Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 273/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, par. 2, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 10 sierpnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Asesor WSA Anna Dębowska, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2023 roku sprawy ze skargi S. F. na decyzję Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 23 marca 2023 roku nr ŁPWIS.NSHP.2332.2.6.2019.JW w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łodzi nr 20 z dnia 25 listopada 2022 roku; 2. zasądza od Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego S. F. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 23 marca 2023 r. nr ŁPWIS.NSHP.2332.2.6.2019.JW wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) – dalej: k.p.a.; art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 138 ze zm.); art. 235 1 i art. 235 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.); rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 1983 r. nr 65 poz. 294 ze zm.); § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 1367) Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Państwowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z 25 listopada 2019 r. nr 20 wydaną w przedmiocie odmowy stwierdzenia u S.F. choroby zawodowej wywołanej promieniowaniem jonizującym łącznie z nowotworami złośliwymi (poz. 8 wykazu chorób zawodowych).

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

S.F. w latach 1963- 1995 pracował w Oddziale Radioterapii Ośrodka Onkologicznego Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego Ax. w Ł., w tym w latach 1963-1972 na stanowisku asystenta, natomiast w latach 1973-1995 na stanowisku ordynatora Oddziału Onkologii Ogólnej. W latach 1996-2007 był zatrudniony na stanowisku starszego asystenta Oddziału Radioterapii i Opieki Paliatywnej. Jak wynika z przedłożonej dokumentacji w latach 1963-1972 (po 6 miesięcy w każdym roku) pracował w Oddziale Radiologii Ginekologicznej, który zajmował się śródtkankowym leczeniem chorych na nowotwory złośliwe z użyciem igieł radowych. Z posiadanych danych o narażeniu zawodowym wynika, że był objęty indywidualną kontrolą dawek promieniowania jonizującego w latach 1966-1995, gdyż szpital, w którym pracował znajdował się pod nadzorem dozymetrycznym Instytutu Bx. w Ł. oraz Cx. w W. Jak wynika z wykazu dawek, jakie w okresie pracy zawodowej otrzymał skarżący poza wyjątkiem 1969 r., w którym dawka skuteczna wynosiła 1,8 mSv, w pozostałych latach dawki te były niższe od obowiązującego wówczas limitu rocznego dla osób niepracujących zawodowo z promieniowaniem jonizującym (5 mSv) oraz znacznie niższe od rocznego limitu dla osób narażonych zawodowo wynoszącego ówcześnie 50 mSv, a obecnie 20 mSv. Co więcej narażenie skarżącego na promieniowanie jonizujące nie miało charakteru stałego, gdyż w niektórych okresach czasu (lata 1970-1972, 194, 1908, 1982, 198, 1989-1994) narażenie nie występowało w ogóle. Od roku 1996 skarżący nie pracował w narażeniu na promieniowanie jonizujące.

Z akt sprawy wynika również, że latach 1967-1996 S.F. był objęty opieką profilaktyczną i badany w ramach badań okresowych w Dx. w Ł., gdzie w dokumentacji odnotowano, iż do połowy lat 90 –tych palił papierosy w ilości 20 sztuk dziennie. W roku 1993 u S.F. rozpoznano nowotwór płuca lewego.

W lipcu 2006 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. (dalej PPIS w Ł.) skierował skarżącego, na jego wniosek, na badania do Ex. w Ł. w celu wydania orzeczenia stwierdzającego, czy istnieją podstawy do rozpoznania choroby zawodowej wynikającej z narażenia na promieniowanie jonizujące

Orzeczeniem z 30 lipca 2007 r. nr PK/704/07 uprawniona jednostka orzecznicza stwierdziła brak podstaw do uznania rozpoznanego nowotworu płuca za chorobę zawodową, argumentując powyższe niskim wynikiem, wynoszącym 0,7% oszacowanego prawdopodobieństwa udziału promieniowania jonizującego w indukcji nowotworu, uwzględniającego posiadane dane o długości i wielkości ekspozycji zawodowej oraz informacje o paleniu przez badanego tytoniu.

W oparciu o powyższe PPIS w Ł. decyzją z 4 czerwca 2008 r. nr 13, wydaną na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 132, poz. 1115) nie stwierdził u skarżącego choroby zawodowej z pozycji 16 wykazu chorób zawodowych pod postacią nowotworu płuca lewego wywołanego działaniem promieniowania jonizującego.

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. (dalej ŁPWIS w Ł.) decyzją z dnia 6 października 2008r. nr 30/2008 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 4 marca 2009 r., III SA/Łd 607/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uzasadniając powyższe wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie P 23/07 (Dz.U. nr 116, poz. 740) orzekającym o niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w zakresie, w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 132, poz. 1115) z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd wskazał ponadto na stwierdzone, a mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów proceduralnych poprzez brak wyjaśnienia, w sposób nie budzący wątpliwości, początkowej daty wszczęcia postępowania w sprawie podejrzenia u skarżącego choroby zawodowej ( na co wskazują przeprowadzone wobec skarżącego w roku 1997 i w roku 1998 przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą WOMP w Ł. badania), a co jest istotne dla ustalenia właściwego stanu prawnego znajdującego zastosowanie w sprawie.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ I instancji uzupełnił zgromadzoną dokumentację o wyjaśnienia Bx. w Ł., co do prowadzonego w stosunku do skarżącego, w latach 1997-1998 postępowania diagnostyczno-orzeczniczego zakończonego wydaniem orzeczeń lekarskich nr [...] i nr [...]. Z dokonanych w tym zakresie ustaleń wynika, że w dostępnej dokumentacji brak jest skierowania na badanie, w wyniku którego zostały wydane w/w orzeczenia nr [...] i nr [...], a sama treść tych orzeczeń prowadzi do wniosku, że skarżący został skierowany przez lekarza Ośrodka Onkologicznego (pracodawca S.F.) w celu konsultacji i oceny zdolności do pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące, a także w celu orzeczenia o związku przyczynowym nowotworu płuca z ekspozycją zawodową na promieniowanie jonizujące. Orzeczenia te zostały przekazane jedynie do jednostki kierującej na badania (Regionalny Ośrodek Onkologiczny - pracodawca S.F.), nie otrzymał ich natomiast Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w Ł., a jedynie został powiadomiony o wyniku konsultacji odpowiednio pismem z dnia 17 grudnia 1997 r. oraz z dnia 25 marca 1998 r.

Wobec powyższego PPIS w Ł. decyzją z dnia 21 stycznia 2010 r. nie stwierdził u S.F. choroby zawodowej wymienionej pod poz. 17.9 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Uzasadniając organ podkreślił, że pomimo zmiany stanu prawnego w sprawie nie zaistniała potrzeba ponowienia postępowania orzeczniczego, ponieważ w świetle nowych przepisów nie uległa zmianie jednostka chorobowa będąca przedmiotem postępowania, wymieniona pod pozycją 17.9 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., a ponadto w świetle § 11 ust. 1 rozporządzenia czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia S.F. wniósł odwołanie do ŁPWIS w Ł., który decyzją z dnia 23 kwietnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję I instancji wskazując na brak podstaw do uznania choroby nowotworowej skarżącego za chorobę zawodową. Zdaniem organu odwoławczego przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, w szczególności ocena higieniczna środowiska pracy skarżącego, posiadane dane o narażeniu zawodowym, w tym wykaz wartości indywidualnych dawek promieniowania jonizującego, jakie w okresie pracy zawodowej otrzymał S.F., jak również czasookresu narażenia na to promieniowanie oraz dokonane na tej podstawie oszacowanie prawdopodobieństwa udziału zawodowej ekspozycji na promieniowanie jonizujące w indukcji nowotworu o wyniku końcowym o wartości 0,7%, wykluczają związek między stwierdzonym nowotworem płuca, a ekspozycją zawodową na promieniowanie jonizujące. Zdaniem organu, z dużym prawdopodobieństwem przeważającym czynnikiem mającym wpływ na rozwój choroby nowotworowej strony było nałogowe palenie tytoniu.

Nie zgadzając się z wydaną decyzją S.F. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 13 października 2010 r., III SA/Łd 364/10 uchylił decyzje organów obu instancji wskazując na brak ustaleń organów administracji publicznej, co do stanu prawnego, w oparciu o który winno być prowadzone postępowanie. Zdaniem sądu, wbrew wydanym zaleceniom nadal nie wyjaśniono wątpliwości, co do charakteru prowadzonego w roku 1997 postępowania diagnostycznego przez jednostki orzecznicze. Sąd podkreślił, iż w świetle przepisów rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.), obowiązującego w roku 1997, nie było konieczności przesyłania zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej inspektorowi sanitarnemu i taki dokument nie stanowił podstawy do wszczęcia postępowania przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego, bowiem z § 7-10 tego rozporządzenia wynika, że jednostki organizacyjne przesyłają orzeczenie o stanie zdrowia państwowemu terenowemu inspektorowi sanitarnemu, a ten wydaje decyzję na podstawie m.in. tego orzeczenia. Konieczne jest zatem ustalenie, czy orzeczenia z dnia 25 listopada 1997 r. i 21 lipca 1997 r. oraz pismo z dnia 25 marca 1998 r. IMP, stanowiące odpowiedź na odwołanie skarżącego, były orzeczeniami wydanymi na podstawie § 7 ust. 4 i przesłanymi na podstawie § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. Jeśli nie były, to należy wyjaśnić, czy takie orzeczenia w tym trybie zostały wydane.

Zasadność powyższego stanowiska podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 6 lipca 2011 r., II OSK 207/11 oddalił skargę kasacyjną PWIS w Ł. wniesioną od w/w wyroku z dnia 13 października 2010 r.

Wykonując powyższe zalecenia PPIS w Ł. wystąpił do WOMP w Ł. o wyjaśnienia dotyczące charakteru prowadzonego wobec skarżącego postępowania diagnostycznego, w wyniku którego zostały wydane orzeczenia nr [...] i nr [...]. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 27 marca 2012 WOMP w Ł. wyjaśnił, iż celem przeprowadzonego w 1997 r. badania S.F. była konsultacja. Takie sformułowanie zawarto w rubryce "w celu" w obu orzeczeniach: z dnia 25 listopada 1997 r. i 21 lipca 1997 r. i jak wynika z treści obu orzeczeń, prowadzone było ono w celu udzielenia lekarzowi zakładowemu odpowiedzi na pytanie, czy po przebytej chorobie nowotworowej i jej leczeniu S.F. może nadal pracować na stanowisku, na którym narażony jest na promieniowanie jonizujące. Pierwsze z orzeczeń zawierało przeciwwskazania do takiej pracy z powodu konieczności oszacowania prawdopodobieństwa indukcji procesu nowotworowego.

