Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 741/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 par. 2, art. 10 par. 1, art. 13 par. 1, art. 17 par. 1, art. 86a par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 139, art. 140, art. 141
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity
article: art. 6, art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 54 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 72 poz 665
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 maja 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo bankowe.
article: art. 5, art. 58 par. 1-2
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i  lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2012r. sprawy ze skargi J G na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] . nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia rachunku bankowego spod egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS z dnia [...]. nr [...];


UZASADNIENIE

Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec J. G. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS) I Oddział w P., Inspektorat w P., z dnia [...], nr od [...] do [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 05/2001 do 05/2003 wraz z należnymi odsetkami.

Zawiadomieniami z dnia [...] organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w Banku [...] S.A. Odpisy w/w tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu wierzytelności zostały doręczone skarżącemu w dniu [...].

Wnioskiem z dnia [...] skarżący wystąpił o zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego z uwagi na trudną sytuację rodzinną, tj. poważną chorobę [...] żony i chorobę brata. Wskazał, że na zajęty rachunek wpływa jego świadczenie emerytalne, a te środki pieniężne są mu niezbędne do zaspokojenia elementarnych potrzeb życiowych, w tym zakup leków.

Ponadto pismem z dnia [...] zobowiązany wniósł o umorzenie należności z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Nawiązując do swojego wniosku w tej sprawie z dnia [...], skarżący jeszcze raz podkreślił, że aktualnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Podniósł, że jego żona jest ciężko chora, oraz, że opiekuje się samotnym, niepełnosprawnym bratem. Skarżący wskazał także, że aktualnie spłaca kilka zobowiązań cywilnoprawnych. Do pisma załączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, dokumentację medyczną J.G. (żona skarżącego) i T.G. (brat skarżącego) oraz korespondencję z wierzycielami: "P.", "X." Towarzystwo Ubezpieczeń Ochrony Prawnej S.A. i "O." S.A. Decyzją z dnia [...], nr [...], ZUS I Oddział w P. odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek, wskazując jednocześnie, że istnieje możliwość spłaty przez skarżącego zadłużenia w systemie ratalnym.

Wnioskiem z dnia [...] zobowiązany wniósł o rozważenie możliwości całkowitego zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego, ewentualnie o ograniczenie dokonywanych potrąceń z rachunku bankowego i pozostawienie na nim kwoty wolnej od egzekucji ze świadczenia emerytalnego. W dniu [...] skarżący dostarczył wierzycielowi wydruki z zajętego rachunku, z których wynikało, iż na rachunek ten regularnie wpływa tylko świadczenie emerytalne z ZUS w kwocie [...] zł. W tym samym dniu, skarżący złożył również oświadczenie, że [...] zostało zablokowane jego konto do kwoty [...] zł. Podniósł, że zajęcie rachunku nastąpiło bez wcześniejszego uprzedzenia, i uniemożliwiło mu podjęcie w dniu [...] pieniędzy na zakup leków dla chorej żony. Zobowiązany zaznaczył, że nie rozumie przesłanek jakimi kierował się ZUS dokonując w/w czynności znając dokładnie jego trudną sytuację rodzinną.

