Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1332/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 111m § 1-3, § 5, art. 111n § 1-2, art. 111r § 1-2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia NSA Elżbieta Rischka, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2021 r. nr 2201-IEE-711.2.126.2021.AW w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 czerwca 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej "Dyrektor IAS") po rozpatrzeniu zażalenia A. K. (dalej "Skarżący") na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku (dalej "Naczelnik US") z dnia 27 kwietnia 2021 r. w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

2.1. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do majątku Skarżącego Naczelnik US dokonał zawiadomieniem z dnia 30 maja 2016 r. zajęcia nieruchomości - lokalu mieszkalnego oraz garażu pod lokalem położonego w G. przy ul. [...], dla których Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku III Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste nr [...] – dla lokalu, [...] – dla garażu.

Etap opisu i oszacowania został zakończony w dniu 20 czerwca 2018 r. spisaniem protokołu. Integralną część protokołu stanowił operat szacunkowy, sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego w dniu 19 października 2016 r., zaktualizowany w dniu 27 grudnia 2017 r., w którym wartość rynkową nieruchomości określono na kwotę 409.000 zł. Pismem z dnia 2 lipca 2018 r. Skarżący wniósł zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, dokonanego protokołem z dnia 20 czerwca 2018 r. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2018 r. uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione. W dniu 17 października 2019 r. - na zlecenie organu egzekucyjnego - rzeczoznawca majątkowy przedłożył operat szacunkowy z dnia 15 października 2019 r., w którym wartość rynkową nieruchomości oszacował na kwotę 415.000 zł. W dniu 25 listopada 2019 r. odbyła się pierwsza licytacja przedmiotowej nieruchomości, w wyniku której dokonano jedynie sprzedaży garażu za kwotę 37.000 zł.

Obwieszczeniem z dnia 28 stycznia 2021 r. Naczelnik US wyznaczył na dzień 23 marca 2021 r. termin drugiej licytacji nieruchomości (lokalu mieszkalnego).

Pismem z dnia 8 lutego 2021 r. zobowiązany wniósł skargę na powyższą czynność organu egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2020 r. Naczelnik US oddalił skargę na czynność egzekucyjną. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora IAS z dnia 19 kwietnia 2021 r.

Postanowieniem z dnia 24 lutego 2021 r. Naczelnik US oddalił wniosek zobowiązanego o dokonanie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości w postaci przedmiotowego lokalu mieszkalnego.

Pismem z dnia 18 marca 2021 r. zobowiązany złożył wniosek o wstrzymanie licytacji (w związku ze złożeniem do Wojewody Pomorskiego wniosku o rozłożenie zaległości podatkowej na raty). Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2021 r. Naczelnik US odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie.

W dniu 23 marca 2021 r. odbyła się druga licytacja nieruchomości - lokalu mieszkalnego. Jak wynika z protokołu najwyższą cenę (305.025 zł) zaoferował pan K. N. Nikt z obecnych na licytacji nie złożył skargi, o której stanowi art. 111l ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej "u.p.e.a."). W oświadczeniu z dnia 21 kwietnia 2021 r. państwo A. i K. N. (dalej "Nabywcy") oświadczyli, że nabywają wylicytowaną nieruchomość do majątku wspólnego.

Pismem z dnia 30 marca 2021 r. Wojewoda Pomorski powiadomił Naczelnika US o złożeniu wniosku o wstrzymanie egzekucji, jednocześnie wniósł o podanie informacji o przeprowadzonej w dniu 23 marca 2021 r. drugiej licytacji oraz o etapie rozpatrzenia wniosków dłużnika o udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowych na raty.

2.2. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2021 r. Naczelnik US, działając na podstawie art. 123, art. 124, art. 125, art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej "K.p.a.") oraz art. 111m § 1-3 w zw. z art. 111m § 5, art. 111r, art. 17 i art. 18 u.p.e.a., udzielił przybicia na rzecz Nabywców nieruchomości – przedmiotowego lokalu mieszkalnego, którą nabyli w toku II licytacji publicznej przeprowadzonej w dniu 23 marca 2021 r. za cenę nabycia 305.025 zł, mając na uwadze fakt, że złożona w toku postępowania skarga i zażalenie zostały ostatecznie rozstrzygnięte.

2.3. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez Skarżącego zażalenia, Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 21 czerwca 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor IAS wyjaśnił, że druga licytacja przedmiotowej nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego, została przeprowadzona w dniu 23 marca 2021 r. Z protokołu licytacji nieruchomości wynika, że do licytacji przystąpiło sześć osób. Licytant (Nabywca) zaoferował najwyższą cenę wynoszącą 305.025 zł. Kwota ta, wobec braku dalszych postąpień, po trzykrotnym jej obwieszczeniu, została przez prowadzącego licytację uznana za najwyższą. Licytacja została zamknięta. Nie zgłoszono skarg na czynność poborcy skarbowego.

