Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 391/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1, art. 22
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 28 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2017 roku sprawy ze skargi P. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2016r., poz. 23) – w skrócie: "K.p.a." – oraz art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 16, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 2, art. 13 ust. 18, art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016r., poz. 195) – powoływanej także jako: "p.p.w.d utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], orzekającą o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko E. Ł. i K. Ł. w okresie od dnia 1 kwietnia 2016r. oraz orzekającą o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko W. Ł. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016r. do 30 września 2017r.

Kolegium wyjaśniło, że P. Ł. w dniu 4 kwietnia 2016r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na trójkę dzieci: E. Ł., K. Ł. i W. Ł. Organ l instancji ustalił, że miesięczny dochód rodziny wyniósł 14.281,02 zł, co w przeliczeniu na osobę dało kwotę 3.570,26 zł. Doszło zatem do przekroczenia progu dochodowego (800,00 zł), który wynika z art. 5 ust. 3 p.p.w.d. W związku z powyższym świadczenie wychowawcze na dziecko K. Ł., jako pierwsze dziecko w rodzinie, stronie nie przysługuje. W ocenie Prezydenta Miasta Ł. najstarszy syn wnioskodawcy nie może zostać uznany za członka rodziny wnioskodawcy, gdyż nie wykazano, aby wnioskodawca sprawował nad im opiekę naprzemienną.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. Ł. wniósł o jej uchylenie. Zakwestionował zaliczenie do dochodu kwoty 140.000 zł i wyjaśnił, że kwota ta, jako zwolniona od podatku nie stanowi dochodu, od którego zależy kryterium dochodowe. Wyjaśnił, że dokonał zamiany mieszkania na dom i kwota 140.000 zł za mieszkanie nie obejmowała pełnej ceny domu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczoną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji przytoczył treść art. 2 pkt 14, pkt 16, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 4, art. 7 ust. 2, art. 13 ust. 18, art. 48 ust. 1 i ust. 2 p.p.w.d. i wyjaśnił zasady przyznawania świadczenia wychowawczego.

Dalej organ odwoławczy ustalił, że P. Ł. jest ojcem trójki dzieci E. (ur. [...] stycznia 2003r.), K. (ur. [...] sierpnia 2012r.) i W. ( ur. [...] lutego 2015r.) oraz że ubiega się o świadczenie wychowawcze na wszystkie dzieci.

W pierwszej kolejności Kolegium uznało, że organ l instancji, na podstawie art. 2 pkt 1 i 2 p.p.w.d. w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r., poz. 114), prawidłowo ustalił, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium dochodowe, co oznacza, iż nie jest spełniona przesłanka, o której mowa w art. 5 ust. 3 p.p.w.d., a w konsekwencji brak jest podstaw do przyznania odwołującemu się wnioskowanego świadczenia na pierwsze dziecko tj. K. Ł.

Odnosząc się natomiast do zarzutów wnioskodawcy, organ odwoławczy podkreślił, że samo pojęcie opieki naprzemiennej jest pojęciem nowym i dopiero po nowelizacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pojawiły się w tym zakresie pierwsze wzmianki. Zdaniem Kolegium nie budzi wątpliwości fakt, iż przed nowelizacją przepisów sądy rodzinne nie praktykowały posługiwania się w wyrokach pojęciem opieki naprzemiennej natomiast ustalały zakres władzy rodzicielskiej i ustalały kontakty rodziców z dziećmi. Opieka naprzemienna, jako system sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi, jest rozwiązaniem często występującym w bogatszych państwach europejskich (np. w Skandynawii), ale też chociażby w Stanach Zjednoczonych. Najogólniej rzecz biorąc polega ona na tym, że dziecko po rozstaniu rodziców (najczęściej spowodowanym przez rozwód, ale też przez rozpad związków nieformalnych), przebywa pod opieką raz jednego raz drugiego rodzica, przy czym najczęściej przez zbliżony okres (np. 2 tygodnie u mamy i 2 tygodnie u taty). W Polsce system zmiennego przebywania u rodziców zdążył już w pewnym stopniu zakorzenić się w naszym myśleniu i powoli (choć z niemałymi oporami) również zaczyna się przyjmować w polskich sądach rodzinnych.