W drugim, wydanym w listopadzie 1997 r., po oszacowaniu prawdopodobieństwa zawarto stwierdzenie, że związek przyczynowy rozpoznanego nowotworu płuca z zawodową ekspozycją jest znacznie mniejszy niż 1%, co oznacza brak merytorycznego uzasadnienia do rozpoznania choroby zawodowej i w związku z tym WOMP w Ł. nie wystąpił ze zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej. Na "konsultacyjny" charakter tych orzeczeń wskazuje również fakt, że zostały one skierowane do pracodawcy, jako adresata i nie zostały doręczone Terenowemu Inspektorowi Sanitarnemu, co miałoby miejsce, gdyby postępowanie diagnostyczne było prowadzone w celu rozpoznania choroby zawodowej. Ponadto w toku postępowania nie doszło do wydania jakiejkolwiek decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie (zgodnie z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.). Do akt sprawy załączone zostało również orzeczenie WOMP w Ł. nr [...] z dnia 24 września 2012 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Mając powyższe na uwadze PPIS w Ł. decyzją z dnia 3 stycznia 2013 r. nie stwierdził u skarżącego choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego płuca lewego wywołanego działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%.

Skarżący wniósł odwołanie.

W toku postępowania odwoławczego ŁWIS w Ł. zwrócił się do organu I instancji o jednoznaczne wyjaśnienie, czy kiedykolwiek zostało formalnie zgłoszone podejrzenie choroby zawodowej u S.F. W piśmie z dnia 20 lutego 2013 r. PPIS w Ł. poinformował, że S.F. nigdy nie dokonał zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej na obowiązującym formularzu i że jedynym dokumentem dotyczącym zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej jest pismo S.F. zatytułowane "Wniosek o uznanie choroby zawodowej" z dnia 17 lutego 2006 r. Na podstawie tego pisma wszczęto postępowanie i dwukrotnie, tj.: 18 lipca 2006 r. i 14 sierpnia 2012 r. skierowano S.F. do jednostki orzeczniczej w celu wydania orzeczenia w sprawie choroby zawodowej.

Natomiast w piśmie z dnia 27 lutego 2013 r. skarżący oświadczył, że jego wniosek z dnia 17 lutego 2006 r. stanowił wniosek o uznanie choroby zawodowej i równocześnie odwołanie od orzeczeń nr [...] i nr [...]. Ponadto oświadczył, iż do Dx. zgłosił się w 1997 r. ze skierowaniem od onkologa z Fx. w Ł. z rozpoznaniem podejrzenia choroby zawodowej pod postacią raka płuca.

Mając powyższe na uwadze ŁPWIS w Ł. decyzją z dnia 4 czerwca 2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu I instancji. Uzasadniając organ odwoławczy wskazał, iż dokonane w sprawie ustalenia bezspornie wskazują, że orzeczenia lekarskie z 1997 r. nie zostały wydane w trybie § 7 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z 1983 r., a tym samym, że postępowanie diagnostyczne nie toczyło się w celu rozpoznania choroby zawodowej w trybie przepisów tego rozporządzenia. Co więcej zdaniem organu odwoławczego wobec braku doręczenia PPIS w Ł. wymaganego prawem zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, dokonanego według obowiązującego wzoru, przez lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad skarżącym, które to zgłoszenie jest warunkiem koniecznym wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, uznać należy, że w sprawie wystąpiła sytuacja, w której wydano decyzję administracyjną pomimo, iż nie doszło do prawnie skutecznego wszczęcia postępowania. Powyższe zaś stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania w sprawie, jako bezprzedmiotowego.

W wyniku rozpoznania skargi S.F. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 814/13 uchylił w/w decyzję z dnia 4 czerwca 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 3 stycznia 2013 r. W uzasadnieniu wyroku sąd ponownie przeprowadził wywód, co do konieczności zastosowania w sprawie przepisów rozporządzenia z 1983r. oraz zakwestionował sposób zakończenia postępowania przez organ II instancji, który zdaniem sądu narusza art. 105 §1 k.p.a. i nie licuje z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa

Kolejną decyzją z dnia 7 sierpnia 2014 r. PPIS w Ł. nie stwierdził u skarżącego choroby zawodowej wymienionej pod poz. 8 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. Podstawą przyjęcia takiego stanowiska była opinia lekarzy orzeczników poprzedzona wnikliwą oceną narażenia zawodowego.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, twierdząc, że nowotwór płuca ma związek z narażeniem na promieniowanie jonizujące.

Decyzją z dnia 15 grudnia 2014 r. ŁPWIS w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji stwierdzając, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, a przede wszystkim ustalenia uprawnionych jednostek orzeczniczych, prowadzą do jednoznacznego wniosku, że brak jest podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy i uznanie choroby zawodowej pod postacią raka płuca. W motywach skargi strona powtórzyła dotychczasową argumentację i wskazała, że przez cały okres pracy w Oddziale Radioterapii od 1964 r. do 1995 r. wykonywała zabiegi ręcznych aplikacji radu, tubek i igieł radu w teren nowotworów złośliwych o różnych lokalizacjach. Orzeczenia WOMP z 1997 r. i IMP z 1998 r. o braku podstaw do uznania choroby zawodowej, oparte były wyłącznie na wynikach wskazań dozymetrów fotograficznych, bez znajomości stanowiska pracy skarżącego. Skarżący podniósł, że we wszystkich przypadkach aplikacji radu na sali operacyjnej w warunkach jałowych, w znieczuleniu ogólnym nie było możliwości umieszczenia dozymetru na jałowym fartuchu, dlatego dozymetr zostawał w szatni. Z tych powodów od 1980 r. fizycy ochrony radiologicznej dokonywali pomiarów ekspozycji napromieniania specjalną aparaturą podczas wszystkich etapów pracy z radem. Pomiary te pozwalały na dokładne oszacowanie wielkości ekspozycji. Wyniki tych pomiarów zaginęły. Zarówno igły radu, jak i tubki radu w czasie długotrwałej pracy ulegały często mechanicznym uszkodzeniom z rozszczelnieniem. Powodowało to wydzielanie gazowej frakcji radu - radonu. Skarżący zaprzeczył także, że palił papierosy do połowy lat 90-tych. Podniósł, że w wywiadzie podczas badania w Przychodni Chorób Zawodowych w 1997 r. podał, że palił papierosy z przerwami do 1982 r. W lipcu 1990 r. przebył ciężki, rozległy zawał serca z niewydolnością krążenia. W okresie rehabilitacji pozawałowej stwierdzono u niego zmianę ogniskową w płucu lewym, która w dalszych badaniach okazała się rakiem płuca. Operację całkowitego usunięcia płuca skarżący przebył w 1993 r. Ponadto skarżący wskazał, że stwierdzono u niego bardzo rzadką postać raka gruczołowego - carcinoma bronchioalveolare, co do którego w piśmiennictwie onkologicznym brak jest jednoznacznych dowodów, że jest on rakiem tytoniozależnym. Częściej na ten typ raka chorują osoby niepalące, co przemawia za tezą, że nie jest to rak tytoniozależny. Za tezą tą przemawia lokalizacja raka w obwodowych częściach płuc, poza oskrzelem. Ponad 10-letni okres od zaprzestania palenia papierosów powoduje całkowite wygaśnięcie ryzyka indukcji raka tytoniozależnego. Przedstawione fakty narażenia zawodowego na promieniowanie jonizujące radu, radonu, promieniowania X przemawiają – według skarżącego - za przeważającym prawdopodobieństwem związku z chorobą raka płuca.

Wyrokiem z dnia 20 marca 2015 r., III SA/Łd 162/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę S.F. Uzasadniając sąd stwierdził, iż wydane w sprawie decyzje o braku podstaw do uznania choroby zawodowej odpowiadają prawu, a w motywach podjętych rozstrzygnięć organy rzetelnie i rzeczowo wypowiedziały się, co do przyczyn zajętego stanowiska. W ocenie sądu przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające odpowiadało wymogom określonym w art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz uwzględniało zalecenia sądu zawarte, w uprzednio wydawanych w sprawie wyrokach sądu administracyjnego, czym organy zadośćuczyniły treści art. 153 p.p.s.a. Odnośnie meritum sprawy sąd wywiódł, że dla uznania choroby za chorobę zawodową konieczne jest łączne spełnienie dwóch warunków. Po pierwsze, rozpoznane schorzenie musi figurować w wykazie chorób zawodowych, a po drugie - musi zostać spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wobec powyższego Sąd podzielił ocenę dokonaną przez organy, że orzeczenia IMP oraz WOMP, uzupełnione przywołanymi wyżej opiniami są spójne i rzeczowe, zostały także rzetelnie, logicznie i kompleksowo uzasadnione, w związku z czym brak jest podstaw do ich kwestionowania. Odnosząc się do treści skargi Sąd stwierdził, że żaden z podniesionych w niej argumentów nie mógł rzutować na wynik sprawy. Twierdzenia skarżącego o paleniu papierosów do 1982 r. w świetle poczynionych wyżej rozważań Sąd ocenił jako zupełnie niewiarygodne i nie znajdujące oparcia w aktach sprawy. Kwestie zaś typowo medyczne podnoszone przez skarżącego, że nowotwór płuca, na który zachorował, jego lokalizacja oraz piśmiennictwo onkologiczne dowodzą, że nie jest to rak tytoniozależny, nie mogły zostać merytorycznie zweryfikowane przez sąd, który nie posiada specjalistycznej wiedzy w tym zakresie.

Nie zgadzając się z wydanym wyrokiem S.F., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 23 marca 2017 r., II OSK 1881/15 uchylił w/w wyrok z dnia 20 marca 2015 r., III SA/Łd 162/15, objętą tym wyrokiem decyzję PWIS w Ł. z dnia 15 grudnia 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję PPIS w Ł. z dnia 7 sierpnia 2014 r. Zdaniem NSA zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do stwierdzenia braku podstaw do uznania choroby skarżącego za chorobę zawodową. W ocenie sądu kasacyjnego organy administracji nie powinny ograniczać się jedynie do samej treści orzeczeń lekarskich wydanych w ramach niniejszego postępowania, a także zweryfikować stanowisko skarżącego, co do nieprawidłowego ustalenia wpływu napromieniowania na powstanie choroby zawodowej, w tym rozważyć wystąpienie do specjalistycznej jednostki medycznej o dodatkową konsultację, która winna uwzględniać bezwzględnie rozważania sądu zawarte w przedmiotowym wyroku. W szczególności konieczne jest wyjaśnienie kwestii szczegółowych kryteriów ustalania związku pomiędzy czynnikami chorobotwórczymi, a ujawnieniem choroby, które to kryteria nie zostały uregulowane w rozporządzeniu z 1983 r.; kwestii rzeczywistych dawek napromieniowania przyjętych przez skarżącego, wobec podnoszonych przez stronę specyfiki wykonywanej pracy, nierzeczywistych wskazań napromieniowania rejestrowanych przez indywidualne dozymetry oraz brak możliwości używania tych urządzeń w trakcie przeprowadzania zbiegów; kwestii wpływu palenia przez skarżącego papierosów na powstałą chorobę nowotworową, a która to kwestia winna zostać wyjaśniona przez biegłego z zakresu onkologii oraz zasięgnięcie opinii, czy choroba skarżącego może zostać uznana za chorobę zawodową lekarzy specjalistów z dziedziny onkologii połączonej ze stosowaniem pierwiastków promieniotwórczych, w tym radu.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy PPIS w Ł. załączył do akt sprawy:

- pismo z dnia 17 lipca 2017 r. Ax. w Ł. zawierające informację, iż szpital nie posiada żadnych danych na temat narażenia skarżącego na promieniowanie jonizujące w latach 1963-1995 oraz nie posiada żadnych dokumentów opisujących warunki wykonywania zabiegów w tym okresie;

- pismo konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie radioterapii onkologicznej z dnia 9 listopada 2017 r., z którego wynika istnienie związku przyczynowo skutkowego między ryzykiem wystąpienia choroby zawodowej, a ekspozycją na dym tytoniowy, jak również ekspozycją na promieniowanie jonizujące; przy czym w przypadku promieniowania jonizującego związek ten ma bardzo skomplikowany charakter i jest zależny od wielu czynników, w tym wiekiem, płcią, wrażliwością osobniczą, jak również wielkością dawki napromieniowania, jej natężeniem i rodzajem ekspozycji; natomiast, co do związku przyczynowego pomiędzy paleniem tytoniu przez osobę narażoną na promieniowanie jonizujące, a zachorowaniem na nowotwór płuca konieczne jest zasięgnięcie opinii specjalistów medycyny pracy oraz inspektorów ochrony radiologicznej;

- pismo Ex. w Ł. z dnia 3 listopada 2017 r. zawierające informację o braku możliwości uzyskania opinii, co do związku przyczynowego pomiędzy paleniem tytoniu przez skarżącego, a zachorowaniem na nowotwór płuca z uwagi na fakt, że Bx. w Ł., Gx., Hx. w L. i Ix. w G. nie zatrudniają lekarza specjalisty z dziedziny onkologii.

Ponadto opinią z dnia 9 stycznia 2018 r., sporządzoną na wniosek organu z dnia 30 listopada 2017 r., Kierownik Jx. w Ł. dokonał uzupełnienia wydanego w sprawie orzeczenia z dnia 25 listopada 1997 r., nr [...], po zapoznaniu się z wytyczne zawartymi w wyroku NSA z 23 marca 2017 r.

- pismo PPIS w Ł. z dnia 7 września 2017 r. skierowane do Kx. w S. z zapytaniem, czy istnieje możliwość wydania opinii w przedmiocie związku przyczynowego pomiędzy paleniem papierosów przez stronę, a zachorowaniem na nowotwór płuca lewego, ze wskazaniem stopnia prawdopodobieństwa i z uwzględnieniem rozważań zawartych w wyroku NSA, przy czym opinia powinna zostać wydana przez lekarza posiadającego specjalizację z zakresu onkologii,

- odpowiedź ww. instytutu z dnia 13 września 2017 r., iż nie ma możliwości wykonania opinii, ponieważ nie zatrudnia specjalisty z zakresu onkologii. Jednocześnie poinformowano, że jednostką, która może wykonać opinię jest Lx. w Gl. bądź w W.

Jak wynika z akt sprawy, na wniosek skarżącego PPIS w Ł. postanowieniem z dnia 12 lutego 2018 r. dopuścił dowód z przesłuchania świadków – współpracowników strony, którzy do protokołu z dnia 5 kwietnia 2018 r. zeznali, iż podczas wykonywania obowiązków zawodowych związanych ze stosowaniem źródeł promieniowania jonizującego mieli do dyspozycji, stosowane do dnia dzisiejszego dozymetry fotograficzne. W trakcie wykonywanego zabiegu brak było możliwości przypięcia tych urządzeń do jałowego fartucha, a co więcej podczas przygotowywania się do zabiegu, jak i podczas wykonywania tego zabiegu nie było możliwości stosowania skutecznych osłon. Odnośnie palenia przez skarżącego tytoniu świadkowie zeznali, że palenie to miało charakter okazjonalny, w ilości 3-4 sztuk dziennie w okresie od 1978r. do 1982 r,. w 1982 r. skarżący zaprzestał palenia tytoniu.

Natomiast przesłuchana w dniu 9 kwietnia 2018 r. w charakterze świadka inspektor ochrony radiologicznej szpitala, pełniąca tę funkcję od 1983 r. doktor nauk fizycznych w swoim zeznaniu wyjaśniła sposób pomiarów przyjętych przez pracowników, w tym skarżącego dawek promieniowania, zarówno za pomocą indywidualnych dozymetrów oraz dawki ekspozycyjnej w środowisku pracy komory jonizującej, za pomocą licznika Geigera-Mullera. Wyjaśniła także, że jedyną metodą ochrony stosowaną przy zabiegach były ołowiane osłony radiologiczne, które w praktyce nie zawsze były stosowane, gdyż utrudniały wykonywanie zabiegu. W okresie kiedy były dokonywane pomiary, to dostawała wyniki z CLOR. Wyniki S.F. wykazywały, że zawsze uzyskiwał, w przeciwieństwie do innych lekarzy, małe dawki promieniowania. Według wiedzy świadka przebywanie długotrwałe w sferze promieniowania, połączone z pochłanianiem małych dawek promieniowania daje większy szkodliwy efekt zdrowotny – jest kancerogenne, może powodować raka.

Pismem z dnia 21 maja 2018 r. WOMP w Ł. po zapoznaniu się z treścią zeznań przesłuchanych świadków oraz stanowiska skarżącego, co do wydanej w dniu 9 stycznia 2018 r. opinii uzupełniającej wyjaśnił, że analiza przekazanych mu dodatkowych informacji pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na możliwość weryfikacji wydanego orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Natomiast jak wynika ze sporządzonej na wniosek organu opinii uzupełniającej IMP w Ł. z dnia 24 stycznia 2019 r., uwzględniającej treść zeznań przesłuchanych świadków oraz stanowisko strony skarżącej wyrażone w pismach z dnia 2 lutego 2018 r. oraz 25 czerwca 2018 r. brak jest możliwości ustalenia dawki promieniowania jonizującego na ręce podczas wykonywania zabiegów, z uwagi na fakt, iż w okresie pracy skarżącego nie stosowano dozymetrów dawki promieniowania na ręce, a ponadto brak jest danych, co do warunków narażenia, to jest czasu aplikacji, odległości od źródeł, czy też stosowanych osłon. Ponadto brak jest nowych dowodów, które wskazywałyby aby szacowane dawki promieniowania jonizującego przyjęte przez stronę przekraczały dopuszczalne normatywy higieniczne. Natomiast znajdujące się w aktach sprawy dostępne dane wskazują, iż przyjęte przez stronę dawki były niższe od obowiązującego limitu rocznego. Odnośnie wpływu ekspozycji na promieniowanie radonu i rozwój nowotworu płuca jednostka orzecznicza uznała, iż jest wątpliwy, gdyż cząsteczki alfa stanowią zagrożenie wyłącznie w przypadku ekspozycji wewnętrznej. Dalej wskazano, iż w postępowaniu orzeczniczym dotyczącym chorób zawodowych, prowadzonym zarówno na gruncie aktualnie obowiązującego rozporządzenia z 2009 r., jak i na gruncie znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzenia z 1983 r., dokonuje się szacowania prawdopodobieństwa związku pomiędzy rozpoznaną chorobą, a narażeniem zawodowym, które powinno być bezsporne lub przeważające. I tak do chorób zawodowych zalicza się choroby wywołane promieniowaniem jonizującym, łącznie z nowotworami jonizującymi, jeżeli prawdopodobieństwo udziału promieniowania w indukcji nowotworu przekracza 10%. W przypadku skarżącego oszacowane prawdopodobieństwo uwzględniające długość i wielkość ekspozycji promieniowania oraz informację o paleniu tytoniu, zarówno w roku 1997, jak i w wyniku ponownego oszacowania w roku 2012 wynosiło poniżej 1%. Tym samym nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wskazać istnienia związku przyczynowego rozpoznanego u strony raka płuca z warunkami w pracy. Tym bardziej, że do stwierdzenia choroby zawodowej nie wystarczy jedynie fakt rozpoznania jednostki chorobowej ujętej w wykazie i istnienie narażenia zawodowego, ale brane są pod uwagę inne pozazawodowe czynniki rozwoju choroby, w tym przypadku palenie tytoniu, które jest czynnikiem wysokiego ryzyka. Odnośnie argumentacji skarżącego, co do braku wpływu palenia papierosów na rodzaj stwierdzonego u niego nowotworu płuca jednostka orzecznicza wskazała, iż przedstawione twierdzenia nie znajdują potwierdzenia w literaturze. Natomiast, co do potwierdzonej przez świadków okoliczności okazjonalnego palenia papierosów przez stronę i zaprzestania palenia tytoniu w roku 1982 jednostka orzecznicza wskazała, iż powyższe pozostaje w sprzeczności z informacjami podawanymi przez stronę do dokumentacji medycznej prowadzonej podczas wykonywanych badań profilaktycznych. Natomiast, co do wymaganych kwalifikacji lekarzy orzekających w sprawach chorób zawodowych jednostka orzecznicza wskazała, iż w świetle obowiązującego prawa lekarzem właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych. Powyższe oznacza, iż powołanie biegłego z zakresu onkologii nie jest konieczne do rozpoznania choroby zawodowej.

Decyzją z dnia 10 maja 2019 r. PPIS w Ł. nie stwierdził u skarżącego choroby zawodowej.

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącego wniósł odwołanie do ŁPWIS w Ł., w którym wnosząc o uchylenie decyzji w całości i orzeczenie, co do istoty sprawy zarzucił naruszenie § 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z 1983 r. poprzez uznanie, że kryteria ustalenia choroby u skarżącego są zgodne z wynikającymi z rozporządzenia zasadami ustalenia istnienia związku przyczynowego, jak również naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe uznanie, że w sprawie wyjaśnione zostały wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, pomimo nieustosunkowania się do stanowiska skarżącego oraz przedstawionych przez niego świadków, co do niedokładnego prowadzenia pomiarów promieniowania jonizującego, jak również pominięcia specyficznych warunków pracy oraz braku zasięgnięcia opinii biegłego z zakresu onkologii i radioterapii.

W toku postępowania odwoławczego ŁPWIS w Ł. stosując się do zaleceń NSA zawartych w wyroku z dnia 23 marca 2017 r. uzupełnił zgromadzony materiał dowodowy o opinię konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie radioterapii onkologicznej z dnia 16 września 2019 r., co do udziału czynników ryzyka, to jest palenia tytoniu i narażenia na promieniowanie jonizujące w rozwoju raka płuca oraz umiejscowienia dawkomierzy indywidualnych oraz stosowania osłon podczas wykonywania zabiegu z wykorzystaniem źródła promieniowania jonizującego. Z treści przedłożonej opinii wynika, iż istnieje związek przyczynowo - skutkowy między ryzykiem wystąpienia choroby zawodowej, a ekspozycją na dym tytoniowy, jak również ekspozycją na promieniowanie jonizujące; przy czym w przypadku promieniowania jonizującego związek ten ma bardzo skomplikowany charakter i jest zależny od wielu czynników, w tym wiekiem, płcią, wrażliwością osobniczą, jak również wielkością dawki napromieniowania, jej natężeniem i rodzajem ekspozycji. Odnośnie umiejscowienia osobistego dozymetru konsultant wskazał, iż wobec treści obowiązujących w tym zakresie przepisów urządzenie to winno być umieszczone na wysokości serca pod fartuchem ochronnym/osłonnym, a grubość i struktura jałowego fartucha nie jest w stanie zmniejszyć dawki promieniowania, na jaką jest narażony personel. Natomiast, co do stosowania osłon stałych przepisy prawne obowiązujące w latach odnoszących się do sprawy nie regulowały tej kwestii szczegółowo.

