Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 200/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 11 maja 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 21/21 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 23 kwietnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. C. (Skarżący) na decyzję Wojewody [...] (Wojewoda) z [...] listopada 2020 r. w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości.

Wyrok wydany został w następującym stanie faktyczny i prawnym sprawy:

Starosta K. (Starosta) decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] orzekł o odmowie zwrotu udziału w łącznej wysokości 4/5 cz. w nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], objętej KW nr [...], nr [...] objętej KW nr [...], nr [...] objętej KW nr [...], nr [...] objętej KW nr [...] oraz część działki nr [...], objętej KW nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. P. m. K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. P., w tym na rzecz: Skarżącego w 1/5 cz., W. G. w 1/15 cz., A. K. w 1/15 cz., M. M. w 1/15 cz., J. C. w 1/20 cz., G. N. w 1/80 cz., M. B. w 1/80 cz., J. U. w 1/80 cz., C. W. w 3/80 cz., Z. C. w 3/80 cz., U. P. w 1/40 cz., A. C. w 1/80 cz., M. N. w 1/15 cz., R. N. w 1/15 cz. i P.N. w 1/15 cz. (pkt 1), o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], objętej KW nr [...], nr [...] objętej KW nr [...], nr [...] objętej KW nr [...], nr [...] objętej KW nr [...] oraz część działki nr [...], objętej KW nr [...], pół. w obr. [...], jedn. ewid. P. m. K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. P. na rzecz: Skarżącego, A. C. i H. C. (pkt 2).

Skarżący złożył odwołanie od części pkt 1 decyzji Starosty zarzucając: "naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 w zw. z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - poprzez bezzasadną odmowę zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, tj. działki nr [...], nr [...] oraz nr [...] wobec błędnego przyjęcia, że ww. działki nie stały się zbędne na cel, na który zostały wywłaszczone, tj. budowę spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P.", określony w decyzji Urzędu Miasta K. z dnia [...] lutego 1974 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P." w K. oraz decyzji Naczelnika Dzielnicy K. z dnia [...] marca 1975 r. w przedmiocie wywłaszczenia.

Wojewoda decyzją z [...] listopada 2020 r. działając na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U- z 2020 r., poz. 65 ze zm., dalej "u.g.n.") oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw uchylił część pkt 1 decyzji nr [...] Starosty i orzekł o odmowie zwrotu udziału w łącznej wysokości 4/5 cz. w nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...] , nr [...] objętej księgą wieczystą nr [...] i nr [...] objętej księgą wieczystą nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. P., m. K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. P., w tym na rzecz: Skarżącego w 1/5 cz., W. G. w 1/15 cz., A. K. w 1/15 cz., K.M. w 1/45 cz., E. M. w 1/90 cz., A. H. w 1/90 cz, B. K. w 1/45 cz., J. C. w 1/20 cz., G. N. w 1/80 cz., M.B. w 1/80 cz., J. U. w 1/80 cz., C.W. w 3/80 cz., Z. C. w 3/80 cz., U.P.w 1/40 cz., A. C. w 1/80 cz., M. N. w 1/15 cz., R. N. w 1/15 cz. i P. N.w 1/15 cz.

W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z [...] czerwca 2016 r. L.C. działający w imieniu A. C., H. C., A. C., Skarżącego, U. P. j, W. G., M.M., A.K. i A. N. wystąpił do Prezydenta Miasta K. z wnioskiem o zwrot nieruchomości składającej się z działki nr [...], objętej Lwh [...] c.d. KW [...], wywłaszczonej decyzją Naczelnika Dzielnicy K. (Naczelnik) z [...] marca 1975 r. Następnie, do sprawy zwrotu, m. in. nieruchomości składających się z działek: nr [...], nr [...] i nr [...], pół. w obr. [...], jedn. ewid. P., m. K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. P. przyłączyli się: Z.C., C. W. i J. C. (oświadczenie z [...] lutego 2018 r.), G. N., M. B., J. U. (oświadczenie z [...] lutego 2018 r.), J. C., A.C. i ponownie U. P. (oświadczenie z [...] lutego 2018 r.). W dniu [...] stycznia 2020 r. T.W. dostarczył do akt sprawy organu I instancji pełnomocnictwo udzielone mu przez: M. N., R. N. i P. N. do reprezentowania ich w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości składającej się z działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P.

Decyzją Naczelnika z [...] marca 1975 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa udział wynoszący łącznie 15/16 części w działce nr [...] o pow. 2,1257 ha, obj. Lwh [...] cd. KW [...], b. gm. kat. P., poł. w obr. [...], dz. adm. P. pod budowę spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P.".

Na podstawie dokumentacji geodezyjno-kartograficznej Starosta ustalił, że wywłaszczona działka nr [...] odpowiada obecnie m. in. działkom: nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. P. Organy obu instancji uznały, że niewątpliwie w omawianej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Po pierwsze, z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpiły uprawnione do tego osoby, co potwierdzają zgromadzone w aktach sprawy, stosowne dokumenty. Po drugie zaś, w stosunku do ww. nieruchomości znajdą zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n., gdyż jej nabycie nastąpiło na podstawie decyzji Naczelnika z [...] marca 1975 r. pod budowę spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P.", w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Na podstawie treści planu realizacyjnego stanowiącego załącznik graficzny do decyzji Urzędu Miasta K. z [...] lutego 1974 r. Starosta stwierdził, że wywłaszczona działka nr [...], b. gm. kat. P. w zakresie odpowiadającym obecnym działkom nr [...] i nr [...] znajdowała się w obszarze planowanej inwestycji, określonej jako budowa spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P.", natomiast w zakresie odpowiadającym obecnej działce nr [...] znajdowała się poza obszarem planowanej inwestycji, jednakże znajdowała się "w granicach niniejszego opracowania", a w jej obszarze planowana była droga dojazdowa do osiedla. Według ww. planu na obecnych działkach nr [...] i nr [...] przewidziano "budynki do śmierci technicznej", a na działkach nr [...] planowana była droga osiedlowa. Jak zauważył organ I instancji, z rastru archiwalnej mapy sytuacyjno -wysokościowej, sporządzonej wg stanu wrzesień 1985 r., tj. na 10 rok od daty wywłaszczenia wynika, że na terenie działek: nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P. zrealizowano inwestycje związaną z celem wywłaszczenia. Obecne działki nr [...] i nr [...] zabudowane były budynkiem, natomiast na działce nr [...] znajdowała się droga.

W celu ustalenia sposobu użytkowania przedmiotowej nieruchomości organ I instancji pozyskał do akt sprawy z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W. zdjęcia lotnicze obejmujące przedmiotową nieruchomość wykonane w 1975 r., 1982 r., 1993 r., 1998 r. i 2003 r. Z powyższych zdjęć wynika, że stan zagospodarowania tego terenu częściowo uległ zmianie po wywłaszczeniu. Na zdjęciu wykonanym w 1975 r. przedmiotowy obszar stanowił teren budowy. Na zdjęciu z 1982 r. działka nr [...] stanowiła teren budowy, działka nr [...] w części zabudowana była budynkiem odpowiadającym obecnemu budynkowi Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej, a w pozostałej części stanowiła parking dla samochodów, a działka nr [...] stanowiła drogę osiedlową. Zdjęcie z 1993 r. ukazuje taki sam stan-zagospodarowania działek nr [...] i nr [...], natomiast na działce nr [...] znajdowały się garaże. Na zdjęciach z 1998 r. i z 2003 r. stan zagospodarowania przedmiotowych nieruchomości nie uległ zmianie.

W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego [...] grudnia 2018 r. Starosta przeprowadził rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami nieruchomości, podczas której stwierdzono, że w obszarze działki nr [...] od strony północnej zlokalizowany jest dojazd betonowy usytuowany na terenie stanowiącym otoczenie budynku M. S.A. W dalszej części zajęta jest pod pas zieleni pomiędzy ww. wjazdem a budynkiem M. S.A. Część tego murowanego budynku na długości ok. 6 metrów zlokalizowana jest w obszarze opisywanej działki nr [...]. Od strony wschodniej znajduje się droga dojazdowa do budynku zajmowanego przez M. i magiel. Pomiędzy drogą dojazdową, a samym budynkiem jest pas zieleni (trawnik). Działka nr [...] ma kształt trójkąta; przy jej granicy południowej zlokalizowany jest betonowy słup lampy oświetlającej, dojazd do garaży, który usytuowany jest na działce nr [...]. Wnioskodawcy zwrócili uwagę, iż lampa służy oświetleniu terenu M., a nie terenu garaży, które użytkowane są prawdopodobnie bezumownie. W obszarze działki nr [...] zlokalizowane są również części 4 garaży blaszaków. Z kolei działka nr [...] stanowi asfaltową drogę ul. P. z chodnikiem z kostki brukowej od strony południowej.

