Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 9/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 8 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Głusk z dnia 26 września 2023 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 8 listopada 2023 r. nr SKO.41/5830/OS/2023, po rozpatrzeniu odwołania B. S. (dalej także jako "strona" lub "skarżąca") od decyzji Wójta Gminy Głusk z dnia 26 września 2023 r. nr GOPS-ŚR.4152.20.2023.EG w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 28 sierpnia 2023 r. B. S. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej Głusk wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką L. S.. Do wniosku załączyła m.in. wypis z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczej Ubezpieczenia Społecznego w Lublinie z dnia 2 marca 2021 r. nr GE-Z1 0452895, uznającego L. S. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ponadto strona przedłożyła wypis z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczej Ubezpieczenia Społecznego w Lublinie z dnia 24 lutego 2022 r. nr GE-Z1 0767502, którym za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji uznano od dnia 10 grudnia 2021 r. J. S. - męża L. S..

Decyzją z dnia 26 września 2023 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej Głusk, działając z upoważnienia Wójta Gminy Głusk, odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotyczący momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, albowiem L. S. uzyskała orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji w 71. roku życia.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji B. S. podniosła, że opiekuje się obojgiem swoich rodziców, którzy posiadają orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Skarżąca podkreśliła, że jej matka posiada wiele chorób i nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, zaś jej mąż (ojciec skarżącej) nie jest w stanie zapewnić jej opieki.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 8 listopada 2023 r. (zaskarżoną do Sądu) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł o niezgodności tego przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W dalszej kolejności organ odwoławczy stwierdził, że "nie jest jednak przeszkodą powyższy wyrok TK, ale z innych przesłanek zostało nie uwzględnione odwołanie".

W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na brak wspólnego zamieszkiwania skarżącej z jej matką i zarazem brak sprawowania przez skarżącą całodobowej opieki. Powołując się na ustalenia przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji w dniu 7 września 2023 r. wywiadu środowiskowego, organ odwoławczy wskazał, że B. S. nie mieszka ze swoją matką, lecz przyjeżdża do matki 4-5 razy w tygodniu, gdzie pobyt zajmuje jej od 8 do 10 godzin. Skarżąca mieszka jednak w innym domu, zaś swoją matką opiekuje się "na odległość".

B. S. opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze skarżąca podniosła następujące zarzuty wobec zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj.:

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez dokonanie jego błędnej wykładni, skutkującej przyjęciem, że pojęcie "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy" oznacza konieczność "wspólnego zamieszkiwania" z osobą, nad którą sprawuje się opiekę, który to wymóg nie jest wymogiem ustawowym;

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy dla kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje to, kiedy (w jakim wieku), powstał znaczny stopień niepełnosprawności, jak również pominięcie sprzeczności tego przepisu z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał ww. przepis za niekonstytucyjny i w związku z tym utrwalił się pogląd, że pomimo braku właściwych zmian ustawowych w tym zakresie, przy przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego warunek wieku należy pomijać;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy,

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez stronę opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż skarżąca na co dzień nie mieszka z matką, w stosunku do której orzeczono całkowitą niezdolność do pracy, a także błędne ustalenie, iż z powyższego orzeczenia wynika wniosek, że skarżąca ma świadczyć całodobową opiekę w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, że matka skarżącej potrzebuje opieki córki, bez której nie jest w stanie samodzielnie egzystować, jednak sprawowana opieka w dotychczasowym kształcie jest wystarczające i spełnia swoje cele, a przede wszystkim uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy zarobkowej;

2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia spraw, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą nad matka która przez okres co najmniej 6 miesięcy, a nie kilku tygodni w roku mieszka z córką w jej domu w okresie zimowym, co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem i odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony;

- art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji, przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniem motywów wydanego rozstrzygnięcia i jedynie lakonicznym powołaniem się na treść orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS OR/PT w Lublinie z dnia 2 marca 2021 r. nr GE-Z1 452895, która to treść miała mieć, zdaniem organu, wpływ na wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Głusk. Ponadto wniosła o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. Do skargi dołączyła oświadczenie swojego męża J. S., dotyczące zakresu opieki sprawowanej przez skarżąca nad matką.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Skarżąca, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej zawiadomienia o wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały bowiem wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką L. S.. Wniosek skarżącej podlegał zatem rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.).

