Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 13/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 pkt 1, art. 13, art. 54, art. 80 par 2a
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi D. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2023 r. nr 3201-IEE2.7113.122.2023.5 w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia [...] października 2023 r. nr 390000/224/2023.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: organ II instancji) postanowieniem z dnia 29 listopada 2023 r. nr 3201-IEE2.7113.122.2023.5 po rozpatrzeniu zażalenia D. P. (dalej: skarżąca) z 10 października 2023 r. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (dalej: organ egzekucyjny, organ I instancji) z 3 października 2023 r. nr. 390000/224/2023 wydanego w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego w [...] S.A., uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

Z uzasadnienia postanowienia wynika, organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych o nr: [...] z 28 marca 2023 r. Przedmiotowe tytuły wykonawcze obejmują składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Odpisy powyższych tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. doręczono skarżącej 31 marca 2023 r.

16 maja 2023 r. do organu egzekucyjnego wpłynął wniosek skarżącej o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego

Pismem z 14 lipca 2023 r. organ I instancji wezwał do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez jego doprecyzowanie i uzupełnienie o dokumentację potwierdzającą twierdzenia wniosku.

Organ egzekucyjny poinformował pismem z 11 sierpnia 2023 o zakończeniu postępowania, prawie wglądu do akt sprawy i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. 25 sierpnia 2023 r. do organu egzekucyjnego wpłynęła wypowiedź skarżącej oraz następujące dokumenty:

• pismo przewodnie wraz z dodatkowymi wyjaśnieniami;

• oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej;

• protokół z Sądu Rejonowego w Ś.;

• decyzja o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego;

• zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji alimentów;

• zaświadczenie o wszczęciu egzekucji w sprawie świadczenia alimentacyjnego;

• wyciągi z rachunku bankowego;

• dokumentacja medyczna.

Ww. postanowieniem z 3 października 2023 r. odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. tj. świadczeń zasiłkowych z MOPR i ZUS oraz alimentów.

Pismem z 18 roku złożyła Pani wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia.

Postanowieniem z 16 listopada 2023 r. znak: 3201-IEE2.7113.122.2023.2 organ przywrócił termin do złożenia zażalenia na wniosek skarżącej z 18 października 2023r.

Organ II instancji po rozpoznaniu zażalenia w uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał art 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479, ze zm., dalej: u.p.e.a.) stosownie do którego na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes organ egzekucyjny może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Ponadto przywołał organ przepis art. 80 § 2a u.p.e.a. dotyczącego nie objęcia zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego kwot pochodzących z wymienionych w tym przepisie świadczeń.

Dalej organ II instancji wskazał, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. zawierało prawidłowe pouczenie, które kwoty nie są objęte zajęciem. W przekonaniu organu jeśli określone składniki majątku wyłączone są spod egzekucji z mocy przepisów ustawy to bezprzedmiotowe jest wydawanie w zakresie tych składników majątku postanowienie na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. i powołał wyrok WSA w Szczecinie z 28 sierpnia 2019 roku, sygn. akt.: I SA/Sz 249/19.

Zdaniem organu II instancji zgodnie z orzecznictwem sądowoadmininistracyjnym zajęcie składnika majątkowego wyłączonego spod egzekucji z mocy prawa stanowi podstawę do wniesienia skargi w trybie art. 54 u.p.e.a. – organ powołał wyrok NSA: z 19 października 2017 roku, sygn. akt.: II GSK 156/16, z 15 stycznia 2019 roku sygn. akt II FSK 2700/18 i z 31 stycznia 2019 roku sygn. akt.: II FSK 3934/18.

Dalej organ II instancji stwierdził, że z uwagi na to, że organ egzekucyjny niewłaściwie uruchomił tryb z art. 13 u.p.e.a., a uruchomienie trybu z art. 54 u.p.e.a. jest niemożliwe z uwagi na upływ 7-dniowego terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i umorzeniu postępowania w sprawie odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. w części dotyczącej świadczeń zasiłkowych z MOPR i ZUS oraz alimentów.

Niezależnie od powyższego wyjaśniając, że art. 80 § 2a u.p.e.a. wprost wskazuje jakie świadczenia nie podlegają egzekucji, organ II instancji zalecił przeprowadzenie analizy czy w sprawie na pewno nie doszło do egzekucji kwot wyłączonych z mocy ustawy.

