Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 846/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 134 i art. 135, art. 200 w zw. z art. 205 par 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 8 par 1, art. 77 par 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 108 ust. 2 pkt 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 574
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 17 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia 19 września 2022 roku nr BDRK.424.11.2022 w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia 11 lipca 2022 roku nr DKWL.48.424.1.2022; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi na rzecz A. M. kwotę 697,- (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.l.


UZASADNIENIE

Decyzją z 19 września 2022 r. nr BDRK.424.11.2022 Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 w zw. z art. 23 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r. poz. 574 ze zm.), i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej k.p.a., oraz § 6 ust. 1 oraz § 55 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (uchwała nr 38/2021), po rozpoznaniu wniosku A.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z 11 lipca 2022 r. w sprawie skreślenia z listy studentów 5 semestru III roku stacjonarnych jednolitych studiów magisterskich na kierunku lekarskim w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej, z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Skarżąca rozpoczęła jednolite stacjonarne studia magisterskie na kierunku lekarskim w ramach limitu MON w roku akademickim 2019/2020.

A.M. nie zaliczyła 1 semestru z powodu niezaliczenia przedmiotu biostruktura i rozwój organizmu ludzkiego w terminie, ale uzyskała zgodę Prodziekana na przedłużenie sesji poprawkowej finalnie do 2 czerwca 2020 r. i w/w przedmiot zaliczyła. Studentka zaliczyła w terminie 2 i 3 semestr studiów. W roku akademickim 2020/2021 skarżąca nie uzyskała zaliczenia 4 semestru w terminie z powodu niezaliczenia przedmiotu moduł biologiczny II. Prodziekan pozytywnie rozpatrzyła jednak wniosek studentki o warunkowe zaliczenie 4 semestru z koniecznością zaliczenia zaległego przedmiotu w ciągu 1 miesiąca od zakończenia sesji poprawkowej. Skarżąca "warunek" zaliczyła 29 października 2021 r.

W roku akademickim 2021/2022 skarżąca nie uzyskała zaliczenia semestru, tym razem 5 semestru, z powodu nieuzyskania zaliczenia z przedmiotu patologia. 30 marca 2022 r. złożyła wniosek o warunkowe zaliczenie 5 semestru, na co uzyskała zgodę Prodziekana z koniecznością zaliczenia zaległego przedmiotu w ciągu 1 miesiąca od zakończenia sesji poprawkowej, tj. do 30 kwietnia 2022 r. Egzamin warunkowy odbył się w dniu 21 kwietnia 2022 r., ale skarżąca nie uzyskała z niego oceny pozytywnej.

21 kwietnia 2022 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie skreślenia z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.

11 lipca 2022 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi podjął decyzję w sprawie skreślenia A.M. z listy studentów 5 semestru III roku stacjonarnych jednolitych studiów magisterskich na kierunku lekarskim w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej, z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. Zdaniem organu umożliwianie studiowania osobom niewypełniającym obowiązków związanych z kształceniem na Uniwersytecie narusza nie tylko interes społeczny – ze względu na absorbowanie ograniczonych środków finansowych, ale także zasadę równości wobec prawa, w szczególności studentów, którzy prawidłowo realizują obowiązki wynikające z regulaminu studiów.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i wyrażenie zgody na powtarzanie niezaliczonego semestru.

Zaskarżoną decyzję Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że skreślenie skarżącej dotyczy skreślenia z listy studentów kierunku lekarskiego w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej (MON), co nie zostało wskazane w treści decyzji z 11 lipca 2022 r., ale wynika to z dokumentacji w teczce osobowej studentki oraz opisu toku studiów zawartego w decyzji.

Organ wyjaśnił, że skarżąca pismem z 27 kwietnia 2022 r. złożyła wniosek o powtarzanie 5 semestru w roku akademickim 2022/2023. Prodziekan Wydziału Lekarskiego ds. Kształcenia 11 maja 2022 r. nie wyraził na to zgody. W wyniku rozpoznania odwołania Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 czerwca 022 r. utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy.

Niezależnie od tego pismem z 26 kwietnia 2022 r. skarżąca złożyła również wniosek z prośbą o wyznaczenie egzaminu komisyjnego z przedmiotu patologia. W dniu 30 maja 2022 r. Prodziekan Wydziału Lekarskiego ds. Kolegium Wojskowo-Lekarskiego nie wyraził zgody na wyznaczenie egzaminu komisyjnego. W wyniku rozpoznania odwołania 27 czerwca 2022 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy.

