Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 642/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 3, art. 26b
journal: Dz.U. 2022 poz 2587
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Karolina Orłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi G. na odmowę wydania opinii o stosowaniu preferencji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 23 sierpnia 2023 r. nr 0671-SPZ-1.4100.825.2022.6 w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym aktem, Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie (organ) odmówił G. B.V. w A. , Królestwo Niderlandów (podatnik, skarżąca, spółka) wydania opinii o stosowaniu preferencji w odniesieniu do zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych z tytułu dywidend wypłacanych na jej rzecz przez A. sp. z o.o. z/s w W. (płatnik), których łączna kwota przekroczy kwotę określoną w art. 26 ust. 2e ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2587 ze zm. - ustawa o CIT).

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że według wniosku podatnik i płatnik należą do międzynarodowej grupy kapitałowej M. (Grupa), prowadzącej przede wszystkim działalność kapitałową, inwestycyjną, deweloperską oraz usługową, obejmującą między innymi rozwój oraz zarządzanie nieruchomościami. Centralną jednostką Grupy jest M. Ltd. z siedzibą w Singapurze, założona w 2000 r., która pełni funkcje właścicielskie i zarządcze. Jednostką dominującą najwyższego stopnia jest T. Ltd. z siedzibą w Singapurze, założona w 1974 r. Grupa zarządza obecnie trzema singapurskimi funduszami typu REIT, notowanymi na Giełdzie Papierów Wartościowych w Singapurze oraz siedmioma funduszami private equity, posiadającymi zróżnicowany portfel aktywów. Grupa posiada sieć biur w Singapurze, Chinach, Hong Kongu, Australii, Indiach, Japonii, Malezji, Korei Południowej, Polsce, Holandii, Wietnamie, Wielkiej Brytanii i USA. Działalność Grupy obejmuje całościowy proces związany z inwestowaniem w nieruchomości (wyszukiwanie i inicjowanie transakcji, nabywanie i gromadzenie portfela aktywów o wysokim potencjale inwestycyjnym, rozwój i zarządzanie aktywami, rozbudowywania portfolio, generowanie zysków w wyniku sprzedaży aktywów). Świadczy usługi deweloperskie (innowacyjne projekty, planowanie i realizację przedsięwzięć deweloperskich). Jest zaangażowana w inwestycje związane z przekształcaniem starzejących się obiektów w nowoczesne nieruchomości przynoszące wysokie zyski. Oferuje m.in. usługi marketingowe, leasing, usługi zarządzania nieruchomościami, usługi związane z modernizacją aktywów. Na dzień 31 marca 2022 r. Grupa posiadała i zarządzała nieruchomościami o wartości 78,7 mld SGD (dolarów singapurskich) i zatrudniała ponad 2.600 pracowników na całym świecie.

Podatnik jest spółką prawa niderlandzkiego, będącą odpowiednikiem polskiej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ("besloten vennootschap") z siedzibą w A. (Holandia); jest holenderskim rezydentem podatkowym, zarejestrowanym w 2018 r. Przedmiotem działalności podatnika jest: zakładanie innych spółek i przedsiębiorstw, udział w nich, zarządzanie nimi; świadczenie usług administracyjnych, technicznych, finansowych, ekonomicznych lub zarządczych na rzecz innych spółek, osób i przedsiębiorstw; nabywanie, zbywanie, zarządzanie i wykorzystywanie majątku nieruchomego i stanowiącego majątek osobisty, w tym patentów, znaków, licencji, zezwoleń i innych praw własności przemysłowej; zaciąganie i/lub pożyczanie pieniędzy, działanie jako poręczyciel lub gwarant w inny sposób oraz zaciąganie zobowiązań solidarnie lub w inny sposób, wraz z innymi osobami lub na ich rzecz. Spółka pełni funkcje spółki holdingowo-finansowej, finansując oraz aktywnie zarządzając inwestycjami przy wykorzystaniu kapitału własnego i obcego dla potrzeb inwestycji lokalnych prowadzonych przez spółki zależne. Struktura kapitału własnego podatnika obejmuje m.in. na dzień 31 marca 2021 r. kapitał zapasowy - 160.310.850 euro oraz kapitał zakładowy - 1 euro (wielkość prawnie dozwolona w Królestwie Niderlandów). Spółka została utworzona jako platforma do budowy portfela inwestycji w nieruchomości w Polsce oraz w innych krajach. Podatnik obecnie posiada udziały spółek z Grupy zlokalizowanych w różnych krajach europejskich (Francja, Królestwo Niderlandów, Węgry, Włochy, Luksemburg, Hiszpania oraz Polska). Siedziba spółki zlokalizowana jest w A., gdzie wykonywane są główne czynności zarządcze związane z podejmowaniem kluczowych decyzji biznesowych i operacyjne związane m.in. z działalnością finansową oraz holdingową. Podatnik korzysta z usług wykwalifikowanej kadry pracowniczej. Pracownicy wykonują swoje czynności równocześnie na rzecz trzech spółek wchodzących w skład Grupy.

M. B.V. zajmuje się wsparciem bieżącej działalności Grupy. Taki model biznesowy, zdaniem spółki, pozwala w najbardziej efektywny sposób zarządzać inwestycjami, a także dywersyfikować ryzyko związane z prowadzoną działalnością. Ułatwia też pozyskiwanie potencjalnych inwestorów.

Dokonując analizy stanu faktycznego przedstawionego we wniosku, organ stwierdził, że:

1. Wypłacającym dywidendy jest podmiot mający siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym spełniony jest wymóg określony w art. 22 ust. 4 pkt 1 ustawy o CIT;

2. Podatnik uzyskujący dywidendę, jest rezydentem podatkowym Holandii. Podlega on w kraju swojej siedziby opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania. Tym samym spełniony jest wymóg, podlegania opodatkowaniu od całości dochodów, określony w art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT;

3. Podatnik posiada 100% udziałów w kapitale zakładowym płatnika, a posiadanie udziałów przez nieprzerwany okres co najmniej 2 lat wynika z prawa własności. Tym samym spełniony jest wymóg określony w art. 22 ust. 4 pkt 3 i ust. 4d pkt 1 ustawy o CIT;

4. Podatnik funkcjonuje w formie "Besloten Vennootschap", co spełnia warunek określony w art. 22 ust. 6 ustawy o CIT;

5. Zgodnie z art. 27 Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Niderlandów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisana w Warszawie dnia 13 lutego 2002 r. Dz. U. z 2003 r. Nr 216, poz. 2120) istnieje podstawa prawna, do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od holenderskiego organu podatkowego. Warunek z art. 22b ustawy o CIT jest zatem spełniony.

6. Spółka nie spełnia natomiast warunku z art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT, dotyczącego niekorzystania ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. W tym zakresie organ zwróci uwagę, że w sprawozdaniu finansowym podatnika za lata 2021 i 2022 wskazano, że dochód (przychód) uzyskany przez podatnika z tytułu wypłacanych na jego rzecz przez spółkę zależną – płatnika - dywidend w rzeczywistości nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych, bowiem tego rodzaju dochody (przychody) uzyskiwane przez niderlandzkich rezydentów podatkowych na terenie Królestwa Niderlandów korzystają ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych.

Jak podkreślono, głównym źródłem przychodów (dochodów) są dywidendy i odsetki wypłacane m.in. przez spółki polskie, w tym płatnika. Uzyskiwany dochód z dywidend nie został opodatkowany i w znakomitej części został przekazany na rzecz jedynego udziałowca spółki – P. . Ltd z siedzibą w Singapurze. Skoro zyski z dywidend podlegają zwolnieniu z opodatkowania, a z ustaleń wynika, że wnioskodawca nie płaci podatku dochodowego z uwagi na osiągane w przeważającej mierze dochody podlegające zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych, to tym samym - zdaniem organu - nie wykazuje, że nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. W tych warunkach, w ocenie organu, podatnik w rzeczywistości nie podlega efektywnemu opodatkowaniu, co oznacza, że nie został spełniony warunek określony w art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT.

7. W ocenie organu, spółka nie jest również rzeczywistym właścicielem otrzymywanych od płatnika dywidend. Jak argumentował, zebrany materiał dowodowy wskazuje na fakt, że otrzymane dywidendy od spółek zależnych w większości były przekazywane w bardzo krótkim czasie jedynemu wspólnikowi. Mianowicie spółka w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 marca 2021 r. nie otrzymała dywidend, natomiast wypłaciła dywidendę okresową na rzecz swojego udziałowca w kwocie 9.200.000 EUR. Powyższe koresponduje ze sprawozdaniem podatnika za 2021 r. W powyższym okresie podatnik nie otrzymał dywidendy od spółek zależnych, zaś wynik z działalności był ujemny i wyniósł 4.355.691 EUR. Tym samym, można uznać, iż środki na wypłatę dywidendy pochodziły m.in. od podmiotów powiązanych w związku ze spłatą kapitału z tytułu udzielonych pożyczek. Nadto, jak wynika ze sprawozdania finansowego za okres 1.04.2021 r. - 31.03.2022 r. podatnik uzyskał dochody z dywidend w wysokości 40.221.849,00 EUR oraz dochody z tytułu odsetek w wysokości 4.142.646,00 EUR. Następnie - po uregulowaniu kosztów działalności w tym kosztów pracowniczych, około pracowniczych oraz kosztów finansowych wypłacił swojemu jedynemu udziałowcowi tj. P. . Ltd z siedzibą w Singapurze dywidendę w wysokości 33.420.000.EUR, co stanowi ponad 92% wypracowanego zysku - który w przeważającej większości pochodził z dochodów dywidendowych otrzymanych od spółek zależnych. Ponadto spółka wypłaciła dywidendę okresową w wysokości 20.000.000 EUR na dzień 12 maja 2021 r., 13.400.000 EUR na dzień 11 listopada 2021 r. oraz 14.500.000 EUR na dzień 18 maja 2022 r.

Dalej organ podniósł, że podatnik nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej w kraju rezydencji. W tym zakresie wskazał, że korzysta on z usług wykwalifikowanej kadry pracowniczej, choć z uwagi na specyfikę działalności holdingowo - finansowej, pracownicy wykonują swoje czynności na rzecz trzech spółek wchodzących w skład Grupy. Są oni zatrudnieni w każdej ze spółek na podstawie oddzielnej umowy, a spółki te partycypują w kosztach związanych z wynagrodzeniem pracowników, proporcjonalnie do rzeczywistego czasu pracy. Podatnik dysponuje lokalem najętym i udostępnionym przez M. B.V. Na dzień złożenia wniosku zatrudniał w niepełnym wymiarze czasu pracy i współuczestniczył (partycypował) w kosztach zatrudnienia ok. 7 pracowników, w tym jednego członka zarządu (dyrektora). Wzór umowy o pracę nie wskazuje na rzeczywistą liczby godzin, w których dany pracownik jest zobowiązany do świadczenia pracy na rzecz podatnika i innych spółek z Grupy. Nadto, stosunek pracy nawiązany między podatnikiem i pracownikiem jest ściśle związany (zależny) ze stosunkiem pracy danego pracownika ze spółką M. B.V.