Skarżąca złożyła skargę na postanowienie organu II instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy tj.:

1) Art. 54 u.p.e.a poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z decyzji wynika, iż powinien zostać zastosowany;

2) Art. 13 u.p.e.a poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy z decyzji wynika że nie miał on zastosowania.

3) Art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775, ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez jego niezastosowanie i pomimo wykrycia błędu organu pierwszej instancji wydanie decyzji podtrzymującej błędne rozstrzygnięcie, zamiast derogować powstały błąd.

II. Mając na uwadze powyższe uchybienia wnoszę o:

1) zmianę zaskarżonej decyzji i na podstawie art. art. 54 u.p.e.a ustalenie iż czynności egzekucyjnej dokonane zostały z naruszeniem ustawy i uwzględnienie złożonej skargi na dokonanie zajęć świadczeń z mocy prawa zwolnionych spod egzekucji i zwrot zajętych środków;

2) ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie jej do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca nie zgadzając się z postanowieniem z dnia 29.11.2023 r. zwróciła uwagę, że organ orzekający błędnie ustalił, iż upłynął termin do wniesienia skargi o której mowa w art. 54 u.p.e.a. Skarżąca złożyła stosowny wniosek bezpośrednio po tym gdy dowiedziałam się, iż zajęto świadczenia, które zajęciu nie podlegały, nadto wykazała to wyciągami bankowymi. Zatem to organ I instancji powinien w sposób właściwy ustalić intencje wniosku skarżącej, tj. czy ma do czynienia z wnioskiem o którym mowa w art. 13 u.p.e.a, czy skargą o której mowa w art. 54 u.p.e.a. Podniosła, że nie jestem prawnikiem i nie ma wiedzy o przepisach prawa, zwłaszcza tych dotyczących egzekucji administracyjnej. Z tych względów, skoro Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż Dyrektor ZUS błędnie zastosował art. 13 u.p.e.a, chociaż z treści wniosku chodziło o świadczenia z mocy prawa zwolnione spod egzekucji, to sam powinien zastosować art. 54 u.p.e.a. i uznać złożony wniosek jako skargę na czynność egzekucyjną dokonaną z naruszeniem prawa i w konsekwencji orzec o zwrocie zwolnionych z mocy ustawy świadczeń.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Zdaniem organu II instancji w realiach niniejszej sprawy 31 marca 2023 r. skarżącej doręczono odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A., tymczasem dopiero 29 czerwca 2023 roku do organu egzekucyjnego wpłynął wniosek skarżącej o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. tj. stypendium szkolnego stąd doszło do uchybienia terminowi z art. 54 § 3 u.p.e.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji narusza prawo.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r., poz. 718, t.j.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r. poz. 1634 dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W rozpoznanej sprawie skarżąca pismem z dnia 16 maja 2023 r. złożyła wniosek o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego [...]. We wniosku skarżąca podniosła, że na środki pieniężne objęte zajęciem składały się pieniądze stanowiące świadczenia zasiłkowego z MOPR i ZUS oraz alimentów.

Wniosek skarżącej został rozpoznany jako wniosek złożony na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Organ I instancji wskazał, że przyczyną odmowy uwzględnienia przedmiotowego wniosku było niewykazanie przez skarżącą ważnego interesu w zwolnieniu wskazanych powyżej składników majątku z egzekucji.

Stosownie do tego przepisu organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Z przepisu tego wynika, że wnioskiem opartym na art.13 § 1 u.p.e.a. można objąć mienie należące do zobowiązanego i podlegające egzekucji. Tylko wskazanie takiego mienia przez zobowiązanego we wniosku opartym na art. 13 § 1 u.p.e.a. jest skuteczne w tym sensie, że organ stosownie do art. 13 § 2 u.p.e.a. ma obowiązek rozpoznania wniosku i wydania postanowienia w przedmiocie zwolnienia z egzekucji, w którym dokona oceny czy w sprawie zostały spełnione przesłanki zwolnienia określone w tym przepisie.

Organ II instancji uchylił to rozstrzygnięcie i umorzył postępowanie przed organem I instancji uznając, że organ egzekucyjny niewłaściwie uruchomił tryb z art. 13 u.p.e.a. a właściwy tryb rozpoznania wniosku z art. 54 u.p.e.a. jest niemożliwy z uwagi na upływ 7-dniowego terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną tj. terminu liczonego od daty doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego co miało miejsce dnia 31 marca 2023 r.

