Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 483/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Anna Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 578/22 w sprawie ze skargi Z.J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 18 lipca 2022 r., nr 1801-IEE.711.82.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 17 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 578/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie ze skargi Z.J. (dalej: "Skarżący") uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: "Dyrektor" lub "organ II instancji") z 18 lipca 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oraz zasądził na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Dyrektor reprezentowany przez radcę prawnego na podstawie art. 173 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości, zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.; dalej: "p.u.s.a.") w związku z przepisami art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 59 § 1, 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. - w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.; dalej: "u.p.e.a."), poprzez dokonanie błędnej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i niezasadne uchylenie postanowienia organu II instancji skutkiem:

- błędnego uznania, iż w sprawie z wniosku z 18 grudnia 2019 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego organ był zobowiązany do zbadania kwestii doręczenia Skarżącemu upomnienia w sytuacji gdy przedmiot rozpoznania sprawy ograniczony był ww. wnioskiem, w którym Skarżący podniósł jedynie okoliczność związaną z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku w związku z czym w postanowieniu tym kompleksowej ocenie i wyjaśnieniu podlegała jedynie przesłanka, w oparciu o którą żądano umorzenia postępowania egzekucyjnego, a w tym postępowaniu kwestię braku upomnienia Skarżący podniósł po raz pierwszy dopiero w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego z 7 maja 2021 r.

- błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkującą uznaniem przez Sąd I instancji, iż nie sposób przyjąć, aby organ odwoławczy w sposób dokładny wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz by wyczerpująco ustosunkował się do stanowiska i żądania Skarżącego w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w przedmiotowej sprawie adekwatnie do wymogów postępowania zainicjowanego ww. wnioskiem z 18 grudnia 2019 r. a zaskarżone rozstrzygnięcie organu II instancji zawierało wyczerpujące uzasadnienie w tym zakresie;

2. art. 1 § i 1 i 2 p.u.s.a., w związku z przepisami art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 65 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 227 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i niezasadne uchylenie postanowienia organu II instancji skutkiem:

- błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznania przez Sąd I instancji - z powołaniem się na pismo Skarżącego z 17 lipca 2020 r. dotyczące zasadności prowadzenia wobec jego osoby postępowania egzekucyjnego m.in. ze względu na niedoręczenie mu upomnienia przez wierzyciela - iż rację należy przyznać Skarżącemu, że podnosił on znacznie wcześniej fakt braku doręczenia mu upomnienia przez wierzyciela, w kontekście dopuszczalności postępowania egzekucyjnego w sytuacji gdy pismo zobowiązanego z 17 lipca 2020 r. wniesione zostało do Dyrektora, zatytułowane jako skarga, i rozpoznane jako skarga przez ten organ, a tym samym brak rozpoznania argumentów podnoszonych w toku postępowania zainicjowanego ww. pismem nie mógł stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia w przedmiocie wniosku z 18 grudnia 2019 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego,

- uznania, iż na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia ma wpływ postępowanie Dyrektora w ramach odrębnego postępowania w przedmiocie skargi Skarżącego z 17 lipca 2020 r. w ramach którego zdaniem Sądu organ winien był przekazać powyższe pismo organowi egzekucyjnemu na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. do załatwienia w odrębnym postępowaniu z uwagi na posiadanie wiedzy, że toczy się postępowanie egzekucyjne, w którym podnoszone przez Skarżącego zarzuty powinny być rozpoznane, w sytuacje gdy ewentualne działania lub zaniechania organu w odrębnym postępowaniu nie mogą mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonego postępowania w przedmiocie wniosku z 18 grudnia 2019 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Dyrektor wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie sprawy i o oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego jej rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Organ II instancji wniósł również o zasądzenie od Skarżącego na rzecz Dyrektora zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzekł się rozprawy w przedmiotowej w sprawie.

Skarżący nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Sąd I instancji uchylając zaskarżone postanowienie uznał, że organ egzekucyjny nie rozpoznał istoty sprawy w pełnym zakresie. W ocenie WSA w Rzeszowie organy egzekucyjne w sposób nieuprawniony zawęziły rozpoznanie sprawy do badania przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego do wskazanej we wniosku Skarżącego z 18 grudnia 2019 r. (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. – nieistnienie obowiązku), pomijając podnoszoną przez stronę w toku postępowania kwestię braku doręczenia upomnienia (art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Autor skargi kasacyjnej argumentował z kolei, że w powyższej sytuacji organ egzekucyjny wyszedłby poza ramy żądania zobowiązanego (ramy postępowania) i miał obowiązek z urzędu odmówić umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W orzecznictwie oraz w piśmiennictwie wskazuje się, że organ egzekucyjny jest związany żądaniem wierzyciela umorzenia egzekucji i nie jest uprawniony do działania z urzędu i badania, czy i która z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. zachodzi (zob. P. Pietrasz, Komentarz do art. 59, w: D.R. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, LEX 2010). Również w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że takie działanie z urzędu praktycznie uprawnione jest tylko w przypadku, gdy żądanie umorzenia egzekucji pochodzi od zobowiązanego (wyrok NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 674/12).

