Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 232/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
article: art. 132 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska WSA Mirosław Bator Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2023 r. sprawy ze skarg K. K., J. Ż.–K., A. B., M. P., Z. P., U. Z., M. P. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 15 grudnia 2022 r. znak: WS-VI.7534.2.9.2022.KP w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania skargi oddala.


UZASADNIENIE

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r., nr WS-VI.7534.2.9.2022.KP, na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołań wniesionych przez Z. P., K. K., J. Ż. oraz A. B., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 stycznia 2022 r. o odmowie wypłaty i skapitalizowania odszkodowania przyznanego B. P..

Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia 28 stycznia 2022 r., znak: GS-14.6821.7.2020.PJ Prezydent Miasta Krakowa orzekł o odmowie wypłaty i skapitalizowania odszkodowania przyznanego B. P. na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 26.07.1954 r. nr S.a.IV.55/110/53 za nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...] b. gm. kat. R. , wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 26.03.1954 r., nr L.Sa IV/55/10/53.

Odwołania od ww. decyzji organu I instancji złożyli w terminie Z. P., K. K., J. Ż. oraz A. B. działająca przez pełnomocnika J. Ż. .

Wojewoda Małopolski w uzasadnieniu zaskarżonej do Sądu, opisanej na wstępie decyzji wskazał, że wnioskiem z dnia 9.01.2020 r. (data wpływu do urzędu) A. P., T. Ż., E. K. (w miejsce której wstąpili jej spadkobiercy: J. Ż. i K. K.), M. P., Z. P., U. Z., M. P. i M. P. (w miejsce której wstąpili jej spadkobiercy: M. P., Z. P., U. Z., M. P.) oraz G. P. wnieśli o "skapitalizowanie i wypłacenie, ewentualnie ustalenie, jeśli nie było ustalone, skapitalizowanie i wypłacenie odszkodowania za wywłaszczenie parceli l.kat. [...] R. , odpowiadającej działce nr [...], obr. [...] jedn. ewid. N. m. Kraków (...), za wywłaszczenie nieruchomości, tj. części działek nr [...], [...] i [...] położone w obr. [...] jedn. ewid. N. m. Kraków, w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] gm. kat. R. (...), za wywłaszczenie nieruchomości oznaczonej jako części działki nr [...] położonej w obr. [...] jedn. ewid. N. m. Kraków, w granicach wywłaszczonej parceli l.kat. [...] b. gm. kat. R. (...), za wywłaszczenie nieruchomości oznaczonej jako części działki nr [...] położonej w obr. [...] jedn. ewid. N. m. Kraków, w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. R. , (...) za wywłaszczenie nieruchomości oznaczonej jako części działki nr [...] położonej w obr. [...] jedn. ewid. N. m. Kraków, w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. R. (...)." Wnioskiem z dnia 13.12.2021 r. do przedmiotowego postępowania przyłączyła się A. B. (spadkobierca S. B. - spadkobiercy B. P.), która jako swojego pełnomocnika wskazała J. Ż. .

Organ administracyjny ustalił, że parcela l. kat. [...] b. gm. kat. R. powstała w wyniku podziału wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b gm. kat. R. .

Dalej wskazano, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie nr L. Sa IV/55/10/53 z dnia 26.03.1954 r., wydanym na podstawie dekretu z dnia 26.04.1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...] b. gm. kat. R. , stanowiącą własność B. P. z C.

Następnie organ II instancji stwierdził, że ww. wnioskodawcy należą do kręgu spadkobierców B. P. z C. .

Wskazano również, że z egzemplarza ww. decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości wynika, że ww. decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 26.03.1954r. została opatrzona klauzulą ostateczności w dniu 2.06.1954 r.

Odpowiadając za zawarte w odwołaniach zarzuty, że stronom nie doręczono decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, Wojewoda Małopolski wyjaśnił, że prawomocność decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości potwierdza fakt wydania przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie decyzji z dnia 26.07.1954 r. nr Sa.IV.55/l 10/53 o ustaleniu odszkodowania, z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.

