Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 593/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 33 par. 1,2  i 4, art. 34 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2, art. 17 ust. 2, 3-5, 7,9-10
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 849
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: par. 2, par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2077
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
article: art. 107 par. 3, art. 124 par. 1 i 2 , art. 126
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 95 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 2809
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)
article: art. 31 ust. 1 i 3, art. 47, art. 68 ust. 4, art. 72 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2024 r. sprawy ze skargi K. T. na postanowienie Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2024 r. nr NEP.906.35.2024 w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. wystawił

w dniu 6 marca 2024 r. tytuł wykonawczy nr [...] przeciwko K. T. (dalej zwany: "skarżącym") z uwagi na niepoddanie małoletniej córki N. T. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince), różyczce (dawka przypominająca).

Tytuł wykonawczy wraz z postanowieniem Wojewody Zachodniopomorskiego

z 13 marca 2024 r. nr WZPS-1.3151.274.2024.AR o nałożeniu na skarżącego grzywny w celu przymuszenia w wysokości 500 zł, wobec uchylania się od obowiązku wykonania czynności określonej w tytule wykonawczym, doręczono skarżącemu w dniu 18 marca 2024 r. Tytuł wykonawczy poprzedzony był upomnieniem.

Na postanowienie Wojewody Zachodniopomorskiego skarżący złożył zażalenie do Ministra Zdrowia (sprawa odrębna).

W sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z 6 marca 2024 r. skarżący złożył zarzut na podstawie art. 33 § 2 pkt 6c ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U.

z 2023 r., poz. 2505 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") wskazując na brak wymagalności obowiązku szczepień.

Postanowieniem z 26 kwietnia 2024 r., nr [...], wydanym

na podstawie art. 34 § 1 i § 2 u.p.e.a., art. 123 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. działając jako wierzyciel, oddalił wniesiony przez skarżącego zarzut.

Wierzyciel podniósł, że poddanie się szczepieniu ochronnemu jest w Polsce obowiązkiem ustawowym uregulowanym w art. 5 ust. 1 pkt 1b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm.; dalej: "ustawa o chorobach zakaźnych"). Szczepienia obowiązkowe przeprowadzane są zgodnie ze schematem szczepienia określonym dla danego szczepienia w przepisach wydanych na podstawie ust. 10. (art. 17 ust. 9a). Szczegółowy przedział wiekowy poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na dzień wystawienia tytułu wykonawczego oraz na dzień wydania niniejszego postanowienia określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077, zwane dalej: "rozporządzeniem MZ z 2023 r." ) oraz Charakterystyka Produktu Leczniczego. Wymagalność obowiązku następuje w chwili wejścia, osoby objętej obowiązkiem, w granice wiekowe, wskazane przez ww. rozporządzenie. Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym Ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok,

ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Wierzyciel wskazał dalej, że zgodnie z informacją pisemną uzyskaną z placówki realizującej obowiązkowe szczepienia ochronne, tj. V. , ul. [...], G., świadczeniodawca wzywał za pośrednictwem Poczty Polskiej do wykonania obowiązku szczepień w dniach: 11.10.2022 r., 6.12.2023 r., 10.02.2023 r., 28.03.2023 r., 14.05.2023 r., 30.05.2023 r., 18.07.2023 r., 27.09.2023 r., 14.11.2023 r., 14.12.2023 r. Z uwagi na niestawienie się na wezwanie do ww. placówki, nie przeprowadzono badania kwalifikacyjnego dziecka, w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W aktach sprawy "nie znajduje się także dowód poświadczający odroczenie wykonania u małoletniej szczepień ochronnych".