Postanowieniem z dnia [...], nr [...], Dyrektor I Oddziału ZUS w P., jako organ egzekucyjny i jednocześnie wierzyciel, działając na podstawie art. 13 § 1 i art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej jako u.p.e.a.), postanowił nie wyrazić zgody na zwolnienie zajętego rachunku bankowego spod egzekucji administracyjnej. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ podniósł, że wskazane przez zobowiązanego okoliczności oraz przedłożone dokumenty świadczą o tym, że znajduje się on w trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej, a dochód ze świadczenia emerytalnego, które jest przelewane na zajęty rachunek bankowy stanowi jego główne źródło utrzymania. Organ egzekucyjny mając na względzie, że skarżący reguluje zobowiązania cywilnoprawne, a mieszkające z nim wspólnie osoby również osiągają dochody, uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła przesłanka przemawiająca za zwolnieniem spod egzekucji wnioskowanego składnika majątkowego. Wskazał także, że za takim rozstrzygnięciem przemawiał także interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponadto Dyrektor I Oddziału ZUS w P. postanowieniem z dnia [...], nr [...], nie wyraził również zgody na ograniczenie potrąceń dokonywanych z rachunku bankowego w Banku [...] S.A. Argumentując motywy podjęcia w/w postanowienia organ wskazał, że zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej, a dochód ze świadczenia emerytalnego, które jest przelewane na zajęty rachunek bankowy stanowi jego główne źródło utrzymania. Biorąc jednakże pod uwagę, że osoby wspólnie zamieszkujące uzyskują dochody oraz fakt, że na zajętym rachunku bankowym, zgodnie z przepisami prawa bankowego pozostaje kwota wolna od potrąceń, która pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb zobowiązanego, uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka, przemawiająca za wnioskowanym ograniczeniem egzekucji ze składnika majątkowego. Wskazał również, że za takim rozstrzygnięciem przemawiał także interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zażaleniem z dnia [...] skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowienia z dnia [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na zwolnienie rachunku bankowego spod egzekucji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 5 w związku z art. 58 § 1 i 2 ustawy z 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964r., Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako: k.c.) poprzez nieuwzględnienie zasad współżycia społecznego. Zdaniem skarżącego w sytuacji gdy ten sam podmiot pełni jednocześnie funkcję wierzyciela i organu egzekucyjnego, to należy uznać, że zasadne w sensie prawnym jest oddzielne wypowiadanie się przez ten podmiot w kwestii zgody na zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego, najpierw jako wierzyciel i następnie oddzielnie jako organ egzekucyjny. Ponadto zobowiązany podniósł, że skarżone postanowienie jest nieprzekonywujące, gdyż nie zawiera prawidłowego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego, które pozwalałoby uznać, że rzeczywiście istniały przesłanki przemawiające za niewyrażeniem zgody na zwolnienie spod egzekucji jego rachunku bankowego. Wskazał również, że organ egzekucyjny w ogóle nie wziął pod uwagę faktu, że na zajęty rachunek bankowy wpływa świadczenie emerytalne skarżącego, a w wyniku zajęcia rachunku organ de facto dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego w całej wysokości, czym naruszył przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej jako: u.e.r.f.u.s.). Skarżący podkreślił, że przepisy art. 139-141 w/w ustawy wprowadzają ograniczenia w zakresie zajęcia świadczeń z tytułu emerytury. Dokonując zajęcia rachunku bankowego organ egzekucyjny pomimo stwierdzenia, iż odwołujący "znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej, a dochód ze świadczenia emerytalnego, które jest przelewane na zajęty rachunek bankowy stanowi główne źródło utrzymania" w sposób bezprawny i pomijając przepisy chroniące dłużnika, w szczególności w/w art. 141, dopuścił się naruszenia zasad współżycia społecznego. Pozostawił odwołującego się bez żadnych środków potrzebnych do egzystencji, a tym bardziej kupna leków, potrzebnych chorej na nowotwór żonie.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy stwierdził, że w pełni podziela ustalenia i rozważania organu I instancji.

Organ II instancji, wskazał że zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych nastąpić może w przypadku zaistnienia równocześnie trzech przesłanek, tj. złożenia w tym zakresie wniosku przez zobowiązanego, uzyskania zgody wierzyciela oraz zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego. Podkreślił przy tym, że zgoda wierzyciela stanowi przesłankę, bez której nie może nastąpić zwolnienie określonego składnika majątkowego z egzekucji nawet gdy przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. Podniósł ponadto, że instytucja zwolnienia określonego składnika majątkowego spod egzekucji opiera się na uznaniu administracyjnym organu.

W świetle powyższego, oraz mając na względzie, że w rozpoznawanej sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot - Dyrektor ZUS, organ odwoławczy stwierdził, iż postanowienie w przedmiocie wyrażenia zgody na zwolnienie z egzekucji wierzyciel wydaje jedynie w sytuacji gdy nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym. W przeciwnym razie, tak jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji wyraża jednocześnie stanowisko wierzyciela.

Organ II instancji za nieuzasadniony uznał również zarzut naruszenia przez Dyrektora ZUS zasad współżycia społecznego. Zaznaczył, iż żaden przepis prawa administracyjnego nie daje podstaw do stosowania w postępowaniu przed organami administracji publicznej klauzul generalnych, zawartych w przepisach należących do innej gałęzi prawa. Przepisy art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.) wykluczają stosowanie zasad współżycia społecznego w postępowaniu administracyjnym, albowiem zasady te nie mogą modyfikować przepisów prawa administracyjnego materialnego ani nie mogą stanowić dyrektywy wykładni przepisów prawa stosowanych w postępowaniu administracyjnym.