Skarżąca pismem z 18 lipca 2022 r. złożyła jeszcze wniosek z prośbą o wyrażenie zgody na zmianę formy studiów ze stacjonarnych na niestacjonarne. Prodziekan Wydziału Lekarskiego ds. Nauczania poinformowała studentkę o podjęciu rozstrzygnięcia o braku zgody na zmianę formy studiów. W wyniku rozpoznania odwołania 4 sierpnia 2022 r. Rektor utrzymał powyższą decyzję w mocy.

Organ wyjaśnił, że na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy student może być skreślony z listy studentów w przypadku: nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Podobnie stanowi § 55 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów.

Art. 108 ust. 3 ustawy wskazuje, że skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, że nie kwestionuje ustalonego w sprawie stanu faktycznego, w tym faktu, że studentka nie zaliczyła przedmiotu patologia (3 terminy plus termin warunkowy), ale kwestionuje to, że z decyzji wynika, że sam fakt niezaliczenia semestru w określonym terminie nie rokuje terminowego i pomyślnego ukończenia studiów – "jest to stwierdzenie gołosłowne", naruszające zasadę z art. 80 k.p.a.

Odnosząc się do powyższego Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi przede wszystkim wskazuje, że art. 80 k.p.a., tj. zapis dotyczący swobodnej oceny dowodów przez organ administracji, nie został w żaden sposób naruszony, gdyż przepis nie wyznacza organowi administracji publicznej merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także zebrał, ocenił i rozpatrzył cały materiał dowodowy.

Niezaliczenie semestru w toku studiów powoduje, że dany semestr nie jest zaliczony, a więc student nie może zostać wpisany na kolejny semestr. To z kolei powoduje, że tok studiów nie może zostać zakończony, bo żeby ukończyć studia na kierunku lekarskim (także lekarskim w ramach limitu MON) należy zaliczyć 12 semestrów studiów.

Organ podkreślił, że istotny jest fakt, że skarżąca pismem z 21 kwietnia 2022 r. (odebrane przez nią 29.04.2022 r.) została poinformowana o wszczęciu wobec niej postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z listy studentów. W tymże piśmie została pouczona również o przysługujących jej prawach, tj. o tym, że strona - osobiście lub działając przez pełnomocnika - ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Skarżąca została również pouczona o tym, że strona ma prawo złożyć odpowiedź na niniejsze pismo oraz wyjaśnienia na piśmie, co notabene uczyniła składając pismami z dnia 27.04.2022 r., 26.04.2022 r. i 18.07.2022 r. odpowiednio wniosek o powtarzanie semestru, wniosek o egzamin komisyjny i wniosek o zmianę formy studiów.

Wszystkie w/w wnioski zostały rozpatrzone negatywnie zarówno przez prodziekana, jak i Rektora po rozpatrzeniu odwołań od tych rozstrzygnięć prodziekana. Odmowy zostały uzasadnione.

Organ wyjaśnił, że przepisy § 27 ust. 1 i 2 Regulaminu studiów dotyczące powtarzania semestru wskazują, że student, który nie uzyskał zaliczenia semestru, może złożyć wniosek o ponowny wpis na ten sam semestr (powtarzanie semestru), a prodziekan może udzielić zgody na powtarzanie semestru, jeśli zostanie spełniona jedna z następujących przesłanek: 1) student uzyskał co najmniej 50% punktów ECTS wymaganych zgodnie z planem studiów do zaliczenia tego semestru, a żaden z niezaliczonych przedmiotów nie jest przedmiotem modułowym; 2) student nie zaliczył przedmiotu modułowego.

Organ wskazał, że mimo spełnienia określonych w Regulaminie studiów przesłanek, prodziekan może (ale nie musi) wyrazić zgody na powtarzanie. Jest to uznaniowe rozstrzygnięcie prodziekana. Brak zgody na powtarzanie semestru w przypadku skarżącej podyktowany jest tym, że zgodnie z porozumieniem Ministerstwa Zdrowia z Ministerstwem Obrony Narodowej dotyczącym finansowania studiów na kierunku lekarskim w ramach limitu MON studenci tego kierunku nie mogą powtarzać semestru. Z kolei rezygnacja ze służby kandydackiej w Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu nie oznacza możliwości kontynuowania kształcenia na kierunku lekarskim "cywilnym".

