Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 355/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3,
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 ust. 15
journal: Dz.U. 2012 poz 1551
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą  działalność.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Adam Nita, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. A. G. wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (następnie: "organ" lub "ZUS") z [...] r., nr [...]; [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

2. Stan sprawy.

2.1. Skarżąca w piśmie z 10 grudnia 2013 r. zwróciła się do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek niepodlegających umorzeniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1551; dalej: "ustawa abolicyjna"). W piśmie z 7 stycznia 2014 r. doprecyzowała z kolei, że domaga się umorzenia całości zadłużenia.

Motywując to żądanie, skarżąca wskazała na liczne nieprawidłowości, które jej zdaniem miały doprowadzić do zawieszenia przez nią działalności gospodarczej. W tym kontekście zwróciła uwagę na bezprawne podejmowanie przez komornika czynności egzekucyjnych, nierozliczenie się przez niego z wyegzekwowanej już kwoty 200.000 zł, doprowadzenie przez ZUS do powstania znacznego zadłużenia wskutek braku ograniczenia egzekucji, jak również prowadzenie egzekucji na podstawie tytułów obarczonych wadą prawną. Niezależnie od powyższego zasygnalizowała, że boryka się z problemami zdrowotnymi i sprawuje opiekę nad swym chorym ojcem.

2. W dniu [...] r. ZUS wydał trzy decyzje:

1) decyzją nr [...] umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych;

2) decyzją nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za następujący okres: 07/1997-12/1998;

3) decyzją nr [...] (decyzja uchylona przez decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie sądowej) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres 03/1999-12/1999, 10/2001, 11/2001, 08/2003-05/2004, 08/2004-10/2004, 03/2005-11/2006, 01/2007, 02/2007, 05/2007-11/2007, 03/2008, 05/2008, 07/2008-11/2009, 01/2010-03/2010, 05/2010, 07/2010-06/2012 w łącznej wysokości 85.549,20 zł obejmującej: składki (42.741,20 zł), odsetki (42.694 zł) i koszty upomnienia (114 zł);

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/1999-08/1999, 10/1999-11/1999, 10/2001, 08/2003-05/2004, 07/2004-10/2004, 01/2005-02/2006, 09/2006, 10/2006, 01/2007, 06/2007-09/2007, 11/2007-2/2008, 04/2008, 05/2008, 07/2008, 09/2008, 11/2008, 12/2008, 04/2009-06/2009, 08/2009-01/2010, 03/2010, 07/2010-06/2012 w łącznej wysokości 16.181,56 zł obejmującej: składki (9.538,96 zł), odsetki (6.625 zł) i koszty upomnienia (17,60 zł);

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02/2004-05/2004, 08/2004-10/2004, 01/2005-03/2005, 10/2008, 12/2008-06/2012 w łącznej kwocie 5.991,43 zł obejmującej składki (3.562,03 zł), odsetki (2.403 zł) i koszty upomnienia (26,40 zł).

3. W wyniku złożenia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, sformułowanego w pismach datowanych na 2, 3 oraz 5 stycznia 2015 r., ZUS w dniu [...] r. wydał następujące decyzje:

1) decyzją o numerze [...] uchylił decyzję opisaną w punkcie 2 ppkt 1) i odmówił wszczęcia postępowania we wskazanym w niej zakresie;

2) decyzją nr [...] uchylił decyzję podaną w punkcie 2 ppkt 2) i umorzył postępowanie we wskazanym w niej zakresie;

3) decyzją nr [...] utrzymał w mocy decyzję wskazaną w punkcie 2 ppkt 3).

4. Na wszystkie trzy wskazane w punkcie 3 decyzje skarżąca wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skargi na decyzje opisane w punkcie 3 ppkt 1) i ppkt 2) zostały oddalone wyrokami, które w dniu 5 kwietnia 2017 r. wydano w sprawach o sygn. akt (kolejno): I SA/Gl 1448/16 oraz I SA/Gl 1447/16.

Z kolei decyzję opisaną w punkcie 3 ppkt 3) WSA w Gliwicach uchylił wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2017 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1446/16. W orzeczeniu tym WSA w Gliwicach wskazał na konieczność nie tylko ponownej oceny sytuacji majątkowej skarżącej przez pryzmat przesłanek całkowitej nieściągalności należności określonych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963, ze zm.; dalej: u.s.u.s.), lecz również udokumentowania tych okoliczności, w oparciu o które ZUS dokonuje oceny zaistnienia tych przesłanek. Podkreślił przy tym, że instytucję umorzenia składek można odnieść jedynie do należności istniejących. Zwrócił też uwagę, że okresy składkowe, które wskazano w zaskarżonej decyzji nie są w pełni tożsame z okresami wskazanymi w decyzji pierwszoinstancyjnej, a niektóre z nich odnoszą się do należności, które w świetle znajdującego się w aktach sprawy pisma ZUS z dnia [...] r. uznano już za przedawnione.

5. Przed wydaniem kolejnej decyzji przez ZUS zaistniały następujące zdarzenia.

Postanowieniem z [...] r. ZUS zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie z uwagi na postępowanie toczące się przed Sądem Okręgowym w B. w sprawie odwołania skarżącej od decyzji ZUS z [...] r., nr [...] określającej warunki umorzenia należności na podstawie ustawy abolicyjnej. Organ uznał bowiem, że rozstrzygnięcie sądowe w sprawie umorzenia tych należności ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia okresów i kwot zadłużenia mogących podlegać umorzeniu.

