Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2348/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 września 2022 r., sygn. II SA/OI 526/22 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 13 maja 2022 r. nr SKO.82.509.2022 – wydaną we wznowionym postępowaniu w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 września 2022 r., sygn. akt II SA/OI 526/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 13 maja 2022 r. nr SKO.82.509.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 5 listopada 2021 r. J. S. (dalej: Skarżący) złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe.

Decyzją z 3 grudnia 2021 r. Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt) odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ wskazał, że przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było niespełnienie kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."). Jak wywiódł organ, zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ wskazał, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność W. S. (dalej: matka) powstała po 25 roku życia.

Od ww. decyzji Skarżący odwołał się w terminie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: Kolegium) ostateczną decyzją z 28 marca 2022 r. o nr SKO.82.1980.2021 uchyliło decyzję organu I instancji i przyznało Skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką na okres od 13 lipca 2021 r. na czas nieokreślony.

Pismem z 5 kwietnia 2022 r. organ I instancji przekazał Kolegium informację wskazującą na zmianę okoliczności faktycznych warunkujących prawo do przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wynikało z niej, że Skarżący miał przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad matką do 31 października 2021 r. (decyzja Wójta z 16 października 2020 r. k. 60 akt administracyjnych). Na tej podstawie Kolegium postanowieniem z 21 kwietnia 2022 r. wznowiło postępowanie odwoławcze zakończone decyzją ostateczną z 28 marca 2022 r. o nr SKO.82.1980.2021.

Decyzją z 13 maja 2022 r. Kolegium uchyliło własną ostateczną decyzję z 28 marca 2022 r. i orzekło co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką na - okres od 1 listopada 2021 r. na czas nieokreślony.

W motywach prawnych rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że w okolicznościach

przedmiotowej sprawy nie ulegało wątpliwości, iż została wyczerpana przesłanka wznowieniowa określona w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm., dalej: "k.p.a."), który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Kolegium zaznaczyło następnie, że 7 kwietnia 2022 r. wpłynęło pismo organu I instancji, z którego wynika, że Skarżący miał przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad matką do 31 października 2021 r. Okoliczność powyższa nie była znana Kolegium w momencie rozpatrywania odwołania i wydania decyzji z 28 marca 2022 r. i stanowiła nową okoliczność mająca istotne znaczenie w sprawie. Ziściła się zatem przesłanka określona w art. 145 §1 pkt 5 k.p.a.

W dalszej części argumentacji Kolegium przytoczyło treść art. 17 u.ś.r., a także wskazało źródła prawa określające wysokość świadczeń rodzinnych i zasady ich waloryzacji. Kolegium wywiodło następnie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust 2 ustawy). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust 2a ustawy). Kolegium zaznaczyło następnie, że uwzględniając - w toku wykładni art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych - stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przyjąć należało, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kolegium wskazało również, że zobowiązanymi do alimentacji, co do zasady są krewni w linii prostej (np. rodzice - dzieci, dziadkowie - wnuki). Spośród krewnych w linii bocznej obowiązek alimentacyjny dotyczyć może rodzeństwa. Mając na uwadze powyższe Kolegium przyjęło, że na Skarżącym, ciąży wobec matki obowiązek alimentacyjny. Kolegium wskazało również, że z akt sprawy wynika, iż Skarżący jest bierny zawodowo i nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Kolegium zaznaczyło, że w toku postępowania ustalono, iż wymieniony opiekuje się swoją matką sprawując nad nią całodobową opiekę i udzielając pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego. Tym samym strona nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, aby opiekować się matką. W dalszej części Kolegium zwróciło uwagę, że z treści orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 21 września 2021 r. wynika, że matka Skarżącego zalicza się do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 13 lipca 2021 r. Kolegium wywiodło następnie, że Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 5 listopada 2021 r. Ze złożonego wraz z wnioskiem oświadczenia wynika, iż strona nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w stosunku do osoby wymagającej opieki nie występują negatywne przesłanki przyznania świadczenie pielęgnacyjne określone w art. 17 ust. 5 pkt 2, 3, 5 i 6 u.ś.r.

