Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 962/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2025-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 60
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 8 lipca 2024 r. nr SKO.450.112.2024 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Redzikowo z dnia 5 czerwca 2024 r. nr CUS 5120.21.2024


UZASADNIENIE

J. T. (dalej jako: strona, skarżący) zaskarżył do Wojewódzkiego

Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej: organ odwoławczy, Kolegium, SKO) w sprawie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 1 sierpnia 2023 r. S. T. - córka J. T. -

została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w P. z filią w K.

Następnie, na podstawie decyzji Dyrektora Centrum Usług Społecznych z dnia 26 stycznia 2024 r., została z dniem 13 lutego 2024 r. przeniesiona do Domu Pomocy Społecznej w C. W okresie od 1 do 9 kwietnia 2024 r. przebywała na

oddziale psychiatrycznym Szpitala w C., a od 12 do 30 kwietnia 2024 r. na

oddziale w Szpitalu dla psychicznie i nerwowo chorych w S.

W dniu 6 marca 2024 r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności strony za pobyt jego córki w Domu Pomocy Społecznej w C. Od

dnia umieszczenia córki w DPS w P. z filią w K. J. T.

uiszczał kwotę 500 zł miesięcznie w ramach zobowiązania do ponoszenia kosztów pobytu na podstawie umowy zawartej 1 sierpnia 2023 r. z Centrum Usług Społecznych (dalej jako: CUS).

Wnioskiem z dnia 26 marca 2024 r. skarżący zwrócił się do CUS Gminy Redzikowo o zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt córki w DPS w całości. We wniosku wskazał, że w jego ocenie córka wielokrotnie naruszyła względem niego zasady współżycia społecznego, co uzasadnia zwolnienie go - na podstawie art. 64 ust 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej jako: "u.p.s.") - z konieczności ponoszenia opłaty.

Wójt Gminy Redzikowo (dalej jako: Wójt, organ I instancji) decyzją z dnia 10 maja 2024 r. odmówił stronie zwolnienia z odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej w kwocie 3.487,31 zł w okresie od 1 kwietnia 2024 r.

Następnie, decyzją z dnia 5 czerwca 2024 r., Wójt ustalił skarżącemu, począwszy od dnia 1 kwietnia 2024 r., wysokość odpłatności za pobyt córki w DPS w C. w wysokości 3.487,31 zł. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że

zgodnie z art. 60 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu jednak w kwocie nie większej niż 70% swego dochodu, natomiast rodzina i gmina w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca. Miesięczny koszt pobytu jednej osoby w domu pomocy społecznej na podstawie zarządzenia Starosty Chojnickiego z dnia 16 lutego 2024 r. nr 15/25 od marca 2024 r. wynosi 7.004,00 zł. Z ustaleń dokonanych przez organ I instancji wynika, że skarżący - jako ojciec - pozostaje jedynym zobowiązanym do ponoszenia kosztu pobytu córki w domu pomocy społecznej. W ramach wywiadu środowiskowego organ I instancji ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego dochód netto od 1 marca 2024 r. wynosi 5.815,31 zł miesięcznie i kształtuje się powyżej wartości 300% kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą, która zgodnie z ustawą o pomocy społecznej wynosi 2.328 zł (776 zł x 300%) przekraczając go o kwotę 3.487,31 zł. W konsekwencji, zdaniem organu I instancji, należało ustalić skarżącemu opłatę w wysokości 3.487,31 zł za pobyt córki począwszy od 1 kwietnia 2024 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 8 lipca 2024 r. uchyliło w decyzję z dnia 5 czerwca 2024 r. w części dotyczącej określenia daty początkowej obowiązku i określiło, począwszy od dnia 1 maja 2024 r., wysokość odpłatności za pobyt córki w DPS w C. w kwocie

3.487,31 zł. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s., gdyż obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Z powyższych regulacji wynika również, że członkowie rodziny w pierwszej kolejności ponoszą odpłatność za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej na podstawie zawartej z gminą umowy, bądź na podstawie decyzji administracyjnej ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej.

