Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 81/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par 13zt ust. 1- ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 187
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 6, art. 8 par 1, art. 11, art. 15, art. 80, art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 3 par 1 pkt 1, art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1935
law: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.),, Sędzia WSA Bolesław Stachura, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi F.[...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 listopada 2023 r. nr 9016-2023-265/M-8110 w przedmiocie udzielenia pomocy finansowej producentowi rolnemu I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej F. [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Sz [...]

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR (organ) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR dla Powiatu G. z siedzibą w N. (organ I instancji) z 2 sierpnia 2023 r. odmawiającą spółce z ograniczoną odpowiedzialnością F. (spółka) przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy.

W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że spółka 30 czerwca 2023 r. złożyła wniosek o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy. Do wniosku spółka dołączyła:

- fakturę nr [...] z 26 maja 2023 r. dotyczącą sprzedaży pszenżyta;

- dokumenty opisujące wewnątrzwspólnotowe dostawy kukurydzy: nr [...] z 8 lutego 2023 r., nr [...] z 9 lutego 2023 r., nr [...] z 9 lutego 2023 r., nr [...] z 10 lutego 2023 r., nr [...] z 13 lutego 2023 r., nr [...] z 16 lutego 2023 r., nr [...] z 17 lutego 2023 r.

Następnie 5 lipca 2023 r. oraz 10 lipca 2023 r. wpłynęła zmiana powyższego wniosku.

Organ I instancji stwierdził, że spółka przedstawiła dokumenty, które nie są fakturami i z tego powodu odmówił przyznania spółce wnioskowanej pomocy finansowej.

Organ zaznaczył, że rozpatrując sprawę w instancji odwoławczej, wezwał spółkę do złożenia faktur.

Następnie organ nawiązał do § 13zt ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2015.187 ze zm. - rozporządzenie RM z 2015 r.) i tłumaczył, że spółka nie dołączyła do wniosku faktur potwierdzających sprzedaż pszenicy, gryki lub kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od 1 grudnia 2022 r. do 14 kwietnia 2023 r.

Zdaniem organu, w świetle obowiązujących przepisów nie można uwzględnić dokumentów "wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów" i przyznać spółce na ich podstawie wnioskowaną pomoc, ponieważ z rozporządzenia RM z 2015 r. jasno wynika, że do wniosku dołącza się kopie faktur lub ich duplikaty, potwierdzające sprzedaż pszenicy, gryki lub kukurydzy.

Jednocześnie organ zauważył, że zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2023.1199 - ustawa o ARiMR), jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 - K.p.a.) z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81. Zatem w niniejszym postępowaniu nie mogło dojść do naruszenia art. 7, art. 9, art. 77 K.p.a.

W podsumowaniu organ stwierdził, że przyjęte rozstrzygnięcie ma podstawę w przepisach rozporządzenia RM z 2015 r.

Spółka złożyła skargę na powyższą decyzję organu.

Zarzuciła naruszenie:

- art. 80 K.p.a., art. 10a ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o ARiMR przez przyjęcie, że dokumenty złożone przez spółkę są nieprawidłowe w zakresie adresu kupującego - V. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka V. ) oraz ze względu na brak rejestracji takiego podmiotu w niemieckim rejestrze handlowym;

- art. 81 K.p.a., art. 10a ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o ARiMR z powodu rozstrzygnięcia wątpliwości co do przebiegu transakcji na niekorzyść spółki;

- art. 11 K.p.a., art. 10a ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o ARiMR, bowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej, analizy argumentów spółki, w szczególności odnoszących się do przebiegu transakcji;

- art. 15 K.p.a., art. 10a ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o ARiMR polegające na bezkrytycznej akceptacji ustaleń organu I instancji, ograniczeniu się wyłącznie do kontroli decyzji organu I instancji;

