Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 896/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1-3, art. 24 ust. 4, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b,
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 15h ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
article: art.6, art. 7, art. 7 par.1a, art. 8 par. 1, art.9, art. 10 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 24 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oraz zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia 22 czerwca 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

1. Decyzją z 22 czerwca 2023 r., nr [...], Burmistrz T. (zwany dalej: "Organem I instancji") uznał, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony I. P. (zwanej dalej: "Stroną" lub "Skarżącą"), w okresie od 1 lipca 2021 r. do 31 maja 2023 r., w łącznej kwocie [...]zł, za świadczenie nienależnie pobrane (pkt 1 decyzji). Ponadto (w pkt 2 decyzji) Organ zobowiązał Stronę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Organ I instancji wskazał, że decyzją z 8 maja 2017 r. przyznano Stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2021 r. W dniu 31 marca 2020 r. weszły w życie przepisy zmieniające ustawę z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych COVID (zwanej dalej: "ustawą CIVID"). Zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony, na podstawie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji zauważył, że decyzją z 17 maja 2021 r., na podstawie ww. przepisu, zmienił decyzję własną z 8 maja 2017 r. i przedłużył Stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, począwszy od 1 maja 2021 r. Na podstawie weryfikacji zbioru "EKSMOON" Organ I instancji ustalił, że w dniu 30 czerwca 2021 r. zostało wydane Stronie nowe orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania

o Niepełnosprawności o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie

to jest ważne do 30 czerwca 2023 r., a niepełnosprawność Strony istnieje od wczesnego dzieciństwa.

W związku z powyższym Organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia oraz zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2021 r.

Dalej Organ I instancji wskazał, że w decyzji z 17 maja 2021 r. Strona została pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia Ośrodka w przypadku zaistnienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, a taką zmianą było – według Organu – niewątpliwie otrzymanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Z tego względu zasiłek pielęgnacyjny, wypłacony Stronie w powołanym wyżej okresie, w łącznej kwocie [...]zł, Organ uznał za świadczenie nienależnie pobrane.

2. Strona wniosła odwołanie od wskazanej decyzji Organu I instancji podnosząc, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, korzysta z warsztatów terapii zajęciowej oraz wizyt u neurologa, przyjmuje leki na padaczkę oraz ma inne choroby. Strona wyjaśniła, że zagubiła orzeczenie o niepełnosprawności i przekazała je do Organu po odnalezieniu. Oświadczyła, że nie jest w stanie spłacić żądanej kwoty.

3. Decyzją z 24 sierpnia 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (dalej zwane: "Organem II instancji"), utrzymało w mocy ww. decyzję Organu I instancji.

Organ II instancji w uzasadnieniu swej decyzji przedstawił stan faktyczny sprawy oraz wskazał na art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID, a także przytoczył brzmienie art. 16 ust. 2 i 3 u.ś.r. Wyjaśnił, że ustawodawca "wydłużając" ważność orzeczeń o niepełnosprawności, nie podjął się jednak uregulowania statusu wydanych w ich związku decyzji administracyjnych, opartych o przepisy u.ś.r.

Jak zauważył Organ II instancji, w decyzji z 17 maja 2021 r. Organ I instancji przedłużył Stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres do upływu 60. dnia

od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Takie działanie Organu I instancji doprowadziło w konsekwencji do uznania, w kwestionowanej odwołaniem decyzji, że skoro w dniu 30 czerwca 2021 r., Strona otrzymała nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, to zarazem utraciła w tym dniu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego decyzją z 8 maja 2017 r., zmienioną decyzjami z 15 listopada 2018 r. i 17 maja 2021 r.

Organ II instancji wskazał ponadto, że w decyzji z 17 maja 2021 r. Strona została pouczona o obowiązku poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o wszelkich zmianach mających wpływ na uprawnienie do zasiłku rodzinnego oraz o obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów. W decyzji tej zostało także wskazane, że wydłużenie okresu przysługiwania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego trwa do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W dniu 28 kwietnia 2021 r. Strona złożyła wniosek do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o wydanie stosownego orzeczenia na kolejny okres, gdyż dotychczasowe orzeczenie traciło swoją moc 30 kwietnia 2021 r. Mimo tego jednak o fakcie wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Strona nie poinformowała niezwłocznie organu. Wskazane orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności Strona odebrała w dniu 8 lipca 2021 r. Zdaniem Organu II instancji, w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., Organ I instancji prawidłowo uznał, że wypłacone Stronie świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, za okres od 1 lipca 2021 r. do 31 maja 2023.

