Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 786/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, ust. 4, art. 8 ust. 3, art. 39
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 133, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1935
law: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Asesor WSA Marcin Olejniczak, , Protokolant asystent sędziego Robert Latek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2023 r. znak: SKO.4115.111.2023 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 21 kwietnia 2023 r., znak: III WPŚ.4131.6256.2023; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu J. Z. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. ał


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 27 czerwca 2023 r., znak: SKO.4115.111.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpatrzeniu odwołania R.C. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570], art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 901, ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.s." oraz § 1 pkt 1] lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296), powoływanego dalej jako: "rozporządzenie RM" utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 21 kwietnia 2023 r., znak: III WPŚ.4131.6256.2023 wydaną na podstawie art. 104 i art. 108 § 1 k.p.a., art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 7 pkt 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt I , art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art. 17 ust. 1 pkt. 3 i art. 106 ust. 3 u.p.s., § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia RM, Uchwały Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 27 grudnia 2018 r. nr III/66/18 w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 31 grudnia 2018 r. poz. 7077) zmienionej Uchwałą Rady Miejskiej w Lodzi z dnia 1 lutego 2023 nr LXXII/2144/23 (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 27 lutego 2023 r. poz. 1697) o przyznaniu R.C. zasiłku celowego od 1 kwietnia 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w wysokości 150,00 zł miesięcznie na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu".

Organ I instancji stwierdził, że sytuacja życiowa i materialna skarżącego uzasadnia przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Wysokość udzielonej pomocy uwzględnia potrzeby skarżącego i możliwości finansowe organu. Świadczenie w formie pieniężnej przyznano z uwagi na brak możliwości zapewnienia posiłku w naturze.

Pismem z 17 maja 2023 r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji kwestionując wysokość przyznanego zasiłku celowego na zakup żywności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium po przywołaniu treści art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, ust. 4, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1, ust. 3, ust. 4, ust. 4a, art. 39 ust. 1, ust. 2 wyjaśniło, że zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy jest przyznawany na konkretnie określony cel pomocy społecznej. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki określone w u.p.s. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy, uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej wnioskodawcy pomocy ze środków publicznych.

Następnie organ wskazał, że R.C. 7 kwietnia 2023 r. złożył wniosek przez e-PUAP o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności. 21 kwietnia 2023 r. organ przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy w wyniku którego ustalono, że skarżący jest kawalerem, ma [...] lat i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, rodzice z którymi mieszka prowadzą odrębne gospodarstwa domowe co potwierdzili w złożonych oświadczeniach. Dom jednorodzinny w którym mieszka skarżący jest własnością jego matki, a teren jest własnością miasta, rachunki związane z utrzymaniem domu opłaca ojciec. Skarżący nie pracuje, nie podejmuje żadnych prac dorywczych, nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS. Jego dochód w marcu 2023 r. wyniósł 747,50 zł (zasiłek stały w wysokości 719,00 zł miesięcznie i zasiłek okresowy w wysokości 28,50 zł miesięcznie). Skarżący jest osobą chorą przewlekle, jest pod opieką wielu poradni specjalistycznych w tym psychologa i psychiatry, orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności z [...] sierpnia 2021 r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 31 sierpnia 2023 r.

Organ stwierdził, że skarżący spełnia kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego na zakup żywności z programu "Posiłek w szkole i w domu". Następnie wyjaśnił, że R.C. regularnie składa wnioski o przyznanie pomocy. Z uwagi na orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym pobiera zasiłek stały, ma przyznany zasiłek okresowy, korzysta także innych form pomocy pieniężnej na niezbędne potrzeby życiowe takie jak: zakup żywności czy zakup leków.