Ponadto organ odwoławczy wystąpił do inspektora ochrony radiologicznej szpitala J.B.-T. (zatrudniona w latach 1983-2002), w którym pracował skarżący o dodatkowe wyjaśnienia dotyczące rodzaju odzieży ochronnej podczas wykonywania zabiegów z użyciem źródeł radu, umiejscowienia indywidualnego dawkomierza oraz obowiązku noszenia go w czasie pracy. W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy wpłynęły informacje, z których wynika, że skarżący miał obowiązek noszenia izomeru indywidualnego noszonego na wysokości piersi, a podczas zabiegów był brany w bawełniany fartuch jałowy. Ponadto wyjaśniono, że podczas zabiegów ewakuacji igieł radowych skarżący nie używał fartucha ochronnego ołowiowego, gdyż tego rodzaju fartuch nie chroni przed promieniowaniem gamma.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 22 stycznia 2020 r. ŁPWIS w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a przede wszystkim ustalenia uprawionych jednostek orzeczniczych w sposób bezsporny wskazują na brak podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Organ wskazał, iż nowotwory złośliwe wywołane promieniowaniem jonizującym nie wskazują żadnych cech swoistych i nie różnią się pod względem klinicznym i histopatologicznym od nowotworów występujących spontanicznie w populacji ogólnej. Tym samym aby nowotwór złośliwy mógł być uznany za chorobę zawodową należy ustalić, że został on wywołany promieniowaniem jonizującym występującym w środowisku pracy. Przy czym szczególna rola w tym postępowaniu przypada uprawnionym do orzekania w sprawie chorób zawodowych jednostkom orzeczniczym, a jednym z niezbędnych elementów postępowania orzeczniczego jest ocena narażenia zawodowego. Dalej organ odwoławczy wskazał, że z ustaleń jednostek orzeczniczych, które orzekały w niniejszym postępowaniu wynika, iż przy ustalaniu związku przyczynowego rozpoznanego nowotworu złośliwego z przebytą ekspozycją zawodową na promieniowanie jonizujące obowiązuje zasada ustalenia prawdopodobieństwa. Szacunek prawdopodobieństwa wymaga danych o wielkości i charakterze narażenia w poszczególnych latach pracy oraz danych o narażeniu na inne pozazawodowe czynniki ryzyka. W rozpatrywanym przypadku prawdopodobieństwo związku przyczynowego zdiagnozowanej choroby z zawodową ekspozycją na promieniowanie jonizujące oszacowano znacznie poniżej 1%, co wyklucza uznanie rozpoznanego nowotworu płuca za chorobę zawodową. Istotne w sprawie skarżącego jest to, że palił on papierosy i z tym czynnikiem ryzyka z przeważającym prawdopodobieństwem obie jednostki orzecznicze łączą rozpoznany u niego nowotwór. Z pisma IMP w Ł. z dnia 25 marca 1998 r. wynika, że palenie papierosów jest istotnym pozazawodowym czynnikiem ryzyka rozwoju nowotworu płuc, a prawdopodobieństwo indukcji nowotworów złośliwych u palaczy papierosów jest określone na około 90%. Z pisma Instytutu datowanego na 10 kwietnia 2008r. wynika, że w dokumentacji Przychodni Bx. w Ł., gdzie S.F. był objęty opieką profilaktyczną i był badany w ramach badań okresowych od 1967r. do 1996r. odnotowano, że palił papierosy w ilości 20 sztuk dziennie do połowy lat 90-tych.

W wyniku rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 7 sierpnia 2020 r. sygn. III SA/Łd 335/20 uchylił decyzje I i II instancji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ administracji i instancji po zapoznaniu się z wytycznymi zawartymi w wyroku NSA podjął czynności zmierzające do ich wykonania.

Wystąpił do jednostek orzeczniczych, które poprzednio wydały orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej wydane opinii w przedmiocie związku przyczynowego pomiędzy paleniem papierosów a zachorowaniem na nowotwór płuca.

Wojewódzki Ośrodek Bx. w Ł. w piśmie z dnia 9 stycznia 2018 r. podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko. Podjął ponadto polemikę z uzasadnieniem wyroku NSA w zakresie wykładni przepisu art. 2351 kodeksu pracy. Nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego, iż zdiagnozowany rak płuca jest niezależny od palenia tytoniu i dotyczy głównie osób niepalących.

Analogiczne stanowisko WOMP w Ł. zajął w piśmie z dnia 21 maja 2018 r., skierowanym do organu administracji I instancji.

Organ I instancji wystąpił także o wydanie ponownej opinii do Lx. w Ł. Instytut udzielając odpowiedzi, w piśmie z dnia 24 stycznia 2019 r. stwierdził, że zastrzeżenia i wątpliwości zawarte w pismach strony oraz zebrane zeznania świadków nie wnoszą nowych dowodów w sprawie. Tym samym Instytut podtrzymał opinię o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej pod postacią raka płuca.

Organ I instancji zwrócił się do kilku jednostek medycznych, m.in. w Ł., S. i L. z pytaniem "czy istnieje możliwość wydania opinii w przedmiocie związku przyczynowego pomiędzy paleniem papierosów przez stronę, a zachorowaniem na nowotwór płuca lewego, ze wskazaniem stopnia prawdopodobieństwa i z uwzględnieniem rozważań w wydanym w przedmiotowej sprawie wyroku NSA, przy czym opinia powinna zostać wydana przez lekarza posiadającego specjalizację z zakresu onkologii".

Adresaci nie podjęli się wydania opinii. Odmowę uzasadniali niezatrudnianiem przez jednostkę medyczną lekarza onkologa, bądź brakiem czasu pozwalającym na sporządzenie opinii. Kx. w S. w piśmie z dnia 13 września 2017 r. poinformował, że jednostkami mogącymi wykonać opinię są Centra Onkologii w Gl. i W.

Jak wynika z akt sprawy organy administracji obu instancji nie wystąpiły do ww. podmiotów medycznych w Gl. i W. o sporządzenie opinii.

Organ odwoławczy wystąpił natomiast, w dniu 11 lipca 2019 roku, do Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie radioterapii onkologicznej dr n. med. M.S. o pozyskanie konsultacji specjalistycznej.

Dr M.S. w piśmie z dnia 16 września 2019 r. wyjaśnił, cyt. " Istnieje związek przyczynowo skutkowy między ekspozycją na dym tytoniowy, a ryzykiem choroby nowotworowej. Taki związek jest udokumentowany w przypadku nowotworów głowy, szyi, nowotworów płuc, przełyku, pęcherza moczowego. Podobny związek występuje w przypadku ekspozycji na promieniowanie jonizujące. W tym przypadku wpływ promieniowania na żywą tkankę zależy od wielu czynników i z tego względu ma bardzo skomplikowany charakter. Reakcja organizmu po ekspozycji na promieniowanie jonizujące jest uwarunkowana wieloma parametrami. Należy brać pod uwagę przenikalność promieniowania oraz względną skuteczność biologiczną. Kolejne parametry to: wielkość dawki i jej natężenie, rodzaj ekspozycji (jednorazowa czy frakcjonowana) oraz właściwości związane bezpośrednio z napromienioną lokalizacją anatomiczną, płcią oraz wrażliwością osobniczą".

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi organy administracji mimo podjęcia czynności nie zrealizowały w całości zaleceń zawartych w wyroku NSA z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt II OSK 1881/15. Tym samym nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, naruszając przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można było jednoznacznie i przekonujące ustalić, że przyczyną schorzenia skarżącego było palenie papierosów, a nie sposób wykonywania pracy. Jakkolwiek zasadne jest stanowisko organów obu instancji, iż skarżący palił papierosy do 1993 roku, to organy nie były w stanie wykazać, że to właśnie palenie papierosów stanowiło bezpośrednią przyczynę zdiagnozowanego raka płuca. Palenie papierosów do 1993 r. potwierdziła strona w piśmie z dnia 6 stycznia 2011 r., skierowanym do NSA. Ponadto wynikała ona z treści dokumentacji medycznej badań profilaktycznych z lat 1967-1996.

WSA podniósł, że zeznania świadków (współpracowników strony) dotyczące rzucenia palenia przez skarżącego w latach 80 – tych XX wieku, w ocenie sądu, zasadnie nie zostały uwzględnione przez organy administracji. Nie można bowiem wykluczyć (w kontekście pozostałych dowodów z dokumentów), że skarżący powstrzymywał się od palenia jedynie w miejscu pracy.

WSA wskazał, że organ administracji rozpatrując ponownie sprawę powoła biegłego z dziedziny onkologii na okoliczności wskazane w wyroku NSA z dnia 23 marca 2017 r., to jest wyjaśnienia związku pomiędzy paleniem papierosów, a zachorowaniem na nowotwór złośliwy płuca. Wystąpi do Centrum Onkologii W W. lub Gl. o sporządzenie opinii w powyższym zakresie.

Ponadto wystąpi do dr n. medycznych M.S. - Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie radiologii onkologicznej o uzupełnienie opinii zawartej w punkcie 1 pisma z dnia 16 września 2019 r. (k. 178 akt administracyjnych), odnosząc się konkretnie do schorzenia skarżącego i warunków w jakich pracował – przenikalność promieniowania, względna skuteczność biologiczna, wielkość dawki i jej natężenia, rodzaj ekspozycji, właściwości związane bezpośrednio z napromienioną lokalizacją anatomiczną, wiekiem, płcią oraz wrażliwością osobniczą.

Dr M.S. przed wydaniem opinii zapozna się z treścią zeznań świadka J.B.– T. z dnia 9 kwietnia 2018 r. oraz jej wyjaśnień (mail z dnia 1 października 2019 r. ( k. 184 akt admin.). Świadek w latach 1983 – 2002 pracowała jako inspektor ochrony radiologicznej w szpitalu zatrudniającym skarżącego. Jest doświadczonym fizykiem z tytułem doktora.

Świadek zeznając przedstawiła warunki w jakich skarżący wykonywał zabiegi medyczne przy użyciu m.in. igieł radowych.

W szczególności biegły z zakresu radiologii onkologicznej odniesie się do wypowiedzi świadka, że przebywanie długotrwałe w sferze promieniowania, połączone z pochłanianiem małych dawek promieniowania daje większy szkodliwy efekt – jest to kancerogenne, może powodować raka.

WSA podniósł, że dopiero uzupełnienie materiału dowodowego o opinie biegłych pozwoli na jednoznaczne ustalenie etiologii choroby zdiagnozowanej u skarżącego.

