Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 308/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1 lit a i c, art 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Mateusz Rogala (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 maja 2023 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 25 listopada 2022 r. nr KO-939/4103/457/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy G. z dnia 12 sierpnia 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz E. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 25 listopada 2022 r. nr KO-939/4103/457/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 12 sierpnia 2022 r. nr [...] odmawiającą E. W. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. S..

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia 12 sierpnia 2022 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem znaczny stopień niepełnosprawności K. S. datuje się od 2 lipca 2018 r., a niepełnosprawność istnieje od 24 października 2016 r., czyli powstała w [...]. roku życia.

W odwołaniu od tej decyzji E. W. zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w konsekwencji nie zaakceptowało podawanej przez organ I instancji podstawy odmowy przyznania świadczenia.

Kolegium zauważyło jednak, że wątpliwości budzi charakter i zakres opieki sprawowanej faktycznie przez wnioskodawczynię nad matką i faktyczny powód niepodejmowania zatrudnienia. Zdaniem organu, związek między niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a sprawowaną opieką nie jest bezpośredni i ścisły.

Kolegium wyjaśniło, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą, przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia.

Organ zauważył, że materiał dowodowy sprawy wskazuje, iż wnioskodawczyni - z uwagi na wspólne zamieszkiwanie - wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu, jednakże po pierwsze z akt nie wynika, aby rezygnacja z pracy była spowodowana koniecznością opieki nad matką, a ponadto opieka sprawowana przez stronę nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Z zebranego materiału nie wynika, aby sprawowana opieka wykluczała podjęcie przez stronę jakiegokolwiek zatrudnienia - zatem w sprawie nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Wnioskodawczyni była bowiem nieaktywna zawodowo na długo przed podjęciem opieki nad matką - jedyne i ostatnie zatrudnienie miało miejsce od 9 sierpnia 2016 r. do 30 czerwca 2018 r. i była to praca w gospodarstwie rolnym w wymiarze 1/4 etatu. Umowa uległa rozwiązaniu na skutek porozumienia stron. Zdaniem organu, z uwagi na wieloletnią bierność zawodową strony, trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana opieka nad matką stanowi rzeczywistą przyczynę niepodejmowania przez nią zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej.

Kolegium stwierdziło, że sprawowana opieka obejmuje głównie wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego: przygotowywanie posiłków, sprzątanie, odkurzanie, pranie, robienie zakupów, palenie w piecu. Wymienione czynności nie są czynnościami wymagającymi niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia, bowiem są to zwykłe czynności dnia codziennego, wykonywane w każdym gospodarstwie domowym - także przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy - i nie są one przeciwskazaniem do podjęcia zatrudnienia - tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania wnioskodawczyni ze swoją mamą i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Tego rodzaju czynności strona wykonuje więc także dla samej siebie i swojej rodziny: męża i dorosłej córki. Ponadto strona zeznała, że w opiece nad niepełnosprawną matką pomaga jej córka, która "ma pracę sezonową od wiosny do jesieni, a zimą jest w domu", co oznacza, że może więc liczyć na pomoc członków swojej rodziny w opiece nad mamą.

Powyższe okoliczności, w ocenie Kolegium, przesądzają o tym, że możliwe jest podjęcie zatrudnienia przez stronę - np. w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ponadto wobec stwierdzeń strony: "Mama niedowidzi na oczy, ma chyba zaćmę, ale nie jest pod opieką lekarza okulisty. Mama jest pod opieką lekarza rodzinnego w [...]. Lekarz przyjeżdża do mamy w razie potrzeby. Nie pamiętam, kiedy była ostatnia wizyta lekarza w domu", Kolegium powzięło wątpliwości co do faktu sprawowania przez rzeczywistej, stałej i bezpośredniej opieki nad mamą oraz co do istnienia ciągłości i osobistego charakteru tej opieki.

Organ podkreślił, że strona - z uwagi na ciążący na niej, a wynikający z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny wobec rodziców - ma obowiązek udzielenia swojej mamie pomocy i wsparcia, tym bardziej w sytuacji, gdy po swoim rozwodzie przez wiele lat nie pracowała i mieszkała oraz pozostawała na utrzymaniu swoich rodziców. Zdaniem Kolegium, nie bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje fakt, że w czerwcu 2022 r. matka wnioskodawczyni notarialnie sporządziła testament, w którym przepisała na nią dom.