Poszczególni członkowie organu zarządzającego podatnika pełnią analogiczne funkcje w innych podmiotach z Grupy z siedzibą w Singapurze oraz na terytorium Unii Europejskiej (R. T. T. pełni funkcje dyrektora/członka zarządu w 9 innych spółkach, M. T. S. pełni funkcje dyrektora/członka zarządu w 53 innych spółkach, w tym spółkach bezpośrednio i pośrednio powiązanych z podatnikiem z siedzibą w Singapurze, A. R. pełni funkcje dyrektora/członka zarządu w 8 innych spółkach).

Powyższe - zdaniem organu - oznacza, że posiadany substrat majątkowo - osobowy został wykreowany w celu spełnienia minimalnych warunków w zakresie majątku i zasobów wymaganych niderlandzkim prawem podatkowym. Podatnik dysponuje wprawdzie kredytem bankowym, jednak jest on zabezpieczony na wierzytelnościach przysługujących jego wspólnikowi oraz został w części rozdysponowany na pokrycie zobowiązań wewnątrzgrupowych.

Niezależnie od tego, podatnika nie można uznać za beneficjenta rzeczywistego uzyskiwanych należności dywidendowych, bowiem przekazuje prawie w całości i w bardzo krótkim czasie otrzymane od spółek polskich należności - dywidendy (oraz odsetki) do spółek singapurskich z Grupy M.. Nadto, w strategii Grupy główne decyzje inwestycyjne oraz finansowe podejmowane są na szczeblu M. Ltd. W konsekwencji podatnik jest wyłącznie formalnym odbiorcą dywidend i nie może swobodnie dysponować i rozporządzać dochodem z tego tytułu oraz samodzielnie decydować o jego przeznaczeniu, jeżeli dokonuje ich transferu do jedynego wspólnika - spółki singapurskiej. Spółka jest podmiotem pośredniczącym, istniejącym w strukturze Grupy m.in. w celu optymalizacji podatkowej przejawiającej się w minimalizowaniu obciążeń podatkowych, co w powiązaniu z wyjaśnieniami w zakresie uzyskanego zwolnienia z poboru podatku u źródła na terenie Królestwa Niderlandów w przypadku ich wypłaty do jedynego wspólnika oraz w świetle celu dyrektywy Rady 2011/96/UE powinno zostać ocenione jako działanie z nadużyciem prawa - wyłączające możliwość skorzystania ze zwolnienia podatkowego. Z uwagi na charakter transferu dochodów oraz strategie inwestycyjno - finansową Grupy należy uznać, że beneficjentem rzeczywistym dywidend może być P. . Ltd. w Singapurze.

Podsumowując, organ stwierdził, że w sprawie występują negatywne przesłanki do wydania opinii o stosowaniu preferencji w postaci zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych od dywidend wypłacanych przez płatnika, o których mowa w art. 26b ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o CIT. Mianowicie, istnieją uzasadnione wątpliwości, że podatnik w rzeczywistości nie podlega efektywnemu opodatkowaniu oraz uzasadnione wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym oświadczenia podatnika, że jest rzeczywistym właścicielem wypłacanych należności.

Przyznanie przedmiotowego zwolnienia w istocie doprowadziłoby do podwójnego nieopodatkowania (double non-taxation).

Na akt ten spółka złożyła skargę, wnosząc o jego uchylenie i uznanie uprawnienia spółki do stosowania przedmiotowego zwolnienia oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzuciła mu naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, tj.:

1. art. 22 ust. 4 pkt 4 w zw. z art. 26b ust. 3 pkt 1 ustawy o CIT poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis ten ustanawia obowiązek efektywnego opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych w państwie rezydencji podatnika, rozumiany jako konieczność zapłaty podatku od danego przychodu/dochodu, podczas gdy przepis ten wymaga, aby spółka uzyskująca przychody z dywidend podlegała opodatkowaniu tym podatkiem oraz nie korzystała ze zwolnienia z opodatkowania od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania;

2. art. 22 ust. 4 pkt 1-4 w zw. z art. 4a pkt 29 w zw. z art. 26b ust. 3 pkt 2 ustawy o CIT poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że art. 22 ust. 4 ustawy o CIT przewiduje warunek rzeczywistego właściciela w odniesieniu do spółki uzyskującej przychody z dywidend;

3. art. 22 ust. 4 pkt 1-4 w zw. z art. 4a pkt 29 ustawy o CIT poprzez ich błędną wykładnię objawiającą się przyjęciem, że spółka nie może być uznana za podmiot uzyskujący przychody z dywidend wypłacanych przez płatnika, ponieważ nie jest rzeczywistym właścicielem tych należności, podczas gdy skarżąca spełnia wszystkie ustawowe przesłanki pozwalające na uznanie jej za rzeczywistego właściciela przychodów z dywidend, a w konsekwencji nawet w przypadku uznania, że regulacja ta wymaga, by podmiot otrzymujący dywidendę spełniał przesłanki uznania za beneficjenta rzeczywistego, spółce przysługuje prawo do zastosowania przedmiotowego zwolnienia;

4. art. 22c ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 22 ust. 4 ustawy o CIT poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że głównym celem ustrukturyzowania transferów dywidend w opisany we wniosku sposób było skorzystanie ze zwolnienia, co z kolei miało doprowadzić do braku opodatkowania należności na poziomie Polski, a także Królestwa Niderlandów, podczas gdy na podstawie istniejących okoliczności należy przyjąć, że każdy podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami zastosowałby analogiczny sposób działania z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych;

5. art. 26b ust. 3 pkt 4 ustawy o CIT poprzez jego niewłaściwe zastosowanie objawiające się bezpodstawnym wydaniem odmowy z uwagi na istnienie uzasadnionego przypuszczenia, że spółka nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej w kraju siedziby, podczas gdy spółka pełni funkcje spółki holdingowej i prowadzi działalność charakterystyczną dla tego typu podmiotów.

6. art. 120, art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 26b ust. 9 ustawy o CIT poprzez wydanie odmowy niezgodnej z przepisami ustawy o CIT i zawierającej wadliwie sporządzone uzasadnienie prawne, w szczególności poprzez przyjęcie błędnej wykładni przepisów prawa podatkowego, rozszerzającej katalog warunków dla zastosowania zwolnienia, co skutkowało naruszeniem zasady legalizmu oraz zasady zaufania do organów podatkowych;

7. art. 120 oraz art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 26b ust. 9 ustawy o CIT poprzez bezpodstawne formułowanie warunku podlegania "efektywnemu opodatkowaniu", który w ocenie organu ma kluczowe znaczenie, podczas gdy warunek ten nie wynika z jakiekolwiek przepisu ustawy o CIT i brak wyjaśnienia w jaki sposób należy rozumieć to pojęcie;

8. art. 120, art. 121 § 1, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. w zw. z art. 26b ust. 9 ustawy o CIT poprzez: nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonanie niekorzystnych dla spółki domniemań wpływających na rozstrzygnięcie sprawy oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, nieuzasadnionym pominięciem przywołanego w pismach skarżącej orzecznictwa sądów administracyjnych oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej; przyznanie kluczowego znaczenia dla oceny danym wynikającym ze sprawozdań finansowym z lat 2019-2022 podczas, gdy ocena w tym zakresie powinna być dokonywana każdorazowo z uwzględnieniem danych dotyczących otrzymanych płatności, nieuzasadnione przyjęcie, że spółka nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT, w związku z korzystaniem ze zwolnienia partycypacyjnego w odniesieniu do otrzymanych dywidend, oparcie argumentacji w znaczącej mierze na dokumentacji odnoszącej się do innego płatnika (spółki A. spółki z o.o.),oparcie ustaleń faktycznych na artykułach prasowych, których autorami są osoby trzecie;

9. art. 26b ust. 3 ustawy o CIT w zw. z art. 120 i art. 121 O.p. w zw. z art. 26b ust. 9 ustawy o CIT poprzez wydanie i uzasadnienie odmowy w sposób, który nie pozwala spółce jednoznacznie określić podstawy prawnej odmowy wydania opinii o stosowaniu preferencji, tj. konkretnej przesłanki wynikającej z enumeratywnego katalogu zawartego w art. 22 ust. 4 pkt 1 - 4 ustawy o CIT i w kolejnych przepisach (art. 22c ust. 1 ustawy o CIT).

W rozwinięciu podniesionych zarzutów skarżąca argumentowała, że utworzenie spółki w Holandii było motywowane ekonomicznymi i biznesowymi aspektami. Biorąc pod uwagę, że portfel inwestycyjny Grupy znajduje się w wielu krajach Europy, wskazanym rozwiązaniem było utworzenie centralnych podmiotów sprawujących zadania holdingowo-finansowe, a także oddzielnego podmiotu zajmującego się tylko wsparciem bieżącej działalności Grupy. Decyzja o zlokalizowaniu tych podmiotów w Holandii podyktowana była przede wszystkim łatwiejszym dostępem do wykwalifikowanego personelu oraz ograniczeniem ryzyka walutowego (euro jest w Holandii walutą funkcjonalną) i pewności otoczenia prawnego.

Jej zdaniem, nie ma podstaw, aby spółki holdingowo - finansowe uznawać za podmioty sztuczne i nieprowadzące rzeczywistej działalności gospodarczej. Wiele procesów dotyczących działalności spółek holdingowych może być natomiast wykonywanych przy pomocy podmiotów zewnętrznych, co pozwala na optymalizację kosztów. Naturalnym elementem działania w grupach kapitałowych w obecnych czasach globalizacji są synergie kosztowe skutkujące ograniczaniem kosztów ponoszonych przez podmioty w grupie, poprzez tworzenie centrów kompetencji, wspólnym wykorzystywaniem posiadanych w grupach kapitałowych zasobów ludzkich, aktywów, systemów IT i wyników usług.

Skarżąca nie zgodziła się z organem, że w przypadku dywidendy warunkiem zastosowania zwolnienia jest wymóg posiadania statusu beneficjenta rzeczywistego. W ustawie o CIT nie ma bowiem podstawy prawnej narzucającej taki wymóg. Wynika to wprost z literalnego brzmienia przepisu, ale też z konstrukcji dywidendy - wspólnik samoistnie na podstawie uchwały o podziale zysku staje się rzeczywistym odbiorcą dywidendy. Niemniej, spółka przedstawiła dowody na to, że spełnia ten wymóg (m.in. liczne protokoły z posiedzeń zarządu, korespondencja spółki, dokumenty związane z rozliczeniem kosztów pracowników wykonujących czynności na rzecz spółki, umowy korporacyjne itd.). Spółka przedstawiła też przykłady dysponowania otrzymanymi środkami. Tymczasem organ swoje wnioski oparł między innymi na artykułach prasowych, które nie dotyczą spółki (a spółki z nią powiązanej o podobnej nazwie) i nie powinny być podstawą wydawania rozstrzygnięcia.

