Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 679/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Renata Nawrot, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 4 sierpnia 2023 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja z 4 sierpnia 2023r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy lub SKO), wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a. ), którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. (dalej: organ I instancji lub Wójt) z 29 czerwca 2023 r. w sprawie odmowy przyznania J. W. (dalej: skarżąca lub strona) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. P..

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie sprawy:

Wójt decyzją z dnia 29 czerwca 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką A. P., na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z 1.06.2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. P. stwierdził, że wnioskodawczym nie spełnia przesłanek określonych w ustawy o świadczeniach rodzinnych do jego przyznania. Wskazał, że strona nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad matką. A. P. zamieszkuje wspólnie z córką J., jej mężem i dwójką dzieci, jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, porusza się przy pomocy balkonika. Strona zajmuje się również chorym [...] ojcem, a jej dzień wypełniony jest od rana do wieczora opieką nad rodzicami i opieka ta nie budzi wątpliwości organu. Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji wskazał, że znaczny stopień niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki – A. P., nie powstał w wieku określonym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Znaczny stopień niepełnosprawności u A. P. powstał po ukończeniu przez nią 72 roku życia. Ponadto A. P. (osoba wymagająca opieki) pozostaje w związku małżeńskim z T.P.a, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc nie został spełniony wymóg wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy

o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów, organ odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji, skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia lub o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu odwołania m.in. powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z 21 października 2014 r. oraz argumentację wskazującą na to, że organ administracyjny orzekający w sprawie naruszył przepisy prawa materialnego - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zastosowanie powyższego przepisu w sprawie.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy

o świadczeniach rodzinnych wskazała, że małżonek jej matki nie ma orzeczenia

o niepełnosprawności, ale cierpi na poważne problemy [...] i nie jest

w stanie samodzielnie funkcjonować. Interpretacja organu, że nie przysługuje jej świadczenie prowadzi do absurdalnych sytuacji, bo jak można oczekiwać od kogoś kto cierpi na zaburzenia [...] od lat i jego stan pogarsza się, że udzieli pomocy swojej małżonce. Organy winny interpretować art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy

o świadczeniach rodzinnych odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa. Zdaniem skarżącej, organy rozstrzygające o prawie opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej do świadczenia pielęgnacyjnego winny dokonać prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i procedować w oparciu o odpowiadające gwarancjom konstytucyjnym normy prawne.

Kolegium, zaskarżoną i powołaną na wstępie decyzją z dnia 4 sierpnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawiło na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania. Podniosło następnie, że 1.06.2023 r. skarżąca wystąpiła

z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. P., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R.z 16.02.2023 r. (nr [...) zaliczającym do znacznego stopnia niepełnosprawności do 28.02.2025 r. W orzeczeniu tym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2.01.2023 r., nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Podało, że z materiału dowodowego wynika, że A. P. pozostaje

w związku małżeńskim. Jej mąż T. P. nie legitymuje się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika z materiału dowodowego.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 20.06.2023 r. wynika, że skarżąca mieszka na piętrze domu z mężem i dziećmi w wieku 21 i 17 lat. Na parterze mieszka jej niepełnosprawna matka i ojciec. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką

i ojcem, który leczy się psychiatrycznie.

Podało następnie, że zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390; także: ustawa o świadczeniach rodzinnych, u.ś.r., ustawa).

W pierwszej kolejności uznało, że niezasadnym była orzeczona przez organ

I instancji odmowa przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z powodu kryterium momentu powstania niepełnosprawności uniemożliwiającego uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, które utraciło przymiot konstytucyjności w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13. Dodało, że na płaszczyźnie tego wyroku w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwaliło się stanowisko, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności i wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sądy podkreślają, że bezczynność ustawodawcy niewykonującego zaleceń Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyżej powołanym wyroku, tj. brak nowelizacji lub uchylenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wywołała skutek w postaci braku ochrony jednostek, których prawa zostały naruszone treścią tego przepisu. W tej sytuacji, jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, bowiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Następnie wywiodło, że w rozpoznawanej sprawie istotnymi są regulacje zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu

z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w art. 17 ustępie 5 pkt 2 ustawy, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Zatem art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Kolegium, z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł bowiem z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych.

W świetle powyższego uznało, że brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej (córce) na rzecz niepełnosprawnej matki, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy.

Zatem w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajduje art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, gdzie ustawodawca wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej (art. 23, art. 60 § 1, art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; dalej: k.r.o.). Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy. Tym samym przepisy te, w konfrontacji z przepisami k.r.o. jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku

z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA

z 21.02.2019 r., sygn. akt 3804/18 publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy wprost wynika, że osoba spokrewniona może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym pozostaje, że mąż A. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadnia odmowne załatwienie złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ pierwszej instancji, ani Kolegium nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. Prezentowany pogląd, dotyczący przedstawionej powyżej wykładni art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, został wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego

z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20, 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12.

Podobnie, w świetle uchwały w składzie 7 sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej

w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych innej niż współmałżonek jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy

o świadczeniach rodzinnych.

Zatem okoliczność zaistnienia sprawowanej przez skarżącą, w ramach obowiązku alimentacyjnego opieki nad niepełnosprawną matką, nie znosi obowiązków określonych w art. 23 k.r.o. ciążących na jej małżonku T. P..

