Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 753/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6540
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, at. 134 § 1, art, 3 § 1, art. 141 § 4, art. 184, art. 250, art. 209, art. 210
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 138 § 1 i 2, art. 139, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 32 ust. 1, art. 43 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 63 poz 424
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - tekst jednolity
article: art. 32 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bożena Popowska, Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.), Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński, Protokolant asystent sędziego Tomasz Muszyński, po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1712/12 w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 14 lipca 2012 r. nr 60/12 w przedmiocie udostępnienia kopii dokumentów oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1712/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 14 lipca 2012 r. nr 60/12 w przedmiocie udostępnienia kopii dokumentów 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K.G. kwotę 240 zł i kwotę 55,20 zł stanowiącą 23 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 26 kwietnia 2012 r. [nr 6/12] (dalej decyzja z 26 kwietnia 2012 r.) Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie (dalej Dyrektor Oddziału bądź organ I instancji), na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ("Dz. U. z 1998 r., nr 155, poz. 1016" [winno być "j.t. Dz. U. z 2007 r., nr 63, poz. 424"] ze zm., dalej uIPN), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ([j.t.] Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 z zm., dalej kpa), udostępnił A.W. (dalej skarżący) kopię dokumentów wymienionych w niniejszej decyzji.

Dnia 20 maja 2012 r. skarżący złożył do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej (dalej Prezes IPN bądź organ II instancji) odwołanie od decyzji z 26 kwietnia 2012 r., w którym podał m.in., że: "Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie jest organizacją przestępczą. Pomimo posiadania w swoich zasobach dowodów, iż w okresie PRL byłem represjonowany i prześladowany, na wezwania Sądów, na składane przeze mnie wnioski, ukrywał istnienie istotnych dowodów w mojej sprawie, a następnie ujawniając opinii publicznej na temat mojego rzekomego współdziałania z SB, postępował niezgodnie ze sztuką historyczną. (...)".

Decyzją z 14 lipca 2012 r. [nr 60/12, znak BPRV-0282-89(2)/12] (dalej decyzja nr 60/12) Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 30 ust. 1 i art. 43 ust. 1 i 2 uIPN: 1. uchylił decyzję z 26 kwietnia 2012 r.; 2. umorzył postępowanie przed organem I instancji.

Prezes IPN wskazał, że w niniejszej sprawie nie jest spełniona przesłanka określona w pkt 1 [ust. 2 art. 30 uIPN], tzn. "dokumenty muszą dotyczyć wnioskodawcy". Z art. 30 ust. 2 pkt 1 uIPN wynika, że nie każdy dokument wytworzony przez określoną grupę osób lub przy ich udziale, musi koniecznie tej osoby dotyczyć.

Umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 kpa może nastąpić nie tylko wtedy, kiedy postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe, ale także wtedy, kiedy od początku było ono bezprzedmiotowe.

Z materiału dowodowego wynika, że nie istnieją materiały archiwalne, które podlegają udostępnieniu skarżącemu w formie kopii na podstawie decyzji z 26 kwietnia 2012 r., a w szczególności w niej wymienionych. Organ I instancji winien wezwać skarżącego do zwrotu kopii udostępnionych materiałów, które go nie dotyczą i pouczyć, że jakiekolwiek ich wykorzystanie będzie bezprawne.

Skargę na decyzję nr 60/12 do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A.W., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i o zobowiązanie organu do załatwienia jego wniosków z 13 sierpnia 2007 r. i z 19 października 2011 r. w zakresie określonym w skardze.

W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Podczas rozprawy, ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego adwokat K.G., złożył pismo procesowe, w którym wniósł o uchylenie decyzji w części dotyczącej skarżącego i o zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji nr 60/12 zarzucił, że została wydana z naruszeniem:

- art. 139 kpa w zw. z art. 43 ust. 1 zd. 1 uIPN, przez jego niezastosowanie i wydanie w wyniku odwołania wniesionego przez skarżącego decyzji na jego niekorzyść;

- art. 138 § 1 pkt 2 kpa, przez jego zastosowanie w sytuacji, kiedy stosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie jest wyłączone przez art. 32 ust. 1 w zw. z art. 43 ust. 1 zd. 1 uIPN.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) orzekł jak w sentencji zaskarżonego wyroku.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. "31" [winno być "30"] ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ("Dz. U. nr 155, poz. 1016 z późn." [winno być "j.t. Dz. U. z 2007 r., nr 63, poz. 424 ze"] zm.), każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci.