Odpowiadając na zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny przepisów prawa w wyniku dokonania zajęcia rachunku bankowego, na który wpływa emerytura zobowiązanego, Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w trybie art. 80 u.p.e.a., nie zaś zajęcia świadczenia pieniężnego przewidzianego w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym. Egzekucję z rent i emerytur reguluje natomiast art. 10 u.p.e.a. Organ odwoławczy podniósł także, iż wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych nie może w ogóle dotyczyć składników wymienionych w art. 8-10 u.p.e.a. W jego ocenie, egzekucja z emerytury oraz egzekucja z rachunku bankowego są to różne środki egzekucyjne polegające na zajęciu innych wierzytelności, nie ma więc żadnego znaczenia z egzekucyjnego punku widzenia, że środki gromadzone na rachunku bankowym pochodzą ze świadczenia emerytalnego, a zatem nie chronią ich ograniczenia egzekucyjne przewidziane w art. 140-141 u.e.r.f.u.s.

Organ odwoławczy zaznaczył także, że zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002r., Nr 72, poz. 665 ze zm.; dalej jako: u.p.b.) wolne są od zajęcia na podstawie administracyjnego tytułu wykonawczego, środki pieniężne na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. oraz art. 13 § 1 i 2 u.p.e.a.

W uzasadnieniu skargi zobowiązany wskazał, iż z przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wynika, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast jednostronność postępowania wyjaśniającego, uwzględniającego tylko okoliczności faktyczne mające znaczenie dla interesu społecznego jest działaniem naruszającym prawo. W ocenie skarżącego organ egzekucyjny przeprowadzając postępowanie dowodowe dbał wyłącznie o interes społeczny dopuszczając się jednocześnie naruszenia interesu obywatela - skarżącego. Podkreślił, że przepisy prawa nakładają na organ obowiązek wskazania, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnienia, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Podniósł przy tym, iż organ pomimo posiadania wiedzy, iż skarżący ma ciężką sytuację materialną, nie odstąpił od dokonania zajęcia jego rachunku bankowego, a tym samym uniemożliwił mu korzystanie ze zgromadzonych tam środków.

Skarżący podkreślił, że organ egzekucyjny dokonując zajęcia jego rachunku bankowego de facto dokonał zajęcia jego emerytury. Zdaniem skarżącego, wystarczającym źródłem, z którego organ mógłby egzekwować przedmiotowe wierzytelności jest jego emerytura. Zobowiązany wskazał także, że emerytura jego żony jest przeznaczona wyłącznie na jej leczenie. Końcowo skarżący podniósł, że organ zajmując jego rachunek bankowy i emeryturę, która na niego wpływa, nie pozwala mu egzystować w stopniu minimalnym.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej oddalenie. Organ podniósł te same argumenty co w zaskarżonym postanowieniu i stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie gdyż zarzuty w niej zawarte są bezpodstawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, także z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Na wstępie niniejszych rozważań wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; dalej jako p.u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Jednocześnie, co jest istotne w rozpatrywanej sprawie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Taka sytuacja, powodująca konieczność wyjścia poza granice skargi z przyczyn w niej nie podniesionych, lecz dostrzeżonych przez Sąd z urzędu, zaistniała w niniejszej sprawie.

Istota sporu sprowadzała się do rozważenia wystąpienia w sprawie przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego", który uzasadniałby możliwość zwolnienia przez organ egzekucyjny spod egzekucji rachunku bankowego zobowiązanego w Banku [...] S.A.

Rozstrzygnięcie zawisłego sporu wymaga w pierwszej kolejności wskazania, iż podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Powyższe oznacza, iż zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela i za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego.

Podkreślenia wymaga, że regulacja zawarta w art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi dodatkowy środek ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a przewidziane w u.p.e.a. gwarancje w postaci przepisów przewidujących wyłączenia i ograniczenia egzekucji z poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego okazały się niewystarczające w danej sytuacji.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że wierzycielem i zarazem organem egzekucyjnym jest ten sam organ administracji publicznej – Dyrektor ZUS I Oddziału w P. W takiej sytuacji, nie ulega wątpliwości, że postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego jest równoznaczne z nieudzieleniem zgody przez wierzyciela, a zatem nie ma potrzeby wydawania odrębnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wyrażenia zgody przez wierzyciela (por. wyrok WSA w Gdańsku z 23 września 2008r., sygn. akt I SA/Gd 451/08; wyrok WSA w Krakowie z 12 listopada 2009r., sygn. akt I SA/Kr 1150/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, prawidłowo organ odwoławczy uznał za bezzasadny zarzut skarżącego dotyczący konieczności wydania w sprawie przedmiotowego zwolnienia dwóch odrębnych rozstrzygnięć przez Dyrektora ZUS.