Spółka samodzielnie zaś decyduje o przeznaczeniu dywidend (w tym również dywidend otrzymywanych od innych niż płatnik spółek zależnych), finansując własną działalność operacyjną, a także dokonując inwestycji w zakup nowych podmiotów, rozszerzając tym samym portfel nieruchomości będących w posiadaniu Grupy. Spółka prowadzi też rzeczywistą działalność gospodarczą. Korzystanie z prawa do otrzymywania dywidendy przez udziałowca spółki nie może powodować przypuszczenia, że spółka nie posiada statusu rzeczywistego właściciela, gdyż to zarząd decyduje o zatwierdzeniu wypłaty dywidendy.

Skarżąca podkreśliła, że z uwagi na wykazywaną stratę nie była zobowiązana do zapłaty podatku, co jednak nie oznacza, że nie podlega efektywnemu opodatkowaniu. W jej ocenie, organ dokonał nieuprawnionej wykładni rozszerzającej art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT, skutkującej zawężeniem możliwości skorzystania ze zwolnienia w oparciu o przesłanki pozaustawowe. Fakt, iż podatnik korzystał ze zwolnienia od części swoich dochodów (zwolnienie partycypacyjne), w związku z czym nie zapłacił podatku mimo osiągnięcia dochodu, nie powinno mieć wpływu na możliwość zastosowania zwolnienia. Ponadto, pogląd organu o wymogu "efektywnego opodatkowania" jest sprzeczny z Dyrektywą PSD.

Zdaniem skarżącej, przytaczane orzecznictwo TSUE wydane w sprawach duńskich odnosiło się przede wszystkim do sztucznej struktury, utworzonej w celu uniknięcia opodatkowania, z wykorzystaniem podmiotów transparentnych podatkowo oraz nieposiadających uzasadnienia ekonomicznego. Tymczasem spółka wykazała, że nie funkcjonuje w sposób sztuczny, mający (wyłącznie lub głównie) na celu skorzystanie z przywilejów wynikających z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub dyrektywy, który to przywilej nie byłby możliwy do osiągnięcia przez inny podmiot (tzw. treaty shopping lub directive shopping). Dodatkowo, wyroki duńskie zostały wydane w kontekście dyrektywy Rady 2003/49/WE z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych między powiązanymi spółkami różnych Państw Członkowskich (Dyrektywa IRD).

Zdaniem skarżącej, nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem, że decyzja o utworzeniu spółki w Holandii była sztuczna, a głównym celem przyjętej przez Grupę strategii było skorzystanie ze zwolnienia. Taki sam efekt w przypadku większości inwestycji w spółki zależne byłby osiągnięty także bez angażowania podmiotów utworzonych w Holandii z uwagi na zwolnienia przewidziane w umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartych między poszczególnymi państwami a Singapurem. Z kolei wykwalifikowana kadra zarządzająca stanowi cenną wartość dla grup kapitałowych i nieuniknione jest możliwie jak najszersze wykorzystanie tego potencjału ludzkiego. Spółka nie ma bezpośrednich klientów indywidualnych, nie ma zatem wpływu na ocenę rzeczywistej działalności gospodarczej posiadanie przez nią ograniczonej, lecz wystarczającej przestrzeni biurowej. Istnieje zatem współmierność między zakresem działalności skarżącej a faktycznie używanymi przez nią zasobami.

W ocenie spółki, organ całkowicie pominął zasady funkcjonowania grup kapitałowych, w których synergie kosztowe, tworzenie centrów kompetencji, rozłożenia odpowiedzialności za strategię jest standardem. Wnioski postawione w kontrolowanym akcie faktycznie doprowadziłyby do ograniczenia wolności gospodarczej.

Ponadto organ - pomimo stwierdzenia wątpliwości w zakresie uzyskanej dokumentacji - nie zwrócił się do niej z wezwaniem o złożenie wyjaśnień, ale sięgnął do pozbawionych wiarygodności źródeł internetowych. Posłużył się też danymi sprawozdawczymi z okresu poprzedzającego złożenie wniosku o opinię, gdy tymczasem powinien zbadać stan rzeczy na datę jego złożenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając stanowisko prezentowane w zaskarżonym akcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Przedmiotem sporu między stronami jest zasadność odmowy wydania opinii o stosowaniu preferencji w zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych z tytułu dywidend wypłaconych skarżącej.

Jego osią są przesłanki wymienione w art. 26b ust. 3 ustawy o CIT, zobowiązujące organ do odmowy wydania opinii o stosowaniu preferencji, które zdaniem skarżącej nie zostały spełnione. Odmiennego zdania jest natomiast organ, i to jemu - zdaniem sądu - należało przyznać rację.

Zgodnie z art. 26b ust. 3 ustawy o CIT odmawia się wydania opinii o stosowaniu preferencji w przypadku:

1) niespełnienia przez podatnika warunków określonych w art. 21 ust. 3-9 lub art. 22 ust. 4-6 albo warunków zastosowania umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania;

2) istnienia uzasadnionych wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym dołączonej do wniosku dokumentacji lub oświadczenia podatnika, że jest rzeczywistym właścicielem należności;

3) istnienia uzasadnionego przypuszczenia wydania decyzji z zastosowaniem art. 119a Ordynacji podatkowej, środków ograniczających umowne korzyści lub art. 22c, przy czym w przypadku uzasadnionego przypuszczenia wydania decyzji z zastosowaniem art. 119a Ordynacji podatkowej lub środków ograniczających umowne korzyści przepis art. 14b § 5c tej ustawy stosuje się odpowiednio;

4) istnienia uzasadnionego przypuszczenia, że podatnik, o którym mowa w art. 3 ust. 2, nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej w kraju siedziby tego podatnika dla celów podatkowych.

Lektura zacytowanego przepisu prowadzi przede wszystkim do stwierdzenia, że ustawodawca w kolejnych punktach sformułował samodzielne, odrębne przesłanki, z których każda zobowiązuje organ podatkowy do odmowy wydania opinii o stosowaniu preferencji.

Jednocześnie odnotowania wymaga, że w stanie prawnym, obowiązującym do końca 2021 r. (nowelizacja od 1 stycznia 2022 r. Dz. U. 2021.2105), art. 26b ust. 3 ustawy o CIT stanowił, że odmawia się wydania opinii o stosowaniu zwolnienia w przypadku:

1) niespełnienia przez podatnika warunków określonych w art. 21 ust. 3-9 lub art. 22 ust. 4-6;

2) istnienia uzasadnionych wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym dołączonej do wniosku dokumentacji lub oświadczenia podatnika, że jest rzeczywistym właścicielem należności;

3) istnienia uzasadnionego przypuszczenia wydania decyzji z zastosowaniem art. 119a Ordynacji podatkowej, środków ograniczających umowne korzyści lub art. 22c, przy czym w przypadku uzasadnionego przypuszczenia wydania decyzji z zastosowaniem art. 119a Ordynacji podatkowej lub środków ograniczających umowne korzyści przepis art. 14b § 5c tej ustawy stosuje się odpowiednio;

4) istnienia uzasadnionego przypuszczenia, że podatnik, o którym mowa w art. 3 ust. 2, nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej w kraju siedziby tego podatnika dla celów podatkowych, przy czym przepis art. 24a ust. 18 stosuje się odpowiednio.

Natomiast w art. 24a ust. 18 ustawy o CIT ustawodawca wskazał, jakie kryteria należy brać pod uwagę przy ocenie, czy zagraniczna jednostka kontrolowana prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą.

Analiza przywołanych zmian art. 26b ust. 3 ustawy o CIT, które wprost nawiązują do umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (art. 26b ust. 3 pkt 1) oraz odchodzą od odpowiedniego stosowania art. 24a ust. 18 (art. 26b ust. 3 pkt 4), uzasadnia konstatację, że ustawodawca w ten sposób wyraźnie poszerzył kontekst prawny przesłanek, stanowiących podstawy odmowy wydania opinii o stosowaniu preferencji. Zmiany te wyraźnie wymagają od organu podatkowego uwzględnienia nie tylko samej treści przepisów ustawy o CIT, ale odczytania i stosowania przesłanek z art. 26b ust. 3 tej ustawy w systemowym i funkcjonalnym związku z umowami międzynarodowymi, prawem unijnym, w tym z prawotwórczymi orzeczeniami TSUE.

I tak, odnosząc się do oceny pierwszej spornej w sprawie przyczyny odmowy wydania opinii polegającej na niespełnieniu przez podatnika warunków określonych w art. 22 ust. 4, tj. warunku zawartego w art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT dotyczącego obowiązku niekorzystania ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania, sąd podziela wyrażone w tym zakresie stanowisko organu.

Mianowicie skarżąca podała, że nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Organ wskazał jednak, że posiada urzędową wiedzę w zakresie sposobu opodatkowania dochodów (przychodów) z udziałów na terytorium Królestwa Niderlandów. Informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym podatnika za lata 2021 i 2022 wskazują również, iż dochód (przychód) uzyskany przez skarżącą z tytułu wypłacanych przez spółkę zależną - płatnika - dywidend w rzeczywistości nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych, bowiem tego rodzaju dochody (przychody) uzyskiwane przez niderlandzkich rezydentów podatkowych na terenie Królestwa Niderlandów korzystają ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Okoliczność ta nie jest kwestionowana, choć spółka równocześnie stwierdziła, że brak opodatkowania wynika w jej przypadku z wykazywanej straty w działalności. Jednak także z notoryjności urzędowej (zob. też wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II FSK 27/23) wynika, że na terenie Królestwa Niderlandów obowiązujące przepisy prawne przewidują zwolnienie z opodatkowania dywidend wypłacanych spółce holdingowej przez spółki zależne oraz zwolnienie z opodatkowania zysków kapitałowych z tytułu sprzedaży udziałów (akcji) w spółkach zależnych (participation exemption). Skoro więc zyski z dywidend podlegają zwolnieniu z opodatkowania (a ocenie podlega to konkretne źródło przychodów), to z ustaleń tych wynika, że spółka nie płaci podatku dochodowego z uwagi na osiągane w przeważającej mierze dochody podlegające zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Tym samym nie wykazuje, że nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. W tych warunkach podatnik w rzeczywistości nie podlega efektywnemu opodatkowaniu. Należy w tym miejscu wskazać, że organ szczegółowo odniósł się do poglądów przywoływanych przez skarżącą w odpowiedzi na skargę. Stanowisko to sąd zaś w całości podziela i uznaje za własne.

Tym samym - jak słusznie podkreślono w sprawie - warunek określony w art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy CIT nie został również spełniony. Zdaniem sądu, wskazany przepis uzależniają prawo do zastosowania określonego w nich zwolnienia od statusu podmiotu uzyskującego przychód. Nie może to być bowiem spółka, która korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym w jakiejkolwiek części swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Powyższy przepis wprost odnosi się do dochodów, bez względu na źródło ich osiągnięcia. To zaś przesądza, że dotyczy on wszelkich zwolnień z opodatkowania, w tym również zwolnień przedmiotowych, które dyskwalifikują podatnika z możliwości zastosowania przywilejów, o których mowa. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że spółka podlega zwolnieniu przedmiotowemu w zakresie dochodu z tytułu wypłacanych jej przez spółki zależne dywidend, co wyklucza przyznanie zwolnienia z art. 22 ust. 4 ustawy o CIT. Wbrew twierdzeniom skarżącej, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że niekorzystanie przez spółkę uzyskującą dochody (przychody) z dywidend ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania dotyczy zarówno zwolnienia podmiotowego z opodatkowania podatkiem dochodowym, jak również zwolnienia przedmiotowego - w zakresie dochodów z tytułu otrzymanych dywidend.

