Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 4628/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Kurator Oświaty
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 9a ust. 5
journal: Dz.U. 2019 poz 2215
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - t.j.
article: art. 124
journal: Dz.U. 2017 poz 2203
law: Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych
article: art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Hanna Knysiak- Sudyka Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 680/20 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Mazowieckiego Kuratora Oświaty z dnia 24 stycznia 2020 r. nr RED.5860.19.2019.AK w przedmiocie odmowy nadania stopnia nauczyciela mianowanego 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2) zasądza od Mazowieckiego Kuratora Oświaty na rzecz M.S. kwotę 857 (słownie: osiemset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 października 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 680/20 oddalił skargę M.S. na decyzję Mazowieckiego Kuratora Oświaty z dnia 24 stycznia 2020 r. nr RED.5860. 19.2019.AK w przedmiocie odmowy nadania stopnia nauczyciela mianowanego.

U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Decyzją z dnia 29 listopada 2019 r. nr 1/2019, podpisaną przez Zastępcę Burmistrza Dzielnicy [...], odmówiono M.S. (dalej w skrócie "skarżąca") nadania stopnia nauczyciela mianowanego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że art. 9a ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j.: Dz. U. 2019 r., poz. 2215 ze zm., dalej w skrócie "Karta Nauczyciela") został wprowadzony do tej ustawy na podstawie art. 76 pkt 4 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2203, dalej w skrócie "u.f.z.o.") z mocą obowiązującą od dnia 1 września 2018 r. (art. 147 pkt 3). W ocenie organu pierwszej instancji, przepis ten ma zastosowanie do nauczycieli zatrudnianych w szkole po dniu 1 września 2018 r., a nie dotyczy nauczycieli, którzy przed dniem jego wejścia w życie pozostawali w stosunku pracy ze szkołą. Organ wyjaśnił, że w myśl art. 124 u.f.z.o., który wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2018 r., nauczyciele zatrudnieni w dniu 1 września 2018 r. w szkole, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej pięcioletnim okresem pracy w szkole wyższej, z tym dniem uzyskują z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego, chyba że już uzyskali ten stopień na podstawie przepisów dotychczasowych. Wskazał, że skarżąca na dzień 1 września 2018 r. nie spełniała w/w warunków – nie posiadała tytułu naukowego oraz nie legitymizowała się pięcioletnim okresem pracy w szkole wyższej, wobec czego art. 124 u.f.z.o. nie mógł mieć zastosowania.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej od powyższej decyzji organu pierwszej instancji, Mazowiecki Kurator Oświaty decyzją z dnia 24 stycznia 2020 r. nr RED.5860.19.2019.AK utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść art. 124 u.f.z.o., a także art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela. Następnie wskazał, że skarżąca stopień naukowy doktora nauk [...] uzyskała w dniu 8 maja 2019 r., a zatem nie legitymowała się tym stopniem w dniu 1 września 2018 r. i nie mogła uzyskać stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego w trybie art. 124 u.f.z.o. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że skarżąca nie spełniała również warunków do uzyskania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego w trybie art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela, bowiem nawiązała stosunek pracy w Zespole Szkół [...] w dniu 1 września 2017 r. na podstawie umowy o pracę na czas określony, a następnie w dniu 1 września 2018 r. na czas nieokreślony, przy czym nie legitymowała się stopniem naukowym. Nie spełniła zatem przesłanek ustawowych do uzyskania awansu zawodowego.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 19 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji przez niewłaściwy organ w pierwszej instancji, a także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela w zw. z art. 124 u.f.z.o., poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na niezasadnym uznaniu, iż uzyskanie we wskazanym trybie stopnia nauczyciela mianowanego jest ograniczone do sytuacji, w której nawiązanie stosunku pracy następuje po spełnieniu pozostałych przesłanek, podczas gdy wystarczającym jest pozostawanie przez nauczyciela w stosunku pracy w momencie spełnienia pozostałych przesłanek, co w konsekwencji doprowadziło do wydania nieprawidłowej decyzji. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez dokonanie wykładni przepisów i działanie organu w sposób naruszający zasadę równości obywateli wobec prawa, w szczególności poprzez niezasadne uznanie, że z uwagi na datę nawiązania stosunku pracy w Zespole Szkół [...], skarżącej nie przysługuje prawo do uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego, pomimo spełnienia wszelkich innych wymagań kwalifikacyjnych, co ponadto skutkuje dyskryminacją skarżącej wobec innych osób, które posiadały tożsame kwalifikacje zawodowe, lecz w odróżnieniu od skarżącej nawiązały stosunek pracy już po spełnieniu pozostałych przesłanek.