Następnie organ II instancji wskazał, że od dnia 29 sierpnia 2015r. weszła w życie nowelizacja przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie wprowadzenia instytucji opieki naprzemiennej do polskiego porządku prawnego. Do tej pory opieka naprzemienna nie była uregulowana w przepisach, lecz jej orzekanie nie było też zakazane. W praktyce jednak polskie sądy niezwykle rzadko uciekały się do tego typu rozwiązań. Opieka naprzemienna jest systemem sprawowania opieki nad małoletnim dzieckiem, w którym to systemie dziecko po rozwodzie rodziców przebywa raz u jednego, raz u drugiego rodzica w podobnych okresach czasowych (np. po dwa tygodnie lub po miesiącu). Taki sposób wspólnego sprawowania władzy rodzicielskiej zapewnia równy kontakt z dzieckiem obojga rodziców i każdy z nich ma zapewniony udział w wychowaniu dziecka w takim samym stopniu, a nie tylko na zasadzie "weekendowego rodzica". Otóż w przepisach procedury cywilnej, wprowadzono wprost możliwość orzeczenia, w którym sąd określi, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach oraz zastosowania do takiego orzeczenia przepisów dotyczących wykonywania kontaktów z dzieckiem, ponadto w K.p.c. również dodano możliwość uregulowania sposobu roztoczenia pieczy nad małoletnim w ten sposób, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. To oznacza, że ustawodawca wprost dopuszcza możliwość orzekania przez sądy o opiece naprzemiennej. Zmianie uległy także przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Artykuł 58 § 1a tej ustawy otrzymał nową treść. Istotą zmiany jest wprowadzenie możliwości orzeczenia przez sąd wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie nawet bez pisemnego porozumienia małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Dotychczas sąd mógł pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom tylko na ich zgodny wniosek, jeżeli przedstawili porozumienie o sposobie jej wykonywania. Jeżeli zatem rodzice nie porozumieli się w tym zakresie, sąd zawsze powierzał wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego - wtedy o opiece naprzemiennej nie mogło być mowy. Jedyną szansa na jej orzeczenie był więc zgodny wniosek obojga rodziców. Obecnie nawet bez pisemnego porozumienia rodziców teoretycznie istnieje szansa na orzeczenie opieki naprzemiennej. Zmiany te niewątpliwie idą z duchem czasu i być może spowodują częstsze stosowanie systemu opieki naprzemiennej, przełamując dotychczas panujący trend ograniczania władzy rodzicielskiej jednego z rodziców (najczęściej ojca) i powierzanie jej w pełni matce dziecka.

Dalej Kolegium zauważyło, że w aktach sprawy widnieje postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł. IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 27 kwietnia 2016r. sygn. Akt [...], które w ocenie organu II instancji określa jedynie sposób kontaktów dziecka z jego ojcem. Nie wskazuje w żaden sposób, iż dziecko E. Ł. znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Zgodnie z ww. postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł. miejscem pobytu małoletniego E. Ł. jest każdorazowe miejsce pobytu jego matki E. H. Bezsprzecznym jest, iż niniejsze postanowienie zostało wydane, kiedy już pojęcie "opieki naprzemiennej" funkcjonowało w k.r.i.o., a mimo to w niniejszym postanowieniu został tylko określony sposób kontaktów ojca z synem. Spędzanie z dzieckiem weekendów oraz miesiąca wakacji letnich, tygodnia ferii zimowych i jednego dnia świąt nie może w żaden sposób, zdaniem organu odwoławczego, świadczyć o sprawowaniu przez obojga rodziców opieki naprzemiennej nad dzieckiem a tylko taka pozwoliłaby na zaliczenie dziecka – E. do członków rodzin obydwojga rodziców. Ponadto do akt sprawy wnioskodawca nie dołączył oświadczenia matki dziecka – E. H., iż scedowała prawo ubiegania się o świadczenie wychowawcze na ojca dziecka i sama nie będzie ubiegać się o to świadczenie na syna – E. Ł.

