Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 391/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 391/24 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 czerwca 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Protokolant: st. sekr. sąd. Renata Trojnar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2024 roku, sprawy ze skargi A.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 5 grudnia 2023 roku Nr UP-908/2023, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, skargę oddala.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Kr 391/24.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr UP-908/2023 z 5 grudnia 2023r. utrzymał w mocy decyzję z 14 września 2023 r., nr 1849/2023, którą to odmówił A. K. umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności nr 180400/71/15/2022-RED z dnia 28 stycznia 2022r.

Rozstrzygnięcie zapadło po rozpoznaniu wniosku z 2 maja 2022 r. w którym podkreślono, iż zdrowie zmarłego ojca wnioskodawcy pogarszało się przed śmiercią z roku na rok. Począwszy od 2005 r., kiedy miał wypadek samochodowy, zmniejszyła się jego sprawność ruchowa wynikająca z odniesionych obrażeń. Odniesiony uszczerbek na zdrowiu wpływał na kolejne lata jego pracy i egzystencji, obniżając możliwość swobodnego funkcjonowania. Mimo podjętej rehabilitacji ojciec nie wrócił do sprawności sprzed wypadku. Zmarł 3 listopada 2019 r. w szpitalu (po wcześniejszej hospitalizacji) - śmierć ojca odbiła się niekorzystnie na wnioskodawcy i jego rodzine. Do dnia dzisiejszego jego stan psychiczny nie ustabilizował się. Wpłynęło na to wiele czynników związanych z egzystencją, edukacją na studiach jak i relacjami z ludźmi. Nawet podjęta po śmierci ojca terapia nie przyniosła odpowiednich rezultatów. Uczenie się zaczęło przychodzić z większym trudem, szczególnie na pierwszym ukończonym kierunku studiów (obecnie jest na drugim kierunku). Nasiliło to strach przed życiem i różnymi problemami, co nie ułatwia powrotu do normalnego funkcjonowania. Stan zdrowia pogłębiły również problemy finansowe ojca, cała sytuacja spadła na wnioskodawcę w młodym wieku. Nie pomogła również sytuacja na świecie związana z kryzysem i pandemią, która pogłębiła wszelkie obawy związane z przyszłością i trudną sytuacją materialną. Z tytułu renty rodzinnej wnioskodawca uzyskiwał dochód na poziomie 1.011,77 zł. Na koszty utrzymania składają się: zaliczka na mieszkanie 340,50 zł, prąd 55,99 zł, gaz 188,56 zł, internet 67,99 zł, podatek od nieruchomości 29,00 zł (na rok), wizyta lekarska 150,00 zł (w zależności od sytuacji zdrowotnej) i leki ok. 50,00 zł (na dłuższy okres). W obliczu trudnej sytuacji materialnej, stanu zdrowia zmarłego taty, trudności zdrowotnych związanych z jego śmiercią, trudności w funkcjonowaniu w społeczeństwie, na uczelni jak i również sytuacji kryzysowo-pandemicznej w kraju, umorzenie, pozwoliłoby na ustabilizowanie życia oraz umożliwiłoby dalsze spokojne leczenie.

Wedle organu decyzją z 28 stycznia 2022 r., nr 180400/71/15/2022-RED Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie przeniósł na skarżącego odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym 3 listopada 2019 r. ojcu – R. K. Zgodnie z Aktem Poświadczenia Dziedziczenia z 12 grudnia 2019 r., Repertorium [...] nr [...] spadek po zmarłym na podstawie testamentu nabył skarżący z dobrodziejstwem inwentarza w całości. Ponadto z posiadanej dokumentacji wynika, że 12 grudnia 2019 r. zostało złożone zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych SD-Z2, gdzie wartość majątku wchodzącego w skład spadku (stan czynny spadku) określono na kwotę 216.000,00 zł. Wobec powyższego ponosi on odpowiedzialność za całość ustalonych na dzień otwarcia spadku zobowiązań zmarłego R. K.