- art. 6, art. 8 K.p.a., art. 10a ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o ARiMR, gdyż organ dokonał oceny prawnej transakcji w oparciu o niekompletny stan faktyczny, nie podjął próby wyjaśnienia przebiegu transakcji, skupił się na warunkach stosowania stawki VAT 0 %, co należy do wyłącznej kompetencji organu I instancji;

- § 13zt ust. 1 pkt 3a, ust. 2, ust. 5 rozporządzenia RM z 2015 r., art. 106e ust. 1 pkt 1 - pkt 15, pkt 24 ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U.2024.361 - ustawa o VAT) i uznanie, że dokumenty złożone przez spółkę nazwane "Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów", zawierające wszystkie elementy formalne faktury, nie stanowią faktury w rozumieniu przesłanki przyznania wnioskowanej pomocy finansowej.

W następstwie formułowanych zarzutów spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu wraz z decyzją organu I instancji z 2 sierpnia 2023 r. oraz o zasądzenie od organu na rzecz spółki kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu zarzutów i wniosków zawartych w skardze spółka wykazywała, że nienazwanie dokumentu fakturą nie ma wpływu na ocenę jego rzeczywistego charakteru.

Spółka dokonywała transakcji wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów na rzecz spółki V[...], która posługiwała się niemieckim numerem identyfikacji podatkowej VAT. Przepisy prawa podatkowego obligują bowiem podatnika do rejestracji w innym kraju członkowskim Unii Europejskiej na potrzeby dokonywania transakcji na terytorium tego innego państwa. Tym samym spółka V. nabywała od spółki towar z dostawą do Niemiec. Jednocześnie spółka V. nie musiała być podmiotem ujawnionym w niemieckim rejestrze handlowym, czy też posiadać siedzibę w innym kraju członkowskim.

Spółka motywowała, że faktura WDT jest dokumentem potwierdzającym przeprowadzenie transakcji. Różni się od tradycyjnych faktur, ponieważ posiada dodatkowe informacje (numer VAT UE podatnika, który sprzedaje towar, numer identyfikacyjny odbiorcy towaru). Faktury WDT załączone przez spółkę do wniosku o przyznanie spornej pomocy finansowej zawierają wszystkie formalne elementy faktury wymienione w art. 106e ust. 1 pkt 1-pkt 15, pkt 24 ustawy o VAT.

Ponadto, zdaniem spółki, nawet formalne uchybienia przy wystawieniu faktury pozostają bez wpływu na stwierdzenie, że doszło do wykonania transakcji i tym samym do realizacji przesłanki wnioskowanej pomocy finansowej.

Co istotne, według spółki, organ nie zweryfikował numeru VAT UE dla transakcji wewnątrzwspólnotowych w ramach systemu VIES.

Spółka podsumowała powyższe argumenty stwierdzeniem, że organ nie rozpatrzył sprawy w instancji odwoławczej.

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga spółki zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu nie jest zgodna z prawem.

Stosownie do § 13zt ust. 1 rozporządzenia RM z 2015 r. w 2023 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:

1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia 2022/2472;

3) który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy;

3a) który dokonał sprzedaży pszenicy, gryki lub kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 14 kwietnia 2023 r.

4) który złożył wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022 r.

W myśl § 13zt ust. 2 rozporządzenia RM z 2015 r. pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana:

1) na wniosek producenta rolnego złożony do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego na formularzu opracowanym przez Agencję i udostępnionym na jej stronie internetowej;

2) w wysokości ustalonej zgodnie z ust. 6 i 7.

Według § 13zt ust. 3 rozporządzenia RM z 2015 r. wniosek, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, składa się raz do dnia 30 czerwca 2023 r.

Następnie § 13zt ust. 4 rozporządzenia RM z 2015 r. stanowi, że wniosek, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, zawiera:

1) imię i nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę, siedzibę i adres producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1;

2) numer identyfikacyjny producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

3) numer identyfikacyjny powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (numer PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, a w przypadku osób fizycznych nieposiadających numeru PESEL - numer paszportu albo innego dokumentu stwierdzającego tożsamość;

4) oświadczenie producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, że:

a) poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy,

b) dokonał sprzedaży pszenicy, gryki lub kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 14 kwietnia 2023 r.

