Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1102/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 1745/20 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 lipca 2020 r. nr PO.rm.027.32.2020 w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 22 maja 2020 r. nr 27/WPR/WWin/2020.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1745/20 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2024 r., poz. 935 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę M. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 lipca 2020 r. nr PO.rm.027.32.2020 w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 20 sierpnia 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 33.017,24 zł, powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczone od dnia następnego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych.

W dniu 18 września 2018 r. strona, z zachowaniem ustawowego terminu, złożyła odwołanie od powyższej decyzji.

W dniu 30 grudnia 2019 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR, wydał decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W.

W dniu 10 lutego 2020 r. do Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęło pismo skarżącego.

W dniu 17 lutego 2020 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wystosował do strony wezwanie z prośbą o wskazanie, czy powyższe pismo jest wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych decyzją z dnia 20 sierpnia 2018 r., czy też stanowi inne żądanie.

Pismem z dnia 9 marca 2020 r. skarżący wyjaśnił, że złożone podanie jest wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego oraz wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności. W związku z brakiem danych, wymaganych do rozpatrzenia złożonego wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności, w dniu 25 marca 2020 r. wysłano do strony postępowania prośbę o uzupełnienie wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności.

Pismem datowanym na dzień 4 maja 2020 r. strona przedstawiła dokumenty mające, w jej ocenie, wpływ na pozytywne rozpatrzenie sprawy.

Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 22 maja 2020 r. odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ustalonej decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia 20 sierpnia 2018 r.

Strona w dniu 23 czerwca 2020 r. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. W jego treści podniesiono, że na dzień złożenia odwołania Skarżący utrzymuje się z zasiłku chorobowego w wysokości 300 zł netto miesięcznie.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 23 lipca 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1745/20 skargę stwierdził, że podziela stanowiska organów co do wykluczenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia tj. że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Ocena Sądu opiera się jednak na innej argumentacji niż ocena organu.

Jak podkreślił sąd pierwszej instancji organ ocenę oparł na ustaleniach, że strona jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowych, co umożliwi pokrycie kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Oparł się w tym zakresie na treści zaświadczenia z urzędu gminy, że skarżący jest podatnikiem podatku rolnego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest to niewystarczające. Do skargi załączono postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W., zgodnie z którym na wniosek wierzyciela umorzono postępowanie egzekucyjne. Wartość świadczenia pozostałego do wyegzekwowania wynosiła na dzień 17 czerwca 2019 r. - 72.870 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że strona w toku postępowania wyjaśniła, że jedynym jej dochodem jest zasiłek chorobowy w wysokości 300 zł (k. 95 akt administracyjnych). Zasiłek tego rodzaju charakteryzuje się jego tymczasowością. Powyższe potwierdza treść dokumentu ZUS ZLA, załączonego do skargi, w świetle którego okres niezdolności do pracy strony jest limitowany poprzez określenie konkretnej daty (pkt 13 formularza ZUS ZLA). W toku postępowania administracyjnego organ w ogóle nie odniósł się również do tej okoliczności, w tym przede wszystkim w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Na etapie postępowania sądowego okazano jednak dokument, z którego wynika, że niezdolność do pracy skarżącego stanie się nieaktualna w najbliższym czasie. Sąd bowiem dopuścił dowód, zgłoszony przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z dnia 19 marca 2021 r., z orzeczenia lekarza rzeczoznawcy z dnia 2 marca 2021 r. Zgodnie z jego treścią strona powinna odzyskać zdolność do pracy z dniem 31 maja 2021 r.

W ocenie Sądu I instancji w niniejszej sprawie ma to istotne znaczenie, ponieważ ewentualne nawet uznanie przez organ, że w przypadku skarżącego nie istniałby majątek, z którego można prowadzić egzekucję nie może ta okoliczność samodzielnie decydować o pozytywnym rozstrzygnięciu sprawy dla strony. Organ dokonując oceny zasadności umorzenia należności powinien bowiem ustalić nie tylko stan majątkowy skarżącego na dzień wydania decyzji. Nie można bowiem uznać, że jest to stan trwały, a tym samym całkowita nieściągalność oznacza nie tylko brak możliwości wyegzekwowania zadłużenia w aktualnym stanie na dzień wydania rozstrzygnięcia, ale również gdy ustalone okoliczności nie rokują szans na wyegzekwowanie należności w najbliższej przyszłości. Z przedstawionego dokumentu wynika zaś, że strona powinna odzyskać zdolność do pracy w najbliższym czasie (tj. z dniem 31 maja 2021 r.). Tym samym powinno to mieć wpływ na zmianę jej zdolności zarobkowych, a w rezultacie na sytuację majątkową strony.