4. Powyższa decyzja organu II instancji została zaskarżona pismem z 20 września 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wydanej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania,

tj. art. 6, art. 7, art. 9 i art. 10 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie interesu Skarżącej, poprzez niewłaściwe poinformowanie o konsekwencjach niedostarczenia orzeczenia

o stopniu niepełnosprawności, poprzez nienależyte i niewyczerpujące poinformowanie o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, poprzez niezapewnienie Skarżącej czynnego udziału w postępowaniu na każdym etapie.

W uzasadnieniu powyższego stanowiska Skarżąca ponowiła zarzuty dotyczące naruszenia w sprawie zasad postępowania wynikających z ww. przepisów k.p.a. Podniosła, że do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie miała świadomości, że zagubienie przez nią nowego orzeczenia będzie miało dla niej takie skutki. Nikt nie informował Skarżącej o skutkach wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, gdy miała przedłużane prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Jest to dla Skarżącej niezrozumiałe, gdyż i tak prawo do zasiłku pielęgnacyjnego jej przysługuje, bo jest niepełnosprawna od wczesnego dzieciństwa. Argumentowała, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem, świadomość przy wprowadzeniu organu w błąd czy niepoinformowaniu o istotnych dla wypłacanego świadczenia okolicznościach ma decydujące znaczenie. Skarżąca nie miała świadomości, że brak nowej decyzji o stopniu niepełnosprawności będzie skutkował tym, że będzie musiała zwrócić zasiłek. Organ w toku postępowania nie ustalił, czy znane były Skarżącej odpowiednie przepisy prawa, i czy w związku z tym została skutecznie powiadomiona o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia do wypłacania świadczeń. Zdaniem Skarżącej, okoliczności sprawy nie uzasadniają wydania zaskarżonej decyzji.

5. W odpowiedzi na skargę Organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

6. W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę na wniosek Organu przy braku sprzeciwu Skarżącej. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

7. Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji Organu II instancji, utrzymującej w mocy decyzję Organu I instancji o uznaniu wypłaconego Skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego, za okres od 1 lipca 2021 r. do 31 maja 2023 r., za świadczenie nienależnie pobrane i orzekającą o obowiązku jego zwrotu wraz z odsetkami.

8. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy

z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b u.ś.r.).

Jak wynika z brzmienia art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. 2b.

Stosownie do art. 25 ust. 1 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian

w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ

na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Uzupełniająco wskazać należy, że zgodnie z art. 16 ust. 2 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:

1) niepełnosprawnemu dziecku;

2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) osobie, która ukończyła 75 lat.

Ponadto stosownie do art. 16 ust. 3 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia.

Jak wynika z art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie

o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane

na czas określony.

W myśl art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., zwanej dalej: "ustawą COVID"), z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

9. W badanej sprawie Organy obu instancji uznały zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez Skarżącą w okresie od 1 lipca 2021 r. do 30 maja 2023 r. w kwocie [...]zł, za świadczenie nienależnie pobrane z uwagi na to, że Skarżąca pouczona o obowiązku poinformowania organu wypłacającego świadczenie rodzinne o wszelkich zmianach mających wpływ na uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego oraz o obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, nie poinformowała niezwłocznie organu o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 30 czerwca 2021 r., gdyż dotychczasowe straciło moc. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do tego czy fakt nieprzedłożenia przez Skarżącą nowego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy jest to kolejne orzeczenie stwierdzające umiarkowany stopień niepełnosprawności, a przy tym Skarżąca jest niepełnosprawna od urodzenia powoduje, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony za okres od miesiąca, w którym Skarżąca odebrała nowe orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jest świadczeniem nienależnie pobranym i objęte winno być żądaniem zwrotu wraz z odsetkami. Jak podniosły Organy obu instancji w kontrolowanej sprawie, w decyzji z 17 maja 2021 r. Skarżąca została pouczona o obowiązku informowania o zmianach mających wpływ na przysługujące prawo do świadczeń rodzinnych.