Z akt sprawy wynika, że skarżący nie zobowiązał się w drodze umowy do ponoszenia odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej. Skarżący nie podpisał bowiem nadesłanej mu umowy nr [..] z dnia 18 marca 2024 r. na kwotę 1.500 zł ustalonej odpłatności. W odpowiedzi na powyższą korespondencję złożył wniosek o zwolnienie go z opłat za pobyt córki w domu pomocy społecznej.

Kolegium wyjaśniło, że w świetle postanowień art. 61 ust. 2e u.p.s. w przypadku odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, co miało miejsce w niniejszej sprawie, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. w drodze decyzji, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie wysokość opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej została określona w prawidłowej wysokości. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego dochód od 1 marca 2024 r. wynosi 5.815,31 zł netto miesięcznie i kształtuje się powyżej wartości 300% kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą, która zgodnie z ustawą o pomocy społecznej wynosi 2.328 zł (776 zł x 300%) i przekracza je o kwotę 3.487,31 zł.

W dalszej kolejności Kolegium podniosło, że obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Skoro zatem córka skarżącego w okresie od 1 kwietnia do 9 kwietnia 2024 r. przebywała na oddziale psychiatrycznym Szpitala w C., a w okresie od 12

do 30 kwietnia 2024 r. w Szpitalu dla psychicznie i nerwowo chorych w S.,

to decyzja z dnia 5 czerwca 2024 r. ustalająca wysokość opłatności na

pobyt córki w domu pomocy społecznej konkretyzującej z mocy prawa obowiązek opłaty wymagała modyfikacji w zakresie daty początkowej tego obowiązku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i zwolnienie go od 1 maja 2024 r. w całości z jakichkolwiek opłat za pobyt S. T., umieszczonej w Domu Pomocy

Społecznej w C. od 13 lutego 2024 r. Na wypadek nieuwzględnienia

powyższego wniosku wniósł o zwolnienie go w części z opłat za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej w C. i ustalenie miesięcznej opłaty ponoszonej przez

stronę w kwocie 500,00 zł. Niezależnie od powyższego wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, tj.: wywiadów środowiskowych, notatek służbowych, opinii i innych dokumentów znajdujących się w posiadaniu Centrum Usług Społecznych w Redzikowie oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku, w tym notatek i innych dokumentów sporządzonych przez pracowników Warsztatów Terapii Zajęciowej w S., jako dokumentów potwierdzających

skrajnie niewłaściwe, agresywne i rażąco naruszające zasady współżycia społecznego postępowanie S. T. względem skarżącego. Wniósł także o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka R. T. potwierdzającego

skrajnie niewłaściwe, agresywne i rażąco naruszające zasady współżycia społecznego postępowanie S. T. względem skarżącego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Stosownie natomiast do treści przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).

Z art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu, który uzasadnia ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w sprawie ustalenia skarżącemu odpłatności za pobyt córki – S. T. w Domu Pomocy

Społecznej w C.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej jako: "u.p.s."). W art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadzono generalną zasadę, w myśl której pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca.

Szczegółowe zagadnienia dotyczące ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej reguluje natomiast art. 61 u.p.s. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że zobowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z ust. 2 przywołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Stosownie zaś do ust. 2d tego artykułu, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.

Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Z powyższego wynika, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, wyrok NSA z 14 października 2021 r., I OSK 574/21; wszystkie przywołane w treści uzasadnienia orzeczenia dostępne są na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 tej ustawy. Prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty polega na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną.

W toku kontrolowanego postępowania ustalono, że koszt utrzymania mieszkańca w DPS w Chojnicach od marca 2024 r. wynosi 7.004 zł. Mieszkanka DPS-u, S. T., ponosi odpłatność w wysokości 2.761,09 zł. Opłata

wnoszona przez podopieczną pokrywa zatem jedynie część średniego utrzymania mieszkańca w DPS. Organy ustaliły też, że odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS, a opłatą ponoszoną przez mieszkańca powinien pokrywać skarżący - jako ojciec S. T.. Następnie organy

ustaliły kwotę obciążającą skarżącego na bazie ustalonego "dochodu na osobę w rodzinie". Organy stwierdziły, że skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości 5.815,31 zł i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W rezultacie dochód skarżącego przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, która zgodnie z przepisami u.p.s. wynosi 2.328 zł (776 zł x 300%) o kwotę 3.487,31 zł.