Odnotować w tym miejscu należy, że kontrola legalności podjętych na skutek powyższego wniosku rozstrzygnięć odnosić się musi do przepisów obowiązujących w dacie ich wydania, a więc przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), tj. przed 1 stycznia 2024 r. W tym też brzmieniu mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy u.ś.r. zostaną przytoczone w dalszej części uzasadnienia, jak też do takiego ich brzmienia odnosić się będzie ocena prawna wyrażona poniżej.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia.

Oceniając prawidłowość rozstrzygnięć zapadłych na skutek rozpatrzenia wniosku skarżącej, w pierwszej kolejności podnieść trzeba, że organ pierwszej instancji wadliwe zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przytoczony przepis był bowiem przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Mimo, że wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść – zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – jest wiążąca i jako taka stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, zwłaszcza wobec obowiązku wykładania przepisów ustaw zwykłych w duchu wartości konstytucyjnych. Skoro zaś Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b u.ś.r narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. oraz 25. roku życia, to skutkiem tego orzeczenia winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją. Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja skutków wejścia w życia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1668/14; z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 i I OSK 1208/16, a także wyroki WSA w Lublinie: z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 910/16; z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1090/16; opubl. CBOSA).

W związku z powyższym należy stwierdzić, że pomimo, iż z załączonego do wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wypisu z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS w Lublinie z dnia 2 marca 2021 r. nie wynika, od kiedy powstała u L. S. trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji, wobec ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Kwestia ta wymaga podkreślenia, bowiem pomimo, iż Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przywołało ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego, to jednak nie odniosło skutków tego orzeczenia do okoliczności niniejszej sprawy, a jedynie lakonicznie wskazało, że "nie jest jednak przeszkodą powyższy wyrok TK, ale z innych przesłanek zostało nie uwzględnione odwołanie".

Jako przeszkodę dla przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia Kolegium uznało natomiast okoliczność, iż skarżąca nie zamieszkuje wspólnie ze swoją matką. Organ odwoławczy przyjął, że brak wspólnego zamieszkiwania skarżącej i jej podopiecznej świadczy o braku sprawowania przez skarżącą całodobowej opieki. Jakkolwiek organ odwoławczy powyższego ustalenia nie odniósł do żadnej konkretnej przesłanki warunkującej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, uznać należy, że przytoczone stanowisko w istocie sprowadza się do zakwestionowania spełnienia przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. warunku sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związanej z tym rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu, stanowisko Kolegium w powyższym zakresie zostało oparte na wadliwej wykładni art. 17 ust. 1 u.s.r. i jako takie nie może uzyskać aprobaty.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie już podkreślano, że wspólne zamieszkiwanie osoby niepełnosprawnej i jej opiekuna, nie jest warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Jedynie w sytuacji, gdy odległość pomiędzy miejscami zamieszkania opiekuna i wymagającego pomocy jest zbyt duża, wówczas rzeczywiście - mając na uwadze zgromadzony w sprawie, określony materiał dowodowy obrazujący przede wszystkim stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i wynikające z niego wymagania - można przyjąć, że uniemożliwia to sprawowanie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W wypadku jednak, gdy odległość taka jest niewielka, za niewłaściwe uznaje się twierdzenie, że wyklucza ona możliwość sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Wobec tego przyjmuje się, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Innymi słowy przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. np. wyroki NSA: z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 716/21; z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 1822/22; z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18; z dnia 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1049/19; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1329/18; wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 830/23; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 806/22; wyroki WSA w Lublinie: z dnia 7 września 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 501/23; z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 93/23; opubl. CBOSA).

