Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 692/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 22 sierpnia 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1473/21 w sprawie ze skargi T.C. na postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2022 r., I SA/Wa 1473/21 oddalił skargę T. C. na postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. znak: [...], Minister Rozwoju, Pracy i Technologii odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1995 r. nr [...], stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez O. Przedsiębiorstwo Budowlane w O. u prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w O., w części dotyczącej działki nr [...] o powierzchni 1725 m2. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. [...] Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, po rozpatrzeniu wniosku T. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy ww. własne postanowienie z dnia [...] lutego 2021 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ podniósł następnie, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie wymieniają przesłanek stanowiących przeszkodę we wszczęciu postępowania w sprawie nieważności decyzji skutkujących odmową jego wszczęcia, a w szczególności art. 61a §1 k.p.a. nie zawiera katalogu przyczyn uzasadniających odmowę wszczęcia takiego postępowania. Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że jako przyczyny stanowiące podstawę odmowy wszczęcia postępowania należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do jego wszczęcia Niedopuszczalność wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych w większości przypadków oznacza, że podmiot żądający stwierdzenia nieważności decyzji nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. lub wprawdzie jest stroną, ale nie ma zdolności do czynności prawnych. Mając na uwadze powyższe Minister wskazał, że ww. decyzja Wojewody Katowickiego z dnia 22 września 1995 r. została wydana na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U.1990.79.464 ze zm.), dalej jako "ustawa o zmianie u.g.g.", zgodnie z którymi grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stawały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, o ile nie naruszało to praw osób trzecich. Oznacza to, że stroną postępowania uwłaszczeniowego w powyższym trybie pozostawał podmiot reprezentujący Skarb Państwa – jako właściciel gruntu oraz przedsiębiorstwo państwowe, które było uwłaszczone lub jego następca prawny. Minister podkreślił, że osoba trzecia w tym postępowaniu może uczestniczyć tylko wówczas, gdy wykaże, że przysługują jej prawa rzeczowe do gruntu, lub też inne prawa oparte na przepisach powszechnie obowiązujących, a które uwłaszczenie mogłoby naruszać. Organ podkreślił, że prawa osób trzecich, do jakich odwołuje się zdanie drugie art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. należy wiązać także z roszczeniami o przyznanie praw rzeczowych. Zasadą natomiast pozostaje, że w postępowaniu nieważnościowym stronami postępowania są strony biorące udział w postępowaniu zwykłym lub ich następcy prawni.

