Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 3287/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64c § 6a pkt 2, art. 64c § 6a pkt 1 lit. b), art. 64c § 7, art. 18
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 133 § 1, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 16 § 1.
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 189/20 w sprawie ze skargi Gminy K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 8 stycznia 2020 r., nr 1001-IEE2.711.113.2019.8/AK w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 189/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA, Sąd pierwszej instancji), po rozpoznaniu sprawy ze skargi Gminy K. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 8 stycznia 2020 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (dalej: Naczelnik US) z dnia 17 maja 2019 r.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł Dyrektor IAS. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 64c § 6a pkt 2 i art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) przez błędne przyjęcie, że termin o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. jest terminem zawitym, w sytuacji gdy jest to termin instrukcyjny i jego naruszenie nie powoduje bezskuteczności czynności organu ani wadliwości postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego, gdyż nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem zawiadomienie ma jedynie charakter informacyjny i jego niedotrzymanie nie pozbawia organu możliwości obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151, 135 i art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 64c § 6a pkt 2 i art. 64c § 7 u.p.e.a. a to w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 76 § 1 i § 3, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: K.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez błędne przyjęcie, na podstawie adnotacji pracownika Urzędu Pocztowego [...] na piśmie z dnia 21 stycznia 2020 r., że zawiadomienie zostało wysłane w dniu 16 kwietnia 2019 r., podczas gdy z akt sprawy wynika, że zawiadomienie zostało nadane w dniu 15 kwietnia 2019 r., wskutek czego Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że doszło do uchybienia terminowi, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. wskutek czego niezasadnie uwzględnił skargę;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 64c § 6a pkt 2i z art. 64c § 7 u.p.e.a. przez błędne przyjęcie, że bieg terminu określonego w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. dla zawiadomienia przez organ egzekucyjny wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych rozpoczyna się od dnia doręczenia wierzycielowi postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy z literalnego brzmienia tegoż przepisu nie można wyprowadzić wniosku formułowanego przez Sąd;

4) art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 i art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez niezamieszczenie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania, w sytuacji gdy w razie uwzględnienia skargi uzasadnienie musi zawierać wskazania co do dalszego postępowania, a także błędne odczytanie akt administracyjnych skutkujące błędnym przedstawieniem stanu faktycznego sprawy co było wynikiem ustalenia istotnej okoliczności w sprawie, tj. daty nadania zawiadomienia o wysokości kosztów w oparciu o adnotację pracownika Urzędu Pocztowego [...] z dnia 29 stycznia 2020 r., nie zaś w oparciu o akta sprawy administracyjnej przedstawione do kontroli Sądu, a także nieuzasadnione oparcie rozstrzygnięcia na poglądzie innego Sądu wyrażonego w nieprawomocnym wyroku zapadłym w innym stanie faktycznym, nie wobec Skarżącego;

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135, art. 133 § 1 i, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a. oraz w zw. z art. 64c § 6a pkt 2 i art. 64c § 7 u.p.e.a. poprzez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie prowadzone przed organami i wydane przez nie postanowienia nie były dotknięte żądną wadą, w rezultacie nieuwzględnienie przez Sąd przy rozpatrywaniu sprawy zgromadzonego w aktach sprawy materiału, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku, gdyż Sąd błędnie przyjął, że organ zawiadomił wierzyciela z uchybieniem terminu, bowiem oparł rozstrzygnięcie na dokumencie "adnotacji pracownika Urzędu Pocztowego [...]", który nie został włączony do akt sprawy, co oznacza, że Sąd rozstrzygał nie na podstawie akt sprawy administracyjnej, nie pochodzi od osoby uprawnionej do występowania w imieniu Poczty Polskiej S.A., nie został uzyskany w trybie postępowania reklamacyjnego uregulowanego w ustawie z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe;

6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1, art. 151 i art. 135 P.p.s.a. a to w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.; dalej: P.u.s.a.) w zw. z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. i art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 76 § 1 i § 3, art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. polegające na tym, że WSA w wyniku niewłaściwej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia organu II i I instancji bezzasadnie uwzględnił skargę uchylając postanowienie Dyrektora IAS z dnia 8 stycznia 2020 r. oraz poprzedzające je postanowienia Naczelnika US z dnia 17 maja 2019 r., w sytuacji gdy właściwa realizacja funkcji kontrolnej powinna doprowadzić WSA do wydania wyroku oddalającego skargę, gdyż nie doszło do uchybienia terminu do zawiadomienia wierzyciela, gdyż organ zawiadomił wierzyciela o kosztach egzekucji z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., a gdyby nawet doszło do przekroczenia terminu, to jest to uchybienie nie skutkujące bezskutecznością czynności organu (nie jest to termin materialny), a także nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż zawiadomienie ma jedynie charakter informacyjny.

Dyrektor IAS wniósł o uchylenie w całości skarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie w całości skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

W niniejszej sprawie sporne są dwie kwestie. Jedna dotyczy charakteru prawnego terminu określonego w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., tj. czy jest on terminem zawitym, czy instrukcyjnym. Druga dotyczy daty nadania w placówce pocztowej zawiadomienia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Odnośnie do pierwszej kwestii spornej Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż termin, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. jest terminem zawitym. Przepis ten stanowi, iż organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. W cytowanym przepisie ustawodawca wyraźnie wskazał termin w jakim organ ma zawiadomić wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych. Powinno to nastąpić w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem ostatecznym jest takie postanowienie, od którego nie służy zażalenie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 16 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Zatem 30-dniowy termin liczony jest od dnia doręczenia postanowienia ostatecznego, a może nim być postanowienie organu pierwszej instancji, jeśli nie złożono od niego zażalenia oraz postanowienie organu drugiej instancji wydane na skutek wniesienia zażalenia.

