Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 615/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Sikora, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 2 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy lub SKO) z 2 sierpnia 2023 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a. ), którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. (dalej: organ I instancji lub Wójt) z 28 czerwca 2023 r. w sprawie odmowy przyznania E. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką Z. S..

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie sprawy:

E. C. (dalej: strona, skarżąca) w dniu 27 marca 2023 r. wystąpiła

z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką Z. S., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności wydanym na stałe.

Odmawiając wnioskowanego świadczenia, organ I instancji wskazał, że odmowa nastąpiła z powodu niespełnienia przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b ustawy

o świadczeniach rodzinnych, albowiem niepełnosprawność Z. S. (matki wnioskodawczym) powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia - w wieku 86 lat. Ponadto organ podał, że strona ma ustalone prawo do emerytury, którego jedynie wypłatę zawiesiła, co nie jest tożsame z nie posiadaniem prawa do emerytury. Organ podał jednocześnie, że wnioskodawczym sprawuje faktyczną, osobistą i stałą opiekę nad niepełnosprawną matką.

W odwołaniu od tej decyzji, strona uznała tą decyzję za krzywdzącą wskazując, że to ona sprawuje stałą i osobistą opiekę nad mamą (codziennie ok.12 godzin), wymieniła czynności opiekuńcze świadczone mamie. Poinformowała też, że od 1.07.2023r. wstrzymana została wypłata emerytury. Skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie odwołania.

Kolegium zaskarżoną i powołaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawiło na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania. Podniosło, że skarżąca (lat 68) 27.08.2023r. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. S.(wdową), która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R.

z 1.03.2018r. (znak: [...]) zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe; w orzeczeniu wskazano jednocześnie, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22.01.2016r.

SKO zaznaczyło jednocześnie, że niniejsza sprawa rozpatrywana jest przez Kolegium po raz drugi. Decyzją z 29.05.2023r. znak: [...] Kolegium uchyliło bowiem pierwotną decyzję organu I instancji z 24.04.2023r. nr [...] i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ

I instancji. Koniecznym okazało się bowiem przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium nie podzieliło przy tym stanowiska organu I instancji jakoby przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego był zapis zawarty w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w sposób obszerny wyjaśniło i jednocześnie zaleciło organowi I instancji, aby ponownie rozpoznając sprawę zastosował się do wykładni art.17 ust. 1b w/w ustawy dokonanej przez Kolegium. Kolegium wyjaśniło także, iż przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być posiadanie przez stronę prawa do emerytury, albowiem w takiej sytuacji możliwe jest wstrzymanie wypłaty emerytury. Jednocześnie Kolegium nie wskazało wnioskodawczyni, aby już na etapie ponownego postępowania przed organem I instancji dokonała tej czynności. Wpierw bowiem organ I instancji winien bowiem dokonać oceny spełnienia przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1 w/w ustawy.

Odnosząc się następnie do meritum wskazało, że zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003r.

o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: ustawa, u.ś.r.).

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że podstawę odmowy przyznania świadczenia w rozpoznawanej sprawie może stanowić art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014r., sygn. akt

K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie,

w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) miał zatem obowiązek zbadać, czy spełnione są warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niezgodną z Konstytucją.

Z tych względów SKO wskazało, iż decyzja organu I instancji została wydana

z naruszeniem art. 17 ust. 1b ustawy poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, bowiem nie ma znaczenia w jakim wieku powstała niepełnosprawność Z. S..

Wyjaśniło także, że przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być także wstrzymanie przez stronę wypłaty emerytury (por. wyroki NSA

z 18.06.2020r., sygn. akt I OSK 254/20; z 24.08.2020r., sygn. akt I OSK 650/20;

z 24.11.2020r. sygn. akt I OSK 1416/20). Wskazało, iż osoba spełniająca warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z niższej emerytury. Wybór taki może być zrealizowany przez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Zawieszenie prawa do emerytury skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu emerytury. Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale należy uznać, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, albowiem zawieszona emerytura nie będzie wypłacana (por. wyroki NSA z 18.06.2020 r., sygn. akt I OSK 254/20,

z 24.08.2020 r., sygn. akt I OSK 650/20, z 24.11.2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20).