W ocenie Dyrektora IAS organ I instancji postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2021 r. w sposób prawidłowy udzielił przybicia licytantom, którzy zaoferowali najwyższą cenę w II licytacji nieruchomości - Nabywcom, którzy oświadczyli, że nabywają wylicytowaną nieruchomość do majątku wspólnego. Postanowienie to spełnia wymogi formalne z art. 111m § 5 u.p.e.a. oraz doręczone zostało zgodnie z art. 111r u.p.e.a.: wierzycielowi (w dniu 27 kwietnia 2021 r.), zobowiązanemu (w dniu 4 maja 2021 r.), oraz Nabywcom (w dniu 30 kwietnia 2021 r.). Dyrektor IAS podkreślił, że postanowienie o przybiciu stanowi oświadczenie woli organu egzekucyjnego o sprzedaży nieruchomości licytantowi wskazanemu w tym postanowieniu oraz potwierdza prawidłowość czynności dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego.

Organ II instancji zwrócił uwagę, że postanowienie o przybiciu nie zostało wydane bezpośrednio po zamknięciu licytacji, lecz w dniu 27 kwietnia 2021 r., bowiem dopiero w dniu 21 kwietnia 2021 do Naczelnika US wpłynęło wydane przez Dyrektora IAS postanowienie z dnia 19 kwietnia 2021 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika US z dnia 24 lutego 2021 r. uznające za nieuzasadnioną skargę na czynność organu egzekucyjnego dotyczącą obwieszczenia o licytacji.

W ocenie Dyrektora IAS kwestionowane przez stronę okoliczności związane z aktualizacją operatu szacunkowego, a tym samym prawidłową wysokością ceny wywoławczej nie mogą stanowić podstawy zażalenia na postanowienie o przybiciu. Podstawa zażalenia postanowienia organu egzekucyjnego co do przybicia ogranicza się tylko do naruszenia przepisów ustawy na etapie licytacji i samego przybicia, natomiast nie odnosi się do wcześniejszych faz postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Nie można zatem na każdym etapie kwestionować czynności dokonanych w poprzednich fazach. Przyczyny odmowy przybicia zostały określone w art. 111n u.p.e.a. i tylko te okoliczności mogą być podstawą zażalenia na postanowienie o przybiciu.

Dyrektor IAS podzielił jednocześnie pogląd Sądu Najwyższego przedstawiony w wyroku z 26 stycznia 2018 r. sygn. akt II CSK 117/17 w zakresie stosowania przepisów art. 156 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65 ze zm., dalej "u.g.n.") w sądowym postępowaniu egzekucyjnym, uznając, że zachowuje on również swoją aktualność w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd Najwyższy stwierdził, że nie ma podstaw do odstąpienia od reguł określonych przepisami art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n., w przypadku gdy operat szacunkowy ma być dopiero podstawą opisu i oszacowania. Operat szacunkowy może być wykorzystany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia. Jeżeli w tym czasie organ egzekucyjny nie sporządził jeszcze protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości, zobligowany jest wówczas uzyskać potwierdzenie aktualności operatu przez rzeczoznawcę majątkowego. Po potwierdzeniu aktualności operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, w kolejnych 12 miesiącach, licząc od dnia upływu okresu, o którym mowa w ust. 3, chyba że wystąpią zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154 u.g.n. (art. 156 ust. 4 u.g.n.). Natomiast po sporządzeniu protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości (na podstawie aktualnego operatu) przepisy art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n. nie mają zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W takim przypadku zastosowanie mogą mieć jedynie przepisy art. 110u § 2 u.p.e.a. (dodatkowy opis i oszacowanie) i art. 111k § 2 u.p.e.a. (nowy opis i oszacowanie) jako przepisy odrębne do przepisów u.g.n.

W postanowieniu z dnia 24 lutego 2020 r. (dot. wniosku o dokonanie ponownego opisu i oszacowania) Naczelnik US stwierdził, że operat szacunkowy z dnia 19 października 2016 r. wraz z jego aktualizacją z 2017 r. stanowiły podstawę do opisu i oszacowania zajętej nieruchomości, które zakończyło się protokołem z dnia 20 czerwca 2018 r. Zatem organ egzekucyjny dochował terminu o którym mowa w art. 156 § 3 u.g.n., gdyż operat szacunkowy został wykorzystany do celu do którego został sporządzony w terminie określonym w przepisie. Do powyższych kwestii Dyrektor IAS odniósł się w postanowieniu z dnia 19 kwietnia 2021 r. dotyczącym skargi na obwieszczenie licytacji.

