Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 689/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 10 kwietnia 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1917/21 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2022 r., I SA/Wa 1917/21 oddalił skargę A.B. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] Wojewoda M. odmówił A. B. prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. na dziecko – F. B. Wojewoda M. podkreślił, że z uwagi na zatrudnienie ojca dziecka na terytorium Republiki Federalnej N. w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda M. wskazał ponadto, iż z uwagi na brak aktywności zawodowej skarżącej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pierwszeństwo do wypłaty świadczeń na dziecko leżało po stronie instytucji n., a wysokość świadczeń n. możliwych do uzyskania była wyższa, niż kwota świadczeń, o których przyznanie skarżąca ubiegała się w Polsce. Ponadto wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego został przekazany do instytucji n. w celu jego rozpatrzenia zgodnie z pierwszeństwem tej instytucji do wypłaty świadczeń na dziecko. W konsekwencji powyższego Wojewoda M. uznał, na mocy decyzji z dnia 24 lutego 2021 r. nr [...], że świadczenie wychowawcze w kwocie 2.500 zł wypłacone za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. W uzasadnieniu ww. decyzji Wojewoda powołał się na ww. własną decyzję z dnia 30 września 2019 r. dotyczącą odmowy prawa do świadczenia wychowawczego i wskazał, że powyższa decyzja jest decyzją ostateczną. Wojewoda M. podkreślił, że pierwszeństwo do wypłaty świadczeń na dzieci w rozpatrywanym okresie leżało po stronie N., a w Polsce skarżąca nie była uprawniona do pobierania dodatku dyferencyjnego. W podstawie prawnej Wojewoda M. wskazał art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2019.2407 ze zm.), dalej jako "u.p.p.w.d.", który stanowi, że świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym w sytuacji gdy zostało wypłacone za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ I instancji wskazał ponadto, iż skarżąca została prawidłowo pouczona o konieczności niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia, w przypadku zajścia zmiany mającej wypływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Powyższe świadczenie zostało przyznane decyzją Wójta Gminy S. nr [...] z dnia [...] maja 2016 r., uchyloną następnie decyzją Wójta Gminy S. nr [...] z dnia [...] maja 2019 r., w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższe świadczenia zostały wypłacone za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., w łącznej kwocie 2.500 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. B., w którym wskazała, że jej mąż miał umowę n. do sierpnia 2016 r. Od listopada 2015 r. ojciec dzieci przebywał na zwolnieniu lekarskim w Polsce, a po zwolnieniu nie wrócił już do pracy w N. oraz nie składał wniosku o świadczenie rodzinne na rok 2016, które składa się na początku roku.

Minister Rodziny i Polityki Społecznej rozpatrując sprawę wskazał, że stosownie do przepisów art. 1 ust. 2 i 3 u.p.p.w.d., prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W myśl zaś art. 16 ust. 4 i 5 u.p.p.w.d., w przypadku gdy wojewoda ustali, że osoba uprawniona do świadczenia wychowawczego lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego. W myśl art. 16 ust. 2 i ust. 6 u.p.p.w.d., w przypadku przebywania osoby, która złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Minister wskazał dalej, iż w niniejszym postępowaniu organ nie bada zasadności odmowy prawa do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone ostateczną decyzją Wojewody M. z dnia [...] września 2019 r. Zgodnie z art. 16 ust. 10 u.p.p.w.d., wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 u.p.p.w.d. stosuje się odpowiednio. Ponadto, zgodnie z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3 i ust. 9 u.p.p.w.d., osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in.: świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa wart. 16 ust. 6 tejże ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Minister dodał, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich obowiązku informowania organu o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych.