Rektor wyjaśnił, że zgodnie z treścią § 23 ust. 1 Regulaminu studiów zgoda na egzamin komisyjny może zostać wyrażona tylko "w wyjątkowych przypadkach, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie, że w trakcie zaliczenia lub egzaminu doszło do nieprawidłowości w jego przeprowadzeniu". Przedstawione przez skarżącą okoliczności nie stanowiły nieprawidłowości w przeprowadzeniu egzaminu w terminie warunkowym. Egzamin został przeprowadzony prawidłowo - zostały zadane pytania, pytania dodatkowe, studentka na nie odpowiadała. Egzaminator miał zweryfikować wcześniej przyswojoną i prezentowaną przez egzaminowanego studenta wiedzę. Dodatkowo to po stronie egzaminatora była ocena, czy egzaminowany student wykazał się wystraczającą wiedzą na każde z zadanych pytań. Skoro skarżąca otrzymała ocenę niedostateczną, to oznacza, że nie udzieliła "przynajmniej podstawowej odpowiedzi na każde z zadanych pytań" i posiadana przez nią wiedza, wbrew jej subiektywnemu przekonaniu, nie była wystarczająca do uzyskania oceny pozytywnej z egzaminu warunkowego. Pomylenie 2 pojęć, niezależnie czy wynika z nieuwagi czy braku wiedzy, jest nieprawidłową odpowiedzią na konkretne pytanie.

Przepis § 44 ust. 3 pkt 2 Regulaminu studiów dotyczący zmiany formy studiów wskazuje, że zmiana ze studiów stacjonarnych na niestacjonarne jest możliwa po uzyskaniu zgody Prodziekana. Jest to decyzja uznaniowa Prodziekana, którą podejmuje on po przeanalizowaniu całokształtu sytuacji danego studenta. Brak zgody w przypadku skarżącej podyktowany jest treścią § 44 ust. 2 Regulaminu studiów, zgodnie z którym nie dopuszcza się zmiany kierunku lekarskiego w ramach limitu miejsc Ministra Obrony Narodowej na kierunek lekarski lub lekarsko-dentystyczny w ramach limitu miejsc Ministra Zdrowia (studia cywilne). Przepis ten blokuje możliwość "przejścia" ze studiów w ramach MON na studia cywilne jako takie, niezależnie od formy tych studiów, czyli zarówno na studia stacjonarne, jak i niestacjonarne.

Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi wskazał, że przesłanki do skreślenia z listy studentów wskazuje art. 108 ust. 1 i 2 ustawy. W ust. 1 tego przepisu pojawiają się przesłanki obligatoryjne, a w ust. 2 przesłanki fakultatywne. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z niezaliczeniem semestru w terminie, a więc rzeczywiście jedną z przesłanek fakultatywnych. Oznacza to, że organ administracji nie musi, tylko może podjąć decyzję w sprawie skreślenia, mamy więc do czynienia z uznaniem administracyjnym.

W ocenie organu zastosowanie mniej restrykcyjnych rozwiązań nie jest już w tym przypadku możliwe. Skarżąca nie uzyskała zaliczenia 5 semestru w wyznaczonym terminie. W terminie złożyła jednak wniosek o warunkowe zaliczenie semestru, na co uzyskała zgodę na podstawie § 26 ust. 1 Regulaminu studiów, który wskazuje, że na wniosek studenta, który nie uzyskał liczby punktów ECTS wymaganej do zaliczenia semestru, złożony w dziekanacie w terminie 7 dni roboczych od dnia zakończenia sesji poprawkowej, prodziekan może udzielić zgody na warunkowe zaliczenie semestru, zwane dalej "warunkiem", z zastrzeżeniem ust. 3, jeżeli student otrzymał co najmniej 70% punktów ECTS wymaganych zgodnie z planem studiów do zaliczenia tego semestru.

Na podstawie zaś § 26 ust. 11 Regulaminu studiów w przypadku niezaliczenia przez studenta w wyznaczonym terminie przedmiotu objętego warunkiem mogą zostać wydane: 1) rozstrzygnięcie o ponownym wpisie studenta na ten sam semestr studiów (powtarzanie semestru) - na zasadach określonych w § 6 ust. 5-7 i § 27, lub 2) decyzja administracyjna o skreśleniu z listy studentów - na zasadach określonych w § 6 ust. 1-4 i § 55-57.

W sprawie skarżącej nie jest możliwe zastosowanie pierwszej z opcji, gdyż prodziekan nie udzielił zgody na powtarzanie semestru, a Rektor to rozstrzygnięcie utrzymał w mocy, co zostało wykazane i uzasadnione powyżej. Dlatego też podjęto działania w celu wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z listy studentów.

