Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 559/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 32 ust. 1,  art. 17 ust. 1 pkt 4,  art. 23 ust. 4aa
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 27 lutego 2024 r. nr SKO.IV/424/144/2024 w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia 29 grudnia 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z dnia

12 czerwca 2023 r. nr [...] r. uchyliło w całości decyzję Wójta G. z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...] i orzekło o przyznaniu A. C. (dalej zwanej skarżącą) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką T. W. w kwocie 2.119 zł miesięcznie na okres od 1 października 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. oraz w kwocie 2.458 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2023 r. na stałe.

Dnia 29 grudnia 2023 r. Wójt G. wydał decyzję nr [...] [...], którą uchylił ww. decyzję Kolegium. W jej uzasadnieniu, przywołując treść art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz.U. z 2024 r. poz. 323, dalej w skrócie u.ś.r.) organ wskazał, że w dniu 1 grudnia 2023 r. skarżąca zgłosiła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w celu odebrania zaświadczenia do programu "Czyste Powietrze", o które wnioskowała jej mama. We wniosku tym skarżąca nie była wykazana w składzie rodziny, a wyjaśniając tę okoliczność oświadczyła ustnie, że nie mieszka na terenie gminy L. natomiast zamieszkuje w L1. Organ podał również, że w dniu 14 grudnia 2023r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania matki skarżącej. W tym dniu skarżącej nie było w domu a jej matka oświadczyła, że skarżąca wyjechała do L1., gdyż miała wizytę u lekarza. Jednocześnie matka skarżącej nie potrafiła powiedzieć kiedy córka wróci. W trakcie wizyty pracownika socjalnego zadzwoniła skarżąca i oświadczyła, że wyjechała na badanie gastroskopii, które przekładała od dłuższego czasu. Wobec tych okoliczności organ postanowił uchylić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca grudnia 2023 r. akcentując, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane w celu sprawowania opieki.

Skarżąca wniosła od tej decyzji odwołanie wyjaśniając, że udzieliła niefortunnej odpowiedzi na zadane jej pytanie co do wniosku "Czyste Powietrze", podając, że nie mieszka na terenie Gminy L.. Tymczasem była to tylko kwestia zameldowania w L1., gdzie skarżąca mieszkała przed staraniem się o świadczenie pielęgnacyjne. Dodatkowo skarżąca poinformowała, że w dacie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego była na badaniach kontrolnych (po trzech latach) w L1.. W tej miejscowości skarżąca podjęła bowiem leczenie przed przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego. Powrót skarżącej do L. nastąpił 16 grudnia 2023 r., a matka w czasie nieobecności skarżącej miała zapewniona opiekę. Skarżąca podała również, że odpowiedź jej matki co do terminu powrotu z L1. wywołana była stresującą sytuacją podczas wywiadu środowiskowego.

Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu Kolegium przybliżyło treść przepisów normujących zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i odnosząc je do niniejszej sprawy podało, że z akt sprawy wynika, iż matka skarżącej została zaliczona na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] r. Z kolei skarżąca ma

47 lat i od dnia 5 maja 2014 r. do dnia 22 kwietnia 2022 r. była zatrudniona w L1.. Z danych uzyskanych ze zbioru PESEL wynika, że skarżąca jest osobą zamężną zameldowaną od 2012 r. w województwie [...] w miejscowości N..

Organ odwoławczy powołał się także na ustalenia wywiadu środowiskowego z dnia 14 grudnia 2023 r., z których wynika, że skarżąca w tym dniu była nieobecna w domu pod wskazanym adresem, a zgodnie z oświadczeniem matki pojechała do L1. na wizytę lekarską i matka skarżącej nie potrafi powiedzieć kiedy skarżąca wróci. Dalsze wyjaśnienia matki skarżącej wskazują, że córka nie często wyjeżdża do L1. , a jak jedzie to przebywa tam kilka dni. Obecnie skarżąca przebywa u matki 3 tygodnie. Wyjazdy skarżącej są cykliczne i matka nie umiała wskazać podłoża tych wyjazdów. W czasie nieobecności skarżącej matką zajmuje się partnerka wnuka - D. R., która zamieszkuje na dole domu.