E. W. w piśmie z dnia 4 stycznia 2023 r. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej K. S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki, jakiej wymaga podopieczna, nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a także gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 26 lipca 2018 r., że niepełnosprawna K. S. pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o niepełnosprawności K. S., z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dokument ten jest dokumentem urzędowym wydanym przez lekarza orzecznika Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, który posiadając fachową wiedzę uznał niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej. Również z ustaleń organu I instancji poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego wynika, że podopieczna niepełnosprawna wymaga pomocy przy czynnościach dnia codziennego. Zdaniem skarżącej, organ wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, uznał, że podopieczny niepełnosprawny, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki.

Skarżąca wskazała ponadto, że jest osobą zdrową i zdolną do pracy, nie podejmuje jednak zatrudnienia, gdyż przyjęła na siebie obowiązek opieki nad mamą.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy ocenić jako prawidłowe stanowisko organu odwoławczego w zakresie dotyczącym uznania za wadliwe rozstrzygnięcia organu I instancji odmawiającego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozważania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tej części znajdują bowiem potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Sąd nie podziela jednak stanowiska organu odwoławczego, który przyjął, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki.

Koniecznym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie rezygnującej z zatrudnienia (lub niepodejmującej zatrudnienia) jest, aby rezygnacja ta miała na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie, art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (zob.: B. Chludziński [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 590/19; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19, wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21, wszystkie przytaczane orzeczenia opublikowane w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z treścią art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jak wynika z cytowanego przepisu, osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności wymaga, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Należy zauważyć, że treść tego przepisu koresponduje z przesłankami przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które, jak wskazano, uzależniają przyznanie tego prawa od rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skoro ustawodawca określił, że dla pełnienia ról społecznych osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym, to oczywiste jest, że uznał, iż zakres sprawowanej opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga od osoby sprawującej takiego rodzaju opiekę rezygnacji z podejmowania zatrudnienia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zaś częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie organ stwierdził, że skarżąca faktycznie "wspiera" swoją matkę, jednak uznał, że zakres sprawowanej opieki nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy.

Tymczasem, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Taki kontekst prawny, jaki wyłania się z przywołanych regulacji, powinny mieć na względzie organy przy ocenie zakresu oraz "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyroki NSA: z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19; z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19 oraz z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 448/15).

Organy orzekające o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają kompetencji do dokonywania oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka, w tym również do badania, czy osoba ta wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym. Okoliczności te są bowiem przedmiotem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane zgodnie ze standardami określonymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r., poz. 2027). Zarówno organ, jak i sąd administracyjny nie mają wiadomości specjalistycznych pozwalających na dokonywanie oceny, czy stan zdrowia badanego wymaga sprawowania nad nim stałej lub długotrwałej opieki. W tym zakresie konieczne jest zatem oparcie się na prawomocnym orzeczeniu o niepełnosprawności.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ w istocie zignorował wskazania zawarte w orzeczeniu i podjął samodzielną próbę ustalenia, w jakim zakresie matka skarżącej wymaga stałej opieki, do czego w świetle powyższych rozważań nie był uprawniony. Wprawdzie organ podkreślił, że nie kwestionuje ustalonego w orzeczeniu o niepełnosprawności stanu zdrowia matki skarżącej, jednak jego konstatacje dotyczące możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w niepełnym wymiarze, a także zakresu koniecznych czynności opiekuńczych, w istocie zmierzają do zakwestionowania wynikającego z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności stopnia koniecznej opieki, co nie może mieć miejsca na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko zmiana takiego orzeczenia w odpowiednim trybie i przez właściwe organy mogłaby uprawniać do odmiennej oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka.

W ocenie Sądu, przyjęta przez organ ocena zakresu koniecznej opieki świadczonej przez skarżącą pozostaje w sprzeczności nie tylko z treścią orzeczenia o niepełnosprawności, ale również z ustalonym w toku postępowania stanem zdrowia i stopniem samodzielności jej matki. Jak ustalił pracownik socjalny w trakcie przeprowadzonego w dniu 27 lipca 2022 r. wywiadu środowiskowego, matka skarżącej wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji (jest osobą leżącą, pampersowaną, nie widzi), a skarżąca taką opiekę zapewnia. Pracownik socjalny stwierdził, że skarżąca "przez całą dobę opiekuje się matką, dba o jej higienę osobistą, karmi, podaje leki". Powyższe świadczy o tym, że sprawowana przez nią opieka ma charakter stały i długotrwały i nie może być sprawowana jedynie okazjonalnie. Nie sposób więc zgodzić się z organem, że podejmowane przez skarżącą czynności, opisywane w toku postępowania administracyjnego, stanowiły jedynie typowe czynności świadczone przez dzieci względem starszych rodziców. Organ nie uwzględnił, co słusznie zauważyła skarżąca, że jej matka posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma zatem znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Z akt administracyjnych wynika ponadto, że matka skarżącej jest osobą leżącą, pampersowaną i nie widzi. Tego rodzaju sytuacja nie może zostać z pewnością określona jako typowa, lecz świadczy ona o konieczności zapewnienia opieki w znacznie szerszym wymiarze niż świadczona przez dzieci starszych rodziców, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie można równocześnie zgodzić się ze stanowiskiem organu, że okoliczności, iż skarżąca nie pamiętała, "kiedy była ostatnia wizyta lekarza w domu", a także, że stwierdziła, iż jej mama ma "chyba zaćmę", świadczą o tym, że skarżąca w istocie nie sprawuje stałej i bezpośredniej opieki nad matką. Fakt sprawowania opieki został bowiem potwierdzony przez pracownika socjalnego w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, zaś opisywane stwierdzenia skarżącej (uzasadnione niepamięcią i brakiem wiedzy medycznej) tych ustaleń w żaden sposób nie podważają.