Minister wskazał także, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 1 kwietnia 2016 r. skarżąca oświadczyła, iż żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W ww. wniosku skarżąca została pouczona, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zostało również wskazane, iż niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji – koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W ocenie Ministra organ I instancji prawidłowo wskazał, że w związku z odmową przyznania prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. należy uznać, iż świadczenie wychowawcze wypłacone za ww. okres jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego. Odnosząc się natomiast do argumentów podniesionych w odwołaniu. Minister podkreślił, iż to przepisy unijne regulują kwestię pierwszeństwa do wypłaty świadczeń, wnioskodawca nie ma możliwości wyboru kraju właściwego do wypłaty świadczeń, zatem niezależnie od tego, czy osoba uprawniona składała stosowny wniosek o przyznanie świadczeń na dzieci w innym Państwie Członkowskim, instytucja państwa, w którym wniosek został złożony bada pierwszeństwo do wypłaty świadczeń zgodnie z przepisami unijnymi. Zgodnie z przepisami dotyczącymi koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, pierwszeństwo do wypłaty świadczeń leży po stronie tego Państwa Członkowskiego, w którym jest aktywność zawodowa rodzica.

Niezależnie od tego Minister wskazał, iż w dniu 5 września 2015 r. do instytucji n., właściwej do wypłaty świadczeń rodzinnych, wpłynął wniosek o zasiłek rodzinny ojca dziecka, złożony na dzieci A. i F. Ponadto Minister podniósł, że zgodnie z art. 25 ust. 10 u.p.p.w.d., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zastosowanie powyższych ulg odbywa się na wniosek osoby zobowiązanej i pozostaje do uznania organu.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła A. B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2022 r. wskazał, iż materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy u.p.p.w.d., w tym zwłaszcza art. 16 ust. 10 tejże ustawy stanowiący, iż wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a przepisy art. 25 u.p.p.w.d. stosuje się odpowiednio. Stosownie z kolei do art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i 3 u.p.p.w.d., osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Przy czym, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie, jak również świadczenie wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d.. Chodzi tu o sytuację, gdy matka, ojciec, opiekun faktyczny lub opiekun prawny dziecka lub członek rodziny tych osób w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas organ właściwy (wójt, burmistrz, prezydent miasta) występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Pozytywne ustalenie wojewody w tym zakresie stanowi obligatoryjną przesłankę do wydania przez właściwy organ, który przyznał i wypłacił świadczenie wychowawcze decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu wskazanego wyżej innego państwa w zakresie świadczeń na rodzinę, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takim przypadku świadczenie wychowawcze jest nienależne za okres od dnia, w którym wyżej wymienione osoby stały się uprawnione do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

Sąd I instancji podkreślił, że powyższe przepisy wyraźnie wskazują, że w granicach materialnych rozpoznawanej sprawy pozostaje jedynie kwestia orzeczenia przez właściwy organ administracji publicznej o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i obowiązku jego zwrotu. Decyzja orzekająca w powyższym zakresie jest aktem ściśle związanym ze stanem faktycznym, na który składają się trzy elementy. Po pierwsze, przyznanie przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) świadczenia wychowawczego. Po drugie, stwierdzenie przez wojewodę, że w konkretnej sprawie po przyznaniu świadczenia wychowawczego znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Po trzecie, uchylenie z tej przyczyny przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Zaistnienie drugiego i trzeciego elementu implikuje wydanie decyzji orzekającej o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i obowiązku jego zwrotu. Przy czym jest to sprawa administracyjna materialnie i procesowe odrębna (autonomiczna) od sprawy stwierdzenia zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz sprawy uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Sąd I instancji wskazał dalej, że w rozpoznawanej sprawie wszystkie ww. elementy zaistniały, bowiem świadczenie wychowawcze przyznane skarżącej na dziecko decyzją Wójta Gminy S. z dnia [...] maja 2016 r. zostało następnie uchylone decyzją tegoż organu z dnia [...] maja 2019 r. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji Wojewoda M., jako organ właściwy do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, ostateczną decyzją z dnia [...] września 2019 r. odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. na dziecko, której to decyzji skarżąca nie zakwestionowała. Tym samym wskazane powyżej obiektywne elementy stanu faktycznego stanowią obligatoryjne przesłanki dla sprawy stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i obowiązku jego zwrotu, a zatem prawidłowo zastosowano w sprawie art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d