Zdaniem Sądu co zasadnie zauważył organ II instancji, z treści art. 13 § 1 u.p.e.a. wynika, że odwołanie się przez organ I instancji do tego rodzaju argumentacji przy odmowie zwolnienia z egzekucji możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy zobowiązany złoży wiosek dotyczący mienia wskazanego w tym przepisie. W takiej sytuacji stosownie do tego przepisu organ ma obwiązek rozważyć, czy zwolnienie z egzekucji uzasadnia ważny interes obowiązanego oraz podjąć decyzję w przedmiocie zwolnienia na zasadzie swobodnego uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet gdy w sprawie wystąpi ważny interes zobowiązanego w zwolnieniu z egzekucji należących do niego składników majątku, organ ma prawo wydać postanowienie odmawiające zwolnienia. Art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi, że przedmiotem wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji może być wyłącznie objęty egzekucją majątek zobowiązanego. Wniosek ten nie może też dotyczyć mienia wyłączonego z egzekucji z mocy prawa, gdyż w takiej sytuacji o wyłączeniu z egzekucji decyduje przepis prawa, konsekwencją czego jest brak kompetencji organu do podjęcia decyzji w tym zakresie przez organ egzekucyjny. Złożony w sprawie przez skarżącą wniosek o zwolnienie z egzekucji dotyczył składników majątku-pieniędzy, które według oświadczenia skarżącej zawartego w tym wniosku stanowiły świadczenia z MOPS i ZUS oraz alimenty.

Okoliczność, że skarżąca we wniosku o zwolnienie z egzekucji wskazała mienie nie podlegające egzekucji powodowało, że w sprawie nie zachodziła w ogóle potencjalna możliwość wydania postanowienia o zwolnieniu tego mienia z egzekucji, (art. 13 § 1 u.p.e.a.).

W sytuacji braku możliwości wydania w sprawie postanowienia o zwolnieniu z egzekucji z uwagi na objęcie wnioskiem o zwolnienie mienia, do którego nie miał zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. bezprzedmiotowe było rozważanie, czy w sprawie wystąpiły wynikające z tego przepisu merytoryczne przesłanki do zwolnienia mienia z egzekucji. Zatem w zaskarżonym postanowieniu organu II instancji zasadnie organ ten wskazał, że organ I instancji nie mógł odmówić zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych pochodzących z MOPS i ZUS oraz alimentów, stosownie do art. 80 § 2a u.p.e.a. Jak zasadnie wskazał organ II instancji jeżeli określone składniki wyłączone są spod egzekucji z mocy przepisu prawa to bezprzedmiotowe jest wydawania w zakresie tych składników majątku postanowienia na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., w którym organ dokona oceny możliwości zwolnienia z egzekucji na podstawie przesłanek określonych tym przepisem. Bezprzedmiotowość ta wynika z faktu, że wyłączenie z mocy prawa określonego składnika majątkowego spod egzekucji skutkuje brakiem kompetencji organu do procedowania w zakresie spełnienia przesłanek zwolnienia z egzekucji na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., co jest konsekwencją okoliczności że procedowanie to nie może przynieść innego skutku niż skutek określony z mocy prawa wyrażający się w niemożności prowadzenia egzekucji z tego składnika majątku.

W zaskarżonym postanowieniu organu II instancji zasadnie stwierdzono, że zajęcie w toku egzekucji administracyjnej składnika majątku wyłączonego spod egzekucji na mocy art. 80 § 2a u.p.e.a. stanowi podstawę do wniesienia skargi na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. (zob. wyroki NSA: z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt II GSK 156/16; z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 2700/18 i z 31 stycznia 2019r., sygn. akt II FSK 3934/18).

Skoro skarżąca złożyła w organie egzekucyjnym wniosek o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego [...] tj. świadczeń zasiłkowych z MOPR i ZUS oraz alimentów to słusznie, jak wskazał organ II instancji postępowanie winno być prowadzone w oparciu o art. 54 u.p.e.a. Z taką oceną organu II instancji należy się zgodzić. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się powszechnie, że to nie nazwa pisma decyduje o sposobie załatwienia sprawy administracyjnej, lecz jego treść. Skoro zatem zobowiązany w piśmie zatytułowanym jako wniosek o zwolnienie z egzekucji wskaże na zajęcie składnika majątku, który jest wyłączony z egzekucji z mocy prawa, to organ egzekucyjny w przypadku wątpliwości w pierwszej kolejności winien ustalić, czy intencją zobowiązanego w zakresie tego składnika majątku było wystąpienie o zwolnienie z egzekucji, czy wniesienie skargi na czynność egzekucyjną. Nie ulega wątpliwości, że w takiej sytuacji organ nie może na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. wydać postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia tego składnika majątku z egzekucji z powodu niespełnienia przesłanek zwolnienia wskazanych w tym przepisie, gdyż działanie takie jest sprzeczne z powołanym przepisem i art. 80 § 2a u.p.e.a. Bierna postawa organu godzi w prawa zobowiązanego.

Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu, z taką argumentacją organu II instancji, że wniosek skarżącej winien być procedowany w oparciu o art. 54 u.p.e.a. zgadza się i stanowisko organu uznaje za prawidłowe. W przypadku zgłoszenia przez zobowiązanego, że w wyniku działania organu egzekucyjnego został on pozbawiony świadczenia objętego zwolnieniem z art. 80 § 2a u.p.e.a. musi budzić odpowiednią reakcję tegoż organu.

Nie można w sprawie zapominać o takich zasadach jak zasada zaufania do władzy publicznej, gdyż w art. 8 § 1 k.p.a. zapisano, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Jednocześnie organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).

Nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji, że w sprawie upłynął termin o którym mowa w art. 54 u.p.e.a. z uwagi na złożenie wniosku dnia 16 maja 2023 r. gdy zawiadomienie o zajęciu rachunku mało miejsce 31 marca 2023 r.

Oceniając podjętą czynność egzekucyjną w świetle powołanych przepisów organ II instancji stwierdził, że zastosowano środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucja z wierzytelności z rachunku oraz zawiadomił o zajęciu dnia 31 marca 2023 r. wraz z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego, co rozpoczyna bieg terminu z art. 54 u.p.e.a.

Jak wynika zaś to z art. 54 u.p.e.a. w przypadku skargi na czynności egzekucyjne, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Obecnie ustawodawca wyraźnie odnosi tę instytucję do podstawy, jaką jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy.

Zgodnie z art. 1 a pkt 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną - rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Wbrew zatem stanowisku organu II instancji nie można stawiać znaku równości pomiędzy zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego a podejmowaną czynnością egzekucyjną w znaczeniu ujętym w art. 1 a pkt 2 u.p.e.a. Mając na uwadze definicję z art. 1 a pkt 2 u.p.e.a. postępowanie wiąże się z koniecznością ustalenia z jaką czynnością egzekucyjną mamy do czynienia w sprawie która uruchamia bieg terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Czynności egzekucyjne, czy zabezpieczające, to głównie działania podejmowane jako czynności faktyczne, wykonawcze organu egzekucyjnego i egzekutora, ale także czynności egzekucyjne, które mają charakter aktów prawnych i od których nie przysługuje inny środek ochrony niż zażalenie, czy zarzuty (tak wyrok NSA z dnia 22 grudnia 2020 r. sygn. akt II FSK 2176/18).

W przepisie tym ustawodawca nie wymienił enumeratywnie określonych czynności egzekucyjnych, jedynie zdefiniował ogólnie pojęcie "czynności egzekucyjnych". Egzemplifikacji ad casum "czynności egzekucyjnych" dokonywały sądy administracyjne oraz przedstawiciele doktryny prawa.

Na przykład jak zauważył NSA w wyroku z dnia 11 października 2016 r. sygn. akt II FSK 730/16: "z analizowanej treści art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej nie wynika, aby przez czynność egzekucyjną rozumieć wszelkie czynności organu egzekucyjnego podejmowane w ramach toczącego się postępowania, ale tylko takie, które zmierzają, dążą do określenia jakiegoś celu, którym może być zastosowanie lub realizacja środka egzekucyjnego". W innym orzeczeniu NSA z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1784/10, NSA podkreślał, że "nie będą czynnościami egzekucyjnymi takie działania organu egzekucyjnego, które nie wiążą się ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego lub które wyłączają albo oddalają w czasie możliwość zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Nie będzie zatem czynnością egzekucyjną zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia, o której wierzyciel jest zobowiązany zawiadomić organ egzekucyjny stosownie do § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 z późn. zm.)." "(...) jedynie informacyjny charakter tego zawiadomienia, jak również brak odrębnego trybu postępowania uregulowanego w u.p.e.a. wskazuje, że nie można zaliczać go do czynności o charakterze wykonawczym, ani też uznać za działanie organu egzekucyjnego zmierzające do zrealizowania środka egzekucyjnego, jakim jest egzekucja z rachunku bankowego. W orzeczeniu tym NSA zasadnie podnosił również, że "dodatkowe argumenty na poparcie tego poglądu można znaleźć w art. 64 § 1 u.p.e.a., który regulując wysokość opłat od czynności egzekucyjnych dokonywanych przy egzekucji należności pieniężnych - nie wymienia w tej liczbie zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia."