W związku z powyższym Kolegium uznało, że w przypadku braku spełnienia wymogu sprawowania opieki naprzemiennej nad synem – E., dziecko to nie może zostać zaliczone do składu rodziny wnioskodawcy. Tym samym organ l instancji zasadnie przyjął, iż rodzina P. Ł. składa się z czterech osób: wnioskodawcy, K. Ł. (córki), W. Ł. (syna) i A. Ł. (żony). Z uwagi zaś na przekroczenie kryterium dochodowego przypadającego na osobę w rodzinie wnioskodawcy uprawniającego do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (tj. K. Ł.) świadczenie wychowawcze prawidłowo przyznane zostało przez organ l instancji na dziecko W. Ł. na okres od 1 kwietnia 2016r. do 30 września 2017r. jako drugie dziecko w rodzinie, niezależnie od dochodu.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył P. Ł., zarzucając zaskarżonej decyzji, że rażący sposób staje z przepisami prawa zawartymi wstawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

Przede wszystkim zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja łamie art. 5 ust. 2, co za tym idzie art. 4 ust. 2 p.p.w.d. Skarżący stwierdził, że połowa wakacji, ferii, dni ustawowo wolnych od pracy, dni związanych z uroczystościami rodzinnymi, aż wreszcie 1/5 każdego miesiąca spędzanych w domu ojca, przez najstarszego syna E. Ł., stanowi opiekę naprzemienną. W skali całego roku wypada minimum 90 dni tj. ok. 1/4 roku kalendarzowego.

Po drugie w ocenie skarżącego zaskarżona decyzja w całości łamie art. 22 p.p.w.d. Skarżący stwierdził, że organ odwoławczy w ślad za organem I instancji uzurpuje sobie prawo wykładni orzeczeń sądów Rzeczpospolitej Polskiej.

Po trzecie zdaniem skarżącego organy błędnie ustaliły dochód jego rodziny w 2014r. W ocenie skarżącego nie zadano sobie żadnego trudu by zebrać informacje o dochodach wnioskodawcy wraz z jego małżonką z l Urzędu Skarbowego w Ł., dotyczące uzyskania dochodu w roku podatkowym 2014. Skarżący wskazał, że z informacji przekazanej przez l US w Ł. podatek od kwoty 140.000 zł wyniósł 0 zł. Skarżący podkreślił, że organ I instancji domagał się uzyskania i przedłożenia przez wnioskodawcę dokumentów z Urzędu Skarbowego. Wnioskodawca nie przedłożył tych dokumentów twierdząc, iż z jego wiedzy wynika, że przepływ takich dokumentów nie jest w gestii osoby ubiegającej się o świadczenie. Skarżący dodał, że w art. 13 ust. 3 i ust. 4 ustawa kładzie wręcz nacisk, na wybór oświadczenia jako formy uzupełniającej wniosek. Takie oświadczenie, na druku urzędowym, P. Ł. złożył, opisując stan faktyczny. Nie zostało to uwzględnione przez organ l jak i II instancji w ogóle.

Zdaniem skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przyznania świadczenia bez zastosowania instrumentów zapisanych w ustawie, tj. art. 23 ust. 1 p.p.w.d.

Skarżący podniósł, że w jego ocenie ustawodawca, wprowadzając powszechną pomoc państwową dla każdej polskiej rodziny, miał na myśli stworzenie warunków czytelnych, prostych, bez zbędnych formalności jak i przejrzystych dla wszystkich. Ustawa ma przynieść korzyść jaką jest pomoc pieniężna.

Po czwarte skarżący stwierdził, że mając troje dzieci został tylko "z jednym" i to ostatnim, pomimo tego, że jak każdy rodzic, od 14 lat, ponosi trudy wychowawcze, jak i wyrzeczenia finansowe niezbędne do zapewnienia opieki swoim dzieciom.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. W ocenie sądu organy w sposób niewystarczający wyjaśniły sposób sprawowania przez skarżącego opieki nad najstarszym synem, co czyni co najmniej przedwczesnym wniosek o niezaliczeniu go do członków rodziny skarżącego. Niezależnie od powyższego organy w sposób wadliwy ustaliły dochód rodziny w 2014 roku.

Już na wstępie należy zgodzić się ze skarżącym, że organ odwoławczy w sposób nieuprawniony zinterpretował postanowienie sądu o ustaleniu kontaktów ojca z dzieckiem, bezpodstawnie utożsamiając je z rozstrzygnięciem o opiece naprzemiennej.

