Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SAB/Po 21/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
658
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3, art. 149 § 1, art. 149 § 1a, art. 149 § 2, art. 151, art. 154 § 6
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 123, art. 129, art. 140 § 1, art. 178, art, 179
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
article: art. 6q ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1469
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 14 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Barbara Rennert Asesor sądowy WSA Michał Ilski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi R. H. na bezczynność Inne w przedmiocie przesłania odpisu deklaracji złożonej 03 września 2018 r. I. stwierdza, że Inne dopuścił się bezczynności w udzieleniu odpowiedzi na wniosek skarżącego o wydanie odpisu deklaracji złożonej dnia 03 września 2018 r.; II. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Inne do załatwienia sprawy w terminie 7 dni od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; IV. wymierza Inne grzywnę w kwocie [...]zł (słownie: [...]); V. oddala skargę w pozostałej części; VI. zasądza od Inne na rzecz skarżącego kwotę [...]zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z 10 czerwca 2021 r. R. H. (dalej zwany również skarżącym) wezwał Inne do zwrotu kwoty [...]zł z tytułu niesłusznie zapłaconych opłat za śmieci w okresie od września 2018 r. do września 2019 r. Skarżący uzasadnił swoje wezwanie pobieraniem wskazanych opłat od nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...], [...], [...] w podwójnej wysokości, tj. równocześnie od skarżącego oraz od nowych płatników, którzy złożyli deklaracje przystąpienia.

Skarżący pismem z 27 lipca 2021 r. skierowanym do Urzędu Gminy w [...] wniósł o wydanie mu wydruku deklaracji złożonej przez niego 03 września 2018 r. na ręce E. M. będącej pracownikiem Urzędu Gminy w [...]. Pismo to zostało pismem z 05 lipca 2021 r. przekazane do Inne .

Skarżący wystosował również pismo z 28 lipca 2021 r. skierowane bezpośrednio do Inne . W piśmie tym, analogicznie jak w piśmie z 27 lipca 2021 r. wniesiono o wydanie wydruku deklaracji złożonej przez niego 03 września 2018 r. na ręce E. M. będącej pracownikiem Urzędu Gminy w [...].

Zarząd Inne pismem z 16 sierpnia 2021 r. wskazał na bezzasadność zgłoszonego żądania. Zdaniem organu skarżący nie przedstawił dowodów na poparcie swojego żądania, co w konsekwencji spowodowało, że nie wszczęto postępowania. Organ stwierdził, że nie chciał sugerować się jednostronnymi tezami oraz założeniami formułowanymi przez skarżącego.

Skarżący pismem z 25 listopada 2021 r. wniósł do SKO w [...] ponaglenie związane z niezrealizowaniem jego wniosku z 28 lipca 2021 r. Na skutek rozpoznania tego ponaglenia SKO w [...] wydało postanowienie z 4 lutego 2022 r., nr [...] Postanowieniem tym uznano ponaglenie skarżącego za uzasadnione oraz wyznaczono Zarządowi termin na załatwienie sprawy do 15 marca 2022 r. Odstąpiono przy tym od zarządzenia wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie jak i od stwierdzenia, że przy niezałatwianiu sprawy doszło do rażącego naruszenia prawa.

Zarząd decyzją z 14 marca 2022 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nadpłaty z tytułu wpłacenia przez skarżącego opłaty w wysokości [...] zł.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego SKO w [...] decyzją z 30 września 2022 r., nr [...] (doręczoną Zarządowi 17 października 2022 r.) uchyliło wskazaną powyżej decyzję Zarządu i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Kolegium uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełniało swojej roli. Nie wynikają z niego okoliczności sprawy istotne z punktu widzenia jej przedmiotu, nie powołano także w sposób czytelny dowodów, które świadczyłyby o zaistnieniu tych okoliczności. Tym samym nie zostały spełnione wymogi art. 210 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm. – dalej w skrócie: "O.p."). Zwrócono również uwagę na konieczność przeprowadzenia w całości postępowania dowodowego. W tym kontekście zauważono, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynikało aby takie postępowanie zostało w ogóle przeprowadzone.

Pismem z 14 lipca 2023 r. skarżący wniósł do Kolegium kolejne ponaglenie związane z niewykonaniem decyzji SKO w [...] z 30 września 2022 r. Wniesiono również o wyznaczenie Inne krótkiego terminu do załatwienia sprawy oraz szczegółowe wyjaśnienie przyczyn zwłoki w niedotrzymaniu terminu i wskazanie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie.

