Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1007/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 234 ust. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
article: art. 365 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1550
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j.)
article: art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 15 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w 19 grudnia 2023 roku sprawy ze sprzeciwu B. B. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 13 października 2023 roku znak: KO.4113.31,32.2023 w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na działce 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach na rzecz skarżącego B. B. kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. ał


UZASADNIENIE

II SA/Łd 1007/23

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynął sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 13 października 2023 r. (znak: KO.4113.31,32.2023) uchylającej w całości decyzję Burmistrza Białej Rawskiej z 21 lipca 2023 r. (znak: OŚ.6331.2.73.2018,2019,2020,2021,2022,2023) o odmowie nakazania B.B. przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie działki nr [...] z obrębu F., gmina B. lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wobec braku szkodliwego oddziaływania dokonanej zmiany stanu wody na działki nr ew. [...] i [...] oraz przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Z akt sprawy wynika, że postępowanie wszczęto na wniosek J.P. z 2 lipca 2018 r. w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...], obręb F. poprzez wywyższenie części terenu działki - ze szkodą dla gruntów sąsiednich, a w niniejszej sprawie już wielokrotnie orzekały zarówno organy administracji jak i sądy administracyjne:

- decyzją z 24 czerwca 2020 r. organ I instancji działając na podstawie art. 234 ust. 1 pkt 1, ust. 2, ust. 3 oraz ust. 4 ustawy z 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne nakazał B.B., właścicielowi działki nr [...] wykonanie na swój koszt urządzeń zapobiegających szkodom, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach decyzją z 24 sierpnia 2020 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem z 28 października 2020 r., II SA/Łd 724/20 oddalił sprzeciw U.P. i J. P. (właścicieli działki działki nr ew. [...] i [...]);

- następnie 29 września 2021 r. organ I instancji wydał decyzję umarzającą postępowanie w sprawie zmiany stanu wody na gruncie działce o numerze ewidencyjnym [...], obręb F., gmina B.. W wyniku odwołań złożonych przez Prokuratora Rejonowego w Rawie Mazowieckiej oraz U. i J.P. decyzją z 25 listopada 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza Białej Rawskiej w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. B.B. wniósł od powyższej decyzji sprzeciw, który został oddalony wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 kwietnia 2022 r., II SA/Łd 5/22. Następnie skargę kasacyjną B.B. od powyższego wyroku oddalił Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 4 października 2022 r., III OSK 2068/22.

Z treści uzasadnienia wyroku II SA/Łd 5/22 WSA w Łodzi wynikało między innymi, iż Sąd ocenił przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie dowodowe i uznał je za niewystarczające dla sformułowania ostatecznych ocen. W konsekwencji, zalecił organowi przeprowadzenie wszechstronnego postępowania wyjaśniającego i dowodowego na okoliczność podwyższenia terenu działki nr [...], wpływu zarzucanego podwyższenia gruntu oraz wykonania stawu na zmianę stosunków wodnych na spornych działkach oraz sprawności funkcjonowania melioracji w obszarze spornych działek, w tym samowolnie wykonanego drenowania na działce nr [...] i nr [...] oraz ich aktualnego zagospodarowania, tj. wpływu sadu na stosunki wodne i drenowanie terenu, a ostatecznie na okoliczność przyczyn zalewania spornych działek wodami opadowymi.

Prowadząc po raz kolejny postępowanie organ I instancji wydał decyzję z 21 lipca 2023 r., którą odmówił nakazania B.B. przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie działki nr ewid. [...], obręb F., gmina B. lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom wobec braku szkodliwego oddziaływania dokonanej zmiany stanu wody na działki nr ewid. B. i [...], obręb F., gmina B., stanowiące własność U.P. i J.P.