Skład orzekający w niniejszej sprawie powyższy pogląd w pełni podziela. Odnosząc przytoczone uwagi do okoliczności rozpoznawanej sprawy wskazać natomiast należy, że z przeprowadzonego w dniu 7 września 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca – jakkolwiek nie zamieszkuje wspólnie z matką – to jednak przyjeżdża do matki 4-5 razy w tygodniu, każdorazowo spędzając u niej od 8 do 10 godzin. Ponadto z wywiadu wynika, że skarżąca czasami zabiera matkę do swojego domu w P. . Pobyty L. S. w domu córki trwają po kilka tygodni. Zauważyć przy tym wypada, że odległość pomiędzy miejscem zamieszkania skarżącej, a miejscem zamieszkania jej matki (tj. pomiędzy miejscowościami P. i K. ) nie jest znaczna - wynosi ok. 20 km.

W tej sytuacji nie sposób uznać, że oddzielne zamieszkiwanie skarżącej i jej matki wyklucza możliwość sprawowania przez skarżącą nad matką opieki stałej i długoterminowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Pomimo bowiem innego miejsca zamieszkania, skarżąca niemal codziennie przebywa w domu swojej matki, spędzając tam znaczną część dnia, a także w razie potrzeby zapewnia matce opiekę we własnym domu. Zanegowanie na gruncie niniejszej sprawy przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., oparte jedynie na ustaleniu, iż skarżąca nie zamieszkuje wspólnie ze swoją podopieczną, uznać zatem należy za wadliwe, a co najmniej przedwczesne.

Literalne brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do uznania, iż z założenia świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić pomoc ze strony Państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Przyznanie tego świadczenia wymaga więc niebudzącego wątpliwości ustalenia zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Aby uznać warunek z art. 17 ust. 1 u.s.r. za zachowany, zakres sprawowanej opieki musi być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być bowiem przyznane, gdy rezygnacja z pracy nie jest ściśle powiązana z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 21 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1740/22; z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1875/22; opubl. w CBOSA).

Zatem w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe wyłącznie, gdy zostanie ustalone w sposób niebudzący wątpliwości, że pomiędzy sprawowaną przez wnioskodawcę opieką nad osobą wymagającą opieki a rezygnacją przez niego z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Niewątpliwie bowiem samo pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia niepełnosprawnej osobie bliskiej nie przesądza, że wnioskodawca z powodu opieki nad tą osobą, zmuszony został do tego, aby zrezygnować całkowicie z aktywności zawodowej, także w niepełnym wymiarze czasu pracy. Legitymowanie się stosownym orzeczeniem przez osobę wymagającą opieki, stanowi tylko jedną z przesłanek ustawowych uzasadniających ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (por. także wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, opubl. W CBOSA). Dla przyznania tego świadczenia wymagane jest również stwierdzenie, że bez opieki sprawowanej nad bliskim przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zdrowie i życie tej osoby niepełnosprawnej byłoby zagrożone, a osoba świadcząca tę opiekę musiała zrezygnować w całości z aktywności zawodowej, gdyż ta aktywność uniemożliwiałaby jej należyte sprawowanie opieki, z uwagi na jej wymagany zakres.

W związku z powyższym, prawidłowa ocena spełnienia przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymagała dokonania - z odniesieniem się do całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy - analizy stanu zdrowia niepełnosprawnej L. S. pod kątem tego, czy zakres niezbędnej dla niej opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Nadto wymagała poczynienia stosownych ustaleń co do okoliczności rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia (jego niepodejmowania) oraz oceny, czy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej i sprawowaną przez nią opieką nad matką zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Tymczasem organ odwoławczy - wskutek błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyrażającej się w przyjęciu, że już sam brak wspólnego zamieszkiwania opiekuna i osoby niepełnosprawnej stanowi podstawę do zanegowania określonego w tym przepisie warunku, a także organ pierwszej instancji - wskutek wadliwego zastosowania niekonstytucyjnej normy z art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie poczyniły wszelkich niezbędnych ustaleń w powyższym zakresie, ani też nie oceniły dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem wskazanych wyżej kryteriów. Oznacza to, że decyzje organów obu instancji – poza wskazanymi naruszeniami prawa materialnego – dodatkowo zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią powyższe uwagi i wnioski.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania nie orzeczono, albowiem skarżąca - korzystając w niniejszym postępowaniu z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. – żadnych kosztów postępowania nie poniosła.