Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 759/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c  w zw z art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Urszula Zięba Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia -uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 9 marca 2018 r. nr [...] -


UZASADNIENIE

A. K. (dalej: Strona, Skarżąca) wnioskiem z dnia 29 listopada 2017 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.. (dalej: ZUS, organ) z wnioskiem o przywrócenie układu ratalnego zawartego w dniu 13 lutego 2015 r. na mocy umowy nr [...] lub umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz pracy w wysokości i zakresie określonych decyzją z dnia 6 lutego 2015 r. Pismem z dnia 26 lutego 2018 r. uzupełniła wniosek wskazując, że nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla Niej oraz jej rodziny zbyt ciężkie skutki. W szczególności opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto podkreśliła, że w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność składek. W związku z powyższym wniosła o pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie.

ZUS decyzją z dnia 9 marca 2018 r. nr [...] odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od maja 2004 r. do lutego 2009 r. w łącznej kwocie [...]zł.

Strona wnioskiem z dnia 21 marca 2018 r. zwróciła się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku Strona oświadczyła, że nie zgadza się ze stanowiskiem ZUS zawartym w decyzji z 9 marca 2018 r. Wskazała, że sytuacja majątkowa i rodzinna uniemożliwia jej spłatę należności, gdyż pociągnęłoby to dla Niej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki finansowe, w szczególności pozbawiłoby możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Podkreśliła, że zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej i nie ma majątku, z którego można egzekwować należności oraz że dokonanie zabezpieczenia przez ZUS na udziale w nieruchomości doprowadzi w konsekwencji do jej zubożenia. Zaznaczyła, że uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł oraz z tytułu najmu [...] zł, na utrzymaniu ma syna, który nie ma dochodów. Z tytułu stałych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem ponosi wydatki w wysokości [...] zł oraz ma zobowiązania pieniężne w wysokości [...] zł.

Dyrektor ZUS, działający z upoważnienia Prezesa ZUS, decyzją z dnia 18 maja nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, ze zm.; dalej: K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778, ze. zm.; dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w okresie od maja 2004 r. do lutego 2009 r. Strona nie opłaciła składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności, stając się dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zadłużenie zostało skierowane do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w K.. Prowadzone postępowanie egzekucyjne jest aktualne, zatem nie wyczerpano przesłanki całkowitej nieściągalności.

Dalej organ podniósł, że Strona nie prowadzi działalności gospodarczej i we wniosku wykazała, że uzyskuje "miesięcznie [...] zł z tytułu umowy o pracę" oraz [...] zł z najmu. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, który nie ma dochodów. Z tytułu stałych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem ponosi koszty w wysokości [...] zł, ma również inne zobowiązania w kwocie [...]zł dochodzone w ramach egzekucji sądowej przez komornika sądowego. Posiada majątek nieruchomy, co zostało potwierdzone w Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych. Na nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia należności.

Następnie organ przywołał przepisy art. 28 ust. 3 pkt 1- 6 u.s.u.s. i wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania z przyczyn oczywistych przesłanka z art. 28 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. również nie zachodzą, gdyż nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Następnie organ wskazał, że aktualnie należności są objęte egzekucją i strona uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę oraz najmu, dlatego zdaniem organu nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w przypadku Strony. Również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. w stosunku do Strony nie zachodzi, gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Podsumowując organ wskazał, że z tych powodów nie zachodzą wobec Strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a to uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

Dalej organ podał, że wobec braku całkowitej nieściągalności ZUS może umorzyć należności, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie MGPiPS). Organ przytoczył przepisy § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS i wskazał, że do Strony nie ma zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż Strona uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę oraz najmu. Sytuacja finansowa i materialna nie daje podstaw do uznania, że spłata zobowiązania mogłaby pociągnąć negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej. Strona nie udowodniła, że prowadzone postępowanie egzekucyjne zagraża jej egzystencji. W toku postępowania wyjaśniającego nie stwierdzono, aby podstawowe potrzeby życiowe Strony nie były zaspokojone. Ponadto Strona nie postrzega "swojej sytuacji tragicznie", gdyż nie wskazuje, że korzysta z pomocy społecznej. Sytuacja finansowa Strony nie wymusza korzystania z form pomocy dla osób nieposiadających środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych.