Odnośnie zaś uzasadnienia decyzji z 11 lipca 2022 r. Rektor wskazał, że jeśli były jakieś wątpliwości co do jej uzasadnienia, to w niniejszej decyzji zostały one rozwiane. Dlatego też nie może być mowy o przekroczeniu przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi zakresu uznania administracyjnego, gdyż nie przysługują skarżącej żadne prostudenckie - chroniące przed skreśleniem z listy studentów - rozwiązania przewidziane Regulaminem studiów.

W świetle powyższych okoliczności faktycznych i prawnych Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi stwierdził, że zaistniały przesłanki określone w art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy oraz w § 55 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów, uzasadniające skreślenie z listy studentów. Dodatkowo skarżąca decyzją Rektora - Komendanta Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu z 11 maja 2022 r., na swój wniosek z 10 maja 2022 r., została zwolniona ze służby kandydackiej. Oznacza to, że skarżąca nie może kontynuować studiów na kierunku lekarskim "wojskowym". Nie może również kontynuować studiów na kierunku lekarskim "cywilnym", co zostało wyjaśnione wyżej.

W skardze A.M. powyższej decyzji zarzuciła, że jest ona wadliwa albowiem faktycznie powzięta została tak naprawdę nie w oparciu o przytoczone w jej treści podstawy prawne lecz w oparciu o niejawne porozumienie zawarte pomiędzy Rektorem Uniwersytetu Medycznego w Łodzi i Ministerstwem Obrony Narodowej dotyczącym studiów na kierunku lekarskim w ramach limitu MON z treści którego ma wynikać, że studenci z tego kierunku nie mogą powtarzać semestru pomimo, że takie porozumienie jest jawnie dyskryminujące tych studentów a jednocześnie nie zostało ujawnione im w momencie podejmowania studiów w ramach limitu MON, a także w ich trakcie co już z tego powodu winno skutkować jego nieważność z mocy samego prawa.

Zdaniem skarżącej powyższe stanowi naruszenie i taki zarzut stawiam art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, albowiem pozbawia w sposób bezprawny skarżącą prawa do powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce tylko i wyłącznie z tego powodu, że kształci się w ramach limitu MON.

Nadto zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie określonej w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów poprzez dowolne, nieobiektywne, tendencyjnie rozumowanie i w efekcie końcowym negatywne nastawienie do skarżącej i jej sytuacji prawnej przy czym zdaniem skarżącej przyczyną takiego stanu rzeczy jest odmienne traktowanie studentów wojskowych wynikające z nieuprawnionego przekonania, że są oni studentami gorszej kategorii albowiem kryteria ich przyjęcia na Uniwersytet były w momencie rekrutacji niższe niż pozostałych studentów cywilnych co w przypadku skarżącej jest stwierdzeniem nieprawdziwym albowiem punkty jakie uzyskała na egzaminie wstępnym przewyższały minimum dla studentów cywilnych i wystarczyłyby do przyjęcia w trybie poza wojskowym a nadto tendencyjną niesprawiedliwą ocenę dotychczasowych wyników w nauce skarżącej które nie odbiegają od standardów prezentowanych przez innych studentów i nie dają podstawy do negatywnej weryfikacji.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej w oparciu o dyskryminujące studiujących w ramach limitu MON zasady ustalone pomiędzy organami tj. porozumienie o niejawnej treści pozbawiające skarżącą prawa do ubiegania się o zgodę na powtarzanie semestru tylko i wyłącznie dlatego, że studiuje w ramach limitu MON, ewentualnie z ostrożności procesowej w przypadku nieuznania przez Sąd, że powyższe naruszenie prawa miało charakter rażący o uchylenie zaskarżonej decyzji Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i o umorzenie postępowania.

Skarżąca wskazała, że ani regulamin studiów ani ustawa, ani umowa jaką zawierała skarżąca z AWL/ czyt. MON/ nie zawiera zapisów, które dopuszczają praktykę jaka ukształtowała się w stosunku do podchorążych studiujących na UM w Łodzi. Wyjaśniono, że skarżąca i nie tylko ona zwróciła się do Rzecznika Praw Obywatelskich o interwencje w tym przedmiocie i Rzecznik podjął ten temat. Do chwili obecnej pomimo zwrócenia się Rzecznika do Uniwersytetu Medycznego z zapytaniem brak jest odpowiedzi, dlaczego, skoro regulamin studiów na tej uczelni nie wprowadza zakazu powtórzenia semestru jedynie z powodu tego, że odbywane są one w ramach limitu MON, skarżącej i innym studentom z limitu MON odmawia się tego prawa właśnie w oparciu o tą przesłankę.