Ponadto wskazano, że z adnotacji znajdującej się na decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości wynika, że przedmiotowe orzeczenie było wywieszone na tablicy urzędowej. Obowiązujące wówczas przepisy przewidywały taką formę doręczenia decyzji, gdy dotyczyła ona wielu podmiotów. Przepis art. 24 ust. 1 dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych stanowił bowiem, że orzeczenie doręcza się wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na którego wniosek wszczęte zostało postępowanie, oraz właścicielowi nieruchomości. W przypadku gdy orzeczenie dotyczy większej liczby właścicieli, orzeczenie może być im podane do wiadomości w trybie art. 18 ust. 2. W tym samym trybie zawiadomiony będzie właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie jest znane. Przepis art. 18 ust. 2 ww. dekretu stanowił zaś, że w przypadku gdy postępowanie wywłaszczeniowe, wszczęte na podstawie jednego wniosku, dotyczy większej liczby właścicieli, zawiadomienia mogą być dokonane za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych. W tym samym trybie zawiadomiony będzie właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie jest znane. Wyjaśniono w tym miejscu, że ww. decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 26.03.1954 r. dotyczyła natomiast 98 nieruchomości.

W dalszej części uzasadnienia wskazano, że ostateczną decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 26.07.1954 r. nr Sa.IV.55/110/53 przyznano B. P. z C. odszkodowanie w wysokości 4597,20 zł z tytułu wywłaszczenia ww. nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy - decyzja ta została doręczona B. P. z C. , zam. w [...] w dniu 31.07.1954 r. Decyzję o ustaleniu odszkodowania opatrzono klauzulą ostateczności w dniu 18.08.1954 r. Podkreślono przy tym, że ww. decyzja dotyczyła tylko parceli l. kat. [...], gm. kat. R. i z tego powodu ww. decyzję doręczono właścicielowi w formie przesyłki pocztowej.

Wojewoda Małopolski zaznaczył, że przeprowadzone postępowanie nie ujawniło dokumentów potwierdzających wypłatę przedmiotowego postępowania lub jego złożenie do depozytu sądowego. Niemniej zaznaczono przy tym, że B. P. brała czynny udział w postępowaniu dotyczącym ustalenia odszkodowania, zakończonym decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 26.07.1954 r. nr Sa.IV.55/l 10/53, gdyż odebrała przedmiotową decyzję.

Organ odwoławczy w podsumowaniu swoich rozważań stwierdził, że poprzednia właścicielka nieruchomości otrzymała decyzję o ustaleniu odszkodowania, a decyzja ta oraz decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości zostały opatrzone klauzulą ostateczności. Wskazał również na fakt, że nie odnaleziono dokumentów wskazujących na wypłatę odszkodowania lub jego złożenie do depozytu sądowego. Podkreślił także to, że wniosek o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania złożyli spadkobiercy poprzedniego właściciela po upływie 65 lat od daty wydania ww. decyzji, które zostały wydane na podstawie dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Zgodnie natomiast z art. 39 ww. dekretu, roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji.

Organ odwoławczy podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt. I OSK 3144/18 z dnia 18.09.2019r., że przedawnieniu po upływie 3 lat od daty ostateczności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości ulega nie tylko roszczenie główne, ale również roszenia dodatkowe - bezpośrednio z nim związane, tj. zapłata za zwłokę i waloryzacja przyznanego, a niewypłaconego odszkodowania.

W ocenie Wojewody, pomimo tego, że nie udało się po upływie 65 lat odszukać dokumentów, na podstawie których można by ustalić, czy przedmiotowe odszkodowanie zostało wypłacone lub złożone do depozytu sądowego, to zdaniem organu należało uznać, iż zgodnie z przepisem art. 39 ww. dekretu przedawniło się roszczenie o zwaloryzowanie odszkodowania przyznanego B. P. decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 26.07.1954 r. nr Sa.IV.55/l 10/53.