Dalej organ podał, że analizując sytuację Strony wziął pod uwagę, że oprócz zadłużenia w ZUS, Strona ma do uregulowania inne zobowiązania, dochodzone w drodze egzekucji przez komornika sądowego. Okoliczność ta w świetle obowiązujących przepisów nie stanowi podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie, gdyż nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązania publicznoprawne, podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie. Umorzenie należności z tytułu składek byłoby zbyt dużym uprzywilejowaniem w stosunku do płatników, którzy mimo kłopotów finansowych wywiązują się z obowiązku opłacania składek.

Następnie organ stwierdził, że w stosunku do Strony nie ma zastosowania również przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS, gdyż Strona nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Kolejną przesłanką, do której odniósł się organ, to przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Wskazał, że Strona nie wykazała problemów zdrowotnych, które uniemożliwiałyby jej uzyskiwanie dochodu. Zdaniem organu przesłanka ta ma zastosowanie, gdy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

Reasumując organ stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa i w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS doszedł do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu.

Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji z dnia 9 marca 2018 r. Skarżąca decyzjom tym zarzuciła naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu zmierzającego do załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu oraz niezebranie i nierozpatrzenie przez organ wydający decyzję całego materiału dowodowego oraz poprzez przyjęcie, iż prowadzone postępowanie nie zagraża sytuacji ekonomicznej Skarżącej i stwierdzenie, że istnieje możliwość systematycznej regulacji należności, gdy w rzeczywistości obie sytuacje pogorszą stan majątkowy Skarżącej oraz wpłyną na jej zubożenie.

Uzasadniając zarzuty skargi Skarżąca podniosła, że kategorycznie nie może zgodzić się z twierdzeniem organu jakoby istniały realne szanse na zapłatę należności. Dalej wskazała, że w jej sprawie zachodzi sytuacja opisana w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż doszło do zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności i to powoduje, że w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność.

Ponadto Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z jej zeznań na okoliczność swojej sytuacji majątkowej i braku możliwości wywiązywania się ze zobowiązań wobec ZUS.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd na rozprawie w dniu 19 września 2018 r. oddalił wniosek Skarżącej uznając, że jest on niedopuszczalny w świetle art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: P.p.s.a.), bowiem na podstawie powołanego przepisu Sąd może przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postepowania w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej są w sprawie niniejszej decyzje ZUS Oddział w K., którymi odmówiono Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie [...]zł.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. Wobec treści wniosku Skarżącej, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Zgodnie z powołanym przepisami, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. K.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 K.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie, choć częściowo z innych przyczyn niż podnoszone w skardze.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.

Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Opolu: z 24 października 2012 r. sygn. akt I SA/Op 251/12 i z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572; WSA w Krakowie: z dnia 18 września 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1176/14, 13 lutego 2018 r. sygn. akt 1263/17, 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 263/18), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał NSA w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności.

Z zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku, jedynie ograniczył się do wskazania w zaskarżonej decyzji, że możliwość ewentualnej egzekucji wynikać będzie z faktu, że Skarżąca uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie [...]zł brutto (netto [...] zł – nieprawidłowo wpisano w zaskarżonej decyzji – [...] zł) i uzyskuje dochód z najmu w kwocie [...]zł oraz, że Skarżąca jest współwłaścicielem (˝ udziału) działki położonej w Kornatce o pow. 0,20 ha, na której zakład dokonał zabezpieczenia należności z tytułu składek poprzez wpis hipoteki przymusowej.