Z kolei § 13zt ust. 5 rozporządzenia RM z 2015 r. przewiduje, że do wniosku, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, dołącza się kopie faktur VAT lub ich duplikaty potwierdzające sprzedaż pszenicy, gryki lub kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 14 kwietnia 2023 r.

Jak wynika z lektury uzasadnienia kontrolowanej decyzji, organ odmówił przyznania spółce wnioskowanej pomocy wyłącznie z tym uzasadnieniem, że nie złożyła kopii faktur, których wymaga § 13zt ust. 5 rozporządzenia RM z 2015 r. Jednak na obecnym etapie kontrolowanego postępowania administracyjnego tej treści stanowisko organu nosi znamiona arbitralności, a tym samym dowolności.

Przede wszystkim organ przemilczał okoliczność, wynikającą z akt postępowania administracyjnego przedstawionych sądowi, że spółka na etapie postępowania odwoławczego, odpowiadając na wezwanie organu, złożyła faktury wystawione na rzecz spółki V. , dokumenty CMR. Organ tego materiału dowodowego nie przeanalizował w motywach kontrolowanej decyzji ani na płaszczyźnie faktów, ani prawa. Nie wyjaśnił dlaczego nie stanowią one wypełnienia warunku z § 13zt i nast. rozporządzenia RM z 2015 r.

Nie odpowiedział spółce, z jakich konkretnych przyczyn faktycznych i prawnych dokument nazwany "Wewnątrzwspólnotowa dostawa towaru" nie może być uznany za fakturę w rozumieniu ustawy o VAT i § 13zt ust. 1 i nast. rozporządzenia RM z 2015 r.

W kontekście przesłanek ustanowionych w § 13zt ust. 1 i nast. rozporządzenia RM z 2015 r. organ miał obowiązek rzetelnie i wyczerpująco przenalizować:

- pojęcia sprzedaży i wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów, ustawowy sposób dokumentowania każdej z tych czynności, a następnie adekwatnie odnieść te rozważania do rozwiązań, warunków przewidzianych w rozporządzeniu RM z 2015 r.;

- stosownie do okoliczności, w jakich sytuacjach i pod jakimi warunkami faktura ewentualnie dotknięta brakami może wywoływać skutki w obrocie prawnym, a kiedy jest to wykluczone.

Jest jeszcze jeden istotny aspekt analizowanej sprawy, w sposób dowolny całkowicie pominięty przez organ.

Organ I instancji w swojej argumentacji zwrócił uwagę na okoliczności, że spółka V. ma siedzibę w S., nie została odnaleziona przez organ I instancji w niemieckim rejestrze handlowym i niemieckim rejestrze spółek. W ten sposób organ I instancji w istocie rzeczy podważał wiarygodność dokumentów przedstawionych przez spółkę, zgodność tych dokumentów z rzeczywistym przebiegiem zdarzeń. Tymczasem dokonanie transakcji to jedno zagadnienie, a jej rzetelne udokumentowanie kolejne. Wątpliwości organu I instancji co do istnienia i przebiegu transakcji przedstawionych przez spółkę na potrzeby uzyskania wnioskowanej pomocy, miały pierwszorzędne znaczenie z punktu widzenia wyniku sprawy. W związku z tym wymagały od organu rzetelnej analizy na płaszczyźnie faktów i prawa na etapie prowadzenia postępowania odwoławczego. Nie może bowiem ulegać wątpliwości, że § 13zt ust. 1 i nast. rozporządzenia RM z 2015 r. należy odnosić do rzeczywistych transakcji i dokumentów zgodnych z rzeczywistością.