Powyższa decyzja Wojewody została zaskarżona w skargach złożonych przez M. P., Z. P., U. Z., M. P. (pismo z dnia 17 stycznia 2023 r.), a także przez K. K., J. Ż. i A. B. (pismo z dnia 20 stycznia 2023 r.)

Skarżący M. P., Z. P., U. Z. i M. P. w swojej skardze decyzjom obu instancji zarzucili naruszenie przepisów mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a to:

1. art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm.). w zw. z art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez błędne przyjęcie, iż roszczenie o kapitalizację i wypłatę odszkodowania przyznanego B. P. na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 26 marca 1954 roku, nieruchomość oznaczoną jako parcela 1. kat [...] b. gm. kat. R. uległo przedawnieniu,

2. art. 7 k.p.a., poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, w szczególności załatwienie sprawy z pominięciem podjęcia się wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, poprzez nie oparcie się na błędnych twierdzeniach wyłącznie w celu umorzenia postępowania,

3. art. 8 k.p.a., poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli, działanie w sposób nie budzący zaufania uczestników do władzy publicznej.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi w pierwszej kolejności wskazano, że zarówno obwieszczenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia 28 lipca 1953 roku jak i obwieszczenie o wywłaszczeniu z dnia 26 marca 1954 roku, nie obejmują nieruchomości której dotyczy niniejsze postępowanie. Nieruchomość wywłaszczona, należąca do B. P., jak i sama B. P. nie została ujęta w/w dokumentach.

Obwieszczenia dotyczą nieruchomości należących do m.in. I. B., K. S. i M. S., J. D., H. G., A., J. , K. i S. W., A. K., H. B., S. C., B. S., W. T., M. B., M. W., A. G. i A. S.. Z tej przyczyny, nie ma w ogóle znaczenia okoliczność, że decyzja z dnia 26 marca 1954 roku została wydana, opatrzona klauzulą ostateczności, gdyż przecież nie dotyczy nieruchomości należącej do B. P..

Organ wskazuje także, iż orzeczenie to uprawomocniło się w dacie 2 czerwca 1954 roku, natomiast na orzeczeniu nie widnieje taka data.

Nie można na tej podstawie wyciągać zatem wniosku, że wywłaszczenie dotyczące nieruchomości, której właścicielką była B. P., zostało dokonane przez obwieszczenie a decyzja o wywłaszczeniu doręczona przez obwieszczenie, gdyż - jak wynika z poniższych okoliczności - tak nie było.

Skarżący dalej podkreślili, iż na odwrocie decyzji o przyznaniu odszkodowania znajduje się adnotacja, iż orzeczenie otrzymają B. P. z C. w B. oraz iż dwa egzemplarze decyzji pozostają ad acta. Następnie widnieją podpisy (zapewne osób uprawnionych do sygnowania orzeczenia) i data 15 listopada 1964 roku. Co więcej, sam organ podkreśla, iż decyzja o ustaleniu odszkodowania została doręczona w formie przesyłki pocztowej, gdyż dotyczyła wyłącznie parceli l. kat [...] gm. kat. R. . Brak jednak potwierdzenia doręczenia decyzji, co więcej sam organ przyznaje, że w przypadku B. P., postępowanie dotyczyło jednej działki, zatem zarówno decyzja o wywłaszczeniu jak i przyznaniu odszkodowania powinny być doręczone jej za pośrednictwem poczty, co jednak nie nastąpiło (brak jakiegokolwiek dowodu na doręczenie). Organ jednak błędnie przyjmuje, że B. P. brała czynny udział w sprawie i odebrała decyzję z dnia 26 lipca 1954 roku (należy jednak wskazać, że w materiale dowodowym nie ma decyzji datowanej na 26 lipca 1954 roku).

