Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 1973/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 270, art. 272 par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 30 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej adwokata M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1277/24 o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 6 września 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2942/21 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi E. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1277/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę adwokata M. M. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 6 września 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2942/21 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 5 września 2022 r. została oddalona skarga E. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Postanowieniem z dnia 6 września 2022 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. M. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł, tj. tytułem opłaty kwotę 240 zł oraz kwotę 55,20 zł tytułem 23% podatku od towarów i usług.

Pismem z dnia 4 czerwca 2024 r. adwokat M. M., na podstawie art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", wniósł skargę o wznowienie postępowania dotyczącego przyznania wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 6 września 2022 r. oraz wniósł o zmianę rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w przedmiotowym postanowieniu.

W uzasadnieniu podał, że w dniu 27 lutego 2024 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 90/22 orzekł, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponadto wskazał, że ww. wyrok został opublikowany w Dzienniku Ustaw w dniu 4 marca 2024 r. (Dz. U. 2024 r., poz. 300), a zatem został zachowany trzymiesięczny termin na złożenie skargi o wznowienie postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucając skargę o wznowienie postępowania wyjaśnił, że postanowienie z dnia 6 września 2022 r. nie jest postanowieniem kończącym postępowanie sądowe, a jedynie postanowieniem incydentalnym, którego przedmiotem było rozpoznanie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi bowiem wniosku z art. 63 P.p.s.a., nie wszczyna sprawy sądowoadministracyjnej, a więc postępowanie w tym przedmiocie ma charakter wyłącznie incydentalny.

Uzupełniająco Sąd wskazał, że postępowanie zainicjowane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, jest bowiem związane ze skargą do sądu administracyjnego. Postanowienie rozstrzygające żądanie przyznanie wynagrodzenia nie kończy więc postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania. W konsekwencji wywiedziona skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 6 września 2022 r., przyznającym wynagrodzenie za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej, nie jest dopuszczalna.

Wprawdzie art. 272 § 1 P.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, jednak regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. W przepisach art. 270-285 P.p.s.a. brakuje podstaw do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie.

W przedmiotowej sprawie orzeczeniem kończącym postępowanie jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2022 r. Natomiast postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2022 r. o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu, jest orzeczeniem o procesowym, niemerytorycznym charakterze.

Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł adwokat M. M., zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 270 i art. 272 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie stanowią one podstawy żądania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w ramach którego wydano prawomocne orzeczenie niekończące postępowania (tj. postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu), którego podstawę prawną stanowiły przepisy uznane następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, podczas gdy w takiej sytuacji przepisy te należy interpretować przy uwzględnieniu normy z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 8 ust 2 Konstytucji RP, tj. w taki sposób, aby zapewnić nieograniczoną możliwość wzruszenia orzeczeń wydanych w oparciu o niekonstytucyjne przepisy prawa - a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na ich niezastosowaniu w niniejszej sprawie;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

b) art. 58 § 1 pkt 6, art. 58 § 3 w zw. z art. 276 P.p.s.a., art. 270 i art. 272 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP polegające na odrzuceniu skargi o wznowienie w sytuacji, gdy żądanie wznowienia postępowania wynikało ze stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których wydano postanowienie z dnia 6 września 2022 r., a podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stosowany bezpośrednio, na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP.

Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wniósł o:

1) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie,;

2) uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości;

3) zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 182 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania. O tym, czy skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie decyduje Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na względzie zasadę szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania (art. 7 P.p.s.a.), a także z uwagi na okoliczności przytoczone w skardze kasacyjnej, nie zaistniała konieczność przekazania sprawy do rozpoznania na rozprawie. Należy także zwrócić uwagę na odmienny charakter regulacji zawartej w art. 182 § 2 P.p.s.a., która pozwala na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (wówczas zgodnie z jego § 3 w składzie trzech sędziów), gdy strona która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Przyjmuje się jednak, że art. 182 § 2 P.p.s.a. dotyczy skarg kasacyjnych od wyroków. Natomiast w rozpoznawanej sprawie zaskarżono postanowienie, zatem zastosowanie miał art. 182 § 1 w zw. z art. 182 § 3 P.p.s.a.

Przechodząc do oceny podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazać trzeba, że w myśl art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w sprawie nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne sprowadzało się zatem wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych. Przeprowadzona zaś w tych granicach kontrola nie daje podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Stosownie do treści art. 270 P.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII, dotyczącym wznowienia postępowania, można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że w ujęciu przepisów działu VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wznowienie postępowania jest instytucją wyjątkową. Owa wyjątkowość wyraża się w tym, że wymieniona instytucja przysługuje od ściśle określonych orzeczeń (prawomocnych, kończących postępowanie) i na ściśle określonych podstawach. Instytucja wznowienia postępowania nie ma zatem, co do zasady, zastosowania do postanowień o charakterze procesowym, które nie kończą postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2009 r. sygn. akt II OZ 393/09, z dnia 23 października 2018 r. sygn. akt I OZ 942/18 oraz z dnia 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1265/24, a także A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 270).

W rozpoznawanej sprawie adwokat M. M. domagał się wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2022 r. o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowienie to, na co zasadnie wskazał Sąd I instancji, nie jest postanowieniem kończącym postępowanie sądowe, a jego przedmiotem było jedynie rozpoznanie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej. Wniosek ten nie stanowi wniosku, o którym mowa w art. 63 P.p.s.a., nie wszczyna sprawy sądowoadministracyjnej, a zatem postępowanie w tym przedmiocie ma charakter wyłącznie incydentalny. Postępowanie zainicjowane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, jest bowiem związane ze skargą do sądu administracyjnego. Prawomocne postanowienie referendarza sądowego (art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.) rozstrzygające żądanie przyznania wynagrodzenia nie kończy więc postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela przy tym stanowiska skarżącego kasacyjnie aby zaprezentowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wykładnia art. 270 P.p.s.a. była sprzeczna z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Zgodnie z ww. przepisem, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia, ale, co istotne, na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Właściwie wobec powyższego Sąd I instancji dostrzegł, że o ile na podstawie art. 272 § 1 P.p.s.a można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, to jednak regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy.

Wskazać przy tym należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, podstawę prawną żądania wzruszenia prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w takiej sprawie stanowi wprost art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, a do jego wzruszenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy o wznowieniu postępowania sądowoadministracyjnego, tj. art. 272 § 2, art. 275, 276 i 278-285 P.p.s.a., jednakże żądanie to jest dopuszczalne wówczas, gdy istnieje związek przyczynowy między treścią postanowienia niekończącego postępowania a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2006 r. sygn. akt I GZ 2/06).

W niniejszej sprawie prawomocne postanowienie w przedmiocie przyznania wynagrodzenia adwokatowi tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu nie wykazuje związku z orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej, tj. wyrokiem z dnia 5 września 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2942/21 oddalającym skargę E. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie ocenił, że skarga o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 6 września 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2942/21 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu.

Tożsamy pogląd, zgodnie z którym postanowienie rozstrzygające żądanie przyznania wynagrodzenia nie kończy postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania został wyrażony w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1265/24, I OSK 1266/24 i I OSK 1267/24, z dnia 19 września 2024 r. sygn. akt II OSK 1709/24, z dnia 21 października 2024 r. sygn. akt III FSK 1030/24, III FSK 1031/24 i III FSK 1078/24 oraz z dnia 28 października 2024 r. sygn. akt I OSK 1969/24, który skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.