Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 332/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Beata Jezielska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2022 r. sygn. akt IV SAB/Wr 159/22 w sprawie ze skargi G.M. na bezczynność Rektora [...] w przedmiocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z listy studentów oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 6 grudnia 2022 r. (sygn. akt IV SAB/Wr 159/22) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi G.M. na bezczynność Rektora [...] w przedmiocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z listy studentów, na podstawie art. 149 § 1, § 1a oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), I. stwierdził, że Rektor dopuścił się bezczynności i przewlekłości w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z 30 grudnia 2020 r. (data wpływu do organu - 4 stycznia 2021 r.); II. stwierdził, że przewlekłość oraz bezczynność opisane w pkt I nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązał Rektora do załatwienia wniosku, o którym mowa w pkt I, w terminie 14 dni od daty otrzymania prawomocnego odpisu wyroku wraz z aktami sprawy; IV. oddalił dalej idącą skargę; V. zasądził od Rektora na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że w skardze na bezczynność Rektora oraz przewlekłe prowadzenie sprawy, skarżący zarzucił naruszenie przepisów k.p.a. przez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy i wniósł o zobowiązanie organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi; dokonanie kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga; zobowiązanie organu do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie; orzeczenie na podstawie art. 6 ustawy o odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U z 2011r. Nr 34, poz. 173) w związku z art 149 p.p.s.a. o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, mimo że będą podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu; wymierzenie organowi grzywny w wysokości 4500 zł, przyznanie rekompensaty finansowej dla skarżącego w wysokości 1500 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podał, że 30 grudnia 2020 r. złożył podanie zawierające wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w sprawie skreślenia z listy studentów, lecz pomimo złożonego ponaglenia, organ dotychczas nie wydał stosownego aktu administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie, a w przypadku stwierdzenia, że dopuścił się bezczynności - o stwierdzenie, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Organ podał, że decyzją z 1 grudnia 2020 r. skarżący został skreślony z listy studentów Wydziału [...] z uwagi na dwukrotne niezłożenie egzaminu dyplomowego. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 16 grudnia 2020 r. Pismem z 30 grudnia 2020 r., doręczonym organowi w dniu 4 stycznia 2021 r., skarżący złożył wniosek o unieważnienie decyzji o skreśleniu go z listy studentów. Pismem z 5 stycznia 2021 r. organ wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez złożenie podpisu na dokumencie wniosku lub wniesienie podpisanego wniosku, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Pismem z 1 lipca 2021 r. organ zawiadomił skarżącego o uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o unieważnienie decyzji o skreśleniu z listy studentów i wyznaczył termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Pismo to doręczono skarżącemu w dniu 6 lipca 2021 r. W dniu 24 sierpnia 2021 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania/wniosku z 30 grudnia 2020 r. Pismem z 30 sierpnia 2021 r. organ wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych tego wniosku z związku z brakiem podpisu skarżącego, a także do wskazania, czy wniosek ten dotyczy wniosku o unieważnienie decyzji z 1 grudnia 2020 r. datowanego na 30 grudnia 2020 r., czy też wniosku datowanego na 3 lutego 2021 r. Pismo organu zostało doręczone skarżącemu w dniu 2 września 2021 r., a siedmiodniowy termin do wniesienia podpisanego wniosku o przywrócenie terminu lub do podpisanie wniesionego już wniosku upływał w dniu 9 września 2021 r. W dniu 25 września 2021 r. skarżący złożył dwa wnioski, a mianowicie wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania/wniosku z 30 grudnia 2020 r. o unieważnienie decyzji organu z o skreśleniu skarżącego z listy studentów, a ponadto wniosek o uzupełnienie braków formalnych wniosku z 5 sierpnia 2021 r. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania/wniosku z 30 grudnia 2020 r. o unieważnieniu decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów. Pismem z 19 grudnia 2021 r., doręczonym organowi w dniu 29 grudnia 2021 r., skarżący zwrócił się do organu z ponagleniem w sprawie podjęcia czynności celem usunięcia stanu przewlekłości w sprawie, zaś w dniu 10 stycznia 2022 r. organowi doręczono skargę na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie sprawy. Zarzucono, że treść skargi nie wskazuje, niewydania jakiego aktu administracyjnego skarga dotyczy, a ponadto wniesienie skargi w tak krótkim czasie od złożenia ponaglenia niwelowało możliwość ewentualnego odniesienia się organu do ponaglenia. Podano, że nie są okolicznościami leżącymi po stronie organu uchybienia formalne skarżącego w formułowaniu wniosków, w szczególności notorycznie występująca wada polegająca na nieopatrywaniu pism własnoręcznym podpisem. Wyjaśniono, że wyznaczenie stronie 30-dniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu miało swe umocowanie ustawowe w trybie przepisu art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020, poz. 1842 ze zm.)

Uwzględniając skargę WSA stwierdził, że skarżący złożył ponaglenie, a w związku z tym skarga na bezczynność i przewlekłość mogła zostać rozpatrzona merytorycznie. Podano, że w kontekście treści skargi WSA przyjął, że skarga dotyczy bezczynności i przewlekłości związanej ze złożeniem przez skarżącego wniosku z 30 grudnia 2020 r. (w którym skarżący podał omyłkowo rok 2015) "o unieważnienie" decyzji z 1 grudnia 2020 r. o skreśleniu z listy studentów, które wpłynęło do organu w dniu 4 stycznia 2021 r. WSA podał, że prawidłowe były czynności organu poprzez wystosowanie wezwania do usunięcia braków formalnych pisma (wniosku) poprzez złożenie podpisu w zakreślonym terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia tegoż podania bez rozpoznania, ale czynność pozostawienia podania bez rozpoznania nie dokonuje się poprzez milczenie organu. Nieuzupełnienie braku formalnego przez stronę w wyznaczonym terminie winno skutkować zawiadomieniem strony o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia i ta czynność organu powinna zostać odzwierciedlona w aktach. Natomiast w aktach przedmiotowej sprawy brak jest wzmianki o pozostawieniu wniosku skarżącego bez rozpatrzenia oraz pisma dokumentującego zawiadomienie o tej czynności skarżącego. Ponadto wskazano, że przepisy k.p.a. nie wyłączają możliwości przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych podania, inaczej niż np. w odniesieniu do terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu. Jeżeli zatem w dniu 24 września 2021 r. skarżący złożył - opatrzoną tym razem podpisem - kolejną prośbę o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku z 30 grudnia 2020 r. o unieważnienie decyzji, rzeczą organu było wydanie postanowienia w tym przedmiocie. WSA stwierdził zatem, że mimo wysyłanych prawidłowych wezwań do skarżącego, organ nie wywiódł żadnych następstw procesowych wskutek upływu terminu na dokonanie żądanych od strony czynności procesowych, prowadził zatem postępowanie przewlekle, w rezultacie pozostając bezczynny w końcowym załatwieniu sprawy. WSA nie dopatrzył się przy tym znamion rażącego naruszenia prawa przez organ uznając, że wpływ na zwłokę miał także skarżący, a ponadto organ działał w utrudnionych warunkach związanych z pandemią. WSA oddalił skargę w przedmiocie żądań przyznania skarżącemu sumy pieniężnej oraz nałożenia na organ grzywny, gdyż przewlekłość i bezczynność nie miały charakteru rażącego naruszenia prawa, a także co do żądania ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie, gdyż takiej formuły orzeczenia sądowego nie przewiduje brzmienie art. 149 § 1 p.p.s.a.

Od wyroku tego skargę kasacyjną wywiódł Rektor, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 50 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe zbadanie w toku postępowania sądowoadministracyjnego kwestii istnienia interesu prawnego strony przeciwnej i w konsekwencji błędne przyjęcie, że strona przeciwna taki interes posiadała przez cały okres trwania postępowania sądowoadministracyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem sąd administracyjny ostatecznie uznał, że Rektor dopuścił się bezczynności i przewlekłości w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z 30 grudnia 202 r. W oparciu o powyższy zarzut skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz oddalenie skargi oświadczając, że rezygnuje z rozpatrywania skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ani sąd administracyjny, ani skarżący do WSA nie wykazali interesu prawnego, gdyż w wyroku nie wskazano, czy i który przepis albo przepisy prawa materialnego stanowiły podstawę interesu prawnego, jaki miał posiadać były student przy wnoszeniu skargi do sądu. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu w przedmiotowej sprawie przesłanka aktualności interesu prawnego pod stronie studenta przestała występować w trakcie trwania postępowania sądowoadministracyjnego, bowiem student w dniu 23 września 2022 r. złożył egzamin dyplomowy i otrzymał tytuł zawodowy inżyniera, stając się absolwentem [...]. Zarzucono, że WSA nie zbadał tejże okoliczności pomimo, że miał o tym pośrednio wiedzę, gdyż w piśmie skierowanym do Sądu z 17 października 2022 r. skarżący informował, że zorganizowany został dla niego egzamin inżynierski. W konsekwencji skarga do sądu administracyjnego została wniesiona przez podmiot posiadający w chwili jej wnoszenia, jako ówczesny student Uczelni, interes prawny, ale z uwagi na powyżej przywołane zdarzenie interes prawny ustał. W ocenie skarżącego kasacyjnie organu powinno to skutkować oddaleniem skargi zgodnie z art. 151 p.p.s.a., względnie umorzeniem postępowania na podstawie art. 161 §1 pkt 3 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną G.M. wniósł o jej oddalenie w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany był granicami skargi kasacyjnej.

Wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej podniesiony został wyłącznie zarzut naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 50 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe zbadanie kwestii istnienia interesu prawnego skarżącego. Zarzut ten nie jest zasadny.

Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest co do zasady każdy, kto ma w tym interes prawny. Kryterium "interesu prawnego", na którym oparta jest legitymacja do wniesienia skargi oznacza, że akt, czynność lub bezczynność organu administracji musi dotyczyć interesu prawnego skarżącego, który musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego. Mieć interes prawny to tyle, co wskazać przepis prawa uprawniający dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej. Ze skargą może więc wystąpić, co do zasady, podmiot, który wykaże związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej. Przy czym interes prawny w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. może wynikać również z przepisów prawa procesowego. W tym znaczeniu interes prawny może mieć także adresat decyzji administracyjnej, niezależnie od tego, czy decyzja ta dotyczy jego interesu opartego na przepisach prawa materialnego, czy też wyłącznie takiego, który wynika z faktu błędnego uznania go przez organ prowadzący postępowanie za stronę postępowania, umożliwiający mu zakwestionowanie tej decyzji w drodze skargi do sądu administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2082/16).

Jak wynika z akt sprawy przedmiotem skargi do WSA była bezczynność i przewlekłość prowadzenia postępowania przez organ w sprawie rozpoznania wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Nie ulega wątpliwości, że skarżący był adresatem decyzji o skreśleniu go z listy studentów. Zatem w chwili wniesienia skargi miał on niewątpliwie interes prawny wynikający z prawa materialnego, tj. z art. 108 ust. 1 pkt 3 przepisów ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r. poz. 85 ze zm., dalej jako: P.s.w.i.n.). Interes prawny skarżącego wynikał także z przepisów prawa procesowego. Stosownie bowiem do art. 108 ust. 3 P.s.w.i.n. skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej, a zatem mają do niej zastosowanie przepisy k.p.a. Skarżący jako adresat takiej decyzji był więc uprawniony do jej kwestionowania zarówno w drodze zwykłych środków zaskarżenia, jak i w trybie nadzwyczajnym, np. stwierdzenia nieważności, stosownie do przepisów k.p.a.

Należy także podnieść, że skarga w przedmiotowej sprawie dotyczyła bezczynności i przewlekłości organu. Zatem utrata statusu studenta przez skarżącego, na skutek ukończenia studiów, nie spowodowała utraty przez niego interesu prawnego w przedmiotowej sprawie. Skarżący miał bowiem w dalszym ciągu interes prawny w żądaniu stwierdzenia przez sąd administracyjny, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości w toku toczącego się przed nim postępowania, w czasie gdy skarżący był jeszcze studentem. Uwzględnienie bowiem skargi przez WSA nie tylko mogłoby spowodować zasądzenie na jego rzecz sumy pieniężnej, o co zresztą wnosił, ale uzyskanie takiego wyroku umożliwia także ewentualne dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. W związku z tym zarzut naruszenia art. 50 § 1 p.p.s.a. nie jest zasadny.

Natomiast okoliczność ukończenia studiów może mieć znaczenie dla dalszego toku postępowania administracyjnego, a tym samym mogło mieć ewentualny wpływ na wskazania WSA co do dalszego postępowania. Jednakże w tym zakresie w skardze kasacyjnej nie zostały podniesione żadne zarzuty. Należy zaś podkreślić, że zainicjowane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oparte jest na zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, tak jak ma to miejsce w postępowaniu przed Sądem I instancji. Zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają zatem sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny, poza przypadkiem nieważności postępowania, może odnieść się wyłącznie do przepisów prawa, które zostały powołane w skardze kasacyjnej

W tych okolicznościach nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia prawa procesowego.

Z powyższych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.