Organ jednoznacznie stwierdza, że decyzja o odszkodowaniu została doręczona B. P. w dniu 31 lipca 1954 roku, brak jednak potwierdzenia takiego doręczenia, tym bardziej że, jak wskazuje sam organ, decyzja miałaby zostać doręczona przesyłką pocztową, gdyż była imienna o obejmowała wyłącznie jedną nieruchomość.

Co więcej, skoro orzeczenie miało być doręczone, zatem decyzja o wywłaszczeniu także powinna być doręczona - brak jednak w aktach sprawy orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości należącej do B. P., brak też potwierdzenia jej doręczenia, natomiast jak wskazano, obwieszczenia załączone do materiału dowodowego nie dotyczy nieruchomości stanowiącej własność B. P. z domu C..

Wątpliwości budzi także okoliczność, iż na orzeczeniu o ustaleniu odszkodowania widnieje data 15 listopada 1964 roku, co niejako nasuwa wniosek, że w zasadzie do tej daty nie doszło do doręczenia decyzji o odszkodowaniu. Nie ma bowiem żadnego potwierdzenia że orzeczenie zostało w ogóle doręczone.

Wszelkie powyższe okoliczności wskazują na to, że orzeczenie o wywłaszczeniu nie zostało doręczone, orzeczenie o przyznaniu odszkodowania także. Brak jest też jakiegokolwiek potwierdzenia wypłaty odszkodowania.

W opisanej sytuacji trudno zatem przyjąć, że jakikolwiek termin na przedawnienie roszczenia o odszkodowanie rozpoczął swój bieg, skoro organy nie dopełniły podstawowych obowiązków w niniejszej sprawie, a decyzje wydawane w sprawie (czy to o wywłaszczeniu czy o odszkodowaniu) nie były w ogóle doręczane stronie - B. P..

Z kolei skarżący K. K., J. Ż. oraz A. B. w swojej skardze zarzucili naruszenie:

1. art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. póz. 1899 z póżn. zm.). w zw. z art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31 z późn. zm.) poprzez błędne przyjęcie, iż roszczenie o kapitalizację i wypłatę odszkodowania przyznanego B. P. na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 26 marca 1954 roku, nr L.Sa IV IV/55/10/53 za nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...] b. gm. Kat. R. uległo przedawnieniu i postępowanie należy umorzyć,

2. art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r roku, poprzez niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie poprzez błędne uznanie, że termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych za wywłaszczone nieruchomości minął w sytuacji gdy wysokość odszkodowania została ustalona w orzeczeniu z dnia 26 lipca 1954 roku, zatem przedawnienie nie nastąpiło, gdyż odszkodowanie zostało ustalone,

3. art. 7 k.p.a., poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, w szczególności załatwienie sprawy z pominięciem podjęcia się wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, poprzez nie oparcie się na błędnych twierdzeniach wyłącznie w celu umorzenia postępowania,

4. art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli, działanie w sposób nie budzący zaufania uczestników do władzy publicznej.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z normami przepisanymi.

W uzasadnieniu nie zgodzono się z twierdzeniem, iż doszło do przedawnienia roszczenia odszkodowawczego w tej sytuacji. Gdyby przyjąć jak wskazuje organ, że orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne, to w niniejszej sprawie przecież doszło do ustalenia wysokości odszkodowania. Strony nie dochodzą w niniejszej sprawie jego ustalenia per se lecz waloryzacji i wypłaty, gdyż do wypłaty nie doszło a organy nie posiadają potwierdzenia, iż odszkodowanie, które zostało ustalone i skonkretyzowane zostało wypłacone.