Mazowiecki Kurator Oświaty w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku stwierdził, że stosownie do treści art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela, nauczyciele akademiccy, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej 5-letnim okresem pracy w szkole wyższej, z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole uzyskują stopień nauczyciela mianowanego. W myśl natomiast art. 124 u.f.z.o., nauczyciele zatrudnieni w dniu 1 września 2018 r. w szkole, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej pięcioletnim okresem pracy w szkole wyższej, z tym dniem uzyskują z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego, chyba że już uzyskali ten stopień na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepis art. 124 u.f.z.o. stanowi zatem regulację przejściową – uzupełniającą w stosunku do art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela. Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu aktu wprowadzającego art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela: "zmiana ta ułatwi pozyskiwanie do pracy w szkole nauczycieli akademickich legitymujących się nierzadko wysokim poziomem kwalifikacji i kompetencji oraz znaczącym dorobkiem zawodowym". Wobec tego należy przyznać organowi pierwszej instancji, że w uzasadnieniu swojej decyzji prawidłowo wskazał, iż przepis ten ma zastosowanie do nauczycieli zatrudnianych w szkole po dniu 1 września 2018 r., nie dotyczy natomiast nauczycieli, którzy przed dniem jego wejścia w życie pozostawali w stosunku pracy ze szkołą. Tymczasem skarżąca nawiązała stosunek pracy w Zespole Szkół [...] w dniu 1 września 2017 r. na podstawie umowy o pracę na czas określony i następnie 1 września 2018 r. na czas nieokreślony. Z kolei stopień naukowy doktora nauk [...] uzyskała ona dopiero w dniu 8 maja 2019 r., a więc po wejściu w życie przepisów, których wykładnia jest przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. Istotne znaczenie ma też moment uzyskania przez skarżącą stopnia naukowego doktora nauk [...]. Jak wynika wprost z treści art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela, osoby spełniające warunki wskazane w treści przepisu zyskują stopień nauczyciela mianowanego z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole. Przyjęcie zatem wykładni umożliwiającej późniejsze spełnienie przez nauczyciela wymagań przewidzianych w art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela prowadziłoby, wobec tak sformułowanej treści przepisu, do retroaktywności omawianej regulacji. Przepis ten kształtowałby bowiem stosunek prawny wstecz, przyznając stopień nauczyciela mianowanego z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole, a nie z dniem uzyskania przez tą osobę uprawnień do awansu zawodowego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, regulacja zawarta w art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela, dotycząca uzyskania stopnia awansu zawodowego z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole, została jasno sformułowana. Wobec tak skonstruowanej treści przepisu, a także uzasadnienia projektu ustawy go wprowadzającej, literalna i systemowa wykładnia regulacji prowadzi do dwóch podstawowych wniosków. Po pierwsze, jego zakresem objęci są nauczyciele akademiccy dotychczas niezatrudnieni w szkole, którzy posiadają stopień naukowy