Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 443/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 37 ust. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 447
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art. 146 par. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 149 poz 1674
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i  sposobu prezentacji instrumentów finansowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi K. F. na akt Prezydenta Miasta z dnia 14 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia do rodziny zastępczej uchyla zaskarżony akt


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 14 kwietnia 2023 r., nr [...], Prezydent Miasta, w odpowiedzi na wniosek K. F. o wyrażenie zgody na powrót do rodziny zastępczej, wskazał, że nie znalazł podstaw do wyrażenia zgody na powrót do niezawodowej rodziny zastępczej.

W uzasadnieniu powyższego pisma podniesiono, że na podstawie art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 09 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 447 ze zm.) osoba, która skończyła 18 lat, przebywając w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo – wychowawczej a potem ją opuściła i rozpoczęła proces usamodzielniania może w uzasadnionych przypadkach do niej wrócić taki powrót może mieć miejsce tylko jeden raz i pod warunkiem, że były wychowanek i pieczy się uczy lub ma orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, a także, że zgodzą się na to rodzice zastępczy oraz starosta. Zdaniem Prezydenta zgodnie z powyższym przepisem, powrót wychowanka do rodziny zastępczej możliwy jest w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Odwołując się do orzeczeń sądów administracyjnych organ wskazał, że szczególnie uzasadniony przypadek oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających dane kryteria.

Następnie Prezydent podniósł, że wniosek K. F. został oparty na dwóch powodach: 1) kontynuowaniu nauki na kierunku zarządzanie w systemie stacjonarnym, co koliduje z wykonywaniem pracy zawodowej w pełnym wymiarze czasu, 2) rodzina zastępcza zaoferowała pomoc i wsparcie. Zdaniem organu we wniosku powyższym brak jest jednak szczególnych okoliczności takich jak: długotrwała choroba, niepełnosprawność, inny zdarzenie losowe sytuacja kryzysowa, które powodowałyby że wnioskodawca nie może funkcjonować jako osoba usamodzielniona, kontynuująca naukę.

Akt powyższy został odebrany przez K. F. w dniu 12 maja 2023 r.

Datowaną na dzień 31 maja 2023 r. (data wpływu do organu – 06 kwietnia 2023 r.) skargą K. F. (dalej również jako: "skarżący") zaskarżył pismo z dnia 14 kwietnia 2023 r.

Skarżący wyjaśnił, że opuścił rodzinę zastępczą powodowanym błędną oceną sytuacji i dopiero żyjąc samodzielnie zrozumiał, że brakuje mu ciepła rodzinnego domu i poczucia, że ma wsparcie i motywację do podejmowania kolejnych kroków związanych z dorosłym życiem. W jego ocenie osoby po bardzo trudnych doświadczeniach z dzieciństwa – 6 lat w Pogotowiu Rodzinnym i Domu Dziecka – potrzebuję dłuższej drogi do dorosłego życia. Skoro określenie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, nie jest w ustawie sprecyzowane, a potrzeba wsparcia emocjonalnego i organizacyjnego we wchodzeniu w dorosłe życie jest w każdej zwykłej rodzinie czymś oczywistym i wyrazistym, to tym bardziej, w ocenie skarżącego powinno być rozumiane w stosunku do osób umieszczanych w rodzinach zastępczych. W sytuacji skarżącego powrót do rodziny zastępczej stanowi powyższy przypadek, ze względu na potrzebę osiągnięcia większej dojrzałości emocjonalnej dodatkowo skarżący wskazał że spełnia wymagania ustawy dotyczące powrotu do niezawodowej rodziny zastępczej, gdyż jest studentem uczelni wyższej w W..

Odpowiadając na skargę Prezydent Miasta wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko, że nie zostały spełnione ustaw warunki przywrócenia do rodziny zastępczej. Dodatkowo organ wskazał, że w celu ustalenia czy zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające wyrażenie zgody na powrót do rodziny zastępczej pismem z dnia 22 czerwca 2023 r. wezwano skarżącego do przedłożenia następujących dokumentów: 1) z aktualnego zaświadczenia o pobieraniu nauki ze wskazaniem na jakim etapie edukacji znajduje się skarżący i jaki jest przewidywany termin jej zakończenia na obecnym poziomie, oraz do wyjaśnienia czy skarżący korzysta ze stypendium z innych form wsparcia z uczelni; 2) zaświadczenia o zatrudnieniu, ze wskazaniem rodzaju umowy okresu na jaki została zawarta, stanowisku oraz otrzymywanym wynagrodzeniu za pracę za okres od 1 stycznia 2023 r. do chwili obecnej; 3) ewentualnie zaświadczeń lekarskich, orzeczenia niepełnosprawności, kart informacyjnych leczenia szpitalnego. korespondencja w tej sprawie została w dniu 28 czerwca 2023 roku awizowana a skarżący do dnia 5 czerwca 2023 r. nie odpowiedział na wezwanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia 10 lipca 2023 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie akt Prezydenta Miasta, którym organ nie wyraził zgody na powrót skarżącego do niezawodowej rodziny zastępczej.

Zaskarżony akt podlega sądowej kontroli na podstawie art. 37 ust. 8 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Równocześnie zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W przedmiotowej spawie zaskarżony akt została doręczony skarżącemu w dniu 12 maja 2023 r., a skarga została wniesiona w dniu 05 czerwca 2023 r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowił art. 37 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej i po osiągnięciu pełnoletności opuściła dotychczasową rodzinę zastępczą, rodzinny dom dziecka, placówkę opiekuńczo-wychowawczą albo regionalną placówkę opiekuńczo-terapeutyczną, może jeden raz powrócić, o ile spełnia wymagania określone w ust. 2, do dotychczasowej rodziny zastępczej, rodzinnego domu dziecka, placówki opiekuńczo-wychowawczej albo regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej za zgodą odpowiednio starosty albo marszałka województwa oraz odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej albo dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej.