W piśmie z 13 września 2017 r. skarżąca wniosła do WSA w Gliwicach skargę na niewykonanie przez ZUS wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., I SA/Gl 1446/16. Skargę tę WSA w Gliwicach odrzucił postanowieniem z 20 listopada 2017 r., I SA/Gl 1047/17.

W piśmie z 5 lutego 2018 r. skarżąca wniosła do WSA w Gliwicach skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez ZUS. W wyniku złożenia tej skargi WSA w Gliwicach wyrokiem z 26 września 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I SAB/Gl 4/18 zobowiązał ZUS do wydania decyzji w przedmiocie wniosku skarżącej wskazanego w punkcie 2.1 niniejszego uzasadnienia w terminie dwóch miesięcy od daty otrzymania akt administracyjnych sprawy, stwierdził, że ZUS dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa, jak również przyznał od ZUS na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 2.000 zł. Akta administracyjne ZUS otrzymał w dniu 31 grudnia 2018 r.

W dniu [...] r. ZUS postanowił podjąć postępowanie w sprawie.

W piśmie z dnia 29 października 2018 r. skarżąca zwróciła się z prośbą o przedłużenie terminu do złożenia dowodów w sprawie do dnia 13 listopada 2018 r. W związku z tym w dniu [...] r. ZUS postanowił zawiesić postępowanie w sprawie, a w dniu [...] r. zdecydował o jego podjęciu.

6. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] ZUS po raz kolejny utrzymał w mocy decyzję opisaną w punkcie 2 ppkt 3 niniejszego uzasadnienia z [...] r.

7. Wyrokiem z dnia 24 lipca 2019 r., I SA/Gl 329/19 WSA w Gliwicach decyzję tę uchylił.

W orzeczeniu tym WSA w Gliwicach wskazał, że ZUS nie w pełni zrealizował zalecenia wynikające z poprzedniego wyroku z dnia 5 kwietnia 2017 r., I SA/Gl 1446/16. Choć zawarł teoretyczne rozważania na temat terminów przedawnienia składek w latach 1998-2012, to jednak w żaden sposób nie przeniósł tych rozważań na grunt niniejszej sprawy. Analizując z kolei zawieszenie biegu terminu przedawnienia, całkowicie pominął składki na ubezpieczenia społeczne za okres 03/1999-12/1999 i 07/2005-11/2006 oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/1999-08/1999, 10/1999-11/1999 i 10/2001. Nie ustrzegł się również powtórzenia błędu polegającego na przyjęciu innych okresów składkowych niż organ pierwszej instancji w odniesieniu do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Nadto w ogóle nie wziął pod uwagę treści pisma z dnia 19 września 2016 r. w kontekście wskazanych w nim przedawnionych należności.

Mając to na uwadze, Sąd wskazał, że zebrany materiał dowodowy w dalszym ciągu nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia, w jakiej wysokości należności istnieją. Przy tym zaznaczył, że nie wiadomo także, czy ściągnięte należności zostały uwzględnione w zaległych składkach.

W związku z powyższym zalecił organowi dokładne zbadanie terminów przedawnienia poszczególnych składek i wyjaśnienie, czy rzeczywiście (jak w skardze stwierdziła skarżąca) wcześniejsze postępowania egzekucyjne były umarzane z uwagi na bezskuteczność egzekucji oraz czy wszystkie dochodzone należności objęto tytułami wykonawczymi.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że ZUS dokonał prawidłowej oceny przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365; następnie: "rozporządzenie"). Sąd potwierdził stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż brak prowadzenia przez ZUS postępowania egzekucyjnego z uwagi na dokonywanie potrąceń ze świadczenia emerytalnego skarżącej na rzecz zaspokojenia innych należności publicznoprawnych nie ma charakteru trwałego i nieodwracalnego. Zaznaczył również, że złożony przez ZUS wniosek o orzeczenie wobec skarżącej zakazu prowadzenia działalności gospodarczej (a nie – jak stwierdziła skarżąca – wniosek o ogłoszenie jej upadłości) został oddalony. Na koniec podkreślił, że w rozpatrywanym przypadku brak jest także podstaw do umorzenia składek w oparciu o przepisy rozporządzenia. W tym kontekście za godne akceptacji uznał stanowisko organu, w myśl którego opłacenie należności nie pozbawiłoby skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał również, że obecnie skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej i nie istnieje ryzyko pozbawienia jej możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności, gdyż pobiera świadczenie emerytalne.

8. Decyzją z [...] r., nr [...] (decyzją zaskarżoną w niniejszej sprawie) ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.; dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., uchylił w całości swą decyzję z [...] r., nr [...] (decyzję wskazaną w punkcie 2 ppkt 3 niniejszego uzasadnienia) i:

1) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 89.029,51 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 2003 r. do maja 2004 r., od sierpnia 2004 r. do października 2004 r., od marca 2005 r. do lipca 2005 r., od listopada 2005 r. do kwietnia 2006 r., od sierpnia 2006 r. do maja 2007 r., od sierpnia 2007 r. do listopada 2007 r., od sierpnia 2008 r. do września 2008 r., styczeń 2009 r., od kwietnia 2009 r. do czerwca 2009 r. oraz od października 2009 r. do czerwca 2012 r. w kwocie 63.226,93 zł obejmującej składki (35.536,93 zł), odsetki (27.602 zł), w tym odsetki od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych (4.306 zł), a także koszty upomnienia (88 zł);