Z uzasadnienia decyzji wynika, iż na wezwanie organu B.B. złożył do akt dokumenty z postępowania sądowego (w szczególności opinie biegłego z zakresu hydrologii oraz opinie biegłego do spraw rolnictwa i ogrodnictwa oraz kopie wyroków), które toczyło się przed Sądem Okręgowym w Łodzi, sygn. akt [...], a następnie przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi, sygn. akt. [...]. Następnie organ dokonał analizy w/w materiałów i doszedł do przekonania, że dokonane przez B.B. podniesienie części działki nr [...], przylegającej bezpośrednio do działki nr [...], a polegające na nawiezieniu na nią ziemi średnio o 30 cm zakłóciło naturalny spływ wód powierzchniowych powodując ich odpływ na nieruchomości stanowiące własność U. i J. P. o numerach [...] i [...], lecz nie spowodowało szkodliwego wpływu na te nieruchomości.

Odwołania od powyższej decyzji złożyli asesor Prokuratury Rejonowej w Rawie Mazowieckiej oraz U.P. i J. P. Zdaniem odwołujących się na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można stwierdzić, że podwyższenie terenu, które zmieniło kierunek spływu wód powierzchniowych nie jest szkodliwym oddziaływaniem na nieruchomości należące do odwołujących się, a wręcz przeciwnie uznać należy, że doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, a tym samym należało wydać stosowną decyzję w oparciu o art. 234 ustawy – Prawo wodne.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach uchylono zakwestionowaną decyzję oraz przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W ocenie składu Kolegium przedstawione przez organ I instancji ustalenia wskazują, że niesporny jest fakt podwyższenia przez B.B. swojej działki nr ew. [...] we wsi F. w okolicach granicy z działkami nr [...] i [...] oraz co najmniej pogłębienia przez niego stawu na w/w działce oraz że w wyniku powyższych działań doszło do zmiany stanu wody na tej działce, poprzez zmianę kierunku spływu wód powierzchniowych, która spowodowała ich spływ na sąsiednie działki nr [...] i [...] należące do U.i J. P.

Kolegium zgodziło się z odwołującymi się, iż organ I instancji uzasadniając obecnie zaskarżoną decyzję nie odniósł się do składanych w trakcie postępowania: zastrzeżeń Państwa P. zawierających zarzuty do opinii biegłych, zeznań świadków złożonych w postępowaniu cywilnym (sygn. akt [...]), tj. M. P., S.J., K.G. w zakresie dot. występowania zastoisk i szkód na w/w działkach Państwa P. ; dokumentacji fotograficznej i filmowej złożonej przez nich oraz danych ze stacji pomiarowej znajdującej się na ich nieruchomości. Należy też podzielić zarzuty odwołujących się, że organ swoje ustalenia oparł w głównej mierze na opiniach biegłych prywatnych oraz opiniach sporządzonych na potrzeby w/w postępowania cywilnego zawierających pewne rozbieżności.

Ponadto Kolegium uznało, iż brak jest argumentacji organu przemawiających za odrzuceniem ustaleń opinii biegłego S. J. odnośnie do konieczności przeprowadzenia stosownych prac związanych z funkcjonowaniem melioracji na działce nr [...].

Jednocześnie w zakresie braku wpływu stawu na tereny sąsiednie Kolegium zgodziło się z zarzutami odwołujących się, że organ I instancji swoje ustalenia oparł głównie na opiniach biegłego dr. hab. R. T., sporządzoną w postępowaniu cywilnym, w której biegły w powyższym zakresie wskazał, że w pełni podziela opinię T. W. z października 2018 r., zawartą w nieprawidłowo sporządzonym operacie, zakwestionowanym przez WSA w Warszawie w prawomocnym wyroku z 25 maja 2020 r., IV SA/Wa 925/20 oraz w sytuacji braku przeprowadzenia, pomimo zlecenia Sądu przez w/w biegłego, oględzin spornych nieruchomości oraz z uwagi na sporządzenia opinii w oparciu o dokumenty nieaktualne, do których odwołujący się wnosili uwagi i zastrzeżenia pominięte przez organ; biegłego R. T. w zakresie wskazania na bezodpływowy charakter zbiornika, bez zbadania rozwiązań umożliwiających odprowadzanie wody oraz czy istnieje ryzyko jej gromadzenia się i piętrzenia w zbiorniku; czy wskutek przepełniania zbiornika i braku rozwiązań w zakresie prawidłowo funkcjonującej na działce inwestora melioracji następuje cofka na grunty należące do odwołujących się; czy stwierdzenia biegłego R. T. wskazujące, że: "poziom wody w zbiorniku w bardzo ograniczony sposób oddziałuje na tereny sąsiednie" świadczą o tym, iż biegły wykluczył czy też nie wykluczył całkowicie oddziaływania zbiornika wodnego na grunty sąsiednie, w tym należące do odwołujących się.