Wskazując na brzmienie art. 17 ust. 2 ustawy o chorobach zakaźnych, wierzyciel wyjaśnił, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym nierozerwalnie wiąże się z przeprowadzaniem badania kwalifikacyjnego poprzedzającego każde szczepienie. Podczas wizyty kwalifikacyjnej przedstawiciel ustawowy dziecka lub opiekun faktyczny, jeżeli posiada dodatkowe informacje lub dodatkową dokumentację medyczną dziecka, które mogą stanowić o ewentualnych przeciwskazaniach do szczepień, powinien poinformować o tym lekarza. W interesie strony jest, aby dobrowolnie wybranemu przez siebie lekarzowi POZ takie informacje i dokumentację przedstawić. Odmowa poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest tożsama z odmową wykonania szczepienia obowiązkowego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie zatem tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, a niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne

z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Jak wskazał wierzyciel, istotnym jest fakt, że u dziecka skarżącego zrealizowano wszystkie obowiązkowe szczepienia ochronne do 6 roku życia, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (w skrócie "PSO"). Szczepienia obowiązkowe w ramach PSO realizowane były m.in. z użyciem szczepionek wysokoskojarzonych, realizowano również szczepienia zalecane przeciwko: pneumokokom i rotawirusom. Wierzyciel również wielokrotnie informował stronę o wymagalności obowiązku m.in. w pismach z 23.11.2023 r., 23.01.2024 r. Należałoby wnioskować, iż opiekun prawny małoletniej posiadał kompletną i wyczerpującą wiedzę w zakresie czynności niezbędnych, jakie powinien podjąć w celu uskutecznienia możliwości powołania się na okoliczności wyłączające wymagalność zobowiązania pro futuro.

Skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie z 26 kwietnia 2024 r., któremu zarzucił naruszenie:

1. art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanego - kiedy obowiązek zaszczepienia jego córki przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela - wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, że obowiązek szczepień u małoletniej jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał

na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji;

2. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony, dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy o chorobach zakaźnych;

3. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;

4. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o chorobach zakaźnych w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie,

że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny ze względu

na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego;

5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz

art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Postanowieniem z 10 czerwca 2024 r., nr NEP.906.35.2024, wydanym

na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123 i art. 144 k.p.a., art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy

z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 416),

art. 18 u.p.e.a., Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny

w Szczecinie (dalej: "organ II instancji") utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela

z 26 kwietnia 2024 r.

Organ II instancji odnosząc się do ujętego, w zażaleniu w punktach 1 i 4, zarzutu braku wymagalności obowiązku, wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych określony jest wprost w przepisach prawa i był on wymagalny w dniu wystawienia tytułu wykonawczego. Wskazał, że obowiązek szczepienia wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1b i art. 17 ust. 1 ustawy o chorobach zakaźnych. Przedział wiekowy poddania się obowiązkowym szczepieniom na dzień wystawienia tytułu wykonawczego określało rozporządzenie MZ z 2023 r., w tym załącznik nr 1 do rozporządzenia. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w piśmie skarżącego z 22 marca 2024 r., co do zaliczenia komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa, organ II instancji wyjaśnił, że wobec wejścia w życie ww. rozporządzenia straciły te zarzuty na aktualności, a tym samym ich rozpatrywanie jest bezprzedmiotowe.

Dalej organ II instancji wyjaśnił, że na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o chorobach zakaźnych, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego poprzedzone jest lekarskim badaniem kwalifikacyjnym. Jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego mogłoby zostać stwierdzone wystąpienie przeszkód wynikających ze stanu zdrowia, uniemożliwiających wykonanie szczepienia, na co brak jest dowodów w aktach sprawy w odniesieniu do dziecka skarżącego. Poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem tego obowiązku.

Organ II instancji podał, że wymagalność obowiązku następuje z chwilą wejścia osoby objętej obowiązkiem w konkretne granice wiekowe, zakreślone przez rozporządzenie MZ z 2023 r., które w § 3 ust. 1 określa grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym uwzględniając ich wiek. Załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia doprecyzowuje schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania, wymagane dla danego szczepienia, uwzględniając wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.