Kolegium wskazało, że pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby będące w trudnej sytuacji, a nie wyręczać je w rozwiązywaniu ich problemów. Beneficjent pomocy społecznej winien podjąć wszelkie starania celem rozwiązania trudnej sytuacji finansowej. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, co nie wyklucza go z rynku pracy winien zatem podjąć starania celem uzyskania zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, a w konsekwencji poprawy sytuacji finansowej. Skarżący nie podejmuje wszystkich działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji podczas gdy pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i jest udzielana tylko w ostateczności, po wyczerpaniu przez osobę zainteresowaną jej własnych środków zaradczych. Ma przyznany zasiłek stały i okresowy, który wykorzystuje na zaspokojenie swoich potrzeb, nie partycypuje w kosztach związanych z utrzymaniem domu ani w remontach. Dodatkowo ma przyznaną pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności i leków.

Organ oceniając sytuację materialną danej osoby może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z u.p.s. Nie może swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Ma obowiązek dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale także ilości i rodzaju skierowanych do niego form pomocy. Środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, w których rodziny nie uzyskują żadnego dochodu ani wsparcia. Organ ma prawo również, w ramach uznania, do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, prowadzonej w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na te świadczenia, które jako ograniczone muszą być rozdzielane pomiędzy wszystkie osoby wymagające wsparcia. Bezsprzecznym jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, bowiem w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie może zaspokoić wszystkich, choćby najbardziej uzasadnionych, potrzeb osób ubiegających się o pomoc, ponieważ pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu.

Kolegium stwierdziło, że sytuacja finansowa i życiowa skarżącego wymaga wsparcia w związku z czym został objęty pomocą finansową w formie zasiłku celowego na zakup żywności z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 150,00 zł miesięcznie. Przyznając pomoc w tej wysokości uwzględniono zarówno potrzeby wnioskodawcy jak i możliwości finansowe organu. Organ dodał, że załączone recepty z 16 maja 2023 r. oraz faktura pozostają bez wpływu na wynik postępowania w sprawie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności, bowiem na ich podstawie skarżący może ewentualne złożyć wniosek o zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup leków.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R.C. zaskarżył w całości decyzję organu II instancji podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu. Dodatkowo skarżący zarzucił brak dogłębnej analizy akt sprawy.

Następnie stwierdził, że nie składał żadnego wniosku w dniu 7 kwietnia 2023 r. Wnioski o wsparcie finansowe wpłynęły do organu 3 i 31 marca 2023 r., a wywiad środowiskowy nie nastąpił w ustawowym terminie. Skarżący dodał, że wnioski o wsparcie z lutego oraz 3 marca 2023 r. nie zostały rozpoznane.

Skarżący nadmienił, że choruje na [...] będąc pod stałą opieką lekarza psychiatry. Wielokrotnie starał się o pracę w warunkach chronionych, posiada jedynie krótkie okresy zatrudnienia. Ponadto cierpi na nasilone objawy negatywne choroby oraz objawy [...] B. oraz choroby współistniejące, cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, wysoki poziom lipidów we krwi, astmę oskrzelową i chorobę R.

Następnie skarżący dodał, że w ubiegłym roku kwota wsparcia na zakup posiłku lub żywności wynosiła 300 zł, obecnie kwotę tę pomniejszono i nie jest wystarczająca nawet na częściowe pokrycie zakupu żywności przy konieczności stosowania zbilansowanej diety cukrzycowej. Ponadto od sierpnia do grudnia 2022 r. nie występował o zasiłki celowe na zakup leków mimo, że takie wydatki ponosił regularnie. W styczniu, lutym i marcu nie otrzymał świadczenia, a w kwietniu kwotę pomniejszono o 50% w stosunku do poprzedniego roku. Każdorazowe przeżywanie stresujących sytuacji powoduje zaostrzenie objawów choroby i wymaga zmiany farmakoterapii.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych i przyczyny wzruszenia aktów organów administracji publicznej sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje nie odpowiadają prawu co uzasadnia ich uchylenie.