Odnośnie podkreślanych okoliczności dotyczących powstania przedmiotowych zobowiązań za życia dłużnika pierwotnego ZUS wyjaśnił, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności na podstawie przepisów u.s.u.s. ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przepisach art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności składkowych jest bowiem ustalenie istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do osoby, na którą przeniesiono odpowiedzialność za długi płatnika składek. Natomiast kwestia choroby zmarłego R. K. i jej wpływ na możliwości uregulowania długu za jego życia nie jest przesłanką, której zaistnienie uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości jego spadkobiercy. Nie mieści się ona w granicach sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Należy też zauważyć, że świadomie przyjął on spadek po zmarłym, co zostało potwierdzone Aktem Poświadczenia Dziedziczenia z 12 grudnia 2019 r., Repertorium [...] nr [...], wskazującym na jego przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza w całości, czyli razem z zobowiązaniami ciążącymi na osobie zmarłej (tylko do wartości otrzymanego spadku). Zatem miał on świadomość obowiązków, które to przyjęcie zrodziło tym bardziej, że w ramach spadku odziedziczył nie tylko zadłużenie, ale również składniki majątkowe.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. l pkt l ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., póz. 1520 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., póz. 2383),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przytoczone powyżej przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

• przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

• wobec faktu, że wniosek dotyczy zaległości, za które odpowiada skarżący na podstawie wydanej decyzji o odpowiedzialności, przesłanki o których mowa w pkt 2, 4 i 4b nie mają zastosowania do zadłużenia;

• nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

• nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - nie prowadził wnioskodawca działalności gospodarczej, od 26 kwietnia 2023 r. podlega on do ubezpieczenia zdrowotnego jako student lub doktorant, którego nie dotyczy obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem z ustaleń własnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego (pokój, kuchnia, łazienka, przedpokój, piwnica) stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni 30,00 m2, położonego w K. przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie prowadzi KW nr [...], celem zabezpieczenia nieopłaconych należności ZUS dokonał wpisu do hipoteki na łączną kwotę 112.835,49 zł;

• nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., póz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

• nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

• nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - celem odzyskania zaległości objętych niniejszym wnioskiem o umorzenie nie wdrożono do dnia dzisiejszego postępowania egzekucyjnego.

Nie jest jednak oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż nawet jeżeli wdrożone przez Dyrektora ZUS Oddział w Krakowie postępowanie egzekucyjne okaże się nieskuteczne, to istnieje możliwość skierowania dalszych tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego, celem prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych, do których Dyrektor Oddziału ZUS nie ma uprawnień.

Ponadto posiadany majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia.

Odnosząc się do racjonalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego w kontekście art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. przywołano wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2018 r. w sprawie o sygn. akt l GSK 1146/18, zgodnie z którym ocena czy ponoszenie wydatków egzekucyjnych jest zbędne, czy też może przynieść korzyść, należy wyłącznie do wierzyciela. Wydatki egzekucyjne, o których mowa w tym przepisie, to koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, które nie są tożsame z kosztami egzekucyjnymi, które co do zasady obciążają zobowiązanego. Rozdzielenie tych pojęć zawierają przepisy art. 64b i 64c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., póz. 2505).

Posiada wnioskodawca nieruchomość wchodzącą w skład spadku oznaczoną nr KW [...]. Jest to lokal mieszkalny położony w K. przy ul. [...]. W skład lokalu wchodzi: pokój, kuchnia, łazienka, przedpokój i przynależna piwnica. ZUS nie jest w posiadaniu aktualnej wyceny nieruchomości, niemniej jednak zauważyć należy, że od 2019 r. ceny nieruchomości znacząco wzrosły.

Szacowana wartość oparta na podobnych ofertach z ulicy [...] w K. to między 330.000,00 zł a 380.000,00 zł Wskazana nieruchomość z całą pewnością nadaje się więc do egzekucji i istnieje wysoka szansa jej sprzedaży w drodze egzekucyjnej. W dziale IV Księgi Wieczystej [...] pozostają wpisane tylko i wyłącznie hipoteki na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co jeszcze bardziej zwiększa szansę na zaspokojenie zaległości składkowych. Zadłużenie ciążące na skarżącym to ok. 106.058,73 zł. Szacowane opłaty egzekucyjne powstałe w wyniku egzekucji z nieruchomości to około 11.000,00 zł. Kwota do 3.000,00 zł to koszty oszacowania nieruchomości przez biegłego w toku postępowania i 1.200, 00 zł inne wydatki takie jak koszty obwieszczenia, przejazdy, korespondencji itp. Daje to łącznie kwotę 121.258,73 zł dochodzonego długu. Warto odnotować, że poniesione koszty i wydatki w egzekucji ostatecznie obciążają osobę zobowiązaną. Porównując wartość majątku z kwotą zadłużenia bez wątpienia nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności można powiedzieć nawet więcej, istnieje niezwykle wysoka szansa na odzyskanie całości należności.

