Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 922/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2025-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 4,  art. 22 ust. 5 pkt 3,;
journal: Dz.U. 2024 poz 1292
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j.)
article: par. 18b
journal: Dz.U. 2021 poz 56
law: Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej,  wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.  j.)
article: art. 31 ust. 3,  art. 64 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Protokolantka Sekretarz sądowy Emilia Szeliga-Rydzewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi I. Spółki z o.o. w B. poprzednio I. Spółka z o.o. w B. na zarządzenie Prezydenta Miasta Kołobrzeg z dnia 21 października 2014 r. nr 87/14 w przedmiocie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Kołobrzeg oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 22 kwietnia 2024 r., I. Spółka z o.o. w B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na zarządzenie Prezydenta Miasta z dnia 21 października 2014 r. nr 87/14 w przedmiocie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta K..

Spółka domagała się uchylenia czynności Prezydenta Miasta oraz unieważnienia (uchylenia) skarżonego zarządzenia w całości lub co najmniej w części w zakresie budynku garnizonowego - magazynu położonego na działce nr [...], obręb [...], przy ul. [...] w K..

W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że 17 stycznia 2023 r. Skarżącej zostało doręczone zawiadomienie Prezydenta Miasta datowane na 3 stycznia 2024 r. o zamiarze włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta K. karty adresowej budynku garnizonowego magazynu przy ul. [...], [...].

W odpowiedzi na to zawiadomienie Skarżąca, pismem z 23 stycznia 2024 r., napisała sprzeciw co do zamiaru włączenia karty adresowej przedmiotowego budynku do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta K.. Spółka wskazała, że karta nie odzwierciedla zupełnie rzeczywistego stanu budynku, chociażby faktu, iż zgodnie z decyzją wydaną przez Starostę [...] wykonano rozbiórkę drewnianego stropu oraz drewnianej więźby dachowej wraz z przykryciem budynku oraz zabezpieczono ściany po rozbiórce.

W dalszej części skargi wskazano na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18, w którym Trybunał zweryfikował konstytucyjność postępowania w zakresie wpisu do gminnej ewidencji zabytków, tj. postępowania z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż ww. procedura jest niezgodna z Konstytucją RP w zakresie w jakim ogranicza prawo własności poprzez brak zapewnienia właścicielowi zabytku nieruchomego gwarancji ochrony prawnej w toku takiego postępowania.

Wskazano dalej, że zarządzenie nr 87/14 Prezydenta Miasta z dnia 21 października 2014 r. jest wydane na podstawie niekonstytucyjnego art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz narusza interes prawny Spółki jako właściciela obiektu umieszczonego w gminnej ewidencji zabytków. Natomiast doprowadzenie do usunięcia danego zabytku nieruchomego z gminnej ewidencji zabytków może nastąpić w trybie skargi do sądu administracyjnego, który jest władny unieważnić zarządzenie, na podstawie którego doszło do ujęcia danego obiektu w owej ewidencji ze skutkiem od chwili wydania zarządzenia.

Do skargi Skarżąca dołączyła: pismo Prezydenta Miasta - datowane na dzień 3 stycznia 2024 r. (a doręczone Spółce 17 stycznia 2024 r.) wraz z kartą adresową zabytku nieruchomego; "sprzeciw" Skarżącej z 23 stycznia 2024 r., pismo Prezydenta Miasta z dnia 26 stycznia 2024 r., wystosowane przez Skarżącą do organu wezwanie do usunięcia naruszenia prawa z dnia 19 marca 2024 r. (złożone do Urzędu Miasta K. w dniu 20 marca 2024 r.) oraz pismo Prezydenta Miasta datowane na dzień 28 marca 2024 r. (otrzymane przez Spółkę 3 kwietnia 2024 r.).

W odpowiedzi na powyższą skargę, pismem z 26 kwietnia 2024 r., Prezydent Miasta wniósł o jej oddalenie.

Jak wyjaśnił organ, Gminna Ewidencja Zabytków Miasta K. została przyjęta zarządzeniem Nr 87/14 Prezydenta Miasta z dnia 21 października 2014 r. na podstawie obowiązujących ówcześnie przepisów prawa:

1) ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. nr. 75 poz. 474);

2) rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z przepisami (Dz. U. z 2011 r. nr 113 poz. 661).

W okolicznościach porządku prawnego w dacie wydania ww. zarządzenia, Prezydent Miasta nie miał obowiązku powiadamiania właściciela o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków.