Kolegium pismem z 7 września 2023 r. wezwało Zarząd do przesłania kompletnych i uporządkowanych akt sprawy w terminie 7 dni od daty doręczenia. Pismem z 22 września 2023 r. Zarząd przesłał SKO w [...] kompletne i uporządkowane akta sprawy, zaznaczając przy tym, że na dzień sporządzenia pisma trwa nadal postępowanie dowodowe, w ramach którego dokonano sprawdzenia w specjalnym programie zarejestrowanych deklaracji oraz wezwano do złożenia wyjaśnień czterech świadków.

Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z 24 sierpnia 2023 r. wniósł skargę oznaczając ją jako skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Z treści skargi wynika, że została ona wniesiona w związku z niewykonaniem postanowienia SKO w [...] z 04 lutego 2022 r. rozpatrującego ponaglenie skarżącego na nieudzielenie odpowiedzi na wniosek o przesłanie odpisu deklaracji. Wniesiono m. in. o zobowiązanie Inne do dokonania czynności polegającej na przesłaniu/przekazaniu deklaracji zgodnie z wnioskiem skarżącego oraz wyznaczenie organowi terminu do przesłania tej deklaracji. Wniesiono ponadto o stwierdzenie, że organ dopuścił się długotrwałej bezczynności i nastąpiło to z rażącym naruszeniem prawa, nałożenie kary grzywny lub przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, przeprowadzenie dowodu z akt sprawy na okoliczność rażącego naruszenia prawa i rażącą bezczynność organu w zakresie wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Wniesiono również o wskazanie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie.

W odpowiedzi na skargę Zarząd wniósł m. in. o oddalenie skargi oraz przeprowadzenie dowodów ze wskazanych pism. Wskazano m. in., że niemożliwe jest przekazanie skarżącemu wnioskowanego przez niego odpisu deklaracji bowiem deklaracja taka nigdy nie wpłynęła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się częściowo zasadna.

Rozstrzygnięcie sporu wymaga ustalenia czy organ pozostawał w zwłoce z realizacją wniosku skarżącego z 28 lipca 2021 r. W piśmie tym skarżący wniósł o wydanie mu wydruku deklaracji złożonej przez niego 03 września 2018 r. na ręce E. M. będącej pracownikiem Urzędu Gminy w [...]. W odpowiedzi na skargę organ wskazuje m. in., że na powyższy wniosek jak i wniosek z 27 lipca 2021 r. udzielono odpowiedzi pismem z 16 sierpnia 2021 r.

Na wstępie należy odwołać się do regulacji ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") wyznaczających zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne. Zgodnie z art. 3 § 2 powołanego aktu, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1) decyzje administracyjne;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;

4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o K. A. S. (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;

9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Zgodnie zaś z art. 149 § 1a powołanego aktu, jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Jak stanowi zaś art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

Dostrzec należy, że wykładnia językowa art. 149 p.p.s.a. wyklucza zastosowanie go do skargi z art. 3 § 2 pkt 9 tego aktu, co niewątpliwie stanowi pominięcie prawodawcze. Powyższy mankament ustawy procesowej zauważono w literaturze, wskazując wprost na istnienie luki w uprawnieniach orzeczniczych sądów administracyjnych w tym zakresie [por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. T. Woś, Wolters Kluwer, wyd. 6, 2016, s. 872]. Niemniej jednak fakt wprowadzenia dopuszczalności wnoszenia skargi na bezczynność i przewlekłość procesową nakłada na sąd administracyjny obowiązek usunięcia rzeczonej luki w przepisach prawa w drodze analogii i rozszerzenie zakresu stosowania art. 149 p.p.s.a. do nowej kategorii skargi przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. [por. też A. Kabat, Komentarz do art. 149, (w:) B. Dauter, A. Kabata, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wolters Kluwer, wyd. 6, 2016, s. 648; A. Kabat, Bezpośrednie stosowanie Konstytucji w orzecznictwie sądów administracyjnych - uwarunkowania ustrojowe i aspekt orzeczniczy, ZNSA nr 2/2012; podobny sposób wykładni zawarto w wyroku NSA z 14 marca 2011 r., I FPS 5/10].