Jak stwierdził NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 marca 2017 r. wszystkie nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie.

Ponownie rozpoznając sprawę Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. przeprowadził ponownie postępowanie mając na uwadze wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i wystąpił do Centrum Onkologii w W. o sporządzenie opinii dotyczącej związku pomiędzy paleniem papierosów a zachorowaniem na nowotwór złośliwy lewego płuca z uwzględnieniem wykonywania pracy przez skarżącego w narażeniu na promieniowanie jonizujące, jak również wystąpił do Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie radiologii onkologicznej dr n.med. M.S. o uzupełnienie wydanej uprzednio opinii z dnia 16.09.2019 r. w zakresie konkretnego odniesienia do schorzenia skarżącego i warunków w jakich pracował z uwzględnieniem treści zeznań świadka J.B.-T. (byłego inspektora ochrony radiologicznej w miejscu pracy S.F.).

Organ wskazał, że Konsultant Wojewódzki dr n.med. M.S. w odpowiedzi na prośbę PPIS w Ł. z dnia 24.02.2021 r. o uzupełnienie zgodnie ze wskazaniami Sądu opinii z dnia 16.09.2019 r, w piśmie z dnia 9.04.2021r. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko o istnieniu związku między ekspozycją na promieniowanie jonizujące i możliwością indukowania choroby nowotworowej i że indukcja zależy od wielu czynników. Podniósł również, że w tym przypadku wpływ promieniowania na żywą tkankę także zależy od wielu czynników, ma bardzo skomplikowany charakter i jest uwarunkowany wieloma parametrami takimi jak: przenikalność promieniowania oraz względna skuteczność biologiczna, wielkość dawki i jej natężenie, rodzaj ekspozycji - jednorazowa czy frakcjonowana - oraz właściwości związane bezpośrednio z napromienioną lokalizacją anatomiczną, wiekiem, płcią, wrażliwością osobniczą. Jednakże wskazał również, że oszacowanie prawdopodobieństwa udziału promieniowania jonizującego w indukcji nowotworu u zainteresowanego jak również ocena higieniczna jego warunków pracy wykracza poza kompetencje specjalisty, radioterapii onkologicznej i do wydania opinii wg. Konsultanta Wojewódzkiego uprawnienia takie mają posiadający odpowiednie narzędzia wyłącznie lekarze specjaliści orzekający w sprawach zawodowych chorób.

Mx. w W. odpowiadając na prośbę PPIS w Ł. w sprawie opinii dotyczącej etologii choroby zaistniałej u skarżącego z uwzględnieniem wątpliwości Sądu - w sporządzonej opinii z dnia 14.12.2021 r. znak [...] uzupełnionej i przesłanej pismem z dnia 25.04.2022 r. znak [...] - wskazał, że najważniejszą przyczyną zachorowania na raka płuca w Polsce jest palenie tytoniu - ma to odniesienie do 93% zachorowań u mężczyzn i 80% u kobiet. Biorąc pod uwagę aktualną wiedzę medyczną Instytut stwierdził, że palenie papierosów jest najważniejszym czynnikiem predysponującym do wystąpienia raka płuca, a skarżący przez wiele lat palił papierosy. Natomiast w piśmiennictwie z ochrony radiologicznej nie znaleziono dowodów na możliwość wywołania nowotworu płuca przez zawodowe narażenie na promieniowanie wynikające z jego zastosowań medycznych. Ze względów na ochronę zdrowia stosowne przepisy regulowały (i regulują) wielkość narażenia na promieniowanie oraz nakładały obowiązek ochrony radiologicznej i objęcie pracowników dozymetrią indywidualną.

Z dokumentacji sprawy S.F. wynika, że w jego przypadku wielkość dawek nie przekroczyła nawet dawek obowiązujących dla populacji generalnej z wyjątkiem 1969 roku, kiedy została ona przekroczona, ale nie została przekroczona dawka graniczna dla pracowników tj. 20 mSv/rok (obowiązująca również obecnie). Nadto, pracodawca wyposażył pracowników w dozymetry i skarżący był zobowiązany go użytkować ciągle zwłaszcza, że nie było przeciwwskazań do noszenia dozymetrów na bloku operacyjnym. Opinia Instytutu Onkologii zawiera również informacje, że odczyty dozymetryczne i kontrola narażenia były prowadzone przez Laboratoria Bx. w Ł. i Centralne Nx. w W. odpowiedzialne za wiarygodność odczytów. Instytut Onkologii odniósł się także do okoliczności dotyczących podejrzenia choroby zawodowej w schorzeniu zaistniałym u skarżącego zajmując stanowisko, że w przypadku chorób zawodowych w konkretnych sprawach w oparciu o istniejące regulacje prawne stosowne opinie wydają instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy i w tym przypadku właściwym jest IMP w Ł.

Organ I instancji mając na względzie uzupełnione opinie, a także wniesione do nich uwagi i zastrzeżenia przez skarżącego, zwrócił się również do Bx. w Ł. o przeanalizowanie całości zebranej dokumentacji celem jednoznacznego wypowiedzenia się czy powstanie choroby u skarżącego spowodowane zostało czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy, czy też etiologia choroby ma charakter wyłącznie pozazawodowy związany z paleniem papierosów. IMP w odpowiedzi na tak postawione pytanie w piśmie z 20 lipca 2022 r. oraz z 29 sierpnia 2022 r. wyjaśnił, że w oparciu o całość zgromadzonej dokumentacji (w tym będącej również w posiadaniu Instytutu i dotyczącej schorzenia skarżącego) i poddaniu ponownie szczegółowej analizie narażenia zawodowego po raz kolejny, również obecnie, nie może bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wskazać związku rozpoznanego raka płuca z warunkami pracy stwierdzić, że rak ten został spowodowany działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy (promieniowaniem jonizującym). Jednocześnie IMP wskazał, że wobec faktu palenia papierosów przez zainteresowanego do połowy lat 90 - tych w ilości 20 sztuk dziennie, a dym papierosowy jest jednym z najistotniejszych czynników indukujących nowotwory złośliwe płuc (prawdopodobieństwo indukcji określane na 90%) , to w przedmiotowej sprawie z wysokim prawdopodobieństwem, z tym właśnie czynnikiem należy łączyć rozpoznany nowotwór. Dodatkowo zostało podkreślone, że analiza piśmiennictwa medycznego wskazuje na brak dowodów, by promieniowanie jonizujące w dawkach na które narażony był opiniowany skarżący, było przyczyną rozwoju raka płuca.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. decyzją z 25 listopada 2022r. nie stwierdził u skarżącego choroby zawodowej - choroby wywołanej promieniowaniem jonizującym łącznie z nowotworami złośliwymi - wymienionej w poz. 8 wykazu chorób zawodowych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 18.11.1983 r.

W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez błędną wykładnię przepisu i uznanie, że kryteria ustalenia braku choroby zawodowej u skarżącego, wskazane w orzeczeniu orzeczników, są zgodne z wynikającymi z rozporządzenia zasadami ustalania istnienia związku przyczynowego, mimo braku jakichkolwiek ustawowych wskazań, co do zakresu oddziaływania promieniowania na powstanie choroby nowotworowej oraz pomimo umieszczenia choroby nowotworowej w wykazie chorób zawodowych" i "płynącym z powołanego rozporządzenia domniemaniem istnienia związku przyczynowego pomiędzy czynnikami chorobotwórczymi, a ujawnioną jednostką chorobową.", a także zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niezrealizowanie polecenia Sądu odnośnie ustalenia przyczyny wystąpienia choroby u skarżącego tzn. - czy wykonywana przez niego praca miała wpływ na jej powstanie, czy przyczyna stanu chorobowego ma charakter pozazawodowy i jest jego przyczyną wyłączną. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz wydanie decyzji orzekając co do istoty sprawy i stwierdzenie występowania choroby zawodowej, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zaskarżoną decyzją Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazano, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Zatem warunkiem rozpoznania choroby zawodowej jest ustalenie, że z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem choroba ma związek przyczynowy z czynnikiem szkodliwym środowiska pracy.

Organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie obie jednostki orzecznicze kilkakrotnie, a obecnie Bx. w Ł. również po raz kolejny po dodatkowym uzupełnieniu dokumentacji wg. wskazań Sądu, ponownie wypowiedziały się negatywnie odnośnie związku, choroby rozpoznanej u skarżącego z narażeniem na promieniowanie jonizujące, także w kontekście ww. przepisów, gdyż ocena narażenia zawodowego dokonana przez te wyspecjalizowane jednostki orzecznicze tj. WOMP i IMP posiadające wiedzę z zakresu ochrony radiologicznej i patologii zawodowej wykazała, że zainteresowany nie był narażony na promieniowanie jonizujące w stopniu mogącym stwarzać ryzyko zachorowania na stwierdzony u niego nowotwór płuca.

Organ podkreślił, że zatrudnieni w tych jednostkach orzeczniczych są lekarze posiadający specjalistyczne kwalifikacje, wiedzę i doświadczenie w zakresie medycyny pracy, na które składają się wieloletnie obserwacje w zakresie skutków biologicznych jakie w zdrowiu człowieka wywołuje wykonywanie pracy zawodowej w narażeniu na określony czynnik szkodliwy, które dają typowy dla tych skutków obraz kliniczny choroby.

Rozpoznany u skarżącego nowotwór płuca należy łączyć z przeważającym prawdopodobieństwem z paleniem papierosów.

W ocenie ŁPWIS w Ł. stanowisko jednostek orzeczniczych wyrażone, jak wspomniano, w orzeczeniach (z dnia 30.07.2007 r. i 24.09.2012 r.), obszernych opiniach uprzednio przez nie wydanych (z dnia 12.06.2014 r., 27.10.2014 r., 09.01.2018 r., 21.05.2018 r., 24.01.2019 r.), które zawierały również odniesienie do zastrzeżeń, uwag i poleceń Sądów (zawartych w wyrokach: WSA Łodzi z dnia 4.03.2009 r. sygn. akt III SA/Łd 607/08, WSA w Łodzi z dnia 13.10.2010 r. sygn. akt III SA/Łd 364/10, NSA w Warszawie z dnia 6.07.2011 r. sygn. akt I I OSK 207/11, WSA w Łodzi z dnia 23.10.2013 r. sygn. akt III SA/Łd 814/13, WSA Łodzi z dnia 20.03.2015 r. sygn. akt III SA/Łd 162/15, NSA w Warszawie z dnia 23.03.2017 r. sygn. akt I I OSK 1881/15) oraz wydanej ostatnio w obecnym postępowaniu opinii Bx. w Ł. (z dnia 20.07.2022 r. z uzupełnieniem z dnia 29.08.2022 r.) uwzględniającej także dodatkowe informacje, na których uzyskanie wskazał Sąd w wyroku z dnia 7.08.2020 r. odnośnie etiologii choroby, w sposób wyczerpujący uzasadnia i w pełni przekonało organ o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w pozycji 8 wykazu chorób zawodowych.