Należy zwrócić uwagę, że przepis na który powołują się organy dotyczą przedawnienia roszczenia o ustalenie odszkodowania, nie o wypłatę odszkodowania i termin ten rzeczywiście, zgodnie z interpretacją przepisów, biegnie od dnia uzyskania statusu ostateczności przez decyzję wywłaszczeniową - w niniejszej sprawie odszkodowanie zostało ustalone, natomiast nie zostało wypłacone, zatem powoływanie się na przepis stanowiący o przedawnieniu roszczenia jest nieuprawniony.

W niniejszej sprawie istnieje zatem decyzja o przyznaniu odszkodowania, a to natomiast nie zostało wypłacone.

Przepis art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, roszczenia odszkodowawcze (z tytułu wywłaszczenia) dotyczy bowiem przedawnienia roszczenia o ustalenie odszkodowania, w niniejszej sprawie istnieje natomiast w obrocie prawnym decyzja ustalająca wysokość odszkodowania. Nie ma zatem podstaw by twierdzić, że mamy tutaj do czynienia z przedawnieniem, gdyż w/w norma nie dotyczy opisanej sytuacji.

Jak zatem wskazuje sam organ, przedawnienie dotyczy wniosku o ustalenie odszkodowania, nie jego wypłaty, w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia, gdyż wysokość odszkodowania została ustalona w orzeczeniu z 1954 roku.

W powyższym zatem stanie jeśliby uznać, że odszkodowanie zostało przyznane, a jego wysokość określona i brak potwierdzenia, iż zostało wypłacone, to nadal istnieje podstawa do tego, by tę decyzję wykonać i aby ustalone roszczenie zwaloryzować i wypłacić.

W odpowiedzi na ww. skargi organ II instancji wniósł o ich oddalenie podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 6.06.2023 r. Sąd postanowił zarządzić na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. połączenie sprawy o sygn. II SA/Kr 233/23 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. akt II SA/Kr 232/23 i prowadzić je dalej pod sygnaturą akt II SA/Kr 232/23.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: ppsa), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego pod względem jego zgodności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ww. ustawy. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając niniejszą sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skargi nie zasługują na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd w pełni podzielił ustalenia organu i wyrażoną przez niego ocenę prawną.

W sprawie przedmiotem sporu jest kwestia odmowy waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oraz kwestia odmowy jego wypłaty.

Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym na dzień rozpoznawania wniosku skarżących, tryb i przesłanki ustalenia wysokości oraz ewentualnej wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania regulowały przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2020, poz.1990), dalej jako u.g.n. W myśl art. 132 ust. 3 u.g.n., wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Norma zawarta w art. 132 ust. 3 u.g.n. ma także zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31, ze zm.) dalej jako dekret z 1949 r., o ile nie zostało ono wypłacone byłemu właścicielowi, bądź złożone do depozytu sądowego.

W niniejszej sprawie roszczenie wnioskodawców o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest bezprzedmiotowe z uwagi na upływ terminu przedawnienia.

Zgodnie z przepisami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych orzeczenie o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość było wydawane w postępowaniu odrębnym od postępowania wywłaszczeniowego i wymagało złożenia odrębnego wniosku przez którąkolwiek ze stron postępowania wywłaszczeniowego (art. 33 ust. 1 dekretu). W myśl art. 39 dekretu roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji (ust. 1). Treść przywołanego przepisu nie budzi wątpliwości, co do materialnoprawnego charakteru wskazanego w nim terminu. Przedawnienie, o którym mowa jest bowiem powiązane z instytucją prawa materialnego – odszkodowaniem za wywłaszczenie. Odszkodowanie to przybiera postać świadczenia głównego (zasadniczego) – będącego ekwiwalentem za odjęcie prawa do nieruchomości oraz świadczeń dodatkowych – akcesoryjnych, (bezpośrednio z nim powiązanych), a więc zapłaty odsetek za zwłokę i waloryzacji przyznanego ale niewypłaconego odszkodowania.