Oceniając legalność zaskarżonych decyzji sąd uznaje, że organy obu instancji nie przeprowadziły postępowania dowodowego w sposób prawidłowy podważając istotę instytucji uznania administracyjnego.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że przedmiotem skargi w kontrolowanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego od 1 kwietnia 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w wysokości 150,00 zł miesięcznie na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu".

W kontrolowanej sprawie organ I instancji uznał, że sytuacja życiowa i materialna skarżącego uzasadnia przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności, a jej wysokość uwzględnia potrzeby wnioskodawcy i możliwości finansowe organu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi podzieliło stanowisko organu I instancji stwierdzając, że sytuacja finansowa i życiowa wnioskodawcy wymaga wsparcia, a przyznając pomoc w tej wysokości uwzględniono zarówno potrzeby skarżącego jak i możliwości finansowe organu. Z kolei w ocenie skarżącego przyznana kwota jest niewystarczająca nawet na częściowe pokrycie zakupu posiłku i żywności.

Istota sporu wyrażona sformułowanymi w skardze zarzutami sprowadza się zatem do tego w jakiej wysokości i za jakie miesiące w ustalonym w sprawie stanie faktycznym skarżącemu powinno przysługiwac świadczenie w postaci zasiłku celowego. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżący jest osobą wymagająca wsparcia i uprawnioną do jego otrzymania.

Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), powoływanej dalej jako: u.p.s." zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Celem pomocy państwa udzielonej w formie zasiłku celowego jest zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, która musi być oceniana na tle całokształtu sytuacji wnioskodawcy i innych potrzebujących.

Dla podstawy prawnej znaczenie mają także postanowienia Uchwały Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M. P. z 2018 r. poz. 1007 ze zm.), powoływanej dalej jako: "Uchwała RM" oraz Uchwały Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 27 grudnia 2018 r. nr III/66/18 w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 31 grudnia 2018 r. poz. 7077) zmienionej Uchwałą Rady Miejskiej w Lodzi z dnia 1 lutego 2023 nr LXXII/2144/23 (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z dnia 27 lutego 2023 r. poz. 1697), która to uchwała obowiązywała w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Wskazać należy, że objęta programem rządowym pomoc przewidziana Uchwale RM realizowana jest trybie przewidzianym w przepisach u.p.s. i należy ją utożsamiać z zasiłkiem celowym wskazanym w art. 39 u.p.s.

W rozpoznawanej sprawie, co wynika zarówno z treści decyzji jak i skargi, wniosek skarżącego dotyczył zasiłku celowego udzielanego w ramach realizacji wskazanego programu "Posiłek w szkole i w domu". Uchwała RM przewiduje m.in. możliwość udzielania wsparcia przez gminy w postaci świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Uchwała Rady RM (III.2.1 Moduł dla osób dorosłych), obowiązująca w dacie wydania zaskarżonej decyzji, w § 1 przewidywała podniesienie kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o to świadczenie do 200% kryterium, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s.

W tym miejscu wyjaśnić zatem należy, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie, od spełnienia kryterium dochodowego, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł (art. 8 ust. 1 u.p.s.). Zatem nie ulega wątpliwości, że jednym z warunków przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego jest spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. W sprawie nie jest sporne, że dochód skarżącego w marcu 2023 r. wyniósł 747,50 zł, na co składały się zasiłek stały w wysokości 719 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 28,50 zł, wobec czego kryterium dochodowe nie zostało przekroczone, albowiem zgodnie z § 1 kryterium dochodowe wynosiło 1552 zł.