W świetle powyższego organ odwoławczy podkreślił, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną.

Zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie podstawa odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie przesłanki, polegającej na braku sprawowania bezpośredniej osobistej opieki nad matką.

Z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających matkę w jego codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym przepisie (art. 17 ust 1 u.ś.r.). Odnosząc natomiast do wyjaśnień zawartych w odwołaniu Kolegium uznało, że argumenty skarżącej nie mogą odnieść pozytywnego skutku, bowiem skarżąca, która ma 47 lat i pracowała w spółce jako asystentka zarządu a potem w dziale kadr, powinna mieć ogólne rozeznanie, że we wniosku o dofinansowanie z programu "Czyste Powietrze" na pytanie o dochody rodziny zamieszkującej pod adresem w L. (od których zależało otrzymanie dotacji) - powinna zgodnie z prawdą wskazać swoją osobę o ile faktycznie w Gminie L. mieszka, nadto od dnia 5 maja 2014r. do dnia 2 kwietnia 2022r. była zatrudniona w L1.. Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, że skarżąca jest osobą zamężną zameldowaną od 2012r. w województwie [...] w miejscowości N..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca, reprezentowana przez adwokata, podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię tj.:

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. i uznanie, że skarżąca powinna posiadać meldunek w miejscu zamieszkania matki, podczas gdy żaden przepis obowiązującego prawa nie nakłada na skarżącą obowiązku wymeldowania się z mieszkania posiadanego w L1. i zameldowania w mieszkaniu chorej matki;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. i uznanie, że fakt nie figurowania przez skarżącą jako współwnioskodawczynię programu "Czyste Powietrze" świadczy o nie zamieszkiwaniu przez skarżącą wraz z chorą matką oraz nie sprawowaniu nad nią opieki, podczas gdy wniosek powzięty przez organ nie wynika z żadnych przepisów obowiązującego prawa i nie może przedkładać się na odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. i uznanie, że skarżąca jako osoba pełniąca w przeszłości funkcję asystentki zarządu oraz będąca niegdyś pracownikiem działu kadr powinna posiadać wiedzę związaną z możliwością uczestnictwa w programach rządowych, samorządowych czy wnioskach o dotacje, w szczególności że wnioskowanie o powyższą pomoc nie wymaga meldunku, a w konsekwencji uznanie, że skarżąca nie mieszka na stałe u chorej matki, podczas gdy doświadczenie zawodowe skarżącej oraz fakt nieuczestniczenia w programach dotacyjnych i dofinansowaniach nijak nie przedkłada się na sprawowanie stałej opieki nad chorą matką oraz możliwość przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że aby być uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca powinna przez okres 24 godzin na dobę sprawować opiekę nad chorą matką oraz nie ma ona możliwości kilkudniowego opuszczania miejsca sprawowania opieki, podczas gdy z powołanego wyżej przepisu oraz stanowiska judykatury wynika, że co prawda opieka powinna być stała i długotrwała, ale treść normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stanowi jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób oraz przez

24 godziny na dobę i przez 365 dni w roku.

W skardze zawarto także zarzuty naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm. – dalej zwanej k.p.a.) poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikającą z wadliwej wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. oraz art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało utrzymaniem w mocy niekorzystnej dla skarżącej decyzji w sytuacji, gdy przy prawidłowej, prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. w świetle ustaleń faktycznych zasadne było przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w szczególności nieuwzględnienie przedłożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej co skutkowało odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony,

- art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego. Nadto, wystąpił z wnioskiem o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi zaprezentowana została szeroka argumentacja podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą orzeczono o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Materialnoprawną podstawę uchylenia decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

W świetle powyższej regulacji ustawodawca ustanowił zamknięty katalog przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Co istotne, wystąpienie chociażby jednej z nich daje podstawę do zastosowania trybu przewidzianego w art. 32 ust. 1 u.ś.r.