W realiach niniejszej sprawy – pismem z 18 grudnia 2019 r. Skarżący (zobowiązany) wystąpił z wnioskiem o umorzenie postępowania, podnosząc, iż w roku 2018 oraz 2019 na jego nazwisko nie był zarejestrowany samochód osoby [...] (rok produkcji [...]), co powoduje, że wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy nieoparty na faktach i jest to żądanie w oparciu o które organ powinien rozstrzygnąć zasadność umorzenia postępowania. Należy jednak zwrócić uwagę, że jak słusznie zauważył Sąd I instancji, w toku postępowania Skarżący podnosił również kwestię braku doręczenia mu upomnienia przez wierzyciela, w kontekście dopuszczalności postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ egzekucyjny w sposób nieuprawniony uchylił się od nierozpatrzenia ww. przesłanki umorzenia postępowania nie dążąc do doprecyzowania stanowiska zobowiązanego.

W świetle art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odpowiednie stosowanie przepisów innej ustawy oznacza, że w zależności od specyfiki konkretnej sytuacji, przedmiotu uregulowania i obszaru ewentualnego zastosowania, może wchodzić w rachubę stosowanie pełne, stosowanie z odpowiednimi modyfikacjami, bądź niestosowanie w ogóle określonych przepisów, do których odpowiedniego zastosowania odesłano.

Omawiając zakres stosowania k.p.a. należy zwrócić uwagę na zakres stosowania zasad ogólnych postępowania w postępowaniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na żądanie zobowiązanego.

Cel postępowania egzekucyjnego determinuje zakres inkorporacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6-16 k.p.a.). W praktyce oznacza to, że treść cytowanego powyżej art. 18 u.p.e.a. należy rozumieć w ten sposób, że tylko niektóre zasady postępowania administracyjnego można przenieść na grunt postępowania egzekucyjnego, nie zmieniając ich brzmienia, inne należy stosować odpowiednio, a jeszcze innych nie stosuje się w ogóle. W postępowaniu egzekucyjnym stosuje się zatem odpowiednio następujące zasady: wynikającą z art. 6 k.p.a. zasadę praworządności, wynikającą z art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, określoną w art. 8 k.p.a. zasadę zaufania, zasadę udzielania informacji (art. 9 k.p.a.), zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.), zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.) oraz zasadę pisemnego załatwienia sprawy (art. 14 § 1 k.p.a.). Zatem i w postępowaniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na żądanie zobowiązanego stosuje się wyżej wymienione zasady (por. wyrok NSA z 19 maja 2017 r., sygn. akt II FSK 1125/15).

Przypomnieć zatem należy, że wskazana wyżej zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) zakłada, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, w tym wypadku zakresu żądania, które skierował Skarżący do organu egzekucyjnego.

Należy również zaznaczyć, że postępowanie w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego realizuje inne cele niż sama egzekucja. O ile egzekucja polega przede wszystkim na szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków, to postępowanie w sprawie umorzenia postępowania zainicjowane na żądanie zobowiązanego zmierza do zakończenia postępowania egzekucyjnego, a nie do szybkiego i skutecznego zaspokojenia wierzyciela poprzez wyegzekwowanie od dłużnika wierzytelności, której istnienie i wymagalność zostały uprzednio ustalone w stosownych procedurach postępowania orzekającego.

Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności, za niezasadne uznać należało zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w związku z przepisami art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1, 3 i 4 u.p.e.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił również zarzutów naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., w związku z przepisami art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 65 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 227 k.p.a., ponieważ Sąd I instancji trafnie wskazał, że podniesiona w piśmie z 17 lipca 2020 r. okoliczność braku doręczenia upomnienia powinna zostać rozpatrzona w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, a samo pismo powinno zostać przekazane według właściwości do organu egzekucyjnego.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

|Anna Sokołowska |Paweł Borszowski (spr.) |Wojciech Stachurski |