Przedmiotowy zabytek nieruchomy w rozumieniu art. 3 pkt 1 ww. ustawy, został wskazany do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków, stanowiąc tym samym wyraz wiedzy Prezydenta Miasta o wartości zabytkowej dawnej [...], stanowiącej cześć historycznego kompleksu wojskowego z pocz. XX wieku, tzw. [...] wzniesionych na potrzeby armii pruskiej, który posiada czytelną formę architektoniczną.

Organ nadmienił, że w treści uzasadnienia zarządzenia nr 87/14, wskazano, iż procedura weryfikacji obiektów zabytkowych na terenie miasta K. była przeprowadzona bardzo wnikliwie. Obejmowała analizę zasobów kulturowych miasta, w tym posiadanych dokumentów związanych z obiektami zabytkowymi, wizje w terenie, zebranie opinii wydziałów merytorycznych Urzędu Miasta, miejscowych środowisk zajmujących się zabytkami, historią, architekturą oraz przeprowadzono konsultacje społeczne. Efektem tych działań było wypracowanie wykazu obiektów, które zdaniem Prezydenta Miasta mają duże znaczenie dla dziedzictwa kulturowego K. i powinny być ujęte w gminnej ewidencji zabytków. Wykaz ten został zaopiniowany przez Z. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Prezydent Miasta ponowił w dniu 3 stycznia 2024 r. procedurę związaną z wpisem do gminnej ewidencji zabytków, spełniając obowiązek informacyjny wynikający z przepisów §18 ust.1 i §18b ust. 4 Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (tj. Dz.U. z 2021r. poz.56), zapewniając właścicielowi zabytku możliwość udziału w procedurze wpisu zabytku do gminnej ewidencji zabytków.

Wyjaśniono, iż do zawiadomienia doręczonego w dniu 17 stycznia 2024 r. dołączona została karta adresowa zabytku nieruchomego opracowana w 2015 r. na zlecenie Urzędu Miasta K. i zaktualizowana w 2023 r. jedynie o zapis w pkt 6 - forma ochrony tj. obowiązujący miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.

Odnosząc się do powoływanego przez Skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjne organ wskazał, że nie prowadzi on do usunięcia zakwestionowanego przepisu ustawy, lecz obliguje prawodawcę do zmiany stanu prawnego oraz dostosowania treści przepisu do wymagań konstytucyjnych. Wobec powyższego art. 22 ust 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami pozostaje w mocy i może być stosowany jako podstawa działań organu administracji. Sam wyrok nie powoduje, że gminna ewidencja zabytków i dokonane w niej wpisy konkretnych zabytków stają się bezskuteczne i nieistniejące.

Końcowo organ oświadczył, że Skarżąca posiada pełną wiedzę o wartości zabytkowej obiektu oraz o jego ochronie prawnej o czym świadczy prowadzona korespondencja, protokoły z kontroli obiektu prowadzonych przez Miejskiego Konserwatora Zabytków w K. w latach 2018-2024 jak i wydawane zalecenia pokontrolne.

Postanowieniem z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 299/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił opisaną wyżej skargę wskazując, iż w myśl art. 53 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) skargę taką wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. W rozpatrywanej sprawie WSA w Szczecinie nie skorzystał z uprawnienia, o którym mowa w art. 53 § 2 zdanie ostatnie p.p.s.a. i nie uznał, że uchybienie powyższemu terminu nastąpiło bez winy spółki.