Z kolei w literaturze przedmiotu wskazuje się, że czynności egzekucyjne, o których mowa w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., mają charakter wykonawczy, ponieważ są podejmowane w celu zastosowania środków egzekucyjnych. (zob. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2005, Wrocław 2005, s. 390 oraz W. Grześkowiak, Egzekucja administracyjna - teoria i praktyka z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, Warszawa 2006, s. 15, tak wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2020 r. sygn. akt II FSK 3168/19)

W rozpoznawanej sprawie nie można powiedzieć, by niedopuszczalne było zastosowanie środka egzekucyjnego, jakim było zajęcie rachunku bankowego. Zwrócić tu bowiem uwagę trzeba na to, że art. 80 § 2a u.p.e.a. stanowi nie to, iż niedopuszczalne jest zajęcie rachunku bankowego, lecz to, że "nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacone w przypadku bezskuteczności alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenia wychowawcze oraz jednorazowe świadczenie, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. z 2016 r., poz. 1860 ze zm.)". Oznacza to, że celem skargi na czynności egzekucyjne jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej, a to oznacza obowiązek wskazania przez wnoszącego tę skargę przedmiotu zaskarżenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej, co uczyniła skarżąca w swoim podaniu z dnia 16 maja 2023 r.

W tym zakresie zatem organ winien ustalić jaka czynność egzekucyjna otwiera drogę do rozpoznania skargi. Brak ustaleń w tym zakresie czyni postanowienie organu II instancji przedwczesnym. Czynienie zaś takich ustaleń po raz pierwszy na etapie postępowania zażaleniowego naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania.

Ponadto wskazać należy, na pogląd prawny wyrażony w wyroku NSA z dnia 31 stycznia 2019 r. sygn. akt II FSK 3034/18, który wpisuje się w ocenę działania organu w niniejszej sprawie tj., że art. 54a) ustawy z dnia 29 sierpnia1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 1988- dalej: u.Pr.b.) jest adresowany nie tylko do banków, ale i do organów egzekucyjnych. Na organie egzekucyjnym – zgodnie z art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. v) u.Pr.b. oraz art. 36 § 1 i § 1c) w związku z art. 67a § 2 u.p.e.a. ciąży obowiązek wyjaśnienia, jeszcze przed zajęciem rachunku bankowego, czy na tym rachunku bankowym nie znajdują się środki niepodlegające egzekucji, o których mowa w art. 10 § 4 u.p.e.a. – w niniejszej sprawie 80 § 2 u.p.e.a.

W ślad za poglądem wyrażonym przez NSA w ww wyroku wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 36 § 1 u.p.e.a. "W zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego (...) organ egzekucyjny lub wierzyciel (...) może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych , a także innych podmiotów". Z kolei art. 36 § 1 c) u.p.e.a. jest nakierowany na możliwość żądania przez organ egzekucyjny informacji od banków. Informacje te banki są obowiązane im udzielić w zakresie: posiadanych rachunków bankowych, obrotów i stanów tych rachunków z podaniem wpływów, obciążeń i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców. Natomiast przepis art. 67a § 2 u.p.e.a. umożliwia organowi egzekucyjnemu żądanie wszelkich wyjaśnień potrzebnych do dochodzenia należności pieniężnej od zobowiązanego.