Twierdzenia organu o tym, że skarżąca nie daje rękojmi ukończenia studiów, albowiem dotychczasowy przebieg jej studiów na to wskazuje są nieobiektywne, tendencyjne, a wręcz można pokusić się o stwierdzenie, że są nieprawdziwe. Skarżąca nie odbiega od standardów jakie spełniają pozostali nie tylko wojskowi studenci.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę w oparciu o wyżej przywołane kryteria, sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżone decyzje naruszają bowiem przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574 ze zm., dalej p.s.w.n.), w szczególności zaś jej art. 108, który w ust. 2 pkt 2 stanowi, że: Student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Jednocześnie, w myśl ust. 3 ww. przepisu: Skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Powieleniem ww. regulacji na gruncie Regulaminu studiów w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi (przyjęty uchwałą nr 38/2021 z dnia 29 kwietnia 2021 r., dalej: Regulamin) są odpowiednio § 55 ust. 2 pkt 3 oraz § 6 ust. 1 zd. 1 ww. aktu, z zastrzeżeniem, że ostatni z wymienionych wyżej przepisów Regulaminu przewiduje, iż decyzję administracyjną w sprawie skreślenia z listy studentów podejmuje Rektor lub prodziekan działający z upoważnienia Rektora.

Z cytowanych wyżej przepisów p.s.w.n. oraz Regulaminu wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie skreślenia z listy studiów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie ma charakter fakultatywny i podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola takich aktów jest ograniczona. Zakres uznania administracyjnego wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a jego ramy określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając akt o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale i celem ustanowionego przepisu. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2000 r. sygn. I SA 945/00, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz, czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w takim postępowaniu podjęto kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z 20 kwietnia 2010 r. sygn. I OSK 130/10 i z 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK1981/14, publ. jak wyżej).

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, Sąd uznał, że organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważa, że stan faktyczny sprawy jest niesporny w tym zakresie, że skarżąca faktycznie nie uzyskała zaliczenia z przedmiotu: Patologia, co skutkowało niezaliczeniem semestru w określonym terminie, a następnie nie uzyskała zgody na egzamin komisyjny z ww. przedmiotu. Odmówiono jej także zgody na powtarzanie semestru oraz zgody na zmianę formy studiów ze stacjonarnych na niestacjonarne. W konsekwencji decyzją Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z 11 lipca 2022 r. studentkę skreślono z listy studentów III roku jednolitych stacjonarnych studiów na kierunku lekarskim. Po rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi decyzją z 19 września 2022 r. utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie. Dodać należy, że zgodnie z tym, co wynika z treści zaskarżonej decyzji, jak również analizy przedłożonych Sądowi do oceny akt, sam fakt nieuzyskania zaliczenia z przedmiotu: Patologia nie był przesądzający, gdy chodzi o podjęcie kwestionowanych w sprawie decyzji administracyjnych. O negatywnych dla skarżącej rozstrzygnięciach zdecydować bowiem miała powyższa kwestia, ale dopiero w powiązaniu z okolicznością nieuzyskania zgody na powtarzanie semestru, a także na zmianę formy studiów, bowiem to spowodowało, że tok studiów nie został zakończony, uniemożliwiając dalsze ich kontynuowanie.

Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jednocześnie, w myśl art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Powołana regulacja ma o tyle istotne znaczenie w niniejszej sprawie, że kwestionowane przez skarżącą decyzje zapadły w konsekwencji rozstrzygnięć właściwych organów uczelni, które co do zasady nie podlegają kognicji sądów administracyjnych, będąc zaliczanymi do tzw. sfery wewnętrznej funkcjonowania szkół wyższych związanej z realizacją toku kształcenia (w tym przypadku chodzi o: zgodę na egzamin komisyjny z przedmiotu, czy zgodę na powtarzanie semestru studiów). Przyjęcie jednak, iż tego rodzaju akty nie podlegają żadnej kontroli prowadziłoby do sytuacji, w której cześć decyzji mających status administracyjnych, w tym dotyczących skreślenia z listy studentów – zwłaszcza wydawanych w ramach uznania administracyjnego – nie poddawałaby się faktycznej kontroli, gdyby uniemożliwić ocenę legalności także tych działań organów uczelni, które stanowiły jej pierwotną podstawę faktyczną. Wskazać bowiem trzeba, jak ma to miejsce w analizowanej sprawie, że choćby wspomniane wcześniej rozstrzygnięcia dotyczące odmowy powtarzania semestru, czy nieudzielenia zgody na przystąpienie do egzaminu komisyjnego kreują stan faktyczny sprawy, a więc de facto ich treść stanowi element materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, na bazie którego organ administracji wydał kwestionowane skargą rozstrzygnięcie. Tym samym rolą sądu jest ocenić, czy tak wytworzony i zgromadzony materiał dowodowy mógł stanowić podstawę wydania władczego rozstrzygnięcia wobec jednostki, tj. czy pozyskano lub wytworzono go w sposób zgodny z prawem, a jego ocena nie wykroczyła poza granicę oceny swobodnej, tj. zgodnej z art. 80 k.p.a., co prowadziłoby do arbitralności działania organu, a w konsekwencji także przekroczenia granic uznania administracyjnego, które choć ze swej istoty zakłada pewien luz decyzyjny, to jednak nie może przeistoczyć się w dowolność. W szczególności zaś, zwłaszcza w przypadku negatywnej dla strony decyzji wydawanej w granicach uznania administracyjnego, konieczne jest, aby adresat mógł poznać wszelkie prawne i faktyczne przesłanki jej podjęcia. Organ nie może zatem ograniczyć się do stwierdzenia, że przepis prawa dozwala mu na określone działanie, lecz powinien w sposób wyczerpujący przedstawić cały wywód, z którego będzie wynikać, dlaczego w danym stanie faktycznym i prawnym inne rozstrzygnięcie nie mogło zapaść. Zdaniem Sądu, tego w niniejszej sprawie zabrakło.

Z uzasadnień zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wynika, iż organ faktycznym powodem rozstrzygnięcia o skreśleniu skarżącej z listy studentów uczynił nieuzyskanie przez nią zaliczenia jednego z przedmiotów objętych programem studiów, czego zresztą sama skarżąca nie kwestionuje. Organ zdaje się przy tym podkreślać, iż w zaistniałej w sprawie sytuacji faktycznej studentce nie przysługiwały już, tudzież zostały wyczerpane, wszystkie przewidziane Regulaminem możliwości kontynuowania studiów, w tym prawo do powtarzania semestru. Organ lakonicznie jednak wskazuje na rzeczywistą przyczynę, dla której skarżącej tego prawa odmówiono, argumentując ogólnie, że podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także zebrał, ocenił i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W kontekście prawa do powtarzania semestru, organ przywołał treść § 27 ust. 1 i 2 Regulaminu studiów stwierdzając, iż wprawdzie studentka spełnia określone w nim wymagania, aby zgodę na takie powtarzanie uzyskać, ale jej nie otrzymała w konsekwencji porozumienia między Ministerstwem Zdrowia a Ministerstwem Obrony Narodowej dotyczącym finansowania studiów na kierunku lekarskim w ramach limitu MON, zgodnie z którym studenci tego kierunku nie mogą powtarzać semestru. Rezygnacja ze służby kandydackiej w Akademii Wojsk Lądowej we Wrocławiu, w której skarżąca także studiowała, nie oznacza natomiast możliwości kontynuowania kształcenia na kierunku lekarskim "cywilnym" (s. 3 i 4 decyzji z 19 września 2022 r.). Podobna argumentacja wybrzmiewa także ze znajdującego się w aktach rozstrzygnięcia Rektora z 1 czerwca 2022 r. utrzymującego w mocy rozstrzygnięcie Prodziekana Wydziału Lekarskiego ds. Kształcenia Uniwersytetu Medycznego w Łodzi w przedmiocie niewyrażenia zgody na powtarzanie przez skarżącą 5 semestru studiów, przy czym mowa w tym dokumencie o porozumieniu między Uniwersytetem Medycznym a Ministerstwem Obrony Narodowej.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że z akt postępowania nie wynika, aby kiedykolwiek, a w szczególności przed podjęciem przedmiotowych studiów, skarżąca miała możliwość zapoznania się z treścią ww. porozumień, mogąc dowiedzieć się również o konsekwencjach wynikających z nich postanowień. Uniwersytet Medyczny nie przedłożył również na potrzeby niniejszej sprawy treści powołanych wcześniej dokumentów. W aktach znajduje się jedynie "Porozumienie o współpracy w zakresie zasad kształcenia studentów na kierunku lekarskim studia stacjonarne prowadzone w języku polskim w ramach limitu miejsc Ministra Obrony Narodowej na kandydatów na żołnierzy zawodowych" zawarte 30 września 2019 r. pomiędzy Uniwersytetem Medycznym w Łodzi a Akademią Wojsk Lądowych im. Generała Tadeusza Kościuszki, przy czym Sądowi nie jest wiadomo, czy to na treść tego dokumentu powoływał się Prodziekan i Rektor w spornych rozstrzygnięciach, czy obok niego funkcjonują jeszcze inne dokumenty, co samo w sobie czyni kontrolowane postępowanie administracyjne wadliwym, skoro organ sam nie jest w stanie określić, jakim materiałem faktycznym operuje, rozpoznając daną sprawę. Ponadto, skoro stronie tego rodzaju dokumentacja nie była znana, a bynajmniej z badanego materiału dowodowego nie wynika, aby na jakimkolwiek etapie studiów, a także przedmiotowej sprawy, taka możliwość występowała, to trudno uznać, aby skutecznie i w pełni mogła ona realizować swoje prawo do czynnego udziału w sprawie (art. 10 k.p.a.) i należytego informowania o jej stanie faktycznym i prawnym (art. 9 k.p.a.), nie mogąc formułować żadnej kontrargumentacji przeciwko treści tych porozumień, czy wykładni ich postanowień, wobec braku wiedzy na ich temat.