Wbrew stanowisku organu, konieczność zapewnienia matce opieki o charakterze stałym i długotrwałym wyklucza podjęcie przez skarżącą zatrudnienia w niepełnym wymiarze. Jak zauważył organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołując się na wyjaśnienia skarżącej, każda nieobecność skarżącej w domu wymaga zapewnienia opieki osoby trzeciej (np. córki). Oznacza to, że postulowane przez organ podjęcie przez skarżącą zatrudnienia wymagałoby zaangażowania dodatkowych osób w celu zapewnienia właściwej opieki. Zatem w istocie podjęcie zatrudnienia przez skarżącą uniemożliwiłoby jej świadczenie wymaganej opieki na rzecz matki.

Fakt, że skarżąca była zatrudniona jedynie w okresie od 9 sierpnia 2016 r. do 30 czerwca 2018 r. na 1/4 etatu nie oznacza, zdaniem Sądu, braku związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Należy bowiem zauważyć, że jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności znaczny stopień niepełnosprawności K. S. datuje się od 2 lipca 2018 r., a więc powstał dwa dni po rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia. Ponadto, co szczególnie istotne, art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko od rezygnacji z zatrudnienia lecz również od jego niepodejmowania z powodu konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie, ta przesłanka została spełniona, bowiem skarżąca nie może podjąć zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Skoro skarżąca była zatrudniona (choć w niepełnym wymiarze) w okresie bezpośrednio poprzedzającym powstanie u matki znacznego stopnia niepełnosprawności, to nie można przyjąć (jak czyni to organ), by brak było związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Jako niezrozumiałe należy ocenić z kolei argumenty organu, że skarżąca jest zobowiązana do udzielania pomocy swojej matce z uwagi na ciążący na niej obowiązek alimentacyjny, a ponadto, że matka zapisała w testamencie dom na skarżącą. Okoliczność, że osoba świadcząca opiekę jest zobowiązana do alimentacji została uznana przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezbędną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W każdym zatem przypadku osoba uprawniona do tego świadczenia na podstawie ww. przepisu będzie obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec osoby wymagającej opieki. Fakt ten nie może być zatem podnoszony jako przemawiający za odmową przyznania świadczenia. Relacje majątkowe i osobiste pomiędzy osobą wymagającą opieki a osobą sprawującą opiekę pozostają natomiast bez wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy pozostaje również okoliczność, że część czynności opiekuńczych skarżąca wykonuje przy pomocy córki. Jak wynika z akt sprawy, córka skarżącej pracuje sezonowo, i wprawdzie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz swojej babci, jednak w myśl art. 129 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy zstępni bliżsi stopniem są obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym przed zstępnymi dalszymi. Regulacja ta koresponduje również z treścią art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca przewidział zatem, że dzieci osoby niepełnosprawnej są zobowiązane do świadczenia opieki przed wnukami, a ten obowiązek, w ocenie Sądu, jest przez skarżącą wykonywany. Pomoc córki skarżącej, związana z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, choć niewątpliwie ułatwia jej wykonywanie czynności opiekuńczych, nie stanowi jednak substytutu tej pomocy wykonywanej przez niepracującą córkę wobec niepełnosprawnej matki. Organ nie twierdzi natomiast, by to córka skarżącej w istocie sprawowała wyłączną opiekę nad swoją babcią, a tylko taka sytuacja wykluczałaby przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można zatem przyjąć, by udzielanie w pewnym zakresie pomocy przez córkę oznaczało niespełnienie przez E. W. przesłanek przyznania świadczenia określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu, a badając spełnienie przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględni w omawianym zakresie konsekwencje wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania w punkcie 2. sentencji orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącej kwotę składa się wynagrodzenie jego pełnomocnika procesowego (480 zł), zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.