W myśl art. 107 § 3 K.p.a uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W piśmiennictwie z zakresu teorii prawa (J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988, s. 306–307) podkreśla się, że uzasadnienie decyzji:

1) spełnia prawny obowiązek wykazania, na jakiej podstawie decyzja została podjęta;

2) daje podstawę kontroli poprawności decyzji;

3) może odgrywać rolę perswazyjną w stosunku do adresatów decyzji oraz innych podmiotów, a także wobec organów orzekających, przed którymi sprawa może się toczyć w trybie odwoławczym;

4) pełni inne rozmaite dalsze funkcje (wpływa na kształtowanie praktyki precedensowej i przewidywalności decyzji oraz na kształtowanie się postaw oceniających wśród organów orzekających), może wreszcie stanowić materiał, który uwzględniony przez prawodawcę będzie wpływał na zmiany stanu prawnego;

5) pełni funkcję opisową, gdy ma odpowiadać procesowi podjęcia decyzji przez organ orzekający.

W doktrynie prawa i postępowania administracyjnego obowiązek uzasadniania decyzji wiąże się zwykle z zasadą przekonywania ustanowioną w art. 11 K.p.a. oraz z wyrażoną w art. 8 K.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli.

Fundamentalną zasadą, na jakiej opiera się system prawny, jest konstytucyjna zasada równości obywateli wobec prawa. Musi być ona przestrzegana na gruncie wszystkich dziedzin prawa. W sferze prawa administracyjnego oznacza, że w takim samym stanie faktycznym powinny zapadać decyzje administracyjne tej samej treści. "Jeżeli strona postępowania administracyjnego twierdzi, że zasada równości wobec prawa jest w jej sprawie naruszona, organ administracji ma obowiązek przeprowadzić wnikliwe postępowanie wyjaśniające dla ustalenia, czy istotnie zarzut taki jest zasadny, to jest – czy w sprawach, na które powołuje się strona, rzeczywiście zapadały decyzje o odmiennej treści i czy rzeczywiście były to sprawy, w których występowała analogiczna sytuacja faktyczna i prawna. W każdym takim wypadku do zarzutu naruszenia zasady równości wobec prawa organ administracji powinien się ustosunkować w uzasadnieniu decyzji. Tylko w taki sposób można bowiem pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa (...)." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. II SA 1161/84, ONSA 1984/2, poz. 97, z glosą J. Borkowskiego i z glosą A. Jaroszyńskiego, OSPiKA 1986/3, poz. 48).

"Zarówno bowiem z zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 8, 9 i 11 k.p.a.), jak i z treści art. 107 § 1 i 3 k.p.a. wynika, że strona powinna wiedzieć, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej wydano decyzję w sprawie" (por. szerzej NSA w sprawie sygn. II SA 1208/84).

"Elementem składowym decyzji jest uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie jest więc niezbędnym elementem decyzji administracyjnej i stanowi integralną jej część." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. I SA 47/82, PiP 1985/1, s. 147, z glosą J. Borkowskiego).

"Artykuł 107 k.p.a. zalicza do części składowych decyzji administracyjnej m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. I SA 178/83, ONSA 1983/1, poz. 51, z glosą J. Zimmermanna, NP 1984/5, s. 153).

W doktrynie trafnie podkreśla się, że stosunek uzasadnienia do rozstrzygnięcia polega na tym, iż "uzasadnienie ma objaśnić tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie." (por. J. Borkowski [w:] Komentarz, 1996, s. 488).

"Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn odmówienia innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej.

W uzasadnieniu faktycznym organ administracji publicznej powinien zatem dokładnie wskazać podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.

Organ musi zająć stanowisko wobec całego materiału procesowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, a w szczególności uzasadnić, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe.

Wszelkie niejasności, które ujawnią się przy zestawieniu podstawy faktycznej decyzji z materiałem procesowym, muszą budzić uzasadnioną wątpliwość, czy ustalenie podstawy faktycznej nastąpiło prawidłowo."

"Pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy" (por. szerzej NSA w sprawie sygn. SA 910/80, ONSA 1981/1, poz. 7, z glosami A. Zielińskiego, OSPiKA 1982/5–6, poz. 57, oraz Z. Żukowskiego, OSPiKA 1983/2, poz. 21).

"Organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji." (por. szerzej NSA w sprawie sygn. IV SA 385/87).

"Uzasadnienie prawne decyzji polega na wyjaśnieniu podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa co polega nie tylko na obowiązku powołania podstawy prawnej w każdej decyzji i przytoczeniu obowiązującego prawa, ale także na wszechstronnym wyjaśnieniu podstawy prawnej i faktycznej decyzji, czyli na wytłumaczeniu się, dlaczego właściwy organ orzekający zastosował określony przepis rozstrzygając sprawę, względnie też dlaczego daną wykładnię przyjął, skoro strona przedstawiła wykładnię odmienną." (por. szerzej opracowanie komentatorskie do art. 107 K.p.a., M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, dostępne w systemie elektronicznym LEX).

Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego decyzja - także organu odwoławczego - powinna zawierać omówienie materiału dowodowego, ustalenia faktyczne, a w dalszej kolejności prezentować przyjęty sposób wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego rozpatrywanej, indywidualnej sprawy.

Treść uzasadnienia decyzji powinna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, który doprowadził do wydania określonego rozstrzygnięcia. Wyjaśniać przesłanki faktyczne i prawne, jakimi kierował się organ, podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji kończącej postępowanie administracyjne ma stanowić odpowiedź na pytanie "dlaczego", a nie ograniczać się do stwierdzeń, "że". Ponadto w uzasadnieniu podjętej decyzji organ ma obowiązek ustosunkować się do argumentów stron sporu. Rzetelnie i wyczerpująco omówić, które z nich są istotne, a które nie mają wpływu na wynik sprawy i dlaczego, z nawiązaniem przy tym do konkretnych dowodów, faktów z nich wynikających i przepisów prawa.

W świetle powyższego, utrwalonego dorobku orzecznictwa sądowego i doktryny należy ocenić, że uzasadnienie kontrolowanej decyzji organu nie spełnia ustawowych standardów.

Organ nie zawarł w uzasadnieniu analizowanej decyzji konkretnego i wyczerpującego omówienia, jakiej treści zgromadził dowody, jakie konkretnie ustalenia z nich wynikają, według jakiego toku rozumowania, w jaki sposób przebiegała ocena materiału dowodowego.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera również analizy, wykładni przepisów prawa, które rozstrzygają o przyznaniu pomocy wnioskowanej przez spółkę bądź wykluczają przyznanie takiej pomocy.

Organ zasadniczo poprzestał jedynie na zacytowaniu przepisów prawa i przedstawieniu przyjętych przez siebie tez przy zaniechaniu omówienia toku argumentacji faktycznej i prawnej, który doprowadził do postawienia takich a nie innych tez.

W efekcie spółka została pozbawiona możliwości realnej kontroli stanowiska organu zarówno na płaszczycie faktów, jak i prawa.

Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności ustanowioną w art. 15 K.p.a. organ odwoławczy zobowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Nie może więc ograniczyć się do wybiórczej kontroli decyzji organu I instancji, ale zobowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę we wszystkich istotnych aspektach faktycznych i prawnych. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy przez organy, nie zaś na kontroli zasadności wybranych argumentów przedstawionych przez organ I instancji.

Stwierdzenie organu, że organ I instancji nie naruszył przepisów materialnych i proceduralnych (s. 5 decyzji organu) byłoby uprawnione dopiero wówczas, gdyby organ samodzielnie ocenił kompletny materiał dowodowy, wyprowadził z niego własne ustalenia faktyczne, przeprowadził własną analizę stanu prawnego i odniósł ją do konkretnych faktów - odrębnie, niezależnie od organu I instancji.