Tym samym uznało, że w realiach niniejszej sprawy należało jedynie ocenić spełnienie przez skarżącą przesłanki wskazanej w powołanym wyżej art. 17 ust. 1 ustawy, a mianowicie czy istnieje ścisły związek pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. W świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy istotne bowiem jest to, że aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki. Po pierwsze - osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem, co w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, bowiem Z. S. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, po drugie - na osobie sprawującej opiekę ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, co również w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, oraz po trzecie - opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmować tego zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Brak spełnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej.

Istotne przy tym jest, aby zakres opieki świadczonej osobie niepełnosprawnej był jedynym powodem rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna osoby niepełnosprawnej. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika

z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Opieka nad osobą niepełnosprawną musi jednocześnie

w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem),

a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.

Oceniając istniejący w niniejszej sprawie stan faktyczny Kolegium stwierdziło, że matka skarżącej mająca lat 91 oraz legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności, niewątpliwie wymaga pomocy i opieki ze strony drugiej osoby

i niewątpliwie skarżąca świadczy mamie pomoc i opiekę w zakresie dla niej koniecznym, to jest umożliwiającym mamie codzienne funkcjonowanie. Nie sposób jednak nie zauważyć, że skarżąca mająca lat 68, jest osobą w wieku emerytalnym

i prawo takie posiada. W trakcie trwającego postępowania skarżąca nie nadmieniła czy po osiągnięciu wieku emerytalnego pozostawała jeszcze w zatrudnieniu. Zatem należy przyjąć, że z prawa do emerytury skarżąca skorzystała po osiągnięciu wieku emerytalnego i zatrudnienia już nie podejmowała po tym okresie, a więc również

w czasie kiedy opieka nad matką nie była tak absorbująca niż obecnie, a także gdy skarżąca była jeszcze osobą młodszą, a więc mającą znacznie większe niż obecnie możliwości podjęcia zatrudnienia. Tak więc, w ocenie Kolegium skoro pomimo większych niż obecnie możliwości zarobkowania, skarżąca nie podejmowała zatrudnienia w okresie wcześniejszym, to trudno dać wiarę, że w chwili obecnej jedyną przeszkodą w podjęciu zatrudnienia miałaby być konieczność sprawowania opieki nad matką.

Jak wyżej wskazano, jedną z koniecznych przesłanek, która musi wystąpić by wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja przez opiekuna z zatrudnienia (lub niepodejmowanie przez niego zatrudnienia) z powodu chęci sprawowania opieki nad osobą, która jej wymaga. Powyższe jest bowiem następstwem tego, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem uznaniowym, przyznawanym w celu wspomożenia osoby pozostającej w niedostatku,

a świadczeniem, które ma w pewnym stopniu zrekompensować opiekunowi utracony przez niego zarobek w związku z niepodjęciem przez niego zatrudnienia lub rezygnacją z tego zatrudnienia z uwagi na sprawowanie przez niego wspomnianej opieki. Z tego też względu zarówno wykładnia przepisów regulujących ten rodzaj świadczenia jak ich zastosowanie, musi być wiązana z zasadami regulującymi w sposób powszechny

i generalny świadczenie pracy. Zasady te zaś przewidują, że kobieta po ukończeniu 60 lat życia, z uwagi na oczywiste ograniczenia związane z tym wiekiem, nie jest już zaliczana do tzw. osób pozostających w wieku produkcyjnym. Oczywiście nie ma przepisu, który zakazywałby pracy kobietom po osiągnięciu tego wieku i w związku

z tym niejednokrotnie osoby takie nadal pozostają w stosunku pracy, tym niemniej rozpatrując tę kwestię w aspekcie ogólnym - brak jest podstaw do przyjęcia założenia, że kobieta w wieku 68 lat nie podejmuje zatrudnienia tylko z tego powodu, że opiekuje się niepełnosprawną matką. Dodało, że do podjęcia zatrudnienia niezbędna jest nie tylko wola danej osoby poszukującej pracy, ale i chęć jej zatrudnienia przez potencjalnego pracodawcę. Przyjęło, że osoby takie jak skarżąca będąca kobietą

w wieku 68 lat i nie pozostającą w zatrudnieniu od osiągnięcia wieku emerytalnego

(a więc prawie 8 lat), nie są poszukiwane na rynku pracy (por. wyrok NSA

z 12.10.2022r. sygn. akt I OSK 544/22 zapadły w sprawie podobnej do niniejszej). I to

z tego powodu skarżąca nie może podjąć dalszego zatrudnienia.

