Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 263/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 3 stycznia 2023 r. nr KO.4111.529.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r., nr KO.4411.529.2022 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 2000) – dalej: k.p.a.; art.17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 615) - dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kutno z dnia 14 listopada 2022 r., nr MOPS.RA.5102.009163.2022 o odmowie przyznania A.R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E.G.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, iż z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca wystąpiła wnioskiem z dnia 27 czerwca 2022 r. Z przedłożonej do akt sprawy dokumentacji, w tym odpisu orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kutnie z dnia 20 lipca 2022 r., jak również wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 10 listopada 2022 r. w miejscu zamieszkania E.G. wynika, że w/w legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; jest zdolna do zatrudnienia w warunkach chronionych. Jest wdową, poza skarżącą posiada jeszcze drugą córkę M.G., która do września 2022 r. wraz z małoletnim synem zamieszkiwała razem z matką, prowadząc jednak odrębne gospodarstwo domowe. Aktualnie E.G. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej matka cierpi na wrodzone zwichnięcie obu stawów biodrowych, problemy z kręgosłupem, ma problemy z chwytnością dłoni, nadciśnienie, depresję, z powodu wieloletniego zażywania lekarstw pozostaje na ścisłej diecie wątrobowej, co wymaga osobnego przygotowywania przez skarżąca posiłków dla matki, jak i posiłków dla własnej rodziny. Następstwem schorzeń, na które cierpi matka skarżącej są problemy z poruszaniem się. Do października 2021 r. poza miejscem zamieszkania matka skarżącej poruszała się przy pomocy kul łokciowych, jednakże aktualnie stan zdrowia wymaga jej przemieszczania na wózku inwalidzkim w asyście drugiej osoby. Natomiast w obrębie mieszkania, jak wynika z oświadczenia skarżącej E.G. jest w stanie się poruszać samodzielnie. Samodzielnie spożywa także posiłki, zażywa lekarstwa, korzysta z toalety. Skarżąca jak wynika z dokonanych ustaleń faktycznych mieszka osobno, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci. Przyjeżdża do matki codziennie w godzinach porannych, gdzie przebywa do wczesnych godzin popołudniowych, a następnie między 18-19 wraca na około dwie godziny. Zakres świadczonych przez skarżącą czynności opiekuńczych względem matki obejmuje zgodnie z oświadczeniem strony wsparcie w ubieraniu się, pomoc w dbaniu o higienę osobistą, przygotowywaniu posiłków. Ponadto zajmuje się sprzątaniem mieszkania, praniem, prasowaniem, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe oraz umawia wizyty lekarskie, na które dowozi niepełnosprawną matkę. Z akt sprawy wynika nadto, iż skarżąca jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną we właściwym PUP. Wraz z dziećmi jest dopisana do ubezpieczenia męża. Aktywność zawodowa skarżącej ustała w 2018 r., co wynikało z faktu urodzenia drugiego dziecka i podjętej wraz z mężem decyzji o pozostaniu wraz z dzieckiem w domu, do ukończenia przez nie 3 roku życia. Po osiągnięciu przez dziecko wieku przedszkolnego strona uznała, iż dostępne oferty pracy uniemożliwią jej sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca oświadczyła również, że do października 2021 r. matka zamieszkiwała razem z jej rodziną. Jednakże po wskazanej dacie wróciła do swojego mieszkania, co spowodowane było jego usytuowaniem na niższym piętrze niż mieszkanie skarżącej, a przede wszystkim koniecznością sprawowania nadzoru nad siostrą skarżącej, która z powodu problemów ze zdrowiem psychicznym zaniedbywała siebie i syna.