Za nieznajdujące oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym uznał Dyrektor IAS zarzuty dotyczące udzielenia przybicia w sytuacji nierozpoznania wniosku strony o ponowne oszacowanie nieruchomości. Z akt sprawy wynika bowiem, że wniosek taki (złożony pismem z dnia 8 lutego 2021 r.) Naczelnik US rozpatrzył - oddalając go postanowieniem z dnia 24 lutego 2020 r. Przybicie zostało udzielone natomiast w dniu 27 kwietnia 2021 r.

Odnośnie zarzutu dotyczącego udzielenia przybicia w sytuacji nierozpoznania wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowej oraz umorzenie odsetek, a także w sytuacji niezakończonego postępowania o wstrzymaniu egzekucji oraz wniosku o wstrzymanie egzekucji administracyjnej (złożonego do Wojewody Pomorskiego), Dyrektor IAS wskazał, że brak jest podstaw prawnych do wstrzymania wydania postanowienia o przybiciu, stosownie do art. 111m § 3 u.p.e.a. W przedmiotowej sprawie organy wstrzymały się z wydaniem postanowienia (do czasu ostatecznego rozpatrzenia przez Dyrektora IAS skargi na obwieszczenie o licytacji). Brak było jednak podstaw do dalszego wstrzymania, bowiem złożone wnioski nie dają takiej podstawy. Dyrektor IAS zwrócił także uwagę, że wniosek składany w postępowaniu podatkowym (o rozłożenie na raty zaległości podatkowej oraz umorzenie odsetek) pozostaje bez wpływu na postępowanie egzekucje. Samo złożenie wniosku do Wojewody Pomorskiego o wstrzymanie egzekucji administracyjnej nie może skutkować odmową udzielenia przybicia. Ponadto zgodnie z art. 111n § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny odmawia przybicia, jeżeli ostateczne rozstrzygnięcia skarg lub zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego potwierdzą naruszenie przepisów postępowania w toku licytacji i jeżeli uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik licytacji. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

Końcowo, ustosunkowując się do kwestii łącznego nabycia przez Nabywców prawa do nieruchomości Dyrektor IAS, wskazując na treść art. 111m § 1 u.p.e.a. wskazał, że najwyższą cenę zaoferował pan K. N. W dniu 21 kwietnia 2021 r. Nabywcy złożyli oświadczenie w związku z nabyciem nieruchomości do majątku wspólnego, zatem organ egzekucyjny w sposób prawidłowy udzielił przybicia. Odnosząc się do samego "nabycia" Dyrektor IAS wskazał, że jest ono określane dopiero postanowieniem o przyznaniu własności, które zostaje wydane dopiero z chwilą, gdy postanowienie o przybiciu stanie się ostateczne. Wówczas organ egzekucyjny wzywa licytanta, który uzyskał przybicie, aby w terminie 14 dni od otrzymania wezwania złożył do depozytu organu egzekucyjnego cenę nabycia z potrąceniem wadium złożonego w gotówce (zgodnie z art. 112 u.p.e.a).

3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie postanowienia organu I i II instancji, wstrzymanie wykonania postanowienia Naczelnika US oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

- art. 2 Konstytucji RP poprzez pominięcie zasady praworządności i zasady zaufania obywateli do państwa oraz art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie;

- art. 111n § 2 w zw. z art. 56 § 1 pkt 1 3 u.p.e.a. poprzez udzielenie przybicia w sytuacji nierozpoznania wniosku dłużnika o umorzenie oraz o rozłożenie na raty należności;

- art. 111m § 3 u.p.e.a. poprzez udzielenie przybicia w sytuacji wszczętego i niezakończonego przez Wojewodę Pomorskiego postępowania w przedmiocie wstrzymania egzekucji.

4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

5. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wstrzymania wykonania postanowienia Naczelnika US z dnia 27 kwietnia 2021 r.

6. Wyrokiem z dnia 30 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 1133/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika US z dnia 27 kwietnia 2021 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że podstawa zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia ogranicza się tylko do naruszenia przepisów ustawy na etapie licytacji i samego przybicia, natomiast nie odnosi się do wcześniejszych faz postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Nie można zatem na każdym etapie kwestionować czynności dokonanych w poprzednich fazach. Przyczyny odmowy przybicia zostały określone w art. 111n u.p.e.a. Zatem tylko te okoliczności mogą być podstawą zażalenia na postanowienie o przybiciu.