Wyjaśniło nadto, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem rekompensującym niższą kwotę emerytury, lecz świadczeniem które ma zastępować wynagrodzenie za pracę z tytułu zatrudnienia, a którego osoba nie może podejmować (bądź też z niego rezygnuje) z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (w niniejszej sprawie matką).

W konsekwencji SKO stwierdziło, że skarżąca nie mogła nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i z tych względów zarzuty odwołania uznało za nieuzasadnione.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, postawiła zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy

o świadczeniach poprzez przyjęcie, że zawieszenie emerytury nie wyeliminowało przeszkody o jakiej mowa w tym przepisie.

W odpowiedzi na skargę, SKO wystąpiło o oddalenie skargi wywodząc, jak

w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo, co uzasadnia uwzględnienie skargi.

Przedmiotem skargi jest decyzja, którą SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z 28 czerwca 2023 r., odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z uwagi na to, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia, albowiem matka skarżącej miała wówczas 86 lat. Tym samym zdaniem organu

I instancji nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenie skarżącej prawa do emerytury, albowiem zdaniem organu I instancji wstrzymanie wypłaty prawa do emerytury nie jest tożsame z nie posiadaniem prawa do emerytury.

Organ odwoławczy uznał z kolei, że przyczyna w postaci daty powstania niepełnosprawności i ustalenie prawa do emerytury, w sytuacji gdy wypłata wskazywana przez organ I instancji nie mogły stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. W ocenie tego organu istniały inne powody, które nie pozwalały uwzględnić wniosku skarżącej. Zdaniem Kolegium nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ w toku postępowania skarżąca nie nadmieniła czy po osiągnięciu wieku emerytalnego pozostawała w zatrudnieniu. Kolegium dodało ponadto, że skarżąca mająca 68 lat skorzystała z prawa do emerytury i zatrudnienia nie podejmowała po tym okresie, trudno dać wiarę, że w chwili obecnej jedyną przeszkodą w podjęciu zatrudnienia miałaby być konieczność sprawowania opieki nad matką. Powyższe spowodowało, że Kolegium uznało, iż brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy utratą bądź niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia

i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Na wstępie rozważań należy się odwołać do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a przywołanej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak wynika z przytoczonych wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane osobie, która opiekuje się członkiem rodziny posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem podopiecznego i rezygnuje, bądź nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Słusznie również Kolegium zwróciło uwagę na to, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt

K 38/13, uznany za niekonstytucyjny, w związku z czym oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa od świadczenia na tej części przepisu, którego niezgodność

z Konstytucją RP stwierdził Trybunał nie jest dopuszczalne, co również znajduje odzwierciedlenie w licznych wyrokach sądów administracyjnych. Na podzielenie zasługuje także pogląd Kolegium, iż przeszkody w przyznaniu prawa do świadczenia nie stanowi wstrzymanie przez skarżącą wypłaty emerytury. Osoba mająca ustalone prawo do emerytury i spełniająca warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które chce otrzymać, a pobiera emeryturę winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z emerytury.

Sąd nie podziela jednak wyrażonego przez Kolegium stanowiska w przedmiocie niespełnienia przez skarżącą jednego z warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Przepis ten określa podstawowe kryteria przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, do których zalicza, między innymi, rezygnację z zatrudnienia bądź niepodejmowanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast kwestią sporną pozostaje ocena spełnienia przez skarżącą przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia,

o której mowa w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z brzmienia analizowanego przepisu wynika wprost, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w dwóch odmiennych stanach faktycznych. Pierwszy z nich ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie faktycznie rezygnuje

z wykonywanej dotychczas pracy. Natomiast drugi występuje, gdy wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia, a więc gdy nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową. Przy czym w obu tych przypadkach zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Jakkolwiek ustawodawca niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zrównuje w skutkach z rezygnacją z zatrudnienia, to nie sposób z tej regulacji wywieść, jakoby dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymagane było posiadanie przez opiekuna zatrudnienia w okresie bezpośrednio poprzedzającym stwierdzenie niepełnosprawności i wystąpienie o przyznanie świadczenia. Podkreślenia bowiem wymaga, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie określa ram czasowych, w tym nie warunkuje przyznania świadczenia od długości okresu niepodejmowania pracy. Akcentuje natomiast cel rezygnacji z aktywności zawodowej, jakim jest opieka nad bliską osobą niepełnosprawną i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Pomiędzy tymi dwoma elementami winien zachodzić bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.