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2003 r. do maja 2004 r., od lipca 2004 r. do października 2004 r., od stycznia 2005 r. do lipca 2005 r., od sierpnia 2006 r. do kwietnia 2007 r. oraz od października 2009 r. do czerwca 2012 r. w kwocie 20.928,72 zł obejmującej składki (12.109,12 zł), odsetki (8.802 zł), w tym odsetki od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych (1.706 zł) i koszty upomnienia (17,60 zł);

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2003 r. do maja 2004 r., od sierpnia 2004 r. do października 2004 r., styczeń 2005 r., od marca 2005 r. do lipca 2005 r., od sierpnia 2006 r. do maja 2007 r., od sierpnia 2007 r. do listopada 2007 r. oraz od października 2009 r. do czerwca 2012 r. w wysokości 4.873,86 zł obejmującej składki (2.970,46 zł), odsetki (1.877 zł) i koszty upomnienia (26,40 zł);

2) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 73.423,88 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 2003 r. do maja 2004 r., od sierpnia 2004 r. do października 2004 r., od listopada 2005 r. do kwietnia 2006 r., od sierpnia 2006 r. do maja 2007 r., od sierpnia 2007 r. do listopada 2007 r., od sierpnia 2008 r. do września 2008 r., styczeń 2009 r., od kwietnia 2009 r. do czerwca 2009 r. oraz od października 2009 r. do czerwca 2012 r. w kwocie 50.455,94 zł obejmującej składki (31.252,54 zł), odsetki (19.133 zł) oraz koszty upomnienia (70,40 zł);

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2003 r. do maja 2004 r., od lipca 2004 r. do października 2004 r., od stycznia 2005 r. do lipca 2005 r., od sierpnia 2006 r. do kwietnia 2007 r. oraz od października 2009 r. do czerwca 2012 r. w kwocie 19.222,72 zł obejmującej składki (12.109,12 zł), odsetki (7.096 zł) oraz koszty upomnienia (17,60 zł);

c) Fundusz Pracy za okres od grudnia 2003 r. do maja 2004 r., od sierpnia 2004 r. do października 2004 r., styczeń 2005 r., od sierpnia 2006 r. do maja 2007 r., od sierpnia 2007 r. do listopada 2007 r. oraz od października 2009 r. do czerwca 2012 r. w kwocie 3.745,22 zł obejmującej składki (2.399,82 zł), odsetki (1.319 zł) oraz koszty upomnienia (26,40 zł);

3) umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres od marca 1999 r. do grudnia 1999 r. oraz od października 2001 r. do listopada 2001 r.;

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999 r. do sierpnia 1999 r. oraz za październik 2001 r.

Uzasadnienie swej kwalifikacji ZUS rozpoczął od zreferowania dotychczasowego przebiegu postępowania (na stronach 3-9 decyzji). W dalszej kolejności (na stronach 10-13 decyzji) wyszczególnił zgromadzoną w sprawie dokumentację, akcentując przy tym, że z przedłożonego przez skarżącą oświadczenia z dnia 2 października 2019 r. o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że: skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.390,63 zł brutto, to jest 848,60 zł netto, nie osiąga dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form wsparcia, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z leczeniem w kwocie 355 zł oraz inne koszty utrzymania w wysokości 300 zł, gospodarstwo domowe prowadzi wraz z małżonkiem, nie dysponuje nieruchomościami, ruchomościami, żadnymi prawami majątkowymi ani wierzytelnościami, posiada natomiast zobowiązania podatkowe, które są egzekwowane, co wiąże się z miesięcznym obciążeniem w wysokości 287,77 zł. Na podstawie tego materiału źródłowego ZUS ustalił, że od [...] r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w przedmiocie usług świadczonych przez agentów i brokerów ubezpieczeniowych. W dniu [...] r. działalność tę zawiesiła, a w dniu [...] r. ostatecznie zaprzestała jej wykonywania. Obecnie jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu świadczenia emerytalnego pobieranego od dnia [...] r. (aktualnie – w wyżej zadeklarowanej wysokości). Ze świadczenia tego są dokonywane potrącenia w związku z egzekucją zaległości podatkowych (także w wyżej wskazanej kwocie). Skarżąca, zgodnie z oświadczeniem, nie posiada żadnych nieruchomości ani ruchomości. W tym momencie względem niej nie jest prowadzone postępowanie zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek.

Następnie organ oświadczył, że należności z tytułu składek, których umorzenia odmówił (wskazane w punktach 1 i 2 zaskarżonej decyzji) nie uległy przedawnieniu z powodu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło w dniu 23 stycznia 2013 r. w związku ze złożeniem przez skarżącą wniosku o abolicję i trwać będzie do dnia uprawomocnienia się decyzji wydanej w przedmiocie tego żądania, co wynika z art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej. Jednocześnie wskazał, że postępowanie abolicyjne nadal trwa, co uniemożliwia obliczenie daty przedawnienia tych należności.