Następnie należy mieć na uwadze, że z brzmienia art. 39 ust. 1 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy "może" być przyznany, co nie obliguje organu do przyznania tego świadczenia. Takie sformułowanie zawarte w przywołanym przepisie oznacza, że wnioskodawca nie posiada roszczenia o przyznanie zasiłku celowego. Przepis ten umożliwia organowi orzekającemu na miarkowanie udzielanej pomocy, a nawet odmowę jej przyznania z uwagi na obowiązujące zasady przy korzystaniu z pomocy społecznej. Uznaniem administracyjnym objęte jest zarówno zatem określenie szczególnie uzasadnionego przypadku jak i wysokość przyznanej pomocy co nie oznacza jednakże dowolności. Organ musi się poruszać w pewnych racjonalnych granicach, które wyznacza z jednej strony rzetelna i wnikliwa ocena sytuacji wnioskodawcy i miarkowanie pomocy w zależności od jego usprawiedliwionych potrzeb, a z drugiej strony możliwości organu co wynika wprost z art. 2 ust. 1 u.p.s. zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. w myśl których rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku właściwy organ musi mieć zatem na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, a korzystających z pomocy społecznej. Organ pomocy musi uwzględniać fakt, że posiadane ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje powinny zostać rozdysponowane w sposób budzący zaufanie do państwa, czyli z jednej strony trafić do jak największej liczby osób potrzebujących, a z drugiej – do tych najbardziej potrzebujących. Powyższe prowadzi do wniosku, że organ nie może swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była niezwykle trudna i wyróżniająca się na tle pozostałych osób.

W doktrynie podkreśla się, że zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień (zob. I. Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2009). Z treścią powyższych przepisów koresponduje art. 7 k.p.a. w myśl którego organ administracji publicznej działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por. wyroki NSA z 11 czerwca 1981 r., sygn. akt SA 820/81; z 19 stycznia 2006r., sygn. akt I OSK 777/05, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").

Wobec powyższych ustaleń stwierdzić należy, że obowiązkiem organu jest przeprowadzenie postępowania dowodowego, wnikliwe zebranie materiału dowodowego i jego ocena, które to działania powinny doprowadzić organ do konkluzji, czy sytuacja wnioskodawcy stanowi spełnia przesłanki przyznania pomocy, a jeżeli tak, to jaka pomoc będzie najbardziej adekwatna, przy uwzględnieniu możliwości organu. W związku z tym organ miał obowiązek dokonać oceny zarówno sytuacji materialnej wnioskodawcy jak i uwzględnić ilość i rodzaj skierowanych do niego wniosków o udzielenie pomocy. Organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego podziału środków, w taki sposób, aby wystarczyły one na cały rok i z pomocy społecznej mogła skorzystać jak największa liczba wnioskodawców, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami określonymi w u.p.s.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji w oparciu o ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia rodziców skarżącego uznał, że sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie pomocy finansowej. Pomoc ta została przyznana w wysokości 150 zł, co spotkało się ze sprzeciwem skarżącego. Organ I instancji nie uzasadnił przy tym wysokości przyznanego świadczenia powołując się tylko i wyłącznie na "możliwości finansowe Wydziału". Uzasadnienie organu II instancji w tej materii jest również nad wyraz lakoniczne. Organ także wskazał jedynie na "możliwości finansowe organu". W ocenie sądu takie postępowanie należy ocenić krytycznie.

Sąd ma na względzie, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania wysokości przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone fundusze, a posiadane środki finansowe muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wnioskujących o wsparcie. W konsekwencji w ramach pomocy społecznej nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń. W takich sytuacjach przyznanie świadczenia w rozmiarze, który nie zaspokaja w pełni usprawiedliwionych potrzeb osoby spełniającej kryteria niezbędne jego przyznania, czy też odmowa przyznania świadczenia, może być podyktowana tylko i wyłącznie brakiem dostatecznych środków na ich pokrycie.

Nie budzi zatem wątpliwości, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach, tzw. uznania administracyjnego. Działanie jego w ramach nie oznacza jednakże dowolności, albowiem możliwość wyboru przez organ spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie przez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw. Doznaje ono również ograniczenia postanowieniami zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz zasadami i celami określonymi w art. 2, art. 3 i art. 4 u.p.s. Treść art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nakazuje organom respektowanie interesu indywidualnego do granic jego kolizji z interesem publicznym. Ustalenie treści interesu publicznego w konkretnej sprawie administracyjnej wiązać się będzie z celami regulacji prawnej stanowiącej materialno-prawną podstawę dla rozstrzygnięcia takiej sprawy.