Za błędne Naczelny Sąd Administracyjny uznał prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, iż zapis art. 64c § 6a pkt 1 lit. b) u.p.e.a. normujący liczenie terminu na złożenie przez zobowiązanego wniosku w sprawie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych od dnia, w którym postanowienie umarzające postępowanie egzekucyjne stało się ostateczne, powinien mieć zastosowanie przy obliczaniu miesięcznego terminu, o którym stanowi art. 64c § 6a pkt 2 tej ustawy. W każdym z tych przepisów ustawodawca określił inny moment od którego należy liczyć określony w nim termin. W pierwszym z wymienionych przepisów (art. 64c § 6a pkt 1 lit. b) u.p.e.a.) jest nim moment, w którym postanowienie staje się ostateczne, zaś w drugim (art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a.) jest nim doręczenie ostatecznego postanowienia. Są to różne terminy i wydaje się oczywiste, że niedopuszczalne jest pominięcie jasno brzmiącej regulacji z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. i zastąpienie jej regulacją z art. 64c § 6a pkt 1 lit. b) u.p.e.a., bo ta według organu jest bardziej racjonalna.

Każdy z terminów określonych w przywołanych przepisach jest terminem zawitym. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że termin określony w art. 64c § 6a pkt 1 lit. b) u.p.e.a. jest terminem zawitym, zatem po jego upływie zobowiązany traci prawo do żądania wydania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych oraz prawo do żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów. Skoro w jednym przepisie (tzn. w art. 64c § 6a u.p.e.a.) przewidziano dwa terminy, tj. jeden dla zobowiązanego do złożenia wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych (pkt 1), drugi dla organu egzekucyjnego do zawiadomienia wierzyciela o wysokości tych kosztów (pkt 2), to nie może być tak, że termin dla zobowiązanego ma charakter zawity ze wszystkimi tego skutkami (utrata prawa do złożenia wniosku), a termin dla organu jest jedynie instrukcyjny.

Podniesiony przez Sąd pierwszej instancji argument podtrzymuje Naczelny Sąd Administracyjny. Za trafne uważa też pozostałe argumenty przedstawione w zaskarżonym wyroku celem wykazania, iż termin określony w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. jest terminem zawitym. Natomiast za niezasługujące na uwzględnienie uznał wyrażone w tym przedmiocie stanowisko Dyrektora IAS, które sprowadza się do minimalizowania wagi zawiadomienia. Wbrew twierdzeniu organu zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych ma doniosłe znaczenie, jako że tylko uzyskanie go otwiera drogę do kwestionowania wysokości kosztów egzekucyjnych. Dopiero bowiem po uzyskaniu zawiadomienia zobowiązany lub wierzyciel mogą wnioskować, w zakreślonym art. 64c § 7 u.p.e.a. terminie, o wydanie postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, które jest zaskarżalne.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji również odnośnie do drugiej kwestii spornej, czyli daty nadania w placówce pocztowej zawiadomienia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych z dnia 12 kwietnia 2019 r. Znajdujące się w aktach sprawy potwierdzenie odbioru tego zawiadomienia poświadcza prawidłowość stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż zostało ono nadane w Urzędzie Pocztowym P. w dniu 16 kwietnia 2019 r. Sąd orzekający w niniejszej sprawie poddał badaniu, m.in. w sposób zaprezentowany na rozprawie pełnomocnikowi Dyrektora IAS, ten dowód w sprawie i stwierdził w sposób nie budzący wątpliwości, iż jest to rzeczywista data nadania zawiadomienia w Urzędzie Pocztowym. Kwestionowana w skardze kasacyjnej adnotacja pracownika Urzędu Pocztowego [...], zamieszczona na piśmie z dnia 21 stycznia 2020 r., jedynie potwierdza tę datę nadania zawiadomienia. Kluczowy dowód znajduje się w aktach administracyjnych, więc zarzut dotyczący naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. jest niezasadny.

Ponieważ miesięczny termin, o którym stanowi art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., rozpoczął bieg w dniu 15 marca 2019 r. (data doręczenia ostatecznego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego), to słusznie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że termin wysłania wierzycielowi zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych upłynął w dniu 15 kwietnia 2019 r., zaś nadanie go w urzędzie pocztowym 16 kwietnia 2019 r. oznacza, iż został uchybiony termin. Konsekwencją uchybienia terminu jest brak podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zarzuty kasacyjne są niezasadne, bądź nietrafne. Do kategorii nietrafnych zaliczyć można np. zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. "poprzez niezamieszczenie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania". WSA zajął bowiem merytoryczne stanowisko odnośnie do każdej kwestii spornej, w tym wyraźnie wskazał, że ze względu na uchybienie terminu "organ egzekucyjny nie może już obciążać wierzyciela tymi kosztami a tym samym wydawać postanowienia w przedmiocie tych kosztów, o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a." oraz zobowiązał organ do uwzględnienia stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu wyroku. W ocenie Naczelnego Sądy Administracyjnego stanowisko WSA jest wyłożone w sposób jasny, klarowny i wyczerpujący, więc organ nie powinien mieć problemu z zastosowaniem go w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 tej ustawy.

sędzia A. Olesińska sędzia S. Bogucki sędzia J. Sokołowska