Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 238/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 22 lutego 2024 r. nr SKO/RŚ-423/535/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz M. R. kwotę 480 zł (słownie czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. R. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 22 lutego 2024 r. nr SKO/RŚ-423/535/2023 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Jemielno (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 29 listopada 2023 r. nr GOPS/5211/05/SP/11/2023 odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 22 lutego 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego związku ze sprawowaniem opieki nad matką Z. G. (ur. [...] r.) legitymującą się orzeczeniem z dnia 29 kwietnia 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia 30 kwietnia 2022 r. oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 24 marca 2023 r. ustalającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 24 lutego 2023 r.

Decyzją z 26 czerwca 2023 r. organ pierwszej instancji odmówił ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którą – po rozpoznaniu odwołania – SKO uchyliło a sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia decyzją z 18 sierpnia 2023 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji decyzją z dnia 29 listopada 2023 r. wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 26 ust. 3 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r.) odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Ustalił, że skarżąca należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i obecnie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. W oparciu o wywiad środowiskowy i dokumentację medyczną ustalił też, że matka skarżącej we wrześniu 2020 r. przeszła udar niedokrwienny mózgu skutkujący powikłanym niedowładem lewostronnym, choruje na migotanie i trzepotanie przedsionków, niewydolność krążeniową, nadciśnienie tętnicze, infekcje dróg moczowych, miażdżycowe i nadciśnieniowe zwyrodnienie mięśnia sercowego, przewlekły zespół bólowo-korzeniowy kręgosłupa szyjnego i piersiowego oraz lędźwiowego, hiperglikemię, jest po zatorze tętnicy krezkowej górnej oraz wycięciu martwicy jelita czczego i krętego, ma zaburzenia pamięci szczególnie świeżej oraz demencję starczą. Porusza się po mieszkaniu z pomocą osoby drugiej, ma zawroty głowy, zaburzenia kontroli nad czynnościami fizjologicznymi, nie rokuje poprawy zarówno w zaburzeniu sprawności fizycznej jak i intelektualnej. Niechętnie przyjmuje leki. Ze względu na zły stan zdrowia i występujące choroby wymaga całodobowej opieki drugiej osoby. Większość czasu spędza w łóżku, jest słaba, z trudnością się podnosi i przekręca na boki, ma również problem ze słuchem. Podczas ostatniego pobytu w szpitalu nabawiła się odleżyn (na piętach i lewym pośladku), które wymagają pielęgnacji. Potrzebuje pomocy w podstawowych czynnościach dnia codziennego: porannej i wieczornej toalecie, ubierania i rozbierania, podawania u lekarstw, karmieniu, przygotowywaniu posiłków, pielęgnacji odleżyn, częstej zmiany pieluchomajtek. Nie może zostać sama i potrzebuje całodobowej opieki skarżącej. W oparciu o dowód z przesłuchania świadka (16 listopada 2023 r.) organ pierwszej instancji ustalił, że brat skarżącej (i syn matki skarżącej) jest emerytem, po zawale serca, mieszka sam we Włocławku, ok. 300 km od miejsca zamieszkania matki, i nie może pomóc w opiece nad matką.

Odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Wójt uzasadnił brakiem jednoznacznej rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką ze względu na zatrudnienie skarżącej w okresie od 6 czerwca 2022 do 30 września 2022 r. na podstawie umowy zlecenia, a także ze względu na obowiązek alimentacyjny brata skarżącej względem matki i wiążący się z tym obowiązek wsparcia w opiece nad matką. Powołując się na przepis art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. uznał, że nie została spełniona przesłanka sprawowania opieki w zakresie uniemożliwiającym zatrudnienie.