Ustalenie powyższego związku powinno odbywać się z zachowaniem podstawowych zasad kodeksu postępowania administracyjnego, kształtujących postępowanie dowodowe w sprawie. Organ odwoławczy nie może przy tym zapominać, że w postępowaniu odwoławczym obowiązują te same zasady co w postępowaniu przed organem I instancji, w zakresie zebrania całego materiału dowodowego i jego pełnej prawidłowej oceny (art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 15 k.p.a.), uwzględniającej znaczenie i wartość dowodów dla toczącej się sprawy, wskazując, którym dowodom organ przyznał rację, a którym tej racji odmówił (art. 80 k.p.a.). Obowiązek prawidłowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest przy tym związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Ocena ta winna być dokonana zgodnie

z normami prawa procesowego, opierać się na materiale dowodowym zebranym

w sprawie, uwzględniać całokształt materiału dowodowego. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem przedstawionych podstawowych zasad postępowania administracyjnego, Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organ odwoławczy nie sprostał powyższym obowiązkom.

Na gruncie badanej sprawy organy swoje przekonanie o tym, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia i koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką wywiódł z okoliczności, iż skarżąca nie nadmieniła, iż po osiągnięciu wieku emerytalnego pozostawała w zatrudnieniu. Przyjął zatem, iż skoro skarżąca skorzystała z prawa do emerytury po osiągnieciu wieku emerytalnego

i zatrudnienia już nie podejmowała po tym okresie, a więc również w czasie kiedy opieka nad matką nie była tak absorbująca jak obecnie, a także skarżąca była jeszcze osobą młodszą, mającą znacznie większe niż obecnie możliwości zatrudnienia, to nie jest wiarygodne, aby obecnie jedyną przeszkodą w podjęciu zatrudnienia była konieczność sprawowania opieki nad matką.

W ocenie Sądu są to jednak twierdzenia zbyt daleko idące i oparte na założeniach, które nie znajdują oparcia w okolicznościach faktycznych, pozwalających na dokonanie takiej oceny. Twierdzenia, iż z uwagi na wiek skarżąca nie jest osobą poszukiwaną na rynku pracy, co stanowi o braku podstaw do przyjęcia, iż nie podejmuje zatrudnienia tylko z tego powodu, że opiekuje się niepełnosprawną matką, są gołosłowne. Wnioski te zostały wyprowadzone z ogólnych założeń i nie uwzględniają okoliczności tej konkretnej sprawy. Tymczasem skarżąca podczas rozprawy oświadczyła, iż opiekowała się najpierw obojgiem rodziców, a następnie tylko mamą.

Z tego powodu nie miała możliwości szukania zatrudnienia i taka sytuacja trwa do tej pory. Z niekwestionowanych ustaleń wynika, iż matka skarżącej jest niepełnosprawna

w stopniu znacznym od 22 stycznia 2016 r. i nie ulega wątpliwości, iż z uwagi na jej wiek i stan zdrowia zakres sprawowanej opieki się powiększa i wymagana jest coraz większa aktywność opiekuna. Brak możliwości podejmowania przez skarżącą zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad matką jest zatem wiarygodny.

Zdaniem Sądu okoliczności te winny prowadzić do wniosku, że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą i koniecznością sprawowania opieki nad matką istnieje bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ stosownie do art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone

w niniejszym wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium weźmie pod uwagę wskazania dotyczące konieczności dokonania prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd oceny wystąpienia w sprawie związku przyczynowo-skutkowego między zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną opieką nad matką. Swoje stanowisko w sprawie organ uzasadni zgodnie

z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) orzekł jak w sentencji wyroku.