Mając na uwadze powyższe, Kolegium stwierdziło, że w okolicznościach niniejszej sprawy wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy. Tylko legitymowanie się przez T. P. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Zatem, dopóki T. P.nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, to skarżącej nie przysługuje prawo do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Również dołączone do akt sprawy zaświadczenie lekarskie z dnia 31.05.2023 r., że T. P. nie może opiekować się chorą żoną, ponieważ sam jest chory

i wymaga opieki nie może zmienić rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do odwołania Kolegium uznało, że podnoszone w nim zarzuty nie mają wpływu na rozstrzygnięcie. Jak już podano, istotne znaczenie ma brak formalnego legitymowania się przez T. P. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle powyższych ustaleń i dokonanej własnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie spełniła przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i dlatego zaskarżoną decyzję utrzymało

w mocy.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie, występując o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do przedmiotowego świadczenia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, skarżąca postawiła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy

o świadczeniach rodzinnych poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Uzasadniając skargę, skarżąca w szczególności podniosła, że z decyzji organu jednoznacznie wynika, że matka strony A. P. - mając znaczny stopień niepełnosprawności wymaga opieki na co dzień, przy czym organ odmawia przyznania świadczenia. Ponadto, stan ojca strony T. P., również się pogarsza - cierpi on od lat na zaburzenia [...], nie wychodzi z domu, nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie. Niestety dopiero w trakcie składania wniosku

o świadczenie pielęgnacyjne, strona uzyskała informacje, że zaburzenia [...] również stanowią podstawę do orzeczenia niepełnosprawności. Ojciec strony będzie miał komisję 13 września 2023 r. i niezwłocznie uzupełni ona dokumenty. Skarżąca dodała, że ojciec był również w przeszłości hospitalizowany ze względu na zaburzenia [...] - w 2011 r. - niestety również wtedy nikt nie zasugerował, że zaburzenia takowe stanowić mogą podstawę orzeczenia niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę, SKO wystąpiło o oddalenie skargi wywodząc, jak

w zaskarżonej decyzji.

W dniu 14 września 2023 r. skarżąca przy piśmie z dnia 13 września 2023 r. złożyła kserokopię Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 13 września 2023 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności

w R., z którego wynika, iż T. P. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, który datuje się od 17 sierpnia 2023 r.

W kolejnym piśmie z dnia 2 listopada 2023 r. skarżąca podtrzymała wniosek

o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości podnosząc, iż obydwoje rodzie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności i wymagają stałej opieki. Do pisma dołączyła zaświadczenie lekarskie, którego wynika, że T.p. jest leczony w Poradni Zdrowia [...] z rozpoznaniem Zaburzenia [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku

z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sporem w sprawie objęta jest odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką A. P.. Przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia ostatecznie jest okoliczność, iż mąż A. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wbrew twierdzeniom skargi Kolegium nie podzieliło argumentacji organu I instancji, iż podstawę do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia winien stanowić art. 17 ust. 1b u.ś.r., to jest okoliczność,

iż niepełnosprawność A. P. powstała później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Trafnie wskazało przy tym, iż kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego nie posiada przymiotu konstytucyjności w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Przypomnieć zatem w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.,

w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie

z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

W myśl ust. 1a art. 17 u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób,

o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jednocześnie w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca zawarł katalog przesłanek negatywnych, przewidując m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a).

Z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., także jako: k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych.

W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone

z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Przy czym nie można pomijać, że

w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o.

Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Tym samym przepisy te, w konfrontacji z przepisami ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt 3804/18, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazać przy tym należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w dniu

14 listopada 2022 r. podjął uchwałę w sprawie sygn. akt I OPS 2/22, w której stwierdził, iż "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa

w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U.

z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione

w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej

w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)."

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że mąż A. P. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadniało odmowne załatwienie wniosku zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. Skarżąca do akt sądowych dołączyła wydane w dniu 13 września 2023 r. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej, ustalające umiarkowany stopień niepełnosprawności T. P.. Natomiast z woli ustawodawcy tylko legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności przez współmałżonka uprawnia krewnych osoby wymagającej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tej opieki i rezygnacją z zatrudnienia z tego powodu. Już w wyroku z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18 (publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny akcentował, że małżonkowie są rodziną i łączą ich więzy wynikające z zawarcia związku małżeńskiego polegające na wzajemnym wsparciu, wspólnym zaspokajaniu różnorodnych potrzeb, wzajemnej opiece. Małżeństwo jest zatem podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" bliższą niż krewni związani węzłami krwi. NSA podkreślał, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. NSA wskazał, że tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jest właściwa, gdyż

w przeciwnym razie oznaczałoby to wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki

z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym, co stanowiłoby naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 listopada 2014 r., sygn. akt

I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. I OSK 2623/12, także wyrok WSA

w Olsztynie z 13 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 496/19, publ. na stronie orzezcenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze brak jest podstaw do uwzględnienia skargi, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z tego względu skarga podlegała oddaleniu zgodnie z art. 151 p.p.s.a., o czym Sąd rozpoznając sprawę na podstawie na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, orzekł jak w wyroku.