Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 266/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 § 1, art. 33 § 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lipca 2024 r. sprawy ze skargi R.W. i E.S. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 marca 2024 r., nr 130200/71/316/2024-RED w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

R.W. i E.S. (dalej: Skarżący) poddali kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia {...} marca 2024 r., nr {...}w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Z akt sprawy wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w {...}działając jako wierzyciel wystawił {...} października 2023 r. tytuły wykonawcze o nr{...}, {...}, {...}, {...}, {...}, {...}, {...}obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek. Tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie prawomocnej decyzji z {...} grudnia 2022 r., nr {...}określającej wysokość zadłużenia w okresie od lutego 2021 r. do września 2022 r. Wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt [...] odwołanie od wskazanej decyzji zostało oddalone, w związku z czym decyzja uprawomocniła się 16 października 2023 r. Na podstawie powyższych tytułów wykonawczych, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w {...}działając jako administracyjny organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne i zajął wierzytelności pieniężne z rachunku bankowego w [....] S.A.

W dniu 21 listopada 2023 r. do organu wpłynęło pismo Skarżących zatytułowane "Zażalenie na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS działającego jajko administracyjny organ egzekucyjny i reprezentant wierzyciela z dnia 30 października 2023". Pismo to zostało potraktowane przez organ I instancji jako zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie wymienionych na wstępie tytułów wykonawczych i rozpoznał na podstawie przesłanek wynikających z art. 33 § 2 pkt 5 i 34 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r., poz. 2505, dalej u.p.e.a.).

Postanowieniem z {...} grudnia 2023 r. nr {...}Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddalił zarzuty.

Pismem z 4 stycznia 2024 r. Skarżący wnieśli odwołanie zatytułowane "Zażalenie na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS działającego jako administracyjny organ egzekucyjny i reprezentant wierzyciela z dnia 21 grudnia 2023 r.". Powyższe pismo zostało zakwalifikowane jako wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy z 16 listopada 2023 r.

Rozpoznając odwołanie organ stwierdził, że ponowna analiza sprawy wykazała, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w {...}za okres od 1 maja 2014 r. do 16 sierpnia 2016 r. ustalił dla R.W., jako właściwe ustawodawstwo słowackie. Instytucja słowacka zgłosiła sprzeciw i zakwestionowała podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym na terytorium Słowacji.

Pismem z 16 września 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił dla R.W. od 1 maja 2014 r. do 16 sierpnia 2016 r. ustawodawstwo polskie, ZUS Inspektorat w {...}zwrócił się do R.W. o sporządzenie dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych od 1 maja 2014 r. do 16 sierpnia 2016 r. Następnie 10 listopada 2020 r. poinformowano R.W. o sporządzonych z urzędu dokumentach zgłoszeniowych i rozliczeniowych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od 1 maja 2014 r. do 16 sierpnia 2016 r. Dnia 11 grudnia 2020 r. płatnik wyzerował dokumenty rozliczeniowe od 1 maja 2014 r. do 16 sierpnia 2016 r. Pismem z 17 grudnia 2020 r., ZUS wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podstawy wymiaru składek z tytułu prowadzenia przez W. pozarolniczej działalności gospodarczej.

ZUS w dniu {...} kwietnia 2021r. wydał decyzję, określającą wysokość zadłużenia za okres od grudnia 2015 do marca 2016 r. Skarżący złożyli odwołanie od tej decyzji i Sąd Okręgowy w [...], [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 10 listopada 2021 r., sygn. akt [....] oddalił odwołanie. Apelację od tego wyroku Sąd Apelacyjny wyrokiem z 19 września 2023 r. sygn. akt [...] oddalił.

Dalej organ wskazał, że Zakład {...} marca 2021 r. wydał decyzję o zadłużeniu. Dnia 7 kwietnia 2021 r. Skarżący złożyli odwołanie, które zostało oddalone przez Sąd, a następnie 11 listopada 2022 r. Sąd Apelacyjny również oddalił ich apelację.

Następnie wyjaśniono, że należności od listopada 2015 r. do sierpnia 2016 r. nie uległy przedawnieniu. Dokumenty rozliczeniowe dociążające płatnika za okres od maja 2013 do czerwca 2016 zostały sporządzone przez wydział UBS w dniach 6 listopada 2020 r. i 9 listopada 2020 r. W dniu dociążenia płatnika przedawnione były należności do miesiąca wrzesień 2015 r. W kolejnych dniach po dociążeniu przedawnił się również miesiąc październik 2015 r. Należności za ten okres tj. do października 2015 r, zostały odpisane z konta w związku z ich przedawnieniem.