W dalszej kolejności wskazał, że na zawieszenie biegu wspomnianego terminu przedawnienia wpływ miało też prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne, a celem poparcia słuszności tego twierdzenia przedstawił szczegółowy wykaz tytułów wykonawczych. Zestawienie to zaprezentował na stronach 14-22 decyzji w postaci tabeli podzielonej na osiem kolumn obejmujących: 1) Fundusz; 2) Okres składkowy; 3) Kwotę zaległej składki; 4) Datę wymagalności składki; 5) Numer tytułu wykonawczego; 6) Datę doręczenia upomnienia; 7) Datę doręczenia tytułu wykonawczego (początek zawieszenia biegu terminu przedawnienia) i 8) Datę umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz numer postanowienia (koniec zawieszenia biegu terminu przedawnienia).

Odnośnie do samej długości okresu przedawnienia organ dokonał analizy stanu prawnego obowiązującego w tej materii z uwzględnieniem jego zmian. Uczynił to poprzez przytoczenie brzmienia i omówienie regulacji mających zastosowanie w okresach od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 30 czerwca 2004 r., od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 19 lipca 2011 r., od dnia 20 lipca 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. oraz od dnia 1 stycznia 2012 r. W tym kontekście szczególną uwagę zwrócił na treść art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. poz. 1378), wskazując, że w jej świetle do należności nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad: z zastosowaniem dziesięcioletniego okresu przedawnienia) zasadniczo zastosowanie ma termin pięcioletni liczony od dnia 1 stycznia 2012 r., niemniej jednak wybór odpowiedniego terminu przedawnienia (pięcioletniego liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r. albo dziesięcioletniego liczonego od daty wymagalności składki) zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej, zgodnie z zasadą stosowania ustawy względniejszej.

Na tej podstawie organ wywiódł, że należności wskazane w punktach 1 i 2 decyzji zaskarżonej są nadal wymagalne, a należności opisane w jej punkcie 3 przedawniły się. Wyjaśnił również, że względem decyzji pierwszoinstancyjnej zaległości uległy zmianie m. in. z uwagi na przeprowadzone postępowanie mające na celu korektę i uzupełnienie dokumentacji rozliczeniowej niezbędnej do określenia prawidłowego stanu zadłużenia.

Przystępując w tej sytuacji do wyjaśnienia powodów odmownego załatwienia wniosku skarżącej o umorzenie należności nieprzedawnionych, ZUS zaakcentował, że przedmiotem postępowania w tej kwestii jest ustalenie istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku – zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Przesłanką tą nie są natomiast podnoszone przez skarżącą zastrzeżenia co do prawidłowości dokonanego przez komornika rozliczenia już wyegzekwowanych kwot.

Mając to na uwadze, ZUS zwrócił uwagę, że przesłanki całkowitej nieściągalności należności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., przy czym, jak podkreślił, spełnienie którejkolwiek z nich dopiero pozwala na umorzenie należności (a nie skutkuje koniecznością podjęcia takiego rozstrzygnięcia). Przenosząc te spostrzeżenia na grunt niniejszej sprawy, organ stwierdził, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. niewątpliwie nie została spełniona, a sama skarżąca nie wykazała, by w jej przypadku zaistniały okoliczności wskazane w punktach 2, 4 i 4b tego artykułu. Odnośnie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. ZUS odnotował, że zaprzestanie w dniu [...] r. prowadzenia działalności gospodarczej nie nastąpiło przy jednoczesnym braku majątku, z którego egzekucja mogłaby być prowadzona, ponieważ skarżąca uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego, z którego skutecznie prowadzona jest egzekucja zaległości podatkowych. Ta okoliczność, w przekonaniu organu, przesądza również o niemożności stwierdzenia, by w przypadku ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania należności składkowych nie było możliwe uzyskanie kwot przewyższających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Wskazuje ona także na poprawę sytuacji skarżącej względem tej, jaka istniała w momencie wydawania przez komornika sądowego postanowień z [...], [...]

i [...] r. o umorzeniu postępowań egzekucyjnych z uwagi na niecelowość ich dalszego prowadzenia. W tamtym czasie skarżąca bowiem nie pracowała, nie prowadziła działalności gospodarczej, nie pobierała żadnych świadczeń, nie korzystała z pomocy opieki społecznej, nie posiadała jakichkolwiek oszczędności, lokat bankowych, praw majątkowych czy wierzytelności, pozostawała na utrzymaniu małżonka, względem niej prowadzonych było 31 postępowań egzekucyjnych, a wysokość zadłużenia opiewała na kwotę 328.000 zł. W konsekwencji, zdaniem organu, niewątpliwie w tamtym okresie przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. była w przypadku skarżącej spełniona, niemniej jednak nie ma to miejsca obecnie właśnie z uwagi na uzyskiwanie dochodu ze świadczenia emerytalnego, z którego skutecznie jest prowadzona egzekucja zaległości podatkowych.