Mając powyższe ustalenia na uwadze stwierdzić należy, że organy nie sprostały powyższym wymaganiom. Jeżeli bowiem w sprawie nie budzi wątpliwości kwestia spełniania przez skarżącego kryteriów przyznania wnioskowanego świadczenia, które zostało przyznane, a kwestionowana jest wyłącznie jego wysokość, to w sytuacji, gdy przyczyną ustaleń organu są względy finansowe, to tak skrótowe i wybrakowane uzasadnienie decyzji jest dalece niewystarczające i należy je zakwalifikować jako niepoddające się jakiejkolwiek kontroli w tym zakresie, co stanowi jaskrawy przejaw naruszenia dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę formułując uzasadnienie organ powinien przedstawić szczegółowe i przekonujące dane, z których będzie jednoznacznie wynikało jakimi środkami w roku budżetowym dysponuje na realizację powierzonych mu zadań z zakresu zadań własnych gminy. Ponadto obowiązkiem organu jest wskazanie w jakiej wysokości i ilu podopiecznym udzielił już pomocy, a jakie środki pozostały do rozdysponowania. Organ na podtrzymanie swojej argumentacji winien był wykazać jakie są potrzeby w tym obszarze oraz czy posiadane środki, którymi dysponuje są w tym zakresie wystarczające. Obowiązkiem organu było dokonanie ww. czynności, albowiem dopiero ich wskazanie pozwoli na ocenę i zweryfikowanie prawidłowości wydanych decyzji. Zdaniem sądu tak sformułowane wnioski nie pozwalają stwierdzić, że organ rozpoznał sprawę wnikliwie i wszechstronnie, a ogólne uzasadnienie niezawierające żadnych szczegółowych danych nosi znamiona dowolności.

Nie może również ujść uwadze sądu treść pisma Wojewody Łódzkiego z 1 marca 2023 r. znajdującego się w aktach sprawy, z której wynika, że "Miasto Łódź otrzymało zgodę Wojewody Łódzkiego na zwiększenie wysokości dotacji i w związku z tym wkład własny M. Ł. w ogólnych kosztach Programu w 2023 roku wyniesie 20 %. Zatem. M. Łódź od początku 2023 roku dysponuje środkami finansowymi w wysokości 20 % ogólnych kosztów na realizację programu "Posiłek w szkole i w domu" i powinno wypłacać zasiłki dla mieszkańców Łodzi z tych środków". Mając na względzie niewątpliwy fakt zwiększenia wysokości dotacji, uzasadnione wątpliwości budzi zmniejszenie wysokości przyznanego skarżącemu świadczenia względem poprzedniego roku o 50%. Powyższe okoliczności nie znalazły odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ w żaden sposób nie odniósł się do nich pomimo faktu, że skarżący załączył powyższy dokument do jednego z pism w toku postępowania administracyjnego.