Przenosząc ww. rozważania na grunt niniejszej sprawy organ II instancji wskazał na dokumentację znajdującą się w aktach sprawy (m.in. kartę uodpornienia dziecka, dokumenty z V. , ul. [...], G., pismo informacyjne PPIS w G. z 23 listopada 2023 r. poprzedzające upomnienie z 23 stycznia 2024 r.), przy jednoczesnym braku w tej dokumentacji dowodów na długotrwałe odroczenie obowiązkowych szczepień ochronnych u małoletniej córki skarżącego. Powołał się również na nieprzedłożenie przez rodziców dziecka zaświadczenia lekarskiego uzasadniającego odroczenie wykonania szczepień ochronnych. Według organu II instancji, powyższe świadczy o uchylaniu się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych u małoletniej. Skarżący nie zgłaszając się z dzieckiem do punktu szczepień, zrezygnował z oceny aktualnego stanu zdrowia swojego dziecka, pod kątem możliwości przeprowadzenia szczepienia. Równocześnie nie stawiając się na badanie kwalifikacyjne, zrezygnował z możliwości ewentualnego ustalenia przez lekarza indywidualnego kalendarza szczepień ochronnych dla córki.

Zaznaczył, że nie każdy proces chorobowy uzasadnia potrzebę odroczenia obowiązkowych szczepień, a decyzja w tym zakresie należy do lekarza POZ wybranego przez rodziców do sprawowania opieki nad dzieckiem. Za przyczynę faktyczną można byłoby uznać przeciwwskazania określone przez lekarza specjalistę podczas wizyty z dzieckiem w poradni konsultacyjnej ds. szczepień ochronnych lub lekarza POZ kwalifikującego do szczepień, który dokonałby oceny na podstawie obecnego stanu zdrowia dziecka, ewentualnie na podstawie wyników badań lub zaświadczeń od specjalistów. Brak stawiennictwa na badanie kwalifikacyjne, nie zwalnia od ciążącego obowiązku oraz wskazuje wprost na uchylanie się od jego realizacji. Wobec powyższego lekarz POZ ponownie zgłosił w oświadczeniu dziecko jako osobę uchylającą się od obowiązkowych szczepień ochronnych (pisma z 04.10.2023 r. i 19.12.2023 r.).

Organ II instancji wyjaśnił, że brak jest podstaw do uznania zarzutu braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych u dziecka w zakresie szczepień wymienionych w tytule wykonawczym. W dniu wystawienia tytułu wykonawczego

z 6 marca 2024 r., małoletnia córka strony miała ukończony 12 rok życia i była zobowiązana do przyjęcia kolejnej dawki szczepienia obowiązkowego, tj. wg schematu szczepienie przeciw odrze, śwince i różyczce (dawka przypominająca). Rodzice dziecka nie przedstawili aktualnego zaświadczenia o czasowym lub długotrwałym odroczeniu szczepień czy zaświadczenia od lekarza specjalisty stwierdzającego przeciwskazania do szczepień, a także zaświadczenia stwierdzającego dokonanie immunizacji w innej placówce. Powyższe wskazuje wprost na uchylanie się od tego obowiązku, zatem wystawienie tytułu wykonawczego było zasadne. Obowiązek nałożony na stronę dot. dokonania immunizacji dziecka oceniony na podstawie dostępnej dokumentacji istniał w chwili wydawania przedmiotowego tytułu i nadal istnieje.

W odniesieniu do kwestii wskazanych w pkt 2 i 3 zażalenia, organ II instancji

nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego i wskazał, że wierzyciel ustosunkował się merytorycznie do zarzutów oraz okoliczności podnoszonych w zarzutach, uwzględniając przy tym sytuację indywidualną zobowiązanego oraz istotne okoliczności faktyczne i prawne mające wpływ na wynik postępowania. Zostało to wyrażone szczegółowo w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia.

W nawiązaniu do punktu 5 zażalenia, organ II instancji wyjaśnił, że powołana

w tym punkcie kwestia nie może być rozpatrywana, ponieważ zawiera zastrzeżenia merytoryczne niemieszczące się w zamkniętym katalogu sytuacji, które mogą być podstawą wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a.