oraz legitymują się co najmniej 5-letnim okresem pracy w szkole wyższej. Po drugie, przepis ten zawiera zupełne przesłanki materialnoprawne do wydania decyzji mającej charakter stricte deklaratoryjny, gdyż potwierdza jedynie fakt uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego z mocy prawa, a dniem uzyskania tego stopnia jest data zatrudnienia w szkole. W ocenie WSA w Warszawie, w celu przeciwdziałania dyskryminującemu charakterowi regulacji ustawodawca zdecydował o wprowadzeniu art. 124 u.f.z.o., co umożliwia nauczycielom zatrudnionym w dniu 1 września 2018 r. w szkole i spełniającym podobne kwalifikacje (widoczny jest bowiem wyraźny brak konsekwencji terminologicznej prawodawcy) uzyskanie stopnia nauczyciela mianowanego z dniem 1 września 2018 r. W obu przypadkach decyzja wydawana jest poza ramami procedury obowiązującej przy uzyskiwaniu kolejnego stopnia awansu zawodowego przez nauczyciela. Potwierdza jedynie, jak wskazano wcześniej, uzyskanie stopnia z mocy obowiązujących przepisów przy spełnieniu ustawowych warunków. Skarżąca na dzień 1 września 2018 r. nie spełniała wymogów określonych w art. 124 u.f.z.o., bowiem stopień naukowy doktora nauk [...] uzyskała dopiero w dniu 8 maja 2019 r., jak również, jako osoba już zatrudniona w szkole, nie mogła podlegać pod regulację zawartą w art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela. Sąd nie zakwestionował przy tym kwalifikacji skarżącej, ani jej kompetencji do prowadzenia zajęć w szkole i możliwości uzyskania awansu zawodowego. Wskazał jedynie, że w obecnym kształcie przepisów nie było możliwe zastosowanie ich w przypadku skarżącej, z uwagi na niespełnienie przez nią w określonym czasie wymogów ustawowych do uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego. Zaskarżona decyzja jednocześnie nie zamyka skarżącej możliwości uzyskania awansu zawodowego – stopnia nauczyciela mianowanego w trybie art. 9b i następnych Karty Nauczyciela. W konsekwencji podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, tj. zasady równości wobec prawa, należało uznać za niezasadne.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła M.S. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a") zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela w zw. z art. 124 u.f.z.o., poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na niezasadnym uznaniu, iż w przedmiotowym stanie faktycznym, możliwość nadania we wskazanym trybie stopnia nauczyciela mianowanego jest ograniczona do sytuacji, w której nawiązanie stosunku pracy następuje po spełnieniu pozostałych przesłanek (w tym wypadku uzyskania tytułu naukowego), podczas gdy celem art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela, analogicznie jak art. 124 u.f.z.o., jest ułatwienie pozyskiwania wykwalifikowanych nauczycieli posiadających stopień naukowy do pracy, co powinno prowadzić do wniosku, że nauczyciel posiadający stopień naukowy doktora zatrudniony w szkole przed wejściem w życie w/w przepisów lub nawiązujący stosunek pracy w szkole jako nauczyciel po wejściu w życie tych przepisów uzyskuje stopień nauczyciela mianowanego lub wystarczające jest pozostawanie przez nauczyciela w stosunku pracy ze szkołą w momencie uzyskania przez tego nauczyciela stopnia naukowego doktora, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwego wyroku przez Sąd pierwszej instancji;