Ponadto Kolegium podniosło, że organ I instancji nie przedstawił argumentacji przemawiającej za przyjęciem wniosków zawartych w opracowaniach sporządzonych na zlecenie B. B. przez A. Sp.j. w sytuacji zarzutu, iż oparte one zostały o dokumentację zakwestionowaną przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w Łowiczu.

W ocenie Kolegium wskazane uchybienia i braki wymagają przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, wykraczając poza uprawnienia organu odwoławczego do przeprowadzenia postępowania uzupełniającego w trybie art. 136 k.p.a. Tym samym nie były możliwe do wyeliminowania w postępowaniu odwoławczym z powodu konieczności zachowania zasady dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego. W ponownym postępowania oprócz uzupełnienia pominiętej, a wskazanej powyżej oceny materiału dowodowego, organ winien również rozważyć możliwość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej z uwagi na wyraźną sprzeczność interesów stron postępowania.

Od powyższej decyzji B.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zarzucając jej naruszenie:

1) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo, że brak było przesłanek do zastosowania ww. przepisu albowiem decyzja wydana przez organ pierwszej instancji nie była obarczona uchybieniami skutkującymi jej uchyleniem;

2) art. 365 k.p.c. poprzez poczynienie ustaleń faktycznych co do wpływu podwyższenia gruntu na działce nr [...] na stan wód na działkach nr [...] i [...] oraz co do wpływu tego podwyższenia na stan upraw na działkach nr [...] i [...] z obrębu F., sprzecznych z treścią prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 21 czerwca 2023 r., sygn. [...] oraz utrzymującego go w mocy wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 7 grudnia 2022 r., sygn. [...].

W związku z powyższym skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów załączonych do pisma B.B. z 14 lutego 2023 r. złożonych do organu I instancji, tj. ww. wyroków SO i SA z uzasadnieniami, których analizy zaniechało SKO przed wydaniem skarżonej decyzji, a którymi to wyrokami prawomocnie zostały przesądzone następujące okoliczności:

• braku szkodliwości dla działek nr [...] i [...] należących do U. i J. P. podwyższenia działki nr [...], stanowiącej własność B.B.,

• braku wpływu wykonania zbiornika wodnego na działce nr [...] na sytuację na działkach B. i [...],

• braku wpływu stanu melioracji na działce nr [...] na stan wód opadowych i roztopowych na działkach nr [...] i [...],

• przyczyny powstania szkód w uprawach sadowniczych na działkach nr [...] i [...].

W ocenie wnoszącego sprzeciw brak było podstaw z art. 138 § 2 k.p.a. do uchylenia przez SKO decyzji Burmistrza Białej Rawskiej, bowiem decyzja ta nie zawierała jego zdaniem uchybień, o których mowa we wskazanym przepisie.

Mając na uwadze powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od organu, który wydał zaskarżoną decyzję zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Sprzeciw jest uzasadniony.

Zgodnie z art. 64a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) [dalej: ustawa p.p.s.a.] od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Postępowanie w przedmiocie sprzeciwu zostało znacznie uproszczone: organ administracji nie musi udzielać odpowiedzi na skargę (art. 64c § 4), w postępowaniu przed sądem nie biorą udziału uczestnicy, a jedynie strona skarżąca i organ, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 64b § 3), sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 64d § 1).

