Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 387/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 24 ust. 2 i ust. 2a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 43 pkt 1 lit. a, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy K. decyzją z dnia 29 maja 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 17, art. 20, art. 23 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej: "K.p.a."), odmówił przyznania Z. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad Z. W..

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 22 marca 2023 r. Z. G. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę Z. W.. Na podstawie orzeczenia wydanego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w P. z dnia 6 maja 2020 r., nr akt. [...], Z. W. została zaliczona do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji od dnia 3 grudnia 2019 r. Zdaniem organu I instancji świadczenie pielęgnacyjne nie należy się, albowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki Z. W. powstała w wieku 80 lat.

W odwołaniu z dnia 14 czerwca 2023 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego Z. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP, a także naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a.

W uzasadnieniu odwołująca podkreśliła, że brak jest podstaw prawnych do stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu uznanym za niekonstytucyjne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 marca 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że zaskarżona decyzja powinna zostać utrzymana w mocy mimo jej błędnego uzasadnienia w zakresie mocy obowiązującej i wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że nie stwierdził, aby przepis przejściowy jakim jest art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.; dalej: "u.ś.w.") dopuszczał stosowanie w niniejszej sprawie przepisów o świadczeniu rodzinnym w brzmieniu dotychczasowym, albowiem Z. G. nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r., ani też nie nabyłaby tego prawa po tym dniu, na wniosek złożony w dniu 29 marca 2023 r. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają więc przepisy w nowym brzmieniu. W konsekwencji, z uwagi na fakt, że Z. W. nie jest osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia, w sprawie nie został spełniony warunek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Tym niemniej, organ odwoławczy zweryfikował także spełnienie w sprawie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r., w celu wyjaśnienia stronie całego stanu prawnego.

W kontekście powyższego organ odwoławczy wskazał, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stał na przeszkodzie przyznaniu Z. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad Z. W.. Niemniej jednak, w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazano, że w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest, aby istniał związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem przez stronę opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, który - w ocenie Kolegium - nie występuje w przypadku Z. G.. Wnioskodawczyni ma bowiem 60 lat, a ostatni raz pracowała zarobkowo w 1990 r. (ostatni stosunek pracy ustał w dniu 31 maja 1990 r.), czyli ponad 23 lat temu. Niezdolność do samodzielnej egzystencji w przypadku Z. W. istniała przy tym od dnia 3 grudnia 2019 r. Nie sposób więc uznać, że Z. G. zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność podejmowania opieki nad matką, lecz nie podejmowała jej z innych przyczyn.

Dalej organ odwoławczy podkreślił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie wskazuje się, iż świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek alimentacyjny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osoby zobowiązanej do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W skardze z dnia 30 kwietnia 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Z. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa.

Skarżąca podniosła także, że ponieważ wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r., wniosek ten podlega rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., co wynika z art. 61 ust. 1 u.ś.w.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 20 marca 2024 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia 29 maja 2023 r., nr [...], o odmowie przyznania Z. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką Z. W..

Odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. uchylonego z dniem 1 stycznia 2024 r. wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem z przestawionego orzeczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w P. z dnia 6 maja 2020 r. wynika, że trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od dnia 3 grudnia 2019 r., a więc kiedy Z. W. miała ukończone 80 lat.

Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji uznał natomiast, że w sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r., co oznacza, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem opieka nie jest sprawowana nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia. Jednocześnie jednak organ odwoławczy przeanalizował spełnienie w sprawie przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w stanie prawnym do dnia 31 grudnia 2023 r. i o ile przyznał rację stronie skarżącej w kwestii daty powstania niepełnosprawności, albowiem w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, powstanie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki po 18. roku życia nie mogło stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, to uznał, że nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawną matką skarżącej.

W kontekście powyższego Sąd w pierwszej kolejności wyjaśnia, że stanowisko organu odwoławczego jakoby w sprawie miały zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r., co w konsekwencji oznacza niemożność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, która ukończyła 18. rok życia, jest błędne. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają bowiem przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., a więc przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzoną na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429).

W tej kwestii wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe. Dalej wskazać należy, że stosownie do art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

W konsekwencji powyższego, zdaniem Sądu w składzie orzekającym, na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r.

Stanowisko o tym, że powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego wiązać należy z datą złożenia wniosku potwierdza także treść uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 roku i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do wymienionych świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad która jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego.

Skoro z woli ustawodawcy zachowana została możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych, to przeciągające się postępowanie administracyjne nie może pozbawiać wnioskodawcy możliwości uzyskania tego świadczenia na zasadach dotychczasowych. Całkowicie chybione jest więc wyrażone przez organ odwoławczy stanowisko, że aby stosować przepisy dotychczasowe, wniosek musi zostać rozpatrzony pozytywną decyzją do dnia 31 grudnia 2023 r.

W orzecznictwie sądowym, które Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela, przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 190/24 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy administracji rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1811/23, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 105/24).

Z uwagi na powyższe, materialnoprawną podstawę dla oceny zasadności wniosku skarżącej, który został złożony w dniu 22 marca 2023 r., powinny stanowić przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Jednocześnie wskazać należy, że choć organ odwoławczy zajął błędne stanowisko w tym zakresie, to mimo wszystko zweryfikował spełnienie w sprawie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. i ostatecznie doszedł do przekonania, że w sprawie nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawną matką.