Odwołując się do literalnego brzmienia art. 39 ust. 1 dekretu wskazać trzeba, że nieprzypadkowo ustawodawca użył w nim liczby mnogiej "roszczenia", co wskazuje na intencjonalny zamiar objęcia terminem przedawnienia zarówno roszczenia głównego jak i roszczeń akcesoryjnych. Do analogicznego wniosku prowadzi zarówno wykładnia logiczna, jak i systemowa. Trudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, gdy bez wyraźnego wskazania w przepisie, tylko roszczenie główne podlegałoby przedawnieniu, zaś roszczenia akcesoryjne już nie. Z kolei roszczenia akcesoryjne pozostają w bezpośrednim związku z roszczeniem głównym, a wobec tego tylko na mocy wyraźnego przepisu możliwe byłoby ich "odseparowanie" (por. wyrok NSA z 11 maja 2018 r., I OSK 1522/16, dostępny pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd wskazuje, że jedynymi przepisami, które mogły mieć zastosowanie w niniejszej sprawie były przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Z dniem wejścia w życie od dnia 31 stycznia 1952 r. jego nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającą dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. 1952.4.25), którą dodano art. 38a ust. 1 (później po zmianach numeracji i opublikowaniu tekstu jednolitego oznaczony jako art. 39), wprowadzono zasadę trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, biegnącego od dnia uzyskania przez orzeczenie o wywłaszczeniu przymiotu ostateczności w toku instancji. Termin ten orzecznictwo potraktowało jako obowiązujący zarówno dla roszczenia o odszkodowanie pieniężne, jak i w formie nieruchomości zamiennej. Uregulowano również w art. 9 ustawy nowelizującej kwestie intertemporalne. Mianowicie w tym przepisie wskazano datę jej wejścia w życie jako początek przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji lub prawomocne przed tym dniem, a roszczenie nie uległo jeszcze przedawnieniu. Jeśli przedawnienie nastąpiło według przepisów dotychczasowych, dekret nie miał zastosowania (zob. Lemańska E., Przedawnienie roszczeń związanych z wywłaszczaniem nieruchomości, monografia, LEX 2014). Należy wskazać, że przewidziany w art. 39 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. termin, mimo że został określony jako przedawnienie, to jest w istocie określonym przez ustawodawcę terminem dochodzenia roszczeń o odszkodowanie, który jest terminem materialnym. Termin materialny należy odróżnić od terminu procesowego, który stanowi okres do dokonania określonej czynności procesowej przez podmioty postępowania administracyjnego. O ile upływ procesowego terminu załatwienia sprawy, nie pozbawia kompetencji do jej załatwienia, o tyle upływ terminu materialnego odnoszący się do strony powoduje wygaśnięcie praw i obowiązków o charakterze materialnym, tj. uprawnienia (roszczenia), a termin ten nie podlega przedłużeniu lub przywróceniu. Upływ takiego terminu skutkujący przedawnieniem roszczenia powoduje, że stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany.

Kwestią mającą w tym aspekcie istotne znaczenie było ustalenie momentu, od którego rozpoczynał swój bieg termin przedawnienia. Zgodnie z art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., trzyletni termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych dla wywłaszczeń dokonanych na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 26 marca 1954 r., nr L.Sa IV/55/10/53 (2 czerwca 1954 r. -stwierdzono ostateczność decyzji) mógł zacząć biec od daty ostateczności decyzji o wywłaszczaniu – 2 czerwca 1954 r.

Kolejno, decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 26 lipca 1954 r. nr Sa.IV.55/110/53 przyznano B. P. z C. odszkodowanie w wysokości 4597,20 zł z tytułu wywłaszczenia ww. nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy - decyzja ta została doręczona B. P. z C. zam. w [...] w dniu 31.07.1954 r. Decyzję o ustaleniu odszkodowania opatrzono klauzulą ostateczności w dniu 18 sierpnia 1954 r. Podkreślono przy tym, że ww. decyzja dotyczyła tylko parceli l. kat. [...], gm. kat. R. i z tego powodu ww. decyzję doręczono właścicielowi w formie przesyłki pocztowej