Niezależnie od powyższych uchybień, które już same pozwalają na uchylenie decyzji organów obu instancji stwierdzić należy, że wątpliwości sądu budzą również miesiące za jakie przyznano skarżącemu zasiłek celowy, a co za tym idzie poddaje w wątpliwość dokonane przez organy ustalenia. Wyjaśnić bowiem należy, że z akt sprawy nie wynika kiedy skarżący złożył wniosek do organu o przyznanie zasiłku celowego, bowiem nie sposób go znaleźć w przesłanych przez organ aktach administracyjnych. Zgodnie zaś z treścią art. 133 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Z przesłanych do sądu akt administracyjnych, tj. treści aktualizacji wywiadu środowiskowego z 21 kwietnia 2023 r. oraz decyzji organu II instancji wynika, że skarżący złożył 7 kwietnia 2023 r. przez e-PUAP wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności. Z kolei w skardze R.C. stwierdził, że w tym dniu nie składał przedmiotowego wniosku jednocześnie wyjaśniając, że jego wnioski wpłynęły do organu 3 oraz 31 marca 2023 r. Jak już wyżej wskazano, w aktach administracyjnych nie znajduje się żaden wniosek o przyznanie świadczenia, zatem nie sposób na tym etapie postępowania zweryfikować twierdzeń zarówno skarżącego jak i organu. Powyższe ma o tyle istotne znaczenie, że zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Ponadto brak w aktach sprawy wniosku nie pozwala na ustalenie na jaki okres, tj. na jakie miesiące skarżący wnioskował o przyznanie pomocy celowej. Wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że w myśl art. 106 ust. 3 u.p.s. świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7-11. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Nie można zatem ocenić czy organy prawidłowo ustaliły wysokość miesięcznego dochodu skarżącego biorąc pod uwagę dochody z marca 2023 r.

Sąd ma na względzie, że w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że przepis art. 106 ust. 3 u.p.s. odnosi się jedynie do świadczeń, których naturą jest periodyczność, przyznawanych, a następnie wypłacanych, w wymiarze miesięcznym. Ustawodawca posłużył się w nim zwrotem "miesiąc kalendarzowy". Sformułowanie to jednoznacznie wyznacza okres, za który przysługuje świadczenie pieniężne, a zatem zwrot ten odnosi się do wszystkich świadczeń pieniężnych przyznawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej, jednakże w praktyce ma zastosowanie do świadczeń okresowych, a nie do zasiłków celowych, ukierunkowanych na zaspokojenie określonej potrzeby występującej w danym momencie.

Mając jednakże na względzie cel pomocy społecznej i samego zasiłku celowego oraz mając do dyspozycji materiał zgromadzony w aktach sprawy nie sposób stwierdzić, czy organy w sposób prawidłowy przyznały skarżącemu zasiłek od kwietnia, a nie od innego miesiąca. Brak w aktach sprawy wniosku skarżącego uniemożliwia ustalenie jakich miesięcy dotyczył.

Podsumowując stwierdzić należy, że w sytuacji potwierdzenia ustaleń przyjętych przez organy należałoby stwierdzić, że zostały one dokonane w sposób prawidłowy. Jednakże mając na względzie wątpliwości wywołane twierdzeniami skarżącego, które mogą sugerować, że wniosek skarżący faktycznie złożył w marcu 2023 r., w świetle art. 8 ust. 3 u.p.s. podstawą do oceny czy strona spełniła kryterium dochodowe, powinno być ustalenie jego dochodu za luty 2023 r., chyba że doszło do utraty dochodu to wówczas dopiero za marzec 2023 r. Ponadto w decyzji organ powinien odnieść się do zakresu wniosku, a zatem nie sposób ocenić czy zasiłek powinien przysługiwać od kwietnia 2023 r. Analiza akt administracyjnych sprawy oraz treści decyzji oraz skargi nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, czy organy ustaliły dochód skarżącego w sposób zgodny z art. 8 ust. 3 u.p.s. i przyznały świadczenie zgodnie z wnioskiem. Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że organy nie odniosły się w sposób prawidłowy do istotnej dla sprawy okoliczności, nie zebrały i nie załączyły do akt sprawy materiału dowodowego, który odzwierciedlałby te ustalenia i nie wyjaśniły powyższego w sposób przepisowy w uzasadnieniu decyzji. Powyższe stanowiło naruszenie przez organy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu obowiązkiem organu będzie jednoznaczne określenie daty złożenia wniosku i na tej podstawie dokonania wskazanych powyżej i prawidłowych ustaleń.