Zaskarżoną decyzją (z 22 lutego 2024 r.) w wyniku rozpatrzenia odwołania SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu stwierdziło, że skarżąca spełnia przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. co do zaliczenia do kręgu osób zobowiązanych alimentacyjnie wobec osoby wymagającej opieki – jako krewna w linii prostej oraz że ze względu na sytuację życiową brata skarżącej (syna matki) jest ona jedyną osobą, która może opiekować się niepełnosprawną matką. Na podstawie oświadczenia skarżącej z 4 maja 2023 r., SKO ustaliło, że skarżąca opiekuje się matką od 8 miesięcy, matka jest osobą leżącą, po operacji zatoru jelitowego (pobyt w szpitalu od 15 marca do 18 kwietnia 2023 r.), a wszystkie czynności (karmienie, przebieranie, mycie) wykonuje skarżąca. Skarżąca pracowała we wrześniu 2022 r. na podstawie umowy zlecenia, ale ze względu na chorobę męża musiała zrezygnować z pracy i po jego śmierci zaopiekowała się matką, a opieka ta zajmuje jej 24 godziny na dobę. Skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Matka skarżącej potwierdziła w pisemnym oświadczeniu zakres sprawowanej przez skarżącą opieki. Organ odwoławczy stwierdził, że matka skarżącej wymaga opieki. Dokonał szczegółowej analizy przebiegu zatrudnienia skarżącej w oparciu o przedstawioną dokumentację i ustalił, że jej staż pracy to rok i jeden miesiąc. Uznał, że nieliczne okresy krótkotrwałego zatrudnienia wskazują na długotrwały brak aktywności zawodowej skarżącej, który nie został spowodowany wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad najpierw niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem, który zmarł w dniu [...] r., a potem matką – po śmierci brata drugiego brata ([...] r.), który opiekował się matką skarżącej. W konsekwencji uznał, że obiektywnie nie istnieje powód usprawiedliwiający oświadczenie skarżącej o rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, zważywszy na długotrwałą nieaktywność zawodową skarżącej i brak gotowości do podjęcia zatrudnienia i wobec tego brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką – art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO z 22 lutego 2024 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z 29 listopada 2023 r., a także – o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych - kosztów zastępstwa adwokackiego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa. Zarzuciła: 1) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 4 i art. 81 Kodeksu postepowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez niedostrzeżenie, że organ pierwszej instancji oparł decyzję na ustaleniach faktycznych znanych organowi z urzędu, których nie zakomunikował skarżącej, co skutkowało brakiem wypowiedzenia się przez stronę na temat treści tych okoliczności, które w tej sytuacji w ogóle nie mogą być uznane za udowodnione, ergo nie mogą stanowić podstawy faktycznej decyzji w związku z czym strona została pozbawiona realnej możliwości wypowiedzenia się odnośnie do podstawy faktycznej zapadłego rozstrzygnięcia; 2) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 4 i art. 81 k.pa.a poprzez utrwalenie uchybień dokonanych przez organ pierwszej instancji, który oparł decyzję na ustaleniach faktycznych, które z uwagi na brak wypowiedzenia się przez stronę pozbawiona w istocie prawa do czynnego udziału w postepowaniu, co do treści tych ustaleń i poprzedzających je dowodów w ogóle nie mogą być uznane za udowodnione, tego nie mogą stanowić podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji; 3) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 4 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego na skutek nieprzeprowadzenia w żadnym zakresie postępowania dowodowego, jak i brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło organ odwoławczy i organ pierwszej instancji do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych; 4) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem reguł art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej tej decyzji, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organu pierwszej i drugiej instancji, zrozumienie motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób; 5) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. poprzez utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na matkę z uwagi na mylne przyjęcie, że w realiach sprawy nie wystąpiła przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, podczas gdy prawidłowe zastosowanie przedmiotowego przepisu materialnoprawnego w zestawieniu z ustalonym stanem faktycznym determinuje jednoznacznie wniosek, że wobec strony zmaterializowały się wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. , a konieczność sprawowania opieki nad matką uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zarobkowej; 6) naruszenie art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na wydaniu przez organ odwoławczy decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podczas gdy istniały podstawy do uwzględnienia złożonego przez skarżącą odwołania i uchylenia w całości decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, względnie uchylenia w całości tej decyzji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i złożyło wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrola legalności dotyczy decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Zaskarżona decyzja została wydana w dniu 22 lutego 2024 r. w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., co Sąd ocenia jako prawidłowe.

Z dniem 1 stycznia 2024 r. nastąpiła bowiem zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w., jednocześnie zgodnie art. 63 ust. 1 u.ś.w. świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r., należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty (por. wyrok WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 104/24, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA).

W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej (ur. 1937 r.) jest wdową, legitymuje się orzeczeniem o trwalej niezdolności do samodzielnej egzystencji, które jest równoważne orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności – art. 3 pkt 21 u.ś.r. oraz wymaga stałej opieki innej osoby, natomiast skarżąca mieści się w kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym Nie jest też sporny zakres opieki.

Niekwestionowane jest, że matka skarżącej była pod opieką syna J. G., który zmarł w dniu [...] r. Nie jest sporne, że skarżąca przejęła opiekę nad matką po śmierci brata oraz męża ([...] r.), ponieważ drugi brat skarżącej nie jest w stanie tej opieki podjąć, jest po zawale i mieszka [...] km od miejsca zamieszkania matki.