W ocenie Sądu, Wojewoda Małopolski w zaskarżonej decyzji prawidłowo wyjaśnił, że roszczenia akcesoryjne związane z waloryzacją pozostają w bezpośrednim związku z roszczeniem głównym, a wobec tego tylko na mocy wyraźnego przepisu możliwe byłoby ich odseparowanie. Skoro przepis art. 39 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U z 1952 r. Nr 4, poz. 31) stanowi o roszczeniach, a nie o roszczeniu, co wskazuje na intencjonalny zamiar ustawodawcy wykluczenia na przyszłość możliwości dochodzenia wszelkich roszczeń związanych z wywłaszczeniem nieruchomości dokonanym na podstawie przepisów dekretu. W konsekwencji organy zasadnie przyjęły, że po upływie trzech lat od daty ostateczności orzeczenia o wywłaszczeniu uległo przedawnieniu roszczenie o wypłatę odszkodowania, a w konsekwencji nie mogło powstać uprawnienie do żądania wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ II instancji z uwagi na upływ czasu oraz treść art. 39 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych trafnie przyjął, iż w analizowanej sprawie zachodziły okoliczności uzasadniające uznanie, iż uległo przedawnianiu roszczenie o waloryzację i wypłatę odszkodowania za wywłaszczane na rzecz Skarbu Państwa ww. nieruchomości. W tym względzie należy jednocześnie dostrzec, że nawet przyjęcie poglądu, że w kwestii waloryzacji nie obowiązywał trzyletni okres przedawnienia określony w art. 39 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U z 1952 r. Nr 4, poz. 31) tylko dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 105 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. z 1950 roku, nr 34, poz. 311) i art. III ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy wprowadzające przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. z 1950 r., Nr 34, poz. 312) nie odniosłoby skutku pozytywnego dla skarżących. Także i w tym przypadku upłynął bowiem termin przedawnienia wobec złożonego w przedmiotowej sprawie wniosku o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania. Z tego też względu podniesiony przez skarżących zarzut naruszenia prawa nie zasługiwał na uwzględnienie, a roszczenie, z którym skarżący zwrócili się do organu uznać należało za przedawnione. Natomiast prowadzenie postępowania wyjaśniającego czy odszkodowanie zostało wypłacone, ze względu na przedawnienie roszczeń było prawnie irrelewantne dla oceny wniosku.