W następstwie rozpatrzenia zażalenia Spółki, postanowieniem z 13 listopada 2024 r. sygn. akt II OZ 626/24, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie WSA podkreślając prezentowaną w orzecznictwie rozbieżność stanowisk co do charakteru działań organu podjętych na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1–3 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków, która mogła wywołać u Spółki przekonanie, że przedmiotem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego powinna ona uczynić zarządzenie Prezydenta Miasta z 21 października 2014 r. w przedmiocie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków (akt o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a), a nie czynność materialno-techniczną tego organu polegającą na włączeniu karty adresowej zabytku do ewidencji. Do skargi na ten akt, zgodnie z art. 52 § 4 p.p.s.a. w jego brzmieniu sprzed nowelizacji, nie miał zastosowania 14-dniowy termin na wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa. Dodatkowo w błąd co do sposobu załatwienia sprawy mogło również wprowadzić Spółkę wystosowane 3 stycznia 2024 r. przez Burmistrza Miasta K. zawiadomienie o zamiarze włączenia do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej budynku. Zgodnie bowiem z treścią art. 18b ust. 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56) o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia właściciela lub posiadacza zabytku na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków. W rozpatrywanej sprawie zawiadomienie o zamiarze włączenia zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków dotyczyło natomiast budynku włączonego do tej ewidencji już w 2014 r. Mając powyższe na uwadze NSA uznał, że uchybienie terminu do wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa nastąpiło bez winy Skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, iż na mocy Zarządzenia nr 87/14 Prezydenta Miasta z dnia 21 października 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta K. na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 594 z późn. zm.), w związku z art. 22 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568 z późn.zm.), przyjęto Gminną Ewidencję Zabytków Miasta K. prowadzoną w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu Gminy Miasto K., w której ujęto między innymi budynek garnizonowy - magazyn położny na dz. nr [...] obr. [...] K. przy ul. [...] (dawny nr [...]). Nie jest też przedmiotem sporu, że obiekt będący przedmiotem postępowania opisano w karcie adresowej zabytku jako budynek garnizonowy - magazyn powstały na początku XX wieku. W przedmiotowej karcie stwierdzono w szczególności: budynek na rzucie prostokąta znacznie wydłużonego na osi płn. - płd., z poprzecznymi, wysuniętymi ryzalitowo, nieco wyższymi skrzydłami przylegającymi do elewacji krótszych; do budynku od płd. przylega inny budynek nakryty dwuspadowym dachem. Elewacja frontowa korpusu podzielona na dziesięć segmentów rozdzielonych lizenami, zawierających po dwa okna zamknięte odcinkiem łuku - w przyziemiu i trzy ostrołuczne - na piętrze. W zwieńczeniu wielokrotnie profilowany gzyms połączony z gzymsem kostkowym. Elewacje frontowe skrzydeł zwieńczone murkiem kotarowym ze sterczynami: dwuosiowe; okna w 2 kondygnacjach zamknięte łukiem odcinkowym. W fasadzie skrzydła płn. - prostokątny ryzalit zwieńczony kotarowym szczytem ze sterczynami; w przyziemiu para drzwi umieszczonych w blendach zamkniętych ostrołucznie, wyżej - 4 w zwieńczeniu - prostokątne płycinki z 3 ostrołucznymi otworami. Ściany murowane z cegły, tynkowane fakturalnie.

Budynek, którego dotyczy postępowanie jest też opisywany jako budynek dawnej [...], stanowiącej cześć historycznego kompleksu wojskowego z pocz. XX wieku, tzw. [...] wzniesionych na potrzeby armii pruskiej.

Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest natomiast legalność czynności materialno-technicznej polegającej na włączeniu karty adresowej zabytku nieruchomego budynku garnizonowego – magazynu, położonego na działce nr [...] obręb [...] przy ul. [...] w K., do gminnej ewidencji zabytków.

Przy czym w kwestii zachowania (przekroczenia) terminu do złożenia skargi, wskazać należy, kwestia ta została rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2024 r. (sygn. akt II OZ 626/24) i należy uznać, że uchybienie terminu do wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa nastąpiło bez winy Skarżącej.

Przechodząc do merytorycznej zasadności skargi, wskazać należy, że przepis art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1292 dalej; ustawa) pojęcie "zabytek" definiuje jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Z kolei przepis art. 22 ust. 4 ustawy stanowi, iż wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Natomiast w art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy postanowiono, iż w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Art. 22 ust. 5 pkt 3 częściowo został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18).

Zgodnie z powyższym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia.

W uzasadnieniu powyższego wyroku wskazano w szczególności, że art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków prowadzi do sytuacji, w której właściciel nieruchomości, dowiadując się, że nieruchomość ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości w postępowaniu administracyjnym zająć stanowiska oraz zakwestionować działań podejmowanych przez organ administracji gminnej w porozumieniu z konserwatorem. Tymczasem postępowanie w takim zakresie musi być oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych regulacjach. Kryteria powinny być przejrzyste, ponieważ od nich zależy możliwa ingerencja w konstytucyjne wolności i prawa. Niebezpieczeństwo arbitralności organów wykonawczych j.s.t. prowadzić może do bezpodstawnego działania, zwłaszcza, że definicja ustawowa "zabytku" tworzy szerokie pole administracyjnego uznania.

Sposób prowadzenia ewidencji zabytków określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56, dalej: Rozporządzenie).