Podstawowe luki w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji świadczą o tym, że organ nie rozpoznał istoty sprawy w instancji odwoławczej, a więc samodzielnie nie przeanalizował istotnych dowodów, zwłaszcza tych, którymi już dysponuje. Nie poczynił samodzielnie niezbędnych ustaleń faktycznych w granicach ustawowej swobody. Nie odtworzył prawdy obiektywnej. Nie rozważył również samodzielnie podstawy prawnej przyjętego rozstrzygnięcia, sposobu wykładni i zastosowania adekwatnych przepisów prawa, zawierających przesłanki pomocy wnioskowanej przez spółkę. Wszystkie te zaniechania organu, o których świadczy uzasadnienie kontrolowanej decyzji, bez wątpienia mogą przesądzać o przyszłym wyniku sprawy.

Należy zatem ocenić, że dotychczas organ nie wykonał swoich ustawowych obowiązków, spoczywających na organie odwoławczym, polegających na ponownym, samodzielnym rozpoznaniu sprawy we wszystkich istotnych aspektach faktycznych i prawnych odrębnie, niezależnie od organu I instancji.

Oznacza to w konsekwencji, że organ stwierdzonymi zaniechaniami istotnie naruszył art. 10a ust. 1, ust. 1a pkt 1, pkt 2 ustawy o ARiMR, art. 6, art. 8 § 1, art. 11, art. 15, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. w sposób, który niewątpliwie może wpłynąć na wynik sprawy.

Z punktu widzenia wymienionych ustawowych standardów postępowania i w rezultacie obowiązków organu odwoławczego zasadnicze znaczenie ma kwestia treści, kompletności i wiarygodności zgromadzonego dotąd materiału dowodowego, który organ miał obowiązek samodzielnie ocenić i na tej podstawie wyprowadzić własne stanowisko przede wszystkim na płaszczyźnie faktów, a w dalszej kolejności i konsekwentnie na płaszczyźnie prawa, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w motywach podjętej decyzji. Organ pominął, że rozpatrzenie istoty sprawy stanowi efekt całego zespołu czynności dowodowych, pełnego i konsekwentnego toku rozumowania prowadzących do rzetelnego, wnikliwego i wyczerpującego wyjaśnienia, jaki jest stan faktyczny rozpatrywanej sprawy i jakie przepisy znajdują do niego zastosowanie, okazują się adekwatne.

Przy ponownym rozpatrywaniu i rozstrzyganiu sprawy w instancji odwoławczej organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Wyczerpująco omówi podstawę faktyczną i prawną podjętego rozstrzygnięcia, a więc: jak ocenił poszczególne dowody, jakie wyprowadził z nich konkretne ustalenia faktyczne, jaką przyjął wykładnię adekwatnych przepisów prawa i w jaki sposób je zastosował do odtworzonego stanu faktycznego. Rzetelnie przeanalizuje dotychczas zgromadzone dowody, uwzględniając ich pełną treść. Rozważy potrzebę ich uzupełnienia. Na tej podstawie w zgodzie z prawdą obiektywną odtworzy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy istotny z punktu widzenia przesłanek przyznania spornej pomocy finansowej. Wnikliwie i bezstronnie rozważy wszystkie argumenty spółki, ich obiektywne znaczenie dla wyniku sprawy, na ile mogą wpływać na przyznanie rozpatrywanej pomocy, a na ile takiego wpływu mieć nie mogą.

Należy przy tym podkreślić, że rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej - odtworzenie prawdy obiektywnej, zastosowanie adekwatnych przepisów prawa - należy do organu. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organu w realizacji tych ustawowych obowiązków; do rozstrzygania sprawy za organ na płaszczyźnie faktów i prawa. Rola sądu polega na kontroli decyzji organu z punktu widzenia przepisów prawa - proceduralnego, materialnego - o czym stanowi art. 3 § 1, § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 ze zm. - P.p.s.a.).

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl oraz w elektronicznym systemie LEX.

Z powodów omówionych wyżej zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego ([...] zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935).

Obejmują one wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) oraz opłatę od pełnomocnictwa ([...] zł).