Należy zwrócić uwagę, że pojęcie naprzemiennej opieki nad dzieckiem zawarte w art. 2 pkt 16 p.p.w.d. pojawiło się dopiero w przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która weszła w życie w 2016 r. po krótkim okresie (2 miesiące) vacatio legis. Co istotne, ustawa nie zawiera definicji legalnej tego pojęcia, trudno go też szukać w unormowaniach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.io.) czy innych ustaw. Z kolei w związku z odwołaniem się ustawodawcy w powyższym przepisie do orzeczenia sądu należy zwrócić uwagę, że szczegółowe zasady orzekania o władzy rodzicielskiej i kontaktach dziecka z rodzicami zostało uregulowane w art. 58 i art. 107 K.r.i.o., a w zakresie samych kontaktów w art. 113 i następne K.r.i.o. Jednakże w żadnym z ww. przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawodawca, nawet po ostatniej nowelizacji, nie posłużył się pojęciem "opieki naprzemiennej". Z treści art. 58 § 1 krio wynika, że w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Istotne jest, ze z woli ustawodawcy dopiero "w braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie" (art. 58 § 1a k.r.o.). Inne przepisy ustaw, które regulują kwestie związane z ustaleniem relacji pomiędzy rodzicami w zakresie opieki nad dzieckiem, także co do zasady stanowią, że sąd rodzinny winien wkroczyć w te relacje dopiero, gdy sami rodzice nie potrafią dojść do porozumienia co do istotnych kwestii związanych ze sprawowaniem opieki. Przepis art. 582 k.p.c. stanowi np., że rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka, co do których brak porozumienia pomiędzy rodzicami, może nastąpić dopiero po umożliwieniu rodzicom złożenia oświadczeń, chyba że wysłuchanie ich byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami. Nie ma w kodeksie postępowania cywilnego uregulowań expressis verbis odnoszących się do opieki naprzemiennej.

Reasumując, powyższe regulacje prawne wskazują, że gdy nie ma takiej potrzeby sąd nie wkracza w sferę dokładnego uregulowania relacji pomiędzy rodzicami w kwestiach dotyczących opieki nad dzieckiem, nowelizowane unormowania kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na utrzymującą się tendencję, aby o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem, którego rodzice nie żyją w pierwszej kolejności powinni decydować sami rodzice w drodze porozumienia.

Należy też pamiętać, że cytowane unormowania art. 58 § 1 i 1a krio kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczą sytuacji, gdy rodzice się rozwodzą. Odnosi się to również do wymogu porozumienia między rodzicami co do sprawowania opieki. Przepis ten nie reguluje opieki nad dziećmi w innych stanach faktycznych. Oceniając zakres rozstrzygnięcia orzeczenie sądu rodzinnego należy uwzględniać przedmiot postępowania, w jakim zostało wydane. Niedopuszczalne jest dokonywanie przez organ samodzielnej interpretacji orzeczeń sądu rodzinnego, oderwanej od przedmiotu danego postępowania.

Innymi słowy organ administracji, zestawiając treść rozstrzygnięcia sądu rodzinnego z treścią przepisów ustawy o pomocy, powinien ocenić, czy w konkretnej sprawie mamy do czynienia z opieką naprzemienną.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że pierwszym problemem, który wymaga wyjaśnienia jest to, czy E. Ł. jest członkiem rodziny skarżącego w rozumieniu ustawy. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 16) p.p.w.d. ilekroć jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia (...); w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Organy przyjęły, że fakt niesprawowania przez skarżącego opieki naprzemiennej nad E. Ł. wynika z postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł-W. w Ł. IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 27 kwietnia 2016r sygn. akt [...]. Z ww. postanowienia sądu rodzinnego wynika, że miejscem zamieszkania E. jest miejsce zamieszkania jego matki, połowa wakacji, ferii, dni ustawowo wolnych od pracy, dni związanych z uroczystościami rodzinnymi, a także 1/5 każdego miesiąca E. będzie spędzał w domu swojego ojca. Postanowieniem tym zatem sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka i określił sposób kontaktów dziecka z jego ojcem.

Postanowienie to jednak nie reguluje ani zakresu sprawowania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, ani kwestii opieki naprzemiennej. W ocenie sądu nieuprawniony jest wniosek, że postanowienie to przesądza, iż P. Ł. nie sprawuje opieki naprzemiennej nad małoletnim synem E. Należy pamiętać, że kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje różne formy rozstrzygania w zakresie wzajemnych relacji między rodzicami i dziećmi. Są orzeczenia o władzy rodzicielskiej, sposobie jej sprawowania przez każde z rodziców, ale także orzeczenia, które – niezależnie od zakresu władzy rodzicielskiej – mają na celu regulowanie kwestii kontaktów między rodzicem a dzieckiem, które na stałe z nim nie zamieszkuje. Tym samym nieuprawnione jest wyprowadzanie wniosków nie wynikających wprost z treści orzeczenia. Należy wskazać, że organ dysponuje możliwościami ustalenia relacji rodzicielskich skarżącego wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi, w tym korzystając z wywiadu środowiskowego i w miejscu zamieszkania skarżącego i w miejscu zamieszkania syna.