Na potrzeby oceny twierdzeń skargi wyjaśnić należy, że bezczynność organu ma miejsce w sytuacji niezałatwienia sprawy w terminie określonym przepisami k.p.a., O.p. lub też przepisami szczególnymi, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. bądź też art. 140 § 1 O.p. Przez przewlekłość należy z kolei rozumieć prowadzenie postępowania dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy [por. uchwała NSA z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19]. Podkreślić przy tym należy, że dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu [tak: wyrok NSA z 24 marca 2023 r., III OSK 7690/21]. Zakres sądowej kontroli skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjęcia czynności oraz czy w zakreślonym przepisami terminie (także w terminie skutecznie przedłużonym) dokonał powyższych działań. W ramach rozpoznawania skargi na bezczynność sąd administracyjny nie jest natomiast uprawniony do merytorycznej oceny podejmowanych w sprawie czynności oraz wydawanych rozstrzygnięć. W postępowaniu zainicjowanym skargą na bezczynność nie jest bowiem możliwe badanie innych kwestii aniżeli obiektywny fakt pozostawania organu podatkowego w zwłoce [tak: wyrok NSA z 9 marca 2018 r., I FSK 888/17].

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zgodnie z art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1469 z późn. zm.), w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego. Z uwagi na treść przytoczonego przepisu nie może budzić wątpliwości, że w toku postępowania wywołanego wnioskiem skarżącego o stwierdzenie nadpłaty zastosowanie znajdowały regulacje O.p.

W realiach niniejszej sprawy zwrócić należy uwagę na postanowienia art. 178 i art. 179 powołanego ostatnio aktu.

Zgodnie z art. 178 O.p., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania (§. 1). Strona może żądać wydania jej kopii akt sprawy lub uwierzytelnionych odpisów akt sprawy albo uwierzytelnienia kopii akt sprawy (§ 3). Regulacje zawarte w art. 178 O.p. są bezpośrednio związane z dwiema zasadami postępowania podatkowego: zasadą względnej jawności postępowania (art. 129 O.p.) oraz z zasadą czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 123 O.p.). Zasady te stanowią gwarancję nieskrępowanego udziału strony w każdym stadium postępowania podatkowego, poprzez udostępnianie jej akt postępowania [por. J. B., Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. V., LEX 2013].

Stosownie z kolei do postanowień art. 179 O.p., przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny (§ 1). Odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia (§ 2). Na postanowienie, o którym mowa w § 2, służy zażalenie (§ 3).

Treść przytoczonych regulacji nie pozostawia wątpliwości, że stronie postępowania podatkowego co do zasady przysługuje prawo żądania kopii akt sprawy lub uwierzytelnionych odpisów akt sprawy. Powyższa reguła nie znajduje zastosowania jedynie względem dokumentów zawierających informacje niejawne, a także względem innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. W tego rodzaju sytuacji odmowa wydania stronie uwierzytelnionych odpisów tego rodzaju dokumentów następuje w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie.

W realiach niniejszej sprawy skarżący pismem z 27 lipca 2021 r. skierowanym do Urzędu Gminy w [...] wniósł o wydanie mu wydruku deklaracji złożonej przez niego 03 września 2018 r. na ręce E. M. będącej pracownikiem Urzędu Gminy w [...]. Analogiczne pismo skarżącego z 28 lipca 2021 r. zostało przez niego skierowane bezpośrednio do Inne . Podkreślić przy tym należy, że pismo z 27 lipca 2021 r. zostało w ostatecznym rozrachunku również przekazane do załatwienia przez Inne

Z prezentowanego obecnie przez organ stanowiska wynika, że nie dysponuje on wskazywaną przez skarżącego deklaracją. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy przekazanych wraz ze skargą. W tym kontekście dostrzec należy, że obowiązujące regulacje O.p. nakładają na organ podatkowy obowiązek wydania postanowienia w sytuacji odmowy wydania stronie uwierzytelnionych odpisów akt sprawy. Podkreślić przy tym należy, że odmowa tego rodzaju ma miejsce jedynie w sytuacji gdy w aktach sprawy podatkowej znajduje się określonego rodzaju dokument a organ jedynie odmawia stronie postępowania prawa do zapoznania się z nim. Obowiązujące regulacje O.p. nie regulują przy tym wprost sytuacji, w której strona postępowania zwraca się do organu z wnioskiem o wydanie odpisu dokumentu, którego brak jest w aktach sprawy. Kierując się powyższymi rozważaniami należy stwierdzić, że w tego rodzaju sytuacji brak jest obowiązku wydawania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 179 § 2 O.p. Rozstrzygnięcie tego rodzaju wydawane jest w sytuacji gdy żądany przez stronę dokument znajduje się w aktach sprawy lecz na skutek wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 179 § 1 O.p. nie może on zostać ujawniony. Innymi słowy na skutek wydania postanowienia, o którym mowa w art. 179 § 2 O.p. dochodzi niejako do uchylenia jawności akt sprawy. W ocenie Sądu, w przypadku żądania przez stronę wydania odpisu dokumentu, który nie znajduje się w aktach administracyjnych sprawy obowiązkiem organu jest jedynie poinformowanie strony o tej okoliczności. Z uwagi przy tym na wyrażoną w art. 126 O.p. zasadę pisemności owo poinformowanie powinno przybrać formę pisemną. Poinformowanie to stanowi przy tym czynność materialno-techniczną podjętą w toku postępowania uregulowanego przepisami O.p. W konsekwencji zatem brak poinformowania przez organ strony postępowania podatkowego odnośnie tego, że żądany przez nią dokument nie znajduje się w aktach sprawy może podlegać kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a.