Kolegium uznało, że w świetle powyższego, w niniejszej sprawie, zachodziły przesłanki do przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką za okres od dnia 1 listopada 2022 r. (tj. od miesiąca, od którego nie przysługuje stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką) bezterminowo (z uwagi na to, iż orzeczenie o niepełnosprawności matki zostało wydane na stałe).

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie (dalej: Sąd I instancji) wniósł Skarżący.

Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 20 września 2022 r., sygn. akt II SA/OI 526/22 - Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") oddalił wniesioną skargę.

Na wstępie Sąd I instancji wskazał, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową, która stwarza prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w jakim doszło do jej wydania, było dotknięte jedną z kwalifikowanych wad procesowych wyliczonych w przepisach prawa procesowego. Podkreślił, że każda z przesłanek podanych w art. 145 § 1 k.p.a., łączy się z wadliwością samego postępowania administracyjnego, zaistniałą jeszcze przed rozstrzygnięciem sprawy. Odnotował Sąd I instancji także, że z uwagi na zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a., wykładnia przesłanek wznowienia postępowania winna mieć charakter ścieśniający, bowiem przy wznowieniu postępowania chodzi o sprawdzenie, czy w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie w trybie zwykłym decyzji doszło do naruszenia prawa (art. 145 § 1 pkt 1 - 8 k.p.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Zatem, aby dana okoliczność lub dowód mógł stanowić podstawę do wznowienia postępowania, musi on istnieć w dacie wydania decyzji ostatecznej i nie może być znany organowi wydającemu decyzję. Bez znaczenia przy tym pozostaje, czy brak wiedzy organu o tych nowych istotnych dla sprawy okolicznościach faktycznych (nowych dowodach) nastąpił w wyniku zaniedbań procedującego w sprawie organu, czy też bez jego winy.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy Sąd I instancji uznał, że Kolegium prawidłowo przyjęło, że przekazana przez organ I instancji informacja o tym, że Skarżący miał przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad matką do 31 października (decyzja Wójta z 16 października 2020 r. k. 60 akt administracyjnych) stanowi nową istotną dla sprawy okoliczność, wyczerpującą przesłanki do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kolegium z 28 marca 2022 r. Wydanie zatem przez organ postanowienia o wznowieniu postępowania oznaczało, nie tylko, że organ wznowił z urzędu postępowanie w sprawie wobec wystąpienia okoliczności, o których stanowi art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., ale również, że zmierza do merytorycznego rozpoznania sprawy, które może zakończyć się wyłącznie jednym z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 151 k.p.a.

Dalej Sąd I instancji wskazał, że w sprawie nie jest spornym, że Skarżący jest synem osoby wymagającej opieki i stąd też nie zachodziła konieczność badania przesłanek, o których stanowi art. 17 ust. 1a u.ś.r. Osią sporu w niniejszej sprawie jest zaś stosowanie przez Kolegium przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Istota sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy Skarżącemu przysługiwało przedmiotowe świadczenie w okresie, w którym Skarżący miał przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad matką i świadczenie to pobierał (do 31 października 2021 r.).

Sąd I instancji wskazał ponadto, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, że Skarżący miał przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na mocy decyzji z 16 października 2020 r. i świadczenie to pobierał (do 31 października 2021 r.). Poza sporem pozostaje także, iż Skarżący 5 listopada 2021 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

W ocenie Sąd I instancji w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., Skarżącemu nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, na którym miał już przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad matką i świadczenie to pobierał. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym Skarżący posiadał jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad matką, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy za dany okres, w przepisanym trybie, pozwala na przyznanie w miejsce poprzednio wybranego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) nowo wybranego (świadczenia pielęgnacyjnego).