Pismem z [...] lipca 2019 r. O. poinformowała, iż na działkach nr [...] i nr [...] nie znajduje się infrastruktura teletechniczna, która znajduje się na działce nr [...]. Spółka T.S.A. pismem z [...] lipca 2019 r. wskazała, iż na terenie działki nr [...] znajdują się 4 x relacje kablowe SN [...] (...), kable sieci nN oraz stacja trafo, na terenie działki nr [...] znajdują się 3 x relacje kablowe SN [...] (...), a na terenie działki nr [...] znajdują się linie kablowe SN relacji st. [...] Z pisma Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej S.A. z [...] lipca 2019 r. wynika, że na częściach działek nr [...], nr [...] i nr [...] posadowiona jest infrastruktura ciepłownicza.

Dla potrzeb prowadzonego postępowania organ I instancji pozyskał ponadto informacje na temat obciążeń przedmiotowych nieruchomości prawami obligacyjnymi bądź rzeczowymi na rzecz osób trzecich. Zgodnie z pismem Urzędu Miasta K. z [...] kwietnia 2018 r. działki nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P. nie są obciążone prawami obligacyjnymi ani rzeczowymi ustanowionymi na rzecz osób trzecich.

Pismem z [...] marca 2018 r. Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. poinformował, że: "działka nr [...] obr. [...], jedn. ewid. P.zagospodarowana jest infrastrukturą drogową ul. P. Przedmiotowa droga na omawianym odcinku nie została zaliczona do żadnej z kategorii dróg publicznych, stanowi drogę wewnętrzną i pozostaje w zarządzie tut. jednostki. Mając na uwadze powyższe organ I instancji wskazał, że celem wywłaszczenia była budowa spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P." w ramach którego miały powstać nie tylko budynki mieszkalne, ale także cała infrastruktura związana z jego funkcjonowaniem, m. in. droga osiedlowa oraz inne obiekty i urządzenia techniczne, co w ocenie Starosty zostało na przedmiotowej nieruchomości zrealizowane. Starosta uznał zatem, iż działki: nr [...], nr [...] i nr [...] nie są zbędne na cel wywłaszczenia, ponieważ przedmiotowy teren stanowił i stanowi nadal część infrastruktury osiedla niezbędnej dla jego prawidłowego funkcjonowania (droga osiedlowa, stacja trafo, infrastruktura ciepłownicza) i orzekł o odmowie ich zwrotu.

Wojewoda zwrócił uwagę, że jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, celem wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości była budowa kompleksowo zaprojektowanego spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P.", wymagającego dla swojego prawidłowego funkcjonowania powstania również dróg osiedlowych i infrastruktury technicznej. Jak ustalił organ I instancji, na wnioskowanych do zwrotu nieruchomościach znajdują się sieci: energetyczna i ciepłownicza, które zostały wybudowane na potrzeby osiedla mieszkaniowego "P." i nadal służą zaspokajaniu potrzeb jego mieszkańców - fakt ten nie jest negowany przez żadną ze stron niniejszego postępowania. Dodatkowo, na działce nr [...] znajduje się droga. W piśmie z [...] lipca 2019 r. spółka T.S.A. wskazała, iż na terenie działki nr [...] znajdują się 4 x relacje kablowe SN [...] (...), kable sieci nN oraz stacja trafo, na terenie działki nr [...] znajdują się 3 x relacje kablowe SN [...] (...), a na terenie działki nr [...] znajdują się linie kablowe SN relacji st. [...] (...). "Inwestycja realizowana była na potrzeby budowanego osiedla P., W. prawdopodobnie przez Centralny Związek Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego, ul. K. w K. Realizacja budowy infrastruktury to lata 1977 i następne. Również z pisma Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej S.A. z [...] lipca 2019 r. wynika, że na częściach działek nr . [...], nr [...] i nr [...] posadowiona jest infrastruktura ciepłownicza "wykonana w technologii tradycyjnej o średnicy 2 x Dn 250, która dokumentem: PT nr [...] z dnia [...].03.1981 r. została przekazana na majątek M. S.A. oraz sieć ciepłownicza wykonana w technologii rur preizolowanych o średnicy 2 x Dn 200, która dokumentem: OT nr [...] z dnia [...].12.2011 r. wprowadzona została na majątek M. S.A." Z powyższego wynika zatem, iż budowa drogi oraz powstanie infrastruktury technicznej osiedla było, także celem wywłaszczenia i wobec tego, zdaniem organu odwoławczego zrealizowanie tych elementów osiedla mieszkaniowego stanowi realizację celu wywłaszczenia na przedmiotowych nieruchomościach.

Wojewoda przywołał pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 643/12, w którym NSA stwierdził, iż: "zrealizowana infrastruktura podziemna nierozerwalnie związana jest z obsługą istniejącego osiedla i jako taka była jednym z celów, dla których dokonano wywłaszczenia. Wybudowaną infrastrukturę techniczną należy, bowiem uznać, za urządzenia służące mieszkańcom osiedla (cel publiczny). (...). Jednocześnie wyjaśnić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą podziela pogląd, wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie, że budowa infrastruktury technicznej z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości, jednakże jedynie w sytuacji, gdy ta infrastruktura techniczna nie stanowi celu wywłaszczenia, a związana jest jedynie z realizacją innej inwestycji będącej celem wywłaszczenia. W niniejszej sprawie cel wywłaszczenia został określony jako budowa osiedla wielorodzinnego "(...)", a uszczegółowienie tej inwestycji znalazło się w planie realizacyjnym zatwierdzonym decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej, Geologii i Ochrony Środowiska Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z (...) września 1973 r., nr (...). Jednym z elementów inwestycji, a tym samym celem wywłaszczenia była budowa infrastruktury technicznej osiedla. Cel ten został zrealizowany. (...) Zauważyć należy, że nawet, jeśli dana nieruchomość została wywłaszczona na jakikolwiek cel publiczny i inwestycja ta w określonym czasie została zrealizowana, a później ta nieruchomość została zaadaptowana na inne cele, to, mimo że nieruchomość nie jest już wykorzystywana na cel wywłaszczenia, to jednak należy uznać, iż sam cel wywłaszczenia został zrealizowany (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt I OSK 1138/08 oraz z 13 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 471/09. Tym niemniej w rozpoznawanej sprawie cel wywłaszczenia został osiągnięty i nieruchomość nadal jest wykorzystywana zgodnie z nim w części dotyczącej infrastruktury technicznej osiedla.

Mając na uwadze powyższe Wojewoda zauważył, iż przedmiotowe nieruchomości, oznaczone jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P., m. K. zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia, a mianowicie pod budowę osiedla mieszkaniowego "P.", a w jego ramach pod budowę infrastruktury technicznej (sieć energetyczna i ciepłownicza) i powstanie drogi. Tym samym nie można uznać przedmiotowych nieruchomości jako zbędnych na cel wywłaszczenia i orzec o ich zwrocie. Co prawda infrastruktura techniczna nie znajduje się na całej wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, jednakże dla prawidłowej eksploatacji i konserwacji sieci ciepłowniczej i energetycznej muszą istnieć strefy ochronne wolne od zadrzewienia. Poza tym, w części wywłaszczona nieruchomość stanowi betonowy dojazd i teren zielony, a jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 846/13 dotyczącym zwrotu działki wywłaszczonej pod budowę osiedla mieszkaniowego, obecnie porośniętej jedynie dziką trawą i krzakami inwestycja w postaci budowy osiedla mieszkaniowego ma charakter złożony i wieloetapowy, a jej realizacja może trwać niejednokrotnie dłuższy okres. Teren zajęty przez osiedla mieszkaniowe nie musi być w całości pokryty różnymi inwestycjami budowlanymi. W szczególności mogą występować na nim również tzw. obszary zielone, czy rekreacyjne lub strefy ochronne.

Zgromadzone zatem w postępowaniu materiały i dowody wskazują, że na całym przedmiotowym terenie, odpowiadającym nieruchomości wywłaszczonej, zrealizowano cel wywłaszczenia określony jako budowa osiedla mieszkaniowego. Infrastruktura techniczna nie była celem samym w sobie, ale została zrealizowana w ramach budowy osiedla mieszkaniowego. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego należało stwierdzić, iż na cel wywłaszczenia niezbędne były całe przedmiotowe nieruchomości, pomimo faktu, iż same instalacje nie były położone na całej powierzchni działki.