W tym miejscu Sąd zauważa, że organy administracji publicznej zobowiązane są do działania na podstawie i w granicach prawa, co wynika wprost z konstytucyjnych zasad zawartych w art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Obowiązek działania zgodnego z prawem - niezależnie od formy prawnej załatwienia sprawy z zakresu administracji publicznej (decyzja, postanowienie, czynność materialno-techniczna, inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej) - wymaga od organu podjęcia aktywności ukierunkowanej na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, zebrania wszystkich istotnych dowodów koniecznych do jej załatwienia oraz ich wnikliwej oceny. Z kolei prawidłowe ustalenie stanu faktycznego pozwala na zastosowanie właściwych przepisów prawa materialnego.

W kontrolowanej sprawie brak sformalizowanych reguł postępowania wiążącego się z zasadami zwrotu kosztów przejazdu ucznia niepełnosprawnego do szkoły nie oznacza, że odmowa dokonania tej czynności może nastąpić bez szczegółowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny wszystkich istotnych jej okoliczności. Czynności z zakresu administracji publicznej podejmowane w sprawie indywidualnej powinny bowiem odnosić się do okoliczności konkretnego przypadku.

Zdaniem Sądu zaskarżona czynność - wyrażona w piśmie organu z 14 kwietnia 2023 r., nie jest sformalizowaną - jak decyzja administracyjna, formą załatwienia sprawy z zakresu administracji publicznej, do której miałyby zastosowanie przepisy Kodeks postępowania administracyjnego, w tym art. 107 § 1 pkt 5 i 6, który szczegółowo wylicza elementy, jakie powinna zawierać prawidłowa decyzja, zaliczając do nich m.in. rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Jednakże ocena legalności zaskarżonej czynności winna nastąpić z uwzględnieniem zasad Konstytucji RP, na czele z zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i zasadą legalizmu (art. 7 Konstytucji) oraz z wyprowadzanymi z tej pierwszej, zasadami szczegółowymi w tym zwłaszcza zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa. Zasady te w powiązaniu z normami i standardami jakim powinny odpowiadać działania organu administracji publicznej o charakterze władczym pozwalają Sądowi uznać, że każda forma załatwienia sprawy indywidualnej wymaga od organu szczegółowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym podkreśla się (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 07 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 209/20, Baza NSA), że prawo strony do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia jej sprawy w rozsądnym terminie obejmuje w szczególności obowiązek administracji uzasadniania swoich decyzji. Tym samym brak prawidłowego uzasadnienia aktu/czynności z zakresu administracji publicznej, stanowiącego jego integralną część, nie pozwala zarówno adresatowi tej czynności jak i Sądowi na poznanie motywów, jakimi kierował się organ podejmując takie, a nie inne rozstrzygnięcie. Do czynności organu w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot kosztów przejazdu ucznia niepełnosprawnego do ośrodka rehabilitacyjno - edukacyjnego w zakresie rozstrzygnięcia i uzasadnienia należy stosować te same zasady (per analogiam), jakie stosuje organ załatwiając sprawę w formach określonych w K.p.a. Skarżąca, jako rodzic dziecka niepełnosprawnego ma prawo oczekiwać szczególnie wnikliwego rozpoznania ich sprawy, w tym również wszechstronnego odniesienia się przez organ do wszystkich okoliczności i dowodów istotnych w sprawie. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ uzasadnia odmowne załatwienie wniosku w sposób lakoniczny, bez odniesienia się do realiów konkretnego przypadku.

W zaskarżonej czynności Prezydent nie dokonał jakiejkolwiek oceny indywidualnego przypadku skarżącego, odwołując się jedynie do treści wniosku skarżącego. Nie podjęto więc żadnych działań w celu ustalenia sytuacji faktycznej skarżącego, przy czym powyższy wniosek nie może, w ocenie Sądu, stanowić samodzielnej podstawy odmowy uczynienia zadość wnioskowi skarżącego. W powyższym świetle czynność organu wymyka się ustawowym kryteriom oceny możliwości przywrócenia do rodziny zastępczej, gdyż z jej treści nie wynika, aby organ rozważył ustawowe przesłanki umożliwiające ewentualną odmowę. Co znamienne, organ wskazuje, że podjął działania celem ustalenia zaistnienia przesłanek przywrócenia skarżącego do rodziny zastępczej, jednakże w odpowiedzi na skargę Prezydent odwołuje się do czynności podjętych już po wydaniu zaskarżonego aktu. Innymi słowy, działania procesowe miały miejsce dopiero po odmowie przywrócenia skarżącego do rodziny zastępczej i po wniesieniu przez niego skargi. Działanie powyższe nie może stanowić próby prawidłowego uzasadnienia stanowiska organu, gdyż takie powinno wynikać poprzedzać wydania zaskarżonego aktu. Konsekwentnie wadliwe uzasadnienie zaskarżonego aktu przesądza, w ocenie Sądu, o jej bezskuteczności.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony akt.

Przy ponownym podejmowaniu czynności w przedmiocie przywrócenia skarżącego do rodziny zastępczej Prezydent uwzględni powyższą ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, w szczególności uwzględni przesłanki ustawowe, a następnie uzasadni podjęty akt w sposób spełniający wyżej wskazane wymagania.