W ocenie organu postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do ruiny ani wnioskodawcę ani jego rodziny, bowiem jego stan cywilny to kawaler. Kwota szacunkowej wartości nieruchomości jest większa niż kwota zadłużenia wobec czego po egzekucji różnica zostanie zwrócona. Dodatkowo wskazana nieruchomość została przejęta w wyniku dziedziczenia. W chwili otwarcia i przyjęcia spadku na nieruchomości ciążyły już wpisy do hipoteki, wobec czego powinien on liczyć się z koniecznością pokrycia zadłużenia. W innym wypadku zawsze mógł odrzucić spadek, czego nie uczynił, mając zapewne świadomość, że w swojej podnoszonej trudnej sytuacji finansowej nie jest w stanie samodzielnie ponosić żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., sygn. akt l SA/Ka 14/99). Należy podkreślić, że jeśli istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

W związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.

W składanych pismach wielokrotnie opisywał wnioskodawca, że śmierć ojca wpłynęła na niego niekorzystnie i pomimo wielu podjętych prób i terapii, do dnia dzisiejszego stan psychiczny nie ustabilizował się. Zaznaczył, że cała ta sytuacja zaczęła wywoływać różne lęki, które nie pozwalają na normalne życie.

Do akt prowadzonego postępowania przedłożył skarżący zaświadczenia lekarskie z 23 lutego 2021 r. i z 8 grudnia 2021 r., z których wynika, że pozostaje w stałym leczeniu w S. w K. od 29 września 2020 r. z powodu narastających objawów głębokiej depresji z towarzyszącym silnym lękiem, niepokojem oraz uporczywą bezsennością (epizod depresji umiarkowany nasilony reaktywnie po śmierci ojca w 2019 r.). Dodatkowo dostarczone zostały: raport ambulatoryjny EKG z 24 czerwca 2021 r., podsumowanie badania z C. , historia zdrowia i choroby w części dotyczącej porad ambulatoryjnych lub wizyt domowych z M. z 14 czerwca 2021 r. ze wskazanym rozpoznaniem niewieńcowych dolegliwości bólowych w klatce piersiowej.

Nie przedłożył jednak żadnych dokumentów medycznych potwierdzających lub orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Ponadto należy podkreślić, że nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności.

Z informacji zawartych w piśmie z 11 lipca 2023 r. wynika dodatkowo, że sprawuje opiekę nad niezamieszkującym z nim dziadkiem. Nie można jednak uznać, że ten fakt pozbawia możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę zaległości, gdyż w żaden sposób nie udokumentował, żeby sprawował wyłączną opiekę nad dziadkiem. Co więcej, w aktach sprawy brak jest również dokumentów, z których wynikałoby, że wymaga on stałej opieki lub pomocy osób trzecich.

Tym samym nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Skarżący ma 26 lat i kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów wyższych, ale po jej zakończeniu (według przedłożonych zaświadczeń ma to nastąpić w 2024 r./2025 r., co należy uznać za termin nieodległy) z pewnością rozpocznie karierę zawodową. Daje to podstawę do przypuszczeń, że będzie na przestrzeni bardzo wielu lat czynny zawodowo. Zatem będzie osiągał dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości zadłużenia w ZUS.

Do akt sprawy o umorzenie zaległości przedłożył "oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym ..." wypełnione 11 lipca 2023 r. Informacje tam zawarte nie zostały w żaden sposób zaktualizowane, zatem organ przyjął, że obrazują obecną sytuację życiową oraz materialną i posłużył się nimi przy analizie w aktualnie rozpatrywanej sprawie. Wynika z niego, że jest kawalerem i gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Dodatkowo wskazał, że sam nie posiada obecnie żadnego źródła finansowego, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń oraz nie posiada innych możliwości uzyskania dochodów, kontynuuje bowiem naukę na studiach. Z treści składanych w postępowaniu pism wynika, że pozostaje obecnie na wyłącznym utrzymaniu schorowanego dziadka. Jeśli zaś chodzi o bieżące miesięczne opłaty to zobowiązany wskazał: czynsz-435,63 zł; opłaty eksploatacyjne - 47,56 zł; koszty związane z leczeniem - 50,00 zł / 150,00 zł oraz inne stałe wydatki - 67,99 zł / 32,00 zł.