Takie stanowisko nie oznacza, że zysk płatnika zostanie opodatkowany dwukrotnie w Polsce - raz jako jego zysk, drugi raz jako zysk podatnika, ale z polskiego źródła. O podwójnym opodatkowaniu można mówić tylko wobec tego samego źródła dochodu/przychodu. Mogłoby do tego dojść, gdyby dywidenda była opodatkowana podatkiem u źródła oraz następnie podatkiem dochodowym w Holandii. Skoro, jednak dywidendy są zwolnione z opodatkowania, a skarżąca nie płaci podatku dochodowego z tytułu ich nabycia w Holandii, to oczywiste jest, że przychody te są opodatkowane tylko raz - podatkiem u źródła. Powyższe prowadziło do uprawnionej konkluzji, że nie jest spełniony wymóg określony w art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT. Tożsame stanowisko zajął również tutejszy sąd w wyrokach z: 5 kwietnia 2023 r. sygn. I SA/Lu 100/23 oraz I SA/Lu 136/23, 7 czerwca 2023 r. sygn. I SA/Lu 243/23 i 21 września 2022 r. sygn. I SA/Lu 316/22 gdzie podkreślił, że "jeżeli skarżąca oświadcza, że zyski z dywidend mogą podlegać zwolnieniu z opodatkowania to tym samym nie wykazuje, że nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania."

Następnie odnosząc się do spornej kwestii rzeczywistego właściciela (beneficjenta) należności dywidendowych, rozpocząć należy od wskazania, że sąd nie podziela poglądu skarżącej, że przesłanka rzeczywistego właściciela ma zastosowanie tylko w odniesieniu do odsetek i nie ma zastosowania w przypadku dywidend z powodu różnic w literalnym brzmieniu art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4 ustawy o CIT.

Po pierwsze - art. 26b ust. 3 pkt 2 - pkt 4 ustawy o CIT odnosi przesłanki odmowy wydania opinii o stosowaniu preferencji w taki sam sposób, na takich samych zasadach, zarówno do odsetek, jak i do dywidend. Ustawodawca nie różnicuje tych przesłanek w zależności od kategorii należności (odsetki bądź dywidendy), co z punktu widzenia wewnętrznej systematyki ustawy o CIT oznacza, że kwestia uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistego beneficjenta należności jest tak samo istotna, równoważna, przy wydaniu opinii o stosowaniu preferencji w przypadku odsetek, jak i dywidend.

Po drugie - trzeba porównać brzmienie art. 21 ust. 3 z brzmieniem art. 22 ust. 4 ustawy o CIT w szerszym kontekście niż czyni to spółka.

W myśl art. 21 ust. 3 ustawy o CIT zwalnia się od podatku dochodowego przychody, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:

1) wypłacającym należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest:

a) spółka będąca podatnikiem podatku dochodowego mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo

b) położony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zagraniczny zakład spółki podlegającej w państwie członkowskim Unii Europejskiej opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania, jeżeli wypłacane przez ten zagraniczny zakład należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów przy określaniu dochodów podlegających opodatkowaniu w Rzeczypospolitej Polskiej;

2) uzyskującym przychody, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest spółka podlegająca w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania;

3) spółka:

a) o której mowa w pkt 1, posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 2, lub

b) o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1;

4) rzeczywistym właścicielem należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest:

a) spółka, o której mowa w pkt 2, albo

b) zagraniczny zakład spółki, o której mowa w pkt 2, jeżeli dochód osiągnięty w następstwie uzyskania tych należności podlega opodatkowaniu w tym państwie członkowskim Unii Europejskiej, w którym ten zagraniczny zakład jest położony.

Według art. 4a pkt 29 ustawy o CIT rzeczywisty właściciel to podmiot, który spełnia łącznie następujące warunki:

a) otrzymuje należność dla własnej korzyści, w tym decyduje samodzielnie o jej przeznaczeniu i ponosi ryzyko ekonomiczne związane z utratą tej należności lub jej części,

b) nie jest pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi, c) prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby, jeżeli należności są uzyskiwane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, przy czym przy ocenie, czy podmiot prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, uwzględnia się charakter oraz skalę działalności prowadzonej przez ten podmiot w zakresie otrzymanej należności.

Definicja rzeczywistego właściciela została wprowadzona do ustawy o CIT od 1 stycznia 2017 r. (Dz. U. 2016.1550) i była nowelizowana od 1 stycznia 2019 r. (Dz. U. 2018.2193), następnie od 1 stycznia 2022 r. (Dz. U. 2021.2105). Przy kolejnych nowelizacjach zwracano uwagę na potrzebę weryfikacji uprawnień odbiorców należności, głębszej weryfikacji zasadności preferencji, substancji biznesowej rzeczywistego właściciela i w związku z tym na konieczność dookreślenia pojęcia rzeczywistego właściciela w celu zagwarantowania pewności prawa, wyeliminowania nadużyć podatkowych, sztucznych struktur (por. druki sejmowe VIII.2860, IX.1532 - system elektroniczny LEX). W szczególności ostatnia zmiana była istotnie motywowana prawem unijnym, w tym orzecznictwem TSUE.

W stanie prawnym obowiązującym do końca 2016 r. (nowelizacja od 1 stycznia 2017 r. Dz. U. 2016.1550) art. 21 ust. 3 pkt 4 ustawy o CIT brzmiał inaczej. Wymagał bowiem, aby odbiorcą należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, byli:

a) spółka, o której mowa w pkt 2, albo

b) zagraniczny zakład spółki, o której mowa w pkt 2, jeżeli dochód osiągnięty w następstwie uzyskania tych należności podlega opodatkowaniu w tym państwie członkowskim Unii Europejskiej, w którym ten zagraniczny zakład jest położony.

W uzasadnieniu projektu wspomnianej nowelizacji od 1 stycznia 2017 r. (por. druk sejmowy VIII.669 - system elektroniczny LEX) powołano się na art. 1 ust. 4 dyrektywy 2003/49 i stwierdzono, że "(...) W obecnej redakcji przepisu art. 21 ust. 3 ustawy o CIT ustawodawca posługiwał się pojęciem "odbiorcy należności", co mogło rodzić wątpliwości interpretacyjne, pomimo iż ustawodawca rozróżnia "odbiorcę należności" od "uzyskującego przychód". W związku z tym należało doprecyzować przepis, jednoznacznie przesądzając, iż spółka otrzymująca należności licencyjne i odsetki musi być ich rzeczywistym właścicielem, co oznacza, że otrzymuje je dla własnej korzyści, a nie jako pośrednik na rzecz innych podmiotów. Podobnie zagraniczny zakład dla skorzystania ze zwolnienia musi być właścicielem odsetek, co oznacza, że wierzytelność, prawo lub wykorzystanie informacji, w odniesieniu do których powstają odsetki i należności licencyjne, są rzeczywiście związane z tym zakładem. (...)".

Powyższy argument wprost oznacza, że dla ustawodawcy "uzyskujący przychód" według art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT jest odbiorcą należności o cechach, charakterystyce właściwej dla rzeczywistego właściciela należności. Nadał tym zwrotom taką samą prawną istotę przyjmując, że ten, kto nie jest rzeczywistym właścicielem należności nie uzyskuje przecież przychodu, czyli przysporzenia majątkowego w aspekcie nie tyle formalnoprawnym, co przede wszystkim ekonomicznym.

Z taką argumentacją ustawodawca konsekwentnie nie widział potrzeby nowelizacji art. 22 ust. 4 ustawy o CIT, który w pkt 2 przewiduje, że zwalnia się od podatku dochodowego przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. a, f oraz j, z wyjątkiem dochodów uzyskiwanych przez komplementariusza z tytułu udziału w zyskach spółki, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1, jeżeli między innymi uzyskującym dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w pkt 1, jest spółka podlegająca w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania.

Sąd zauważa przy tym, że ustawodawca posłużył się w jednej rozważanej ustawie podatkowej - w ustawie o CIT - językowo różnymi sfomułowaniami na potrzeby opisania w istocie tej samej kategorii podmiotowej, rozstrzygającej o prawie do analizowanych zwolnień podatkowych, to jest pojęciami rzeczywistego właściciela w przypadku odsetek i uzyskującego przychody w odniesieniu do dywidend.

Na gruncie wykładni językowej obowiązuje zakaz prowadzenia wykładni synonimicznej i nadawania tego samego znaczenia różnym zwrotom. Jednocześnie jednak zauważa się przy tym, że od tej zasady istnieją odstępstwa. Zastosowanie reguły zakazu wykładni synonimicznej nie może nie uwzględniać specyfiki konkretnej regulacji, jej celów (por. szerzej Zasady wykładni prawa, L. Morawski Toruń 2010 s. 117 i nast.).

Zatem z perspektywy ściśle granic wykładni językowej można byłoby powiedzieć, że uzyskujący przychody z art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT to językowo inny podmiot niż rzeczywisty właściciel należności z art. 21 ust. 3 pkt 4 tej ustawy.

Jednak, zdaniem sądu, tej treści konkluzji przeczy wewnętrzna systematyka ustawy o CIT, skoro art. 26b ust. 3 tej ustawy podatkowej stawia na równi art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4 (por. art. 26b ust. 3 pkt 1 ustawy o CIT). Także przesłanki wymienione w art. 26b ust. 3 pkt 2 do pkt 4 ustawy o CIT na takich samych zasadach, w takim samym zakresie odnoszą się do obu tych zwolnień podatkowych.

Ponadto z punktu widzenia wykładni systemowej zewnętrznej i funkcjonalnej pominięcie rzeczywistego właściciela (beneficjenta) należności w odniesieniu do dywidend byłoby niezgodne z:

- art. 10, art. 11 Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Niderlandów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, który wyraźnie wiąże jej stosowanie z osobą uprawnioną nie tylko formalnie, ale przede wszystkim zgodnie z rozumieniem przyjętym w Modelowej Konwencji OECD (MK OECD);

- art. 7 ust. 1, ust. 2 Konwencji Wielostronnej implementującej środki traktatowego prawa podatkowego mające na celu zapobieganie erozji podstawy opodatkowania i przenoszeniu zysku (Dz. U. 2018.1369), stanowiących o tym, że bez względu na postanowienia Umowy Podatkowej, do której ma zastosowanie niniejsza Konwencja, korzyść w niej przewidziana nie zostanie przyznana w odniesieniu do części dochodu lub majątku, jeżeli można racjonalnie przyjąć, mając na względzie wszelkie mające znaczenie fakty i okoliczności, że uzyskanie tej korzyści było jednym z głównych celów utworzenia jakiejkolwiek struktury lub zawarcia jakiejkolwiek transakcji, które spowodowały bezpośrednio lub pośrednio powstanie tej korzyści, chyba że ustalono, że przyznanie tej korzyści w danych okolicznościach byłoby zgodne z przedmiotem oraz celem odpowiednich postanowień Umowy Podatkowej, do której ma zastosowanie niniejsza Konwencja (art. 7 ust. 1); ustęp 1 będzie miał zastosowanie w miejsce lub w przypadku braku postanowień Umowy Podatkowej, do której ma zastosowanie niniejsza Konwencja, które odmawiają w całości lub w części korzyści, które zostałyby przyznane na podstawie Umowy Podatkowej, do której ma zastosowanie niniejsza Konwencja, jeżeli głównym celem lub jednym z głównych celów utworzenia jakiejkolwiek struktury lub zawarcia jakiejkolwiek transakcji lub jakiejkolwiek osoby, której dana struktura lub transakcja dotyczy, było osiągnięcie tych korzyści (art. 7 ust. 2);

- art. 2 dyrektywy 2011/96, w którym prawodawca unijny zdefiniował spółkę Państwa Członkowskiego uprawnioną do korzystania z systemu unikania podwójnego opodatkowania;

- art. 1 ust. 2 i ust. 3 dyrektywy 2011/96, w których prawodawca unijny przyjął, że Państwa Członkowskie nie przyznają korzyści wynikających z niniejszej dyrektywy jednostkowemu uzgodnieniu ani seryjnym uzgodnieniom, kiedy głównym celem lub jednym z głównych celów ich wprowadzenia było uzyskanie korzyści podatkowej naruszającej przedmiot lub cel niniejszej dyrektywy; w związku z czym - zważywszy na wszystkie stosowne fakty i okoliczności - takie jednostkowe lub seryjne uzgodnienie nie jest rzeczywiste, przy czym jednostkowe uzgodnienie może obejmować więcej niż jeden etap lub część (art. 1 ust. 2); do celów ust. 2 uznaje się, że jednostkowe lub seryjne uzgodnienie nie jest rzeczywiste w zakresie, w jakim nie jest ono wprowadzane z uzasadnionych powodów handlowych, które odzwierciedlają rzeczywistość gospodarczą (art. 1 ust. 3);

- art. 3 dyrektywy 2003/49, w którym zdefiniowano spółkę Państwa Członkowskiego uprawnioną do korzystania z systemu unikania podwójnego opodatkowania;

- art. 1 ust. 4 dyrektywy 2003/49, który mówi o tym, że spółkę Państwa Członkowskiego uznaje się za właściciela odsetek lub należności licencyjnych tylko wtedy, gdy otrzymuje ona te płatności dla własnej korzyści i nie jako pośrednik, taki jak przedstawiciel, powiernik lub upoważniony sygnatariusz, na rzecz innych osób.

W ocenie sądu, zarówno wymienione wyżej konwencje, jak i dyrektywy należy interpretować zgodnie z ich brzmieniem i przypisanymi im celami. Tak więc ich stosowanie nie może bazować tylko na kryteriach formalnoprawnych z odejściem od ekonomicznej istoty podejmowanych czynności, bo wówczas system unikania podwójnego opodatkowania realnie staje się instrumentem unikania opodatkowania. Z tej perspektywy - na gruncie analizowanych zwolnień z tak zwanego podatku u źródła - nie jest rozstrzygający wyłącznie formalny status spółki państwa członkowskiego, do której wpływają należności od płatnika, ale która:

- organizacyjnie i finansowo jest instrumentem "w rękach" innego podmiotu;

- w następstwie nie ona decyduje o tym, jakie przedsięwzięcie, z kim i na jakich zasadach będzie realizować;

- faktycznie realizuje zamierzenie ekonomiczne innego podmiotu według reguł ustanowionych i kontrolowanych przez ten inny podmiot.

Ważne jest również, że w przypadku spółki państwa członkowskiego brak przymiotu rzeczywistego beneficjenta należności jest zwykle integralnym elementem konstrukcji sztucznie stworzonych zasadniczo w tym celu, aby uniknąć opodatkowania. Innymi słowy, podmiot, stojący organizacyjnie i finansowo, a tym samym decyzyjnie i ekonomicznie za spółką państwa członkowskiego, chce w ten sposób wpisać się w system unikania podwójnego opodatkowania i w rozwiązania przyjęte w dyrektywach 2003/49, 2011/96 na zasadach przewidzianych dla spółek państw członkowskich, z odejściem od zasad właściwych dla tego podmiotu. W ukrytym tle pozostaje zamierzenie takiego podmiotu, który nie jest spółką państwa członkowskiego, aby środki finansowe, które od niego pochodzą i które kontroluje, były potraktowane podatkowo jak środki finansowe spółki państwa członkowskiego. W celu ukrycia swojej rzeczywistej głównej roli i swoich rzeczywistych zamierzeń wykorzystuje rozmaite instytucje prawa i tworzy wielopoziomową sieć konstrukcji prawnych na płaszczyźnie podmiotowej i przedmiotowej. Co istotne, nie traci przy tym rzeczywistej kontroli nad swoimi zasobami finansowymi, nad ich wieloetapowymi przepływami i nad korzyściami z nich płynącymi.

W świetle powyższego, zdaniem sądu, uzyskujący dochody z art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT to podatnik, który spełnia wszystkie cechy rzeczywistego właściciela tych przychodów na gruncie prawa krajowego, umów międzynarodowych, prawa unijnego, w tym orzecznictwa TSUE. Tym samym przychody należą do niego nie tyle w ujęciu formalnoprawnym, co przede wszystkim ekonomicznym. Natomiast władztwo w rozumieniu ekonomicznym wyklucza sytuacje, w których podatnik o formalnym statusie spółki państwa członkowskiego uzyskuje należności, ale jego wielopłaszczyznowe relacje, powiązania z innym podmiotem są tak ułożone, że należności te albo trafiają do tego innego podmiotu, albo ten inny podmiot w rzeczywistości decyduje o aktywności podatnika, steruje tą aktywnością i w rezultacie kontroluje losy tych należności.

Powyższe rozważania wykazują nie tylko to, że przesłanka rzeczywistego właściciela należności dotyczy w takim samym zakresie odsetek, jak i dywidend, ale także pozwalają prawidłowo odczytać istotę przesłanek zwolnienia podatkowego zawartych w art. 21 ust. 3 pkt 2 i w art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT, które zgodnie mówią o tym, że uzyskującym przychody ma być spółka podlegająca w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania.

Przytoczone przesłanki traktują wyłącznie o ekonomicznym aspekcie przebiegu zdarzeń. Nie chodzi w nich o spółkę państwa członkowskiego jako formalny instrument przepływu odsetek i dywidend, ale wyłącznie o taką spółkę państwa członkowskiego, która finalnie uzyskuje przysporzenie, wzbogacenie, środki do samodzielnej dyspozycji.

Jeśli zatem organ podatkowy w ramach rozpatrywania wniosku w sprawie wydania opinii o stosowaniu preferencji stwierdzi, że spółka o formalnym statusie spółki państwa członkowskiego nie jest rzeczywistym właścicielem należności z tytułu dywidend, bo organizacyjnie i majątkowo jest "w rękach" podmiotu spoza UE i EOG, wówczas tym samym eliminuje przesłankę zwolnienia podatkowego z art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT. Taka natomiast sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, co trafnie wywiódł organ. Celnie bowiem spostrzegł, że spółka faktycznie przysporzona w ujęciu ekonomicznym nie jest spółką państwa członkowskiego, pozostaje poza systemem unikania podwójnego opodatkowania i jednocześnie chce uniknąć opodatkowania u źródła, a więc w istocie rzeczy chce uniknąć opodatkowania.

W Komentarzu do art. 10 Modelowej Konwencji w sprawie podatku od dochodu i majątku wskazuje się, że eliminacja szkodliwego zjawiska erozji podstawy opodatkowania oraz transferu zysków z wykorzystaniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w celu uniknięcia zapłaty należnego podatku, co polega niekiedy na tworzeniu nieuzasadnionych ekonomicznie struktur organizacyjnych tylko po to, by skorzystać z określonych rozwiązań podatkowych niezgodnie z celem tych rozwiązań, wymaga uwzględnienia szerszego kontekstu relacji między podmiotami uczestniczącymi w przekazywaniu należności. Kontekst taki mogą zaś tworzyć okoliczności o charakterze faktycznym. Oparcie się na tych przesłankach pozwala przeciwdziałać sytuacjom, w których wykorzystywane są podmioty podstawione (pośredniczące) w celu uzyskania korzyści podatkowych przez podmioty do tego nieuprawnione. Komentarz do powołanego przepisu Konwencji Modelowej wskazuje bowiem, że państwo źródła nie jest zobowiązane do rezygnacji z prawa do opodatkowania dochodu z dywidend jedynie dlatego, że taki dochód został wypłacony bezpośrednio osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwie, z którym państwo źródła zawarło Konwencję. Pojęcie rzeczywistego właściciela, jak wskazuje Komentarz do Konwencji Modelowej, musi być rozumiane nie w wąskim i technicznym znaczeniu, ale w świetle celu i przedmiotu Konwencji, w szczególności w celu unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylania się od opodatkowania oraz oszustwom podatkowym. Dalej Komentarz podaje, że w świetle art 10 Konwencji Modelowej, spółka podstawiona nie może być uważana za rzeczywistego właściciela, ponieważ mimo że formalnie jest właścicielem dochodu, to posiada ograniczone uprawnienia, które czynią z niej zwykłego powiernika lub zwykłego zarządcę, działającego na rachunek zainteresowanych stron. Wyjaśniając rozumienie pojęcia ograniczonych uprawnień podmiotu niebędącego rzeczywistym właścicielem do dysponowania dywidendą Komentarz zwraca uwagę, że to ograniczenie może wynikać z odnośnych dokumentów, ale także może istnieć na podstawie faktów i okoliczności, które wskazują, że zasadniczo odbiorca nie ma prawa korzystać i rozporządzać dywidendą, choćby – co trzeba podkreślić – nie był w tym zakresie ograniczony obowiązkiem kontraktowym. Spółka podstawiona nie może być uważana za osobę uprawnioną, mimo że jest formalnym właścicielem dochodu, ponieważ w praktyce dysponuje ona ograniczonymi uprawnieniami, które czynią z niej powiernika lub zwykłego zarządcę, działającego na rachunek zainteresowanych stron.

Taki kierunek działania wskazują prawodawcy krajowemu regulacje zawarte w art. 1 ust. 2 i 3 dyrektywy 2011/96/UE. Z powołanych przepisów dyrektywy 2011/96/WE wynika obowiązek, by państwa członkowskie nie przyznawały korzyści wynikających z tej dyrektywy jednostkowemu uzgodnieniu ani seryjnym uzgodnieniom, w przypadku których głównym celem lub jednym z głównych celów wprowadzenia było uzyskanie korzyści podatkowej naruszającej przedmiot lub cel tej dyrektywy, w związku z czym - zważywszy na wszystkie stosowne fakty i okoliczności - takie jednostkowe lub seryjne uzgodnienie nie jest rzeczywiste. Jednostkowe lub seryjne uzgodnienie nie jest rzeczywiste w zakresie, w jakim nie jest ono wprowadzane z uzasadnionych powodów handlowych, które odzwierciedlają rzeczywistość gospodarczą. Z kolei w ust. 4. dyrektywa 2011/96/UE wskazuje, że nie uniemożliwia ona stosowania przepisów krajowych lub postanowień umownych niezbędnych do zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania, oszustwom podatkowym lub nadużyciom.