W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Jednocześnie wniesiono o dopuszczenie dowodu z dokumentów, tj. fotokopii zaświadczenia lekarskiego z dnia 27 maja 2021 r. z Poradni Zdrowia Psychicznego, fotokopii zaświadczenia lekarskiego z dnia 27 maja 2021 r. z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]", fotokopii informacji dla lekarza kierującego/POZ z dnia 31 maja 2021 r., w celu stwierdzenia aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1687 ze zm.) - dalej: Rozporządzenie poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności, w sytuacji gdy prawidłowe uwzględnienie wszystkich okoliczności związanych z sytuacją osobistą i materialną skarżącego winno prowadzić do wniosku, że kondycja zdrowotna i majątkowa skarżącego nie rokuje, aby w przyszłości było możliwe wyegzekwowanie jakiejkolwiek kwoty w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędne oddalenie skargi i przyjęcie przez Sąd administracyjny, że okoliczności oraz dokumenty przedstawione przez skarżącego nie świadczą o tym, że wyegzekwowanie należności będzie niemożliwe w przyszłości, podczas gdy prawidłowa ich ocena winna prowadzić do wniosku, że możliwości zarobkowe i majątkowe skarżącego są znacząco ograniczone od dłuższego czasu, tj. skarżący ma orzeczony stopień niepełnosprawności od 14 listopada 2011 r., od kilku lat cierpi na liczne dolegliwości, które wpływają na jego sytuację majątkową a alimenty zasądzone od skarżącego na dzień 17 czerwca 2019 r. wynosiły ponad 70 000 zł, co w ocenie skarżącego dowodzi tego, że powyższy stan nie jest przejściowy i sytuacja skarżącego może nie ulec znaczącej poprawie w przyszłości, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Pismem z 15 lipca 2014 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał uzupełniający wniosek dowodowy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której działa Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Przechodząc do oceny zarzutów, wskazać należy, że zaskarżonym wyrokiem Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymująca w mocy, wydaną na podstawie § 3 ust. 1 pkt 5, § 4 ust. 1 oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia nienależnie pobranych płatności, nie narusza prawa. Ocena WSA opiera się jednak na innej argumentacji niż ocena organu. Organ oparł się na tym, że strona jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowych, co umożliwi pokrycie kosztów dochodzenia i egzekucji należności.

Sąd pierwszej instancji natomiast uznał, że mając na uwadze orzeczenie lekarza rzeczoznawcy z dnia 2 marca 2021 r., z którego wynika, że strona powinna odzyskać zdolność do pracy z dniem 31 maja 2021 r., nie można przyjąć, że ustalone okoliczności nie rokują szans na wyegzekwowanie należności w najbliższej przyszłości. Wskazał również, że odmienne rozstrzygnięcie w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1744/20 podyktowane było brakiem tego rodzaju dokumentu okazanego na etapie administracyjnym lub sądowym.

Naczelny Sąd Administracyjny nie może się zgodzić z tym stanowiskiem, a na uwzględnienie zasługiwał zarzut procesowy z punktu 2 petitum skargi kasacyjnej.

Autor skargi kasacyjnej zarzuca sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7 w związku z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez błędne oddalenie skargi i przyjęcie przez Sąd administracyjny, że okoliczności oraz dokumenty przedstawione przez skarżącego nie świadczą o tym, że wyegzekwowanie należności będzie niemożliwe w przyszłości.

Rację ma autor skargi kasacyjnej wykazując, że Sąd I instancji, błędnie ocenił okoliczności oraz dokumenty przedstawione przez skarżącego. Z obszernej dokumentacji wynika bowiem, że możliwości majątkowe i zarobkowe skarżącego są znacząco ograniczone. Od dnia 14 listopada 2011 r. skarżący ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, od lat cierpi na liczne dolegliwości. Również alimenty zasądzone od skarżącego na dzień 17 czerwca 2019 r. wynosiły ponad 70.000 zł, co może prowadzić do wniosku, że taki stan nie jest chwilowy a sytuacja skarżącego może nie zmienić się na lepsze w przyszłości.

Zauważyć należy, że liczne dolegliwości skarżącego oraz później pojawiające się nowe schorzenia, tj. nowotwór o nieokreślonym charakterze (tchawica, oskrzela i płuca) ze wskazaniem dalszego leczenia w poradni specjalistycznej oraz depresja, mogą sugerować, że skarżący jest trwale niezdolny do pracy i nie jest to sytuacja tymczasowa.

Podkreślenia wymaga, ze Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, że skarżący w momencie orzekania miał już 54 lata (57 obecnie) a od 10 lat (na dzień dzisiejszy od 13 lat) jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, co powinno prowadzić do wniosku, że stan zdrowia strony z biegiem lat może nie ulec znaczącej poprawie a wręcz pogorszeniu, jak to się działo do tej pory. Zgodnie z dokumentami przedstawionymi przez skarżącego do końca maja 2021 r. źródłem jego utrzymania był zasiłek chorobowy w wysokości 300 zł miesięczne z uwagi na czasową niezdolność do pracy. Dodatkowo skarżący korzystał z pomocy finansowej znajomych i rodziny. Aktualnie pobiera rentę rolniczą z tytułu czasowej niezdolności do pracy w wysokości 764,62 zł.

Autor skargi kasacyjnej słusznie zaznaczył, że w toku postępowania egzekucyjnego organ określił wysokość kosztów dochodzenia i egzekucji należności (oraz innej należności nieobjętej niniejszym postępowaniem) na kwotę ponad 8 000 zł. tj. odsetki od należności głównej na dzień 26 października 2020 r. – 5 217,63 zł, koszty egzekucyjne – 3 087,90 zł, koszty upomnienia - 23,20 zł (zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej - dokument w aktach sprawy, k. 25). Na dzień 7 czerwca 2021 r. same odsetki od należności głównej wynosiły 6 831 zł.

Na marginesie należy wskazać, że przy piśmie z dnia 15 lipca 2024 r. skarżący nadesłał dokumenty, z których wynika, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało przedłużone do dnia 30 kwietnia 2026 r. co zdaje się wykluczać przejściowy charakter problemów zdrowotnych skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega potrzebę pogłębionej analizy całości zgromadzonego materiału dowodowego. Strona skarżąca wystarczająco uprawdopodobniła bowiem, że naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organy przeanalizują zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego a także rozpatrzą czy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów obu instancji.

W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Zgodnie bowiem z art. 250 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się przez wydanie odrębnego postanowienia przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.