Na marginesie do zastrzeżeń dotyczących ingerencji w autonomię jednostki, organ II instancji podkreślił, że zgodnie z art. 68 Konstytucji RP, władze publiczne

są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych (w tym zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi), natomiast art. 31 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że w demokratycznym państwie prawa, konstytucyjne wolności i prawa mogą być ograniczane w drodze ustawy, m. in. gdy jest to niezbędne dla ochrony zdrowia. Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia, tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

K. T., zastępowany przez adwokata, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na ww. postanowienie organu II instancji z 10 czerwca 2024 r., wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Kwestionowanemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych, przez zaliczenie Komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego

i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z 9 maja 2023 r.;

2. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o chorobach zakaźnych w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia, przez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

3. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia, przez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu GIS, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o chorobach zakaźnych może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie GIS, co wskazuje, że skarżący może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r.;

4. art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, przez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Skarżący złożył wniosek o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją RP: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17

ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1-3, oraz art. 68 ust. 1-3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak, jak to jest

w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to GIS ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Ewentualnie, skarżący wniósł o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 ww. Konwencji.

Z uwagi na powyższe wnioski skarżący wniósł o zawieszenie postępowania sądowego do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 9 maja 2023 r., SK 81/19 zakwestionował komunikat GIS jako źródło obowiązku w demokratycznym państwie prawa. Argumentował, że szczepionki nie są badane w zestawieniu z prawdziwym placebo, nie ma również badań dotyczących bezpieczeństwa podanych wszystkich dawek szczepień, których liczba zmienia się co roku, z uwagi na publikację przez GIS Programu Szczepień ochronnych jako komunikatu, do którego zastosowania rodzice są przymuszani za pomocą grzywien administracyjnych.

Skarżący podniósł, że obowiązek szczepień w Polsce narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności, skoro w 25 krajach europejskich szczepienia mogą być dobrowolne bez szkody dla zdrowia publicznego. Kwestionowane przez skarżącego przepisy naruszają również art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim nakładają na obywateli obowiązki określone w komunikacie GIS bez rozważenia innych rozwiązań w tym zakresie, które bazowałyby na dobrowolności szczepień i świadomej zgodzie na wykonanie tej procedury medycznej, przewidzianej w art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

Argumentował, że w płaszczyźnie materialnej sformułowania art. 31 ust. 3 zd. 1 Konstytucji RP nawiązują przede wszystkim do zasady proporcjonalności, określanej też jako zakaz nadmiernej ingerencji. Pytania o konieczność ograniczenia praw i wolności jednostki, są aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy zważywszy, że populacja osób dorosłych nie odnawia szczepień przewidzianych w ramach komunikatu GIS, jak również zważywszy, że większość państw europejskich (w tym sąsiedzi RP) nie przewidują obowiązku szczepień ochronnych. Skarżący podnosił, że niedopuszczalne jest przyjmowanie w ustawie uregulowań blankietowych, pozostawiając organom władzy wykonawczej czy organom samorządu lokalnego swobodę normowania ostatecznego kształtu owych ograniczeń, a w szczególności wyznaczania zakresu tych ograniczeń (wyrok TK z 12 stycznia 2000 r., P 11/98, OTK 2000/13).

Skarżący zauważył, że obecnie szczepienia ochronne dzieci muszą być poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym zakończonym wystawieniem zaświadczenia stwierdzającego datę badania dziecka i godzinę. Niemniej ustawodawca nie wprowadził obowiązku stwierdzenia jego wyniku. Jest to dla skarżącego niezrozumiałe i samo w sobie powoduje, że już na tym etapie pojawia się u rodziców wątpliwość kto odpowiada w sytuacji, gdy kwalifikację do szczepienia przeprowadzono błędnie.