Oceniając zatem zebrany w sprawie materiał dowodowy, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, Wojewoda stwierdził, iż cel wywłaszczenia został na przedmiotowych nieruchomościach zrealizowany, a tym samym nie można orzec o ich zwrocie na rzecz uprawnionych podmiotów.

Odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśnił, że działka nr [...] znajdowała się co prawda poza obszarem planowanej inwestycji, jednakże znajdowała się "w granicach niniejszego opracowania", a w jej obszarze planowana była droga dojazdowa do osiedla. Zwrócił uwagę, że plany realizacyjne o tyle mogą mieć znaczenie, o ile umożliwiają, czy też ułatwiają właściwie ustalenie i wyłożenie samej decyzji wywłaszczeniowej. Są przydatne szczególnie wówczas, kiedy sama decyzja jest niejasna lub na tyle ogólna, że ustalenie tylko na jej podstawie konkretnego celu wywłaszczenia nie jest możliwe. W przedmiotowej sprawie takiego problemu nie ma. Realizacja spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P." to cel konkretnie i jasno określony. Dla przedmiotowej sprawy nie ma również znaczenia, iż na przedmiotowych nieruchomościach znajdują się trzy konstrukcje garażowe typu blaszak oraz w części budynek prywatnego przedsiębiorstwa. Zauważyć bowiem należy, że nawet jeśli dana nieruchomość została wywłaszczona na jakikolwiek cel publiczny i inwestycja ta w określonym czasie została zrealizowana, a później ta nieruchomość została zaadaptowana na inne cele, to, mimo że nieruchomość nie jest już wykorzystywana na cel wywłaszczenia, to jednak należy uznać, iż sam cel wywłaszczenia został zrealizowany. Tym bardziej w niniejszej sprawie, kiedy na wywłaszczonych nieruchomościach zrealizowano cel wywłaszczenia (sieć ciepłownicza i energetyczna oraz droga) i nieruchomości nadal są wykorzystywane zgodnie z nim w części dotyczącej infrastruktury technicznej osiedla.

Skarżący wniósł skargę na decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zaskarżając ją w zakresie odmowy zwrotu na jego rzecz udziału wynoszącego 1/5 cześć w nieruchomościach oznaczonych jako działka nr [...], działka [...] oraz działka [...]. Przedmiotowej decyzji zrzucił naruszenie:

1. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 w zw. z art. 216 u.g.n. poprzez bezzasadną odmowę zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, tj. działek nr [...], nr [...] oraz nr [...], wobec błędnego przyjęcia, że ww. działki nie stały się zbędne na cel, na który zostały wywłaszczone, tj. budowę spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P.", określony w decyzji Urzędu Miasta K. z dnia [...] lutego 1974 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P." w K. oraz decyzji Naczelnika z [...] marca 1975 r. w przedmiocie wywłaszczenia m.in. nieruchomości oznaczonej wówczas jako działka nr [...] b. gm. kat. P. na ww. cel, oraz iż w obszarze ww. nieruchomości został zrealizowany pierwotny cel przedmiotowej inwestycji, w sytuacji, gdy:

- wywłaszczona działka nr [...] w zakresie odpowiadającym obecnej działce nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. "znajdowała się poza obszarem planowanej inwestycji" rozumianej jako budowa spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P.", wobec czego późniejsze wykorzystanie tejże działki jako drogi dojazdowej do osiedla "P." nie stanowi o celowym wywłaszczeniu ww. działki a winno być traktowane jako realizacja odrębnej inwestycji;

- w obszarze obejmującym obecną działkę nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. posadowione są trzy konstrukcje garażowe typu blaszak, nieoznaczone co do numeru oraz wysoce zaniedbane, nie stanowiące ciągu z pozostałymi garażami posadowionymi w obrębie ww. osiedla oraz do których nie prowadzi żaden bezpośredni wjazd (stąd posadowiona tamże latarnia uliczna nie spełnia żadnej funkcji użytkowej), albowiem otoczone pozostają chodnikiem oraz wysokimi trawami, a nadto ww. konstrukcje garażowe nie pozostają w użytku mieszkańców osiedla, nie pozostając w ogólności obciążone jakimikolwiek ujawnionymi prawami osób trzecich;

- ze zdjęć lotniczych pochodzących z Centralnego Ośrodka Dokumentami Geodezyjnej, obejmujących przedmiotowe nieruchomości, wynika, iż w 1975 r. i w 1982 r. działka nr [...] stanowiła "teren budowy", zaś dopiero w 1993 r. posadowione na tejże były już rzeczone blaszane konstrukcje garażowe, co przeczy przyjęciu przez organ II instancji, iż nawet temporalnie na ww. obszarze zrealizowany został cel wywłaszczenia, w sytuacji gdy od 1982 r. teren ten pozostawał zbędny na cele wywłaszczenia;

- w obszarze obejmującym obecną działkę nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. posadowiony jest jedynie w części budynek Miejskiego Przedsiębiorstwa Energii Cieplnej S.A. w K., zaś do ww. budynku w dalszej części ww. działki przylega budynek prywatnego Przedsiębiorstwa Wielobranżowe "S." Sp. z o.o. w K., w którym mieszczą się magiel oraz pralnia, oferujące swoje usługi dla hoteli, pensjonatów, zakładów gastronomicznych i zakładów pracy - wobec czego nie sposób uznać, iż ww. działalność usługowa wchodzi w skład koniecznej i zwyczajowej infrastruktury osiedla mieszkaniowego, zaś sama ww. firma istnieje dopiero od roku 1988, tj. powstała w blisko 13 lat po dacie wywłaszczenia rzeczonych nieruchomości, a zatem co najmniej w tej części na której posadowiony jest prywatna nieruchomość podmiotu prywatnego Spółki S. Sp z.o.o. powinien nastąpić zwrot nieruchomości na rzecz skarżącego’

2. naruszenie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a to art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 poprzez nieuzasadnioną odmowę zwrotu nieruchomości zbędnych dla celów wywłaszczenia, a tym samym bezprawną ingerencję w prawo własności ponad poziom dopuszczalny ustawą;

3. art. 7, 77 i 107 K.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego zebrania materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie, oraz rażąco dowolną ocenę pobieżnie zebranego materiału dowodowego, polegającego na:

- zaniechaniu ustalenia przez organ II instancji w jakim okresie posadowione zostały w obrębie aktualnej działki nr [...] trzy garaże typu blaszak oraz w na jakiej podstawie nastąpiło powyższe, a także czy obecnie ww. garaże są użytkowane, w czyim władaniu pozostają i w oparciu o jaką podstawę - i w konsekwencji powyższego dowolne przyjęcie, iż ww. blaszane konstrukcje garażowe posadowione zostały w bezpośrednim związku z realizacją inwestycji budowy spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P." i użytkowane są przez mieszkańców rzeczonego osiedla, tworząc niezbędną infrastrukturę osiedlową;

- zaniechaniu ustalenia i wykazania, iż znajdujący się w obrębie nr [...] budynek Miejskiego Przedsiębiorstwa Energii Cieplnej S.A. w K. posadowiony został w okresie i w ramach realizacji inwestycji objętej celem wywłaszczenia, a przede wszystkim, iż wchodzi on w infrastrukturę mającą na celu zaopatrzenie w energię cieplną wyłącznie osiedla mieszkaniowego "P." w K., a nie służy na cele funkcjonowania innej inwestycji niż objęta celem wywłaszczenia, zwłaszcza iż ww. budynek M. S.A. w K. położony jest w skrajnej granicy byłej działki nr [...];

- zaniechaniu ustalenia, jaki obszar działek nr [...], [...] oraz [...] zajmuje podziemna infrastruktura techniczna (ciepłownicza i energetyczna), tj. jaki jest dokładny przebieg rzeczonych podziemnych linii oraz jaki w niniejszej sytuacji zakres obszarowy zajmowałyby strefy ochronne wolne od zadrzewienia, niezbędne dla prawidłowej eksploatacji i konserwacji ww. sieci podziemnych, przy jednoczesnym błędnym utożsamieniu istnienia ww. ewentualnych ograniczeń w zabudowie tychże nieruchomości w określonej części z okolicznością rzeczywistego ich zagospodarowania zgodnie z celem wywłaszczenia co doprowadziło do dowolnego i odgórnego przyjęcia przez organ II instancji, iż przedmiotowe nieruchomości w całości zagospodarowane zostały zgodnie z celem wywłaszczenia i stricte na potrzeby budowy oraz funkcjonowania spółdzielczego osiedla "P." w K.