W oparciu o tak dokonane ustalenia faktyczne wskazaną na wstępie decyzją z dnia 14 listopada 2022 r. Prezydent Miasta Kutna odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, argumentując powyższe brakiem wystąpienia ustawowej przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Kwestionując prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia A.R. wniosła odwołanie, w którym wywodziła, iż w jej ocenie spełnia warunki do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Na zasadność powyższego strona ponowiła dotychczas prezentowaną argumentację odnośnie do stanu zdrowia niepełnosprawnej E.G., zakresu i charakteru czynności opiekuńczych świadczonych względem matki oraz swojej sytuacji rodzinnej. Wnosiła o uchylenie decyzji organu I instancji i o przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia.

Utrzymując w mocy, objętą niniejszą skargą decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r., kwestionowane odwołaniem rozstrzygnięcie organu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wskazało na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W szczególności Kolegium przywołało treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium przywołało również przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., który stanowi, iż osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dalej Kolegium wskazało, iż pomimo bezspornie dokonanych w sprawie ustaleń zarówno co do faktu, iż wymagająca opieki E.G. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również co do faktu, iż skarżącą należy do podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do uzyskania przedmiotowego świadczenia, w sprawie jak słusznie stwierdził organ I instancji brak jest przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej strony, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podkreśliło, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia nie przysługuje z samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Świadczenie to stanowi bowiem rekompensatę utraconego dochodu osoby, która podjęła się sprawowania tej opieki, dobrowolnie pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Świadczenie to nie może stanowić alternatywnego dochodu, a jego przyznanie jest możliwe między innymi w przypadku wykazania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Kolegium wskazało, iż nie kwestionując stanu zdrowia niepełnosprawnej E.G., jak również zasadności konieczności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach życia codziennego, co niewątpliwe czyni skarżąca, uznać należy, iż dokonane w sprawie, przywołane wyżej ustalenia faktyczne nie uzasadniają twierdzenia, że opieka ta uniemożliwia stronie podjęcie stronie jakiejkolwiek aktywność zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Zdaniem organu zakres i charakter przywoływanych przez stronę czynności opiekuńczych związanych stricte z osobą niepełnosprawnej matki, jak również wskazywany przez skarżącą czas niezbędny na wykonanie tych czynności pozwala na stwierdzenie, że czynności te mogłyby być wykonywane przed i po zakończeniu pracy zawodowej przez skarżąca. Natomiast pozostałe, wskazywane przez stronę czynności sprowadzają się w zasadzie do prowadzenia gospodarstwa domowego i należą do czynności dnia codziennego wykonywanych również przez osoby aktywne zawodowo. Powyższe stwierdzenie, zdaniem organu odwoławczego odnosi się również do wskazywanych przez stronę konieczności umawiania i dowożenia matki na wizyty lekarskie. W ocenie organu, przesłanki przemawiającej za przyznaniem przedmiotowego świadczenia nie stanowi również podnoszona przez skarżącą okoliczność pozostawania w ciągłej gotowości do zapewnienia wsparcia niepełnosprawnej matce, gdyż stanowi to powinność dorosłych dzieci względem rodziców. Końcowo Kolegium podkreśliło, iż z treści załączonego do akt sprawy orzeczenia uprawnionego organu orzeczniczego wynika, że matka skarżącej jest osobą zdolną do pracy w warunkach chronionych.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.R., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie jego wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe uznanie, że w sprawie nie została spełniona przesłanka istnienia związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowanej opieki nad matką skarżącej; jak również naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest faktycznego zakresu sprawowanej opieki skarżącej nad matką oraz związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia pogarszającym się stanem zdrowia jej matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkowało brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na powyższe skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Strona wnosiła także o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Uzasadniając podniesione zarzuty pełnomocnik skarżącej odwołując się obszernie do stanowiska sądów administracyjnych kwestionował stanowisko Kolegium dotyczące braku istnienia związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką. Podniósł, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową. Istotnym dla spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia jest pozostawanie w ciągłej dyspozycji podopiecznego. Podkreślił, iż z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca ze względu na sprawowaną opiekę, która to okoliczność nie jest kwestionowana przez organ, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasowym, co potwierdzają wcześniej podejmowane próby pogodzenia przez stronę pracy zawodowej ze sprawowaną opieką nad matką. Pełnomocnik wskazał, iż sprawowana przez skarżącą opieka ma charakter stały, permanentny i składają się na nią zarówno czynności opiekuńcze względem osoby niepełnosprawnej, jak i czynności dnia codziennego związane między innymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego tej osoby. Tym samym negatywne rozpatrzenie żądania strony, co do ustalenia prawa do przedmiotowego świadczenia uznać należy za nieprawidłowe, co czyni skargę zasadną. Końcowo pełnomocnik strony skarżącej podkreślał, że skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się z obowiązków wobec chorego krewnego, co wymaga od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien otrzymać odpowiednie wsparcie państwa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Jednocześnie wnosiło o rozpoznanie sprawy na posiedzenie niejawne, w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie ze stanowiskiem obu stron postępowania skarga A.R. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 259) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi A.R., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 3 stycznia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję skarżącej R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E.G.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) - dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki E.G. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kutnie z dnia 20 lipca 2022 r. orzekającym o uznaniu jej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż skarżąca A.R. jest córką niepełnosprawnej E.G., na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, wynikający z treści art. 128 oraz art. 129 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Skarżąca nie legitymuje się także orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże jak słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż w sprawie nie doszło do łącznego spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż skarżąca nie wykazała istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Wskazać na wstępie należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym co należy podkreślić ustalanie tego związku nie może jednakże również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 31 marca 2023 r., II SA/Rz 159/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza bowiem jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., IV SA/Wr 705/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, co istotne ów stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., II SA/Po 806/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia jednak wymaga, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Słuszne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy zatem każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju i stopnia jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia itp., co jest niezbędne dla ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., II SA/Łd 1005/22; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2023 r., IV SA/Wr 521/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznający przedmiotową skargę stwierdza, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie bowiem zauważyło, że powoływany przez skarżącą zakres czynności nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomimo, co nie budzi wątpliwości, codziennego charakteru świadczonej opieki, zakres wykonywanych przez stronę czynności sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego. Czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, czy też robienie zakupów, należą do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Co więcej czynności, na które wskazuje strona skarżąca, nie są wykonywane codziennie i nie mają ściśle określonych ram czasowych. Natomiast wskazane przez skarżącą czynności stricte opiekuńcze nad matką, to jest wsparcie w ubieraniu, pomoc w utrzymywaniu higieny osobistej, które to czynności jak wynika z oświadczenia strony skarżącej wykonywane są powtarzalnie w godzinach rannych i wieczornych, nie stanowią w ocenie Sądu czynności wymagających stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiających podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że sprawując przedmiotową opiekę skarżąca prowadzi równolegle drugie, odrębne gospodarstwo domowe w skład, którego poza nią wchodzą jej małżonek oraz dwójka małoletnich dzieci. Zasadności powyższego stwierdzenia nie przeczą