Jednakże w takiej sytuacji, (gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem) należy szczególnie traktować wymóg zgody wierzyciela na zwolnienie spod egzekucji. Skoro w sprawie niniejszej wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot to należy założyć, że rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego skarżącego wierzyciel (organ egzekucyjny) rozważał również przesłankę ważnego interesu zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2010 r. sygn. akt II FSK 789/08). Jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny stwierdził, iż wziął pod uwagę wszystkie wskazane przez zobowiązanego okoliczności oraz przedłożone dokumenty i na tej podstawie dokonał analizy sytuacji rodzinno – majątkowej w jego gospodarstwie domowym i przyznał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej, a dochód ze świadczenia emerytalnego, które jest przelewane na zajęty rachunek bankowy stanowi główne źródło utrzymania. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że skarżący reguluje zobowiązania cywilnoprawne, a osoby wspólnie z nim zamieszkujące również osiągają dochód, uznał, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka przemawiająca za zwolnieniem spod egzekucji wnioskowanego składnika majątkowego. Należy podkreślić, iż organ w swoim rozstrzygnięciu nie wskazał jakie faktycznie okoliczności wziął pod uwagę, poprzestając na sformułowaniu, że "wziął pod uwagę wszystkie wskazane przez zobowiązanego okoliczności". Takie sformułowanie organu jest dla Sądu niezrozumiałe i również winno budzić wątpliwości organu odwoławczego rozpoznającego zażalenie na postanowienie organu I instancji. Wierzyciel, w przypadku prowadzonej egzekucji ma prawo oczekiwać zaspokojenia i zobowiązany tej okoliczności nie kwestionuje. Jednakże korzystając z możliwości przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może on złożyć wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych. Skarżący taki wniosek złożył, popierając go stosowną argumentacją i dokumentami. W tak uruchomionym postępowaniu organ egzekucyjny będący równocześnie wierzycielem, powinien uwzględniając swoje uprawnienia, zbadać okoliczności dotyczące zobowiązanego i odnosząc się do nich rozważyć wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji, rozważając równocześnie przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. Czego w niniejszej sprawie organ nie uczynił. Wobec tego, że w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji brak jest ustaleń dotyczących stanu faktycznego Sąd nie miał możliwości skontrolowania zaskarżonych postanowień, właśnie pod kątem ważnego interesu zobowiązanego. Wskazać należy, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja funkcjonuje na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślić trzeba, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001r., sygn. akt I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z dnia 13 października 2000r., sygn. akt III SA 3416/99; wyrok NSA z 14 maja 1997r., sygn. akt I SA/Łd 344/96; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozstrzygnięcie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, iż zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Przeprowadzona w oparciu o powołane wyżej kryteria kontrola sądowa zaskarżonych postanowień wykazała, że w rozpoznawanej sprawie organy zgromadziły materiał dowodowy, jednakże, w ocenie Sądu, organy nie dokonały wszechstronnego i wnikliwego rozpatrzenia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" w kontekście podnoszonych przez stronę okoliczności tj. trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej rodziny zobowiązanego ale również wobec możliwości egzekwowania należności za pomocą innego środka egzekucyjnego tj. poprzez egzekucję z emerytury skarżącego. Powyższe skutkowało uznaniem, że dokonana przez organy ocena nie mieściła się w ustawowych granicach i nosiła znamiona oceny dowolnej.

W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy wskazał, iż egzekucja z emerytury oraz egzekucja z rachunku bankowego są to różne środki egzekucyjne polegające na zajęciu innych wierzytelności, nie ma więc żadnego znaczenia z egzekucyjnego punku widzenia, że środki gromadzone na rachunku bankowym pochodzą ze świadczenia emerytalnego i nie chronią ich ograniczenia egzekucyjne przewidziane w art. 140-141 u.e.r.f.u.s. Takie stwierdzenie, w świetle art. 86a § 1 w zw. z art. 10 § 1 u.p.e.a., jest niedopuszczalne i prowadzi do obejścia prawa.

Zgodnie z art. 86a § 1 u.p.e.a. wskutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, bank wstrzymuje wszelkie wypłaty z zajętego rachunku i niezwłocznie zawiadamia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego inne oddziały banku, inne banki, placówki pocztowe i inne podmioty uprawnione do dokonywania wypłat zobowiązanemu z zajętego rachunku. Zajęcie nie dotyczy kwot wolnych od egzekucji.

Przepis art. 10 § 1 u.p.e.a., stanowi natomiast, że świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach.