Analizując powołane przez organ pismo z 16 sierpnia 2021 r. należy dostrzec, że z jego treści wynika, iż stanowić ono miało odpowiedź na pismo z 26 lipca 2021 r. W piśmie z 16 sierpnia 2021 r. wyjaśniono, że w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy O.p. Stwierdzono, że na gruncie wskazanego aktu nie można zakładać, jak czyni to skarżący, że organ miał jakąkolwiek wiedzę na temat działań skarżącego dokonanych w Urzędzie Gminy w [...] w zakresie woli złożenia deklaracji zerowej i wyjścia z systemu gospodarowania odpadami komunalnymi dla nieruchomości niezamieszkałych. Zaznaczono, że skarżący nie posiada ani kopii złożonej według niego w Urzędzie w [...] deklaracji, ani nie wiadomym jest jakie stanowisko w przedmiotowej sprawie przedstawił E. M. , na której działania się powołuje. Stwierdzono, że "o ile podatnik nie posiadał kopii złożonej deklaracji zerowej lub nie przekazał jej drogą elektroniczną poddaje w wątpliwość czy dokonanie tej czynności miało miejsce". W konkluzji omawianego pisma za bezpodstawne uznano żądanie zapłaty skarżącego.

W ocenie Sądu analiza pisma organu z 16 sierpnia 2021 r. nie pozwala na przyjęcie, że odniesiono się w nim do żądania wydania skarżącemu odpisu deklaracji złożonej 03 września 2018 r. Z omawianego pisma organu nie wynika w sposób jasny i stanowczy, że wskazana ostatnio deklaracja nie znajduje się w aktach prowadzonego przez Inne postępowania z uwagi na co niemożliwe jest sporządzenie i wydanie jej odpisu. W konsekwencji uznać należy, że organ nie wywiązał się z obciążającego go obowiązku zawiadomienia, że żądany przez skarżącego dokument nie znajduje się w aktach sprawy. Obowiązujące regulacje O.p. nie wskazują wprost w jakim terminie organ powinien poinformować skarżącego o tym, że żądany przez niego dokument nie znajduje się w jego dyspozycji. W ocenie Sądu w tego rodzaju sytuacji organ winien kierować się brzemieniem art. 125 § 2 O.p. Zgodnie z tym przepisem, sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie. Kierując się zatem brzmieniem przytoczonego przepisu organ winien niezwłocznie, jasno i w niebudzący jakichkolwiek wątpliwości sposób poinformować skarżącego, że nie znajduje się w posiadaniu żądnego przez niego dokumentu. Tymczasem do dnia orzekania przez Sąd organ nie uczynił zadość powyższemu obowiązkowi. Zamierzonego rezultatu nie mogą przy tym wywrzeć argumenty Zarządu wskazujące na braki kadrowe oraz natłok zadań. Okoliczności te nie są istotne z punktu widzenia postanowień art. 139 § 1 O.p. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że do okoliczności ekskulpujących organu nie zaliczają się jego organizacyjne problemy, takie jak obciążenie ilością spraw, czy braki kadrowe z tego względu, że nie mogą one rodzić negatywnych skutków dla strony i wpływać na ograniczenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki [tak: wyrok NSA z 12 lipca 2022 r., III OSK 1349/21 oraz powołane tam orzecznictwo]. Wskazuje się również, że sposób organizacji pracy urzędu oraz ewentualne wakaty na stanowiskach urzędniczych nie są okolicznościami zwalniającymi organ od obowiązku respektowania terminów określonych przepisami procedury administracyjnej [tak: wyrok NSA z 16 stycznia 2018 r., I OSK 2136/17].

Z tego względu należało stwierdzić bezczynność Zarządu w udzieleniu odpowiedzi na wniosek skarżącego o wydanie odpisu deklaracji złożonej przez skarżącego 03 września 2018 r. (pkt I sentencji wyroku).

W takiej sytuacji stosownie do postanowień art. 149 § 1a p.p.s.a. rozważyć należy czy stwierdzona bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie stwierdza się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie zwykłe. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli również terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Poza tym, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach powinno być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia [tak: wyrok NSA z 13 czerwca 2023 r., III OSK 1806/22].

Na tle powyższych rozważań dostrzec należy, że doszło do znacznego przekroczenia terminu na udzielenie odpowiedzi na wniosek skarżącego o wydanie odpisu deklaracji złożonej 03 września 2018 r. Udzielenie jasnej i niebudzącej wątpliwości odpowiedzi na wniosek skarżącego winno stosownie do postanowień art. 125 § 2 O.p. nastąpić niezwłocznie. Tymczasem odpowiedź tego rodzaju nie została udzielona do dnia rozstrzygnięcia sprawy.

W ocenie Sądu kierując się powyższymi rozważaniami należało uznać, że bezczynność Zarządu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt II sentencji).

Sąd działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 7 dni od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt III sentencji wyroku).

Rozpatrując wnioski skarżącego o wymierzenie organowi grzywny oraz przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej zwrócić należy uwagę na przytoczone powyżej postanowienia art. 149 § 2 p.p.s.a. Użyte w przytoczonym przepisie sformułowanie "może ponadto orzec" oznacza, że decyzja o wymierzeniu grzywny lub przyznaniu sumy pieniężnej (albo zastosowaniu obu tych środków), została pozostawiona uznaniu sądu. Za ich orzeczeniem przemawia w szczególności sytuacja, gdy stwierdzona bezczynność lub przewlekłość ma kwalifikowany charakter, tj. wystąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie należy zastrzec, że z analizowanego przepisu nie wynika, by zastosowanie przewidzianych w nim instytucji ograniczało się jedynie do wyjątkowych sytuacji. Sąd winien wziąć pod uwagę możliwość zastosowania tych środków także wówczas, gdy okoliczności danej sprawy są niemożliwe do zaakceptowania w kontekście ochrony praw strony. Grzywnie przypisuje się funkcję represyjną i prewencyjną - ma ona na celu zdyscyplinowanie organu. Natomiast suma pieniężna stanowi środek o charakterze kompensacyjnym w tym sensie, że ma zrekompensować stronie dolegliwości, niedogodności, negatywne przeżycia, na jakie została ona narażona wskutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania [tak: wyrok NSA z 9 sierpnia 2023 r., I OSK 1675/21].

Kierując się powyższym za zasadne uznano wymierzenie organowi grzywny w kwocie [...]zł (pkt IV sentencji). W tym zakresie miano na uwadze, że w sprawie doszło do znacznej zwłoki w udzieleniu jasnej i niebudzącej wątpliwości odpowiedzi na wniosek skarżącego o wydanie odpisu deklaracji złożonej 03 września 2018 r. W ocenie Sądu grzywna w takiej wysokości powinna zdyscyplinować organ do wywiązania się przez niego w toku dalszego postępowania z obowiązków nałożonych na niego zasadą szybkości i prostoty postępowania podatkowego. Wskazać w tym miejscu należy, że w przypadku dalszego utrzymywania się stanu bezczynności bądź przewlekłości postępowania możliwe będzie dalsze wnoszenie przez skarżącego skarg w tym zakresie, w których możliwe będzie formułowanie wniosków o wymierzenie dalszych grzywien w wyższych kwotach.

W ocenie Sądu za bezzasadne należało uznać jednak przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. W tym zakresie miano przede wszystkim na uwadze, że w skardze nie wskazano okoliczności pozwalających na uznanie, że w rezultacie stwierdzonej bezczynności doszło po stronie skarżącego do dotkliwego uszczerbku. W konsekwencji w tej części orzeczono o oddaleniu skargi (pkt V sentencji).

Wyjaśnić również należy, że obowiązujące regulacje p.p.s.a. nie uprawniają Sądu do zarządzenia wyjaśnienia przyczyn oraz ustalenia osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie.

Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych stron postępowania. W tym zakresie kierowano się treścią art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu treść przekazanych mu przez Zarząd akt administracyjnych sprawy pozwalała na ustalenie wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznania skargi. W aktach tych w szczególności znajdowała się prowadzona przez organ korespondencja z Rzecznikiem Małych i Średnich Przedsiębiorców.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, art. 149 § 1a i 2 oraz art. 151 p.p.s.a. należało orzec, jak w pkt I-V. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanego aktu. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania składa się: wpis od skargi w kwocie [...]zł, równowartość opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa procesowego w kwocie [...]zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie [...]zł należne na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).