Następnie organ wyraził przekonanie, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła też żadna z przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia wydanego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W tym kontekście podkreślił, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przeświadczenie, lecz zobiektywizowane kryteria. Nie jest zatem wystarczające powoływanie się na niewątpliwe uciążliwości i trudności związane z koniecznością uregulowania należności. Przy tym uwadze nie może umknąć fakt, że umorzenie należności stanowi odstępstwo od zasady powszechnej powinności ich płacenia i jako takie ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Odnosząc te spostrzeżenia do rozpatrywanego przypadku, ZUS odnotował, że zadłużenie skarżącej nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia, lecz następstwem braku terminowego regulowania należności w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Mając to na uwadze, podkreślił, że działalność gospodarcza nie zawsze musi prowadzić do osiągnięcia zysku, co jednak nie zwalnia przedsiębiorcy z powinności gromadzenia dostatecznych środków na pokrycie jej kosztów (w tym składek), zaś samo rozpoczęcie jakiegokolwiek przedsięwzięcia powinno zostać poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku i własnych możliwości finansowych. To bowiem na przedsiębiorcy spoczywa ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, a ewentualny brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. Decydując się zatem na prowadzenie działalności gospodarczej, przedsiębiorca bierze na siebie odpowiedzialność za uregulowanie należności publicznoprawnych (w tym składek) w terminie, a w braku takiej możliwości musi liczyć się z koniecznością ich spłaty wraz z odsetkami za zwłokę. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowią więc w tym względzie żadnego usprawiedliwienia.

Następnie ZUS wyraził przekonanie, że jakkolwiek skarżąca niewątpliwie zmaga się z problemami zdrowotnymi, które z pewnością powodują utrudnienia w codziennej egzystencji, to jednak nie można zgodzić się, by pozbawiały one skarżącą możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności, skoro otrzymuje ona świadczenie emerytalne, które jest jej wypłacane niezależnie od stanu jej zdrowia.

Organ nie zgodził się także, by opłacenie należności składkowych pozbawiało skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Przede wszystkim, jak zaznaczył, sama skarżąca nie wykazała, by w jej przypadku sytuacja taka zachodziła, a ustalenia poczynione na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzą do wniosku wprost przeciwnego. Rozwijając ten wątek, ZUS zwrócił uwagę, że choć skarżąca zamieszkuje z małżonkiem, to jednak nie wskazała jego dochodów, podczas gdy są one zdecydowanie wyższe od średniej krajowej. Przy tym podkreślił, że ustanowienie w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków od powinności wzajemnego wspierania się i przyczyniania się do zaspokajania potrzeb założonej przez nich rodziny. Wskazał też, że uwzględnienie wpływów skarżącej i jej małżonka prowadzi do wniosku, że aktualny dochód tworzonego przez nich gospodarstwa domowego znacznie przewyższa ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w drugim kwartale 2019 r. minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego (1.993,26 zł) i pracowniczego (2.012,89 zł). Dalej wytknął skarżącej brak przedstawienia wszystkich wydatków związanych z utrzymaniem (m. in. kosztów eksploatacyjnych). Podkreślił również, że wydatki wykazane nie mają z kolei charakteru nadzwyczajnego.

Na koniec podkreślił, że należności z tytułu składek stanowią niewielką część całego zadłużenia skarżącej, a ona sama nie udowodniła, dlaczego jej sytuacja miałaby ulec poprawie w przypadku ich umorzenia. W tym kontekście wskazał również, że należności z tytułu składek (jako zobowiązania publicznoprawne) powinny korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia, a przy uwzględnieniu faktu otrzymywania przez skarżącą świadczenia emerytalnego nie sposób uznać, by brak możliwości uregulowania należności w przyszłości miał charakter definitywny.

9. W skardze skarżąca zażądała uchylenia decyzji ZUS z [...] r. i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia z jednoczesnym zobligowaniem do uwzględnienia dowodów, które dotychczas zostały celowo pominięte pomimo zaleceń płynących z poprzednio wydanego i jak dotąd niewykonanego wyroku WSA w Gliwicach z 24 lipca 2019 r., I SA/Gl 329/19. Ponadto wystąpiła o dopuszczenie i rozpoznanie tych dowodów, a także powzięcie odpowiednich środków prawnych wobec ZUS z uwagi na mataczenie dowodami oraz prowadzenie egzekucji i żądanie spłaty zobowiązań, które z winy organu nie mają prawa być ściągane.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) manipulowanie dowodami i niszczenie kluczowych dowodów księgowych;

2) nieuwzględnienie zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Gliwicach z dnia 24 lipca 2019 r., I SA/Gl 329/19;

3) bezprawne żądanie spłaty zobowiązań, które nie istniały, wygasły albo uległy przedawnieniu ze względu na: niedoręczenie skarżącej upomnienia, zaniechanie kontynuacji postępowania egzekucyjnego, nieskierowanie tytułów wykonawczych do egzekucji, wycofanie na wniosek organu części tytułów wykonawczych, na podstawie których była prowadzona egzekucja komornicza, niewystawienie tytułów wykonawczych na niektóre okresy, brak doręczenia skarżącej tytułów wykonawczych wskutek ich wysłania na nieprawidłowy adres, wady prawne i formalne tytułów wykonawczych oraz brak podstaw prawnych żądania spłaty należności w świetle ujawnionych w sprawie faktów;

4) znaczne rozbieżności pomiędzy pozostałymi do spłaty kwotami określonymi w kolejno wydawanych w tej sprawie decyzjach;

5) nierozpoznanie sprawy pod względem faktyczno-prawnym ze względu na brak uwzględnienia, że część należności była objęta abolicją;

6) przywłaszczenie kwoty wynikającej z rozliczenia komorniczego;

7) znaczne rozbieżności między decyzją zaskarżoną w niniejszej sprawie a decyzją abolicyjną w zakresie obejmującym ustalenie wysokości pozostających do spłaty zaległości.

