Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1786/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 80, art. 81, art. 77 § 1, art. 10 § 1, art. 78 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 18
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 134 § 1, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 155 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. S.A. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 października 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 546/18 w sprawie ze skargi M. S.A. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 7 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. S.A. z siedzibą w P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 października 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 546/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. S.A. z siedzibą w P. (dalej: skarżąca lub spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 7 czerwca 2018 r. w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości.

Skargę kasacyjną wywiodła spółka. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm., dalej: u.p.e.a.), poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przez:

- przyjęcie, że operat szacunkowy z dnia 26 sierpnia 2008 r. sporządzony przez A.S. nie przedstawia żadnej wartości dowodowej, ponieważ od czasu jego sporządzenia upłynęło ponad 12 miesięcy, podczas gdy powyższy operat szacunkowy wyraźnie potwierdza, iż rzeczoznawca majątkowy A.Z. oraz organ egzekucyjny rażąco zaniżyli wartość nieruchomości położonej w miejscowości Ś. oraz stanowi potwierdzenie, że w 2008 r. nieruchomość była warta 2.188.000,00 zł,

- niezgodne z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego przyjęcie, że rzeczoznawca majątkowy A.Z. uwzględniła przy wycenie nieruchomości jej przeznaczenie pod usługi turystyczne w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, podczas gdy - mając na uwadze wzrost cen nieruchomości na polskim rynku w 2017 r. względem 2008 r. - uwzględnienie przez biegłą powyższego przeznaczenia nieruchomości, niewątpliwie prowadziłoby do ustalenia jej wartości w kwocie wyższej niż 2.188.000,00 zł, a zatem stwierdzić należy, że rzeczoznawca majątkowy nie uwzględniła przeznaczenia nieruchomości w operacie szacunkowym,

- niezgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przyjęcie, że operat szacunkowy sporządzony przez A. Z. jest logiczny, kompletny i wiarygodny, a także, że rzeczoznawca majątkowy prawidłowo oszacowała wartość nieruchomości na kwotę 855.600,00 zł, pomimo faktu, iż w 2008 r. wartość nieruchomości wynosiła 2.188.000,00 zł,

- niezgodne z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego przyjęcie, że poziom cen nieruchomości w 2008 r. był nieporównywalnie wyższy od obecnego poziomu cen nieruchomości, podczas gdy z dokumentów sporządzonych przez Główny Urząd Statystyczny wynika, że w porównaniu z 2008 r., obecnie poziom cen nieruchomości gruntowych niezabudowanych uległ zwiększeniu;

b) art. 81 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, że organ egzekucyjny prawidłowo ustalił wartość rynkową nieruchomości na kwotę 885.600,00 zł, pomimo faktu, iż skarżąca nie miała możliwości wypowiedzenia się co do pisma rzeczoznawcy majątkowego A.Z. z dnia 19 kwietnia 2018r.;

c) art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, że organ egzekucyjny nie był zobowiązany do przeprowadzenia kolejnego dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia aktualnej wartości nieruchomości;

d) art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepis ten nie znajduje zastosowania, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego przyjęcia, iż organ egzekucyjny nie naruszył zasady praworządności i prawa strony do obrony, przez nieumożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, w szczególności do pisma rzeczoznawcy majątkowego A. Z. z dnia 19 kwietnia 2018 r., na podstawie którego organ egzekucyjny - Naczelnik Z. Urzędu Skarbowego w S. (dalej: Naczelnik US) wydał postanowienie w dniu 23 kwietnia 2018 r.;

e) art. 78 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, że organ egzekucyjny nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego przez nieuwzględnienie wniosku dowodowego skarżącej w przedmiocie wyznaczenia innego niż A.Z. rzeczoznawcy majątkowego celem dokonania kolejnej wyceny nieruchomości;