Oczekiwanie organu, że zaspokojenie należności nastąpi z uzyskiwanego przez Skarżącą wymienionego powyżej dochodu w łącznej kwocie [...]zł oraz ze współwłasności w nieruchomości pozbawione jest jakichkolwiek podstaw. Po pierwsze uzyskiwany dochód z wynagrodzenia o pracę jest świadczeniem powtarzalnym, którego celem jest zapewnienie utrzymania rodziny i w związku z tym podlega ochronie na podstawie przepisu art. 9 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1475, ze zm.). Po drugie należy zauważyć, że z akt sprawy nie wynika jakakolwiek, choćby przybliżona wartość tej nieruchomości, ale również nie określono nawet charakteru działki (budowlana, rolna), co uzasadniałoby przyjęcie, że prowadząc postępowanie egzekucyjne można uzyskać kwoty odpowiadające zadłużeniu Skarżącej i czy kwoty te przekroczą wydatki egzekucyjne. Organ nie zbadał również, czy ewentualna egzekucja będzie dopuszczalna i czy nie istnieją inne zabezpieczenia na nieruchomości mające pierwszeństwo przed zabezpieczeniami organu.

Organ a priori przyjmuje, że skoro Skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości to egzekucja pozwoli na ewentualne wyegzekwowanie zaległości i uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezpodstawne, gdyż nie koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. W zalegających w aktach sprawy "Informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym" sporządzonych w dniu 14 lutego 2018 r. (karta 37 akt administracyjnych) i w dniu 10 kwietnia 2018 r. (karta 21 akt administracyjnych) jednoznacznie stwierdzono, że przyczyną nieskuteczności egzekucji jest "Brak skutecznych środków egzekucyjnych". Dodać również należy, że z doświadczenia życiowego wynika, że obciążenie hipoteką własności nieruchomości nie przekłada się na zaspokojenie wierzyciela, a egzekucja z nieruchomości pozostającej we współwłasności jest zwykle utrudniona.

W kontekście omawianego przepisu należy również wskazać, że ze złożonego "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej" (karty 65-72 akt administracyjnych) wynika, że Skarżąca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 210 m2 i z wynajmu pokoi w tym domu osiąga najprawdopodobniej wykazany w oświadczeniu dochód w wysokości [...] zł. Z kolei z zalegających w aktach wykazów ksiąg wieczystych (karty 23, 25, 41, 43 akt administracyjnych) nie wynika, aby Skarżąca była współwłaścicielem wymienionego w oświadczeniu domu. Organ w swoich rozważaniach nie wyjaśnił tej rozbieżności.

Odnosząc się do zarzutu skargi, że w sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Sąd wskazuje, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W tych przypadkach bowiem, zasadniczo konieczne jest stwierdzenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności, że brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności. Przy ocenie tej przesłanki w przeciwieństwie do przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie jest istotne, czy istnieje realna możliwość wyegzekwowania dochodzonej przez organ należności. W niniejszej sprawie Skarżąca posiada majątek (opisana powyżej nieruchomość), tym samym rację ma organ, że przesłanka powyższa nie jest spełniona.

Podsumowując tę część rozważań należy wskazać, że stanowisko organu co do stwierdzenia, że nie zachodzą przesłanki nieściągalności, jest zdecydowanie przedwczesne i tym samym narusza w sposób oczywisty przepis art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., jak również jest ewidentnym naruszeniem przywołanych powyżej przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., jak również zasad ogólnych postępowania (art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a.). Organ prowadząc postepowanie, zgodnie z art. 7 K.p.a. powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Nie do przyjęcia w świetle powyższych przepisów jest sytuacja, w której organ nie dokonuje oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyciąga wnioski, które z tego materiału dowodowego nie wynikają.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, istnieją również podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie niewystąpienia przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Organ ocenił, że sytuacja Skarżącej nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby zasługiwała na wyjątkowe potraktowanie w formie udzielenia ulgi.