Nie przedstawił pozostałych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań. Wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Organ nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Dodatkowo podniesione okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi tym samym do wniosku, że sytuacja nosi znamiona ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Z akt sprawy nie wynika, aby zalegał z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp.

Osoba, która decyduje się na złożenie wniosku o umorzenie winna liczyć się z tym, że będzie musiała przedstawić swoją sytuację rodzinną i majątkową oraz, że te dane zostaną poddane szczegółowej analizie. Osoba ta musi mieć świadomość, że jednocześnie decyduje się na wykazanie braku środków po swojej stronie nie tylko poprzez złożenie oświadczenia, ale poparcie tego oświadczenia stosownymi dokumentami. Natomiast rolą organu jest ocena czy złożone oświadczenia i przedstawione dowody są wystarczające do udzielenia stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Organ podkreślił, że analizując możliwość umorzenia należności należy mieć na uwadze to, czy trudności finansowe zobowiązanego mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się. Poinformował wnioskodawca, że jest w trudnej sytuacji materialnej, studiuje bowiem dziennie na drugim kierunku studiów. Argument ten nie może stanowić przesłanki do zwolnienia z obowiązku spłaty zobowiązań względem ZUS. Musiał przecież dokonać oceny swojej sytuacji materialnej i życiowej, więc niezasadne jest domaganie się, by zwalniając z obowiązku uregulowania zaległych składek, ZUS został obciążony konsekwencjami prywatnych decyzji.

Ustalony stan faktyczny mógłby wskazywać na jego niełatwą sytuację materialną, jednakże z uwagi na fakt, że nie posiada obecnie żadnego źródła dochodu, to sam nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem, czy zakupem żywności i leków, gdyż te pokrywane są przez jego najbliższych.

W żaden sposób nie wykazał, aby dążył do osiągania jakichkolwiek dochodów umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję oraz podejmował w tym kierunku starania (np. praca w weekend). Niejednokrotnie studenci łączą konieczność zarobkowania z nauką. Jego sytuacja materialna jest spowodowana wyłącznie brakiem zatrudnienia, które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej i chęci dobrowolnego uregulowania zaległości. Jednocześnie miałby możliwość odciążyć finansowo dziadka, przejmując w miarę swoich możliwości finansowych częściowe koszty swojego utrzymania.

Podsumowując, wobec braku całkowitych przeciwskazań zdrowotnych, organ stoi na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna ma charakter trwały. Obecnie ma wnioskodawca problemy finansowe i jak twierdzi nie jest w stanie uregulować należności z tytułu składek, ale byłoby to możliwe w przypadku podjęcia pracy lub innego zajęcia zarobkowego. Obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza bowiem, że muszą one być uregulowane jednorazowo, ponieważ ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość - po złożeniu stosownego wniosku -udzielenia dłużnikowi ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. Nadmienić również należy, że atutem spłaty zadłużenia w systemie ratalnym jest nie tylko nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ale również ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego dochodzenia zadłużenia w trybie egzekucji.

Dodatkowo sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy nie posiada środków na zaspokojenie należności, ich istnienie nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Wobec braku wdrożonego postępowania egzekucyjnego istniejąca zaległość z tytułu składek nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych. Nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem od ciążącej zaległości.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się wnioskodawca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając

-naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społecznie, poprzez ich błędną wykładnię i odmowę umorzenia należności w przedmiotowej sprawie, w sytuacji gdy opłacenie należności z tytułu składek, obciążające pierwotnie zmarłego ojca, pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych i elementarnych potrzeb życiowych,

-naruszenie przepisów kpa poprzez brak całościowej, wnikliwej oraz obiektywnej oceny stanu faktycznego sprawy i zgromadzonych w sprawie dowodów, co skutkuje dowolnością przy wydaniu zaskarżonej decyzji i bezzasadnym uznaniem, iż na dzień rozpoznawania sprawy brak jest w jej realiach podstaw do uznania, że aktualna sytuacja materialna i życiowa skarżącego, w szczególności brak zatrudnienia, kontynuowanie nauki oraz aktualny stan zdrowia, nie dają podstaw do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne po zmarłym ojcu skarżącego.

- naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez nie uwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku WSA w Krakowie z dnia 10.01.2023 roku, sygn. I SA/Kr 1084/22.

W uzasadnieniu podkreślono, iż organ nie w pełni wykonał wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 10.01.2023 roku. Nie została dokładnie wyjaśniona i realnie oceniona na podstawie bieżącego stanu kwestia, czy w wyniku egzekucji długu wynoszącego ponad 110.000 złotych z jedynego majątku następcy prawnego pierwotnie zobowiązanego tj. małego mieszkania (kawalerki) nie powstanie zagrożenia utraty przez zobowiązanego możliwości zaspokojenia elementarnych, podstawowych potrzeb bytowych. Należy bowiem wyjść poza martwe przepisy i wyobrazić sobie aktualną sytuację skarżącego, który będąc studentem i dostając rentę, mieszka w odziedziczonej po ojcu kawalarce, które stanowi jego jedyny majątek, ale i jedyne miejsce zamieszkania. Egzekucja z mieszkania, jego sprzedaż w drodze licytacji (gdzie cena wywoławcza wynosi 3/4 lub 2/3 wartości nieruchomości) i zaspokojenie ZUS z ceny przymusowej sprzedaży, spowoduje, że skarżącemu zostanie około 100.000 złotych, za które nie kupi żadnego innego mieszkania, a tym samym nie będzie miał gdzie mieszkać. Ceny najmu lokali są aktualnie tak wysokie, że po około 4 latach hipotetycznego wynajmu skarżący nie będzie miał już na to dalszych środków i nie będzie właścicielem żadnej, nawet najmniejszej nieruchomości. Ustalenia zawarte w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonych decyzji wskazują, że ZUS znowu nie dokonał rzetelnej, realnej, opartej na aktualnych, a nie przyszłych niepewnych zdarzeniach, całościowej analizy sytuacji życiowej i finansowej skarżącego. ZUS jakby celowo nie dostrzega pewnych aspektów niniejszej sprawy i działając intencjonalnie nie zauważa złożoności stanu faktycznego sprawy i jej wyjątkowości. Skarżący nie był osobą pierwotnie zobowiązaną. Pierwotnie zobowiązanym z tytułu składek na ubezpieczenie był ojciec skarżącego.

Skarżący opisał okoliczności w jakich doszło do powstania zaległości. Pierwotnie zobowiązany zmarł w dniu 3.11.2019 roku po długiej chorobie. W skład spadku wchodziło niewielkie mieszkanie w K., a skarżący jest jedynym spadkobiercą, którego wartość wynosi 210.000 złotych, w którym skarżący i jego ojciec mieszkali. Skarżący przyjął spadek pomimo długów spadkowych, bo w przypadku odrzucenia spadku nie miał by gdzie mieszkać. Zaległość wobec ZUS powstała zatem bez winy i woli skarżącego. Skarżący odpowiada aktualnie tak naprawdę nie za swój dług, ale za dług ojca.