w ocenie Sądu, wskazane w toku postępowania schorzenia, na które cierpi matka skarżącej. Nie bagatelizując stanu zdrowia E.G., jak również nie kwestionując ustalonego stopnia jej niepełnosprawności i orzeczonego wskazania, co do konieczności stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby, do czego zarówno Sąd, jak i procedujące w sprawie organy administracji nie są upoważnione, podkreślenia jednak wymaga, że z akt sprawy nie wynika, iż w/w jest osobą całkowicie niesamodzielną, leżącą. Wręcz przeciwnie, na co wskazała sama skarżąca zarówno do przeprowadzonego w dniu 10 listopada 2022 r. wywiadu środowiskowego, jak i w składanych w toku postępowania pismach i oświadczeniach matka, pomimo niewątpliwie istniejących schorzeń i wynikających zeń ograniczeń zamieszkuje samodzielnie, jest w stanie samodzielnie poruszać się po mieszkaniu, samodzielnie spożywa posiłki, zażywa przepisane jej lekarstwa, samodzielnie załatwia swoje potrzeby fizjologiczne, nie wymaga stałego dozoru w porze nocnej. Nie sposób pominąć również tej okoliczności, że jak wynika z treści orzeczenia uprawnionego podmiotu orzeczniczego, matka skarżącej pomimo schorzeń jest osobą zdolną do pracy w warunkach chronionych. Bez wpływu na zajęte przez Sąd stanowisko pozostaje również podnoszony argument skargi, co do pozostawania skarżącej w pełnej gotowości do świadczenia pomocy matce. Raz jeszcze przypomnieć należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Wynikających ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji stan zdrowia matki skarżącej, który co raz jeszcze należy podkreślić, nie jest kwestionowany, czy też w jakikolwiek sposób weryfikowany przez Sąd, nie pozwala na uznanie, iż stała obecność skarżącej przy matce, pozostawanie w ciągłej dyspozycyjności, jest niezbędne do realizacji podstawowych potrzeb życiowych i społecznych E.G., zapewniających jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Jednocześnie wbrew stanowisku pełnomocnika, w aktach sprawy nie znajduje potwierdzenie argumentacja skargi, co do podejmowanych prób pogodzenia przez skarżącą aktywności zawodowej z sprawowaną opieką nad matką.

W ocenie Sądu, w sprawie nie bez znaczenia pozostaje także ta okoliczność, iż E.G. poza skarżącą posiada jeszcze jedną córkę M.G., która na równi ze skarżącą jest zobowiązana do alimentacji względem matki i winna wspomagać stronę w sprawowaniu opieki nad matką, czy to poprzez osobiste świadczenie tej opieki, czy też poprzez świadczenia o charakterze pieniężnym, które częściowo mogłyby zostać przeznaczone np. na opłacenie czasowej opieki nad matką, sprawowanej przez osobę trzecią. Powyższe pozwoliłoby skarżącej na podjęcie zatrudnienia, choćby w częściowym wymiarze. Co prawda przepisy u.ś.r. nie zawierają żadnych regulacji, co do kolejności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku wielości podmiotów uprawnionych do jego otrzymania, na których w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki, a ocena ustawowych przesłanek odnosi się wyłącznie do osoby, która z takim wnioskiem wystąpiła, niemniej jednak w ocenie Sądu, przyznanie przedmiotowego świadczenia, pochodzącego ze środków publicznych, w sytuacji istnienia innych osób, na równi z wnioskodawcą zobowiązani do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, stanowiłoby właśnie naruszenie podnoszonej przez pełnomocnika skarżącej zasady sprawiedliwości społecznej. Oznaczałoby bowiem przeniesienie na Państwo, a co za tym idzie ogół społeczeństwa, ciężaru sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, z osób, które pomimo, że są zobowiązane w pierwszej kolejności, do opieki tej się nie poczuwają. Jednocześnie strona ma możliwość skorzystania z usług opiekuńczych świadczonych przez właściwy miejscowo ośrodek pomocy społecznej, której to formy pomocy, co wynika z akt sprawy, strona nawet nie rozważała.

Reasumując Sąd stwierdza, iż pomimo faktu, że skarżąca należy do podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, to jednak z uwagi na brak wykazania istnienia, wynikającej z powyższego przepisu przesłanki związku pomiędzy brakiem jej aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie żądania zawartego w jej wniosku z dnia 27 czerwca 2022 r. Tym samym zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznać należało za niezasadny.

Wbrew stanowisku pełnomocnika strony skarżącej w sprawie nie doszło także do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego, to jest art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. Procedujące w sprawie organy w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno pod kątem możliwości uznania skarżącej za podmiot uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jak i pod kątem wystąpienia przesłanek zarówno pozytywnych, jak i negatywnych przemawiających za jego przyznaniem, czym zadośćuczyniły wymogom określonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.. Prowadząc postępowanie organy działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

is