Na gruncie przepisów krajowych, pojęcie "rzeczywistego właściciela" zostało zdefiniowane w art. 4a pkt 29 ustawy o CIT. Zdaniem sądu, zostało ono ujęte w sposób odpowiadający intencjom wyrażonym zarówno w Konwencji Modelowej, jak i dyrektywie 2011/96/UE oraz dyrektywie 2003/49/WE (dyrektywa odsetkowa). Zgodnie z tym przepisem rzeczywisty właściciel to podmiot, który spełnia łącznie następujące warunki:

a) otrzymuje należność dla własnej korzyści, w tym decyduje samodzielnie o jej przeznaczeniu i ponosi ryzyko ekonomiczne związane z utratą tej należności lub jej części,

b) nie jest pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi,

c) prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby, jeżeli należności są uzyskiwane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, przy czym przy ocenie, czy podmiot prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, uwzględnia się charakter oraz skalę działalności prowadzonej przez ten podmiot w zakresie otrzymanej należności.

Aby uznać dany podmiot za rzeczywistego właściciela należności należałoby, w świetle tego przepisu stwierdzić, że otrzymuje on należności dla własnej korzyści (w tym decyduje samodzielnie o ich przeznaczeniu i ponosi ekonomiczne ryzyko związane z utratą należności), nie jest pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym do przekazania w całości lub części należności innemu podmiotowi oraz prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby. Nie chodzi przy tym, jak była wyżej mowa, o wykazane uprawnienia do otrzymania należności dla siebie formalnym dokumentem, ale o brak zobowiązania (formalnego lub nieformalnego) do przekazania należności innemu podmiotowi. Dla oceny statusu rzeczywistego właściciela należności znaczenie mają fakty wskazujące na określoną rzeczywistość ekonomiczną (zob. wyrok NSA z 6 października 2023 r., sygn. akt II FSK 1333/22).

Odnosząc się do zarzutu podatnika, iż organ w sposób całkowicie prawotwórczy wywiódł, że dla zastosowania zwolnienia z podatku u źródła płatności dywidendowych na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy o CIT podatnik musi spełnić przesłankę rzeczywistego właściciela, chociaż ani wskazany przepis, ani implementowane przepisy dyrektywy takiej przesłanki nie wprowadzają, wskazać należy, że stanowisko organu znajduje potwierdzenie w orzecznictwie tut. Sądu (wyroki z dnia: 21 września 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 216/22, I SA/Lu 316/22, z 28 września 2022 r., I SA/Lu 279/22, z 30 listopada 2022r., sygn. akt I SA/Lu 346/22, z 12 października 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 289/22). W tej kwestii nade wszystko jednak należy przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2023 r., w sprawie sygn. akt II FSK 1588/20, w którym wskazano, że "(...) omawiane przepisy realizują cel dyrektywy Rady 2011/96/UE z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich (Dz. U. L 345 z 29.12.2011, s. 8). Jest nim zwolnienie dywidendy i innych form podziału zysku, wypłacanych przez spółki zależne na rzecz ich spółek dominujących, od podatków potrącanych u źródła dochodu oraz eliminacja podwójnego opodatkowania takiego dochodu na poziomie spółki dominującej. W preambule dyrektywy Rady 2015/121 z dnia 27 stycznia 2015r. zmieniającej dyrektywę 2011/96/UE podkreślono, że: "Niezbędne jest zapewnienie, aby dyrektywa 2011/96/UE nie była nadużywana przez podatników objętych zakresem jej stosowania." NSA stwierdził, że za niezgodną z jej celem z pewnością należy uznać sytuację, w której nie jest opodatkowana wypłata dywidendy spółce z kraju UE (EOG), która nie będąc jej rzeczywistym właścicielem pośredniczy jedynie w jej przekazaniu do kolejnej spółki mającej siedzibę przykładowo w kraju zaliczonym do tzw. rajów podatkowych. Wówczas zamiast eliminacji podwójnego opodatkowania mamy do czynienia ze zjawiskiem tzw. podwójnego nieopodatkowania (double non-taxation). Można zatem uznać, że nałożenie na płatnika, który wypłaca dywidendę, obowiązku dokonania weryfikacji statusu podatnika jest realizacją funkcji zapobiegania nadużywaniu przepisów służących eliminowaniu podwójnego opodatkowania. Powinność ta nie jest zatem nadmiernym obciążeniem płatnika w kontekście zasady proporcjonalności. NSA przy tym (podobnie jak organ w badanej sprawie) za uzasadnione uznał odwołanie się do orzeczeń TSUE z dnia 26 lutego 2019 r. w sprawach C-116/16 i 117/16 (zwanych dalej wyrokami duńskimi). W wyrokach tych wskazano, iż mechanizmy dyrektywy 90/435 (obecnie 2011/96) zostały "wprowadzone z myślą o sytuacjach, w których - bez ich zastosowania - wykonanie przez państwa członkowskie ich władztwa podatkowego mogłoby prowadzić do tego, że zyski wypłacane przez spółkę zależną na rzecz jej spółki dominującej byłyby podwójnie opodatkowane (wyrok z dnia 8 marca 2017 r., Wereldhave Belgium i in., C-448/15, EU:C:2017:180, pkt 39). Mechanizmy takie nie mogą natomiast mieć zastosowania, jeżeli właścicielem dywidend jest spółka mająca siedzibę do celów podatkowych poza Unią, ponieważ w takim wypadku zwolnienie z podatku u źródła z tytułu rzeczonych dywidend w państwie członkowskim, z którego je wypłacono, mogłoby prowadzić do tego, że dywidendy te nie byłyby skutecznie opodatkowane w Unii." (pkt 113 wyroku). W pkt 5 sentencji wyroku stwierdzono, że w sytuacji, gdy przewidziany w dyrektywie "system zwolnienia z podatku u źródła z tytułu dywidend wypłacanych przez spółkę będącą rezydentem w państwie członkowskim spółce będącej rezydentem w innym państwie członkowskim nie ma zastosowania ze względu na stwierdzenie istnienia oszustwa lub nadużycia w rozumieniu art. 1 ust. 2 tej dyrektywy, nie można powołać się na zastosowanie swobód zagwarantowanych przez traktat FUE w celu zakwestionowania uregulowania pierwszego państwa członkowskiego dotyczącego opodatkowania tych dywidend." TSUE zwrócił uwagę, że "państwo członkowskie musi odmówić możliwości skorzystania z przepisów prawa Unii, jeżeli przepisy te są powoływane nie po to, aby realizować ich cele, lecz aby uzyskać korzyści z prawa Unii, podczas gdy przesłanki uzyskania tej korzyści są spełnione jedynie formalnie." (pkt 72 wyroku). Zdaniem NSA, w kontekście tez wyroków duńskich, za nieaktualną należy uznać argumentację zawartą w wyroku TSUE z dnia 7 września 2017 r. w sprawie C-6/16. Z wyroków duńskich jednoznacznie wynika, że mechanizmy stworzone w dyrektywie nie mogą być stosowane niezgodnie z jej celem. Z pewnością nie mogą one być stosowane w sytuacji, gdy odbiorcą dywidendy nie będzie jej rzeczywisty beneficjent. Bez znaczenia dla tej oceny pozostaje to, że ani w art. 22 ust. 4 ustawy o CIT, ani w dyrektywie nie zawarto expressis verbis tego wymogu, bo wypłata dywidendy bez poboru podatku u źródła byłaby traktowana jako nadużycie prawa. Przeciwstawianie tej regulacji przepisom odnoszącym się do zwolnienia z podatku u źródła na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy o CIT i dyrektywy nr 2011/96, czyli przepisom regulującym zasady zwolnienia z podatku u źródła m.in. odsetek od pożyczek i należności licencyjnych nie przesądza, że brak jest obowiązku weryfikacji statusu podatnika przy wypłacie dywidendy. Analogicznie wskazano w wyroku NSA z 6 października 2023 r., sygn. akt II FSK 1333/22, gdzie podkreślono, że obowiązek badania rzeczywistego stanu faktycznego, tj. weryfikacji czy podmiot uzyskujący dywidendę będzie jej właścicielem (beneficial owner), jak też ustalenia, czy wypłacana dywidenda nie stanowi dochodu otrzymanego lub osiąganego w związku ze sztuczną strukturą (artificial arrangement). Jak wskazano, "powyższe regulacje dotyczące uznania podmiotu, na rzecz którego wypłacane są dywidendy i związane z tym obowiązki płatnika w zakresie poboru podatku u źródła, zmierzają do zapobiegania wypłatom dywidend na rzecz podmiotów, które nie prowadzą faktycznie działalności gospodarczej lub też ich aktywność jest marginalna w stosunku do uczestnictwa w przedsięwzięciu, które ma na celu unikanie opodatkowania".

Niezasadne pozostaje zatem stanowisko spółki, że organ nie powinien dokonywać oceny, czy podatnik jest rzeczywistym właścicielem wypłacanych na jego rzecz dywidend oraz czy prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, a on sam nie miał obowiązku wykazania spełnienia takiego warunku. Pomimo różnicy pomiędzy dyrektywą Rady 2003/49/WE oraz dyrektywą Rady 2011/96/UE na tle posiadania, bądź nieposiadania wyartykułowanej explicite klauzuli rzeczywistego właściciela, w obu przypadkach TSUE łączy ten element nierozerwalnie z nadużyciem postanowień dyrektyw. W literaturze wskazuje się, że dyrektywą kierunkową powinno być przyjęcie, że brak statusu rzeczywistego właściciela stanowi o nadużyciu przywilejów sankcjonowanych wskazanymi dyrektywami, ale jednocześnie posiadanie takiego statusu nie wyklucza per se nadużycia. Uzasadnieniem takiego podejścia jest fakt, że oba instrumenty są nakierowane w rzeczywistości na to samo zjawisko, czyli przypadek gdy odbiorca płatności nie posiada wystarczającej "substancji" do bycia zaklasyfikowanym jako ekonomiczny właściciel otrzymanej płatności, przy czym do nadużycia może dojść również w stosunku do pozostałych kryteriów warunkujących zastosowanie dyrektyw podatkowych, (zob. F. Majdowski, Planowanie podatkowe z wykorzystaniem zagranicznych podmiotów holdingowych - koniec pewnej epoki? Kilka uwag na tle ostatnich wyroków TSUE w sprawie dyrektyw podatkowych dotyczących tzw. pasywnych płatności, Przegląd Podatkowy 2019 nr 10 s. 36-37). To zatem analiza całokształtu okoliczności faktycznych umożliwia sprawdzenie, czy elementy konstytutywne praktyki stanowiącej nadużycie zostały spełnione, a zwłaszcza czy podmioty gospodarcze dokonały transakcji czysto formalnych lub sztucznych, pozbawionych jakiegokolwiek gospodarczego i handlowego uzasadnienia, głównie w celu uzyskania nienależnej korzyści. W tym zakresie TSUE wskazuje pewne okoliczności, których wystąpienie może być miarodajne dla ustalenia czy zachodzi podstawa do przyjęcia, że mamy do czynienia z nadużyciem prawa. Zdaniem Trybunału, za sztuczną konstrukcję można uznać grupę spółek, która nie została utworzona ze względów odzwierciedlających rzeczywistość ekonomiczną, której struktura jest czysto formalna i której głównym celem lub jednym z głównych celów jest uzyskanie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem lub celem mającego zastosowanie prawa podatkowego. Tak jest w szczególności w przypadku, gdy dzięki podmiotowi pośredniczącemu wprowadzonemu do struktury grupy pomiędzy spółką wypłacającą, a podmiotem, który jest właścicielem należności, unika się zapłaty podatku. Przesłankę wskazującą na istnienie konstrukcji mającej na celu nienależne skorzystanie ze zwolnienia podatkowego stanowi zatem okoliczność, że należności te są wypłacane dalej, w całości lub prawie w całości, z reguły w krótkim czasie po ich otrzymaniu, przez spółkę, która je otrzymała na rzecz podmiotów niespełniających przesłanek do zastosowania zwolnienia.