Rozwiązania te organ egzekucyjny może więc zastosować jeszcze przed dokonaniem zajęcia rachunku bankowego tak, aby nie doszło do niezgodnego z prawem jego zajęcia lub przekazania przez bank środków pieniężnych, które nie podlegają egzekucji. Rzecz bowiem w tym, że - jak wskazuje w piśmie z dnia 11 kwietnia 2014 r. SPS-023-2571/14 (ww.sejm.gov.pl) Minister Finansów w odpowiedzi na interpelację poselską - "banki są wykonawcami dyspozycji zawartych w zawiadomieniu o zajęciu doręczonym im przez organ egzekucyjny w toku prowadzonego przez ten organ postępowania, co zarazem określa faktyczną pozycję banku w toku postępowania egzekucyjnego. Dokonanie zajęcia powinno zostać poprzedzone - w możliwym zakresie - uprzednim ustaleniem przez organ egzekucyjny, czy w danym stanie faktycznym wyłączenie spod egzekucji w istocie zachodzi i dopiero w następstwie takiego ustalenia powinien być określony majątek dłużnika, z którego egzekucja jest możliwa do prowadzenia. Jak wskazał Związek Banków Polskich, banki nie gromadzą informacji co do charakteru świadczeń stanowiących wpływy na rachunki bankowe. Identyfikacja charakteru świadczenia niejednokrotnie nie jest możliwa także na podstawie podawanego tytułu przelewu, ponieważ w tytułach przekazu są podawane szczątkowe informacje, jak np. numer decyzji, niepozwalające na odkodowanie podstawy wpływu". Oznacza to, w konsekwencji, że obowiązek wyjaśnienia, czy należności na rachunku bankowym, które organ egzekucyjny zamierza zająć, podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym i to jeszcze przed dokonaniem zajęcia. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny takich wyjaśnień nie przeprowadził, a zatem nie może własnym zaniedbaniem obciążać banku albo zobowiązanego. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że obowiązkiem organu egzekucyjnego jest w konsekwencji dokonanie zwrotu zajętych niezgodnie z prawem świadczeń wychowawczych z powrotem na rachunek bankowy zobowiązanej.

Reasumując, na organie egzekucyjnym – zgodnie z art. 80 § 2a u.p.e.a., art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. v) u.Pr.b. oraz art. 36 § 1 i § 1c) w związku z art. 67a § 2 u.p.e.a. ciąży obowiązek wyjaśnienia, jeszcze przed zajęciem rachunku bankowego, czy na tym rachunku bankowym nie znajdują się środki niepodlegające egzekucji, o których mowa w art.80 § 2a u.p.e.a.

To, że jak wskazał w niniejszej sprawie organ I instancji, kierując zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, organ często nie posiada wiedzy o tym, czy zobowiązanemu przysługuje jakakolwiek wierzytelność u dłużnika zajętej wierzytelności, a tym bardziej z jakiego tytułu, zatem istnieje możliwość, gdy dokonanie zajęcia rachunku bankowego, może powodować pozbawienie zobowiązanego np. świadczenia objętego zwolnieniem z art. 80 § 2a u.p.e.a. nie może usprawiedliwiać prowadzenia egzekucji z naruszeniem przepisów ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji i prowadzić do zaspokojenia wierzyciela wbrew wyłączeniu – tak jak w niniejszej sprawie , o których mowa w art. 80 § 2a u.p.e.a. Zgodzić się można z konstatacją organu I instancji, że środki pieniężne mogą pochodzić z rożnych źródeł, a organ egzekucyjny może nie mieć wiedzy na ten temat w momencie zajęcia rachunku bankowego, jednakże - jak wskazano to powyżej, wynikać to może wyłącznie z zaniechania organu egzekucyjnego w realizacji obowiązku.

Bezpodstawnie zajęte i przekazane przez bank na rachunek organu egzekucyjnego środki pieniężne niepodlegające egzekucji zgodnie z art. 80 § 2a u.p.e.a., podlegają zwrotowi na rachunek bankowy zobowiązanego, z którego zostały przekazane organowi egzekucyjnemu.

Niemniej, tak jak wskazał NSA w wyroku z 31 stycznia 2019r, sygn. akt II FSK 3034/18, bezpodstawnie zajęte i przekazane środki pieniężne, niepodlegające egzekucji, podlegają zwrotowi zobowiązanemu. Mając skargę zobowiązanego, co do pozbawienia go środków zwolnionych, organ powinien tę kwestię wyjaśnić, bądź przez wykazanie, że takie środki nie zostały egzekwowane, bądź je zwrócono. Tylko wówczas można mówić, że czynności egzekucyjne były zgodne z ustawą.

Brak takiego działania organu pozbawia skarżącą jej praw stąd mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji uwzględni wyrażony pogląd sądu i po stosownym wyjaśnieniu sprawy rozstrzygnie w przedmiocie zwrotu wyegzekwowanych kwot.

Wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym wyroku dostępne są w internetowej bazie orzeczeń CBOSA na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl