Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 970/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2023 r. sprawy ze sprzeciwu K. P. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 października 2023 r. nr SKO Gd/3275/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 kwietnia 2023 r. Prezydent Miasta Gdyni odmówił przyznania

K. P. (dalej: skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

z tytułu opieki nad niepełnosprawna żoną – I. P. Organ ten uznał,

że jakkolwiek zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną wyklucza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia, niemniej świadczenie nie mogło zostać przyznane ze względu na datę powstania niepełnosprawności u I. P. Podstawą odmowy przyznania świadczenia był

zatem brak spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako "ustawa") związanej z momentem powstania niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka.

K. P. wniósł odwołanie od decyzji zarzucając organowi I instancji

błąd w ustaleniach faktycznych co do momentu powstania niepełnosprawności jego żony, błędną wykładnię przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1b ustawy) oraz naruszenie przepisów procesowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 6 października 2023 r. nr SKO Gd/3275/23, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775), zwanej dalej "k.p.a.", uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie miał podstaw do odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, co wynika ze stanowiska sądów administracyjnych co do zakresu stosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r.

Kolegium nie miało również wątpliwości, że zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadnia wniosek, że zostały spełnione pozytywne przesłanki przyznania świadczenia wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Przepis ten przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku wnioskującej o przyznanie świadczenia strony zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Kolegium wskazało, że I. P. choruje na schizofrenię i ze względu na stan zdrowia

wymaga pomocy i wsparcia drugiej osoby, przy czym musi być to osoba, którą darzy zaufaniem, a także osoba, która wie w jaki sposób dojść z nią do porozumienia. Organ odwoławczy podzielił ocenę stanu faktycznego sprawy przedstawioną przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji (s. 2) odnośnie tego, że zakres sprawowanej opieki jest na tyle duży, że wyklucza możliwość aktywności zawodowej K. P.

W ocenie organu odwoławczego w sprawie wystąpiła jednak przesłanka negatywna jaką jest przysługiwanie osobie sprawującej opiekę świadczenia rentowego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy. K. P. przysługuje bowiem

renta od 1 stycznia 1999 r. (k. 82-81 i k. 37 akt organu I instancji). Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W odniesieniu do skutków prawnych orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego Kolegium przyjęto, że wobec stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu nie może on stanowić uzasadnienia odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że funkcję art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy należy rozumieć jako metodę wyeliminowania kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie (wyrok NSA z dnia 28 lipca 2023 r., I OSK 1198/22).

Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy może zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego ZUS wniosku o zawieszenie prawa do renty. Sprawa ta nie została, zdaniem Kolegium, należycie wyjaśniona przez organ pierwszej instancji. Z lektury uzasadnienia organu pierwszej instancji wynika, że jedynym powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, było oparcie rozstrzygnięcia na niezgodnym z Konstytucją RP art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Organ pierwszej instancji nie poinformował skarżącego o możliwości wyboru świadczenia, o możliwości zawieszenia pobieranej renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Organ pierwszej instancji uchybił w ten sposób obowiązkom wynikającym z art. 9, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., tj. nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Brak ten nie może być naprawiony na etapie postępowania odwoławczego w trybie art. 136 k.p.a., ponieważ są to kwestie o zasadniczym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, a czynności, które musiałyby być podjęte przekraczają zakres uzupełniającego postępowania dowodowego, co stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a. w zw. z art. 78 Konstytucji RP). Okoliczności sprawy wskazują, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia. Tym samym przesłanki zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. zostały spełnione.

K. P. wniósł sprzeciw od powyższej decyzji, zarzucając Kolegium

naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo tego, że brak było przesłanek do zastosowania powołanego przepisu k.p.a., gdyż decyzja organu I instancji nie była obarczona uchybieniami wskazanymi przez organ odwoławczy i z tego względu Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno wydać decyzję orzekającą co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem strony.

Skarżący zakwestionował stanowisko Kolegium w zakresie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Powołując się na wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 października 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 506/22, skarżący podniósł, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 jest w swej sentencji jednoznaczny i wyraźnie wskazuje, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wydaniu ww. wyroku nie wprowadzono bowiem ustawowych rozwiązań regulujących specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że obecnie uprawnienia takich osób wynikają wprost z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z sentencją ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., I OSK 2052/21).

W zakresie uznania prawa wnioskodawcy do wyboru pomiędzy świadczeniem opiekuńczym i otrzymywaną rentą powypadkową skarżący wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest rekompensatą za rezygnację z prawa do pobierania renty tylko świadczeniem z tytułu rezygnacji z pracy zawodowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Nie ma bowiem regulacji prawnej na hipotezę organu odwoławczego o zbiegu świadczeń określonych w art. 27 ust. 5 ustawy, a dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego i renty. Renta bowiem nie jest żadnym świadczeniem z łaski Państwa, tylko wypracowaną należnością przysługującą osobie z tytułu utraty zdrowia, naliczaną według odprowadzonych składek. W przypadku wnioskodawcy jest to renta powypadkowa z tytułu wypadku przy pracy. Wysokość tej renty wynosi obecnie 2400 zł, czyli jest zbliżona do wysokości wnioskowanego świadczenia. Jeżeli więc uznać, tak jak chce tego organ odwoławczy, że wnioskodawca chcąc pobierać świadczenie, powinien złożyć do organu emerytalno-rentowego wniosek o zawieszenie prawa do renty, to wtedy byłoby tak, jakby nic nie dostał, a tylko wziął coś w zamian. Tak wysokość renty, jak i wysokość świadczenia, to życie na granicy ubóstwa. Prawo umożliwia renciście zarobek do określonej kwoty z zachowanym prawem do pobierania renty. Co ważne, na skutek dużego niezadowolenia osób opiekujących się osobami niepełnosprawnymi została przygotowana nowelizacja prawa umożliwiająca opiekunom określony zarobek przy pobieraniu świadczenia.

Skarżący podkreślił, że w sposób jasny zatytułował swój wniosek i wyczerpująco odniósł się do kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do pobierania renty. Organ pierwszej instancji nie zajmując w tym zakresie stanowiska jednoznacznie poparł stanowisko skarżącego, czego Kolegium nie dostrzegło.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) – zwanej dalej p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 151a § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Natomiast na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji, sąd oddala sprzeciw. Sprawę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 64d § 1 p.p.s.a.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym charakter i zakres zaskarżonej decyzji, tj. decyzji kasatoryjnej, powoduje, że przedmiotem rozważań w postępowaniu sądowoadministracyjnym co do zasady nie są kwestie związane z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, ale wyłącznie zagadnienia dotyczące wydania w postępowaniu odwoławczym tego rodzaju decyzji. Stosownie bowiem do treści art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. W myśl natomiast art. 64e p.p.s.a. sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Przepis ten z kolei stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Innymi słowy ocena Sądu I instancji sprowadza się do skontrolowania zasadności wydania przez organ odwoławczy decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Zasadniczo zatem, rozpoznając sprzeciw, sąd administracyjny nie powinien dokonywać bezpośrednio wykładni prawa materialnego, tym niemniej, w świetle art. 138 § 2 k.p.a., konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Jeśli bowiem zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny w ogóle zignorowane. Oznacza to, że art. 64e p.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Do takiego twierdzenia uprawnia m.in. dyspozycja art. 138 § 2a k.p.a., zgodnie z którym jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 132/19, z dnia 26 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 3311/19, z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt II OSK 286/21 oraz z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2382/21). Ponadto zauważa się, że sąd administracyjny dokonując kontroli legalności decyzji kasacyjnej nie może sprowadzać tej kontroli do fikcji. A tak w istocie się dzieje, jeśli sąd administracyjny "ucieka" od przepisów prawa mających w danej sprawie zastosowanie. Takiego działania nie można uznać za sprawowanie kontroli legalności wydanej decyzji, lecz za uchylenie się od zbadania zgodności z prawem zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji.

Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przepis powyższy musi być oczywiście interpretowany w świetle art. 12 (zasada szybkości i prostoty postępowania), art. 15 (zasada dwuinstancyjności) i art. 136 k.p.a. (postępowanie dowodowe na etapie odwoławczym). Z jednej strony decyzja odwoławcza typu kasacyjnego nie może prowadzić do nieuzasadnionego wydłużania postępowania administracyjnego, z drugiej zaś - nie może naruszać istoty postępowania dwuinstancyjnego, a więc prawa stron do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie. Określone w art. 136 § 1 k.p.a. uprawnienie do przeprowadzenia na etapie odwoławczym uzupełniającego postępowania dowodowego nie może naruszać zasady dwuinstancyjności, chyba że zachodzą wyjątki przewidziane w § 2 i 3.

W rozstrzyganej sprawie skarżący domaga się (i taka jest intencja złożonego sprzeciwu) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną. Bezsporne jest, że jest on uprawniony do tego świadczenia (jako mąż niepełnosprawnej). Jak wynika również z akt administracyjnych zakres sprawowanej opieki jest szeroki i w pełni zapewnia potrzeby żony związane z jej stanem zdrowia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, na przeszkodzie stoi jednak to, że pobiera on rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Organ I instancji nie poinformował wnioskodawcy o możliwości zawieszenia świadczenia rentowego i możliwości uzyskania w ten sposób świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżący domaga się jednak przyznania tego ostatniego bez zawieszania prawa do renty. Uzasadnia swe żądanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (bez konieczności rezygnacji z pobieranej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy) treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17). Orzeczeniem tym stwierdzono, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II). W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął zaś, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Uznanie tej części ww. przepisu za niekonstytucyjne, czy dokładniej - literalnej jego wykładni, nie oznacza jednak, że opiekunowi osoby niepełnosprawnej przysługuje jednocześnie i świadczenie pielęgnacyjne i renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 nie pozwala na równoczesne pobieranie świadczenia emerytalno-rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 2 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1623/21 oraz z dnia 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1665/22, stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. (wejście w życie wyroku Trybunału) nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Prawidłowo zatem Kolegium stwierdziło, że na skutek orzeczenia TK z 26 czerwca 2019 r. z dniem 9 stycznia 2020 r. samo posiadanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie wyklucza z automatu tego opiekuna ze skutecznego ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne, bowiem renciści częściowo niezdolni do pracy mogą podejmować pracę, a zatem niepodejmowanie przez nich zatrudnienia świadczyłoby o spełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Przyznanie jednak świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który jest uprawniony do świadczenia rentowego, jeżeli spełnione zostały pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe jedynie, gdy zrezygnuje z pobierania świadczenia rentowego. W sytuacji, gdy wnioskodawca nie chce zrezygnować z pobierania świadczenia rentowego nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko to jest aktualnie ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pogląd przeciwny wyrażony w przywołanym przez skarżącego wyroku NSA z dnia 11 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2052/21, miał jednostkowy charakter i nie został kontynuowany w późniejszych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, które jednolicie opowiadają się za taką wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która wyklucza możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy – tak przykładowo w wyrokach NSA: z 24 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1665/23, z 7 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 1413/22, z 16 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1922/22, z 6 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1920/23.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem sądów wyrażonym w powyższych orzeczeniach, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy jest możliwe, ale nie może doprowadzić do sytuacji, w której opiekun osoby niepełnosprawnej będzie pobierał zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Byłoby to faworyzujące traktowanie, a zatem niezgodne z konstytucyjną zasadą równości.

Warunkiem niezbędnym, w rozpatrywanej sprawie, przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem dokonanie przez niego wyboru tego świadczenia poprzez zawieszenie prawa do przysługującej mu renty, co prawidłowo stwierdziło Kolegium, błędnie jednak uznając, że w tej sytuacji zachodzą przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej.

Przesłanki określone w art. 138 § 2 k.p.a. nie mogą być rozpatrywane samoistnie, lecz ich treść winna być interpretowana łącznie z art. 136 k.p.a., określającym granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym, w których mieści się przeprowadzenie dowodu lub kilku dowodów. W sytuacji, gdy przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania na podstawie art. 136 k.p.a. umożliwiłoby prawidłowe załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym bądź też nie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, podjęcie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uznać należy za równoznaczne z naruszeniem tego przepisu (wyrok NSA z 19 września 2017 r. sygn. akt I OSK 517/17).

Konieczność przeprowadzenia dowodu lub kilku dowodów (np. zasięgnięcia opinii biegłego, przesłuchania świadka czy kilku świadków) mieści się w kompetencji organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego (art. 136), wyłączając dopuszczalność kasacji decyzji. Art. 138 § 2 k.p.a. stanowi wyłom w kodeksowej konstrukcji postępowania odwoławczego i nie powinien być interpretowany rozszerzająco.

Błędne jest stanowisko Kolegium, że brak pouczenia skarżącego o wyborze jednego ze świadczeń stanowi uchybienie, którego Kolegium nie mogłoby wyeliminować swoim działaniem na etapie postępowania odwoławczego. Kolegium mogło i powinno być takie pouczenie wystosować wobec skarżącego, co nie skutkowałoby naruszeniem zasady dwuinstancyjności.

Przedmiot niniejszego postępowania jest przy tym istotny o tyle, że skarżący ubiega się o pomoc państwa w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną, trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Szybkość działania organów administracji (art. 12 § 1 k.p.a.) ma więc w takich przypadkach szczególne, kluczowe znaczenie. Kasowanie decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. z przyczyny takiej, jak w niniejszym postępowaniu, nie zasługuje na aprobatę.

Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie 151a § 1 p.p.s.a., stwierdziwszy naruszenie art. 138 § 2 k.p.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, realizując zasadę art. 12 § 1 k.p.a. uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w uzasadnieniu wyroku (art. 153 p.p.s.a.).

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).