2) naruszenie art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez dokonanie wykładni przepisów i działanie organu w sposób naruszający zasadę równości obywateli wobec prawa, w szczególności przez niezasadne uznanie, że z uwagi na datę nawiązania stosunku pracy w Zespole Szkół [...] skarżącej nie przysługuje prawo do uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego, pomimo spełnienia wszelkich wymagań kwalifikacyjnych, tj. stażu, posiadania tytułu naukowego oraz zatrudnienia w szkole, co ponadto skutkuje dyskryminacją skarżącej wobec innych osób, które posiadały tożsame kwalifikacje zawodowe, lecz w odróżnieniu od skarżącej nawiązały stosunek pracy już po spełnieniu pozostałych przesłanek;

3) rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez wydanie orzeczenia sprzecznego z treścią zgromadzonych w toku postępowania dowodów i dowolne uznanie, że skarżąca nie spełnia wymogów do nadania jej stopnia nauczyciela mianowanego.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ewentualnie, jeżeli istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o przeprowadzenie w tej sprawie rozprawy. Dodatkowo, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., wniosła o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodów z pism: zastępcy Burmistrza Dzielnicy Bemowo z dnia 9 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Białołęka z dnia 13 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Bielany z dnia 10 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Mokotów z dnia 3 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Praga Południe z dnia 8 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Pragi Północ z dnia 13 stycznia 2020 r., Burmistrza Dzielnicy Rembertów z dnia 14 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Śródmieście z dnia 13 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Targówek z dnia 3 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Ursus z dnia 2 stycznia 2020 r., Burmistrza Dzielnicy Ursynów z dnia 8 stycznia 2020 r., Burmistrza Dzielnicy Wawer z dnia 8 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Wesoła z dnia 8 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Wilanów z dnia 14 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Włochy z dnia 15 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Wola z dnia 7 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Żoliborz z dnia 8 stycznia 2020 r., zastępcy Burmistrza Dzielnicy Ochota z dnia 20 stycznia 2020 r. – na wniosek skarżącej o udostępnienie informacji publicznej, celem ustalenia, że w 2019 r. w m.st. Warszawa nie została wydana żadna negatywna decyzja dotycząca nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiła argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Stosownie do treści art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela, nauczyciele akademiccy, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej pięcioletnim okresem pracy w szkole wyższej, z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole uzyskują stopień nauczyciela mianowanego. Natomiast według art. 124 u.f.z.o., nauczyciele zatrudnieni w dniu 1 września 2018 r. w szkole, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej pięcioletnim okresem pracy w szkole wyższej, z tym dniem uzyskują z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego, chyba że już uzyskali ten stopień na podstawie przepisów dotychczasowych. Jak wynika z uzasadnienia projektu u.f.z.o., którą ustanowiono art. 9a ust. 5, "zmiana ta ułatwi pozyskiwanie do pracy w szkole nauczycieli akademickich legitymujących się nierzadko wysokim poziomem kwalifikacji i kompetencji oraz znaczącym dorobkiem zawodowym". Z literalnego brzmienia powołanych przepisów wynika, że art. 124 u.f.z.o. ma charakter przejściowy, bowiem odnosi się do nauczycieli zatrudnionych w szkole w dniu 1 września 2018 r., natomiast według literalnego brzmienia art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela stopień nauczyciela mianowanego uzyskują nauczyciele akademiccy dotychczas niezatrudnieni w szkole, którzy posiadają stopień naukowy oraz legitymują się co najmniej pięcioletnim okresem pracy w szkole wyższej, a uzyskanie owego stopnia następuje z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole.

W literaturze, jak i w orzecznictwie, przyjmuje się, że wykładnia językowa jest zasadniczym elementem procesu wykładni, ale proces ten nie może ograniczać się tylko do dyrektyw tej wykładni, lecz musi także uwzględniać dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. Ciągłe zmiany przepisów prawa, a także splot wielu ustaw odnoszących się do jednego zagadnienia prawnego, zobowiązuje interpretatora do weryfikacji ustaleń wykładni językowej z dyrektywami wykładni systemowej i funkcjonalnej (W. Jakimowicz, Wykładnia w prawie administracyjnym, Zakamycze 2006). Wykładnia językowa jest zatem punktem wyjścia w procesie wykładni i stosowania prawa. Proces wykładni polega na wyinterpretowaniu normy prawnej, mającej zastosowanie w sprawie, z przepisu lub grupy przepisów. Wykładnię prawa należy więc rozumieć jako proces konstruowania normy prawnej z elementów zawartych w różnych przepisach prawnych. Jest to działanie twórcze, a sąd stosujący prawo nie jest jedynie "ustami ustawy" w myśl monteskiuszowskiej koncepcji stosowania prawa. Zatem proces wykładni i stosowania prawa, oprócz znaczenia językowego interpretowanych przepisów, musi uwzględniać kontekst systemowy i funkcjonalny mającej zastosowanie w danej sprawie regulacji prawnej. Dekodując normę prawną w danej sprawie należy uwzględniać perspektywę wertykalną i wynikającą z niej zasadę hierarchiczności i niesprzeczności źródeł prawa z aktami prawa wyższego rzędu, w tym z wartościami, zasadami i regułami Konstytucji RP.