W tym względzie przywołać należy również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, które zajął w sprawach tego rodzaju w najnowszym orzecznictwie (wyroki z 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II FSK 27/23 i II FSK 29/23). W judykatach tych NSA zgodził się z prezentowanym powyżej poglądem dotyczącym zakresu kryteriów niezbędnych do wydania opinii o stosowaniu preferencji w przypadku należności dywidendowych.

Podsumowując, wyrażone przez organ stanowisko w zakresie oceny rzeczywistego właściciela jest zasadne i znajduje odzwierciedlenie w materiale dowodowym przedstawionym przez samego podatnika.

Aby to unaocznić trafnie organ poddał analizie sprawozdania finansowe spółki, których zapisów spółka nie kwestionowała. Wynika z nich, że pierwszy znaczny zysk w kwocie 36.170.075 EUR spółka odnotowała w roku obrachunkowym od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r., zaś w pozostałych okresach sprawozdawczych - z wyjątkiem okresu od 8 maja 2018 r. do 31 marca 2019 r. - ponosił straty, które łącznie wyniosły ponad 8.000.000 EUR. Spółka w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 marca 2021 r. nie otrzymała dywidend, natomiast wypłaciła dywidendę okresową na rzecz swojego udziałowca w kwocie 9.200.000 euro. W tym okresie wynik z działalności był ujemny i wyniósł 4.355.691 EUR.

Słusznie w tym wypadku organ uznał, że środki na wypłatę dywidendy musiały pochodzić od podmiotów powiązanych w związku ze spłatą kapitału z tytułu udzielonych pożyczek.

Z kolei ze sprawozdania finansowego za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r. wynika, że podatnik uzyskał dochody z dywidend w wysokości 40.221.849 EUR oraz dochody z tytułu odsetek w wysokości 4.142.646 EUR. Następnie - po uregulowaniu kosztów działalności - wypłacił swojemu jedynemu udziałowcowi P. . Ltd z siedzibą w Singapurze dywidendę w wysokości 33.420.000 EUR, co stanowi ponad 92% wypracowanego zysku (głównie z dochodów dywidendowych otrzymanych od spółek zależnych). Dochody z dywidend w głównej mierze pochodzą od spółek polskich tj. 10,72 mln EUR, a zatem także i płatnika. Kwota dywidendy w wysokości 3.000.000 EUR została przeznaczona w okresie od 21 listopada 2021 r. do 31 marca 2022 r. na pokrycie bieżących kosztów działalności (koszty odsetkowe od kredytu bankowego oraz koszty związane z partycypacją w zatrudnieniu pracowników). We wskazanym zakresie środki pieniężne dostępne do wypłaty dywidendy wyniosły z kolei 2.472.047 EUR. Oznacza to, że spółka spożytkowała na własne cele zaledwie niewielki ułamek uzyskanych świadczeń, wypłacając zasadniczą ich część w formie dywidendy.

Organ podkreślił, że w równocześnie złożonym wniosku o wydanie opinii w sprawie należności odsetkowych ten sam podatnik wskazał, że w roku finansowym 2020 wykazał przychody z tytułu odsetek w wysokości 4.200.000 EUR, a także koszty odsetkowe w wysokości 7.600.000 EUR. Koszty pracownicze oszacowano na 560.000 EUR, do tego zadeklarowano ponoszenie opłat za doradztwo, koszty sekretariatu, opłaty i prowizje bankowe oraz koszty telekomunikacyjne. Odsetki zostały zapłacone zarówno bankowi (Société Generale), jak i podmiotom powiązanym (w tym M. Ltd.). W roku finansowym 2020 podatnik wykazał stratę w wysokości około 4.400.000 EUR, jednak pomimo to wypłacił dywidendę okresową w wysokości 9.200.000 EUR. Ponadto wpłacił dywidendę okresową w wysokości 20.000.000 EUR na dzień 12 maja 2021 r., 13.400.000 EUR na dzień 11 listopada 2021 r. oraz 14.500.000 EUR na dzień 18 maja 2022 r.

Zdaniem sądu, prawidłowa jest ocena organu, że wyłącznie w niewielkim zakresie środki pochodzące z dywidend są wykorzystywane na pokrycie koszów bieżącej działalności, nie są one reinwestowane przez podatnika w ramach prowadzonej działalności finansowo – holdingowej, a spółka działa wręcz sprzecznie z zasadami ekonomii i prawidłowego zarządzania, skoro regularnie doprowadza do powstawania straty (na którą nota bene następnie powołuje się w sprawie twierdząc, że to ten wynik finansowy jest wyłącznie przyczyną niepłacenia podatku).

Analogiczne uwagi należy odnieść do dochodów/przychodów odsetkowych uzyskiwanych przez podatnika od spółek zależnych. Jak wynika z załączonych sprawozdań finansowych za lata 2018 - 2022, podatnik do 31 marca 2020 r. nie osiągał dochodów odsetkowych, ponosił zaś wyłącznie koszty odsetkowe i inne koszty/wydatki finansowe związane z obsługą kredytu bankowego. W okresie sprawozdawczym od 1 kwietnia 2020 r. do 31 marca 2021 r. oraz od 1 kwietnia 2021r. do 31 marca 2022 r. podatnik osiągnął dochody odsetkowe od spółek powiązanych w związku z udzielonymi pożyczkami, kolejno w kwocie: 4.176.979 EUR i 4.142.646 EUR, zaś koszty/wydatki finansowe wyniosły kolejno: 8.066.382 EUR i 7.487.845 EUR, co potwierdza nota 6 - noty objaśniające do poszczególnych pozycji rachunku zysków i strat - do sprawozdania finansowego za okres do 31 marca 2022 r. Zgodnie z ww. notą, koszty odsetkowe do spółki z Grupy opiewają na kwotę 4.898.583 EUR - w 2022 r. oraz 5.637.087 EUR w 2021 r, zaś koszty odsetek od pożyczki/kredytu bankowego w 2022 r. wyniosły 1.947.085 EUR (podobna kwota wykazana jest za 2021 r.).

Powyższe dane korespondują z prognozą przepływów pieniężnych za okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. oraz umową pożyczki wewnątrzgrupowej zaciągniętej przez podatnika od podmiotu powiązanego G. T. z siedzibą w Singapurze, a następnie udzielonej podmiotowi zależnemu - spółce polskiej.

Organ zasadnie podkreślił też okoliczność, że warunki pożyczek wewnątrzgrupowych są niemal identyczne, co potwierdza uchwała zarządu z 30 marca 2022 r. oraz treść umów. W dniu 30 marca 2022 r. M. Ltd (jako powiernik G. T.) zawarł z podatnikiem umowę pożyczki na kwotę 1.900.000 EUR z terminem zapadalności oznaczonym na dzień 30 marca 2027 r., z oprocentowaniem według stopy rocznej równej sumie marży – 2,04% - oraz kosztu funduszy w walucie euro, a oprocentowanie podlega aktualizacji co 3 miesiące. Odsetki płatne kwartalnie. Następnie, w tym samym dniu podatnik zawarł umowę pożyczki ze swoją spółką zależną tj. A. sp. z o.o. na niemal identycznych warunkach. Jedyną różnicą jest wysokość marży, która wynosi 2,19%. Z powyższego wynika, że różnica w oprocentowaniu jest znikoma, bowiem wynosi 0,15%. W rzeczywistości więc kwoty odsetek od spółek zależnych są niemal identyczne lub mniejsze od kwot odsetek płatnych do G. T..

Na uwagę zasługuje również brak wykorzystania w całości pożyczki/kredytu bankowego na cele związane z działalnością finansową podatnika, tj. udzielania finansowania spółkom zależnym. Kwota kapitału kredytu bankowego od chwili jego zaciągnięcia, tj. od 2018 r. do 31 marca 2022 r. pozostaje niezmieniona i opiewa na kwotę 78.262.549 EUR. Podatnik ponosi jedynie koszty odsetkowe kredytu w kwocie ok. 2.000.000 EUR rocznie.

W uzupełnieniu wniosku podatnik wskazał, że do dnia złożenia pisma nie nastąpiła spłata kapitału kredytu udzielonego przez S. . Kredyt został natomiast zabezpieczony poprzez zastaw na wierzytelnościach wspólnika, stały zastaw na rachunkach oraz cesję polis ubezpieczeniowych. Głównym gwarantem zaciągniętego kredytu jest więc wspólnik podatnika. Pożyczka jest pożyczką terminową, która została zaciągnięta w jednej transzy na okres 5 lat (z dwoma jednorocznymi przedłużeniami). Odsetki są naliczane i spłacane kwartalnie. Zgodnie z informacjami zawartymi w nocie 5 do sprawozdania finansowego za 2022 r. - noty objaśniające do poszczególnych pozycji bilansu - pożyczka należna S., oprocentowana jest na poziomie 2,45% z okresem spłaty 5 lat. Tym samym, różnica między oprocentowaniem: pożyczki udzielonej podmiotowi zależnemu a oprocentowaniem pożyczki bankowej wynosi ok. 0,24%., a pożyczki zaciągniętej od podmiotu z Grupy a pożyczką bankową wynosi ok. 0,40%. Z kolei z noty 6 do sprawozdania wynika, iż należności od spółek z Grupy są nieznacznie wyższe w stosunku do zobowiązań wobec spółek z Grupy. Łączna kwota należności w ostatnich dwóch latach sprawozdawczych podatnika wyniosła 13.886.340 EUR, zaś łączna kwota zobowiązań wobec spółek z Grupy wyniosła 13.241.826 EUR. Okoliczność ta potwierdza, iż podatnik m.in. realizuje nieznaczną marżę na udzielonych spółkom zależnym pożyczkach.