Powyższe stanowisko jest zgodne z ugruntowaną linią orzeczniczą. W wyroku z 18 września 2019 r. w sprawie I OSK 465/19 (CBOSA) NSA wskazał, że "Jeżeli zatem wniosek o przyznanie odszkodowania był złożony po 31 stycznia 1952 r., to był to jedyny obowiązujący akt, który po tej dacie regulował m.in. kwestie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości w sytuacji, gdy orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie przed 31 stycznia 1952 r. Jeżeli zaś wniosek o przyznanie odszkodowania nie został złożony, to następowało przedawnienie roszczeń odszkodowawczych, o których mowa w art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4 poz. 25). (...) Dokonując wykładni przepisu art. 9 ww. ustawy nowelizującej należy wskazać, że przewidziany w tej regulacji prawnej termin, mimo że został określony jako przedawnienie, to jest w istocie określonym przez ustawodawcę terminem dochodzenia roszczeń o odszkodowanie, który jest terminem materialnym. Termin materialny należy odróżnić od terminu procesowego, który stanowi okres do dokonania określonej czynności procesowej przez podmioty postępowania administracyjnego. O ile upływ procesowego terminu załatwienia sprawy, nie pozbawia kompetencji do jej załatwienia, o tyle upływ terminu materialnego odnoszący się do strony powoduje wygaśnięcie praw i obowiązków o charakterze materialnym, tj. uprawnienia (roszczenia), a termin ten nie podlega przedłużeniu lub przywróceniu. Upływ takiego terminu skutkujący przedawnienie roszczenia powoduje, że stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany". Również w wyroku z dnia 23 marca 2022 r. w sprawie I OSK 466/19 (CBOSA) NSA potwierdził stosowanie przepisów dekretu z 1949 r., a w szczególności art. 39 w zw. z art. 9 ustawy z 1951 r. w zakresie przedawnienia roszczeń o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość na podstawie dekretu z 1948 r. Na konieczność zastosowania właśnie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. a nie rozpatrywania innych, alternatywnych podstaw do ustalenia odszkodowania wskazał też np. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 8 maja 2013 r. w sprawie II SA/Po 103/13 czy WSA w Łodzi w wyroku z dnia 2 listopada 2004 r. w sprawie II SA/Łd 1447/03 (CBOSA). Natomiast w sprawie II SA/Gd 168/14 (CBOSA) WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 18 czerwca 2014 r. stwierdził m.in., że "Należy przy tym podkreślić, że przepisy cytowanego dekretu (z 26.04.1949 r.) zawierały również regulację dotyczącą przedawnienia roszczeń odszkodowawczych. Zgodnie bowiem z art. 39 ust. 1 dekretu, roszczenia odszkodowawcze co do zasady przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Jeżeli zatem organy ustaliłyby w niniejszej sprawie, że wnioskodawca wywłaszczenia skutecznie cofnął wniosek o ustalenie odszkodowania, a właściciel wywłaszczanej nieruchomości takiego wniosku nie złożył w terminie określonym w art. 39 dekretu, nastąpiłoby przedawnienie roszczenia. Stosowanie do niniejszej sprawy przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, która co do zasady stanowi, że odszkodowanie ustala się z urzędu, nie oznacza bowiem, że organy mogą pominąć w tej sprawie materialny przepis art. 39 ust. 1 dekretu, regulujący kwestie przedawnienia roszczeń odszkodowawczych związanych z wywłaszczeniami dokonanymi na podstawie przepisów tego dekretu." Również, w wyroku z 19 maja 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I OSK 2961/18 (CBOSA) jednoznacznie wskazał, że "art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi podstawę do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania również za nieruchomości wywłaszczone przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., tj. przed 1 stycznia 1998 r., niemniej jednak dotyczy tylko roszczeń nieprzedawnionych. W prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy do czynienia zaś tylko wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Tym przepisem w rozpoznawanej sprawie jest art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., który przewidywał przedawnienie roszczeń o ustalenie i wypłatę odszkodowania. W tej sytuacji nie może mieć zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., skoro roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu (wyrok NSA z 5 listopada 2015 r., I OSK 3062/14). Podkreślenia zatem wymaga, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie stanowi nowej, samodzielnej podstawy do ustalenia i wypłaty odszkodowania, którego przedawnienie nastąpiło przed wejściem w życie u.g.n., lecz dotyczy on wyłącznie takich roszczeń odszkodowawczych, które nie uległy przedawnieniu – z powodu braku przepisu przewidującego przedawnienie bądź też z powodu złożenia wniosku o odszkodowanie przed upływem okresu przedawnienia, lecz nierozpoznania go przez organy administracji. W sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 18 września 2019 r, do sygn. akt I OSK 3144/18 Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wyjaśnił, że trzyletnie terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych dla wywłaszczeń dokonanych na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r "miały również bezpośredni wpływ na pozostałe roszczenia, w tym również na roszczenie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania", a "dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r należy traktować jako ustawę szczególną".

W świetle powyższego, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, organy zasadnie orzekły o odmowie wypłaty odszkodowania i odmowie zwaloryzowania odszkodowania na rzecz skarżących jako spadkobierców B. P.. Sąd nie dopatrzył się w postępowaniu organów naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania. Fakt nie odnalezienia niektórych dokumentów wywłaszczeniowych nie mógł mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), oddalił skargi.