Organ wskazał, że termin przedawnienia należności za miesiąc listopad 2015 r. przypadał by na dzień 16 grudnia 2020 r. Od 1 stycznia 2018 r. zmieniły się jednak zasady opłacania i rozliczania składek, dzięki czemu płatnik opłaca składki jednym przelewem. Każda wpłata dzielona jest proporcjonalnie na wszystkie rodzaje opłacanych składek na podstawie ich udziału w ostatniej deklaracji rozliczeniowej. Podzielona wpłata rozliczana jest w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości. Oznacza to, że od 1 stycznia 2018 r. płatnik nie dokonuje wpłat dedykowanych na konkretny miesiąc. W dniu 16 listopada 2020 r. płatnik dokonał płatności w kwocie {...}zł. Wpłata została rozliczona zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, począwszy od należności z najwcześniejszym terminem płatności tj. listopad 2015 r. Miesiąc listopad 2015 r. został pokryty zatem przed upływem terminu jego przedawnienia z wpłat z 7 października 2020 r. i 16 listopada 2020 r.

Analizując ponownie sprawę organ wskazał, że decyzja z {...} grudnia 2022 r. nr {...}określającej wysokość zadłużenia w okresie od lutego 2021 r. do września 2022 r. stała się prawomocna, a wskazane w niej należności wymagalne. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że jeżeli określone zobowiązanie nie zostanie uregulowane wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w terminie miesiąca od daty doręczenia niniejszej decyzji, zgodnie z art. 24 ust. 2 w związku z art. 32 u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany będzie do przymusowego ściągnięcia należności w trybie przepisów u.p.e.a lub egzekucji sądowej w trybie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie stwierdził podstaw do zmiany wydanego 21 grudnia 2023 r. postanowienia oddalającego wniesione zarzuty.

W skardze, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia Skarżący ogólnie kwestionują powstanie zaległości składkowych wskazując na błędne księgowanie wpłacanych należności, brak pisemnego upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz zarzucając, że zaskarżone postanowienie wydał organ nieuprawniony. Według nich na chwilę wdrożenia egzekucji zadłużenie objęte przymusowym dochodzeniem nie powstało, względnie uległo przedawnieniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. dalej: "p.p.s.a."), gdyż przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym.

Kwestią sporną, w sprawie poddanej kontroli Sądu, jest dokonana przez organ ocena zasadności złożonego w postępowaniu egzekucyjnym zarzutu. Na wstępie wskazać należy, że zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzut, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki, które stanowią podstawę wniesienia zarzutu enumeratywnie wymienia art. 33 § 2 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonego zarzutu regulują przepisy art. 34 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit.a i b.

Wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. przesłanki tworzą katalog zamknięty. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1244/10; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z 18 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2594/13). W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a dopuszczalny ustawą zakres badania przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego wskazuje, że badanie to ma tylko charakter formalny. Postępowanie wywołane zarzutami w trybie art. 33 u.p.e.a. nie może bowiem prowadzić do podważenia ostatecznych merytorycznych rozstrzygnięć organów, wydanych w toku postępowania administracyjnego - jako postępowania rozpoznawczego, a więc poza postępowaniem egzekucyjnym, które ma charakter postępowania wykonawczego, zmierzającego do realizacji obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym.

Postępowanie w sprawie zarzutu egzekucyjnego jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionującego dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym, co wprost wynika z art. 29 § 1 u.p.e.a. Ewentualna wadliwość wydanych w tym przedmiocie rozstrzygnięć może być podnoszona w innym, odrębnym postępowaniu. W przeciwnym wypadku organ egzekucyjny orzekałby bowiem o meritum sprawy, a to należy do organu wydającego rozstrzygnięcie będące podstawą egzekucji administracyjnej, nawet wówczas, gdy organem egzekucyjnym jest organ, który wydał decyzję.

Podstawę prawną obowiązku egzekwowanego zawartą w tytułach wykonawczych z {..} października 2023 r. o nr {...}stanowi prawomocna decyzja z {...} grudnia 2022 r. nr {...}określająca wysokość zadłużenia w okresie od lutego 2021 r. do września 2022 r. Decyzja uprawomocniła się 16 października 2023 r. Zasadnicze zarzuty skargi sprowadzają się do twierdzenia, że z majątku Skarżących egzekwowany jest obowiązek, który ogóle nie istniał, ewentualnie uległ przedawnieniu. Skarżący podnieśli również, że dokonane przez nich wpłaty, organ winien zaliczyć zgodnie z prawidłowo wypełnioną deklaracją, a nie na poczet innych należności.

Przechodząc do oceny zasadności podniesionego zarzutu wskazać należy, że ZUS decyzjami z Zakład {...} kwietnia 2021r., {...} marca 2021 r. oraz {...} grudnia 2022 r. określił wysokość zadłużenia za okresy w tych decyzjach wskazanych. Zauważyć należy, że wszystkie te decyzje były przedmiotem kontroli przez Sąd Okręgowy w [....], jak i przez Sąd Apelacyjny, które oddaliły wniesione środki zaskarżenia. W tych okolicznościach wszelkie zarzuty Skarżących wskazujące na niepodleganiu ubezpieczeniom czy też kwestionujące istnienie zadłużenia nie są zasadne. Jak już wyżej wskazano kontrolowana sprawa jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego w ramach którego organy nie są uprawnione do oceny zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym. Stąd też wszelkie zarzuty zmierzające do podważenia decyzji które były podstawą do wydania tytułów wykonawczych uznać trzeba za nieuzasadnione.