W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie wskazał wprost na wystąpienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Uzasadnienia dla uchylenia dotychczasowej decyzji poszukiwał natomiast bezpośrednio w przesłankach, od których spełnienia ustawodawca uzależnił przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie organ wskazał na wynikający z art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. wymóg, wedle którego opieka sprawowana przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi być stała lub długoterminowa.

Warunkiem uruchomienia trybu określonego w art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest zaistnienie zmiany, która musi być na tyle istotna, iż ma ona wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W konsekwencji obowiązkiem organu jest wykazanie, że nastąpiła zmiana stanu faktycznego w stosunku do stanu pierwotnego, pozwalającego przyznać stronie prawo do świadczenia, a także, iż zmiana ta obejmuje okoliczności istotne z punktu widzenia nabycia tego prawa.

Wobec treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie ma wątpliwości co do tego, że do okoliczności mających wpływ na ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego należy w pierwszej kolejności zaliczyć sam fakt sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną spełniającą warunki wskazane w ww. przepisie, a ponadto opieka ta winna być sprawowana w takim rozmiarze, aby skutkowało to brakiem możliwości wykonywania zatrudnienia.

Należy także podkreślić, że w orzecznictwie wskazuje się, iż wykładnia art. 32 ust. 1 u.ś.r., przewidującego możliwość wzruszenia uprawniającej decyzji ostatecznej, powinna być dokonywana z uwzględnieniem jego związku z art. 16 § 1 k.p.a., statuującego zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest postępowaniem w nowej sprawie. Nie jest to kontynuowanie, czy rozpatrywanie na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją, przyznającą określone uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Jest to nowa sprawa administracyjna, której zakres wyznacza treść art. 32 ust. 1 u.ś.r. Jednakże wydanie decyzji na tej podstawie prawnej rozstrzyga o pozbawieniu uprawnienia strony, która spełniała przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, mocą wcześniejszej decyzji administracyjnej. Rodzi to po stronie organów orzekających szczególny obowiązek pełnego, wszechstronnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Trzeba przy tym podkreślić, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie nie doszło do pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu pozwalającym na pozbawienie skarżącej przyznanego jej uprawnienia. Organ wskazał na "brak sprawowania bezpośredniej osobistej opieki nad niepełnosprawną matką z powodu cyklicznych kilkudniowych wyjazdów do L1.". Zdaniem Sądu takie ustalenie ma charakter zbyt ogólnikowy, aby dawało podstawę do przyjęcia, że skarżąca przestała sprawować opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Pod pojęciem "cyklicznych kilkudniowych wyjazdów" można rozumieć bowiem bardzo różne stany faktyczne. Zgodnie ze znaczeniem słownikowym "kilka" to "zaimek oznaczający w sposób przybliżony liczbę równą co najmniej dwa i co najwyżej dziesięć". Przymiotnik cykliczny jest natomiast synonimem przymiotnika okresowy, co znaczy "powtarzający się, występujący co pewien czas". (zob. Słownik Języka Polskiego PWN). "Cykliczne kilkudniowe wjazdy" mogą więc oznaczać zarówno dwudniowy wyjazd raz na rok (co z zasady jeszcze nie oznacza, że sprawowana opieka traci charakter wynikający z brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), jak i 10 dniowy wyjazd raz na trzy tygodnie (co bezsprzecznie, jest nie do pogodzenia z wymaganiami jakie wobec sprawowanej opieki stawia wspominany art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Ponadto Kolegium przywołało okoliczność zameldowania skarżącej od 2012 r. na terenie województwa [...]. Zdaniem Sądu sam fakt zameldowania nie wyklucza jeszcze że skarżąca sprawuje opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Czym innym jest bowiem zameldowanie, a czym innym zamieszkiwanie. Ponadto, zdaniem Sądu, nieuprawnionym było wywodzenie przez Kolegium, że skoro skarżąca "pracowała w spółce jako asystentka zarządu a potem w dziale kadr" to powinna mieć rozeznanie, że we wniosku o dofinansowanie z programu "Czyste powietrze" powinna wskazać swoją osobę, o ile faktycznie mieszka w Gminie L.. Przywołane przez Kolegium oświadczenie zostało bowiem złożone na potrzeby innego postępowania i w postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego co najwyżej może być traktowane jako okoliczność wskazująca na potrzebę wyjaśnienia, gdzie faktycznie zamieszkuje skarżąca, a nie jako argument mający przesądzać o miejscu faktycznego zamieszkiwania. Ponadto nie do końca wiadomo w jakim celu Kolegium nawiązało do wspomnianego oświadczenia złożonego na potrzeby wniosku o dofinansowanie w ramach wspomnianego programu "Czyste Powietrze", skoro jako powód uchylenia świadczenia pielęgnacyjnego wskazało "cykliczne kilkudniowe wyjazdy" uniemożliwiające sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nad matką, a nie fakt zamieszkiwania skarżącej poza miejscem zamieszkania matki.