Organ nie wyjaśnił z jakich środków skarżący ma uregulować zadłużenie w kwocie ponad 106.000 złotych, bez dalszego pogarszania i tak bardzo trudnej sytuacji materialnej. Uzasadnienie zaskarżonych decyzji ponownie nie zawiera pogłębionej analizy zdolności skarżącego do ponoszenia obciążenia z tytułu zaległych składek, przy jednoczesnej możliwości zaspokajania jego elementarnych potrzeb życiowych i dania mu szansy na normalny start w dorosłe życie. Zabrakło w zaskarżonej decyzji kompleksowego i przekonującego wartościowania wszystkich okoliczności związanych z sytuacją życiową i materialną strony, a także oceny, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie, bez zagrożenia swej egzystencji i naruszania godności ludzkiej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się także do bezspornych okoliczności, w jakich powstało zadłużenie pierwotnie zobowiązanego, a także do faktu, że to nie skarżący był pierwotnie zobowiązanym, a stał się nim dopiero w wyniku spadkobrania. Nie doceniono także w wystarczający sposób faktu, że ma stwierdzoną depresję i korzysta z pomocy specjalistycznego leczenia psychiatrycznego, a choroba związana z długotrwałą chorobą i śmiercią ojca, których skarżący był świadkiem, w sposób oczywisty wpływa na codzienne funkcjonowanie i jego możliwości. Odmowa udzielenia wnioskowanej ulgi w zapłacie składek powinna być w każdym przypadku efektem rzetelnej i wszechstronnej oceny stanu faktycznego. Trudno za taką ocenę uznać dotychczasowe stwierdzenia organu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd oddalił wniosek o odroczenie rozprawy zgłoszony przez skarżącego, albowiem jego pełnomocnik ze znacznym wyprzedzeniem został zawiadomiony o terminie rozprawy i mógł w związku z tym podjąć starania o wyznaczenie substytuta, czy to w niniejszej sprawie, czy w sprawie z nią kolidującej, jeśli chciał osobiście reprezentować skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, POZ. 2325 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

Skarga jest nieuzasadniona, nie doszło bowiem do naruszeń prawa ważących dla prawidłowości przyjętego rozstrzygnięcia. W kontrolowanej sprawie postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ odpowiadało wymogom prawa, zwłaszcza wymogom proceduralnym określonym w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, respektując treść art. 107 § 3 k.p.a. Nie doszło także do naruszenia art. 153 ustawy o p.p.s.a., gdyż organ uwzględnił ocenę prawną oraz wykonał wskazania zawarte w wyroku WSA w Krakowie z dnia 10.01.2023 roku, sygn. I SA/Kr 1084/22.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że skarżący jest osobą młodą, stanu wolnego i kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów wyższych, którą zakończy (według przedłożonych zaświadczeń) w 2024 /2025r. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, nie posiada obecnie żadnego źródła finansowego, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń, kontynuuje naukę na studiach. Pozostaje obecnie na wyłącznym utrzymaniu schorowanego dziadka. Jeśli zaś chodzi o bieżące miesięczne opłaty to zobowiązany wskazał: czynsz-435,63 zł; opłaty eksploatacyjne - 47,56 zł; koszty związane z leczeniem - 50,00 zł / 150,00 zł oraz inne stałe wydatki - 67,99 zł / 32,00 zł.

Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości nabytej w drodze spadku po ojcu, oznaczonej nr KW [...]. Jest to lokal mieszkalny położony w K. przy ul. [...]. W skład lokalu wchodzi: pokój, kuchnia, łazienka, przedpokój i przynależna piwnica. ZUS nie jest w posiadaniu aktualnej wyceny nieruchomości, niemniej jednak wskazał, że od 2019 r. ceny nieruchomości znacząco wzrosły. Szacowana wartość oparta na podobnych ofertach z ulicy [...] w K. to kwoty między 330.000,00 zł a 380.000,00 zł. W dziale IV Księgi Wieczystej [...] pozostają wpisane tylko i wyłącznie hipoteki na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zadłużenie ciążące na skarżącym to ok. 106.058,73 zł. Szacowane opłaty egzekucyjne powstałe w wyniku egzekucji z nieruchomości to około 11.000,00 zł. Kwota do 3.000,00 zł to koszty oszacowania nieruchomości przez biegłego w toku postępowania i 1.200, 00 zł inne wydatki takie jak koszty obwieszczenia, przejazdy, korespondencji itp. Daje to łącznie kwotę 121.258,73 zł dochodzonego długu. Poniesione koszty i wydatki w egzekucji ostatecznie obciążają osobę zobowiązaną.

W świetle powyższego organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje, gdyż wobec skarżącego nie zostało dotychczas wdrożone przymusowe dochodzenie należności. Wskazana nieruchomość z całą pewnością nadaje się do egzekucji i sprzedaży w drodze egzekucyjnej. W dziale IV Księgi Wieczystej [...] pozostają wpisane tylko i wyłącznie hipoteki na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co jeszcze bardziej zwiększa szansę na zaspokojenie zaległości składkowych.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Zasadnie także oceniono w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzą wobec skarżącego inne okoliczności wskazane w przywołanym wyżej przepisie przemawiające za umorzeniem. W szczególności podstawy takiej nie stanowią przesłanki z p. 2 i 4 ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie nastąpiło oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, ani też umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a należność Zakładu nie została zaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Analizując sytuację bytową zobowiązanego wskazano, że umorzenie zaległości byłoby obecnie przedwczesne i naruszałoby zasadę równego traktowania wszystkich dłużników.

Sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna lub uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie niż sytuacja innych płatników składek. ZUS. Każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzania należnych składek na te ubezpieczenia.

Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji, poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117).

W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności, nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o umorzeniu w całości owej zaległej należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Zauważyć należy, że obowiązany nie przedstawił żadnego dowodu, z którego wynikałoby, że ma ograniczoną możliwość pozyskiwania dochodów, także w związku ze sprawowaniem opieki nad dziadkiem.

Jak trafnie akcentuje organ, postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do ruiny ani wnioskodawcy ani jego rodziny skoro skarżący jest stanu wolnego. Kwota szacunkowej wartości nieruchomości jest większa niż kwota zadłużenia wobec czego po egzekucji różnica zostanie zwrócona. Może być ona przeznaczona na wynajem mieszkania. Wnioskodawca, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, po zakończeniu studiów w 2024 r./2025 r., z pewnością rozpocznie pracę zawodową. Daje to podstawę do twierdzenia, że będzie na przestrzeni bardzo wielu lat czynny zawodowo. Zatem będzie osiągał dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości zadłużenia w ZUS.

Dodatkowo nie sposób abstrahować od faktu, że wskazana nieruchomość została przejęta w wyniku dziedziczenia. W chwili otwarcia i przyjęcia spadku na nieruchomości ciążyły już wpisy do hipoteki, wobec czego powinien on liczyć się z koniecznością pokrycia zadłużenia. W innym wypadku zawsze mógł odrzucić spadek, czego nie uczynił, mając zapewne świadomość, że w swojej podnoszonej trudnej sytuacji finansowej nie jest w stanie samodzielnie ponosić żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., sygn. akt l SA/Ka 14/99). Należy podkreślić, że jeśli istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

W związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 884/08 prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Nie sposób w powyższym kontekście tracić także z pola widzenia aktualnej sytuacji na rynku pracy, który stał się rynkiem pracownika, a stopa bezrobocia jest znikoma.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanego, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zasadnie wskazały, że mimo aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanego nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, choć dopiero w dłuższej perspektywie czasowej.

Uprawniona jest ocena, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby dążył do osiągania jakichkolwiek dochodów umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję oraz podejmował w tym kierunku starania (np. praca w weekend). Niejednokrotnie studenci łączą konieczność zarobkowania z nauką. Jego sytuacja materialna jest spowodowana wyłącznie brakiem zatrudnienia, które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej i chęci dobrowolnego uregulowania zaległości. Jednocześnie miałby możliwość odciążyć finansowo dziadka, przejmując w miarę swoich możliwości finansowych częściowe koszty swojego utrzymania.

Podkreślenia wymaga, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych potwierdzających lub orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Ponadto nie legitymuje się on orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności.

Podsumowując, wobec braku całkowitych przeciwskazań zdrowotnych w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna ma charakter trwały. Obecnie ma wnioskodawca problemy finansowe i jak twierdzi nie jest w stanie uregulować należności z tytułu składek, ale byłoby to możliwe w przypadku podjęcia pracy lub innego zajęcia zarobkowego. Obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza bowiem, że muszą one być uregulowane jednorazowo, ponieważ ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość - po złożeniu stosownego wniosku -udzielenia dłużnikowi ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. Z możliwości tej skarżący nie skorzystał.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza powołanych w skardze przepisów prawa procesowego i przepisów materialnoprawnych. Analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Prawnie irrelewantne były argumenty skargi związane z przyczynami powstania zaległości składkowych, w szczególności przez pryzmat zadłużenia pierwotnie zobowiązanego, a także do faktu, że to nie skarżący był pierwotnie zobowiązanym, a stał się nim dopiero w wyniku spadkobrania, gdyż przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. w związku z § 3 przywołanego wyżej rozporządzenia istotna staje się ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie przezeń niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. (wyrok NSA z 15.09.2011r., sygn. akt II GSK 832/10)

Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.