Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 952/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 21 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 765/22 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 19 września 2022 r., nr SKO-4110/1288/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 765/22 oddalił skargę A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z 19 września 2022 r. nr SKO-4110/1288/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 24 maja 2022 r. A.S. (dalej "skarżąca") złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w C. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – M.W.

Decyzją z 27 lipca 2022 r. Wójt Gminy C. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej "u.ś.r.").

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Decyzją z 19 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przyznał rację skarżącej, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego o przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakwestionowanej przez Trybunał części. Organ, przytaczając treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskazał, że skarżąca, występując z wnioskiem o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobierała świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 20 maja 1998 r., legitymuje się także orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Oran zauważył ponadto, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kaliszu na powyższą decyzję złożyła skarżąca wnosząc o jej uchylenie i zarzucając naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a także naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r poprzez niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu wniosło o jej oddalenie.

Sąd I instancji uznał skargę za nieuzasadnioną, a ustalenia faktyczne poczynione przez organ odwoławczy za prawidłowe. Sąd podzielił zapatrywania organu odwoławczego w zakresie braku podstaw do różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności i odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie. Sąd, odnosząc się do faktu pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wskazał, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza przyznania osobie uprawnionej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bez żadnych warunków i ograniczeń. Przytaczając po części uzasadnienie ww. wyroku Sąd I instancji podniósł, że Trybunał Konstytucyjny uznał wyłącznie całkowite pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, bez rozwiązania zagadnienia kolizji wymienionych świadczeń. Sąd zauważył, że w ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Ustawowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy zastosowaniu wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jest uznanie prawa do wyboru świadczenia także w sytuacji, gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W ocenie Sądu, skarżąca błędnie odczytała wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz jego skutki o ile uważała, że wyrok ten wyeliminował z obrotu prawnego przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przez co brak jest przeszkód, aby osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogła równocześnie pobierać świadczenie pielęgnacyjne.

Sąd I instancji uznał natomiast, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Z akt sprawy wynika bowiem, że przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca nie była aktywna zawodowo (oświadczyła, że szukała pracy, ale zrezygnowała, ponieważ od 2 lat sprawuje opiekę nad matką). Sąd zauważył, że brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że skarżąca od 1998 r. była aktywna zawodowo. Sąd I instancji uznał, że skoro skarżąca przez ponad 20 lat nie podejmowała pracy nie mając obowiązków związanych ze sprawowaniem opieki nad matką to należy przyjąć, że deklarowanie chęci podjęcia zatrudnienia w sytuacji, gdy obecnie sprawuje ona opiekę nad matką ma charakter intencjonalny i zostało złożone na użytek niniejszej sprawy, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła A.S. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "P.p.s.a.") w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie oparta została wyłącznie o pierwszą z podstaw kasacyjnych (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), tj. o zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania służą m.in. kwestionowaniu ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że brak tego rodzaju zarzutów w niniejszej sprawie powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje, jako niezakwestionowany punkt odniesienia, stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez Sąd I instancji.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną stwierdzić należy, iż nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do tego, czy fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi przesłankę negatywną do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – M.W.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Odnosząc się do pierwszego z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutu, tj. błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim Sąd I instancji uznał, że na przeszkodzie do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stał fakt posiadania przez nią uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, uznać go należy za niezasadny.

Sąd kasacyjny zwraca na wstępie uwagę, że Sąd I instancji nie uznał, by to fakt posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stał na przeszkodzie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w zaskarżonym wyroku podzielił stanowisko organów, że przeszkodą dla przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania przez skarżącą renty, na dzień wydawania decyzji w sprawie.

Stanowisko przedstawione przez Sąd I instancji jest zgodne z ugruntowaną w orzecznictwie wykładnią, w świetle której osoba spełniająca warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chcąca je otrzymać, a pobierająca świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (zob. wyroki NSA z dnia: 27 marca 2024 r., sygn. I OSK 544/23; 24 marca 2021 r., sygn. I OSK 2631/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1983/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 764/20; 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19).