Reasumując, w toku dotychczasowego postępowania nie doszło o ustalenia faktów, które jednoznacznie wskazywałyby na niesprawowanie przez skarżącą opieki nad matką opieki spełniającej wymogi wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r.

Niezależnie od stwierdzonych dotychczas uchybień, zaakcentować należy, że krótkotrwałej jedno czy nawet parodniowowej przerwy w sprawowaniu opieki nie można z góry, zdaniem Sądu, uznać za zmianę sytuacji rodzinnej rodziny czy też za inną okoliczność mającą wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu przepisu art. 32 ust. 1 u.ś.r. Przyjęcie odmiennego poglądu pociągałoby ponadto za sobą konieczność każdorazowego uchylenia (zmiany) decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, nawet w przypadku krótkotrwałego niesprawowania opieki przez osobę uprawnioną do tego świadczenia. Jednocześnie zastrzec należy, że w Sąd nie przesądza, czy taka właśnie sytuacja miała miejsca w realiach rozpoznawanej sprawy. O tym powinien rozstrzygnąć organ dopiero po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania dowodowego i ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r. jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Jednak, pomimo, że wywiad środowiskowy został uznany przez ustawodawcę za zasadniczy instrument procesowy służący usunięciu istniejących wątpliwości co do zakresu sprawowanej opieki, to organy dysponują również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a. W postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje ustalenia zakresu rzeczywiście sprawowanej opieki na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno na podstawie dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Dowody te podlegają łącznej ocenie. Zastosowanie znajdują ogólne przepisy postępowania dowodowego, które pozwalają na dopuszczenie w sprawie każdego dowodu, który przyczyni się do rozstrzygnięcia sprawy. W grę wchodzi przeprowadzenie dowodu z dokumentów ale również ze świadków. Takie osoby jak sąsiedzi wnioskodawcy lub opiekunowie z MOPS, które niewątpliwie mogą dysponować określoną wiedzą mogącą mieć wpływ na przyznanie świadczenia, stanowić mogą źródło dowodowe w indywidualnej sprawie z zakresu pomocy społecznej w zakresie regulowanym przepisami k.p.a.

W realiach niniejszej sprawy zaakcentować należy, że ze swojej istoty wywiad środowiskowy, w trakcie którego dokonuje się ustaleń w przedmiocie sprawowania opieki, wymaga osobistego udziału i współpracy osoby sprawującej opiekę. Osoba taka posiada bezsprzecznie największą wiedzę o istotnych z punktu widzenia rozpatrzenia sprawy kwestiach, takich jak aktualny stan osoby wymagającej opieki, czy zakres i intensywność wykonywanych czynności opiekuńczych. W jej interesie leży wykazanie w toku wywiadu wszelkich okoliczności mogących usunąć wątpliwości co do prawidłowości sprawowanej przez nią opieki. Z tego względu skoro w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 grudnia 2023 r., skarżąca była nieobecna (gdyż jak wskazała jej matka "około dwie godziny przed przyjściem pracownika wyjechała do L1."), to - w ocenie Sądu - koniecznym było przeprowadzenie ponownego wywiadu środowiskowego z udziałem skarżącej.

Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu.

Wszystkie uchybienia ww. przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu.

Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne i prawne.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.