W świetle powyższego, nie ulega wątpliwości, że kwestię rodzaju zobowiązań i ich wysokości, które można potrącać ze świadczeń pieniężnych wypłacanych na podstawie u.e.r.f.u.s. (a zatem i świadczenia emerytalnego uzyskiwanego przez stronę), szczegółowo uregulował ustawodawca w artykułach od 139 do 141 w/w ustawy. Zgodnie z art. 139 ust. 1 u.e.r.f.u.s. ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie - po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - podlegają potrąceniu, z uwzględnieniem art. 141, następujące należności: (...) m. in. sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne (pkt 5). Przy czym w art. 140 ust. 1 pkt 3 w/w ustawy wyraźnie uregulowano granice do jakich mogą być dokonywane potrącenia m.in. ze świadczenia emerytalnego. W stosunku do "innych egzekwowanych należności", a zatem w odniesieniu do należności wskazanych w tytułach wykonawczych z dnia [...], nr od [...] do [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 05/2001 do 05/2003 wraz z należnymi odsetkami - do wysokości 25 % świadczenia.

Wskazania wymaga również, że w świetle art. 54 ust. 1 u.p.b. w zw. z art. 8 u.p.e.a., "Środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego".

Tak więc regulacje prawne dotyczące potrąceń ze świadczeń wypłacanych na podstawie u.e.r.f.u.s., jak i w/w przepis u.p.b., określają granicę możliwości prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego skarżącego. Ustawodawca uzależnił możliwość dokonania zajęcia środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym zobowiązanego przez bank wyłącznie do sytuacji gdy suma środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach przekracza wysokość trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego.

Podkreślić należy, że określona w art. 54 ust. 1 u.p.b. chwila jest miarodajna dla ustalenia wysokości kwoty zwolnienia, kwota ta pozostaje niezmienna aż do zwolnienia rachunku spod zajęcia i jest limitem nieodnawialnym. Limit ten został dla rachunku bankowego skarżącego określony na dzień wydania tytułu wykonawczego tj. na dzień [...] i zgodnie z komunikatem Prezesa GUS z dnia 16 czerwca 2011 r. (Dz. Urz. GUS 7 poz. 29), przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w maju 2011r. wyniosło [...] zł. Tym samym w przedmiotowej sprawie kwota wolna od zajęcia na rachunkach bankowych skarżącego wynosi – [...] zł.

Reasumując, stwierdzić należy, wbrew stanowisku organu odwoławczego, iż egzekucja prowadzona przez organ egzekucyjny z rachunku bankowego będzie nieskuteczna do czasu, gdy na rachunku bankowym zajętym przez organ egzekucyjny brak będzie środków pieniężnych powyżej ustalonej "kwoty zwolnienia". Z całą mocą trzeba także podkreślić, że w art. 86a § 1 zd. 2 u.p.e.a. ustawodawca wyraźnie zaznaczył, iż "Zajęcie nie dotyczy kwot wolnych od egzekucji".

Konkludując powyższe stwierdzić należy, iż normy prawne zawarte zarówno w u.p.e.a. jak i w u.e.r.f.u.s. oraz u.p.b. gwarantują skarżącemu prawo do posiadania środków do życia w wysokości umożliwiającej utrzymanie się, bez konieczności korzystania ze środków pomocy społecznej.

Ponadto trzeba wskazać, że stosowanie środków egzekucyjnych przez organ egzekucyjny powinno być rozpatrywane w świetle zasady celowości, (art. 7 § 2 u.p.e.a.), z której wynika, że celem egzekucji administracyjnej jest bezpośrednie wykonanie przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku. Zasada ta nakłada na organ egzekucyjny obowiązek wybrania środka egzekucyjnego, który doprowadzi do wykonania wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku. Jednakże podkreślenia wymaga, że w art. 7 § 2 u.p.e.a. została wyrażona także zasada stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, która przejawia się w tym, że spośród przewidzianych ustawą środków egzekucyjnych należy stosować ten, który w możliwie najmniejszym stopniu ingerował będzie w prawa i wolności zobowiązanego. Tym samym zastosowanie zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych nie wyklucza w ogóle możliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej, z innych nieobjętych tym zwolnieniem składników majątku. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny znając dobrze sytuację rodzinną i finansową skarżącego powinien, na podstawie posiadanej wiedzy oraz kierując się zasadami logiki i doświadczenia życiowego, przy uwzględnieniu w/w zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego w administracji, zastosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania przez skarżącego ciążącego na nim obowiązku ale środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Nie ulega żadnej wątpliwości, że organ egzekucyjny dysponując zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz powołanymi przez skarżącego okolicznościami, stosując w niniejszej sprawie środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego, mając do dyspozycji świadczenie emerytalne zobowiązanego, naruszył przepis art. 7 § 2 u.p.e.a.

Reasumując, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego. Ponownie prowadząc postępowanie organy podatkowe winny uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.