W tych okolicznościach, w ocenie sądu, w pełni zasadna jest konstatacja organu, że podatnik faktycznie finansuje swoją działalność ze środków jedynego udziałowca. Z zebranego materiału wynika bowiem, że uzyskuje on finansowanie przede wszystkim wewnątrzgrupowe, kredyt bankowy nie stanowi podstawy jego działalności, a otrzymywane z tytułu dywidend oraz odsetek środki przekazuje niemal w całości wspólnikowi z siedzibą poza Unią Europejską. Jak ustalono, wszystkie dochody spółki mają charakter pasywny. To, że opisywanym przesunięciom majątkowym towarzyszą stosowne uchwały wynika wprost z zasad funkcjonowania spółek kapitałowych, nie zmienia to natomiast faktu, że skarżąca nie dysponuje tymi należnościami w sposób swobodny i niezależny od swojego wspólnika, który ją finansuje. Uzyskiwanym dochodem dysponuje zatem wyłącznie w sposób formalny. To zaś nie może świadczyć o tym, że można ją uznać za rzeczywistego właściciela dywidend.

W zakresie substratu pracowniczego z kolei wskazać trzeba, że z załączonych sprawozdań finansowych podatnika wynika, iż głównymi kosztami spółki są koszty wynagrodzeń pracowników oraz inne koszty około pracownicze. W pozostałym zakresie podatnik ponosi koszty związane z obsługą posiadanych aktywów. Przykładowe faktury potwierdzają, iż koszty pracownicze ponoszone są na rzecz spółki z Grupy M. B.V. Organ przeanalizował strukturę zatrudnienia w spółce podatnika, w tym wzorzec umowy o pracę i zasadnie stwierdził, że dysponuje ona lokalem udostępnionym przez M. B.V., a na dzień złożenia wniosku zatrudniała w niepełnym wymiarze czasu pracy i partycypowała w kosztach zatrudnienia ok. 7 pracowników, w tym jednego członka zarządu (dyrektora). W przeliczeniu na pełne etaty podatnik zatrudnia w przybliżeniu 4 pracowników oraz posiada trzech członków zarządu. W umowie o pracę nie wskazano rzeczywistej liczby godzin, w których dany pracownik jest zobowiązany do świadczenia pracy na rzecz podatnika i innych spółek z Grupy, został wskazany natomiast procentowy przydział konkretnego pracownika do określonej spółki. W konsekwencji, jak słusznie zauważono, nie można jednoznacznie powiązać wymiaru czasu pracy pracownika z procentowym przydziałem czasu pracy do określonej spółki. Co jednak najistotniejsze, stosunek pracy nawiązany między podatnikiem i pracownikiem został ściśle uzależniony od stosunku pracy ze spółką M. B.V. Trudno w takich okolicznościach uznać, że podatnik w istocie dysponuje kadrą pracowniczą, skoro w każdym aspekcie (zarówno nawiązania stosunku pracy, jego trwałości, jak i czasu pracy) jest on wprost zależny od stosunku pracy z M. B.V. W tym względzie ponownie pokreślić należy, że istotą tej uwagi nie jest kwestionowanie zwyczajowej praktyki (na którą powołuje się strona) partycypacyjnego finansowania kadry oraz jej współzatrudniania w powiązanych spółkach, ale ocena konkretnie ustalonych okoliczności w niniejszej sprawie na tle przepisów regulujących wydanie opinii.

Nie sposób w tym względzie nie odnotować również, że członkowie organu zarządzającego podatnika pełnią analogiczne funkcje w innych podmiotach z Grupy z siedzibą w Singapurze oraz na terytorium Unii Europejskiej (R. T. T. pełni funkcje dyrektora/członka zarządu w 9 innych spółkach, M. T. S. pełni funkcje dyrektora/członka zarządu w 53 innych spółkach, w tym spółkach bezpośrednio i pośrednio powiązanych z podatnikiem z siedzibą w Singapurze, A. R. funkcje dyrektora/członka zarządu w 8 innych spółkach). Spółka nie przedstawiła wiarygodnych dowodów i informacji na okoliczność, że osoby te (szczególnie M. T. S.), pełniąc równocześnie odpowiedzialne funkcje zarządcze w różnych, w tym położonych w różnych krajach i na różnych kontynentach podmiotach, mają realną możliwość ich wypełniania, nawet przy założeniu wprowadzenia wąskiej specjalizacji w zarządach spółek i uzyskują wynagrodzenie adekwatne do pełnionych funkcji z innych podmiotów w holdingu. Podkreślana natomiast przez stronę informacja o szerokim zakresie działalności spółki i równocześnie dane, z których wynika, że osoby decyzyjne i odpowiedzialne za jej działanie nie są w pełni zaangażowane, bo dzielą swoją aktywność pomiędzy wiele podmiotów, poddaje w uzasadnioną wątpliwość twierdzenia skarżącej o realnym działaniu podmiotu w takim zakresie, który został opisany we wniosku. Współmierność substratu majątkowo - osobowego (pracowniczego), na którą powołuje się spółka, winna zostać przez nią co najmniej uprawdopodobniona, i to nie poprzez wyłącznie negację stanowiska organu, który podkreślił w tym względzie, że spółka wykazuje jedynie niezbędne z punktu widzenia prawa obowiązującego w kraju rezydencji minimum, przy równoczesnym twierdzeniu o dużych obiektywnie rozmiarach działalności.

Organ przywołał w tym względzie również dane z przedłożonego dokumentu - Master File, tj. strategii Grupy M. oraz dane zawarte na oficjalnej stronie internetowej M. Ltd. Podkreślił, że posiadany substrat majątkowo - osobowy służy realizacji podstawowych obowiązków i zadań publicznoprawnych podatnika oraz zadań przypisanych w strategii Grupy lokalnej spółce zarządzającej aktywami poza terytorium Singapuru, tj. spółkami nieruchomościowymi w Polsce, które pozostają własnością M. Ltd. Posiadany przez podatnika substrat majątkowo - osobowy został wykreowany w celu spełnienia minimalnych warunków w zakresie majątku i zasobów wymaganych niderlandzkim prawem podatkowym. Niezależnie od tego podatnika nie można uznać za beneficjenta rzeczywistego, bowiem przekazuje prawie w całości i w bardzo krótkim czasie otrzymane od spółek polskich należności - dywidendy i odsetki do spółek singapurskich z Grupy M.. Nadto, w strategii Grupy główne decyzje inwestycyjne oraz finansowe podejmowane są na szczeblu M. Ltd. W konsekwencji, G. B.V. jest wyłącznie formalnym odbiorcą dywidend i nie może swobodnie dysponować dochodem z tego tytułu oraz samodzielnie decydować o jego przeznaczeniu. G. B.V. jest podmiotem pośredniczącym, istniejącym w strukturze Grupy m.in. w celu optymalizacji podatkowej przejawiającej się w minimalizowaniu obciążeń podatkowych, co w powiązaniu z wyjaśnieniami w zakresie uzyskanego zwolnienia z poboru podatku u źródła na terenie Królestwa Niderlandów w przypadku ich wypłaty do jedynego wspólnika (co w sprawie jest niesporne) oraz w świetle celu dyrektywy Rady 2011/96/UE powinno zostać ocenione jako działanie z nadużyciem prawa - wyłączające możliwość skorzystania ze zwolnienia podatkowego. Z uwagi na charakter transferu dochodów oraz strategie inwestycyjno - finansową Grupy należy uznać, że beneficjentem rzeczywistym dywidend jest P. . Ltd, zaś podatnik nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej w kraju rezydencji.

W ocenie sądu, za znajdującą potwierdzenie w materiale dowodowym należy też uznać ocenę w zakresie sztuczności konstrukcji podatnika i jej nakierowanie bezpośrednio na uzyskanie korzyści podatkowej w postaci skorzystania ze zwolnienia określonego w art. 22 ust. 4 ustawy o CIT. Istnieje zatem również uzasadnione przypuszczenie wydania decyzji z zastosowaniem art. 22c tej ustawy, z uwagi na przyjęcie, że skorzystanie ze zwolnienia było głównym celem dokonania transakcji. Przepis ten reguluje tzw. małą klauzulę przeciw unikaniu opodatkowania, która w ściśle określonych w ustawie wypadkach umożliwia odmowę przewidzianych w danych sytuacjach uprawnień. W sytuacji, gdy stan faktyczny wykaże brak wystarczającego uzasadnienia gospodarczego czynności rzeczywiście dokonanych przez podatnika, organ podatkowy jest władny pominąć konsekwencje tych działań, które wynikałyby z normalnego zastosowania przepisów prawa podatkowego. Dochodzi więc do pozbawienia podatnika preferencji, które powinny przysługiwać mu na podstawie zawartych w ustawach podatkowych przepisów. Innymi słowy, zwolnienia od podatku pobieranego u źródła nie stosuje się jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że skorzystanie ze zwolnienia było sprzeczne w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem tych przepisów lub głównym lub jednym z głównych celów dokonania transakcji lub innej czynności albo wielu transakcji lub innych czynności, a sposób działania był sztuczny.

W niniejszej sprawie słusznie podkreślono, że skarżąca funkcjonuje wśród podmiotów w ramach struktury ściśle sformalizowanej i powiązanej, dokonując inwestycji w spółki zależne pozyskuje finansowanie w całości od podmiotu z Grupy, nie zaciągając efektywnie wykorzystywanych w działalności zobowiązań poza Grupą, posiada udziały w spółkach zależnych, jednocześnie organizując własne zaplecze osobowo – lokalowe zupełnie nieadekwatne do rozmiaru prowadzonej działalności. Z przedłożonych dokumentów wynika, że przychody są następnie w znaczącej części przekazywane do podmiotu powiązanego. Taki sposób funkcjonowania wskazuje, że skarżąca w strukturze Grupy wykazuje cechy świadczące o tym, że jej działalność podyktowana i podporządkowana jest w głównej mierze celowi polegającemu na minimalizowaniu obciążeń podatkowych. W realiach niniejszej sprawy spółki z Grupy korzystają zatem ze sztucznej struktury w celu nadużycia uprawnienia do zwolnienia podatkowego.

W tych okolicznościach, sąd ocenia, że organ wykazał przesłanki, które zobowiązywały organ do odmowy wydania opinii o stosowaniu preferencji. Tym samym za niezasadne należało uznać zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.

Nie są również - w ocenie sądu - uzasadnione zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Należy bowiem wskazać, że specyfika postępowania w przedmiocie wydania opinii o stosowaniu preferencji jest sformalizowana. Organ nie jest w tym postępowaniu zobowiązany do poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego w celu ustalenia prawdy materialnej. Jego rola ogranicza się do wszechstronnej oceny materiału dowodowego oraz twierdzeń strony zawartych we wniosku w aspekcie prawnopodatkowym. Innymi słowy ciężar wykazania okoliczności uzasadniających zastosowanie zwolnienia podatkowego spoczywa na wnioskodawcy. Oczywiście ocena ta nie może być wybiórcza czy dowolna, ale powinna uwzględniać wszystkie istotne elementy sprawy.

W ocenie sądu - organ prawidłowo dokonał analizy przedstawionych przez skarżącą okoliczności, jak również prawidłowo zinterpretował przepisy prawne mające zastosowanie w sprawie, trafnie wywodząc, że spółka nie wykazała łącznego spełnienia wszystkich warunków uprawniających do wydania opinii o stosowaniu preferencji.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w sentencji.