Według skarżącego, szczepienia powinny być dobrowolne, zaś Państwo nie może narzucać swoim obywatelom konieczności szczepienia.

Zdaniem skarżącego, organem wyłącznie uprawnionym do ustalenia programu szczepień jest Rada Ministrów, nie zaś GIS, jak to przyjmuje Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny. W takiej sytuacji nie jest dopuszczalnym nakładanie na obywateli dodatkowych obowiązków, w tym w zakresie terminów i ilości podania szczególnych dawek szczepień w drodze Komunikatu GIS. Rada Ministrów nie wydała do dnia dzisiejszego programu zwalczania chorób zakaźnych w zakresie szczepień ochronnych. Zatem jedynym aktem wiążącym obywateli w tym zakresie jest rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z 18 sierpnia 2011 r. Przedmiotowy akt prawny określa, iż obowiązek szczepienia przeciw Haemophilus influenzae typu b obejmuje dzieci od 7 tygodnia życia do ukończenia 6 roku życia, przeciw gruźlicy obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15 roku życia, a przeciwko pozostałym chorobom do ukończenia 19 roku życia. Skarżący uważa, że ma zatem jeszcze czas na zaszczepienie dziecka przeciwko chorobom wymienionym

w tytułach wykonawczych.

Dalej skarżący argumentował, że w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wierzyciel nie odwołał się w najmniejszym stopniu do jakichkolwiek ustaleń faktycznych poczynionych przez siebie. W przypadku, gdy organ wyprowadzi obowiązek dotyczący szczepień przeciwko poszczególnym chorobom od ukończenia przez dziecko określonego wieku, to musi wskazać, ile małoletni ma lat i w związku z tym, w jakim miesiącu, dniu obowiązek się zaktualizował. Wierzyciel nie wskazał, kiedy – jego zdaniem – w stosunku do małoletniej stał się wymagany obowiązek szczepienia przeciwko poszczególnym chorobom. Organ nie wskazał również czy stan zdrowia małoletniej pozwala na dokonanie iniekcji, tylko założył odgórnie bez zagłębiania się w istotę sprawy, że u małoletniej nie występują przeciwskazania do podania szczepionki.

Prawidłowe zaś przeanalizowanie okoliczności niniejszej sprawy, do czego organy były zobowiązane na mocy art. 7 k.p.a., prowadzi do wniosku, że obowiązek nie jest wymagalny.

Skarżący podkreślił, że co prawda sam obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z ustawy o chorobach zakaźnych, nie mniej lista chorób, przeciwko którym należy zaszczepić dziecko, wynika już z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych – aktu prawnego o randze niższej niż ustawa. Co więcej, ilość dawek poszczególnych szczepionek, jak również lata i miesiące, w których należy podać dziecku szczepionkę, wynika z Programu szczepień ochronnych – komunikatu wydawanego przez GIS. Program szczepień ochronnych nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, a zatem nie sposób na jego podstawie nakładać obowiązki na obywateli.

W kontekście wypełnienia przesłanki konieczności wprowadzonego ograniczenia przysługującego prawa do prywatności, skarżący podniósł, że obecny kalendarz szczepień nie zmienił się zasadniczo od tego, który obowiązywał w poprzednim ustroju, w sytuacji gdy w wielu krajach Unii Europejskiej zrezygnowano z przymusowego szczepienia oraz obowiązkowego "kalendarza szczepień" na rzecz podawania ich jedynie do określonych grup ryzyka. Wprowadzenie obowiązku szczepień nie było niezbędne, gdyż ryzyko wystąpienia epidemii chorób zakaźnych, w świetle powołanych przez skarżącego danych, nie jest realne a istnieją inne środki nie ingerujące w prawo do prywatności, które również pozwalają na zapobieżenie ich występowania (np. szczepienia akcyjne). Również art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, nakazujący władzom publicznym zwalczać choroby epidemiczne, nie przesądza czy środki zwalczania chorób epidemicznych powinny być stosowane na zasadzie dobrowolności zgodnie z zasadą samostanowienia (ar. 47 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:

Sprawa podlegała rozpatrzeniu w trybie uproszczonym na podstawie art. 119

pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem akt ten nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli uczyniono postanowienie organu II instancji, utrzymujące w mocy postanowienie wierzyciela, w którym zajął stanowisko dotyczące zarzutów wniesionych przez skarżącego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuł wykonawczy z 6 marca 2024 r. w związku z realizacją obowiązku poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniej córki skarżącego, tj. przeciwko odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince), różyczce (dawka przypominająca.