Instytut Pamięci udostępnia dokumenty, o których mowa w ust. 1, dotyczące wnioskodawcy lub kopie tych dokumentów, jeżeli stan fizyczny zachowania dokumentów nie pozwala na ich udostępnienie lub jeżeli o dostęp do tych samych dokumentów ubiega się jednocześnie wiele osób lub gdy dysponuje wyłącznie kopiami tych dokumentów, przy czym:

1) Instytut Pamięci udostępnia kopie dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Art. 31 uIPN stanowi, że udostępnienie przez Instytut Pamięci kopii dokumentów, w przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Od decyzji, o której mowa w ust. 1, służy odwołanie do Prezesa Instytutu Pamięci.

Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek określony w art. "31" [winno być "30"] ust. 1 uIPN i wniosek ten został rozpoznany przez organ pierwszej instancji w trybie określonym w art. 31 ust. 1 uIPN, tzn. udostępniono skarżącemu kopie dokumentów znajdujących się w aktach o wskazanych w decyzji sygnaturach.

Natomiast organ odwoławczy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uznał że decyzja z 26 kwietnia 2012 r. jest "wadliwa" i uchylił ją w zakresie dokumentów o określonej w niej sygnaturze i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

Sąd I instancji przytoczył treść art. 32 ust. 1 uIPN, zgodnie z którym, o rozpatrzeniu odwołania, o którym mowa w art. 31 ust. 2, Prezes Instytutu Pamięci wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy decyzję, o której mowa w art. 31 ust. 1;

2) uchyla decyzję, o której mowa w art. 31 ust. 1, i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 uIPN, postępowanie w sprawach uregulowanych w ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. W sprawach określonych w art. 39 skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje.

Wojewódzki Sąd zgodził się z pełnomocnikiem skarżącego, że ustawodawca wprowadził katalog rozstrzygnięć przewidzianych dla organu odwoławczego, który został określony w wyżej przytoczonym przepisie.

Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji wykracza poza ten przepis.

Sąd I instancji ponownie przytoczył art. 43 ust. 1 uIPN. Wskazał, że art. 139 kpa stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji, na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Wojewódzki Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że mimo że przesłanki z art. 139 kpa nie zaistniały, to organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję na niekorzyść skarżącego.

Z tych względów Sąd I instancji uznał, że zaskarżoną decyzję należało uchylić, gdyż naruszała ona wyżej określone przepisy.

Nadto wskazał, że organ II instancji rozpoznając ponownie sprawę, obowiązany jest uwzględnić powyższe i wydać rozstrzygnięcie zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, reprezentowany przez radcę prawnego W. K., zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego - art. 32 ust. 1 uIPN, polegające na przyjęciu, że wyliczenie możliwych rozstrzygnięć organu II instancji zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog rozstrzygnięć tego organu;

2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej pusa), przez ich niezastosowanie przez Sąd I instancji, co spowodowało uchylenie prawidłowej decyzji nr 60/12 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w sytuacji, w której nie doszło do naruszenia art. 32 ust. 1 uIPN, gdyż nie zawiera on katalogu zamkniętego rozstrzygnięć organu II instancji wydawanych na skutek wniesienia odwołania od decyzji, o której mowa w art. 31 ust. 1 uIPN, a Prezes Instytutu Pamięci kierując się odesłaniem sformułowanym w art. 43 ust. 1 uIPN prawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej kpa), który określa sposób postępowania Prezesa Instytutu Pamięci orzekającego jako organ odwoławczy w przypadku, gdy spełnione są przesłanki do umorzenia postępowania I instancji;

b. art. 139 kpa w zw. z art. 43 ust. 1 uIPN przez uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w sytuacji, w której art. 139 kpa nie stanowi przepisu prawa materialnego, a rozstrzygnięcie organu II instancji było korzystne dla strony i zgodne z jej żądaniem;

c. art. 8, 11 i 12 kpa przez uwzględnienie skargi w sytuacji, w której rozstrzygnięcie organu odwoławczego w ustalonym stanie faktycznym wydane na podstawie art. 32 ust. 1 uIPN naruszałoby wyżej wskazane zasady postępowania;