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie odmowy zwrotu na rzecz Skarżącego udziału wynoszącego 1/5 cześć w nieruchomościach oznaczonych jako działka nr [...], działka [...] oraz działka [...] oraz o uchylenie w tym samym zakresie decyzji organu i instancji.

Oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przywołał brzmienie art. 136 ust 3 oraz art. 137 ust 1 i art. 216 ust 1 u.g.n.

Wyjaśnił, że przedmiotem postępowania była nieruchomość wywłaszczona w na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79, dalej "ustawa z 12 marca 1958 r."). Żądanie zwrotu zostało złożone przez osoby uprawnione – spadkobierców byłego właściciela. Organy przeprowadziły zatem prawidłowo postępowanie zmierzające wykazania czy żądanie zwrotu tej nieruchomości jest zasadne tj. do ustalenia czy cel wywłaszczenia został (nie został) zrealizowany.

Sąd przywołał następnie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. P 38/11 zgodnie z którym art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyjaśnił, że orzeczenie to na nowo zdefiniowało pojęcie zbędności na cel wywłaszczenia nieruchomości wywłaszczonych przed 27 maja 1990 r. Jeżeli bowiem cel wywłaszczenia został zrealizowany po upływie terminów, o których mowa w art. 137 ust 1 u.g.n., ale przed złożeniem wniosku o zwrot tej nieruchomości i przed datą [...] września 2004 r., brak podstaw by uznać, iż nieruchomość stałą się zbędna na cel wywłaszczenia, a co za tym idzie, że żądanie jej zwrotu było uprawnione.

Sąd zwrócił uwagę, że sprawa dotyczyła przejęcia własności nieruchomości (wywłaszczenia) jakie dokonało się w latach 70-tych ubiegłego wieku, wywłaszczenia które dokonane było w zupełnie innym porządku prawnym, niż porządek aktualnie obowiązujący. Obecnie wywłaszczenie to akt indywidualny z jasno określonym celem publicznym, na jaki ma być ono dokonane i polega na pozbawieniu albo ograniczeniu prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. W przeszłości wywłaszczenie (przejęcie na własność) było często aktem zbiorowym - skierowanym do wielu podmiotów a cel, na jaki wywłaszczenia (odjęcia własności) dokonywano, określany był przeważnie w bardzo ogólnikowy sposób. Jak stanowi w art. 216 ust 1 u.g.n. - przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Sąd wyjaśnił, że odpowiedzenie stosowanie przepisu dopuszcza pewne modyfikacje, jeżeli nie co do samego brzmienia normy prawnej wywodzonej z danego przepisu to z pewnością do określenia szczegółowości kwestii normowanych tym przepisem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 marca 2013 r. II SA/Ke 119/13). W przeszłości akt wywłaszczenia nie odpowiadał aktualnie obowiązującym standardom. Nie można w ocenie Sądu Wojewódzkiego do stanów faktycznych zaistniałych w innym porządku prawnym stosować wprost aktualnych uregulowań w zakresie takich pojęć jak cel wywłaszczenia czy realizacja celu wywłaszczenia. Interpretacja pojęcia "cel wywłaszczenia" musi uwzględniać fakt, że w dacie dokonania wywłaszczenia, co wynikało z ówcześnie obowiązujących przepisów i praktyki, cel wywłaszczenia nie musiał być precyzyjnie określony a podmioty przejmujące własność nieruchomości nie były ograniczone czasowo w realizacji tego celu. Często kwestie - co konkretnie miało być realizowane na danym obszarze wywłaszczonym, określane było już po wywłaszczeniu w planach realizacyjnych czy planach generalnych, które zresztą (także legalnie) były zmieniane bądź korygowane. Podobnie należy podchodzić do kwestii realizacji celu wywłaszczenia. Gdy cel wywłaszczenia nie był precyzyjnie określony, nie można też precyzyjnie ustalić, co w ramach tego celu zostało zrealizowane. Istotnym jest ustalenie, że w następstwie wywłaszczenia, w którym cel określony był szeroko lub nieprecyzyjnie wykonano roboty, których skutki z tym celem można powiązać funkcjonalnie tj. ustalić że efekt wykonanych prac dotyczących zagospodarowania danego terenu pozostaje w związku z celem na jaki ten teren wywłaszczono.

W ocenie Sądu, jeżeli ustalono, iż celem wywłaszczenia miała być budowa osiedla P., organ nie musiał ustalać czy wywłaszczona działka miała podlegać jakiemuś szczególnemu, konkretnemu zagospodarowaniu – jak mowa wyżej ówczesne uregulowania prawne takich wymogów nie przewidywały. Dla wykazania, że cel wywłaszczenia został zrealizowany wystarcza ustalenie, iż wywłaszczony teren został zagospodarowany, jako fragment miejskiej infrastruktury tj. czy to pod zabudowę, czy pod infrastrukturę techniczną czy pod też tereny zielone. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lipca 2016 r. I OSK 2600/14w przypadku realizacji takiej inwestycji jak osiedle mieszkaniowe, o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia świadczy nie tylko zabudowanie budynkami mieszkaniowymi, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są potrzebne dla osiedla. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych. W przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach może dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla (podobnie w wyrokach NSA z dnia z 21 kwietnia 2016 r., I OSK 1519/14, 30 sierpnia 2017 I OSK 2999/15 oraz z dnia 30 stycznia 2018 r. I OSK 670/16)). Poglądy wyżej przytoczonych orzeczeniach sąd w składzie rozpoznającym sprawę w pełni podzielił.

Mając na względzie fakt, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano w okresie, kiedy przepisy nie wymagały od organów administracji uszczegółowienia celu, na jaki dana nieruchomość była wywłaszczana lub przejmowana a także z uwagi na charakter tych aktów, które często nie dotyczyły jednej konkretnej ale kilku, kilkunastu, czy nawet kilkudziesięciu nieruchomości, Sąd wskazał, że ustalenie, iż nieruchomość wywłaszczona była na cel budowy osiedla mieszkaniowego oznacza, iż celem wywłaszczenia było zainwestowanie różnego rodzaju, na które to zainwestowanie składa się budowa osiedli (zabudowa mieszkaniowa) ale też urządzeń infrastruktury towarzyszącej takiej zabudowie jak np. przedsiębiorstwa ciepłowniczego, drogi, chodniki, parkingi czy tereny zielone. Stwierdzenie, że takie zainwestowania zostało zrealizowane pozwala organowi uznać, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Organ nie musi ustalać, co konkretnie na danym obszarze miało powstać, bo jak mowa wyżej, w dacie wywłaszczenia takie wymogi tj. uszczegółowienie rodzaju zainwestowania na danej, wywłaszczanej działce, nie obowiązywały. Często dokonanie takiego ustalenia jest wręcz niemożliwe, bo w dacie dokonania wywłaszczenia takiego uszczegółowienia - co konkretnie ma powstać na wywłaszczonej działce, nie poczyniono. W ocenie sądu pojęcie "cel wywłaszczenia" odnosić należy do czasu poprzedzającego dokonanie tego aktu (zamiar organu wywłaszczającego) oraz najpóźniej czasu, kiedy czynność ta (wywłaszczenie) była dokonana. Cel wywłaszczenia nie mógł być określany po dokonaniu tej czynności - musiał być formułowany (ustalany) przed jej dokonaniem i oznajmiony także w zakresie jego konkretyzacji w dacie, w jakiej wywłaszczenia dokonywano i w stosunku do osób, które wywłaszczano. Późniejsze zdarzenia nie mogą celu wywłaszczenia określać.

W niniejszej sprawie organy ustaliły, że celem wywłaszczenia miała być realizacja osiedla mieszkaniowego P. Jak wynika z ustaleń organu, na działkach, których zwrotu domaga się skarżący zrealizowany został budynek Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej z infrastrukturą towarzyszącą (dojazd, zieleń towarzysząca i oświetlenie) oraz garaże blaszkowe oraz droga z chodnikiem nie zaliczona do sieci dróg publicznych – ul. P. Na działkach tych zlokalizowane są także sieci kablowe zrealizowane na potrzeby budowy osiedla. W ocenie Sądu wszystkie te elementy to część infrastruktury miejskiej czy węziej ujmując, osiedlowej a ich realizacja, o czym dobitnie świadczą zdjęcia lotnicze (k. 481 tom II akt adm.) nastąpiła przed [...] maja 1982 r., chociaż i ta kwestia tj. daty realizacji poszczególnych fragmentów osiedla po wydaniu wyżej przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. P 38/11 nie ma większego znaczenia. Sąd podkreślił że realizacja celu wywłaszczenia nastąpiła przed upływem 10 lat od daty wywłaszczenia. Podsumowując Sąd stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że cel wywłaszczenia – budowa osiedla P., we fragmentach wywłaszczonych nieruchomości zwrotu których domaga się skarżący, został zrealizowany. Żądanie zwrotu tych nieruchomości nie miało zatem umocowania prawnego.

Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd przyznał, że droga zlokalizowana na działce nr [...] nie ma statusu drogi publicznej a co za tym idzie nie jest wyłączona z obrotu i co do zasady może podlegać zwrotowi. Wyjaśnił jednak, że nieruchomość taka może być zwrócona byłemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu ale jedynie w sytuacji kiedy cel wywłaszczenia był na tyle precyzyjnie wskazany, że można ustalić, że realizacja drogi niepublicznej tym celem nie była tj. celem wywłaszczenia była np. budowa szkoły która na wywłaszczonej działce zrealizowana nie została a działka jest wykorzystywana jako droga niepubliczna. Jak mowa wyżej, ogólnie określony cel wywłaszczenia – budowa osiedla, musi skutkować przyjęciem, że realizacja drogi wewnętrznej do obsługi osiedla odpowiada celowi, na jaki nieruchomość została wywłaszczona.

Bez znaczenia w ocenie Sądu pozostawało także, co aktualnie znajduje się na terenie budynku M. SA i w jego otoczeniu i jaka działalność jest tam prowadzona. Istotnym jest, że budynek ten powstał w ramach realizacji osiedla mieszkaniowego. Sposób jego późniejszego i aktualnego wykorzystania jest bez znaczenia dla uznania, że cel wywłaszczenia, jakim była realizacja osiedla mieszkaniowego, został zrealizowany.

W końcu kwestia daty realizacji blaszanych garaży w świetle przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. P 38/11 jest bez znaczenia. Garaże takie (sąd wyjaśnił, że nie oceniał kwestii estetycznych) dla struktury osiedli mieszkaniowych, szczególnie w czasach minionych, były elementem dość powszechnie występującym. Trudno więc uznać, że realizacja tych garaży sprzeciwiała się celowi na jaki nieruchomość została wywłaszczona.

Odnosząc się do podziemnej sieci kablowej, Sąd wyjaśnił, iż nie stanowi ona jedynego celu, na jaki nieruchomość ta została wykorzystana. Sieci te są jedynie częścią infrastruktury nieruchomości, na której zrealizowano przede wszystkim zabudowę kubaturową oraz drogę stanowiące fragment osiedla mieszkaniowego.

Skarżący zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie :

I. przepisów prawa materialnego to jest

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a w zw. z 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji administracyjnych w przypadku, gdy Organy obu Instancji dokonały błędnej wykładni wyżej powołanych przepisów, co w efekcie doprowadziło do uznania, że nie została zrealizowana przesłanka zbędności nieruchomości na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu - budowa spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P.", określony w decyzji Urzędu Miasta K. z [...] lutego 1974 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P." w K. oraz decyzji Naczelnika z [...] marca 1975 r. w przedmiocie wywłaszczenia m.in, nieruchomości oznaczonej wówczas jako działka nr [...] b. gm, kat. P. na ww. cel, oraz iż w obszarze ww. nieruchomości został zrealizowany pierwotny cel przedmiotowej inwestycji, w sytuacji, gdy:

wywłaszczona działka nr [...] w zakresie odpowiadającym obecnej działce nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P.m. K. "znajdowała sie poza obszarem planowanej inwestycji" rozumianej jako budowa spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P.", wobec czego późniejsze wykorzystanie tejże działki jako drogi dojazdowej do osiedla "P." nie stanowi o celowym wywłaszczeniu ww. działki a winno być traktowane jako ewentualnie jako realizacja odrębnej inwestycji, tym bardziej, iż zgodnie z argumentacją Sądu I Instancji objęcie nieruchomości celem wywłaszczenia nie może być określone przez późniejsze zdarzenia dotyczące nieruchomości ani przez te późniejsze sposoby zagospodarowania precyzowane;

w obszarze obejmującym obecną działkę nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. m.K. według ww. planu przewidziano "budynki do śmierci technicznej", a dopiero około 1993 r. posadowione tamże trzy konstrukcje garażowe typu blaszak, nieoznaczone co do numeru, nie stanowiące ciągu z pozostałymi garażami posadowionymi w obrębie ww. osiedla oraz do których nie prowadzi żaden bezpośredni wjazd, albowiem otoczone pozostają chodnikiem oraz wysokimi trawami - zatem skonkretyzowany cel wywłaszczenia nie został tamże zrealizowany w żadnym momencie po wydaniu ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu, nadto Starosta w decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], dotyczącej sąsiednich do niniejszych działek (nr [...]) uznał, iż: "Zagospodarowanie terenu w postaci garaży "blaszaków" czy też (...) nie można uznać za realizacje celu wywłaszczenia", co potwierdzone zostało w decyzji Wojewody [...] i wreszcie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 14 czerwca 2021 r., sygn.akt: II SA/Kr 338/21;

w obszarze obejmującym obecną działkę nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. m.K. posadowiony jest jedynie w części budynek [...] S.A. w K., zaś do ww. budynku w dalszej części w w. działki przylega budynek prywatnego Przedsiębiorstwa Wielobranżowe "S." Sp. z o.o. w .K, w którym mieszczą się magiel oraz pralnia, oferujące swoje usługi dla hoteli, pensjonatów , zakładów gastronomicznych i zakładów pracy (tj. nie dla osób fizycznych powszechnie zamieszkujących przedmiotowe osiedle) - wobec czego nie sposób uznać, iż ww. działalność usługowa wchodzi w skład koniecznej i zwyczajowej infrastruktury osiedla mieszkaniowego, zaś sama ww. firma istnieje dopiero od roku 1988, tj, powstała w blisko 13 lat po dacie wywłaszczenia rzeczonych nieruchomości, a sama okoliczność posadowienia zabudowy kubaturowej nie stanowi o realizacji celu wywłaszczenia i przeznaczenia tychże zabudowań wprost na zaspokojenie potrzeb mieszkańców osiedla;

błędnie przyjęto, iż sama już okoliczność posadowienia podziemnych linii przesyłowych w obrębie wywłaszczonych nieruchomości stanowi o realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego, niezależnie od pasa zajętości i obszaru oddziaływania tych linii oraz obszarów faktycznie zaopatrywanych w przesyłane przezeń media, w sytuacji gdy w orzecznictwie sądowym ugruntowane jest już stanowisko, iż samo umieszczenie pod powierzchnią działek urządzeń infrastruktury technicznej (...) nie koliduje z natury rzeczy ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli (vide: wyrok WSA w Poznaniu z17 czerwca 2011 r. II SA/Po 158/11, LEX 993579), a nadto w niniejszej sprawie ustalone zostało, iż infrastruktura elektroenergetyczna (kable sieci nN i SN oraz stacja trafo) "realizowana była na potrzeby budowanego osiedla P., W." - podczas, gdy celem wywłaszczenia w niniejszej sprawie pozostawała wyłącznie budowa osiedla mieszkaniowego "P." a osiedle "W." stanowi już odrębną funkcjonalnie i czasowo inwestycję

Z daleko posuniętej ostrożności, na wypadek nie uznania przez wyżej podniesionego zarzutu, alternatywnie Skarżący podniósł zarzut naruszenia:

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 137 ust.2 u.g.n. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji administracyjnych w przypadku, gdy Organy obu Instancji zaniechały rozważenia możliwości zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy wyżej powołane przepisy prawa nie zabraniają dokonania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w części, a zatem zwrot częściowy jest możliwy co najmniej w części nieruchomości, gdzie nie jest posadowiona podziemna infrastruktura techniczna oraz poza towarzyszącym tejże infrastrukturze obszarem oddziaływania, jak również w obszarze (działka nr [...]), gdzie w żadnym momencie nie został zrealizowany skonkretyzowany cel wywłaszczenia.

przepisów postępowania przez sądami administracyjnymi, które miały wpływ na wynik sprawy, a dokładnie :