Sąd I instancji stwierdził także, że organy słusznie uznały, że skarżąca była pouczona o tym, że – co do zasady – świadczenie wychowawcze w kraju nie przysługuje, jeśli przysługuje ono za granicą, a także o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu właściwego o wyjeździe członka rodziny za granicę, a niezwłoczne niepoinformowanie o tym fakcie może skutkować koniecznością zwrotu pobranych świadczeń. Z obowiązku tego jednak strona się nie wywiązała i nie podała we wniosku ani ojca dziecka, ani też okoliczności świadczenia przez niego pracy w N. W ten sposób skarżąca wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia wychowawcze i było to działanie świadome. Jednolicie przyjmuje się natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych, że świadomym wprowadzeniem w błąd jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się oświadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jej uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności. Składając wniosek o przyznanie świadczenia i nie informując jednocześnie organu, że ojciec dziecka pracuje poza granicami kraju (tym bardziej, że wystąpił on w N. o przyznanie podobnego świadczenia), skarżąca zataiła istotne dla sprawy okoliczności, czym wypełniła również przesłankę z art. 25 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d.

Skarżąca wywiodła od powyższego wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

- na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 151 p.p.s.a, przez oddalenie skargi w sytuacji dopuszczenia się przez organ błędnej i dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu, która w rażący sposób wykracza poza zakres przyznanej organowi tym przepisem swobody, a co za tym idzie błędne uznanie, iż ojciec dziecka – W. B., w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. przebywał na terenie Republiki [...] i pobierał z tytułu wykonywanej tam pracy wynagrodzenie, a także iż mógł pobierać od właściwej instytucji n. świadczenia rodzinne, czego ostatecznie skutkiem stało się uznanie przyznanego w Polsce świadczenia wychowawczego za nienależne; a w konsekwencji,

- na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 16 ust, 2 i 6 w zw. z art. 16 ust. 10 u.p.p.w.d. przez przyjęcie, iż ojciec dziecka – W. B., w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. przebywał na terenie Republiki [...] i mógł świadczenia rodzinne z właściwej instytucji n. co skutkowało ustaleniem, iż w zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w konsekwencji dochodzeniem przez wojewodę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, podczas gdy prawidłowym ustaleniem winno być uznanie, iż przepisy o wzajemnej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie powinny mieć zastosowania a żaden z rodziców nie był uprawniony do pobierania świadczenia z instytucji n., co skutkować powinno uznaniem świadczenia wychowawczego przyznanego A. B. za należne

Na podstawie ww. zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest oparta na uzasadnionych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada stwierdzić, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Jakkolwiek w takiej sytuacji zasadą winno być rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, to jednak z uwagi na to, iż zarzuty kasacyjne podniesione w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucają wadliwość oceny takich okoliczności, które organy i Sąd I instancji uznawały za nieistotne w niniejszej sprawie, ocenę zasadności kasacji wypada rozpocząć od zarzutów naruszenia prawa materialnego, wskazując na podstawę materialną sprawy i wynikające z niej fakty istotne.

W rozpoznawanej sprawie podstawę kwestionowanych decyzji stanowi art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 lipca 2019 r., a to z uwagi na art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019.924). Stosownie do tej regulacji, osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest obowiązana do jego zwrotu (art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d.). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się natomiast, m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze (art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d.), oraz świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.). Na powyższą regulację wskazuje art. 16 ust. 10 u.p.p.w.d. mówiąc, iż wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas przepis art. 25 u.p.p.w.d. stosuje się odpowiednio.

Powyższe uwagi wypada przenieść na niekwestionowane okoliczności badanej sprawy. Skarżąca decyzją Wójta Gminy S. nr [...] z dnia 2 maja 2016 r. uzyskała prawo do świadczenia wychowawczego. Powyższe świadczenia zostało skarżącej wypłacone za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., w łącznej kwocie 2.500 zł. Decyzja ta jednak została uchylona decyzją Wójta Gminy S. nr [...] z dnia [...] maja 2019 r., w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, natomiast decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] Wojewoda M. odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. Powyższe decyzje pozostają ostateczne. Przywołane powyżej decyzje: Wójta Gminy S. z dnia [...] maja 2019 r. oraz Wojewody M. z dnia [...] września 2019 r. pozostają w obrocie prawnym i stanowią element stanu faktycznego sprawy, determinujący ocenę kwestii nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Wydanie ww. decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] maja 2016 r. przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze, a następnie wypłata tegoż świadczenia, po czym uchylenie tej decyzji decyzją tegoż organu w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, odpowiada dyspozycji art. 25 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d. wskazującej, iż świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Natomiast mając na uwadze, iż stosując przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego Wojewoda M. ostateczną decyzją z dnia [...] września 2019 r. odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., to tym samym doszło do wypełnienia dyspozycji art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., stanowiącego, iż świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