Powyższy akt - w aktualnym brzmieniu - na mocy § 18b wymaga, aby o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków organ gminy zawiadamiał niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku. Przy czym przepis powyższy wszedł w życie z dniem 19 października 2019 r. Tym samym nie obowiązywał on w dacie dokonywania czynności materialno – technicznej kwestionowanej przez Skarżącą tj. w dacie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków.

Nie jest sporne, że w niniejszej sprawie czynność dokonana przez organ tj. włączenie karty adresowej budynku nie została poprzedzona wysłaniem co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków jak wymagał § 18b ust. 4 Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa, lecz dopiero 17 stycznia 2023 r. Takie obowiązek jednak w dacie kwestionowanego ujęcia karty adresowej w ewidencji nie obowiązywał, zatem nie mogło dojść do jego naruszenia przez organ.

Warto dostrzegać, iż Skarżąca utożsamia czynności organu sprzed dziesięciu lat, których następstwem było włącznie karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków z aktualnie podejmowanymi przez organ czynnościami, które jak wyjaśniał organ mają na celu ponowienie procedury związanej z wpisem do gminnej ewidencji zabytków z poszanowaniem standardów konstytucyjnych i mającej zapewnić właścicielowi zabytku możliwość udziału w procedurze wpisu zabytku do gminnej ewidencji zabytków. W toku powyższej ("ponawianej") procedury nie doszło jednak do włączenia zaktualizowanej karty adresowej do zabytku, a zatem ocena tego działania jest co najmniej przedwczesna. Zakwestionowanie czynności materialno-technicznej w postaci włączenia karty adresowej go gminnej ewidencji zabytków jest możliwe po dokonaniu takiej czynności.

Jeśli chodzi o zarzut, iż aktualnie doręczona jej karta adresowa zabytku nie odzwierciedla rzeczywistego stanu budynku, w którym dokonano między innymi rozbiórki drewnianego stropu oraz drewnianej więźby dachowej wraz z przykryciem budynku magazynowego, to również nie dotyczy ona aktualnie trwającej i nie zakończonej procedury nie zaś tej, której następstwem było włączenie karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków. Swoje stanowisko w powyższym zakresie Strona może przedstawiać w toku trwającej procedury, a kwestie co do aktualnego stanu budynku wykraczają poza ramy niniejszego postępowania.

W zakresie istnienia podstaw do zakwestionowania zaskarżonej do sądu czynności materialno technicznej w postaci włączenia karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków, Sąd nie znalazł podstaw do podważenia poddanego ocenie działania organu z punktu widzenia zasad konstytucyjnych wskazywanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W toku powyższej oceny nie można tracić z pola widzenia, iż jak wskazuje sama Spółka w piśmie z 23 stycznia 2024 r., dołączonym do skargi - a artykułującym "sprzeciw co do zamiaru włączenia karty adresowej budynku przy ul. [...] w K. do Gminnej ewidencji zabytków" - stała się ona właścicielem przedmiotowej nieruchomości dopiero w marcu w marcu 2019 r. Skarżąca wskazywała ponadto, że zakup nieruchomości był oparty o zamiar i możliwość zagospodarowania budynku, a odpowiedzialność za zdaniem Spółki zły stan budynku, ponosi Miasto K. (jako właściciel nieruchomości do 2007 r.) oraz kolejny jej właściciel, który przez 12 lat nie zagospodarował terenu na cele określone przez władze Miasta. Spółka podnosiła też, iż przed zakupem nieruchomości, wydana została decyzja Miejskiego Konserwatora Zabytków o pozwoleniu na rozbiórkę dachu i stropu. Przy czym decyzja Miejskiego Konserwatora Zabytków z 2019 roku zastąpiła wcześniejszą decyzję Miejskiego Konserwatora Zabytków z 2012 roku, która zezwalała na rozbiórkę obiektu. Decyzja Miejskiego Konserwatora Zabytków z 2019 roku została zaskarżona przez poprzedniego właściciela nieruchomości.

W świetle powyższego, zarzut braku powiadomienia Skarżącej o zamiarze włączenia karty rejestrowej przed tą czynnością nie zasługuje na uwzględnienie zarówno z tej przyczyny, iż Spółka w dacie kwestionowanej czynności nie była właścicielem nieruchomości i nic nie wskazuje na to aby ówczesny właściciel zamierzał kwestionować zabytkowy charakter budynku, jak i dlatego, że nabywając nieruchomość Spółka miała pełną świadomość, iż jest ona ujęta w gminnej ewidencji a tym samym stała się właścicielem nieruchomości ujętej w ewidencji z własnej woli, wiedząc o dokonanym uprzednio wpisie.