W uzasadnieniu skarżąca w pierwszej kolejności podkreśliła, że o zasadności skargi wniesionej w niniejszej sprawie przesądza niewykonanie wyroku WSA w Gliwicach z dnia 24 lipca 2019 r., I SA/Gl 329/19. Zaznaczyła przy tym, że podtrzymuje zarzuty skargi złożonej w tamtej sprawie.

W dalszej kolejności skarżąca zwróciła uwagę, że cały czas jest okłamywana, ponieważ pomimo wielokrotnych żądań wyjaśnień kierowanych do ZUS w przedmiocie wskazania i rozliczenia się z kwot, jakie do tego organu wpłynęły, jak dotąd nie otrzymała żadnej odpowiedzi a z ostatnio przekazanej informacji wynika, że dowody księgowe po upływie pięciu lat ulegają zniszczeniu. Mając to na uwadze, spytała, jak w takim razie ZUS jest w stanie stwierdzić istnienie jej zobowiązań sprzed 20 lat. Zarazem uznała, że do chwili przedstawienia przez organ żądanych przez nią danych nie może być mowy o jakichkolwiek zaległościach.

Odnosząc się następnie do zestawienia tabelarycznego przedstawionego na stronach 14-22 zaskarżonej decyzji, skarżąca stwierdziła, że podważa przyjęte w nim wyliczenia, gdyż organ nie wskazał podstawy prawnej ani nie wyjaśnił sposobu naliczenia tych kwot, jak również nie wytłumaczył przyczyn powstania znacznych różnic pomiędzy nimi a tymi wartościami, które przyjął w innych (wcześniejszych) decyzjach wydanych w niniejszej sprawie, w tym w decyzji abolicyjnej. Skarżąca oceniła to opracowanie jako nieprzejrzyste. Wyraziła też przekonanie, że dane w nim zawarte potwierdzają jedynie tezę o nieistnieniu dochodzonych należności.

W rozwinięciu tego wątku skarżąca dokonała szczegółowej analizy sporządzonego przez organ zestawienia. W tych ramach odnotowała, w których rubrykach umieszczono informacje przesądzające, w jej przekonaniu, o konieczności uznania należności za przedawnione. Zwróciła zatem uwagę na wpisy wskazujące o braku pouczenia na tytule wykonawczym lub o błędnym tytule wykonawczym jako przyczynach braku zawieszenia przez egzekucję biegu terminu przedawnienia. Odnotowała, że niektóre komórki tabeli zawierają jedynie znak "x" w miejscu przeznaczonym na podanie konkretnych informacji (np. numeru tytułu wykonawczego czy daty doręczenia upomnienia), a w innych podano dane niewystarczające (np. odnośnie do wspomnianej daty doręczenia upomnienia ograniczono się do wzmianki o datach awizacji przesyłek czy zasygnalizowano brak zwrotki). Wreszcie w części z nich wskazano wprost, że tytuł wykonawczy w ogóle nie został doręczony albo że go wycofano czy wysłano na błędny adres, czy też umieszczono wzmiankę o braku egzekucji.

W świetle wyżej zasygnalizowanych mankamentów skarżąca uznała za zasadne wniesienie skargi, a kończąc swój wywód – już niejako na marginesie – zażądała nadto wyjaśnienia, na jakiej podstawie prawnej organ był uprawniony do powzięcia wiedzy o zarobkach jej małżonka, skoro od 2005 r. istnieje w ich małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej.

10. W odpowiedzi pełnomocnik ZUS wystąpił o oddalenie skargi, a w piśmie z dnia [...] r. oświadczył, że postępowanie abolicyjne prowadzone na wniosek skarżącej z dnia 17 stycznia 2013 r. zostało zawieszone w dniu [...] r. z uwagi na wpływ wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia całości zadłużenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

11. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm. – dalej: p.p.s.a.).

12. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sprawa niniejsza była już przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd, i to dwukrotnie. Ostatnio wyrokiem z 24 lipca 2019 r., I SA/Gl 329/19 Sąd uchylił poprzednią decyzję w tej sprawie. Ta uwaga ma znaczenie w kontekście art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wobec tego, że w kontrolowanej sprawie został wydany prawomocny wyrok tutejszego Sądu, zacytowana regulacja ma zastosowanie. Tym samym, kontrola zaskarżonej aktualnie w niniejszej sprawie decyzji z [...] r. - wydanej w wyniku uchylenia prawomocnym wyrokiem, poprzedniej decyzji ZUS-u – musi, i to w pierwszym rzędzie, uwzględniać kryteria wynikające z art. 153 p.p.s.a. Z niego wynika bowiem, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem ponownego rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Odstępstwo od tej zasady może dotyczyć tylko przypadku, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd lub też w przypadku zmiany stanu prawnego, po wydaniu przez sąd orzeczenia. Przy czym, co należy podkreślić, jak wskazuje się w orzecznictwie, może to mieć miejsce tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub faktycznego o charakterze istotnym (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2014 r., II FSK 1276/12). Nadto chodzi tu tylko o takie okoliczności faktyczne, które zaistniały po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów (wyrok NSA z 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10).

13. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji przez pryzmat art. 153 p.p.s.a. oraz mając na uwadze wiążące wytyczne i ocenę prawną zawartą w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach z 24 lipca 2019 r., I SA/Gl 329/19, Sąd stwierdza, że organ, tym razem, tej regulacji nie naruszył.