W ocenie Sądu pierwszej instancji istotne było dokonanie oceny, czy w rozpoznawanej sprawie spełniona została wskazana w art. 111m u.p.e.a. przesłanka zamknięcia licytacji. W sprawie nie jest sporne, że 17 października 2019 r. na zlecenie organu egzekucyjnego rzeczoznawca majątkowy przedłożył operat szacunkowy z 15 października 2019 r., w którym wartość rynkowa nieruchomości została oszacowana na kwotę 415.000 zł, czyli kwotę wyższą o 6.000 zł niż kwota w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Pierwsza licytacja przeprowadzona została 25 listopada 2019 r. z uwzględnieniem kwoty zaktualizowanej przez rzeczoznawcę 15 października 2019 r. Organ przed przeprowadzeniem pierwszej licytacji zatwierdził sporządzenie protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości uwzględniającego kwotę zaktualizowaną. W konsekwencji licytacja została przeprowadzona na poziomie wartości nie znajdującej odzwierciedlenia w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości poprzednio doręczonego Skarżącemu. Przystąpienie do pierwszej licytacji 25 listopada 2019 r. WSA w Gdańsku uznał za niezgodne z prawem. Organ, który dostrzegł istotne zmiany rynku nieruchomości związane z upływem czasu od daty sporządzenia operatu szacunkowego będącego podstawą protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości z dnia 20 czerwca 2018 r., przystąpił do kolejnego etapu egzekucji z naruszeniem art. 110 u § 2 u.p.e.a.. Nie jest dopuszczalne przystąpienie do licytacji ze wskazaniem ceny wywoławczej wywodzonej z operatu szacunkowego rzeczoznawcy, jeżeli nie został sporządzony protokół, co do którego stronie przysługuje prawo zaskarżenia. Brak jest zatem podstaw do uznania, że spełniona została przesłanka "zakończenia licytacji" warunkująca udzielenie przybicia, jeżeli licytacja nie została przeprowadzona zgodnie z przepisami prawa gwarantującymi stronie na każdym etapie postępowania ochronę zgodną z przepisami prawa. W konsekwencji nie można również uznać prawidłowości drugiej licytacji przeprowadzonej 23 marca 2021 r.

Sąd pierwszej instancji zauważył, że strona przed terminem drugiej licytacji podjęła aktywność procesową, składając wniosek o dokonanie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. W ocenie Sądu organ prowadzący postępowanie egzekucyjne był władny usunąć dostrzeżone przez Sąd wady postępowania, tym bardziej, że pomiędzy pierwszą a druga licytacją upłynęło 16 miesięcy, a informacją powszechnie znaną jest dynamika rynku nieruchomości w Polsce. Prowadzone postępowanie egzekucyjne, którego celem jest zapewnienie równowagi pomiędzy mieniem dłużnika i wierzyciela, wymaga szczególnej staranności organu przeciwdziałającego skutkom inflacji. Do środków gwarancyjnych należy dochowanie wszystkich wymogów prawnych przybicia.

Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ egzekucyjny dokona przybicia po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania licytacyjnego, uwzględniając aktualny protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości, prawidłowo doręczony stronie pouczonej o prawie wniesienia zarzutów.

W ocenie Sądu pierwszej instancji nie jest uzasadnione stanowisko organu, że uzyskana w procedurze licytacyjnej cena nieruchomości stanowi potwierdzenie prawidłowości oszacowania. Procedura egzekucyjna jest ściśle reglamentowana.

W ocenie Sądu nie był uzasadniony zarzut nieuwzględnienia skutku złożenia wniosku o rozłożenie na raty, bowiem samo złożenie wniosku o rozłożenie na raty spłat należności pieniężnej nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

7. W wyniku rozpoznania wywiedzionej przez Dyrektora IAS skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 czerwca 2022 r. sygn. akt III FSK 365/22 uchylił wyrok WSA w Gdańsku z dnia 30 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 1133/21 w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

W ocenie NSA wystąpiła przesłanka nieważności postępowania przewidziana w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., związana z pozbawieniem strony możliwości obrony swych praw. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli było postanowienie w przedmiocie przybicia. Jak wynika z art. 111r § 1 u.p.e.a., postanowienie o przybiciu doręcza się wierzycielowi, dłużnikowi, nabywcy i osobom, które w toku licytacji zaskarżyły czynności związane z udzieleniem przybicia, jak też zarządcy, który nie jest dłużnikiem. W przepisie tym wprost wskazany został krąg podmiotów, które uznać należy za strony postępowania przy egzekucji z nieruchomości na tym etapie postępowania. Każdej z nich przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o przybiciu i każda z nich ma interes prawny w ostatecznym załatwieniu sprawy związanej z dokonaniem tej czynności. Oznacza to, że interes prawny tych osób nie jest ograniczony jedynie na etapie doręczenia postanowienia, lecz trwa również w toku postępowania wywołanego ewentualnym zaskarżeniem tego postanowienia.