W ocenie Sądu prezentowane przez Skarżącą stanowisko kwestionujące zabytkowy charakter budynku z uwagi na jego aktualny zły stan techniczny, będący skutkiem wieloletnich zaniedbań właścicieli i problemami w jego racjonalnym zagospodarowaniu z uwagi na powstały stan, nie daje podstaw do twierdzenia, że przed dekadą nie mógł być on zakwalifikowany jako zabytkowy.

Warto dostrzegać, iż jak wskazuje się w orzecznictwie, brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go wstępną formą ochrony, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. sygn. akt II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 2926/16).

W rozpatrywanej sprawie organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji oceniał, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i nie prowadzi w tej sprawie żadnego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na włączeniu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była niczym uzasadniona (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. II OSK 2225/18).

Sąd nie dopatrzył się też podstaw do uznania wpisu za nieuprawniony czy dokonany z przekroczeniem uznaniowości. Jak wskazano w uzasadnieniu Zarządzenia Prezydenta Miasta z dnia 21 października 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta K., wykaz obiektów znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków, poprzedziła bardzo wnikliwa weryfikacja obiektów zabytkowych, która obejmowała analizę zasobów kulturowych miasta, w tym posiadanych dokumentów związanych z obiektami zabytkowymi, wizje w terenie, zebranie opinii wydziałów merytorycznych Urzędu Miasta, miejscowych środowisk zajmujących się zabytkami, historią i architekturą oraz konsultacje społeczne. Wykaz, obejmujący między innymi nieruchomość, której dotyczy skarga był też opiniowany przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków. Przy czym jak wynika z uzasadnienia zarządzenia, to że budynek jest "stary" (wybudowany przez 1939 r.) nie było wystarczającym uzasadnieniem by uznać go za zabytek. Musiał on posiadać szczególną wartość, dla której jego zachowanie leży w interesie społecznym. W ewidencji nie ujmowano też obiektów tylko dlatego, że są zlokalizowane na obszarze Starego Miasta bądź zostały objęte ochroną w miejscowym planie zagospodarować przestrzennego, gdyż uznano, że jest to sprzeczne z celem przeprowadzonej weryfikacji, gdyż w ewidencji znalazłyby się obiekty pozbawione szczególnych wartości.

Powyższe nie było kwestionowane ani przez Skarżącą ani przez poprzedniego właściciela nieruchomości, stąd też brak jest podstaw do twierdzenia, iż w dacie włączenia karty adresowej zabytków do gminnej ewidencji zabytków budynek którego dotyczy postępowanie nie charakteryzował się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Organ czynił ustalenia czy ów obiekt jest zabytkiem kierując się przekonującymi kryteriami i nie rozszerzając w nieuprawniony sposób powyższego pojęcia. Nie bez znaczenia dla oceny powyższego musi pozostać okoliczność, iż ustalenia były dokonywane w ramach szerokich konsultacji oraz w toku przeglądu danych o obiektach zabytkowych.

Wbrew twierdzeniom skargi brak jest też podstaw do przyjęcia za uzasadnione twierdzenia Skarżącej, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18) stanowi podstawę do "automatycznego" wyeliminowania z obrotu prawnego wszystkich wpisów do gminnej ewidencji zabytków dokonanych na gruncie przepisu uznanego przez Trybunał za częściowo niekonstytucyjny.

Wyrok zakresowy powoduje, że usuwane jest z systemu prawnego jego niekonstytucyjne rozumienie (zob. R. Hauser, J. Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", Lexis Nexis, Warszawa 2008, s.42, J. Trzciński, Rozdział 9 Wokół art. 190 ust. 4 Konstytucji, Wybrane Zagadnienia, [w:] Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy administracyjne, Warszawa 2023 r.).

Innymi słowy Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18), usunął z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., co oznacza, że sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji. Powyższe orzeczenie otwiera właścicielowi nieruchomości wpisanej do gminnej ewidencji zabytków drogę do obrony swoich racji, w szczególności poprzez wykazanie, że z uwagi na niemożność dowodzenia swoich racji przez właściciela budynku, doszło do nieuzasadnionego i arbitralnego uznania takiego obiektu za zabytkowy. Powyższe, jak już wcześniej wskazano, nie miało jednak miejsca w rozpytywanym przypadku.

Z przedstawionych wyżej powodów Sąd uznał, że zarzuty skargi są nieuzasadnione, gdyż organy administracji nie naruszyły przepisów prawa. Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi.

Przywołane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.