Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1189/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 8 listopada 2023 r., nr SKO.421.974.2023 w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Bytowa z dnia 4 października 2023 r. nr DŚR.4700.1094.I.10.2023 AR.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: "SKO" lub "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania pani B. B. (dalej: "strona", "skarżąca") od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Bytowa przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w Bytowie (dalej: "organ") z dnia 4 października 2023 r., którą uchylił decyzję własną z 26 października 2022 r. o rozłożeniu na 32 raty nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 20.053,52 zł i orzekł w ten sposób, że rozłożył na 12 rat miesięcznych kwotę nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 15.653,30 zł (tj. nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 12.318,75 zł plus ustawowe odsetki za opóźnienie w wys. 3.334,55 zł), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

SKO na wstępie przywołało stanowisko organu pierwszej instancji, z którego wynika, że decyzją własną z dnia 26 października 2022r. organ orzekł o rozłożeniu na 32 raty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w łącznej wysokości 20.053,52 zł. Strona na rzecz MOPS w Bytowie wpłaciła kwotę 3.995,24zł na dzień 25 maja 2023r. Następnie organ wskazał, iż sytuacja materialna strony i rodziny uległa zmianie, gdyż strona obok bieżącego świadczenia pielęgnacyjnego, otrzymała jednorazowo wyrównanie świadczenia w kwocie 23.987,00 zł. Dalej organ podał, iż B. B. wraz z mężem i dziećmi zamieszkuje na stancji, za którą wraz z opłatami łącznie 2.725,00zł miesięcznie (2.500,00zł czynsz + 225,00zł opłata za energię elektryczną, gaz). Opłata za czynsz dokonywana jest bezpośrednio do rąk wynajmującej. Strona mimo wezwania, nie przedstawiła potwierdzenia wielkości ponoszonych opłat związanych z korzystaniem z gazu i energii elektrycznej. Dodatkowo rodzina ponosi koszty w wysokości 135,00zł za internet, telefon 110,00zł, spłatę raty kredyt 650,00zł, potrącenie z wynagrodzenia męża strony w kwocie 500 zł. Według strony, ponosi ona koszty dojazdu do lekarzy i wizyt lekarskich w kwocie 1.200,00zł miesięcznie z tytułu niepełnosprawności syna. Miesięczne koszty rodziny wynoszą 5.320,01 zł, zaś łączny dochód rodziny oscyluje się na kwotę 8.787,03zł.

Różnica pomiędzy dochodem a wydatkami rodziny wynosi 3.467,03 zł i ta kwota pozostaje do dyspozycji strony. Według organu wpłata ustalonej raty nie wpłynie negatywnie na stan materialny strony i rodziny. Do dyspozycji strony rodziny pozostanie kwota ponad 2.200,00 zł na pozostałe wydatki związane z utrzymaniem rodziny. Organ wskazał, iż sytuacja strony i jej rodziny umożliwia spłatę kwoty 15.653,30zł w 12 miesięcznych ratach. Z tych przyczyn organ wydał zaskarżoną decyzję

W odwołaniu od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie, Pani B. B. wskazała, iż organ niedostatecznie rozważył sytuację dochodową jej rodziny, ani problemów z jakimi boryka się rodzina, a tym samym błędnie uznał, iż strona jest w stanie spłacić nienależne świadczenia w ratach ustalonych w zaskarżonej decyzji. W ocenie odwołującej ustalona przez organ wysokość rat znajduje się poza zasięgiem możliwości odwołującej.

SKO uznając odwołanie za niezasadne na wstępie przywołało treść art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Z treści przywołanego przepisu zdaniem SKO wynika, iż sama tylko trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna". Należy w każdym przypadku ocenić, czy sytuacja rodziny, która ubiega się o przywilej umorzenia, czy rozłożenia na raty, wymagalnych należności publicznoprawnych jest wyjątkowa i praktycznie nie do przezwyciężenia, a nadto, czy jest to zasadne w świetle zasad słuszności i zasad przyznawania tych ulg.