Z ww. opinii jednoznacznie wynika, że orzekanie w sprawach dotyczących chorób zawodowych, zawsze opiera się na analizie narażenia zawodowego i zmian zdrowotnych, a następnie na szacowaniu istnienia możliwego do przyjęcia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy warunkami pracy, a zmianami w stanie zdrowia. Aby stwierdzić chorobę zawodową należało w trakcie procesu orzeczniczego udowodnić związek pomiędzy narażeniem zawodowym a rozpoznaną chorobą z pewnością lub z jak największym prawdopodobieństwem, sankcjonując podstawy do rozpoznania choroby zawodowej albo wykluczając istnienie takiego związku lub dostrzegając jedynie jego znikome prawdopodobieństwo.

W niniejszej sprawie taka okoliczność tj. zależność skutkowa warunków pracy i stanu zdrowia nie miała miejsca, zatem należało uznać brak podstaw do uznania choroby jako następstwa wykonywanej pracy. Samo stwierdzenie, że rozpoznany u pracownika nowotwór mógł być efektem działania promieniowania jonizującego nie może stanowić podstawy do rozpoznania choroby zawodowej. Nie stosowanie analizy prawdopodobieństwa indukcji nowotworów przez promieniowanie oznaczałoby uznanie, że każdy pracownik narażony na takie promieniowanie bez względu na jego wielkość i długość ekspozycji, który zachoruje na chorobę nowotworową miałby prawo domagać się uznania choroby zawodowej, co zaprzeczałoby instytucji choroby zawodowej.

Organ pokreślił, że oszacowana przez jednostki orzecznicze na 0.7% wielkość prawdopodobieństwa indukcji nowotworu została uwzględniona jako okoliczność faktyczna pozwalająca ocenić ŁPWIS stopień narażenia zawodowego skarżącego oraz ocenić czy ustalony stopień narażenia zawodowego pozwalałby uznać zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia z 1983r., że rozpoznany u skarżącego nowotwór został spowodowany narażeniem zawodowym.

Organ podkreślił, że użyty przez prawodawcę zwrot "został spowodowany" oznacza, że prawdopodobieństwo związku pomiędzy nowotworem a narażeniem zawodowym musi być bezsporne lub bardzo wysokie. Mając zatem do oceny dwie wartości czynników wskazujących na możliwość wywołania indukcji nowotworu tj. 0,7%, co wynika z oceny narażenia na promieniowanie jonizujące przy wykonywanych czynnościach lekarza radioterapeuty oraz 90% u palaczy papierosów (u mężczyzn jest nawet do 93%), to czynnikiem predysponującym do etiologii zdiagnozowanej choroby będzie palenie papierosów. (Co ma oparcie w wieloletniej jak i aktualnej wiedzy medycznej.)

Zdaniem ŁPWIS prawdopodobieństwo, że rozpoznany u skarżącego nowotwór został spowodowany przez narażenie zawodowe na promieniowanie jonizujące jest niewielkie (niskie) ze względu na bardzo niski stopień narażenia zawodowego, a to nie pozwala stwierdzić u niego choroby zawodowej.

ŁPWIS odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu stwierdził, że są one bezzasadne i nie zasługują na uwzględnienie. Organ nie znalazł bowiem jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię. Rozpoznając niniejszą sprawę w sposób prawidłowy dokonana została bowiem wykładnia przepisów prawa materialnego i prawidłowo je zastosowano, opierając się w tym zakresie na wykładni tych przepisów znajdującej potwierdzenie w orzecznictwie. Z obszernych wyjaśnień WOMP zawartych w piśmie z 27.10.2014r. wynika, że orzekanie w sprawach chorób zawodowych bez względu na formę zapisu ustawowego opierało się zawsze na analizie narażenia zawodowego i zmian w stanie zdrowia oraz na szacowaniu możliwego do przyjęcia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy warunkami pracy a zmianami w stanie zdrowia. Przy orzekaniu wiadomo było, że prawdopodobieństwo indukcji nowotworowej spowodowanej promieniowaniem jonizującym musi wynosić minimum 10%, podczas, gdy w przypadku skarżącego nie osiągnęło 1%, co oznacza, że nowotwór płuca nie ma związku z narażeniem zawodowym. W uzupełnieniu wyjaśnień podano, że "jeśli w obowiązujących wcześniej przepisach (w tym rozporządzeniu z dnia 18 listopada 1983 r.) nie wskazano wyraźnie wielkości prawdopodobieństwa indukcji nowotworów wywołanych promieniowaniem jonizującym, to nie oznacza to, że w ówczesnym orzecznictwie nic na ten temat nie wiedziano, a przełom nastąpił równocześnie z wprowadzeniem ustawowego zapisu zawartego w rozporządzeniu z dnia 30 lipca 2002r. W rzeczywistości zawsze przy orzekaniu brano pod uwagę to, jakie było ryzyko związane z zawodowym narażeniem na promieniowanie jonizujące (oszacowanym na podstawie dozymetrii indywidualnej) a wystąpieniem zmian w stanie zdrowia.(...). Błędne i niczym nieuprawnione jest rozumowanie, że w oparciu przepisy rozporządzenia z 18 listopada 1983 r., każdy przypadek wystąpienia u osoby narażonej na promieniowanie jonizujące nowotworu złośliwego należało kwalifikować, jako chorobę zawodową po prostu łącząc te dwie okoliczności nie prowadząc w związku z tym żadnego postępowania diagnostyczno-orzeczniczego".

Organ zaznaczył, że również ze szczegółowej i obszernej opinii Ix. w Ł. z 9.01.2018r. wynika m.in., że: W "wykazie chorób zawodowych" stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych, w pkt 8 zawarto sformułowanie "Choroby wywołane promieniowaniem jonizującym łącznie z nowotworami złośliwymi". Zapis ten nie wskazywał na konieczność spełnienia wymogu prawdopodobieństwa indukcji nowotworowej powyżej 10%, ale nie nakładał żadnych ograniczeń, czy warunków ustawowo niezbędnych do spełnienia przy szacowaniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem na promieniowanie jonizujące a zachorowaniem na nowotwór, pozostawiając metody szacowania prawdopodobieństwa uprawnionym jednostkom orzeczniczym. Rozumowanie, że oznaczało to możliwość rozpoznania choroby wywołanej promieniowaniem jonizującym we wszystkich przypadkach, w których istniało narażenie na promieniowanie jonizujące na stanowisku pracy jest błędne. Przyjęcie takiego stanowiska oznaczałoby możliwość rozpoznania choroby nowotworowej dowolnego narządu, czy układu u każdej osoby narażonej w środowisku pracy na promieniowanie jonizujące, co byłoby podejściem całkowicie bezkrytycznym. W rzeczywistości przyjęcie związku przyczynowego pomiędzy pracą wykonywaną w narażeniu na promieniowanie jonizujące a daną chorobą zawsze poprzedzone było wnikliwym postępowaniem diagnostyczno-orzeczniczym. Wynika to z treści orzeczenia [...], gdzie zawarto uzasadnienie, że "oszacowana wartość prawdopodobieństwa związku przyczynowego choroby wymienionej w punkcie 1 rozpoznania z zawodową, ekspozycją na promieniowanie jonizujące jest znacznie mniejsza niż 1%. Brak jest zatem merytorycznego uzasadnienia do rozpoznania choroby zawodowej". ( - ) Szacowanie ryzyka indukcji nowotworowej miało zatem miejsce w procesie orzeczniczym zawsze, jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji "wykazu chorób zawodowych" wraz z nowym rozporządzeniem w 2002r., wprowadzającym zapisany literalnie niezbędny do spełnienia warunek ryzyka indukcji nowotworowej spowodowanej promieniowaniem jonizującym przekraczającym 10%. Zapis pkt 8 "wykazu chorób zawodowych" z 1983r. nie zabraniał posługiwania się szacowaniem ryzyka indukcji nowotworowej spowodowanej promieniowaniem jonizującym. Wynikało to bezpośrednio z § 1.1 ww. rozporządzenia z 1983r., w którym za choroby zawodowe uznano choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeśli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Aby spełnić ten warunek musiały istnieć metody oceny działania czynnika szkodliwego uwzględniające rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt z chorymi zakaźnie lub materiałem pochodzącym od tych chorych oraz z czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczuleniowe i nowotworowe (pkt 2 § 1 rozporządzenia z 1983r.) umożliwiające ocenę wpływu czynników szkodliwych środowiska pracy na zachorowanie. Nie były one jednak narzucone rozporządzeniem. Tym niemniej należy zauważyć, że bez metod szacowania ryzyka indukcji nowotworowej, które pozostawiono uprawnionym jednostkom, każde zachorowanie na nowotwór w sytuacji zawodowego kontaktu z promieniowaniem jonizującym należałoby uznać "a priori" za będące wynikiem wyłącznie promieniowania jonizującego, co byłoby ujmując rzecz najogólniej bardzo dalekie od prawdy. Jak wynika z treści orzeczenia [...], kryterium orzeczniczym przyjętym przez uprawnione jednostki (a w zasadzie jednostkę orzeczniczą, ponieważ wyznaczaniem kryteriów orzeczniczych i szacowaniem ryzyka indukcji nowotworowej zajmował się wyłącznie Bx. w Ł.) było oszacowanie ryzyka indukcji nowotworowej na ponad 1% a więc bardzo liberalnie w stosunku do kryterium wprowadzonego zapisem w rozporządzeniu z 2002r. (powyżej 10%). Niezależnie od tego, w przypadku S.F. ani jedno, ani tym bardziej drugie kryterium nigdy nie zostało spełnione. (-) Z nielicznymi wyjątkami chorób zawodowych rozpoznawanych "z pewnością", znakomita większość polega na szacowaniu ich związku z czynnikami zawodowymi i pozazawodowymi i wykazania " wysokiego prawdopodobieństwa" jednych bądź drugich. Tak jest w przypadku skarżącego. Oprócz faktu, że nie stwierdzono, aby ryzyko indukcji nowotworowej spowodowanej promieniowaniem jonizującym przekraczało 1%>, to wskazano na przeważający wpływ czynników pozazawodowych na rozwój nowotworu płuca u S.F., podnosząc wieloletnie palenie tytoniu w dużych ilościach oraz brak danych epidemiologicznych na indukcję wszystkich rodzajów raka płuca przez promieniowanie jonizujące, tym samym wskazując, że choć domniemany czynnik sprawczy był obecny w środowisku pracy, to nie można przyjąć ani z wysokim prawdopodobieństwem ani z pewnością, że był on czynnikiem, który wywołał chorobę. (...)

Organ podkreślił, że w orzekaniu o zawodowej etiologii nowotworów nie można pominąć danych literaturowych dotyczących przedmiotu sprawy i co Bx. w Ł. w opinii uzupełniającej z dnia 12.06.2014r. i 24.01.2019r. zaznaczył szczególnie, iż analiza fachowego piśmiennictwa medycznego wskazuje na brak dowodów, by promieniowanie jonizujące w dawkach, na które był narażony skarżący było przyczyną rozwoju raka płuca.