Jak wynika z zaskarżonego do WSA w Gdańsku postanowienia Dyrektora IAS, zostało ono doręczone Skarżącemu jak również Nabywcy oraz jego małżonce. Oznacza to, że zostali oni uznani za stronę postępowania administracyjnego i mieli możliwość wnieść skargę po doręczeniu im postanowienia. Wprawdzie pouczenie o wniesieniu skargi zostało błędnie sformułowane, gdyż wynikało z niego, że skarga przysługuje jedynie Skarżącemu. Niemniej jednak nieprawidłowe pouczenie co do prawa zaskarżenia postanowienia, nie mogło zmienić uprawnień adresata postanowienia do jego zaskarżenia. Nabywca oraz jego małżonka, na rzecz których udzielono przybicia, byli stroną tej części postępowania egzekucyjnego oraz adresatem postanowienia Dyrektora IAS, które wydane zostało po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Dlatego też zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., mogli wnieść skargę na postanowienie Dyrektora IAS. Przepis ten, jak również żaden z innych przepisów normujących postępowanie przed sądami administracyjnymi nie wymaga, aby możliwe było złożenie skargi pod warunkiem, że podmiot ją składający wniósł na etapie postępowania administracyjnego środek zaskarżenia. W art. 52 § 1 p.p.s.a. mowa jest jedynie o "wyczerpaniu środków zaskarżenia", bez wprowadzenia warunku, aby uczynił to wnoszący skargę.

Już sama treść postanowienia Dyrektora IAS powinna skłonić WSA w Gdańsku do prawidłowego ustalenia stron postępowania wywołanego wniesieniem skargi. Ponieważ Sąd pierwszej instancji nie zawiadomił o toczącym się postępowaniu osób mających status uczestnika postępowania, o których mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a., doszło do pozbawienia możności obrony ich praw, co wyczerpuje przesłankę nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

8. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika oraz uczestnicy postępowania (Nabywcy) zostali zawiadomieni o nowej sygnaturze sprawy, składzie orzekającym, pouczeni o stosownych przepisach dotyczących postępowania sądowoadministracyjnego, a także doręczono im kopie skargi, odpowiedzi na skargę, postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 24 sierpnia 2021 r., wyroku WSA w Gdańsku z dnia 30 listopada 2021 r., skargi kasacyjnej Dyrektora IAS oraz wyroku NSA z dnia 23 czerwca 2022 r.

9. Pismem z dnia 3 stycznia 2023 r. K. N. (uczestnik, Nabywca) wniósł o oddalenie skargi, załączając postanowienie z dnia 27 lipca 2021 r. o przyznaniu własności nieruchomości, zawiadomienie z dnia 21 września 2021 r. o ostateczności ww. postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości oraz postanowienie z dnia 19 listopada 2021 r. o podziale sumy uzyskanej z egzekucji udziału w nieruchomości. Nabywca poinformował o zbyciu przedmiotowej nieruchomości w lutym 2022 r. na rzecz kolejnego właściciela.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

10.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

10.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie uchyla się w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, bowiem zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 p.p.s.a. jest do dopuszczalne, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie – co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia ani poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.

10.3. Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii prawidłowości udzielonego przez Naczelnika US (a utrzymanego w mocy przez Dyrektora IAS) przybicia na rzecz Nabywców nieruchomości nabytej w toku licytacji przeprowadzonej w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Skarżącego.

Skarżący podnosi, że konieczne było sporządzenie ponownego operatu szacunkowego, bowiem wycena dokonana przez rzeczoznawcę była nieaktualna w dniu wyznaczonej drugiej licytacji przedmiotowej nieruchomości. Ponadto, Skarżący wskazuje, iż nie zostały rozpoznane na dzień udzielenia przybicia złożone przez niego wnioski: 1) wniosek do Naczelnika US o rozłożenie na raty należności głównej oraz umorzenie należności z tytułu odsetek, a także 2) wniosek złożony do Wojewody Pomorskiego o wstrzymanie egzekucji.

Zdaniem Sądu, udzielenie przez organ przybicia było zgodne z przepisami prawa i nie uchybiało im w żadnej mierze.

Podstawą materialnoprawną wydanego postanowienia w przedmiocie przybicia nieruchomości były przepisy u.p.e.a., a w szczególności art. 111m § 1 i 2 oraz art. 111r.

Zgodnie z treścią art. 111m u.p.e.a. po zamknięciu licytacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę (§ 1). Postanowienie o przybiciu ogłasza się niezwłocznie po zamknięciu licytacji, z tym zastrzeżeniem, że jeżeli skargi lub zażalenia wniesione w toku postępowania egzekucyjnego nie są jeszcze ostatecznie rozstrzygnięte, organ egzekucyjny wstrzymuje wydanie postanowienia o przybiciu do czasu ich rozstrzygnięcia (§ 2 i 3). Postanowienie o przybiciu zawiera firmę lub imię i nazwisko nabywcy, oznaczenie nieruchomości, datę licytacji i cenę nabycia (§ 5).