Jednocześnie obiekcje sądu budzi również forma przyznania skarżącemu zasiłku celowego. W tym miejsce wyjaśnić zatem należy, że zasiłek celowy jest świadczeniem jednorazowym, możliwa jest jednak jego realizacja w częściach. Świadczenie to co do zasady ma charakter jednorazowy i tym odróżnia się od zasiłku stałego i okresowego. Wobec powyższego nie można wydać decyzji, w której organ przyzna kilka zasiłków celowych na dany okres, odnoszących się do tej samej potrzeby. Zachodzi też obawa, że takie działanie może być próbą obejścia przepisów dotyczących zasiłku okresowego. Niemniej należy zauważyć, że zaspokojenie konkretnej potrzeby może być rozłożone w czasie. Dotyczy to zwłaszcza remontów, napraw mieszkania czy leczenia. Ponadto organ może mieć wątpliwości, czy wypłacenie jednorazowej kwoty pieniężnej zostanie właściwie spożytkowane. Nie ma zatem przeszkód, by wypłaty takiej dokonać w częściach. Organ powinien bowiem dopasować rodzaj, formę i rozmiar świadczenia do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.) (zob. Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, WKP 2023). W ocenie sądu zatem określenie w sentencji decyzji okresu "od 1 kwietnia 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w wysokości 150,00 zł miesięcznie" jest obarczone błędem stwarzającym podstawy możliwości uznania przyznanego świadczenia jako zasiłku okresowego. Zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny cel bytowy, nie jest zatem świadczeniem przyznawanym "za okres".

Odnosząc się na marginesie do wskazania w skardze, że złożone przez skarżącego wnioski z lutego oraz 3 marca 2023 r. nie zostały rozpoznane, sąd wyjaśnia, że ewentualna bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania mogą być zakwestionowane przez skarżącego w ramach skargi na bezczynność/przewlekłe prowadzenie postępowania po uprzednim wniesieniu przez niego ponaglenia do właściwego organu (art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 37 k.p.a.).

Konkludując stwierdzić, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w określonej w decyzji kwocie bez ustalenia rzeczywistych możliwości organu udzielenia pomocy była przedwczesna, a w konsekwencji stanowiła naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, a w konsekwencji art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto ustalenia dokonane na podstawie akt sprawy nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić jakich miesięcy dotyczył wniosek skarżącego ani w jakiej dacie został złożony Stan faktyczny występujący w sprawie budzi zatem poważne wątpliwości. Obowiązkiem organów w ponownie przeprowadzonym postępowaniu będzie skonfrontowanie argumentacji skarżącego ze stanem faktycznym ustalonym zgodnie z wolą skarżącego wyrażonego we wniosku i dokonanie oceny czy możliwe jest przyznanie skarżącemu świadczenia w wyższej kwocie. Organy powinny jednocześnie mieć na uwadze, że przesłanki uzasadniające odmowę przyznania pomocy bądź też przyznanie jej w wysokości mniejszej niż oczekiwana muszą mieć charakter konkretny, a nie abstrakcyjny. W ramach uznania administracyjnego organ ma prawo dokonywać oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a powyższe okoliczności powinny znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone w wyroku i weźmie pod uwagę uwagi dotyczące konieczności skrupulatnego przeprowadzenia postępowania dowodowego celem jednoznacznego ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy uwarunkowania.

Mając zatem na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd orzekł w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stwierdzając przede wszystkim, że organy te dokonały błędnej wykładni art. 39 u.p.s. Organy jednocześnie naruszyły przepisy prawa procesowego w tej sprawie, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł w pkt 2 wyroku na podstawie art.250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 2437). Wyrokiem z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że "§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Zdaniem Sądu należy się zgodzić z poglądem, że ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu – niezależnie od formy wykonywanego przez nich zawodu – w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązania są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne. Uwzględniając zatem wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego orzekając o wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego z urzędu należało przyznać mu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru (tj. kwotę 480 zł obejmującą podatek od towarów i usług) pomijając przy tym dyspozycję § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.