Wskazać należy, że podstawa zarzutu wymieniona w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. występuje wówczas, gdy w toku egzekucji administracyjnej wygaśnie dochodzony obowiązek w całości lub części. Chodzi o przypadki, gdy obowiązek stanie się bezprzedmiotowy (np. ze względu na śmierć osoby która miała poddać się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu), albo gdy odpadnie podstawa prawna do jego dochodzenia (np. wyeliminowane ze skutkiem ex nunc zostanie orzeczenie nakładające obowiązek albo uchylony zostanie przepis z którego bezpośrednio wynikał obowiązek). Przede wszystkim gdy jednak gdy dochodzony obowiązek wygaśnie na skutek wykonania, umorzenia, przedawnienia.

Podkreślić, że w sprawie nie doszło do przedawnienia zaległości z tytułu składek objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.). Przy zastosowaniu obowiązującego terminu przedawnienia, należności z tytułu składek za okres od lutego 2021 r. do września 2022 r. przedawniłyby się najwcześniej z dniem 16 marca 2026 r. W przedmiotowej sprawie data wymagalności pierwszej zaległej składki na ubezpieczenia, tj. za luty 2021 r., przypada na dzień 16 marca 2026 r. Tym samym nie budzi wątpliwości, że należności te nie uległy przedawnieniu.

Odnosząc się do zarzutu niewłaściwego zaksięgowania kwot wpłaconych przez Skarżących wskazać należy, że od 1 stycznia 2018 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1771, dalej jako: rozporządzenie). W myśl § 12 rozporządzenia kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 13 ust. 1 (ust. 2). Kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Emerytur Pomostowych podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (ust. 3). Kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (ust. 4).

Jak wskazał organ w dniu 16 listopada 2020 r. płatnik dokonał płatności w kwocie {...}zł. Zatem w świetle powyższego rozporządzeniem organ prawidłowo rozliczył tą wpłatę począwszy od należności z najwcześniejszym terminem płatności tj. listopad 2015 r. Miesiąc ten został pokryty przed upływem terminu jego przedawnienia z wpłat z 7 października 2020 r. i 16 listopada 2020 r., albowiem jak trafnie stwierdził organ przedawnienia należności za miesiąc listopad 2015 r. przypadał by na dzień 16 grudnia 2020 r.

Co również istotne, zasadnie podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że delegacja zawarta w art. 49 ust. 1 u.s.u.s. wskazuje na obligatoryjny charakter upoważnienia do wydania rozporządzenia. Skoro ustawa systemowa (u.s.u.s.) poprzez obligatoryjne odesłanie do przepisów rozporządzenia z dnia 21 września 2017 r. wydanego przez Radę Ministrów, nakłada na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek określonego sposobu rozliczenia dokonanych przez płatnika wpłat składek z pominięciem wskazań płatnika "na poczet którego zobowiązania dokonuje wpłaty", to przepis art. 49 ust. 1 u.s.u.s. ma charakter lex specialis w stosunku o ogólnego przepisu art. 31 u.s.u.s., stanowiącego odesłanie do konkretnych przepisów o.p. (art. 62 § 1 o.p.) (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 909/18).

Odnosząc się do kwestii upomnienia, wskazać należy, że w myśl art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Jednakże należy mieć na uwadze, że w myśl art. 15 § 1 u.p.e.a. warunkiem wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest przesłanie przez wierzyciela zobowiązanemu po upływie terminu do wykonania obowiązku pisemnego upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku, z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Tym przepisem szczególnym, do którego odsyła art. 15 § 1 u.p.e.a., jest przepis § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U. z 2023 r. poz. 1626). Przepis ten stanowi, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku gdy dotyczy, należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu. Skoro, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie, podstawą prawną dochodzonych należności pieniężnych jest ostateczna decyzja określająca wysokość zadłużenia, to na wierzycielu nie ciąży już obowiązek doręczenia upomnienia wobec treści § 2 pkt 2 rozporządzenia wyżej przywołanego.

Wbrew zarzutowi skargi postanowieniem z 11 marca 2024 r. wydana została przez osobę umocowaną do jej wydania. Stwierdzić należy, że A.G. posiada ważne upoważnienie do wydawania m.in. decyzji w imieniu Prezesa Zakładu. Do odpowiedzi na skargę dołączony wydruk upoważnienia z 25 marca 2021r. nr{...}, z którego jednoznacznie wynika zakres umocowania. Oryginał upoważnienia wraz z informacją o jego ważności znajduje się w Rejestrze Upoważnień w Biuletynie Informacji Publicznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pod adresem www.bip.zus.pl .

Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak wyroku.