Stosownie do art. 33 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., zwanej dalej: "u.p.e.a."), zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela,

za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a.).

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a.,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgodnie z art. 34 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, wierzyciel zaś wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Zgłoszony przez skarżącego zarzut dotyczył braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych. Natomiast spór sprowadza się do oceny, czy zasadnie organ oddalił wniesiony zarzut.

Należy podkreślić, że profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm.; dalej: "ustawa o chorobach zakaźnych") wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych.

Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b wspomnianej ustawy, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r., poz. 1876 ze zm.; dalej "u.p.p.r.p.").

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o chorobach zakaźnych, zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 ustawy o chorobach zakaźnych wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej

(art. 17 ust. 5).

Niewątpliwie obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego.

Zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o chorobach zakaźnych, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 wspomnianej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.p.r.p.,

o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wydane w wykonaniu delegacji ustawowej (art. 17 ust. 10 ustawy o chorobach zakaźnych) rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.) określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.

Zgodnie z § 3 ust. 1 w zw. z § 2 rozporządzenia, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:

1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,

2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,

3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw:

a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,

b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,

4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),

5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,

6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,

7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.

W załączniku nr 1 do tego rozporządzenia zamieszczono ponadto szczegółowy schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.

Jak wynika z powyższego załącznika, a także z komunikatu GIS na 2023 r. oraz na 2024 r. pierwszą dawkę przeciwko odrze, śwince, różyczce (szczepienie podstawowe) domięśniowo lub podskórnie (według wskazań producenta, należy podać dziecku w 13-15 miesiącu życia. Kolejną dawkę obowiązkową (przypominającą) wskazanych szczepionek, należy podać dziecku w 6 roku życia (z tym, że do 2022 r. zalecano przyjęcie dawki przypominającej w 10 roku życia).

W odniesieniu do zarzutu strony, że wymagalności obowiązku szczepień małoletniej nie można wywodzić z Programu Szczepień Ochronnych, należy zauważyć, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według rozporządzenia MZ z 2023 r., w tym załącznika nr 1.

Podkreślić należy, że zarzuty skargi odnoszą się do poprzednich regulacji prawnych, które nie obowiązywały w dniu wystawienia skierowanego do skarżącego tytułu wykonawczego i związane były z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 81/19. Wyrok ten był podstawą do zmian w przepisach ustawy o chorobach zakaźnych dokonanych przez ustawodawcę.

Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r. pod pozycją 909. Przedmiotowy tytuł wykonawczy wystawiono w dniu 6 marca 2024 r. i doręczono go skarżącemu w dniu 18 marca 2024 r.

W związku z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało wspomniane wcześniej rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2023 r., które zawiera schemat szczepień dzieci uzależniony od ich wieku (załącznik nr 1). Wyjaśnić należy, że zarówno przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, jak i po nim córka skarżącego podlegała obowiązkowemu szczepieniu.

Wbrew przekonaniu skarżącego z obowiązujących w chwili wydania zaskarżonego postanowienia przepisów prawa wynikał obowiązek poddania córki skarżącego szczepieniom ochronnym wskazanym w tytule wykonawczym, a skarżącego obowiązywały terminy wykonania tych szczepień wynikające z aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia i ogłaszanych corocznie Programów Szczepień Ochronnych.