Minister podał następnie, że z akt uwłaszczeniowych sprawy zakończonej ww. decyzją Wojewody Katowickiego z dnia 22 września 1995 r. nie wynika aby T.C. legitymowała się przymiotem strony tegoż postępowania. Ponadto wnioskodawczyni nie wykazała istnienia jakichkolwiek praw rzeczowych do nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania uwłaszczeniowego. Zgodnie bowiem z treścią aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] lipca 1973 r., dawnymi właścicielami działki nr [...] byli W. C. i B. C., a wnioskodawczyni jest ich następcą prawnym. Decyzją Urzędu Powiatowego w O. z dnia [...] stycznia 1975 r. znak: [...], na podstawie art. 3, art. 8 i art. 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U.1974.10.64 ze zm.), dalej jako "ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r.", przedmiotowa działka nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Pismem z dnia[...] sierpnia 2016 r. T. C. wystąpiła z wnioskiem o zwrot przedmiotowej działki podnosząc, że nie została ona zagospodarowana na cele wywłaszczenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., znak: [...], po rozpatrzeniu powyższego wniosku Starosta O. odmówił zwrotu nieruchomości składającej się z dawnej działki nr [...]. Mając na uwadze powyższe Minister wskazał, że w sytuacji, w której została wydana decyzja o uwłaszczeniu państwowej osoby prawnej nieruchomością, jej byli właściciele lub ich następcy prawni mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, gdy została ona wydana przed rozpatrzeniem wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Takie prawo daje bowiem roszczenie, wynikające z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2020.65 ze zm.), dalej jako "u.g.n.", o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Brak jest bowiem podstaw, by interesu prawnego odmówić stronie, która powołuje się na swój tytuł prawny do nieruchomości wywodząc go z innego aktu prawnego, a której roszczenie nie zostało negatywnie rozpatrzone przez właściwy organ. Minister zwrócił jednak uwagę, że decyzja Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1995 r. wydana została na długo przed złożeniem wniosku o zwrot nieruchomości z dnia [...] sierpnia 2016 r., a dopiero złożenie w odpowiednim czasie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu i zawiadomienie o tym fakcie organu orzekającego o uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem niej praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. Organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe jest bowiem innym organem niż organ prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości i w związku z tym nie ma obowiązku ustalenia z urzędu, czy w stosunku do gruntu objętego uwłaszczeniem zostały spełnione ustawowe przesłanki zwrotu nieruchomości na rzecz jej poprzedniego właściciela. Tym samym T. C. nie ma interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności ww. decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] września 1995 r. w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym nie dowodzi bowiem posiadania przez wnioskodawczynię jakiegokolwiek prawa rzeczowego bądź roszczenia o przyznanie praw rzeczowych w stosunku do nieruchomości uwłaszczonej ww. decyzją Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1995 r.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T. C., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie, a także o uchylenie poprzedzającego postanowienia z dnia [...] lutego 2021 r. odmawiającego wszczęcia postępowania nieważnościowego a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym Na wstępie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2022 r. oddalił skargę jako niezasadną, stwierdzając, iż podziela stanowisko organu, że w sytuacji, w której została wydana decyzja o uwłaszczeniu państwowej osoby prawnej nieruchomością, jej byli właściciele lub ich następcy prawni mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, gdy została ona wydana przed rozpatrzeniem wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części. Interes prawny wynika bowiem wówczas z roszczenia opartego na przepisie art. 136 u.g.n. Zdaniem Sądu I instancji, w takim wypadku brak jest podstaw, by interesu prawnego odmówić stronie, która powołuje się na swój tytuł prawny do nieruchomości wywodząc go z innego aktu prawnego, a której roszczenie nie zostało negatywnie rozpatrzone przez właściwy organ. Sąd I instancji podzielił także stanowisko organu, że dopiero złożenie w odpowiednim czasie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu i zawiadomienie o tym fakcie organu orzekającego o uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem niej praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. Organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe jest bowiem innym organem niż prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości i w związku z tym nie ma obowiązku ustalenia z urzędu, czy w stosunku do gruntu objętego uwłaszczeniem zostały spełnione ustawowe przesłanki zwrotu nieruchomości na rzecz jej poprzedniego właściciela. Minister zasadnie przyjął, że wnioskodawczyni nie przysługiwał status osoby trzeciej w postępowaniu uwłaszczeniowym, gdyż wniosek o zwrot nieruchomości został przez nią złożony w 2016 r., a dodatkowo w dacie złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej pozostawał negatywnie rozpoznany. Tym samym T.C. nie ma obecnie interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności ww. decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] września 1995 r. Nie posiada ona bowiem obecnie jakiegokolwiek prawa rzeczowego bądź roszczenia o przyznanie praw rzeczowych w stosunku do nieruchomości uwłaszczonej decyzją Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1995 r.

Niezależnie od powyższego Sąd I instancji zauważył, że na skutek zmiany stanu prawnego, w sprawie zaistniała przedmiotowa niedopuszczalność wszczęcia postępowania, wynikająca ze zmiany przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W dniu 16 września 2021 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.1491), dalej jako "ustawa o zmianie k.p.a.", która w art. 1 zmieniła art. 156 § 2 k.p.a. Zgodnie z obecnie obowiązującą treścią tego przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ustawa nowelizująca k.p.a. dodała również art. 158 § 3 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa wart. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że po upływie ww. terminów nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a postępowanie wszczęte winno być umorzone.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła T. C., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

I. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 2 ust. 1 ustawy zmianie u.g.g. oraz art. 47 ust. 4 w związku z art. 69 ust. 1 i art. 4 ust. 4 i art. 33 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U.1985.30.127 ze zm.), dalej jako "u.g.g." oraz w związku z art. 9, art. 28 i art. 61a §1 k.p.a. przez bezpodstawne uznanie, że w postępowaniu uwłaszczeniowym Wojewoda Katowicki, który wydał decyzję z dnia [...] kwietnia 1995 r. nr [...] nie miał obowiązku ustalania kto jest spadkobiercą właściciela wywłaszczonej nieruchomości i zawiadamiania go jako strony o toczącym się postępowaniu, stwierdzając, że skarżąca nie mogła występować w tym postępowaniu jako strona, gdyż nie przysługiwał jej status osoby trzeciej w postępowaniu uwłaszczeniowym, albowiem wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyła kilkanaście lat po decyzji wywłaszczeniowej i w związku z tym nie posiada ona interesu prawnego w kwestionowaniu ww. decyzji,

b) art. 1 pkt 1) i pkt 2) oraz art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie k.p.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP przez bezpodstawne uznanie, że ww. nowelizacja jest słuszna i zgodna z art. 2 Konstytucji RP i przez akceptację sprzeczności pomiędzy art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie k.p.a. i art. 158 § 3 k.p.a. dodanym przez ustawę o zmianie k.p.a.,

c) art. 2, art. 45 ust. 1, art. 64 i art. 77 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Wolności sporządzony w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. przez nieuznanie, że ustawa o zmianie k.p.a. narusza sposób legislacji, która powinna realizować zasady demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej zapewniającej możliwość domagania się wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, pozbawiającej skarżącą prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia bez nieuzasadnionej zwłoki przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd sprawy o ochronę jej prawa własności polegającego na wynagrodzeniu szkody jaka została jej wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej;