W niniejszym postępowaniu organ nie ustalił też, czy E. Ł. jest dzieckiem z poprzedniego związku małżeńskiego skarżącego – wówczas pomocne dla oceny czy zaistniała opieka naprzemienna mogłoby być m.in. orzeczenie o rozwodzie – czy też ze związku partnerskiego.

Reasumując tę część rozważań, wniosek o niesprawowaniu przez P. Ł. opieki naprzemiennej nad synem E. uznać należy za co najmniej przedwczesny, nie poparty wystarczającym materiałem dowodowym. Przy tym nawet w razie prawidłowego ustalenia, że P. Ł. sprawuje opiekę naprzemienną nad synem E., organ musi jeszcze wyjaśnić, czy świadczenia wychowawczego nie pobiera matka chłopca. Stosownie do regulacji art. 4 ust.1 p.p.w.d. świadczenie przysługuje jednemu z rodziców. Zgodnie zaś z art. 22 p.p.w.d. w przypadku zbiegu prawa rodziców (...) do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców (...), który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców (...), świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Z powyższego unormowania jednoznacznie wynika, że na to samo dziecko może być przyznane tylko jedno świadczenie wychowawcze. Dlatego organ winien był ustalić, czy matka E. składała wniosek w tym przedmiocie i czy świadczenie zostało jej przyznane. Dopiero wyjaśnienie tej kwestii pozwoli skarżącemu na ubieganie się o świadczenie wychowawcze także na najstarszego syna, przy założeniu że opieka nad E. nosi cechy opieki naprzemiennej.

W zależności od prawidłowego ustalenia, czy P. Ł. sprawuje opiekę naprzemienną nad najstarszym synem E., uzyska on status pierwszego dziecka w rodzinie. Wówczas świadczenie wychowawcze przysługiwałoby na dwójkę pozostałych dzieci, niezależnie od dochodu rodziny. Świadczenie wychowawcze z tytułu opieki nad najstarszym synem zależałoby od dochodu rodziny. W sytuacji, gdy organy, stosując się do zawartych w niniejszym uzasadnieniu zaleceń ustalą, że skarżący jednak nie sprawuje opieki naprzemiennej nad synem E. pierwszym dzieckiem w rodzinie jest córka K. i również od dochodu zależy wysokość świadczenia na jej wychowanie.

Z powyższego wynika, że ustalenie dochodu rodziny ma fundamentalne znaczenie w sprawie, niezależnie od przyjęcia, nad iloma dziećmi sprawuje opiekę P. Ł. Uzasadniony okazał się zarzut skarżącego nieprawidłowego wyliczenia dochodu rodziny. a więc i wadliwego zastosowania art. 5 ust. 3 p.p.w.d., zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł.

Organ I instancji błędnie doliczył do dochodu rodziny kwotę 140.000,00 zł, jako dochód uzyskany ze sprzedaży mieszkania. Skarżący oświadczył natomiast, że ww. kwota wynikała ze zbycia mieszkania w związku z jego zamianą na dom jednorodzinny wartości 220.000 zł, skarżący poniósł koszty tej różnicy.. Kwota z tytułu zbycia mieszkania, zgodnie z art. 45 ust. 1a pkt 3 w zw. z art. 30e ust. 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2016, poz. 2032) – w skrócie: "u.p.d.o.f." – była wykazana w PIT-39, ale organ zupełnie pominął fakt, że w związku z przeznaczeniem ww. kwoty na cele mieszkaniowe skarżący i jego żona byli zwolnieni z podatku (co potwierdzają dokumenty zgromadzone w aktach sprawy). Z art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynika bowiem, że przez dochód należy rozumieć przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f u.p.d.o.f., pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. wolne od podatku dochodowego są dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, o których mowa w art. 30e, w wysokości, która odpowiada iloczynowi tego dochodu i udziału wydatków poniesionych na własne cele mieszkaniowe w przychodzie z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, jeżeli począwszy od dnia odpłatnego zbycia, nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie, przychód uzyskany ze zbycia tej nieruchomości lub tego prawa majątkowego został wydatkowany na własne cele mieszkaniowe; udokumentowane wydatki poniesione na te cele uwzględnia się do wysokości przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych. Z kolei w myśl art. 21 ust. 25 pkt 3 u.p.d.o.f. za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się wartość otrzymanego w ramach odpłatnego zbycia w drodze zamiany znajdującego się w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej:

a) budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, lub

b) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, lub udziału w tych prawach, lub

c) gruntu lub udziału w gruncie, prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie przeznaczonych pod budowę budynku mieszkalnego, w tym również gruntu lub udziału w gruncie albo prawa wieczystego użytkowania gruntu lub udziału w takim prawie z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego, lub

d) gruntu, udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z budynkiem lub lokalem wymienionym w lit. a.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skoro art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. stanowi, że dochód to przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 30e u.p.d.o.f., to do dochodu rodziny stanowiącego podstawę wyliczenia świadczenia nie wlicza się dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości, jeżeli dochód ten został przeznaczony na cele mieszkaniowe i w związku z tym korzysta ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób fizycznych. Dopiero uzyskanie dochodu ze sprzedaży nieruchomości i nieprzeznaczenie go na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych powoduje, że dochód taki jest wliczony do dochodu rodziny, gdyż podlega on opodatkowaniu. Podobnie wypowiadały się sądy administracyjne np.: wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 lutego 2017r., sygn. akt II SA/Łd 755/16; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 22 grudnia 2016r.; wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 grudnia 2016r., sygn. akt III SA/Kr 1311/16 – orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

W związku z tym dochód w rodzinie skarżącego jest dużo niższy bowiem po odjęciu kwoty 140.000 zł, na osobę w rodzinie skarżącego przypada mniej niż 800 zł miesięcznie, a więc skarżący spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia także na pierwsze dziecko. Powyższe wcale nie oznacza, że skarżący ma prawo do uzyskania świadczenia także na E. Ł. Jak już zostało wyżej zaznaczone skarżącemu, co do zasady przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na wszystkie dzieci, bowiem nad wszystkimi dziećmi sprawuje opiekę i ponosi wydatki związane z ich wychowaniem. Jednakże wobec faktu, że E. Ł. wliczany jest zarówno do rodziny skarżącego, jak i rodziny swojej matki, to warunkiem otrzymania świadczenia przez P. Ł. jest to, że matka E. nie złożyła wcześniej wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 3 p.p.w.d. w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Jak wykazano wcześniej, w sprawie doszło do niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz przepisów postępowania – art. 7. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. – poprzez zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia kwesii sprawowania opieki naprzemiennej nad najstarszym synem skarżącego E. Ł. Wprawdzie na dezaprobatę zasługuje postawa skarżącego, który uchylał się od złożenia wymaganych dokumentów (w tym dotyczących umowy zbycia lokalu czy dochodów rodziny), niemniej organy zobligowane są d prowadzenia postępowania i pozyskiwania dowodów z urzędu.

Wskazane wadliwości postępowania, jak i błędnej wykładni prawa skutkują uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U. z 2016r., poz. 718).

Zastrzeżenia sądu nie dotyczą wprawdzie zaskarżonych decyzji w zakresie, w jakim rozstrzygają one o świadczeniu wychowawczym na najmłodsze dziecko. Świadczenie wychowawcze w tym zakresie zostało ustalone prawidłowo. Zważywszy jednak, że z istoty decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze wynika, że powinna ona rozstrzygać o prawie do świadczenia na wszystkie dzieci w rodzinie w danym okresie świadczeniowym sąd przyjął, że zastosowana konstrukcja orzeczenia (uchylenie decyzji w całości) jest uzasadniona.

Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności uzupełnienia wymaga postępowanie wyjaśniające w zakresie sprawowania opieki naprzemiennej nad najstarszym synem skarżącego, a nadto kwestii, czy matka dziecka nie wystąpiła o świadczenie. Ponadto organ winien ustalić w sposób prawidłowy dochód rodziny skarżącego, stosując się do wykładni zaprezentowanej w niniejszym uzasadnieniu. W zależności od tych ustaleń rozstrzygnie o tym, czy skarżącemu przysługuje świadczenie wychowawcze na dwoje starszych dzieci.

m.m.