f) art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej: jako P.p.s.a.) poprzez zaniechanie rozpoznania wszystkich zarzutów sformułowanych przez skarżącą we wniesionej w przedmiotowej sprawie skardze, w szczególności zarzutu naruszenia art. 81 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a tym samym pominięcie istotnych kwestii podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania;

g) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez pominięcie przez Sąd w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku przyczyn oddalenia zarzutu naruszenia przez organ egzekucyjny art. 81 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i tym samym niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie oddalenia zarzutu naruszenia przez organ egzekucyjny art. 81 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

a) art. 155 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zm., dalej: u.g.n.) poprzez uznanie, że rzeczoznawca majątkowy uwzględniła w treści opisu i oszacowania wartości nieruchomości przeznaczenie nieruchomości w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego, podczas gdy w rzeczywistości okoliczność ta została pominięta przez rzeczoznawcę majątkowego przy wycenie nieruchomości;

b) art. 156 ust. 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że nieuzasadnione jest zobowiązanie Naczelnika US do dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z drugiego operatu szacunkowego na okoliczność ustalenia aktualnej wartości nieruchomości, pomimo faktu, iż od daty sporządzenia operatu szacunkowego z 2017 roku upłynęło ponad 12 miesięcy.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika US i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), ze względu na konieczność rozpoznania jej bez zbędnej zwłoki oraz na ograniczenia związane z sytuacją pandemiczną. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie zaskarżony został wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Opis i oszacowanie wartości nieruchomości normują przepisy 110m – 110u u.p.e.a. Są to przepisy mające kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy w przedmiocie takim, jak objęty rozpoznaną sprawą. W skardze kasacyjnej nie zarzucono naruszenia żadnego z tych przepisów. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie może poddać kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie obejmującym przedmiot rozstrzygnięcia.

Prawidłowość stanowiska Sądu nie może zostać obalona wyłącznie poprzez zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż zakres postępowania dowodowego jest determinowany przepisami prawa materialnego. Celem wykazania, iż dany dowód powinien być przeprowadzony przez organ, konieczne jest wskazanie, iż dowód ma zaświadczać o spełnieniu warunków ustanowionych przepisem prawa materialnego. Bez wskazania przepisu prawa materialnego nie sposób wykazać braków w postępowaniu wyjaśniającym. Poza tym trzeba mieć na uwadze, że nie wszystkie przepisy postępowania ujęte w Kodeksie postępowania administracyjnego mają zastosowanie w pełnym zakresie w postępowaniu egzekucyjnym w administracyjnym. Specyfika postępowania egzekucyjnego powoduje bowiem, że co do zasady w postępowaniu tym nie prowadzi się postępowania wyjaśniającego. Dlatego w art. 18 u.p.e.a. mowa jest o odpowiednim stosowaniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

W skardze kasacyjnej zarzucając naruszenie prawa materialnego wskazano na art. 155 ust. 1 pkt 5 i art. 156 ust. 3 u.g.n. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że przy szacowaniu nieruchomości wykorzystuje się wszelkie, niezbędne i dostępne dane o nieruchomościach, zawarte w szczególności w planach miejscowych, studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, decyzjach o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz pozwoleniach na budowę. Według skarżącej w operacie szacunkowym z dnia 27 września 2017 r., biegła nie uwzględniła miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, o czym ma zaświadczać niewzięcie pod uwagę wzrostu cen nieruchomości. Jednak o uwzględnieniu tego planu zaświadczają zapisy operatu szacunkowego, dlatego ten zarzut jest niezasadny. Tak też należy ocenić zarzut naruszenia art. 156 ust. 3 u.g.n. zgodnie z którym operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Jak powyżej podano operat szacunkowy został sporządzony dnia 27 września 2017 r., zaś czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości zostały ukończone 6 marca 2018 r. Postepowanie w sprawie zarzutów w tym przedmiocie zostało zakończone zaskarżonym postanowieniem Dyrektora IAS z dnia 7 czerwca 2018 r. Zatem nie tylko czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości, ale też postępowanie w sprawie zarzutów zostało ukończone przed upływem roku od sporządzenia operatu szacunkowego.