Organ stwierdził, że nie zachodzi przesłanka określona w przepisie § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Jest to ocena, która pomija całkowicie sytuację, w jakiej znalazła się Skarżąca. Jeżeli przyjmiemy za organem, że wysokość miesięcznych dochodów Skarżącej i jej rodziny wynosi [...] zł, ([...] zł - wynagrodzenie Skarżącej i [...] zł uzyskiwane z wynajmu), to kwota ta jest niższa o [...] zł od minimum socjalnego dla rodziny dwuosobowej rodziny, obliczonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla grudnia 2017 r. (minimum socjalne grudzień 2017 r.- [...] zł, dla rodziny dwuosobowej rodziny – źródło Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Poziom i struktura minimum socjalnego; [...]

/?zaklady=minimum-socjalne).

Podnieść w tym miejscu należy, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13,). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 oraz z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. akt I GSK 1757/18).

Zestawienie dochodów Skarżącej i jej rodziny z sumaryczną wielkością zadłużenia Skarżącej z tytułu składek w kwocie [...]zł (należności główne i odsetki za zwłokę) zdaniem Sądu stawia pod znakiem zapytania realność spłaty całego zadłużenia bez narażenia Skarżącej i jej rodziny na przekroczenie progu ubóstwa, czyli cytując omawiany przepis pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu w powyższym zakresie organ w sposób dowolny i sprzeczny z logiką oraz zasadami doświadczenia życiowego stwierdził, że spłata zadłużenia jest w sytuacji Skarżącej realna i nie pozbawi Jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ocena organu zasługuje na całkowitą dezaprobatę. Organ ograniczył się w istocie do prostej kalkulacji, że [...] zł na osobę miesięcznie wystarczy na niezbędne potrzeby, a więc na życie nieuwłaczające godności człowieka i na spłatę długów, w tym długu z tytułu nieopłaconych składek i odsetek w kwocie blisko [...] zł. Organ nie wyjaśnił niestety, w jaki sposób doszedł do tej oceny i jakie potrzeby człowieka w świetle realiów życiowych i przysługującego mu konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP) uznano za niezbędne i jaką miarą te potrzeby szacowano. Nie wzięto również pod uwagę tego, że wspomniany art. 30 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek poszanowania i ochronny godności człowieka. Stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być reperowany kosztem ważnych interesów życiowych ubezpieczonych.

Odnosząc się do argumentacji organu w zakresie rozpatrywanej przesłanki, gdzie organ wskazał, że Skarżąca nie postrzega swojej sytuacji "tragicznie", gdyż nie korzysta z pomocy społecznej, Sąd wskazuje, że fakt, niekorzystania z pomocy opieki społecznej lub innej pomocy ze strony Państwa nie przesądza o jej dobrej sytuacji finansowej. Argument, że skoro Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej pomimo trudnej sytuacji finansowej, to można przyjąć, że posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych nie znajduje uznania Sądu. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Niekorzystanie ze środków opieki społecznej nie świadczy o tym, że nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd dopatrzył się naruszenia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, a także naruszenia przepisów postępowania, w zakresie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Należy podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych. Nie można zapominać, że zaległości składkowe powstały w okresie prowadzenia przez Skarżącą działalności gospodarczej. W orzecznictwie ugruntowany jest natomiast pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ubezpieczeniowych.

Zadaniem organu będzie wszelako w trakcie ponownego rozpoznania sprawy, po pierwsze uwzględnienie dokonanej przez Sąd powyższej oceny zgodnie z przepisem art. 153 P.p.s.a., po drugie dokonanie samodzielnej i wyczerpującej oceny przesłanek całkowitej nieściągalności a w szczególności przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s, po trzecie ustalenie jak najbardziej aktualnego stanu rodzinnego i majątkowego Skarżącej, w szczególności w odniesieniu do dochodów osiąganych w miesiącach poprzedzających wydanie nowej decyzji. Dopiero tak ustalone dochody powinny dać podstawę do rozważań co do realności spłaty zadłużenia w całości bądź w części. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS organ powinien mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14).

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.