Stosownie do art. 111n § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny odmawia przybicia, jeżeli ostateczne rozstrzygnięcia skarg lub zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego potwierdzą naruszenie przepisów postępowania w toku licytacji i jeżeli uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik licytacji albo, jeżeli uczestnik nie otrzymał zawiadomienia o licytacji, chyba że będąc na licytacji nie wystąpił ze skargą na to uchybienie. Organ egzekucyjny odmawia przybicia również wtedy, gdy postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu lub zawieszeniu.

Według art. 111r § 1 i 2 u.p.e.a. postanowienie o przybiciu doręcza się wierzycielowi, dłużnikowi, nabywcy i osobom, które w toku licytacji zaskarżyły czynności związane z udzieleniem przybicia, jak też zarządcy, który nie jest dłużnikiem, a postanowienie o odmowie przybicia - wierzycielowi, dłużnikowi i licytantowi, który zaoferował najwyższą cenę. Na postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia przysługuje zażalenie.

Zatem kluczowe znaczenie dla rozpoznania spornej materii ma przepis art. 111m u.p.e.a., który zakreślał organowi egzekucyjnemu zakres i kierunek rozstrzygania meritum sprawy, którymi bezwzględnie musi kierować się organ egzekucyjny, a tym samym wyznaczał Sądowi granice kontroli sądowej w niniejszej sprawie. Prowadzenie bowiem postępowania egzekucyjnego to proces, składający się z różnych i odrębnych etapów (dla egzekucji z nieruchomości będą to: zajęcie nieruchomości, opis i oszacowanie wartości nieruchomości, obwieszczenie o licytacji, uiszczenie wadium, licytacja, przybicie, przyznanie własności). Na każdym z poszczególnych etapów egzekucji, jej uczestnikom, w tym stronie zobowiązanej, ustawodawca zagwarantował odpowiednie, odrębne środki zaskarżenia (m.in.: zarzuty na podstawie art. 33 u.p.e.a., skarga na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 u.p.e.a., zażalenie na postanowienie w przedmiocie prowadzenia egzekucji z wydzielonej części nieruchomości i oszacowania jej wartości na podstawie art. 110p u.p.e.a., zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości na podstawie art. 110u u.p.e.a., zażalenie na postanowienie w sprawie powyższych zarzutów na podstawie art. 110u u.p.e.a., skarga na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji na podstawie art. 110z § 1 u.p.e.a., zażalenie na postanowienie oddalające powyższą skargę na podstawie art. 110z § 3 u.p.e.a., skarga na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji na podstawie art. 111l u.p.e.a., czy zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia na podstawie art. 111r § 2 u.p.e.a.).

Ugruntowaną w postępowaniu egzekucyjnym zasadą jest zasada niekonkurencyjności środków zaskarżenia w ramach u.p.e.a. Ma ona zapobiegać powielaniu środka zaskarżenia i komplikacjom wynikającym z uruchomienia różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej co do przedmiotu sprawie. Środki różnią się bowiem między sobą z uwagi na przedmiot, którego mogą dotyczyć, kategorię podmiotów, którym przysługują, termin przewidziany do ich wniesienia, wymogi formalne, właściwość i kompetencje organu władnego rozpoznać konkretny środek, a w konsekwencji - charakter postępowania, jakie wywołuje wniesienie środka zaskarżenia (por. M. Romańska, Skarga na czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz na przewlekłość administracyjnego postępowania egzekucyjnego, [w:] System egzekucji administracyjnej, red. J. Niczyporuk, Wydawnictwo C.H. Beck, War-szawa 2004, s. 535 - 557).

Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (por. wyroki NSA z 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13 oraz z 23 listopada 2021 r. sygn. akt III FSK 314/21 i III FSK 330/21, wyroki WSA w Gdańsku z 13 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 384/21, z 19 października 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 183/21 oraz WSA w Szczecinie z 17 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 567/21, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższych rozważań przyjąć należy, że zarzuty adresowane wobec postanowienia o przybiciu nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz postępowania dotyczących zajęcia nieruchomości czy też opisu i oszacowania. Podstawa zażalenia organu egzekucyjnego co do przybicia ogranicza się tylko do naruszenia przepisów ustawy na etapie licytacji i samego przybicia, natomiast nie odnosi się do wcześniejszych faz postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Przedmiotem zaskarżenia mogą być tylko uchybienia popełnione przez organ egzekucyjny na danym etapie postępowania. Nie można zatem na każdym etapie kwestionować czynności dokonanych w poprzednich fazach. Przyczyny odmowy przybicia zostały określone w art. 111n u.p.e.a., zatem tylko te okoliczności mogą być podstawą zażalenia na postanowienie o przybiciu (por. wyroki NSA z dnia 22 czerwca 2022 r. sygn. akt III FSK 5089/21 i z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt II FSK 3150/17).