W tym zakresie Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko organu odwoławczego, co musiało skutkować oddaleniem skargi.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powyższego wynika, że przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zauważenia bowiem wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego, nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma natomiast stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek opieki nad członkiem rodziny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej rodzaju ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, dzieckiem lub rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki nad tymi osobami, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Każdorazowo więc organy właściwe muszą zbadać, czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się ów związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. A. Kawecka, Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, publ. LEX/el. 2019).

Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organów jest więc każdorazowe ustalenie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazać przy tym należy, że w art. 3 pkt 22 u.ś.r. ustawodawca zawarł – na użytek tej ustawy – legalną definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", wskazując, że jest to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Wobec tego ocena, czy dana osoba nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi być dokonywana z uwzględnieniem art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca urodziła się w dniu 11 maja 1963 r. i w dniu składania wniosku miała 60 lat. Na etapie postępowania odwoławczego skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – została przy tym wezwana m. in. do wskazania przebiegu swojego zatrudnienia, tj. kiedy (w jakich okresach) i gdzie była zatrudniona, z zaznaczeniem przerw w pracy (oraz ich powodów) oraz zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna), a także złożenia kopii świadectw pracy (jeśli je posiada) (k. [...] i [...] akt adm. organu odwoławczego). W odpowiedzi w piśmie z dnia 18 grudnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką od momentu ustalenia stopnia niepełnosprawności. Od dnia 3 grudnia 2022 r. z uwagi na znaczne pogorszenie stanu zdrowia matki, opieka ma charakter całodobowy. W zakresie zatrudnienia pełnomocnik skarżącej wskazał, że w załączeniu przedkłada zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu skarżącej (k. [...] akt adm. organu odwoławczego). Do pisma zostało dołączone zaświadczenie o zatrudnieniu, z którego wynika, że Z. W. była zatrudniona w okresie od dnia 7 września 1979 r. do dnia 31 maja 1990 r., z czego w okresie od dnia 28 listopada 1985 r. do dnia 27 listopada 1988 r. przebywała za urlopie wychowawczym (k. [...]-[...] akt adm. organu odwoławczego). Jest to jedyna informacja jaką przedstawił profesjonalny pełnomocnik skarżącej w kwestii okresów zatrudnienia i informacja ta nie została w żaden sposób zakwestionowana w złożonej skardze. Przyjąć więc należy, że po dniu 31 maja 1990 r. skarżąca nie podejmowała żadnego zatrudnienia, ani też nie była zarejestrowana jako osoba poszukująca pracy. Ostatnią pracę wykonywała więc w wieku 27 lat. Oznacza to, że w dniu podjęcia całodobowej opieki nad matką skarżąca była osobą nieaktywną zawodowo od 32 lat, co musiało wynikać z jej decyzji życiowej. Z wywiadu środowiskowego wynika chociażby, że skarżąca przed przeprowadzką do B. wyjeżdżała systematycznie do W. pomagać swoim córkom w opiece nad wnukami.

Mając powyższe na uwadze należy zgodzić się z organem odwoławczym, że w sytuacji, w której skarżąca od 32 lat nie podejmowała pracy, to stwierdzić należy, że nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawną matką skarżącej. Skarżąca przestała wykonywać pracę już przed ustaleniem niezdolności jej matki do samodzielnej egzystencji w 2022 r. Ostatni raz skarżąca była zatrudniona w 1990 r., natomiast później nie podejmowała już zatrudnienia ani nie była osobą zarejestrowaną jako osoba poszukująca pracy. Nie sposób zatem uznać, że skarżąca podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie konieczność zapewnienia matce właściwej opieki, i to tym bardziej, że w 2022 r. skarżąca miała ukończone 59 lat.

Reasumując, właściwie całe swoje życie, poza kilkuletnim okresem zatrudnienia, z czego część przypada na urlop wychowawczy, skarżąca pozostawała bierna zawodowo. Deklarowana data przejęcia całodobowej opieki nad matką (2022 r.) przypada przy tym na czas kiedy skarżąca była bierna zawodowo już od 32 lat. Wobec tego skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką i nie sposób uznawać, aby w tym przypadku opieka nad matką była powodem niepodejmowania zatrudnienia. Nie zachodzi więc związek pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad matką. Zasadnie zatem organ odwoławczy uznał, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Skoro skarżąca począwszy od dnia 1 czerwca 1990 r. nie pracowała i nie osiągała dochodów z tego tytułu, to trudno ustalić, utratę jakich dochodów świadczenie pielęgnacyjne miałoby w tym wypadku zrekompensować. Trudno również uznać, że skarżąca chciałaby podjąć aktywność zawodową z momentem podjęcia opieki nad matką, jeżeli takiej aktywności przez 32 lata nie wykazywała (33 lat licząc od daty złożenia wniosku). Zasadnie zatem organ odwoławczy przyjął, że brak jest bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjmuje się, że na ocenę występowania w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma wpływ dotychczasowa aktywność zawodowa wnioskodawcy, a także przedział czasowy pomiędzy rezygnacją z pracy, a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 463/20, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 315/22).

Reasumując, sama konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. - samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W niniejszej sprawie zaś taki związek przyczynowy nie zachodzi.

Końcowo Sąd wskazuje skarżącej, że w związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzoną ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak możliwe stało się ubieganie się bezpośrednio przez osobę niepełnosprawną o przyznanie świadczenia wspierającego na warunkach określonych w ustawie o świadczeniu wspierającym.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "P.p.s.a."), oddalił skargę.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 P.p.s.a.