Sporne jest natomiast, czy rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą jest powodowane wyłącznie opieką na matką wobec ustaleń, że skarżąca ma krótki okres aktywności zawodowej oraz brak gotowości do pracy najpierw ze względu na opiekę nad niepełnosprawnym mężem oraz ze względu na status bezrobotnej.

Wedle organu odwoławczego, w sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., ponieważ nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki na niepełnosprawną matką ze względu na wskazane ustalenia co do powodów rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą.

Zdaniem skarżącej, organy obu instancji nieprawidłowo oceniły stan faktyczny sprawy, uniemożliwiły jej czynny udział w sprawie, a w konsekwencji blędnie przyjęły, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wynikają z art. 17 u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną osobą na podstawie tego przepisu niezbędne jest łączne występowanie trzech przesłanek, tj.: (1) istnienie obowiązku alimentacyjnego, (2) rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz (3) legitymowanie się przez podopiecznego wnioskodawcy orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak któregokolwiek z tych elementów powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.

Jak Sąd wskazał, skarżąca spełnia pierwszy z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Przytoczona powyżej treść przepisu wskazuje, że przesłanką przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności "albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami (...)". Takie orzeczenie posiada matka skarżącej, co wypełnia trzecią ze wskazanych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnośnie do drugiej przesłanki, tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, to Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem zatem uregulowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W istocie, treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie o świadczeniach rodzinnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2226/23, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał, aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę oraz samodzielnie, np. bez doraźnej pomocy osób trzecich. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną wyrażaną w orzecznictwie sądowym odnośnie do rozumienia pojęcia opieka w kontekście przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 862/23 (CBOSA).

W sprawie poddanej kontroli sądowej organy obu instancji nie miały wątpliwości i uznały, że opieka nad matka skarżącej jest konieczna, a jej zakres co do zasady uniemożliwia podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. Ocenę te Sąd uznał za prawidłową.

Z ustaleń w sprawie, m.in. dokonanych przez pracownika socjalnego, wynika, że matka skarżącej jest przeszła udar niedokrwienny mózgu skutkujący powikłanym niedowładem lewostronnym, choruje na migotanie i trzepotanie przedsionków, niewydolność krążeniową, nadciśnienie tętnicze, infekcje dróg moczowych, miażdżycowe i nadciśnieniowe zwyrodnienie mięśnia sercowego, przewlekły zespół bólowo-korzeniowy kręgosłupa szyjnego i piersiowego oraz lędźwiowego, hiperglikemię, jest po zatorze tętnicy krezkowej górnej oraz wycięciu martwicy jelita czczego i krętego, ma wymagające pielęgnacji odleżyny, ma zaburzenia pamięci szczególnie świeżej oraz demencję starczą. Porusza się po mieszkaniu z pomocą osoby drugiej, ma zawroty głowy, zaburzenia kontroli nad czynnościami fizjologicznymi, nie rokuje poprawy zarówno w zaburzeniu sprawności fizycznej jak i intelektualnej. Wymaga stosowania pieluchomajtek z powodu utraty kontroli nad potrzebami fizjologicznymi. Wymaga pomocy nawet w zmianie pozycji ciała w łóżku. Skarżąca zapewnia i zabezpiecza matce jej wszystkie potrzeby życiowe oraz pozostaje stale do jej dyspozycji.

Niepełnosprawna i schorowana 86 letnia - na dzień wydania zaskarżonej decyzji – matka skarżącej wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu oraz zaspokajaniu wszystkich potrzeb dnia codziennego. Jej stan zdrowia wymaga sprawowania całodobowej opieki, co prawidłowo ustaliły organy obu instancji. Sąd w składzie orzekającym również nie ma wątpliwości w tym zakresie, ponieważ zebrane dowody w sprawie są jednoznaczne – matka skarżącej wymaga sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., a skarżąca sprawuje opiekę adekwatną do potrzeb matki.