W świetle powyższego, organ za bezzasadne uznał należy także zgłoszone zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., gdyż w ocenie ŁPWIS wyjaśnione zostały wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności. Organ I instancji kierując się wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przeprowadził ponownie postępowanie uwzględniając zawarte tam wskazania. Uzupełnił w szczególności zgromadzoną dokumentację o dodatkowe wyjaśnienia Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie radiologii onkologicznej, o opinię Narodowego Instytutu Onkologii w W., oraz o opinię Bx. w Ł., która zawierała odniesienie zarówno do aktualnie uzyskanych wyjaśnień Konsultanta Wojewódzkiego i Instytutu Onkologii w W., jak również uwzględniała dokumentację całej sprawy zgromadzonej na przestrzeni jej trwania przez kilkanaście lat. Uzyskane obecnie dodatkowe wyjaśnienia dotyczące przyczyny powstania nowotworu płuca jako schorzenia spowodowanego wykonywaną pracą lekarza radioterapeuty także nie dały podstaw do zmiany rozpoznania tego nowotworu jako skutków pracy, ponieważ czynnikiem z którym należy z wysokim prawdopodobieństwem łączyć jego powstanie jest palenie przez wiele lat dużej ilości papierosów. Organ wydający decyzję związany jest treścią orzeczenia lekarskiego, które ocenia stan zdrowia pracownika (byłego pracownika) i określa, czy rozpoznane schorzenie odpowiada wymienionemu w wykazie chorób zawodowych, a także ocenia, czy warunki pracy miały wpływ na powstanie tego schorzenia. Takie orzeczenie lekarskie stanowi podstawowy środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia. Zatem państwowy inspektor sanitarny nie może stwierdzić choroby zawodowej, jeżeli właściwa jednostka orzecznicza wypowiada się w danej sprawie negatywnie, co w tym przypadku miało miejsce wielokrotnie.

Organ podniósł, że zadaniem jednostek orzeczniczych w sprawach chorób zawodowych nie jest ustalanie pozazawodowych przyczyn chorób i przeprowadzanie w tym kierunku szczegółowej diagnostyki, a jedynie, co miało miejsce w rozpatrywanym przypadku, wskazanie na możliwe inne niż zawodowe czynniki ryzyka tych chorób wobec braku przyczyn zawodowych - tutaj jest to wieloletnie palenie tytoniu.

ŁPWIS uznał, że w przedmiotowym - trwającym już kilkanaście lat postępowaniu - jednostki orzecznicze medycyny pracy w sposób przekonujący wielokrotnie wyjaśniły, z jakich przyczyn choroby strony nie można uznać za chorobę zawodową. Wyrażona ocena została zawarta w spełniających wymagania formalne opiniach lekarskich, z których jednoznacznie wynika, że u skarżącego etiologia rozpoznanego nowotworu ma podłoże pozazawodowe.

W skardze S.F. zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

tj. § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych i art. 153 p.p.s.a. poprzez:

1. błędną wykładnię przepisu i uznanie, że warunkiem rozpoznania choroby zawodowej na podstawie w/w aktu prawnego jest ustalenie, że z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem choroba ma związek przyczynowy z czynnikiem szkodliwym środowiska pracy, a także poprzez uznanie, iż kryteria ustalenia braku choroby zawodowej u skarżącego, wskazane w stanowiskach jednostek orzeczniczych, są zgodne z wynikającymi z w/w rozporządzenia zasadami ustalania istnienia związku przyczynowego - podczas gdy brak jest jakichkolwiek ustawowych wskazań, co do zakresu oddziaływania promieniowania na powstanie choroby nowotworowej, choroba nowotworowa została stwierdzona u skarżącego, choroba nowotworowa umieszczona została w wykazie chorób zawodowych (pkt 8 załącznika do powołanego rozporządzenia), a płynące z powołanego rozporządzenia domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy czynnikami chorobotwórczymi, a ujawnioną jednostką chorobową nie zostało w toku postępowania obalone,

2. wykładnię przepisu sprzeczną z jego wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - którą to wykładnią organy administracyjne związane są na gruncie art. 153 p.p.s.a.,

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. (z daleko posuniętej ostrożności procesowej) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez uznanie, że w postępowaniu przed organem I i II instancji wyjaśnione zostały wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności - pomimo, że organy nie zwróciły się do podmiotów posiadających wiadomości specjalne o wydanie opinii w których określone zostałoby:

- czy można wykluczyć, że praca wykonywana przez S.F. miała wpływ na wystąpienie choroby zawodowej (promieniowanie jonizujące, radon)

- a w razie pozytywnej odpowiedzi na w/w pytanie jaka jest przyczyna stanu chorobowego S.F., czy ma charakter pozazawodowy i jako taka jest przyczyną wyłączną,

-stanowisko dr M.S. odnoszące się do zeznań świadka J.B.-T. z dn. 09.04.2019 r. w których przedstawiła warunki w jakich S.F. wykonywał zabiegi medyczne przy użyciu igieł radowych, a więc w sytuacji w której nie doszło do pełnej realizacji zaleceń wydanych przez Naczelny Sąd Administracyjny i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi.

2. art. 80 k.p.a. poprzez dowolną i zarazem sprzeczną z dowodami zgromadzonymi w toku postępowania, a nie swobodną ocenę dowodów, wyrażającą się w uznaniu, iż ze stanowiska jednostek orzeczniczych wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że etiologia choroby S.F. ma charakter pozazawodowy tj. związany z paleniem papierosów, podczas gdy twierdzenie takie nie wynika ze zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego, gdyż podmioty opiniujące w niniejszej sprawie wskazały, iż:

- Konsultant Wojewódzki w dziedzinie radioterapii onkologicznej dla województwa łódzkiego dr n. med. M.S. (16.09.2019 r.): "Podobny związek (jak między ekspozycją na dym tytoniowy a ryzykiem wystąpienia choroby nowotworowej) występuje w przypadku ekspozycji na promieniowanie jonizujące. W tym przypadku wpływ promieniowania na żywą tkankę zależy od wielu czynników i z tego względu ma bardzo skomplikowany charakter. Reakcja organizmu po ekspozycji na promieniowanie jonizujące jest uwarunkowana wieloma parametrami. Należy brać pod uwagę przenikalność promieniowania oraz względną skuteczność biologiczną. Kolejne parametry to wielkość dawki i jej natężenie, rodzaj ekspozycji (jednorazowa czy frakcjonowana) oraz właściwości związane bezpośrednio z napromienioną lokalizacją anatomiczną, wiekiem, płcią oraz wrażliwością osobniczą. " oraz "grubość, struktura fartucha jałowego nie jest w stanie zmniejszyć dawki promieniowania na która narażony

jest personel.",

- Narodowy Instytut Onkologii (14.12.2021 r.): "Rak płuca może także występować u osób niepalących czynnie (5-10% zachorowań). W tej grupie do czynników ryzyka wystąpienia raka płuca należą bierne palenie, radon i inne mniej częste czynniki. Palenie tytoniu pozostaje najważniejszą przyczyną raka płuca w Polsce odpowiadając za 93% zachorowań mężczyzn i niemal 80% zachorowań kobiet. Biorąc pod uwagę aktualną wiedzę medyczną należy jednoznacznie stwierdzić, że palenie papierosów jest najważniejszym czynnikiem predysponującym do wystąpienia raka płuca. " - ergo nie wynika z tego, że wykluczonym jest, aby praca wykonywana przez S.F. była przyczyną jego choroby oraz, że przyczyna choroby ma charakter pozazawodowy i jako taka jest przyczyną wyłączną stanu chorobowego,

- Narodowy Instytut Onkologii (25.04.2022 r.): "Ocena ryzyka względnego raka płuca wśród radiologów i techników radiologicznych przeprowadzona w 2004 roku przez Y.S. i wsp. wykazała, że dla pracowników pracujących w latach do 1979 nie obserwowano istotnie statystycznego wzrostu zachorowalności." oraz " W publikacji Velazquez-Kronen z 2020 roku wykazano, że narażenia zawodowe na promieniowanie jonizujące techników radiologicznych nie wiązało się z wyższym ryzykiem zgonu z powodu raka płuca w przypadku skumulowanej dawki promieniowania do 200 mGy wśród osób palących 20 i więcej paczkolat. " - ergo nie wynika z tego, że wykluczonym jest, aby praca wykonywana przez S.F. była przyczyną jego choroby oraz, że przyczyna choroby ma charakter pozazawodowy i jako taka jest przyczyną wyłączną stanu chorobowego,

- Lx. w Ł. (20.07.2022 r.): " Podczas zabiegów radioterapii Pan S.F. (...) mógł być narażony na większe dawki promieniowania. Z pisma PPIS w Ł. z dn. 05.07.2018 r. wynika, że do 1980 roku nie wykonywano pomiarów ekspozycji na promieniowanie jonizujące. ", oraz " Wpływ ekspozycji na promieniowa pochodzące z radonu i rozwój nowotworu płuca u eksponowanego lekarza jest też bardzo wątpliwy. " oraz "Promieniowanie jonizujące jest czynnikiem o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi." oraz "Jak wynika z całości zgromadzonej dokumentacji, w 2012 roku ponownie dokonany szacunek prawdopodobieństwa udziału zawodowej ekspozycji z uwzględnienie długości i wielkości ekspozycji oraz informacje o paleniu papierosów nadal wynosił 0,7% i wskazywał z przeważającym prawdopodobieństwem na pozazawodową etiologię nowotworu. " oraz "Nowotwory złośliwe wywoływane przez kancerogeny występujące w

środowisku pracy nie mają żadnych cech swoistych i nie różnią się przebiegiem ani charakterystyką kliniczną i histologiczną od tych, które występują w populacjach nienarażonych zawodowo na działanie tych czynników." oraz " wyjaśnienie przyczyny rozpoznanego u pacjenta raka płuca, z uwzględnieniem roli niezależnych, pozazawodowych czynników ryzyka, nie leży w kompetencji jednostki orzeczniczej. " " Ocena warunków pracy Pana S.F. nie pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że rak płuc został spowodowany działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. " - ergo nie wynika z tego, że wykluczonym jest, aby praca wykonywana przez S.F. była przyczyną jego choroby oraz, że przyczyna choroby ma charakter pozazawodowy i jako taka jest przyczyną wyłączną stanu chorobowego,

-Lx. w Ł. (29.08.2022 r.): "Podtrzymujemy opinię o braku podstaw do rozpoznania u Pana S.F. choroby zawodowej pod postacią raka płuca. Ocena warunków pracy Pana S.F. nie pozwala stwierdzić, że rak płuc został spowodowany działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. " - ergo nie wynika z tego, że wykluczonym jest, aby praca wykonywana przez S.F. była przyczyną jego choroby oraz, że przyczyna choroby ma charakter pozazawodowy i jako taka jest przyczyną wyłączną stanu chorobowego; ponadto wskazać trzeba, że w/w organ opiera swoją opinię na wadliwej wykładni § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz

zobowiązanie organu I instancji do wydania w terminie 30 dni od uprawomocnienia się wyroku, lub w innym terminie określonym przez Sąd, decyzji stwierdzającej występowanie u S.F. choroby zawodowej, a na wypadek uznania, iż dla usunięcia naruszenia prawa i końcowego załatwienia sprawy nie jest niezbędne uchylenie decyzji organu I instancji, a w konsekwencji nieuwzględnienia wniosku sformułowanego w pkt. II na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. wniósł o zobowiązanie organu II instancji do wydania w terminie 30 dni od uprawomocnienia się wyroku, lub w innym terminie określonym przez Sąd, decyzji stwierdzającej występowanie u S.F. choroby zawodowej.