Z dokumentacji dostępnej organowi wynika, że dziecko skarżącego zostało poddane immunizacji jedną dawką szczepionki MMR Vax Pro (data 13 listopada 2012 r.) przeciwko odrze, śwince, różyczce (dawka podstawowa). Kolejna dawka szczepienia przypominająca wypadała na 6 rok życia dziecka, zaś córka skarżącego

(ur. 6 września 2011 r.) w dniu wystawienia tytułu wykonawczego miała ukończony 12 rok życia, a więc była zobowiązana do przyjęcia kolejnej dawki szczepienia przeciwko ww. chorobom.

Analiza akt wskazuje, że rodzice dziecka byli wzywani do stawienia się z dzieckiem na szczepienie i badania profilaktyczne. Ponadto do strony było kierowane upomnienie i dalsza korespondencja w sprawie poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom.

Zaznaczenia wymaga, że w wystawionym w dniu 6 marca 2024 r. tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, że brakujące szczepienia ochronne u dziecka skarżącego to szczepienie przeciwko odrze, śwince, różyczce (przypominające). Wskazane wyżej szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia MZ z 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 i § 3 rozporządzenia.

Z akt kontrolowanej sprawy wynika, że pomimo upływu terminu podania poszczególnych dawek szczepionek określonych w komunikacie GIS – skarżący nie poddał małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym (dawka przypominająca), ani nawet nie zgłosił się do wybranego świadczeniodawcy celem wykonania lekarskiego badania kwalifikacyjnego i to pomimo wystosowanego upomnienia wzywającego do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepień. Jak wskazuje się w judykaturze, poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Raz jeszcze podkreślić należy, że tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 2358/21, z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2334/20; z dnia 5 maja 2022 r. II OSK 1960/19). Niepoddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu uniemożliwiało stwierdzenie przez lekarza istnienia ewentualnych przeciwskazań do wykonania szczepienia ochronnego, a skarżący sam również nie dostarczył zaświadczenia potwierdzającego takie przeciwwskazania.

Powyższe ustalenia świadczą o tym, że skarżący uchylał się od obowiązku poddania córki szczepieniom, pomimo wezwania ze strony inspekcji sanitarnej,

jak też po otrzymaniu upomnienia w tej sprawie

W rezultacie za niezasadne należało uznać zarzuty skargi zmierzające

do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniej.

Mając na uwadze treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, nietrafny okazał się także zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. W ocenie Sądu, organ w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśnił stan faktyczny oraz ocenił zebrane dowody. Wyniki ustaleń przedstawił w uzasadnieniu wydanego postanowienia, odnosząc się do kwestii charakteru szczepień ochronnych. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo też wskazano i zinterpretowano przepisy prawa, z których wynika wymagalność obowiązku podania dziecku szczepionek.

Nie można także podzielić argumentacji skargi, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez ograniczenie przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. W ocenie Sądu, chroniona Konstytucją wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że - jak stanowi art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o chorobach zakaźnych, i równocześnie, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska, o czym stanowi art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15).

Nadto, jak już wyżej wskazano, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności (por. wyrok NSA z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 389/16). Innymi słowy - materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki (patrz: wyrok NSA z 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1622/18).

Wskazać również należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepieńi wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Wskazano, iż ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego

i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił również,

że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności strony skarżącej nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała. Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 Konwencji (por. K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., nr 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

Podobne stanowisko wyraził WSA w Bydgoszczy w wyroku z 17 kwietnia 2024 r. o sygn. akt II SA/Bd 1408/23.

W związku z powyższym Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prawnymi

o treści wskazanej w skardze.

Na marginesie wskazać należy, że prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają także rozważania strony na temat dobrowolności szczepień w innych państwach, zasadności wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego, jak również rejestracji niepożądanych odczynów poszczepiennych. Stwierdzić należy bowiem, że obowiązek szczepień ochronnych w Polsce jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Przy czym, jak zasadnie wskazał NSA w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., (sygn. akt II OSK 32/11), wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są

na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.