Wypada dostrzec, iż przywołane powyżej przepisy art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i 6 u.p.p.w.d. nie były przedmiotem zarzutów skargi kasacyjnej.

Jako podstawy kasacji wskazano natomiast naruszenie art. 16 ust. 2, 6 i 10 u.p.p.w.d. Regulacje te nie mają jednak charakteru materialnego lecz procesowy. Regulują bowiem kwestie sposobu ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (§ 2), określają skutki wobec decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze za okres stosowania przepisów o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego (§ 6), oraz wskazują organ właściwy w sprawie ustalenia i dochodzenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (§ 10). Przepisy te nie określają zatem praw i obowiązków stron postępowania administracyjnego lecz służą przeprowadzeniu postępowania w sytuacji ustalenia, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wszak przepisami prawa procesowego są normy instrumentalne, określające drogę i sposób dochodzenia uprawnień wynikających z norm materialnoprawnych, służące realizacji obowiązków i uprawnień określonych normami prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 17 lutego 2005 r., OSK 1735/04; wyrok NSA z dnia 10 maja 2006 r., II OSK 1356/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Ponadto należy dostrzec, iż jakkolwiek autor kasacji zarzuca naruszenie art. 16 ust. 2, 6 i 10 u.p.p.w.d. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to w ogóle nie wskazuje na wady sposobu rozumienia powyższych przepisów zaprezentowanego w dotychczasowym postępowaniu. Nie wskazuje także, na czy polega błąd w subsumpcji powyższych przepisów, który prowadził do ich niewłaściwego zastosowania. Analiza treści tegoż zarzutu prowadzi do wniosku, iż autor kasacji w istocie nie zgadza się z określonym stanem faktycznym sprawy, który został pominięty przy ferowaniu decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a który – w ocenie autora kasacji – miałby prowadzić do wniosku, iż w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Tak też należy odczytać zarzut kasacji sformułowany na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., który naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. upatruje w błędnej ocenie dowodów zgromadzonych w postępowaniu, polegającej na uznaniu, iż ojciec dziecka, na które zostało przyznane świadczenie wychowawcze, w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. przebywał na terenie Republiki [...] i pobierał z tytułu wykonywanej tam pracy wynagrodzenie, a zatem mógł pobierać od właściwej instytucji n. świadczenia rodzinne, czego skutkiem było uznanie przyznanego w Polsce świadczenia wychowawczego za nienależne.

Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów wypada uznać, iż zostały one zgłoszone nieadekwatnie do aktualnie kontrolowanego postępowania, a w istocie są spóźnione, bowiem kwestie do których się odnoszą zastały już rozstrzygnięte w ostatecznych decyzjach administracyjnych pozostających w obrocie prawnym i wywołujących skutki prawne, które determinują rozstrzygnięcie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Trafnie wskazywano w toku dotychczasowego postępowania, iż skarżąca zdaje się nie dostrzegać autonomicznego charakteru postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, odrębnego od postępowań dotychczas prowadzonych, a jednocześnie zależności decyzji wydanej w tej sprawie od szeregu poprzednio wydanych decyzji, szczegółowo opisanych powyżej. Tym samym skarżąca nie może aktualnie podważać, iż w badanej sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z pracą ojca dziecka na terenie N., a nadto, że jej nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego za ww. okres. Tym samym nie doszło w badanej sprawie do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., bowiem okoliczności faktyczne uznawane za nieprawidłowo ocenione i pominięte nie miały istotnego znaczenia w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.