- art. 141 § 4 ppsa przez niewyjaśnienie, dlaczego decyzja nr 60/12 była niekorzystna dla strony, a decyzja organu I instancji nie naruszała prawa, ani interesu społecznego w sposób rażący; w konsekwencji utrudniło to sformułowanie podstaw kasacyjnych w tym zakresie, w szczególności uniemożliwiło ewentualne sformułowanie zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Wskazując na powyższe skarżący kasacyjne wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;

2. zasadzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

A.W., reprezentowany przez adw. K.G., w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w II instancji udzielonej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości ni w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. 2012, poz. 270, zm. 1101 i 1529, dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1, dalej uchwała I OPS 10/09).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Mimo, że autor skargi kasacyjnej wskazał obie podstawy kasacyjne, wymienione w art. 174 ppsa, to uznać należy, że przepis art. 32 ust. 1 uIPN zawiera w istocie jedynie normy o charakterze procesowym, które regulują formę rozstrzygnięcia sprawy w wyniku rozpatrzenia odwołania i sposób jej rozstrzygnięcia. Przepis art. 32 ust. 1 uIPN zawiera normy, będące modyfikacją art. 138 § 1 pkt 1 i § 2 kpa, określające rodzaje decyzji odwoławczej, zatem przy określeniu rodzaju norm zawartych w art. 32 ust. 1 uIPN, należy uwzględnić dorobek orzecznictwa i doktryny, wypracowany na tle art. 138 § 1 i § 2 kpa. W orzecznictwie trafnie wskazuje się, że decyzja kasacyjna jest rozstrzygnięciem procesowym, a zatem nie kształtuje ona stosunku materialnoprawnego (wyrok NSA z 21.2.2012 r., II GSK 9/11, Lex nr 1121155, akceptowany przez A. Wróbla w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2013, s. 798-799, uw. IV.8). Tym samym zarzut 1 (pierwszy) skargi kasacyjnej w istocie winien być zakwalifikowany z drugiej (art. 174 pkt 2 ppsa), a nie z pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 ppsa; H. Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. LexisNexis 2009, s. 222-223; J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2013, s. 636-637, nb 13-16). Wszystkie argumenty podniesione w uzasadnieniu zarzutu 1 (pierwszego) skargi kasacyjnej mają w istocie charakter procesowy a autor skargi kasacyjnej przekonująco podniósł wątpliwości co do materialnoprawnego charakteru art. 32 ust. 1 uIPN (s. 4-7 skargi kasacyjnej). Pomimo tego uchybienia, zarzut ten nadawał do rozpoznania (uchwała I OPS 10/09).

Choć Sąd I instancji wskazał jako podstawę rozstrzygnięcia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa (s. 6 uzasadnienia wyroku), w istocie z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że miał na uwadze przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, bowiem koncentrował się na innych naruszeniach przywołanych przepisów postępowania. Uwaga ta dotyczy wszystkich zarzutów, podniesionych w skardze kasacyjnej i jako taka została wyjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny przed nawias, by uniknąć zbędnych powtórzeń przy analizie kolejnych zarzutów.

Trafnie skarżący kasacyjnie podniósł, że zaskarżony wyrok narusza art. 32 ust. 1 uIPN przez błędne przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że art. 32 ust. 1 uIPN zawiera zamknięty katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego. Przeciwko takiej wykładni art. 32 ust. 1 uIPN przemawia wykorzystanie dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych. Wykładni art. 32 ust. 1 uIPN nie sposób dokonywać z pominięciem art. 43 ust. 1 zd. 1 uIPN, w którym ustawodawca wskazał, że postępowanie w sprawach uregulowanych w ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Ustawodawca zastosował tu szeroko stosowaną technikę legislacyjną (przykładowo – w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - j.t. Dz. u. z 2013 r., poz. 1456 ze zm. – np. dopuszczając stosowanie trybów nadzwyczajnych; wyrok NSA z 29.4.2014 r., I OSK 563/11). Wzgląd na racjonalność prawodawcy prowadzi do rezultatu, który eliminuje możliwość istnienia luki prawnej w zakresie możliwości umorzenia postępowania toczącego się na podstawie ustawy o Instytucie Pamięci. W kontrolowanej sprawie nie zachodziły jednak przesłanki umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa, bowiem skarżący miał interes prawny w wystąpieniu z wnioskiem na podstawie art. 30 ust. 1 uIPN i oczekiwał wydania decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty (J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2014 s. 437-439 nb 5-6).