10. W ocenie Sądu, dokonana przez Organy ocena okoliczności mających znaczenie dla wyniku sprawy jest wadliwa, gdyż wydanie Skarżącej nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie może być traktowane jako okoliczność powodująca ustanie prawa do pobieranego świadczenia. Należy przede wszystkim uwzględnić, że prawo Skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego, znajdowało oparcie w art. 16 ust. 3 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. W sprawie niesporne jest, że niepełnosprawność Skarżącej występuje od urodzenia oraz jest w stopniu umiarkowanym. W zaistniałej sytuacji nie sposób zaaprobować oceny Organów obu instancji w kontrolowanej sprawie, że w przypadku Skarżącej zaistniała zmiana jej sytuacji, która miała wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W świetle art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID, poprzednie orzeczenie z dnia 18 kwietnia 2017 r. stwierdzające stopień umiarkowany niepełnosprawności Skarżącej, wydane do 30 kwietnia 2021 r., zachowało swoją ważność do upływu 60 dni, od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Konsekwencją powyższego było wydanie przez Organ decyzji

z dnia 17 maja 2021 r., zmieniającej z urzędu decyzję własną z 8 maja 2017 r. i przedłużenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Należy podkreślić, że we wskazanym trybie zmiana decyzji dokonana została przez Organ z urzędu.

Z treści uzasadnień decyzji kontrolowanych w sprawie wynika, że

Organ I instancji posiada instrumenty pozwalające monitorować zbiór danych dotyczących procesu orzekania o niepełnosprawności (zbiór "EKSMOON"). Organ skorzystał z tego zbioru i w wyniku weryfikacji powziął z urzędu wiedzę o wydaniu Skarżącej nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Nowe orzeczenie

o niepełnosprawności Skarżącej pozostawało w istocie bez wpływu na przysługujące prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdza jedynie, iż Skarżąca nadal pozostaje niepełnosprawna w stopniu uprawniającym ją do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 3 u.ś.r.).

11. W ocenie Sądu, w ww. sytuacji należało oczekiwać od Organu, że podejmie z urzędu działania w interesie strony postępowania. W art. 8 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), wyrażona została zasada pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, z której wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Stosownie do art. 9 k.p.a., na organach administracji spoczywa obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków a także czuwania nad tym aby strony i inni uczestnicy nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i tym celu udzielają im niezbędnych wskazówek. Zgodnie natomiast z art. 10 § k.p.a., strona ma prawo czynnie uczestniczyć w całym toku postępowania. Czynny udział strony przejawia się w szczególności w postępowaniu wyjaśniającym, co dla ochrony praw strony ma istotne znaczenie. Strona postępowania administracyjnego posiada inicjatywę dowodową i w przypadku posiadania informacji przydatnych dla wyjaśnienia sprawy może przedkładać dokumenty, mogące mieć znaczenie dla jej praw czy obowiązków.

Dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do pobieranego świadczenia stanowi fundament budowania zaufania strony do organu państwa (art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a.). Na gruncie stosowania art. 30 u.ś.r. nie jest sporne, że ustawodawca wymaga, by osoba pobierająca świadczenie miała świadomość, że czyni to w sposób nieuprawniony. Uwzględniając, że postępowanie dotyczące zmiany decyzji ustalającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w trybie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID, wszczynane jest z urzędu, nie powinno być wątpliwości, że na organie prowadzącym postępowanie spoczywał obowiązek udzielenia stronie informacji zarówno o przepisach prawa materialnego, jak i procesowego, które mogą mieć wpływ na pobieranie świadczenia. Wyjaśnienie stronie w sposób należyty okresu, na jaki świadczenie będzie dalej przysługiwać powinno być nie tylko uzewnętrznione stronie, ale także przedstawione w sposób dla niej zrozumiały.