Po wtóre, przypomnieć w tym miejscu wypada, że zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z wyrażonej tym przepisem zasady ogólnej legalizmu wynika dla organów administracji jednoznaczne zobowiązanie do działania na podstawie i w granicach prawa, tj. powszechnie obowiązujących aktów prawnych wydanych (podjętych) przez uprawnione do tego organy. Oznacza to, że wszelkie pisma czy instrukcje, choćby pochodziły od najwyżej usytuowanych hierarchicznie organów naczelnych administracji publicznej, nie posiadają waloru normatywnego i nie stanowią źródła prawa, a zatem nie są wiążące dla organów orzekających w sprawie. To samo odnosi się do czynności konsensualnych, jakich przykładem jest znajdujące się w aktach niniejszej sprawy porozumienie między dwoma uczelniami. Jest ono bowiem wyłącznie wyrazem pewnego aktu woli między jego stronami, że umawiają się między sobą na określone rzeczy, natomiast postanowienia tego dokumentu nie mają mocy powszechnie obowiązującego prawa. W związku z tym, ich treść nie może stanowić podstawy jakichkolwiek władczych działań podejmowanych wobec jednostki, w szczególności w sferze administracyjnoprawnej. Oznacza to, że porozumienie takie nie może także choćby pośrednio oddziaływać na prawną i faktyczną podstawę wydania decyzji o skreśleniu z listy studentów, gdyż brak jest ku temu stosownej podstawy prawnej w akcie zaliczanym do źródeł powszechnie obowiązującego prawa przewidzianym w art. 87 Konstytucji RP, w tym przede wszystkim w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Jeszcze raz bowiem podkreślić należy, że obowiązkiem organów jest kierowanie się normą ustawową, a treść postanowień zawartych na poziomie dwóch uczelni, uczelni i ministerstwa, czy nawet dwóch ministerstw tego wymogu z całą pewnością nie realizuje.