Skoro zatem egzekucja z nieruchomości jest postępowaniem etapowym, zabezpieczonym przez ustawodawcę stosownymi środkami ochrony prawnej dla zobowiązanego, to na poszczególnych jej etapach mogą być podnoszone wyłącznie kwestie związane ze skarżeniem konkretnych czynności, czy aktów prawnych. Na etapie zażalenia na postanowienie o przybiciu nie mogą być podnoszone kwestie związane z opisem i oszacowaniem wartości nieruchomości, gdyż kwestie te mogły być przedmiotem zaskarżenia na etapie wcześniejszym, na podstawie odrębnego środka zaskarżenia. Podnoszenie tego rodzaju zarzutów na etapie postępowania egzekucyjnego jakim jest przybicie, jest spóźnione. Etap przybicia nie jest etapem, w którym podlegają merytorycznemu rozpoznaniu inne zarzuty wykraczające poza samo przybicie, w szczególności zarzuty te nie mogą wkraczać w materię etapów z egzekucji już zakończonych, w tym tych dotyczących opisu i oszacowania wartości nieruchomości.

W rozpatrywanej sprawie, z niekwestionowanych okoliczności faktycznych wynika, że w dniu 23 marca 2021 r. odbyła się druga licytacja przedmiotowej nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego, w trakcie której Nabywca zaoferował najwyższą cenę, a licytację zakończono bez zgłaszania skarg na czynność poborcy skarbowego.

Mając na uwadze treść art. 111m § 3 u.p.e.a., Naczelnik US wstrzymał się z wydaniem postanowienia o udzieleniu przybicia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia Skarżącego na postanowienie Naczelnika US z dnia 24 lutego 2021 r. w przedmiocie uznania za nieuzasadnioną skargi na czynność organu egzekucyjnego dotyczącą obwieszczenia o licytacji. W dniu 21 kwietnia 2021 r. do Naczelnika US wpłynęło postanowienie Dyrektora IAS z dnia 19 kwietnia 2021 r. utrzymujące w mocy ww. postanowienie Naczelnika US. Tym samym, skoro zażalenie wniesione w toku postępowania egzekucyjnego zostało ostatecznie rozstrzygnięte, to prawidłowo Naczelnik US postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2021 r. udzielił przybicia na rzecz Nabywcy, który w toku drugiej licytacji zaoferował najwyższą cenę.

Zdaniem Sądu, prawidłowa była również dokonana przez organ II instancji ocena wydanego przez Naczelnika US postanowienia o udzieleniu przybicia, a wskutek powyższego – utrzymanie go w mocy zaskarżonym postanowieniem Dyrektora IAS.

Słusznie podkreślił organ odwoławczy, że okoliczności związane z aktualizacją operatu szacunkowego, a tym samym prawidłową wysokością ceny wywoławczej, nie mogą być podstawą zażalenia na postanowienie o przybiciu. Zarzuty adresowane wobec postanowienia o przybiciu nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz postępowania dotyczących opisu i oszacowania nieruchomości. Tym samym, wbrew podnoszonym w skardze zarzutom, organy nie dopuściły się naruszenia przepisów art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n. poprzez ich niezastosowanie. Co więcej, w odniesieniu do zarzutu braku aktualnego operatu szacunkowego organ zajął stanowisko już na wcześniejszym etapie postępowania egzekucyjnego z przedmiotowej nieruchomości – w postanowieniu Dyrektora IAS z dnia 19 kwietnia 2021 r. dotyczącym skargi na obwieszczenie licytacji. Tym samym – stosownie do zasady niekonkurencyjności środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym – nie może być przedmiotem badania ani organu, ani tym bardziej Sądu, ponowne zgłoszenie zarzutu braku aktualnego operatu szacunkowego na etapie przybicia na rzecz licytanta. Już na marginesie wskazać wypada, że powyższy zarzut był również podnoszony przez Skarżącego w zażaleniu na postanowienie Naczelnika US z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie przyznania własności nieruchomości, a następnie w skardze wniesionej do tut. Sądu na postanowienie Dyrektora IAS z dnia 15 września 2021 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji. Sądowi z urzędu wiadomym jest, iż wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 1362/22 oddalono skargę Skarżącego na ww. postanowienie Dyrektora IAS z dnia 15 września 2021 r. W wyroku tym Sąd wyjaśnił, że podniesione w skardze okoliczności dotyczące zaniżenia oszacowania wartości nieruchomości nie mogą być przedmiotem oceny w ramach przyznania własności nieruchomości na rzecz licytanta, w związku z czym zarzuty skargi w tym przedmiocie Sąd uznał za wykraczające poza granice sprawy.