14.1. W pierwszej kolejności należy odnieść się zatem do kwestii przedawnienia (niektórych) należności składkowych, ponieważ w wyroku z 24 lipca 2019 r. Sąd zalecił przeanalizowanie tego zagadnienia. W obecnym stanie sprawy, Sąd orzekający stwierdza, że akta sprawy pozwalają na jednoznaczne wypowiedzenie się, czy należności składkowe za określone okresy przedawniły się, a jeśli nie, to z jakiego powodu.

14.2. Sąd podkreśla, że o ile poprzednio (na etapie wyrokowania w sprawie I SA/Gl 329/19) organ stał na stanowisku, że przedawnieniu nie uległy jakiekolwiek należności składkowe, o tyle w kontrolowanej obecnie decyzji przyjął, że uległy przedawnieniu (pkt 3 decyzji) należności z tytułu składek:

- na ubezpieczenia społeczne za okres od 3/1999 do 12/1999 oraz od 10/2001 do 11/2001,

- na ubezpieczenia zdrowotne za okres od 6/1999 do 8/1999 oraz 10/2001.

ZUS stwierdził natomiast, że przedawnieniu nie uległy należności składkowe począwszy od 8/2003, aż do 6/2012. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił rozbudowaną argumentację, mającą uzasadniać brak przedawnienia tychże należności składkowych. Zdaniem Sądu wystarczającym argumentem na wykazanie trafności tej tezy w realiach niniejszej sprawy, jest odwołanie się do art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (ustawa powoływana już, jako "ustawa abolicyjna").

Zgodnie z tym przepisem bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13.

Komplementarnie można dodać, że art. 1 ust. 13 tej ustawy stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o: 1) umorzeniu należności, o których mowa w ust. 1 i 6 - po spełnieniu warunku, o którym mowa w ust. 10, z uwzględnieniem ust. 7, 11 i 12, lub 2) odmowie umorzenia należności, o których mowa w ust. 1 i 6 - w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 10, z uwzględnieniem ust. 7, 11 i 12.

Na gruncie tej sprawy nie jest sporne, że skarżąca zainicjowała postępowanie o którym mowa w cytowanych wyżej ust. 13 i 15 art. 1 ustawy abolicyjnej, jak również, że w dniu wydania kontrolowanej decyzji nie zostało ono jeszcze zakończone.

Z pisma organu z [...] r. wynika, że wnioskiem z 23 stycznia 2013 r. (data wpływu do organu) skarżąca wszczęła postępowanie o umorzenie należności składkowych na podstawie ustawy abolicyjnej. Jednocześnie postępowanie to zostało zawieszone w dniu [...] r. Organ te okoliczności przytoczył także w uzasadnieniu decyzji (str. 13-14).

Ze skargi wynika również, że postępowanie o umorzenie należności składkowych w trybie ustawy abolicyjnej zostało przez skarżącą wszczęte oraz w dniu sporządzania skargi jeszcze się toczyło (str. 3 skargi).

Wobec powyższego, bez wątpienia, zaistniała przyczyna zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, przewidziana w art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej.

14.3. Zaktualizowała się zatem kwestia ustalenia, których należności składkowych dotyczy przedmiotowe zawieszenie biegu terminu przedawnienia, począwszy od 23 stycznia 2013 r. (data wpływu wniosku o wszczęcie postępowania "abolicyjnego" do organu).

Najstarszą należnością, której dotyczy odmowa umorzenia (a zatem co do której ZUS przyjął, że nie uległa przedawnieniu) jest należność za sierpień 2003 r.

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2074, ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się jednak, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. Natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08, Lex nr 396253, oraz z 8 lipca 2008 r., I UZP 4/08, Lex nr 396249; ponadto zob. wyrok NSA z 30 lipca 2009 r., II GSK 1102/08, Lex nr 552737).

W realiach tej sprawy należy zaznaczyć, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności (a więc także do "najstarszej" składki w tej sprawie) stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por. wyrok NSA z 30 września 2009 r., II GSK 72/09 oraz wyrok SN z 6 kwietnia 2011 r., II UK 313/10, OSNP 2012/9-10/126).

Kolejna zmiana okresu przedawnienia (którą należy mieć w polu widzenia na gruncie tej sprawy) została wprowadzona z dniem 1 stycznia 2012 r. Od tego dnia na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek z 10 do 5 lat.

Jednocześnie, zgodnie z art. 27 powołanej ostatnio ustawy zmieniającej, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady zawiera art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 27 czerwca 2013 r., III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Mając zatem na uwadze zarysowane regulacje prawne, Sąd stwierdza, że najstarsze należności składkowe w tej sprawie (począwszy od sierpnia 2003 r.) pierwotnie objęte zostały 10 letnim okresem przedawnienia, który kończył bieg we wrześniu 2013 r. Z tego powodu w dniu 1 stycznia 2012 r. nie były przedawnione. Na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. termin ich przedawnienia niezmiennie upływał (co do najstarszej składki) we wrześniu 2013 r.

Wobec tego, złożenie przez skarżącą wniosku o umorzenie należności składkowych w trybie ustawy abolicyjnej spowodowało, że w dniu [...] r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia (do tej pory nieprzedawnionych) należności - na podstawie art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej. Jako że do wydania, kontrolowanej obecnie przez Sąd decyzji, w dniu [...] r., nie została wydana decyzja, o której mowa w art. 1 ust. 13 ustawy abolicyjnej, zawieszenie biegu tegoż terminu trwało w dalszym ciągu.