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie poprzedzających ją decyzji administracyjnych w sytuacji, gdy decyzja Wojewody z [...] listopada 2020 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty z [...] czerwca 2020 r. zostały wydane z naruszeniem art. 7 i 77 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które to nieprawidłowości proceduralne w zakresie postępowania dowodowego zostały następnie dowolnie w całości inkorporowane przez Sąd I instancji, tj. polegające na braku rzeczywistego rozważenia przez organy administracyjne możliwości zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, oparciu rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym i nie podjęciu wszystkich czynności niezbędnych do precyzyjnego ustalenia:

jaki obszar działek nr [...], [...] oraz [...] zajmuje podziemna infrastruktura techniczna (ciepłownicza i elektroenergetyczna), tj. jaki jest dokładny przebieg rzeczonych podziemnych linii oraz jaki w niniejszej sytuacji zakres obszarowy zajmowałyby strefy ochronne wolne od zadrzewienia, niezbędne dla prawidłowej eksploatacji i konserwacji w w. sieci podziemnych, przy jednoczesnym błędnym utożsamieniu istnienia ww. ewentualnych ograniczeń w zabudowie tychże nieruchomości w określonej części z okolicznością rzeczywistego ich zagospodarowania zgodnie z celem wywłaszczenia - i w tym celu przeprowadzenia dowodu z opinii właściwego biegłego z zakresu budowy i eksploatacji danego rodzaju urządzeń przesyłowych lub uzyskania od przedsiębiorstw przesyłowych właściwych map wraz ze wskazaniem pożądanego pasa zajętości ww. infrastruktury;

w jakim okresie posadowione zostały w obrębie aktualnej działki nr [...] trzy garaże typu blaszak oraz w na jakiej podstawie nastąpiło powyższe, a także garaże te były przeznaczone dla mieszkańców osiedla czy też dla dowolnych osób trzecich oraz aktualnie w czyim władaniu pozostają i w oparciu o jaką podstawę - i w konsekwencji powyższego dowolne przyjęcie, iż ww. blaszane konstrukcje garażowe posadowione zostały w bezpośrednim związku z realizacją inwestyqi budowy spółdzielczego osiedla mieszkaniowego "P." i użytkowane są przez mieszkańców rzeczonego osiedla, tworząc niezbędną infrastrukturę osiedlową;

w jakim okresie i w ramach realizacji jakiej inwestycji posadowiony został na działce nr [...] budynek [...] S.A. w K., a przede wszystkim, czy działka ta w całości przeznaczona jest pod konieczną dla mieszkańców osiedla infrastrukturę mającą na celu zaopatrzenie w energię cieplną wyłącznie osiedla mieszkaniowego "P." w K., a nie służy na cele funkqonowania innej inwestycji niż objęta celem wywłaszczenia, zwłaszcza iż ww. budynek M. S.A. w K. położony jest w skrajnej granicy byłej działki nr [...];

- które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem prowadziło do oddalenia skargi, opartym na niepełnym materiale dowodowym i szeregu nieuprawnionych domniemań poczynionych przez Sąd I instancji, wynikających z istotnego naruszenia przez Organy obu Instancji przepisów postępowania administracyjnego

2. art. 141 § 1 p.p.s. a poprzez sporządzone uzasadnienia obejmującego rażącą sprzeczność wewnętrzną ustaleń faktycznych oiraz uzasadnienia motywów Sądu pierwszej instancji , amianowicie przyjęcia wbrew zgromadzonej dokumentancji w postaci fogogrametrycznych zdjęć lotniczych, że cel wywłaszczenia w całości został zrealizowany na przedmiotowych nieruchomościach przed upływem terminu z art. 137 ust. 1 pkt 2 oraz, iż cel wywłaszczenia musi zostać określony i “oznajmiony także w zakresie jego konkretyzacji" najpóźniej w dacie, w jakiej wywłaszczenia dokonywano i w stosunku do osób które wywłaszczano" (str. 15 uzasadnienia Wyroku) podczas gdy uprzednio Sąd Iinstancji przyjął że "istotnym jest ustalenie, że w następstwie wywłaszczenia w którym cel określony był szeroko lub nieprecyzyjnie wykonano roboty, których skutki z tym celem można powiązać funkcjonalnie" a więc konkretyzować tenże cel wywłaszczenia post factum (str. 14 uzasadnienia Wyroku).

W świetle wyżej podniesionych zarzutów Skarżący wniósł na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. - o zasądzenie od Organu na jego rzecz kosztów postępowania ze skargi kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm prawem przewidzianych - wraz z uwzględnieniem zwrotu wydatków w kwocie 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania, H. C.przyłączył się do stanowiska Skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. uznać należy za niezasadny.

Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd kasacyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie stanowisko, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy wada uzasadnienia nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a w zakresie w jakim Skarżący uzasadnia go rażącą sprzecznością ustaleń faktycznych oraz uzasadnienia motywów Sądu pierwszej instancji poprzez przyjęcie wbrew zgromadzonej dokumentacji w postaci fotogrametrycznych zdjęć lotniczych, że cel wywłaszczenia został zrealizowany przed upływem terminu z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. uznać należy za niezasadny.

Sąd kasacyjny rozpoznający sprawę podziela stanowisko, że polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu administracyjnego I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2021 r. I OSK 474/21 i przywołane w nim orzecznictwo).

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a Skarżący uzasadnia również wewnętrzną sprzecznością uzasadnienia Sądu pierwszej instancji co do momentu, w którym winien zostać sprecyzowany cel wywłaszczenia.

Odnosząc się do tak uzasadnionego zarzutu przypomnieć należy, że w zaskarżony wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że w świetle przepisów obowiązujących w poprzednim porządku prawnym cel wywłaszczenia nie musiał być precyzyjnie określony a kwestie, co konkretnie miało być realizowany na danym obszarze określane było już po wywłaszczeniu w planach realizacyjnych czy planach generalnych. Uzasadniało to w ocenie Sądu Wojewódzkiego stanowisko, zgodnie z którym "Istotnym jest ustalenie, że w następstwie wywłaszczenia, w którym cel określony był szeroko lub nieprecyzyjnie wykonano roboty, których skutki z tym celem można powiązać funkcjonalnie tj. ustalić że efekt wykonanych prac dotyczących zagospodarowania danego terenu pozostaje w związku z celem na jaki ten teren wywłaszczono.".

Rzeczywiście, w dalszej części uzasadnienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w jego ocenie pojęcie "cel wywłaszczenia" odnosić należy do czasu poprzedzającego dokonanie tego aktu (zamiar organu wywłaszczającego) oraz najpóźniej czasu, kiedy czynność ta (wywłaszczenie) była dokonana. Cel wywłaszczenia nie mógł być określany po dokonaniu tej czynności - musiał być formułowany (ustalany) przed jej dokonaniem i oznajmiony także w zakresie jego konkretyzacji w dacie, w jakiej wywłaszczenia dokonywano i w stosunku do osób, które wywłaszczano. Późniejsze zdarzenia nie mogą celu wywłaszczenia określać.

W ocenie Sądu kasacyjnego, sprzeczność, którą Skarżący wywodzi z powyższych fragmentów uzasadnienia wyroku jest jednak pozorna. Sąd Wojewódzki wyjaśnił bowiem następnie, że "ustalenie, że nieruchomość wywłaszczona była na cel budowy osiedla mieszkaniowego oznacza, iż celem wywłaszczenia było zainwestowanie różnego rodzaju, na które to zainwestowanie składa się budowa osiedli (zabudowa mieszkaniowa) ale też urządzeń infrastruktury towarzyszącej takiej zabudowie jak np. przedsiębiorstwa ciepłowniczego, drogi, chodniki, parkingi czy tereny zielone. Stwierdzenie, że takie zainwestowania zostało zrealizowane pozwala organowi uznać, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Organ nie musi ustalać, co konkretnie na danym obszarze miało powstać, bo jak mowa wyżej, w dacie wywłaszczenia takie wymogi tj. uszczegółowienie rodzaju zainwestowania na danej, wywłaszczanej działce, nie obowiązywały. Często dokonanie takiego ustalenia jest wręcz niemożliwe, bo w dacie dokonania wywłaszczenia takiego uszczegółowienia - co konkretnie ma powstać na wywłaszczonej działce, nie poczyniono."

W ocenie Sądu kasacyjnego, oznacza to, że Sąd pierwszej instancji z jednej strony przyjął, iż cel wywłaszczenia winien być ustalany na datę jego dokonania. Uznał jednak, że w przypadku inwestycji o złożonym charakterze możliwe jest doprecyzowywanie w trakcie ich realizacji, jakie konkretnie elementy składające się na realizację pierwotnie określonego celu znajdą się na podlegających wywłaszczeniu nieruchomościach.