W ocenie Sądu ustalenia organów w zakresie wysokości dochodu skarżącego są niepełne. Sądowi z urzędu jest bowiem znane, że na konto skarżącego, oprócz świadczenia emerytalnego w wysokości 5.815,31 zł, comiesięcznie wpływa świadczenie ZUS w kwocie 1.629,18 zł (vide: dokumentacja źródłowa pozyskana przez Sąd od skarżącego w sprawie II SPP/Gd 82/24). Okoliczność ta wprawdzie nie została ujawniona na etapie postępowania administracyjnego, a tym samym nie mogła zostać przez organy zweryfikowana, niemniej jednak ustalenie dochodu skarżącego ma kluczowe znaczenie dla sprawy, bowiem przesądza zarówno o ustaleniu wysokości odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS, jak również o kierunku rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie zwolnienia z ponoszenia tych opłat.

W przedmiotowej sprawie istniały, co do zasady, podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS w C. Organy podjęły bowiem

działania zmierzające do zawarcia ze skarżącym umowy regulującej zasady odpłatności za pobyt córki w placówce, na zawarcie której strona się nie zgodziła. Tym samym spełnione zostały formalne przesłanki do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt córki skarżącego w DPS. Powyższe jest o tyle istotne, że odmowa zawarcia umowy przez skarżącego wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d u.p.s., a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2 u.p.s., a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również możliwości skarżącego. A zatem przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie obowiązkiem organu było wzięcie pod uwagę wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w przepisie. art. 61 ust. 2d u.p.s.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że skoro ustalenie dochodu strony na gruncie powołanego przepisu następuje przy uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę w rodzinie oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości", to wyliczona różnica między dochodem na osobę w rodzinie a ustalonym kryterium dochodowym nie powinna być automatycznie przyjmowana za wysokość przedmiotowej opłaty ani uznawana za kwotę, którą osoba zobowiązana faktycznie dysponuje i realnie może przeznaczyć na sfinansowanie kosztów pobytu mieszkańca DPS. Jest to wyłącznie górna granica przedmiotowej odpłatności, do której należy zastosować ograniczenia wskazane w art. 61 ust. 2d u.p.s. Ustalenie omawianej kwoty w powyższym trybie nie jest zatem działaniem wyłącznie matematycznym, mającym na celu określenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie, następnie stwierdzenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nie jest to też prosty wynik obliczeń w postaci różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a kwotą odpłatności ponoszoną przez mieszkańca, o ile mieści się w ustalonej dodatniej różnicy między dochodem na osobę w rodzinie, a kwotą 300% kryterium dochodowego. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 61 ust. 2d u.p.s. konieczne pozostaje bowiem uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 jak i wynikających z art. 103 ust. 2 tej ustawy, tj. poza wysokością dochodów także możliwości, o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy (por. wyrok WSA w Białymstoku z 16 stycznia 2025 r., II SA/Bk 567/24).

Podkreślić należy, że przepis art. 61 został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690) i ust. 2d – 2f dodane przez art. 1 pkt 7 lit. a wskazanej ustawy zmieniającej, obowiązują od 4 października 2019 r. Ustawodawca dokonując przywołanej wyżej nowelizacji nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d, który nadal odwołuje się do art. 103 ust. 2, a zatem uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 (zob. wyroki: WSA w Białymstoku II SA/Bk 820/21, WSA w Poznaniu II SA/Po 143/21, WSA w Gliwicach II SA/Gl 297/22), przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., I OSK 1620/23). Interpretację pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi, który powinien mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty; mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty z art. 64 u.p.s. Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to przepisów ustawy (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2024 r., II SA/Bk 591/24).

W niniejszej sprawie, analiza treści zaskarżonych decyzji prowadzi do wniosku, że ustalając wysokość spornej opłaty organy uwzględniły w przypadku skarżącego wyłącznie ograniczenia wynikające art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. Nie odniosły się natomiast w sposób prawidłowy do określonego w art. 61 ust. 2d u.p.s. istotnego aspektu sprawy dotyczącego "możliwości skarżącego" do ponoszenia opłaty, o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.