14.4. Następnie pozostaje do rozważenia, które pod względem przedmiotowym (rodzajowym) należności składkowe objęte zostały omawianym zawieszeniem biegu terminu przedawnienia.

Należy więc przypomnieć, że art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej odnosi się do należności składkowych, wymienionych wcześniej w art. 1 ust. 1, 6, 10 i 12 tej ustawy.

Art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej dotyczy nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. podlegające umorzeniu na podstawie tej ustawy. Art. 1 ust. 6 dotyczy składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za ten sam okres, które podlegają umorzeniu na skutek umorzenia należności wskazanych w art. 1 ust. 1.

Z kolei art. 1 ust. 10 i ust. 12 ustawy abolicyjnej dotyczą niepodlegających umorzeniu na podstawie tejże ustawy składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych świadczeń pracowniczych oraz na Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od 1 stycznia 1999 r.

Wobec tego, na gruncie niniejszej sprawy, także i ten warunek zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych został spełniony.

14.5. Z tych wszystkich powodów, Sąd stwierdza, że na podstawie akt sprawy można wyprowadzić wniosek, iż należności składkowe, których organ odmówił umorzenia, na dzień wydania kontrolowanej decyzji, nie uległy przedawnieniu. Podstawą takiej konstatacji jest art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej.

Badanie zatem innych przesłanek zawieszenia albo przerwania biegu terminu przedawnienia (np. związanych z zastosowaniem czynności egzekucyjnych, skutecznością tych czynności, umarzaniem postępowania egzekucyjnego, objęcia należności tytułami wykonawczymi etc.) jest bezprzedmiotowe w obecnym stanie sprawy.

15. Cytowany wyżej art. 153 p.p.s.a. jest istotny także z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek umorzenia - nieprzedawnionych - należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2, 3, 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (powoływanego już jako "rozporządzenie").

Sąd w wyroku z 24 lipca 2019 r., I SA/Gl 329/19 wskazał bowiem, że organ dokonał prawidłowej oceny przesłanek umorzenia należności składkowych.

Sąd zgodził się z ZUS-em, że sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.).

Sąd stwierdził również, że nie ma podstaw do umorzenia składek w oparciu o przepisy rozporządzenia. Przyjął, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca nie poniosła żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Sąd stwierdził, że również nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, gdyż przewlekła choroba zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie pozbawia zobowiązanej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (zobowiązana pobiera emeryturę).

Wobec tego, w aktualnym stanie sprawy, Sąd jest związany oceną prawną w tym zakresie wyrażoną w prawomocnym wyroku z 24 lipca 2019 r. Jak już wskazano, odstępstwo od tej zasady może dotyczyć tylko przypadku, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego poprzednio przez sąd, lub też w przypadku zmiany stanu prawnego, po wydaniu przez sąd orzeczenia.

W tym przypadku stan prawny nie uległ zmianie. Dotyczy to również stanu faktycznego. Ze skargi taki wniosek nie wynika. Sąd z urzędu także nie dostrzega zmiany w sferze faktów istotnych w tej sprawie.

Niezależnie od powyższego związania Sądu na podstawie art. 153 p.p.s.a. należy stwierdzić, że argumenty organu zawarte w zaskarżonej decyzji, także przemawiają za tezą, iż przesłanek umorzenia należności składowych w tej sprawie nie ma. W tej mierze Sąd podziela argumentację organu wyrażoną na stronach 24-35 zaskarżonej decyzji.

16. Niezasadne są także pozostałe argumenty zawarte w skardze. Organ przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie wystarczającym do załatwienia sprawy. Sad nie stwierdza "mataczenia dowodami" przez ZUS. W tabeli umieszczonej na str. 14-22 decyzji, organ wskazał faktyczny stan podejmowanych działań egzekucyjnych ze wskazaniem w kolumnie 7 daty początku zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz w kolumnie 8 - daty zakończenia biegu terminu przedawnienia, jako okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia. Z tabeli wynika, że dla poszczególnych miesięcy, dla których tytuły wykonawcze zostały wysłane na błędny adres lub które nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, bieg terminu przedawnienia nie został zawieszony na skutek podejmowanych czynności egzekucyjnych. Sąd ponownie jednak zauważa, że te okoliczności nie mają znaczenia dla sprawy na jej obecnym etapie, ponieważ zawieszenie biegu przedawnienia należności składkowych nastąpiło na podstawie art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej.

Nieskuteczne są zarzuty skarżącej o "zwiększeniu się drastycznie kwot między decyzją z dnia [...] r. a kolejną z [...] r.". Skarżąca błędnie sumuje zadłużenie podane w pkt 1 i 2 decyzji z [...] r. i porównuje je z zadłużeniem wskazanym w decyzji z [...] r. Zadłużenie podane w punkcie 2 kontrolowanej decyzji "zawiera się" bowiem w punkcie 1 tej decyzji. Wynika to z sentencji decyzji, jak również wskazał to organ w odpowiedzi na skargę.

Kwestia zastrzeżeń co do kwot jakie Komornik Sądowy, w trakcie prowadzonego przez niego postępowania egzekucyjnego, przekazywał na poczet zaległości w ZUS nie jest przesłanką, której zaistnienie uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. Nie mieści się ona w granicach sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

17. Z tych wszystkich powodów skargę należało oddalić.