Wskazać również należy, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca przewidział dwie przesłanki przyznania świadczenia, tj. niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie zatrudnienia. Przy czym, okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpatrywania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Podkreślić w tym miejscu należy, że ww. norma nie wymaga, aby strona zrezygnowała z pracy zarobkowej, a wystarczającym jest, aby nie miała realnej możliwości jej podjęcia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2226/23, CBOSA)

Ustalenia faktyczne sprawy nie dają w tym zakresie podstaw do uznania braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad 86 letnią niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, cierpi na liczne poważne schorzenia, z niedowładem z powikłaniami lewostronnym, przez co ma problemy nie tylko z poruszaniem się, ale w ogóle ze zmianą pozycji w łóżku, spożywaniem posiłków i wszelkimi innymi potrzebami życiowymi, ma demencję, zawroty głowy. Związek ten niewątpliwie zachodzi, bowiem niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad matką. Z okoliczności sprawy wynika jednoznacznie, że matka skarżącej ze względu na zaawansowany wiek i liczne schorzenia wymaga całodobowej, stałej opieki i obecności skarżącej, który będzie w pobliżu gotowy do udzielenia pomocy.

Organ odwoławczy braku związku przyczynowo-skutkowego upatruje w długotrwałej nieaktywności zawodowej skarżącej, braku gotowości do podjęcia zatrudnienia wobec statusu osoby bezrobotnej oraz wobec sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem (który zmarł w październiku 2023 r.).

Ocena niepodejmowania zatrudnienia jest dokonywana na moment rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd podziela też ocenę prawną, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest natomiast zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych).

Niewątpliwie, co już Sąd wskazał, a organy tego nie kwestionują, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie daje skarżącej sposobności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca bowiem codziennie i regularnie oraz w razie każdej dodatkowej potrzeby wykonuje osobiście wszelkie czynności opiekuńcze nad matką w takim zakresie, który pozostaje adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stan zdrowia zaawansowanej wiekowo (86 lat) matki, niepełnosprawnej, schorowanej i całkowicie niezdolnej samodzielnej egzystencji - wymaga bez wątpienia stałej przy niej obecności i podejmowania różnego rodzaju czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Przy tym opieka ta daje poczucie bezpieczeństwa matce skarżącej i wpływa na jej dobrostan, co ma znaczenie wobec pogarszającego się stanu zdrowia oraz postępu chorób związanych z wiekiem, a co odzwierciedlają ww. orzeczenia dotyczące niesprawności i niesamodzielności matki skarżącej, a także oświadczenia skarżącej, wywiad środowiskowy oraz dokumentacja medyczna i dowody z przesłuchania. Zauważyć też trzeba, że skarżąca przez cały czas pozostaje w gotowości do udzielenia matce wymaganej pomocy. przygotowywać i spożywać posiłków, zażywać leków. Ma też problemy z pamięcią i jest po różnych operacjach. W tej sytuacji, nawet jeśli skarżąca nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem nie wymaga tego stan i potrzeba matki, to pozostaje w tym czasie w dyspozycji osoby niepełnosprawnej, aby w każdej chwili służyć stosowną opieką i pomocą, co także, bez wątpienia, stanowi element sprawowanej opieki. Tak zwane czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień. Mając na względzie zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Bez znaczenia dla oceny związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zarobkowania przez skarżącą jest powód rezygnacji z pracy we wrześniu 2022 r. – tj. opieka nad niepełnosprawnym mężem, który ostatecznie zmarł w dniu [...] r. Należy dostrzec, poza wszystkim, że do śmierci męża skarżącej, opiekę nad matką sprawował brat skarżącej, który z kolei zmarł w dniu [...] r. Zbieg tych zdarzeń spowodował, że skarżąca przejęła opiekę nad matką. Zatem poza znaczeniem dla sprawy pozostaje ocena rezygnacji przez skarżącą z pracy we wrześniu 2022 r.

Co do braku gotowości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą wobec jej statusu bezrobotnej, to także ta okoliczność nie ma znaczenia w sprawie przy ocenie ww. związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką. Właśnie status bezrobotnej dobitnie świadczy o gotowości podjęcia zatrudnienia, ponieważ stanowi ustawowy wymóg uzyskania takiego statusu, co wprost wynika z ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

W tym stanie rzeczy, skarżąca spełniła wszystkie warunki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego zaskarżona decyzja narusza art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. oraz przepisy art. 7 i art. 80 k.p.a.

Zarzuty skargi odnoszące się do niezapewnienia skarżącej czynnego udziału w postepowaniu są bezzasadne, ponieważ akta administracyjne okoliczności takiej nie potwierdzają. Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ zaskarżona decyzja, choć nieprawidłowa co do meritum, nie zawiera wad uzasadnienia.

Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku).

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku oraz okoliczność, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

O kosztach (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1938). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł. Sad nie uwzględnił wniosku o zwrot kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, ponieważ nie ma obowiązku jej uiszczenia w sprawie.