Zauważyć również wypada wbrew wywodom Skarżącego, że jego wniosek o ponowne oszacowanie nieruchomości został rozpatrzony przez Naczelnika US postanowieniem z dnia 24 lutego 2020 r., którym organ oddalił tenże wniosek. Ponadto, wniesione przez Skarżącego zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości zostały zbadane przez organ egzekucyjny, który postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2018 r. uznał je za nieuzasadnione.

Nie można zatem skutecznie podnieść zarzutu, iż organ egzekucyjny wydał postanowienie w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta, w sytuacji gdy nie zostały ostatecznie rozpatrzone wszystkie skargi lub zażalenia wniesione w toku postępowania egzekucyjnego. Zauważyć przy tym należy, iż – jak słusznie podniósł organ odwoławczy – bez wpływu na postępowanie egzekucyjne pozostaje złożony przez Skarżącego w ramach postępowania podatkowego wniosek o rozłożenie na raty zaległości podatkowej oraz umorzenie odsetek. Samo złożenie wniosku o rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Dopiero bowiem prawomocne, pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie rozłożenia należności na raty wywrze skutek w postaci konieczności zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Skutku w postaci konieczności wstrzymania się z wydaniem postanowienia o przybiciu ani odmowy udzielenia przybicia nie wywołuje również złożony przez Skarżącego do Wojewody Pomorskiego wniosek o wstrzymanie egzekucji. Należy zauważyć, iż wnioski te nie są ani skargą, ani zażaleniem, o których mowa w art. 111m § 3 oraz art. 111n § 1 u.p.e.a., a które blokują wydanie postanowienia o przybiciu. W tych przepisach jest mowa o skargach i zażaleniach, a więc innych środkach prawnych, aniżeli żądanie udzielenia ulgi czy wstrzymania egzekucji. Ponadto, w art. 111m § 3 i art. 111n § 1 u.p.e.a. chodzi o skargi lub zażalenia, które przysługują zainteresowanemu w toku licytacji, jako jednego z etapów egzekucji z nieruchomości (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1162/21). Jednoznacznie wynika to z dalszej części art. 111n § 1 u.p.e.a., która wymaga potwierdzenia na skutek rozpoznania owych skarg lub zażaleń naruszenia przepisów postępowania w toku licytacji oraz ustalenia istotnego wpływu tych uchybień na wynik licytacji. Złożone przez Skarżącego wnioski także i z tego powodu nie zaliczają się do środków prawnych wskazanych w art. 111m i 111n u.p.e.a.

W rozpatrywanej sprawie słusznie przyjęły organy, że brak było podstaw do dalszego wstrzymywania się z wydaniem postanowienia o udzieleniu przybicia po rozpoznaniu przez Dyrektora IAS skargi na obwieszczenie o licytacji. Skoro zaś ostateczne rozstrzygnięcia skargi i zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego nie potwierdziły naruszenia przepisów postępowania w toku licytacji, a postępowanie egzekucyjne nie podlegało umorzeniu ani zawieszeniu, to tym samym brak było podstaw do odmowy udzielenia przybicia.

W związku z tym Dyrektor IAS prawidłowo utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US w przedmiocie udzielenia przybicia licytantowi, który zaoferował najwyższą cenę w toku II licytacji przedmiotowej nieruchomości. Wbrew wywodom skargi, organ odwoławczy szczegółowo odniósł się do wszystkich podniesionych w zażaleniu zarzutów, wskazując, dlaczego nie mogły one wywołać zamierzonego przez Skarżącego skutku w postaci uchylenia postanowienia organu I instancji.

W ocenie Sądu, kwestionowane postanowienie o udzieleniu przybicia spełnia wymogi formalne z art. 111m § 5 u.p.e.a., zawiera: imię i nazwisko nabywcy, oznaczenie nieruchomości, datę licytacji i cenę nabycia.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów określających sposób prowadzenia postępowania. Postępowanie było prowadzone zgodnie regułami wynikającymi z u.p.e.a. W zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny zawarł wszystkie elementy, o których mowa w art. 124 K.p.a. m.in. powołał obowiązujące w niniejszej sprawie przepisy prawa i wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, brak było podstaw do uchylenia zaskarżonych postanowień. Podkreślić należy, że zarzuty adresowane wobec postanowienia o przybiciu nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz postępowania dotyczących opisu i oszacowania wartości nieruchomości.

W świetle powyższych ustaleń, w ocenie Sądu bezpodstawne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n., art. 111n § 2 w zw. z art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. oraz art. 111m § 3 u.p.e.a. Tym samym, skoro zaskarżone postanowienia nie uchybiają przepisom prawa dotyczącym udzielenia przybicia, to nie mogło dojść do zarzucanego naruszenia art. 2 Konstytucji RP.

Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postanowienia te odpowiadają prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 p.p.s.a., dających podstawę do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

10.4. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.