszawie, powołując się zarówno na przepis art. 199 § 1 pkt 2 jak i art. 355 § 1 k.p.c. - stwierdził, że sporne pytanie nr 64 skonstruowane jest w sposób wadliwy, albowiem na tak ogólnikowo postawione pytanie możliwe jest udzielenie dwóch poprawnych odpowiedzi ("B" i "C"), gdyż w pytaniu tym nie skonkretyzowano wyraźnie, kiedy ujawni się przeszkoda (powaga rzeczy osądzonej), a więc czy na etapie wstępnym badania sprawy, czy też w toku jej rozpoznawania.

W tej sytuacji, podobnie jak w przypadku pytania testowego nr 68, budzić może znaczną wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie wstępnym na aplikację radcowską, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza ogólna kandydatów na aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które odpowiedź nie tyle nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, co budzi poważne wątpliwości w świetle jednoznacznych wymogów określonych przez normę prawną zawartą w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Należy zauważyć, iż już w orzeczeniu z dnia 23 września 2003 r., sygn. akt I SA 2394/01, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż pytania egzaminacyjne powinny być tak sformułowane, aby odpowiadający, odpowiednio przygotowany teoretycznie i praktycznie, rozumiał ich sens i istotę. NSA uznał w konsekwencji, iż pytania testowe muszą zatem być jednoznaczne.

Naczelny Sąd Administracyjny również w swym późniejszym orzecznictwie wielokrotnie stawał na stanowisku, że pytania na egzaminie konkursowym na aplikacje powinny być skonstruowane w sposób możliwie precyzyjny, w szczególności pytania te (oraz podane w nich trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa) powinny być sformułowane w sposób jasny, jednoznaczny i niebudzący żadnych wątpliwości. Zdaniem NSA sposób formułowania pytań testowych nie może także wprowadzać w błąd uczestników konkursu, zaś sposób ich redagowania powinien być tak samo precyzyjny, jak precyzja, której wymaga się od kandydatów na aplikantów (vide: m.in. NSA /w:/ wyrok z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 27/10 i cyt. tam wyrok NSA z 19 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 641/08).

Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt II GSK 355/07, iż z przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika obowiązek zachowania najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego zestawu trzech odpowiedzi na pytanie, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi, jako prawidłowej. Według NSA, relacja pomiędzy odpowiedzią a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie. Jeżeli takiego nawiązanie nie ma, to wówczas za prawidłową należy uznać odpowiedź obejmującą nie tylko zasady, lecz również dopuszczone w normach prawnych wyjątki kształtujące łącznie z nim stan prawny. W konsekwencji NSA stwierdził, że sugerowana dopuszczalność istnienia prawdopodobieństwa lub częściowej poprawności więcej niż jednej odpowiedzi i obowiązek wybrania z nich odpowiedzi najlepszej, najbardziej oczywistej, na pytanie zawarte w poszczególnych zestawach, jest naruszeniem art. 339 ust. 1 cyt. ustawy przez jego błędną wykładnię.

Zdaniem Sądu należy przychylić się w niniejszej sprawie do stanowiska wyrażonego w skardze, że bez poczynienia dodatkowych zastrzeżeń wybór jednej z proponowanych odpowiedzi na pytanie testowe nr 68 - jako jedynej prawidłowej - nie jest możliwy. Sporne pytanie - bez dodatkowych założeń ze strony osoby zdającej egzamin - nie pozwala na wybór odpowiedzi w oparciu o jednoznaczne kryteria wynikające ze stanu prawnego, do którego pytanie nawiązuje. Tym samym stwierdzić trzeba, że pytanie obarczone jest wadą konstrukcyjną i nie odpowiada wymogom z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Podobne wątpliwości dotyczą pytania testowego nr 64.

Warto wskazać, że nie jest rzeczą zdającego - bez specjalnego polecenia w pytaniu - czynienie jakichkolwiek założeń niewynikających z treści pytania; jeżeli zaś odpowiedź jest właściwa dla sytuacji nieopisanej w pytaniu z testu jednokrotnego wyboru to znaczy, że na użytek ww. egzaminu nie jest to odpowiedź prawidłowa w świetle art. 339 ust. 1 cyt. ustawy (podobnie: NSA /w:/ wyrok z 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 551/08).

W tej sytuacji budzić może uzasadnioną wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie wstępnym na aplikację radcowską, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika z treści pytania.

Mając powyższe zastrzeżenia na uwadze Sąd zobowiązany był uchylić wydaną przez Ministra Sprawiedliwości decyzję z dnia [...] listopada 2010 r., jako naruszającą prawo, z uwagi na wadliwe przyjęcie, że sporne pytanie nr 68 odpowiada normie prawnej wyrażonej w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

W ocenie Sądu należy podkreślić, iż dla uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, skarżącemu J. W. brakowało wyłącznie jednego punktu. W tej sytuacji, z uwagi na stwierdzone naruszenie w zakresie oceny prawidłowości co najmniej pytania testowego nr 68, zachodzi pełna podstawa do wyeliminowania z obrotu prawnego spornej decyzji organu odwoławczego, celem ponownego rozpatrzenia środka zaskarżenia wniesionego przez stronę skarżącą od uchwały Komisji Egzaminacyjnej ustalającej wynik egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd orzekł jednocześnie, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie będzie podlegać wykonaniu, działając w tym zakresie na podstawie art. 152 p.p.s.a.

Zasądzając zwrot kosztów postępowania sądowego poniesionych przez stronę skarżącą, Sąd rozstrzygnął w oparciu o przepis art. 200 p.p.s.a.