W opinii SKO nie ulega wątpliwości, iż sytuacja materialna i bytowa rodziny strony jest trudna. Strona mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i trójką dzieci, przy czym dorosły syn strony wybiera się w celach zarobkowych poza granicę kraju. Będzie zatem na własnym utrzymaniu. Na syna S. strona -pobiera świadczenie pielęgnacyjne i dlatego nie może podjąć zatrudnienia. Stałe zatrudnienie posiada mąż strony. Rodzina zamieszkuje na stancji. Stałe wydatki rodziny wraz z uiszczeniem najmu za stancję wynoszą 5.320,00zł. Natomiast łączny dochód rodziny wynosi 8.787,03 zł. W jego skład wchodzi zasiłek pielęgnacyjny na syna S. w wys. 215,84zł, zasiłek rodzinny w wys. 362,22 zł, wynagrodzenie za pracę męża w wys. 4.749,97zł, świadczenie wychowawcze 500+ w kwocie 1.000,00 zł, świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 2.458,00 zł. Zatem do dyspozycji rodzinie pozostaje kwota 3467,03 zł (8787,03-5320). Uiszczenie więc jednorazowo kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w postaci świadczenia pielęgnacyjnego pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych rodziny. Z tego względu zła sytuacja materialna rodziny i zdrowotna syna strony uzasadnia, zdaniem SKO, rozłożenie nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami stwierdzonych prawomocną decyzją organu I instancji z dnia 29 lipca 2023r. na 12 rat, w sposób zakreślony zaskarżoną decyzją. Wysokość środków finansowych jakimi dysponuje rodzina umożliwia ich terminowe uiszczenie. Odwołująca kwestionując wydane w tym zakresie rozstrzygnięcie nie dostrzega, iż pogorszenie sytuacji materialnej rodziny w związku z uiszczaniem co miesięcznych rat jest naturalnym następstwem pobrania nienależnych świadczeń i ciążącego na stronie obowiązku ich zwrotu w formie ratalnej. Dodatkowo z akt sprawy wynika, iż strona obok bieżącego świadczenia pielęgnacyjnego, otrzymała jednorazowo wyrównanie świadczenia w kwocie 23.987,00 zł. Zatem, zdaniem SKO, odpowiednie zagospodarowanie tymi środkami umożliwia stronie zabezpieczenie niezbędnych potrzeb życiowych rodziny przez dłuższy okres czasu. Nadto mąż strony w przypadku znacznego pogorszenia się sytuacji finansowej rodziny może podjąć dodatkowe zatrudnienie i w ten sposób poprawić byt rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia wyczerpująco materiału dowodowego, nie odniesienie się do zarzutów, które w swoim odwołaniu od decyzji podniosła skarżąca, a które miały zasadniczy wpływ dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Ponadto naruszono art. 30 ust. 9 u.ś.r. poprzez przekroczenie przez organy orzekające zasad uznania administracyjnego, dokonanie oceny sytuacji strony w sposób dowolny, nie uwzględniający realnej sytuacji życiowej i rodzinnej skarżącej, nie odnoszący się podnoszonych przez skarżącą zarzutów do decyzji organu I instancji. W konsekwencji skarżąca wniosła o: uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO w Słupsku, jak też uchylenie decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bytowie z dnia 4 października 2023 r. Nadto wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zaskarżona do Sądu decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie mogą się ostać, choć nie bezpośrednio z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu skargi.

Otóż stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r, poz. 1634 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...).

W rozważanej sprawie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia, zaakceptowanej przez SKO, organ pierwszej instancji wskazał na art. 30 ust. 9 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) dalej: "u.ś.r.". Uszło jednak uwadze organom obu instancji, że decyzja o rozłożeniu na raty nienależnie pobranego świadczenia wydawana na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. nie jest decyzją, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, a zatem art. 32 ust. 1 tej ustawy stanowiący, że organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjna, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (...) nie mógł być podstawą do zmiany ostatecznej decyzji o rozłożeniu skarżącej nienależnie pobranych świadczeń na raty – co do ilości rat.

Należy podkreślić, że na podstawie decyzji ostatecznej, wydanej z upoważnienia Burmistrza Bytowa przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bytowie z dnia 26 października 2022 r., Nr DŚR 4700.2119.10.ZZ.2022JM, o rozłożeniu na 32 raty nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 20.053,53 zł skarżąca nabyła prawo do spłaty tegoż nienależnie pobranego świadczenia w 32 ratach. Zatem podstawą prawną do zmiany decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo mógł być tylko i wyłącznie art. 155 k.p.a., w myśl którego decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej który ją wydał (...).

W rozpoznawanej sprawie skarżąca bezspornie nie wyraziła zgody na zmniejszenie ilości rat z 32 na 12, stwierdzając wręcz niemożność spłat rat w tak ustalonej wysokości.

Skoro zaskarżona do Sądu decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a, należało orzec jak w wyroku.