Lektura skargi kasacyjnej wskazuje, że głównym celem skarżącej jest podważenie wartości nieruchomości ustalonej w operacie szacunkowym. Pomimo wyjaśnień Sądu na tę okoliczność, skarżąca nie przyjmuje do wiadomości, że organ podatkowy nie ma uprawnień do kwestionowania opinii biegłego, jako że nie dysponuje wiedzą specjalistyczną. Właśnie brak takiej wiedzy jest przyczyną powołania biegłego przez organ podatkowy. Operat szacunkowy jest dokumentem zawierającym oceny i informacje oparte na wiedzy specjalistycznej, a ponadto - co nie jest bez znaczenia - pochodzi od osoby wykonującej zawód zaufania publicznego (zob. art. 174 i następne u.g.n. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2002 r., sygn. akt SK 20/01). W konsekwencji, zakwestionowanie operatu szacunkowego przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny jest dopuszczalne, ale wyłącznie w wyjątkowych i oczywistych wypadkach, jeżeli zostanie wykazane, że przy sporządzaniu operatu doszło do naruszenia prawa albo operat zawiera ewidentne błędy, które dyskwalifikują jego walory dowodowe. Należy przy tym mieć na uwadze, że ustanowioną przepisem art. 80 K.p.a. zasadę swobodnej oceny dowodów organu podatkowego modyfikuje art. 157 ust. 1 u.g.n. Przepis ten stanowi, iż oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych. Jeśli więc istnieją zastrzeżenia odnośnie do prawidłowości sporządzonego operatu szacunkowego należy zwrócić się do tej organizacji, a nie oczekiwać, iż to organ podatkowy zakwestionuje jego prawidłowość. Przepisy prawa nie przewidują innej możliwości zakwestionowania ustalonej operatem szacunkowym wartości nieruchomości.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. wyjaśnić należy, że zasada czynnego udziału strony w postępowaniu nie znajduje zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym. Zastosowanie art. 10 K.p.a. do każdej czynności w praktyce uniemożliwiłoby wyegzekwowanie od zobowiązanych świadczenia. Organ egzekucyjny nie mógłby wykonać żadnej czynności, jeżeli nie miałby dowodu na skuteczne doręczenie zobowiązanemu i wierzycielowi informacji o zamierzonej czynności. W ściśle określonych przypadkach w ustawie egzekucyjnej organ egzekucyjny został zobowiązany do zawiadomienia uczestników postępowania o określonej czynności. W realiach niniejszej sprawy taki obowiązek został przewidziany w art. 110o § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego. Z obowiązku tego organ wywiązał się.

Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Z naruszeniem tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie zapewnia możliwości kontroli instancyjnej orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 502/17; publ. CBOSA). Fakt nieodniesienia się przez sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi nie przesądza a priori, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zauważyć bowiem wypada, że w świetle treści art. 184 P.p.s.a. in fine skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas, gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części. Uwzględnienie zatem zarzutu naruszenia komentowanego przepisu może mieć miejsce wówczas, gdy wskazywana wada uzasadnienia jest na tyle poważna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku. Nadto, poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Wbrew sformułowanemu w skardze kasacyjnej zarzutowi zaskarżony wyrok nie narusza regulacji art. 141 § 4 P.p.s.a. w stopniu stanowiącym - w świetle powyższych uwag - podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia i co istotne, wyrok poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Niezależnie od powyższego podnieść należy, że skarżąca, wbrew wymogom art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 P.p.s.a., nie wykazała wpływu na wynik sprawy zarzucanego naruszenia tak art. 141 § 4 P.p.s.a., jak i wszystkich pozostałych przepisów postępowania, których naruszenie zarzuciła. Już wyłącznie z tej przyczyny zarzuty naruszenia przepisów postępowania uchylają się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.

s. P. Dąbek s. J. Sokołowska s. J. Pruszyński