Odnosząc przedstawione rozważania do rozpoznawanej sprawy uznać należało, że wykładnia regulacji prawnej w zakresie uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego przez skarżącą kasacyjnie, dokonana przez Sąd pierwszej instancji, jest wadliwa. Nie można bowiem przyjąć, iż art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela nie może być stosowany do osób zatrudnionych w szkole, a posiadających niższe stopnie awansu zawodowego, niż stopień nauczyciela mianowanego, które dopiero po zatrudnieniu w szkole spełniły przesłanki określone w art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela, tj. legitymują się stopniem naukowym i pięcioletnim stażem pracy na uczelni. Jak już wspomniano, z przytoczonego uzasadnienia projektu u.f.z.o. wynika, że rozwiązanie przyjęte w art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela ma na celu pozyskiwanie pracowników, którzy są wysoko wykwalifikowani. Ci nauczyciele mają więc do razu uzyskać wyższy status w ramach awansu zawodowego nauczycieli – status nauczyciela mianowanego. W ten sposób zachęca się ich do podjęcia zatrudnienia w szkolnictwie. Wyższy status awansu zawodowego nauczyciela wiąże się z wyższym wynagrodzeniem. Przedstawione rozwiązanie prawne ma zatem na celu nie tylko pozyskanie wysoko wykwalifikowanych pracowników, ale także utrzymanie ich w szkolnictwie. Przyjęty przez Sąd pierwszej instancji restrykcyjny sposób interpretacji przepisu art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela w sposób nieuzasadniony żadnymi racjami uniemożliwia skarżącej uzyskanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego, pomimo tego, że już po nawiązaniu stosunku pracy w szkole, jak twierdzi, spełniła przesłanki materialne przyznania owego stopnia awansu zawodowego, to jest legitymowała się pięcioletnim stażem pracy na uczelni i tytułem naukowym. Wykładnia powołanego przepisu, prowadząca do uniemożliwienia uzyskania uprawnienia w postaci statusu nauczyciela mianowanego nauczycielowi, który w późniejszym okresie, niż data zatrudnienia w szkole, spełnił owe kryteria, narusza konstytucyjną zasadę równości, bowiem bez uzasadnionych podstaw różnicuje sytuację prawną podmiotów o podobnych cechach. Nie można bowiem okoliczności spełnienia kryteriów ustawowych w innej dacie uznać za prawnie istotną – uzasadniającą zróżnicowanie sytuacji prawnej owych podmiotów. Podążając tokiem rozumowania WSA w Warszawie, skarżąca, aby uzyskać stopień awansu zawodowego nauczyciela mianowanego na podstawie art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela musiałaby zwolnić się z pracy w szkole, a następnie ponownie się w niej zatrudnić, aby uczynić zadość wymogom powołanego przepisu. Taki scenariusz postępowania w celu uzyskania uprawnia administracyjnego w demokratycznym państwie prawa należałoby uznać za nieracjonalny i sprzeczny ze zdrowym rozsądkiem.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. W doktrynie (L. Garlicki, M. Zubik [w:] M. Derlatka, K. Działocha, S. Jarosz-Żukowska, A. Łukaszczuk, P. Sarnecki, W. Sokolewicz, J. Trzciński, M. Wiącek, K. Wojtyczek, L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, Warszawa 2016, art. 32.) wskazuje się, że konstytucyjna zasada równości wobec prawa polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo – a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (por. wyroki TK z dnia: 6 maja 1998 r., K 37/97; 20 października 1998 r., K 7/98; 17 maja 1999 r., P 6/98, a w ostatnim okresie m.in. wyroki z dnia: 21 stycznia 2014 r., SK 5/12, pkt III.3.6.2; 13 maja 2014 r., SK 61/13, pkt III.4.1; 21 lipca 2014 r., K 36/13, pkt III.2.1-1 oraz uchwała NSA z dnia 22 maja 2000 r., OPK 1/00, ONSA 2000, nr 4, s. 133). W podobny sposób określił zasadę równości Sąd Najwyższy, wskazując, że oznacza ona "równe traktowanie obywateli znajdujących się w tej samej sytuacji prawnej" (por. np. uchwała z dnia 16 marca 2000 r., I KZP 56/99, OSNKW 2000, z. 3-4, s. 21). Należy przy tym podkreślić, że owa konstytucyjna równość zawsze ma się odnosić do ściśle określonego prawa, w tym przypadku prawa dotyczącego stosunku zatrudnienia. Nie można bowiem w sposób zróżnicowany traktować osób, które w ramach stosunku zatrudnienia znajdują się w podobnej sytuacji, a więc – jak w niniejszej sprawie – spełniają pięcioletni okres zatrudnienia na stanowisku nauczyciela akademickiego i posiadają co najmniej stopień naukowy doktora.