Na gruncie kontrolowanej sprawy, Sąd podziela w pełni stanowisko judykatury, wskazujące, że z zasady określonej w art. 9 k.p.a., wynika bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Jakkolwiek więc art. 6 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, to nie można tego przepisu rozumieć w ten sposób, że istnienie przepisu prawa jest nadrzędną wartością wykluczającą analizę konkretnego przypadku w odniesieniu do zasady słusznego interesu obywatela, jak też zwalniającą organ władzy publicznej od obowiązku czuwania na tym, by strona postępowania, wskutek niedoinformowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Zlekceważenie przez organ władzy publicznej tych elementarnych zasad praworządności w postępowaniu administracyjnym i przyznanie priorytetu przepisowi prawa skutkuje wprost naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (por. wyrok WSA w Krakowie z 8 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1247/23). Organ nie może więc ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej, lecz musi podać również niezbędne wyjaśnienia co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody (por. wyrok NSA z 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 557/14).

Dokonana przez Sąd kontrola sprawy prowadzi do wniosku, że w przypadku Skarżącej, obowiązek informacyjny organu nie został zrealizowany na etapie zmiany decyzji na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID. Skarżąca nie została wówczas pouczona o konieczności niezwłocznego zawiadomienia organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, brak jest pouczenia o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie niewywiązania się z tego obowiązku. Niedopuszczalne jest przerzucanie skutków zaniechania przez Organ obowiązku informacyjnego na Skarżącą i czynienia jej zarzutu braku reakcji wobec uzyskania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, skoro Organ nie zadał sobie trudu aby w należyty sposób o takim obowiązku i jego skutkach Skarżącą pouczyć.

Nie można utożsamiać realizacji pouczenia z powołaniem w decyzji przepisu prawa czy z samym brzmieniem rozstrzygnięcia w zakresie daty końcowej, do której nastąpiło przyznanie świadczenia. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażane w judykaturze, że art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania (przez stronę) wymogu informacyjnego nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" - co oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 10 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 245/19; WSA w Gliwicach z 15 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 281/22; WSA w Łodzi z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 640/22).

Jak wynika z akt sprawy nowe orzeczenie o niepełnosprawności potwierdza, że Skarżąca nadal pozostaje niepełnosprawna w stopniu uprawniającym ją do zasiłku pielęgnacyjnego, a więc jej sytuacja nie uległa zmianie mającej wpływ na prawo do uzyskania świadczenia.

12. Na marginesie, należy również mieć na względzie podnoszone w judykaturze istotne wątpliwości interpretacyjne, których dostarcza przepis z art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy COVID, co prowadzi do błędów w procesie jego wykładni. Możliwe jest bowiem także takie rozumienie ww. przepisu, zgodnie z którym, jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii (por. wyrok WSA w Poznaniu z 11 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 461/21; wyrok WSA w Łodzi z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 640/22; WSA w Szczecinie z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 946/22)

Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji może być istotna

w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.

13. W ocenie Sądu, skoro w rozpatrywanej sprawie wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie powodowało zmiany mającej wpływ na prawo do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, a także dostrzegając zaniechanie Organu w zakresie czuwania nad tym, aby Skarżąca nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa na każdym etapie sprawy administracyjnej, jak również uwzględniając wątpliwości interpretacyjne, które nasuwają się przy stosowaniu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID, to wadliwie Organy uznały, że Skarżąca nienależnie pobierała zasiłek pielęgnacyjny za wskazany w decyzjach okres.

W powyższym zakresie ustalenia są jednoznaczne a Organy przyjęły nietrafnie istnienie obowiązku automatycznego orzeczenia o zwrocie świadczenia wypłaconego niezależnie, w sytuacji niedostarczenia przez stronę nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

14. Stwierdziwszy zatem błędną wykładnię przepisu prawa materialnego oraz będące następstwem błędnej wykładni pominięcie przez Organ wszystkich istotnych okoliczności występujących w sprawie, skargę należało uwzględnić w całości.

Ponownie rozpatrujący sprawę Organ związany jest, stosownie do art. 153 p.p.s.a. oceną prawną przedstawioną w uzasadnieniu i uwzględniając tę ocenę winien zbadać czy zachodzą przesłanki do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy.

15. Z tych względów Sąd, działając zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Organu I instancji.

Wszystkie przywołane w sprawie orzeczenia dostępne są w bazie dostępnej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.