II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art, 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 61 § 3 i § 4, art. 61a § 1 k.p.a. oraz z art. 1 pkt 1) i 2) i z art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie k.p.a., gdyż w wyniku naruszenia tych przepisów doszło do naruszenia prawa materialnego, co pozbawia skarżącą prawnej ochrony w dochodzeniu prawa wynagrodzenia szkody wyrządzonej ww. decyzją Wojewody Katowickiego wydaną z rażącym naruszeniem prawa.

Na podstawie ww. zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpatrzenia.

Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej wypada zauważyć, iż w badanej sprawie doszło do odmowy wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczającej państwową osobę prawną w trybie art. 2 ust. 1 – 3 ustawy o zmianie u.g.g. W sprawie jest niesporne, że grunt objęty decyzją uwłaszczeniową pochodził częściowo z wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa, dokonanego decyzją Urzędu Powiatowego w O. z dnia [...] stycznia 1975 r. wydaną na podstawie przepisów ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Niesporne jest także, że skarżąca, ale także jej poprzednicy prawni, będący dawnymi właścicielami m.in. wywłaszczonej działki nr [...], nie brali udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym zakończonym ww. ostateczną decyzją Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1995 r. Skarżącą nie może być zatem uznana za stronę postępowania nieważnościowego z tego powodu, że brała udział w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją uwłaszczeniową. Wypada dostrzec, że powyższa konkluzja organu i Sądu I instancji nie jest podważana w kasacji.

Minister zbadał także przymiot strony postępowania nieważnościowego na gruncie art 28 k.p.a., uznając, iż stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Odnosząc się do tej kwestii wypada dostrzec, iż mieć interes prawny to tyle, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu – strony postępowania (vide: wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2013 r., I OSK 2226/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Stwierdzenie istnienia interesu prawnego to w istocie ustalenie związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu. Przy czym, interes prawny może wynikać z norm nie tylko zaliczanych do prawa administracyjnego ale także do innych dziedzin prawa, w tym także do prawa cywilnego, a zwłaszcza rzeczowego (vide: wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r., I OSK 1101/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Odnosząc się do tej kwestii, w toku dotychczasowego postępowania trafnie uznano, że skarżąca nie ma aktualnie żadnego tytułu prawnorzeczonego do gruntów, które z dniem 5 grudnia 1990 r. stały się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego państwowej osoby prawnej. W takiej sytuacji należy uznać, iż skarżąca aktualnie nie jest w stanie wskazać przepisu prawa materialnego, na którego podstawie mogłaby skutecznie żądać określonej czynności organu administracji w odniesieniu do ww. decyzji uwłaszczeniowej, w szczególności przepisem takim nie są regulacje odnoszące się do prawa własności lub innych praw rzeczowych do gruntu.

W toku badanej sprawy, na potrzeby ustalenia okoliczności mogących wskazywać źródło interesu prawnego skarżącej w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, poddano analizie uprawnienie skarżącej do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Trafnie jednak dostrzeżono, że skarżąca nie zgłosiła żądania zwrotu wywłaszczonej decyzji do dnia decyzji uwłaszczeniowej, a nadto, że roszczenie to zostało zgłoszone przez skarżącą już po wydaniu tej decyzji, tj. w dniu [...] sierpnia 2016 r., ale nie przyniosło zwrotu na jej rzecz prawa do wywłaszczonej nieruchomości. Skarżąca nie podważała powyższych okoliczności.

Naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. oraz art. 47 ust. 4 w związku z art. 69 ust. 1 i z art. 4 ust. 4 i art. 33 u.g.g. oraz w związku z art. 9, art. 28 i art. 61a §1 k.p.a. skarżąca upatruje natomiast w uznaniu, że organ rozstrzygający o uwłaszczeniu nie miał obowiązku ustalania, kto jest spadkobiercą właściciela wywłaszczonej nieruchomości i zawiadamiania go jako strony o toczącym się postępowaniu, co umożliwiłoby zgłoszenie żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Odnosząc się do tej kwestii wypada zauważyć, że zakresu obowiązków organu prowadzącego postępowanie uwłaszczeniowe w trybie art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. był wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego, który konsekwentnie wskazywał, iż niewykorzystanie nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu samo przez się nie stanowiło przeszkody do uwłaszczenia w powyższym trybie. Takiego warunku nie formułował art. 2 ustawy o zmianie u.g.g., natomiast w myśl art. 69 u.g.g. obok wystąpienia przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, konieczny był także wniosek byłego właściciela lub jego spadkobierców o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Dopóki nie został złożony wniosek o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu, dopóty nie ujawniało się roszczenie osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. Organ rozstrzygający o uwłaszczeniu nie miał zatem prawnego obowiązku uwzględniania z urzędu okoliczności wskazujących na to, że określona nieruchomość została wywłaszczona i nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia (vide: wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2005 r., I OSK 1331/04; wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2006 r., I OSK 1363/05; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2007 r., I OSK 1652/06; wyrok NSA z dnia 16 września 2009 r., I OSK 1268/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Powyższe uwagi wskazują, iż w późniejszym orzecznictwie odrzucono pogląd prawny, który legł u podstaw uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 1999 r., OPS 15/98, uznającej w art. 9 k.p.a. źródło obowiązku organu prowadzącego postępowanie uwłaszczeniowe do informowania osób wywłaszczonych lub ich spadkobierców o prowadzonym postępowaniu uwłaszczeniowym, umożliwiającego wystąpienie z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Powyższa kontrowersja nie ma jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia podjętego w niniejszej sprawie, opartego na konkluzji o braku interesu prawnego skarżącej w postępowaniu tyczącym nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż skarżąca zgłosiła ostatecznie wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, który został rozpoznany negatywnie. Tym samym roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oparte na aktualnie obowiązującej w tym zakresie podstawie prawnej, nie może być postrzegane jako źródło interesu prawnego skarżącej w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Nie można zatem znaleźć przekonywujących argumentów dla uznania, że w badanej sprawie doszło do naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g. oraz art. 47 ust. 4 w zw. z art. 69 ust. 1 i z art. 4 ust. 4 i art. 33 u.g.g. oraz w zw. z art. 9, art. 28 k.p.a. Brak jest także podstaw do twierdzenia, że formalne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego mogło naruszać przepisy postępowania – art. 6, art. 7, art, 7a, art. 7b, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 61 § 3 i § 4 k.p.a. Zresztą skarga kasacyjna nie wyjaśnia, w czym konkretnie jej autor upatruje naruszenia ww. przepisów. Trafnie zatem podstawą rozstrzygnięcia badanej sprawy stanowił art. 61a § 1 k.p.a., stawiający barierę postępowaniom inicjowanym przez podmioty nie mające interesu prawnego w domaganiu się rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji.

W motywach skargi kasacyjnej nie można także doszukać się argumentacji wskazującej na naruszenie przez Sąd I instancji przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. Zarzut kasacyjny postawiony w tym zakresie uznać zatem należy za niezasadny.

Nie można także uznać, iż w badanej sprawie, której przedmiotem sądowej kontroli pozostawało postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego, wydane na podstawie art. 61a §1 k.p.a., doszło do naruszenia art. 1 pkt 1) i pkt 2) oraz art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie k.p.a., art. 158 § 3 k.p.a. w zw. z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 64 i art. 77 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Wolności sporządzonej w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. Nie ulega wątpliwości, iż powyższa regulacja prawna nie była podstawą odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego. Nie obowiązywała ona w dniu wydania ostatecznego postanowienia w niniejszej sprawie, tj. w dniu [...] kwietnia 2021 r., a Sąd I instancji odnosząc się tej regulacji prawnej wyraźnie wskazał, iż czyni to niezależnie od swych wcześniejszych rozważań, odnoszących się do braku przymiotu strony. Nie ulega wątpliwości, iż przywołana powyżej regulacja prawna wykreowała, nieznaną w dniu wydania zaskarżonego postanowienia, podstawę odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego, opartą na upływie określonego czasu od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji objętej zarzutem nieważności. Skoro jednak sąd administracyjny kontroluje zgodność z prawem zaskarżonej aktu według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania tegoż aktu (vide: wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2009 r., II OSK 1798/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), to za zbędne dla oceny kontrolowanego postanowienia uznać należy uwagi Sądu I instancji odnoszące się do zmiany stanu prawnego po dniu podjęcia zaskarżonego postanowienia. Poprzestając na ocenie okoliczności istotnych z punktu widzenia zaskarżonego postanowienia, wypada odstąpić od oceny tych zarzutów kasacji, które tyczą argumentacji Sądu I instancji zaprezentowanej w oderwaniu od okoliczności sprawy.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.