Zasada ta nie znajduje wyłączenia również w przypadku osób, których dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, czyli uprawnionych do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Istotnym jest, że powyższy wyrok jest wyrokiem zakresowym. Tego rodzaju wyroki są charakteryzowane jako orzeczenia, w sentencji których Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, czasowym lub przedmiotowym) zakresie jego zastosowania. W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego (zob. T. Woś, Wyroki interpretacyjne i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, "Studia Iuridica Lublinensia" 2016, nr 3, s. 990). Wyrok Trybunału z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 dotyczy zakresu podmiotowego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. rozstrzygając o konstytucyjności przepisu w stosunku do określonej grupy podmiotów, której ten przepis dotyczy, a mianowicie osób sprawujących opiekę i jednocześnie mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie podmiotowym jest utrata mocy obowiązującej nie przez cały przepis, w pełnym zakresie jego obowiązywania, ale wyłącznie w zakresie, w jakim stwierdzona została jego niezgodność z Konstytucją, w odniesieniu do wskazanej grupy podmiotów. Wydanie wyroku zakresowego w sprawie o sygn. SK 2/17 nie było przy tym skutkiem uznania przez Trybunał, że w pozostałym zakresie podmiotowym przepis nie budzi wątpliwości pod względem konstytucyjności. Trybunał wyraźnie zaznaczył w uzasadnieniu wyroku, że ze względu na konkretny charakter inicjującej postępowanie skargi konstytucyjnej, ocena konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odnosi się do zakresu, jaki dotyczy osoby wnoszącej skargę, czyli w jakim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W piśmiennictwie dostrzega się, że wyroki zakresowe pociągają za sobą pewne komplikacje w procesie stosowania prawa, rozszczepianie regulacji prawnej w drodze orzeczenia niekonstytucyjności na część zgodną i niezgodną z Konstytucją narusza jej konstrukcję całościową i może jej nadać taki kształt, który jest całkowicie nieadekwatny do intencji prawodawcy (tak T. Woś, Wyroki interpretacyjne..., op. cit., s. 992). Taka sytuacja ma także miejsce w analizowanym przypadku.

Wyrok Trybunału o sygn. SK 2/17 usuwa z systemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Ponieważ prawodawca pierwotnie co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez Trybunał w uzasadnieniu wyroku. Stwierdzono w nim bowiem, że: "Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia".

Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem Trybunału jest ingerencja ustawodawcy. Jej brak powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego, funkcjonalnego. Jak wyżej wskazano, wyrok SK 2/17 nie oznacza, że w pozostałym zakresie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy uznawać za zgodny z Konstytucją. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono uwagę na potrzebę uwzględniania kontekstu konstytucyjnego przy wykładni tego przepisu, w szczególności w odniesieniu do osób uprawnionych do emerytury, co skutkowało przyjęciem, że osoby takie (prawnie nie ograniczone w możliwości podjęcia zatrudnienia), nie są pozbawione możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Jest to stanowisko zbieżne ze stanowiskiem przedstawionym w wyroku SK 2/17, w którym wskazano, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc - a zatem jest w stanie - faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nią świadczenia w określonych sytuacjach. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu prawa do renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504). Zdaniem Trybunału, "wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, aby znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne".

Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, znajdują się w analogicznej sytuacji względem siebie, a nie tylko względem opiekunów nie posiadających uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku SK 2/17, powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych, uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że - tak jak to przyjął Sąd I instancji - wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (teza 3.3.4. uzasadnienia wyroku). Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny przykładowo w wyrokach z: 2 marca 2022 r. I OSK 1623/21, 22 listopada 2022 r., I OSK 247/22, 7 czerwca 2023 r. I OSK 1413/22, 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1665/22, 6 października 2023 r., I OSK 1920/23, z 10 listopada 2023 r., I OSK 271/22, 23 listopada 2023 r. I OSK 1909/22, z 10 stycznia 2024 r. I OSK 4/23.

W oparciu o powyższe uznać należy, że skoro skarżąca kasacyjnie, na dzień wydania decyzji o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę, pobierała świadczenie rentowe i nie zawiesiła go przed złożeniem wniosku z 30 maja 2022 r., to odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była zasadna, a tym samym, wbrew twierdzeniom podniesionym w skardze kasacyjnej, nie naruszała art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. również nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Powyższy przepis określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przysługuje ono bowiem osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. O ile przy tym konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle dla ustalenia przesłanki związku przyczynowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć (kontynuować) innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, a przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Zatem zaprzestanie aktywności zawodowej (jej niepodejmowanie) przez opiekuna musi być spowodowane bezpośrednią koniecznością sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną. Przy czym opieka ta musi być związana wyłącznie z osobą chorego (nakierowana na jego osobę) a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby.

Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy, wskazać należy, że z zebranego w sprawie materiału wynika, iż skarżąca wraz z niepełnosprawną w stopniu znacznym matką zamieszkują w jednym budynku, jednakże prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe. Z akt sprawy wynika również, że skarżąca pobiera świadczenie rentowe od 20 maja 1998 r. W aktach sprawy brak jest jednakże dokumentów potwierdzających okoliczności jej aktywności zawodowej od tego czasu. Skarżąca podniosła, że przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego podejmowała się prac dorywczych, jednakże te okoliczności nie zostały potwierdzone żadnymi dokumentami. Zgodzić się należy zarówno z organem II instancji jak i Sądem I instancji, że brak jest dokumentów, które potwierdzałyby, iż skarżąca podejmowała próby podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia zarówno od momentu przyznania jej świadczenia rentowego, jak i orzeczenia znacznego stopnia niepełnosprawności matki. Tym samym brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką nad matką, co w konsekwencji również stanowiło przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w rozpoznawanej sprawie.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, tym samym Sąd wojewódzki prawidłowo zastosował art. 151 P.p.s.a.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.