W świetle art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, dopuszcza się możliwość odmiennego traktowania podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji z uzasadnionych przyczyn. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz doktrynie mówi się więc o następujących kryteriach dopuszczalnego zróżnicowania: 1) relewantności zróżnicowania – wprowadzane zróżnicowania muszą "pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu i treści, innymi słowy, wprowadzane zróżnicowania muszą mieć charakter racjonalnie uzasadniony, a nie wolno ich dokonywać według dowolnie ustalonego kryterium"; 2) proporcjonalności argumentów przemawiających za wprowadzeniem zróżnicowania – "waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie sytuacji adresatów normy, musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych"; 3) konstytucyjnej rangi argumentów przemawiających za wprowadzeniem zróżnicowania – "argumenty muszą pozostawać w jakimś związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (...) Jedną z takich zasad konstytucyjnych jest zasada sprawiedliwości społecznej" (por. L. Garlicki, M. Zubik [w:] M. Derlatka, K. Działocha, S. Jarosz-Żukowska, A. Łukaszczuk, P. Sarnecki, W. Sokolewicz, J. Trzciński, M. Wiącek, K. Wojtyczek, L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, Warszawa 2016, art. 32).

Jak już wspomniano, skład orzekający NSA w tej sprawie nie znajduje żadnych argumentów, które uzasadniałyby nierówne traktowanie nauczycieli spełniających kryteria posiadania stopnia naukowego oraz pięcioletniego stażu pracy na uczelni tylko z uwagi okoliczność, że spełnili oni owe kryteria dopiero po dacie zatrudnienia w szkole. Zatem, gdyby przyjąć, iż dopuszczalne jest uzyskanie stopnia nauczyciela mianowanego tylko w odniesieniu do osób, które rozpoczynają pracę w szkole, a w stosunku do osób, które już tam pracują, obowiązuje zwykła ścieżka awansu przewidziana w art. 9b Karty Nauczyciela i następnych, to dochodziłoby do zróżnicowanego traktowania osób, które posiadają te same kwalifikacje, a więc pięcioletni okres zatrudnienia w charakterze nauczyciela akademickiego i co najmniej stopień naukowy doktora. Osoby, które równolegle pracują w szkole i na uczelni nie mogłyby bowiem, mimo wysokich kwalifikacji, uzyskać z momentem spełnienia kryteriów określonych w art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela stopnia nauczyciela mianowanego. Przedstawiony sposób wykładni art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela potwierdza art. 124 u.f.z.o., w którym wprowadzono rozwiązanie polegające na uzyskaniu z dniem 1 września 2018 r. stopnia nauczyciela mianowanego w sytuacji spełnienia przesłanki pięcioletniego okresu zatrudnienia w charakterze nauczyciela akademickiego oraz posiadania stopnia naukowego. Skoro ustawodawca nie chciał różnicować osób, które były zatrudnione w szkole przed dniem 1 września 2018 r., to tym samym nie jest uzasadnione wprowadzanie takiego zróżnicowania w stosunku do osób, które spełniają kryteria z art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela po tej dacie.

Z przedstawionych powodów za uzasadnione należało zatem uznać zarzuty nr 1 i 2 skargi kasacyjnej.

Chybiony okazał się natomiast zarzut nr 3 skargi kasacyjnej, podnoszący naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez wydanie orzeczenia sprzecznego z treścią zgromadzonych dowodów. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nakłada na sąd obowiązek wydania wyroku po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. O jego naruszeniu można mówić wówczas, gdy sąd wydał wyrok przed zamknięciem rozprawy, bądź też gdy przeprowadził kontrolę legalności zaskarżonego aktu administracyjnego (czynności) przedstawiając stan sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach oraz ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie, względnie gdy pominął istotną część akt, orzekł na podstawie akt niekompletnych, bądź oparł orzeczenie na podstawie własnych ustaleń nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Powołany przepis nie może natomiast służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Nie służy on również zwalczaniu wniosków, jakie zostały wyprowadzone przez sąd z materiału dowodowego sprawy.

Ponownie prowadząc postępowanie administracyjne, po ustaleniu, że skarżąca spełnia przesłankę pięcioletniego stażu pracy na uczelni i legitymuje się stopniem naukowym, organ orzeknie o uzyskaniu stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego z dniem spełnienia obu przesłanek z art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela. Uznając, że wykładnia art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela, odwołująca się w istocie jedynie do argumentów natury językowej, jest oczywiście niezgodna z konstytucyjną zasadą równości, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał rekonstrukcji normy prawnej w zgodzie z Konstytucją RP.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200 i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.)