Nie można zatem uznać by uzasadnienie Sądu pierwszej instancji było wewnętrznie sprzeczne, co czyni niezasadnym zarzut objęty punktem II.2 petitum skargi kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktem II. 1 petitum skargi kasacyjnej powiązane są jednak wyłącznie z zarzutem naruszenia prawa materialnego to jest art. 137 ust. 2 u.g.n. (punkt I.2. petitum skargi kasacyjnej) poprzez zaniechanie odniesienia się i wyjaśnienia możliwości zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. W tej sytuacji, w pierwszej kolejności Sąd kasacyjny odniesie się w pierwszej kolejności do zarzutów objętych punktem I.1 petitum skargi kasacyjnej.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że w sytuacji ustalenia, iż celem wywłaszczenia miała być budowa osiedla Piaski Wielkie, dla przyjęcia zrealizowania celu wywłaszczenia wystarczające było ustalenie, że wywłaszczony teren został zagospodarowany, jako fragment miejskiej infrastruktury tj. czy to pod zabudowę, czy pod infrastrukturę techniczną czy pod też tereny zielone.

Sąd kasacyjny podziela przedstawioną przez Sąd pierwszej instancji wykładnię pojęcia realizacji celu wywłaszczenia w przypadku przeznaczenia nieruchomości na cele budowy osiedla mieszkaniowego. Wykładnia ta zgodna jest z utrwalonym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle którego, w przypadku inwestycji złożonych realizacja celu wywłaszczenia może obejmować nie tylko realizację inwestycji głównej, ale także wykonanie inwestycji towarzyszących, których istnienie umożliwia prawidłowe funkcjonowanie i korzystanie z inwestycji głównej zgodnie z jej przeznaczeniem, zaś za infrastrukturę towarzyszącą uznać należy sieci wodociągowe, ciepłownicze czy kanalizacyjne (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2014 r. I OSK 2502/12). Rozpoczęcie zaś budowy inwestycji złożonej dowodzi realizacji celu wywłaszczenia (por. wyroki NSA z 13 maja 2016 r. I OSK 1887/14, 27 września 2017 r. I OSK 3242/15, 13 lutego 2019 r. I OSK 772/17, 5 kwietnia 2019 r. I OSK 1606/17, 31 maja 2022 r. I OSK 1794/21).

Jak wynika z ustaleń poczynionych w sprawie przez organy, które w tym zakresie nie były kwestionowane przez Skarżącego, na działce 1/9 znajdują się 4 relacje kablowe SN, kable sieci snN, oraz stancja trafo. Na działce 1/12 znajdują się 3 relacje kablowe SN, na obu zaś działkach znajduje się infrastruktura ciepłownicza.

Sąd kasacyjny zwraca w tym miejscu uwagę, że zgodnie z decyzją lokalizacyjną z 22 lutego 1974 r. plan realizacji osiedla Piaski Wielkie obejmował m.in. sieci gazowe, wodociągowe, kanalizację rozdzielczą, teletechniczną oraz ciepłowniczą.

Zatem zrealizowanie na działkach 1/12 i 1/9 sieci obejmujących media uznać należy za realizację celu wywłaszczenia. Sąd kasacyjny wyjaśnia w tym miejscu, że rzeczywiście, jak wynika z ustaleń faktycznych organów, część infrastruktury technicznej na działkach 1/12 i 1/9 powstała w związku z realizacją osiedla Piaski Wielkie i Wola Duchacka. Skarżący wywodził z tego brak możliwości uznania, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Odnosząc się do tego stanowiska wskazać należy, że okoliczność, iż infrastruktura znajdująca się na działkach zapatrywała w media zarówno osiedle Piaski Wielkie jak i Wola Duchacka nie może oznaczać przyjęcia, że cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego Piaski Wielkie nie został na tychże działkach zrealizowany. Idąc bowiem tokiem rozumowania Skarżącego należałoby przyjąć, iż w przypadku realizacji osiedla mieszkaniowego wykonanie placu zabaw, który jest publicznie dostępny i może być wykorzystywany nie tylko przez mieszkańców danego osiedla ale i sąsiednich bloków wyłącza możliwość przyjęcia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Interpretacja taka byłaby oczywiście wadliwa.

Odnosząc się do zacytowanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyroków sądów administracyjnych zwrócić należy uwagę, że inaczej niż w wyroku WSA w Krakowie z 7 czerwca 2019 r. II SA/Kr 322/19 (w którym zacytowano fragment wyroku NSA z września 2013 r. I OSK 643/12) w niniejszej sprawie zgromadzony został materiał dowodowy potwierdzający, że infrastruktura techniczna wykonana została w ramach realizacji celu wywłaszczenia to jest budowy osiedla Piaski Wielkie. Świadczy o tym zarówno treść decyzji lokalizacyjnej jak i treść pisma Tauron Dystrybucja SA z 18 lipca 2019 r. oraz dołączonych do niego dokumentów.

Przywołany przez Skarżącego fragment uzasadnienia wyroku NSA z 23 marca 2018 r. I OSK 283/16 nie odzwierciedla stanowiska sądu kasacyjnego. Jest to pogląd wyrażony przez Sąd pierwszej instancji, zacytowany w części historycznej uzasadnienia wyroku NSA. Wskazać należy, że NSA uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji (z którego uzasadnienia pochodził cytowany przez Skarżącego fragment) wyjaśniając m.in. że występowanie infrastruktury technicznej na działce objętej postępowaniem nie koliduje z możliwością jej zwrotu na rzecz byłych właścicieli tylko w sytuacji, gdy nie stanowiła ona celu wywłaszczenia, a jej budowa była związana z realizacją innej inwestycji. Sąd kasacyjny rozpoznający obecnie sprawę zwraca uwagę, że uchylony przez NSA wyrok Sądu pierwszej instancji to cytowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok WSA w Łodzi z 21 października 2015 r. II SA/Łd 370/15.

W niniejszej sprawie, jak już wyjaśniono, budowa infrastruktury technicznej związana była z realizacją inwestycji w postaci osiedla Piaski Wielkie. Okoliczność, że jak wynika z pisma Turon Dystrybucja SA część infrastruktury zrealizowana została w związku z realizacją dwóch osiedli mieszkaniowych ( Piaski Wielkie i Wola Duchnocka) nie może zostać utożsamione z przyjęciem, że powstała ona wyłącznie w związku z realizacją innej inwestycji.

Wyrok WSA w Poznaniu z 17 czerwca 2011 r. II SA/Po 158/11 dotyczył sytuacji, w których na działkach wywłaszczonych pod realizację osiedla mieszkaniowego cel nie został zrealizowany zaś samego faktu posadowienia sieci przesyłowych (kabli energetycznych) nie uznano za realizację celu wywłaszczenia. Podkreślić jednak należy, że ze stanu faktycznego przedstawionego przez Sąd w cytowanym uzasadnieniu nie wynika, by posadowienie sieci przesyłowych było związane z realizacją planowanego osiedla.

Powyższa argumentacja dotyczy również znajdującego się na działce 1/9 budynku obecnego Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej. W przywoływanej już decyzji lokalizacyjnej wskazano, że inwestycja obejmuje również pawilon usługowy, pawilon kulturalno-socjalny, pawilon administracyjno-remontowy garażoparkingi, szkołę i przedszkola oraz drogi, place osiedlowe i zieleń. Jak wynika z ustaleń poczynionych na podstawie zdjęć lotniczych przez organy i zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji, ze zdjęcia wykonanego w 1982 r. wynika, że na działce 1/9 znajdował się budynek Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej oraz parking. Biorąc pod uwagę treść decyzji lokalizacyjnej podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że świadczy to o zrealizowaniu na tej działce celu wywłaszczenia.

Sąd kasacyjny wyjaśnia w tym miejscu, że bez znaczenia dla rozpoznania sprawy pozostaje fakt, że jak twierdzi Skarżący, obecnie budynek MPEC stanowi jedynie fragment pewnego ciągu lokali, powstaje zatem wątpliwość, czy jego posadowienie wpływa realnie na techniczną możliwość funkcjonowania tejże infrastruktury czy też stanowi wyłącznie siedzibę administracyjną. Podobnie bez znaczenia dla wyniku sprawy jest, jakie przedsiębiorstwa mają siedzibę w dalszej części budynku, znajdującej się, jak twierdzi sam Skarżący, na sąsiedniej działce (1/10).

Odnosząc się do argumentacji dotyczącej działki nr 1/12 i posadowienia na niej blaszanych garaży, które w decyzji dotyczącej innej działki organ pierwszej instancji uznał (jak twierdzi Skarżący) za niestanowiące realizacji celu wywłaszczenia, Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że jak wynika z akt sprawy, działka 1/12 stanowiła w 1982 r. plac budowy. Dopiero ze zdjęcia z 1993 r. wynika, że posadowione zostały na niej garaże.