Zgodnie z art. 64e ustawy p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

Punktem wyjścia do oceny zaskarżonej decyzji musi być zatem treść art. 138 § 2 k.p.a., zgodnie z którym "Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy".

Charakter kontroli sądowej w ramach rozpoznawania sprzeciwu od decyzji kasatoryjnych powiązany został z wyprowadzeniem rozwiązań proceduralnych mających na celu usprawnienie przyspieszenie postępowań administracyjnych i sądowych. Dlatego w postępowaniu inicjowanym sprzeciwem ograniczono krąg uczestników i możliwość zaskarżenia wyroków sądów I instancji. Sprzeciw nie jest środkiem służącym kontroli materialnoprawnej decyzji. Granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny na skutek sprzeciwu nie obejmują oceny decyzji kasacyjnej w takim zakresie, w jakim przesądzałoby to o prawach podmiotów, które z uwagi na art. 64b § 3 ustawy p.p.s.a. nie mogą brać udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zgodnie z art. 64e ustawy p.p.s.a. sprzeciw uruchamia postępowanie sądowe zawężone do formalnej kontroli legalności decyzji kasatoryjnej w świetle przesłanek z art. 138 § 2 k.p.a., a więc bez badania meritum sprawy administracyjnej.

Ocena przesłanek zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. musi jednak zostać dokonana przez pryzmat przepisów prawa materialnego, które mogą mieć w sprawie zastosowanie. Od tego bowiem zależy, jaki jest konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy. Co za tym idzie, art. 64e ustawy p.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia wprawdzie jedynie istnienie przesłanek wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., jednakże czyni to w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie (zob. też np. wyroki NSA z 26 listopada 2019 r., II OSK 3311/19 i z 13 lutego 2019 r., II OSK 132/19).

Szersza kontrola sądowa, mająca wpływ na prawa i obowiązki stron w danej sprawie jest możliwa dopiero w postępowaniu ze skargi na decyzję ostateczną, kończącą postępowanie administracyjne, w którym zagwarantowane jest prawo do sądu. W postępowaniu sądowym zainicjowanym sprzeciwem sąd administracyjny nie weryfikuje prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego, w ramach których organ odwoławczy stwierdził potrzebę wydania decyzji kasatoryjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (tak np. NSA w wyroku z 17 stycznia 2019 r., II OSK 3517/18).

Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1 ustawy p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 ustawy p.p.s.a.).

Przypomnienia zatem wymaga, iż stosownie do treści art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zatem zastosowanie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. uwarunkowane jest dwiema przesłankami procesowymi. Pierwsza z nich polega na tym, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w trakcie postępowania zakończonego decyzją organu pierwszej instancji, druga natomiast sprowadza się do tego, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Równocześnie niezbędne jest wykazanie, że zaistnienie tych przesłanek następuje na określonej podstawie materialnoprawnej. Tylko bowiem niewyjaśnienie istotnych okoliczności faktycznych zapisanych w hipotetycznym stanie faktycznym daje podstawy do ustalenia, że spełniona jest przesłanka, według której konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (por. Barbara Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 728). Stąd w ramach badania przesłanek do wydania decyzji, której podstawę stanowił będzie przepis art. 138 § 2 k.p.a., do czego uprawnia art. 64e ustawy p.p.s.a., mieści się ocena materialnoprawna warunkująca przyjęcie, że zaistniała przesłanka konieczności wyjaśnienia zakresu sprawy mającego wpływ na rozstrzygnięcie. Z sytuacją taką mamy zatem do czynienia, gdy naruszenie procesowe skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności sprawy. Związek obu przesłanek potwierdza określenie o koniecznym do wyjaśnienia zakresie sprawy.