Po trzecie, zważyć należy, że art. 108 p.s.w.n. przewiduje wyczerpujący katalog przesłanek zarówno obligatoryjnego, jak i fakultatywnego skreślenia z listy studentów. Zawarte w nim wyliczenie wyklucza zatem sytuację, w której uczelnia w stanowionych przez swoje organy aktach wewnętrznych mogłaby ten katalog poszerzyć lub modyfikować jego istotę. Tym bardziej prawa do ingerowania w skład i charakter tego katalogu nie można wywodzić z treści jakichkolwiek czynności dwustronnych o charakterze konsensualnym, czyli wspominanych już wielokrotnie porozumień. Jakkolwiek ich treść nie stanowi wprost o konieczności skreślenia studenta, to skoro jednak zastrzegają one wyłączenie jego prawa do powtarzania semestru, i to w sytuacjach pozaregulaminowych, mimo że regulamin studiów przynajmniej realizuje normę ustawową określoną w art. 75 p.s.w.n., czego nie można powiedzieć choćby o porozumieniu, to de facto prowadzą do sytuacji, w której nieuzyskanie zaliczenia semestru w określonym terminie przestaje być przesłanką o charakterze fakultatywnym, jak wynika to aktualnie z ust. 2 pkt 3 ww. przepisu ustawy, stając się w istocie – wbrew ustawie – przesłanką obligatoryjną. Nadmienić można, że podstaw do takiego działania nie przewiduje nie tylko art. 75 p.s.w.n., ale także żaden inny przepis tej ustawy, w tym regulujący kwestie dotyczące studentów w służbie wojskowej lub w służbie kandydackiej, czy przepisy wykonawcze dotyczące limitów przyjęć na określone kierunki studiów (art. 444 p.s.w.n.). Działanie takie jest dodatkowo sprzeczne z art. 85 ust. 1 pkt 7 p.s.w.n., ponieważ unicestwia jedno z podstawowych praw studenta, zagwarantowanych ustawą, tj. prawo do powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce. Taka sytuacja, jak w niniejszej sprawie, jest więc nie do pogodzenia zarówno z treścią cytowanej już zasady legalizmu wynikającej z art. 6 k.p.a., jak i przede wszystkim ze standardami demokratycznego państwa prawnego wywodzonymi z preambuły Konstytucji RP, jak również z art. 7 oraz 87 tego aktu, ustanawiającymi zasadę praworządności, a także katalog źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Co więcej, dostrzec wypada, że z widniejącego w aktach porozumienia między Uniwersytetem Medycznym a Akademią Wojsk Lądowych we Wrocławiu, a konkretnie z § 11 ust. 2 tego dokumentu wynika zobowiązanie, w myśl którego "Uniwersytet dostosuje przepisy Regulaminu studiów do wymogów przepisów wojskowych w zakresie nieudzielania zezwolenia na powtarzanie roku studiów". Dokonana przez Sąd analiza postanowień Regulaminu studiów w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi nie wskazuje, aby powzięte mocą porozumienia uczelni zobowiązanie zostało w praktyce zrealizowane, co oznacza, że nawet mimo jego potencjalnie wątpliwej prawnie mocy obowiązującej, w związku ze sprzecznością z treścią powszechnie obowiązujących przepisów, nie było podstaw, aby organy uczelni mogły się powoływać na sygnalizowane w porozumieniu rozwiązania czy dyrektywy, skoro nie nadały im formy przepisu regulaminowego. Z tych też względów za wadliwe należy uznać rozstrzygnięcia organów uczelni w przedmiocie niewyrażenia zgody na powtarzanie przez skarżącą niezaliczonego semestru studiów.

Biorąc powyższe pod uwagę, po dokonaniu wszechstronnej analizy przedstawionych do oceny akt sprawy oraz wydanych w niej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja Rektora Uniwersytetu Medycznego z 19 września 2022 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z 11 lipca 2022 r. zostały wydane z naruszeniem granic uznania administracyjnego, w oparciu o ocenę materiału dowodowego uchybiającą art. 80 k.p.a., a także z naruszeniem zasady prawny obiektywnej (art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a.), gdyż przedmiotowe rozstrzygnięcia oparto o przesłanki i materiał, które z uwagi na ich niezgodność z powszechnie obowiązującym prawem, nie powinny mieć w sprawie zastosowania. Konsekwencją stwierdzonych uchybień jest również naruszenie zasady ogólnej budzenia zaufania jednostki do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wszak nie budzi takiego zaufania opieranie władczych rozstrzygnięć względem jednostki, które nie mają należytego oparcia w powszechnie obowiązujących przepisach i pozbawiają ją praw do podstawowych, przewidzianych ustawą przywilejów. W ocenie składu orzekającego w badanej sprawie, stwierdzone naruszenia prawa procesowego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego dotkniętych nimi rozstrzygnięć.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien uwzględnić powyższe rozważania, w tym w pierwszej kolejności powinien ponownie rozpoznać wniosek studentki o powtarzanie niezaliczonego semestru studiów z pominięciem zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu sądowym przyczyn odmowy związanych z nieumocowanymi ustawowo przepisami wszelkich porozumień, które wyłączają prawo studenta do powtarzania niezaliczonego okresu studiów. Dopiero po rozstrzygnięciu powyższej kwestii możliwa będzie ocena zasadności ewentualnego skreślenia skarżącej z listy studentów, przy czym uzasadnienie takiej decyzji musi zawierać wszechstronną analizę i ocenę całego materiału dowodowego oraz powinno przedstawiać wyczerpująco cały ciąg przyczynowo skutkowy jaki doprowadził do takiego rozstrzygnięcia. W przypadku uwzględnia wniosku o powtarzanie semestru postępowanie w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów należałoby zaś umorzyć w trybie art. 105 k.p.a.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 i 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu decyzji I i II instancji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na koszty złożył się wpis od skargi w wysokości 200 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w stawce minimalnej 480 zł powiększone o 17 zł tytułem opłaty skarbowej uiszczonej od udzielonego pełnomocnictwa.

d.cz.