Odnosząc się do argumentów Skarżącego dotyczących stanowiska wyrażonego przez Starostę w decyzji z 9 czerwca 2020 r. nr GN.II. 6821.1.68.2016.WA, dotyczącej działki 1/4 wyjaśnić należy, że rzeczywiście w sprawie dotyczącej owej działki uznano, że fakt znajdowania się na niej blaszanych garaży oraz "dzikich" ogródków działkowych oznacza, iż nie został na niej zrealizowany cel wywłaszczenia.

W niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji uznał, że garaże takie jak znajdujące się na działce 1/12 były elementem powszechnie występującym i nie można uznać, by sprzeciwiały się celowi na jaki nieruchomość została wywłaszczona, czyli realizacji osiedla mieszkaniowego. Stanowisko to można by uznać za słuszne, o ile ustalono by w toku postępowania, że wybudowanie garaży były rzeczywiście związane z wydaniem decyzji lokalizacyjnej. Innymi słowy, należałoby ustalić, czy garaże te faktycznie stanowią element infrastruktury osiedlowej a nie element np. samowoli budowlanej.

Takiego ustalenia w sprawie niniejszej zabrakło. Należy jednak zwrócić uwagę, że przyczyną, dla której organy obu instancji uznały, że przedmiotowe działki nie podlegają zwrotowi było ustalenie, że znajduje się na nich infrastruktura osiedlowa w postaci m.in. sieci energetycznej i ciepłowniczej wybudowanych na potrzeby realizacji osiedla Piaski Wielkie. Sąd kasacyjny przypomina, że jak wynika z tych ustaleń, na działce 1/12 znajdują się trzy relacje kablowe SN oraz sieć ciepłownicza. Biorąc zatem pod uwagę fakt, że na działce 1/12 znajduje się infrastruktura techniczna przewidziana w decyzji lokalizacyjnej, powierzchnia jej wynosi (jak wynika z treści księgi wieczystej) 85 m2 uznać należy, że zrealizowany został na niej cel wywłaszczenia. Zatem przyjęcie przez Sąd, że wybudowanie garaży przesądza o braku podstaw do zwrotu pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Podsumowując w zakresie dotyczącym działek 1/9 i 1/12 uznać należało za niezasadne zarzuty objęte punktem I. 1.b, c i d petitum skargi kasacyjnej.

Zarzut objęty punktem 1.a petitum skargi kasacyjnej dotyczył błędnej wykładni prawa materialnego w zakresie dotyczącym działki 1/17.

Sąd kasacyjny przypomina, że jak wynika z ustaleń faktycznych poczynionych przez organy, a które w tym zakresie przyjęte zostały przez Sąd pierwszej instancji i nie były kwestionowane przez Skarżącego na działce tej znajduje się podziemna infrastruktura oraz droga osiedlowa.

Skarżący uzasadniając zarzut podnosił, że skoro działka 1/17 znajdowała się poza obszarem planowanej inwestycji rozumianej jako budowa spółdzielczego osiedla mieszkaniowego Piaski Wielkie to późniejsze wykorzystanie jej jako drogi dojazdowej do osiedla nie stanowi o celowym wywłaszczeniu i powinno być ewentualnie traktowane jako realizacja innej inwestycji.

Odnosząc się do tego zarzutu wyjaśnić należy, że w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji wskazano, iż działka 1/17 znajdowała się poza obszarem planowanej inwestycji, jednak w granicach opracowania jakim był plan realizacyjny stanowiący załącznik do decyzji lokalizacyjnej z 22 lutego 1974 r. a w jej obszarze planowana była droga dojazdowa.

Oznacza to, że działka znajdowała się w granicach planu realizacyjnego, stanowiącego załącznik do decyzji lokalizacyjnej i planowana była na niej droga dojazdowa. W sprawie nie ma sporu również sporu, że działka ta obecnie stanowi drogę, przy czym jak wynika ze zdjęcia lotniczego znajdującego się w aktach administracyjnych droga ta istniała już 1982 r. Z ustaleń organów wynika również, że na działce tej znajduje się podziemna infrastruktura, to jest linie kablowe SN, powstała w związku z realizacją osiedla Piaski Wielkie i Wola Duchniaka oraz linia ciepłownicza.

Z treści decyzji 14 marca 1975 r. wynika wprost, że objęte nią nieruchomości zostały wywłaszczone w związku z budową osiedla Piaski Wielkie. Zatem przeznaczenie części nieruchomości na wybudowanie drogi przeznaczonej do obsługi tegoż osiedla i zamieszczenie na niej podziemnej sieci kablowej i ciepłowniczej uznać należy za realizację celu wywłaszczenia.

Odnosząc się o zacytowanego w skardze kasacyjnej fragmentu decyzji Starosty z 9 czerwca 2020 r. nr GN.II. 6821.1.68.2016.WA, dotyczącej działki 1/4 zwrócić należy uwagę, że z przywołanego fragmentu wynika, że działka ta znajdowała się poza granicami planowanej inwestycji. Z ustaleń tych nie wynika jednak, czy tak jak w niniejszej sprawie, działka znajdowała się w granicach opracowania i czy planowane były na niej elementy infrastruktury osiedlowej takie jak np. droga dojazdowa. Jak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2022 r. I OSK 2289/21 oddalającego skargę kasacyjną Gminy od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego skargę tego podmiotu od decyzji Wojewody orzekającej o zwrocie działki nr 1/4 (wydanej na skutek rozpoznania odwołania od decyzji Starosty z 9 czerwca 2020 r.) sposób zagospodarowania tej działki (garaże blaszaki i tzw. "dzikie" ogrody działkowe) nie miał charakteru trwałego ani też urządzenia te i nasadzenia nie były bezwzględnie konieczne dla funkcjonowania samego osiedla. Oznacza to, że stan faktyczny sprawy dotyczącej działki nr 1/4 był odmienny od stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Zatem w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można stawiać sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia prawa materialnego poprze błędną wykładnię co do zaistnienia przesłanek zwrotu nieruchomości. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że na spornej działce znajduje się droga z chodnikiem nie zaliczona do sieci dróg publicznych - ul. Podedworze – jak również sieci kablowe zrealizowane na potrzeby budowy osiedla i uznał, że elementy te to części infrastruktury osiedlowej. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji, podzielił stanowisko organów, że cel wywłaszczenia został zrealizowany co oznaczało, że żądanie zwrotu nieruchomości było nieuzasadnione.

W konsekwencji również zarzut objęty punktem I.1.a petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadny.

Jak już wcześniej zasygnalizowano, zarzuty naruszenia przepisów postępowania powiązane są wyłącznie z zarzutem naruszenia prawa materialnego, to jest art. 137 ust. 2 u.g.n.

Wbrew stanowisku Skarżącego w stanie faktycznym niniejszej sprawy brak było podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego co do ustalenia, czy zachodzą podstawy do zastosowania art. 137 ust 2 u.g.n. Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wskazują, że na działce 1/12 i 1/9 i 1/17 zrealizowany został cel wywłaszczenia polegający na budowie przewidzianej decyzją lokalizacyjną infrastruktury technicznej, budynku Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej oraz parkingu i drogi osiedlowej. W sytuacji, w które w dacie wydawania decyzji lokalizacyjnej uznano, że dla zrealizowania inwestycji konieczne jest wywłaszczenie określonych nieruchomości, bowiem na nich planowana jest jej realizacja, wydano decyzję wywłaszczeniową a następnie na działkach wchodzących w skład wywłaszczonej nieruchomości zrealizowano planowane elementy inwestycji w postaci budowy infrastruktury dostarczającej media, budynków oraz parkingów i drogi dojazdowej brak jest podstaw do prowadzenia ustaleń faktycznych co do "pożądanego" dla danych urządzeń pasa zajętości. Brak było również podstaw do dokonywania ustaleń, czy dojazd do budynku MPEC SA ma prawidłową szerokość i został proporcjonalnie ustalony dla potrzeb korzystania z tego budynku.

Zatem zarzuty naruszenia przepisów postępowania to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie poprzedzających ją decyzji administracyjnych w sytuacji, gdy decyzja Wojewody z 9 listopada 2020 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty z 15 czerwca 2020 r. zostały wydane z naruszeniem art. 7 i 77 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz powiązany z nimi zarzut naruszenia art. 137 ust. 2 u.g.n. uznać należało za niezasadne.

Uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 184 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony w ustawowym terminie nie zawnioskowały o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.