Skarżący wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę w oparciu o wyżej przywołane kryteria sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżone orzeczenie odpowiada bowiem przepisom prawa.

Kontroli sądu została poddana decyzja Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Państwowego Inspektora Sanitarnego w Ł. w przedmiocie odmowy stwierdzenia u S.F. choroby zawodowej wywołanej promieniowaniem jonizującym łącznie z nowotworami złośliwymi (poz. 8 wykazu chorób zawodowych).

Na wstępie rozważań podkreślić należy, że zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, że przedmiotowa sprawa była wcześniej przedmiotem kilkukrotnego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oraz Naczelny Sąd Administracyjny. Istotne znaczenie dla sprawy ma ostatni wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 7 sierpnia 2020 r. sygn.. III SA/Łd 335/20, który uchylił decyzje organów I i II instancji oraz nakazał organom przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego. Rozpoznając niniejszą sprawę należy również mieć na względzie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 2023 r. sygn. II OSK 1881/15. Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W ocenie sądu należy uznać, że "sprawa", o której mowa w powyższym przepisie, to sprawa w znaczeniu materialnym, a nie formalnym, a pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku. Ocena prawna, o której stanowi ww. przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Natomiast naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (J. Tarno, Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.).

W orzecznictwie podkreśla się, że działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. wyroki NSA: z 21 października 1999 r., sygn. IV SA 1681/97 i z 1 września 2010 r., sygn. I OSK 920/10, LEX 745376).

Ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana – po wydaniu orzeczenia sądowego – istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie II, Wolters Kluwer, Warszawa 2006, s. 325-326 i B. Adamiak, Glosa do wyroku SN z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97, OSP 1999/5/101).

Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Orzekające ponownie w niniejszej sprawie organy administracji oraz Sąd są zatem związane wykładnią wyrażoną w motywach wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 7 sierpnia 2020 r. i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 2017 r., albowiem w okolicznościach tej sprawy nie zaistniały wymienione wyżej przesłanki, umożliwiające odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w cytowanych wyrokach.

Tym samym kontrola prawidłowości zaskarżonych decyzji wynika z oceny realizacji zaleceń zawartych w uzasadnieniu omawianych wyrokach.

Dokonując pod takim kątem oceny prowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego Sąd stwierdził, że organ nie zastosował się do zaleceń zawartych w wyrokach sygn. III SA/Łd 335/20 i II OSK 1881/15. Przede wszystkim Sąd podkreśla, że nadal stan faktyczny sprawy nie został należycie wyjaśniony. Sąd przy tym nie neguje, że organy administracji podejmują działania mające na celu realizację wytycznych, nie mniej jednak nie przyniosły one oczekiwanych rezultatów. Sąd uznał zatem, ze postępowanie przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i § 2 , art. 80 k.p.a. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu (§ 2). Z kolei art. 80 k.p.a. wskazuje, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku II OSK 1881/15 wskazał w uzasadnieniu, że przepisy będące podstawą orzekania w sprawie choroby zawodowej u skarżącego kasacyjnie nie wprowadzają jakiejkolwiek hierarchii w zakresie gromadzenia w sprawie materiału dowodowego, jak też jakichkolwiek ograniczeń w tym przedmiocie w rozumieniu limitu podejmowanych czynności. Granicą jest więc ustalenie jednoznacznego stanu faktycznego sprawy oraz wyjaśnienie wszelkich wątpliwości, mających zasadnicze znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia.

W wyroku sygn. III SA/Łd 335/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nakazał:

1. powołanie biegłego z dziedziny onkologii na okoliczności wskazane w wyroku NSA z dnia 23 marca 2017 r., to jest wyjaśnienia związku pomiędzy paleniem papierosów, a zachorowaniem na nowotwór złośliwy płuca; wystąpienie do Centrum Onkologii w W. lub Gl. o sporządzenie opinii w powyższym zakresie.

2. wystąpienie do dr n. medycznych M.S. - Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie radiologii onkologicznej o uzupełnienie opinii zawartej w punkcie 1 pisma z dnia 16 września 2019 r. (k. 178 akt administracyjnych), odnosząc się konkretnie do schorzenia skarżącego i warunków w jakich pracował – przenikalność promieniowania, względna skuteczność biologiczna, wielkość dawki i jej natężenia, rodzaj ekspozycji, właściwości związane bezpośrednio z napromienioną lokalizacją anatomiczną, wiekiem, płcią oraz wrażliwością osobniczą. Sąd zaznaczył, że Dr M.S. przed wydaniem opinii zapozna się z treścią zeznań świadka J.B.–T. z dnia 9 kwietnia 2018 r. oraz jej wyjaśnień (mail z dnia 1 października 2019 r. ( k. 184 akt admin.). Świadek w latach 1983 – 2002 pracowała jako inspektor ochrony radiologicznej w szpitalu zatrudniającym skarżącego. Jest doświadczonym fizykiem z tytułem doktora. Sąd zaznaczył, że w szczególności biegły z zakresu radiologii onkologicznej odniesie się do wypowiedzi świadka, że przebywanie długotrwałe w sferze promieniowania, połączone z pochłanianiem małych dawek promieniowania daje większy szkodliwy efekt – jest to kancerogenne, może powodować raka.

Ponownie rozpoznając sprawę organy wystąpiły do dr n medycznych M.S. o wydanie opinii uzupełniającej. Nadesłana opinia z 9 kwietnia 2021r. nie precyzuje odpowiedzi na pytania postawione przez Sąd w wyroku III SA/Łd 335/20. Biegły nie odniósł się do zeznań świadka J.B.–T. z dnia 9 kwietnia 2018 r. oraz jej wyjaśnień. Zdaniem biegłego oszacowanie prawdopodobieństwa udziału promieniowania jonizującego i indukcji nowotworu, jak również ocena środowiska pracy, wykracza poza kompetencje specjalisty radioterapii onkologicznej lub innego specjalisty onkologii. Do wydawania tego typu opinii uprawnieni są lekarze specjaliści orzekający w sprawach chorób zawodowych oraz specjaliści związani z ochroną radiologiczną (k. 204 akt admin.)

Z kolei w zakresie powołania biegłego z zakresu onkologii na okoliczności wskazane w wyroku NSA z 23 marca 2017 r. i wystąpienia do Centrum Onkologii w W. lub Gl. w piśmie z 2 czerwca 2021 r. i 26 lipca 2021 r. Narodowy Instytut Onkologii w Gl. wskazał na brak możliwości wydania opinii we wnioskowanym zakresie (k. 207 akt admin.). Ogólną opinię dotyczącą wyjaśnienia związku pomiędzy paleniem papierosów a zachorowaniem na nowotwór złośliwy płuca sporządził Narodowy Instytut Onkologii Państwowy Instytut Badawczy w W. (opinia dr n medycznych A.P. (k. 224a akt admin.). Ze względu na jej ogólny charakter organ ponownie zwrócił się o wydanie opinii wskazującej na związek pomiędzy paleniem papierosów a zachorowaniem na nowotwór u skarżącego. Opinia i z 25 kwietnia 2022 r. (k. 234 akt admin.) nie wskazuje jednak precyzyjnie na taki związek u skarżącego. W opinii zawarto stwierdzenie, że "na podstawie wiedzy i literatury w tym zakresie wszystkie tego typu kwestie mogą być odnoszone jedynie do pewnych hipotetycznych "przeciętnych" sytuacji i zwykle określają prawdopodobieństwo wystąpienia danego zdarzenia". Opinia podkreśla, że "jeżeli skarżący nie nosił dozymetru, to łamał obowiązujące przepisy i narażał siebie i innych pracowników. Pracodawca zgodnie z przepisami wyposażył skarżącego w dozymetr. (...) Nie ma żadnych przeciwskazań do noszenia dozymetrów na bloku operacyjnym.".

Wobec powyższych ustaleń organów Sąd stwierdza, że zalecenia z wyroku III SA/Łd 335/20 nie zostały wykonane. Przede wszystkim należy zauważyć, że organ nie podjął działań zmierzających do zwrócenia się do innych ośrodków onkologicznych o wydanie opinii, które zrealizowałaby wytyczne Sądu (np. Wr., B. czy też O.). W tym zakresie należy uzupełnić postępowanie dowodowe i zwrócić się o wydanie opinii dotyczącej indywidualnego przypadku skarżącego, jak również uwzględnić podnoszoną przez skarżącego okoliczność zbadania rzeczywistych dawek napromieniowania. Okoliczność ta została również wskazana w wyroku NSA sygn. II OSK 1881/15 jako wymagająca wyjaśnienia. Trzeba mieć również na względzie, że nawet wykonywanie pracy w narażeniu na działanie czynników poniżej dopuszczalnych norm nie oznacza wykonywania pracy w bezpiecznych warunkach.

Sąd zauważa ponadto, że organ nie podjął działań zmierzających do dopuszczenia dowodu z opinii specjalisty do spraw ochrony radiologicznej, który odniósłby się konkretnie do choroby skarżącego i warunków jego pracy – przenikalności promieniowania, względnej skuteczności biologicznej, wielkości dawki i jej natężenia, rodzaju ekspozycji, właściwości związanych z bezpośrednio napromienioną lokalizacją anatomiczną. Okoliczności te podkreślił w swojej opinii dr n medycznych M.S. z 9 kwietnia 2021 r.

W ocenie Sądu na obecnym etapie postępowania nie doszło do obalenia domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze schorzeniem skarżącego. W tym miejscu należy ponownie podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku II OSK 1881/15 wskazał, że wszelkie nie dające się usunąć wątpliwości nie powinny być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie. Organy ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę nie powinny się jedynie opierać na orzeczeniach lekarskich, lecz dopuścić wszelkie środki dowodowe. W związku z niewyjaśnieniem stanu faktycznego twierdzenie organów I i II instancji, że etiologia rozpoznanego u skarżącego nowotworu ma podłoże pozazawodowe jest przedwczesne.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a orzekł o uchyleniu decyzji I i II instancji. Sąd uznał za niezasadny wniosek skarżącego o zobowiązanie organu, na podstawie art. 145 a § 1 p.p.s.a. do wydania w terminie 30 dni od uprawomocnienia się wyroku decyzji stwierdzającej wystąpienie u skarżącego choroby zawodowej. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie został nadal w sposób kompletny ustalony przez organ, co stanowiło przeszkodę do uwzględnienia wniosku. Przepis art. 145a p.p.s.a. pozwala sądowi administracyjnemu na zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji i wskazanie sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok. NSA z 16 lutego 2022 r. sygn. II OSK 753/21, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

O kosztach postępowania (wynagrodzenie adwokata) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

d.cz.