Zarzut naruszenia art. 139 kpa w zw. z art. 43 ust. 1 uIPN okazał się być nieusprawiedliwiony, mimo że trafnie autor skargi kasacyjnej podniósł, że art. 139 kpa nie stanowi przepisu prawa materialnego. Mimo że autor skargi kasacyjnej jako normę odniesienia wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, zarzut ten nadawał się do rozpoznania. Trafnie Sąd I instancji przyjął, że mimo że przesłanki z art. 139 kpa nie zaistniały, to organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję na niekorzyść skarżącego. Prezes IPN błędnie uznał, że wydane przez niego rozstrzygnięcie w postępowaniu odwoławczym jest korzystne dla strony. W istocie jest przeciwnie – na podstawie decyzji z 26 kwietnia 2012 r. skarżącemu udostępniono kserokopie wskazanych w sentencji decyzji I instancji dokumentów, a w wyniku wniesionego przez skarżącego odwołania, decyzję I instancji uchylono i umorzono postępowanie przed organem I instancji. W uzasadnieniu decyzji nr 60/12 Prezes IPN wskazał, że "Organ pierwszej instancji powinien wezwać stronę do zwrotu kopii udostępnionych jej materiałów, które jej nie dotyczą i pouczyć, że jakiekolwiek ich wykorzystanie będzie bezprawne" (s. 5 uzasadnienia decyzji nr 60/12), co pogarsza sytuację prawną odwołującego się w stosunku do sytuacji ukształtowanej decyzją z 26 kwietnia 2012 r.

Uwadze organu odwoławczego uszło, że rozpoznał sprawę na podstawie odwołania A.W. Ustawodawca w art. 139 kpa wprowadził zakaz reformationis in peius, zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Zaskarżona decyzja nie przywołuje art. 139 kpa ani w sentencji, ani w uzasadnieniu (w którym brak jakichkolwiek rozważań w tej materii). Ocena spełnienia przesłanek wydania decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, podlega kontroli sądu administracyjnego (Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W. Pr. PWN 1999 s. 371-372 uw. 4, 5). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że odstępując od zasady zakazu reformationis in peius, organ odwoławczy obowiązany jest w uzasadnieniu szczegółowo wykazać wystąpienie w decyzji organu I instancji rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego (wyrok NSA z: 24.4.1986, II SA 1505/85; 6.2.1989, IV SA 1101/88, ONSA 1989/2/71, akceptowane przez B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2014 s. 557-558 nb 6). Pojęcie rażące naruszenie prawa należy rozumieć zgodnie z przyjętym w orzecznictwie sądowym znaczeniem tego pojęcia zawartego w art. 156 § 1 pkt 2 kpa (A. Wróbel – op. cit. s. 815-816 uw. 8 i przytoczone przez Komentatora orzecznictwo i piśmiennictwo). Naruszenie zakazu reformationis in peius przemawiało za uchyleniem przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji. Pogląd autora skargi kasacyjnej, że "szereg zarzutów...,część, dotyczy rzekomych stwierdzeń o współpracy skarżącego ze Służbą Bezpieczeństwa (których w rzeczywistości Prezes Instytutu Pamięci nie formułował)" (s. 8 skargi kasacyjnej), nie jest w świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji, relewantny (s. 3-5 decyzji nr 60/12).

Nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 1 § 2 pusa, przez ich niezastosowanie przez Sąd I instancji, co spowodowało uchylenie prawidłowej decyzji nr 60/12 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w sytuacji, w której nie doszło do naruszenia art. 32 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 i art. 43 ust. 1 uIPN i art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 1 § 2 pusa i prawidłowo uznał, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu, choć na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 139 kpa.

Zaskarżony wyrok nie narusza zasad określonych art. 8, 11 i 12 kpa w zw. z art. 32 ust. 1 uIPN.

Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa w zakresie wskazanym przez skarżącego kasacyjnie. Obowiązek wskazania przesłanek z art. 139 kpa spoczywał na organie odwoławczym, nie zaś na Sądzie I instancji. Mimo zatem wskazanych niedoskonałości uzasadnienia zaskarżonego wyroku, uzasadnienie spełniło minimum wymogów określonych w art. 141 § 4 ppsa i umożliwiło kontrolę instancyjną wyroku I instancji.

Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, bowiem zaskarżony wyrok odpowiada prawu mimo częściowo błędnego uzasadnienia (art. 184 in fine ppsa).

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 ppsa), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 461), pełnomocnik skarżącego winien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wniosek wraz z oświadczeniem, o jakim mowa w tym przepisie.