Podstawę materialnoprawną do rozpoznania wniosku wszczynającego kontrolowane postępowanie jest art. 234 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (tj.: Dz.U . z 2023 r., poz. 1478 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo wodne], zgodnie z którym właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Jednocześnie w myśl art. 234 ust. 2 ustawy – Prawo wodne na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 ustawy – Prawo wodne).

Z przedstawionej regulacji wynika, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy – Prawo wodne organ ma obowiązek ustalenia: czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, czy pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą istnieje związek przyczynowo skutkowy. W konsekwencji, nie każda zmiana stosunków wodnych będzie powodowała zastosowanie art. 234 ustawy – Prawo wodne, a jedynie taka, która negatywnie, szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie.

Celem postępowania prowadzonego w trybie art. 234 ust. 3 ustawy – Prawo wodne jest bowiem eliminacja szkodliwego oddziaływania na grunty, do którego doszło na skutek zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, a nie kompleksowe uregulowanie stosunków wodnych na konkretnym terenie. Niewątpliwie, ustalenie opisanego związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy specjalistycznej z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a także ewentualnie - przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń, co wykracza z reguły poza wiedzę pracowników organu, dlatego też w postępowaniu dotyczącym naruszenia stosunków wodnych na gruncie najczęściej niezbędne jest dopuszczenie opinii biegłego.

W sytuacji gdy postępowanie wyjaśniające prowadzi do wniosku, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stosunków wodnych a powstaniem szkody na gruntach sąsiednich, należy wydać decyzję odmowną. Sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy – Prawo wodne. Konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntu sąsiedniego.

Sąd w składzie orzekającym dostrzega, iż w takim właśnie kierunku sformułowano wytyczne dla organów administracji w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 kwietnia 2022 r., II SA/Łd 5/22, który - co do zasady - wiązał kontrolowane organy oraz orzekający obecnie Sąd na podstawie art. 153 ustawy p.p.s.a. Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Z całą mocą jednak należy zaznaczyć, że ocena prawna traci moc wiążącą nie tylko w przypadku zmiany prawa, lecz również w razie zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10).

Ta ostatnia konstatacja ma kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie, bowiem prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z 21 czerwca 2023 r., sygn. [...] (utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 7 grudnia 2022 r. sygn. [...]) oddalono powództwo U.P. i J.P. przeciwko B.B. o zapłatę odszkodowania za szkody na działkach powodów. W toku wspomnianego postępowania cywilnego przeprowadzono szeroko zakrojone postępowanie dowodowe, na podstawie którego sąd cywilny ustalił, że istotnie B.B. dokonał zmian w ukształtowaniu powierzchni ziemi na swojej nieruchomości: zrealizował staw (zbiornik wodny) na działce [...], a ziemię rozplantował, co spowodowało wyniesienie działki nr [...] w stosunku do działek nr [...] i [...]. Ponadto sąd cywilny ustalił, iż na działkach nr [...] i [...] okresowo powierzchniowo gromadzi się woda opadowa, powodując zalewanie sadu jabłoniowego. Jednocześnie jednak sąd ten wyraził ocenę, że pomiędzy wskazanymi okolicznościami nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy. Nie ulega więc wątpliwości, że opisanym prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego dokonała się ocena tych samych prawnie relewantnych okoliczności, które również powinny być przedmiotem analizy na gruncie art. 234 ust. 3 ustawy – Prawo wodne, o czym mowa była powyżej.

W tym miejscu zatem należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Na tle tego przepisu procedury cywilnej wskazuje się, że wynikająca z niego prawomocność materialna orzeczeń obejmuje nakaz przyjmowania, że w danej sytuacji stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z zawartego w orzeczeniu rozstrzygnięcia. Przepis art. 365 § 1 k.p.c. adresuje ten nakaz nie tylko do stron, ale i do sądu, który wydał orzeczenie oraz innych sądów, organów państwowych i organów administracji publicznej (por. np. wyrok SN 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06). Co istotne, wynikające z art. 365 § 1 k.p.c. związanie prawomocnym orzeczeniem sądu jest niezależne od tego, czy w ocenie innego sądu lub organu administracji publicznej, orzeczenie to jest wynikiem prawidłowej wykładni lub zastosowania prawa (por. np. wyrok SN z 6 kwietnia 2022 r., I PSKP 50/21). W art. 365 § 1 k.c. przewidziano moc wiążącą prawomocnych orzeczeń sądu. Jej swoistość wyraża się w tym, że wiąże także inne sądy i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść orzeczenia sądu powszechnego, jeżeli jest ono prawomocne. Podmioty te są zatem związane faktem i treścią - ale tylko prawomocnego orzeczenia sądu.

Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż niezasadnie Kolegium przyjęło, że nadal w kontrolowanym postępowaniu zachodzi związanie wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 kwietnia 2022 r., II SA/Łd 5/22. Nastąpiła istotna zmiana okoliczności (uprawomocnienie się wyroku oddalającego powództwo U.P. i J.P. przeciwko B.B.), co spowodowało, iż w niniejszej sprawie obecnie nie znajduje zastosowania art. 153 ustawy p.p.s.a. W to miejsce za to należało zastosować art. 365 k.p.c., co obligowało organy obu instancji do uwzględnienia nie tylko faktu istnienia, ale i treści prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego. Niewątpliwie organy obu instancji posiadały wiedzę o wydanych orzeczeniach w sprawach cywilnych, skoro stosowne dokumenty złożono do akt sprawy przy piśmie opatrzonym datą 14 lutego 2023 r., a mimo to bezzasadnie pominęły tę okoliczność naruszając nie tylko powołany art. 365 k.p.c., lecz także art. 8 k.p.a., który nakazuje organom prowadzić postępowanie w sposób wzbudzający zaufanie. Skoro organ pomija rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym wyroku sądu powszechnego, to takiego zaufania nie buduje.

Sąd zauważa, że na organie odwoławczym ciążą przy tym te same co na organie I instancji obowiązki z zakresie wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie na organie odwoławczym – zgodnie z art. 136 k.p.a. – ciążyła zatem powinność uzupełnienia postępowania dowodowego poprzez przeprowadzenie dowodu z treści wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 21 czerwca 2023 r., sygn. [...] oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 7 grudnia 2022 r., sygn. [...]. Przypomnieć raz jeszcze warto, że rzeczą organu odwoławczego jest przede wszystkim ponowne rozpatrzenie sprawy administracyjnej i wydanie rozstrzygnięcia o charakterze merytorycznym (art. 138 § 1 k.p.a.), będącego realizacją zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.). Wydanie decyzji kasacyjnej jest zaś wyjątkiem od opisanej wyżej zasady. Dopiero w sytuacji wykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności wskazane w art. 138 § 2 k.p.a., organ był upoważniony do wydania decyzji kasacyjnej. Zgodnie z aktualnym modelem postępowania przeprowadzenie postępowania dowodowego i orzeczenie merytoryczne w tym zakresie nie przekraczało kompetencji organu odwoławczego wynikających z art. 136 § 1 k.p.a. i było w pełni uprawnione. Brak jest uzasadnienia do kolejnego prowadzenia postępowania na etapie pierwszej instancji w celu zweryfikowania kilku wątpliwych kwestii w sytuacji, gdy organ odwoławczy dysponuje kompletnym materiałem dowodowym.

Reasumując Sąd stwierdza, że zaskarżoną decyzją organ odwoławczy zastosował przepis art. 138 § 2 k.p.a. w sposób nieuprawniony. Mając to na uwadze Sąd, stosownie do art. 151a § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o uchyleniu decyzji kasatoryjnej.

Rozstrzygnięcie o kosztach (punkt 2 wyroku) zapadło na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powoływanej ustawy p.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyła się kwota wpisu od skargi (100 zł) oraz kwota wynagrodzenia adwokata w wysokości 480 zł ustalona zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800), a także opłata skarbowa za złożenie pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.