Wobec powyższego, zdaniem Sądu I instancji, odnosząc się do wskazanej spornej w sprawie kwestii, tj. możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym obowiązywała decyzja ustalająca na rzecz Skarżącego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podzielić należy stanowisko organu, że jeśli podstawa tego świadczenia nie została wzruszona i było ono pobierane za sporny okres, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tym okresie nie było możliwe. Datą początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest data ustania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz Skarżącego. Zawarte w art. 24 ust. 2 u.ś.r. sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w zw. z art. 27 ust. 3 u.ś.r. należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku, a zatem spełnienia przesłanek materialnoprawnych. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. odnosi się bowiem do okoliczności formalnoprawnych, a nie materialnoprawnych. Nie ma żadnego uzasadnienia do wycinkowego stosowania przepisów prawa. Dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku tym, dopóki w przedmiotowej sprawie istnieje w obrocie prawnym uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego (za konkretny okres czasu), dopóty niemożliwe jest przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na okres w którym był uprawniony do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ograniczenia ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. we wskazanych powyższej okolicznościach faktycznych sprawy ustałyby dopiero od dnia uchylenia uprawnienia do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego (uchylenia decyzji Wójta z 16 października 2020 r. przyznającej Skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy).

Końcowo Sąd I instancji podkreślił, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze Skarżący we wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, nie sformułował wprost warunkowego żądania, uchylania decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Wobec powyższego, zdaniem Sądu I instancji, należy uznać, że organ prawidłowo przyznał Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne począwszy od 1 listopada 2021 r. na czas nieokreślony. Jednocześnie nie było podstaw do przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 13 lipca 2021 r., gdyż istniała negatywna materialnoprawna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r, wykluczająca możliwość otrzymania przez Skarżącego za ten okres wnioskowanego świadczenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna;

2. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości. Jednocześnie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga ze stron, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż podstawy, na jakich zostaje oparta skarga kasacyjna wyznaczają kierunek i zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem żądanego uchylenia lub zmiany.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarga kasacyjna zarzuca wyrokowi jedynie obrazę przepisów prawa materialnego, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy.

Spór, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie - determinowany zarzutami skargi kasacyjnej - dotyczył wyłącznie daty, od której winno być przyznane Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zainteresowany miał bowiem przyznany decyzją wcześniejszą zasiłek dla opiekuna a zatem w takiej sytuacji dochodziło do zbiegu obu świadczeń jako przyznanych z tego samego tytułu.

W związku z powyższym, skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Z powołanych przepisów jasno wynika zatem, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza - jak słusznie zresztą zauważa sam Sąd I instancji - możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.

Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie.

Stosownie do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane).

W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, iż do dnia 31 października 2021 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja Wójta z dnia 28 marca 2022 r. przyznająca Skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaną opieki nad matką właśnie do dnia 31 października 2021 r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powyższa decyzja przyznająca zasiłek dla opiekuna nie została przez stronę zakwestionowana i wobec jej niezaskarżenia - stała się ostateczna oraz prawomocna.

Okoliczność ta zaś – czego zdaje się nie dostrzegać Skarżący – miała w rozpoznawanej decydujące znaczenie dla określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać bowiem należy, iż na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ, podobnie zresztą jak i sąd, administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia.

Zgodzić się zatem należy z Sądem I instancji, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero wygaśnięcie prawa do zasiłku dla opiekuna orzeczonego w decyzji z dnia 28 marca 2022 r. wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna.

Mając zaś na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., jak też okoliczność, iż w decyzji z dnia 28 marca 2022 r. wskazano okres na jaki przyznano Skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna, czyli do dnia 31 października 2021 r., to należało ostatecznie przyjąć, że stronie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką począwszy od tej właśnie daty, gdyż nie było prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od wcześniejszej daty. W tym bowiem okresie Skarżącemu przysługiwało jeszcze prawo do konkurencyjnego świadczenia, a co - jak wyżej wspomniano – wykluczało możliwość jednoczesnego pobierania przez niego świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodać przy tym trzeba, że decyzja z dnia 28 marca 2022 r. - z uwagi na treść art. 134 § 1 p.p.s.a. nakazującego sądowi administracyjnemu orzekanie w granicach danej sprawy – nie mogła być przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu, gdyż nie była objęta skargą. W związku z tym, Sąd I instancji nie mógł dokonać innych ustaleń w zakresie daty ustania prawa do zasiłku dla opiekuna, niż wynikająca z treści ww. prawomocnej decyzji Wójta z dnia 28 marca 2022 r.

Stwierdzić zatem należy, że zaskarżony wyrok nie narusza przepisów obowiązującego prawa, a skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.