Należy też podkreślić, że w przedmiotowej sprawie organ przeprowadził dwa rodzinne wywiady środowiskowe w dniach 8 marca 2024 r. oraz 25 kwietnia 2024 r. W wywiadach tych, oprócz różnicy w wysokości dochodu uzyskiwanego przez stronę wynikającej z waloryzacji pobieranego świadczenia emerytalnego (w wywiadzie z dnia 8 marca 2024 r. wskazano kwotę 5.219,52 zł natomiast w wywiadzie z dnia 25 kwietnia 2024 r. wskazano kwotę 5.815,31 zł) odmiennie ustalono wysokość stałych i comiesięcznych wydatków obciążających finansowo skarżącego. W pierwszym wywiadzie strona deklarowała, że wydatki te wynoszą 2.450 zł. Na tę kwotę składały się wydatki ponoszone na opał w wysokości 1.000 zł, na czynsz w wysokości 200 zł, za energię elektryczną w wysokości 150 zł, za wodę i ścieki w wysokości 120 zł, za odpady w wysokości 28 zł, na leki i leczenie w wysokości 150 zł oraz opłaty pozostałe w wysokości 802 zł. W drugim wywiadzie, przeprowadzonym w dniu 25 kwietnia 2025 r. strona deklarowała natomiast, że wydatki wynoszą łącznie 4.813,80 zł (czynsz – 200 zł, woda i ścieki – 40 zł, internet – 30 zł, prąd – 120 zł, opłaty RTV – 28 zł, podatek – 41 zł, ubezpieczenie mieszkania – 30 zł, opłata za DPS – 500 zł, telefon – 85 zł, odpady – 28 zł, gaz – 60 zł, opał – 500 zł, paliwo – 550 zł, wymiana opon – 33 zł, przegląd pojazdu – 130 zł, eksploatacja – 26,50 zł, ubezpieczenie samochodu – 342,30 zł, odzież – 150 zł, żywność 1.400 zł, parkometr – 12 zł, leki – 200 zł, leczenie – 250 zł, środki czystości – 99 zł, ochrona komputera – 10 zł, siłownia -130 zł i drobne wydatki – 35 zł). Dodatkowo skarżący wskazał, że z uwagi na nałóg nikotynowy na papierosy wydaje dodatkowo 480 zł. W rezultacie skarżący ponosi miesięcznie stałe i konieczne wydatki w kwocie 5.293,80 zł.

W ocenie Sądu organy dokonały wadliwej oceny ustalonego stanu faktycznego i prawnego w odniesieniu do zdolności skarżącego do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem jego córki w DPS. Pomimo, że w półtoramiesięcznym odstępie pomiędzy przeprowadzonymi wywiadami środowiskowymi strona zadeklarowała wzrost miesięcznych stałych wydatków o kwotę 2.843,80 zł organy pozostawiły tę kwestię bez wyjaśnienia. Ocenę możliwości skarżącego, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., sprowadziły wyłącznie do zestawienia wskazywanych przez niego wydatków i do konkluzji, że po ich uiszczeniu pozostaje mu kwota 521,51 zł.

Podkreślić należy, że ustalenie sytuacji majątkowej strony skarżącej wymaga wykazania się przez nią aktywnością, co oznacza, że powinna ona współpracować z organem, aby umożliwić mu dokonanie rzetelnych i kompletnych ustaleń faktycznych. Przejawem takiej współpracy powinno być przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak organy zobowiązane, zgodnie zasadą wynikającą z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej jako: "k.p.a."), do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego w przypadku zaistnienia wątpliwości co do wysokości ponoszonych wydatków powinny zwrócić się do strony o ich wyjaśnienie lub przedłożenie dokumentów potwierdzających ich poniesienie.

Podsumowując stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. Przy czym, Sąd w żaden sposób nie określa końcowego rozstrzygnięcia, wskazuje natomiast jakie kwestie organy obowiązane są uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Obowiązkiem organów będzie zatem zarówno ustalenie rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącego, a także ustalenie rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego z uwzględnieniem wszelkich ograniczeń ustawowych wynikających z treści art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s.

W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. z uwagi na wniosek strony o zastosowanie tego trybu (k. 19 akt sądowych) i brak żądania ze strony organu administracji publicznej przeprowadzenia rozprawy.