Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 522/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 25 września 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 marca 2024 r. nr SKO Gd/6073/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 marca 2024 r., nr SKO Gd/6073/23, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 7 lipca 2023 r. skarżący E. K. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką W. K., legitymującą się orzeczeniem z dnia 22 czerwca 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do dnia 30 czerwca 2028 r.

Prezydent Miasta Gdańska decyzją GCŚ/DŚO/011505/SP/10/2023 z dnia 5 października 2023 r., wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.), odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego. Ponadto, z informacji pozyskanych z systemu CEIDG wynika, że od 15 grudnia 1992 r. skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Następnie, organ przypomniał, że skarżący mieszka wspólnie z matką, choć prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, osobno gospodarują swoimi pieniędzmi i również osobno przyrządzają posiłki. Matka skarżącego ma jeszcze jednego syna, który mieszka w Gdańsku i pracuje. Z uwagi na wspólne zamieszkiwanie skarżący podejmuje wszelkie czynności, aby opiekować się matką, która od 3 lat nie wychodzi z domu, a która z uwagi na wiek i liczne schorzenia wymaga całodobowej opieki. Organ wyjaśnił, że z akt sprawy nie wynika, aby matka skarżącego była osobą leżącą i pampersowaną. Samodzielnie przygotowuje posiłki. Natomiast skarżący opiekuje się matką w ten sposób, że robi zakupy, sprząta, pomaga w przygotowaniu posiłków, pomaga w dotarciu do lekarza lub wzywa lekarza, pomaga w wykonywaniu higieny osobistej oraz czuwa nad codziennym bezpieczeństwem.

W ocenie organu, wskazane czynności stanowią głównie zwykłe czynności życia codziennego, które i tak musiałyby być wykonane niezależnie od tego, czy w domu znajduje się osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opisane czynności są również wykonywane przez osoby pracujące, które wykonują je we wczesnych godzinach porannych czy późnych wieczornych i nierzadko dotyczy to osób, które jednocześnie pracują zawodowo i opiekują się domownikami wymagającymi wsparcia i opieki (np. dziećmi). Organ stanął również na stanowisku, że w opiece nad matką powinien skarżącego wspomagać brat. Niezaprzeczalny jest bowiem proces starzenia się rodziców, a zatem konieczność wspierania ich wraz z postępującą niemożliwością i utrudnieniami w codziennym funkcjonowaniu.

Następnie organ przypomniał, że ustalony stopień niepełnosprawności matki skarżącego datuje się od dnia 22 marca 2023 r., natomiast skarżący zakończył zatrudnienie w 2013 r. Organ zauważył, że przepisy dotyczące ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ograniczają podjęcia zatrudnienia do pracy na cały etat, lecz może to być również część etatu. Wreszcie podniesiono, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. A zatem reasumując, brak związku przyczynowo – skutkowego rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, zakres sprawowanej opieki nad matką, brak daty powstania niepełnosprawności matki oraz fakt pobierania przez skarżącego zasiłku stałego stanowiły podstawę odmowy prawa do wnioskowanego świadczenia.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego decyzją z dnia 18 marca 2024 r. nr SKO Gd/6073/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Gdańska.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przypomniał ustalenia organu pierwszej instancji, w tym wydruk systemowy, z którego wynika, że od dnia 1 kwietnia 2009 r. skarżący pobiera zasiłek stały. Ponadto, w ocenie Kolegium, skarżący nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących na związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Co więcej, do wniosku (sporządzonego przez profesjonalnego pełnomocnika) nie została dołączona jakakolwiek dokumentacja medyczna wskazująca na konieczność sprawowania nad matką skarżącego stałej, całodobowej opieki. Zakres czynności sprawowanych przez skarżącego jest bardzo lakoniczny i ewidentnie wskazuje jedynie na ewentualną, doraźną pomoc udzielaną niepełnosprawnej matce. Zarówno z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, jak i dołączonego do wniosku wykazu czynności wynika, że matka skarżącego jest osobą, która samodzielnie korzysta z toalety i ubiera się, a udzielana jej w tym zakresie pomoc jest jedynie doraźna, wspomagająca. W konsekwencji, zakres sprawowanej przez skarżącego pomocy sprowadza się jedynie do pomocy w przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów, realizacji recept, dowozie i wsparciu w wizytach lekarskich, sprzątaniu w zależności od potrzeb i wspólnym spędzaniu czasu. Ponadto, organ zauważył, że w toku prowadzonego postępowania pierwszoinstancyjnego poza oświadczeniami skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów wskazujących na powód zakończenia aktywności zawodowej. Co więcej, skarżący nie wykazał pogorszenia stanu zdrowia swojej matki, a dołączone do wniosku kopie dokumentów nie wskazują, jakie faktycznie choroby stwierdzono i czy rzeczywiście towarzyszące im objawy uniemożliwiają samodzielne funkcjonowanie niepełnosprawnej.

Następnie, Kolegium odniosło się do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przypomniało, że na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 uznano wskazany przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium przychyla się do orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym – wobec braku zmiany w treści ustawy o świadczeniach rodzinnych – konieczne jest stosowanie art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Kolegium wyjaśniło, że w niniejszej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. z zebranego materiału dowodowego wynika, że nie istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Zakres sprawowanej opieki nie umożliwia bowiem podjęcia zatrudnienia przez skarżącego. Organ odwoławczy przypomniał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Tymczasem ze złożonego przez skarżącego wniosku wynika, że matka skarżącego zamieszkuje wraz z synem, który sprawuje opiekę nad matką. Nie jest to jednak opieka całodobowa, pełna. Kolegium podkreśliło, że poza kopią orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącego nie ma innych dokumentów potwierdzających jej dolegliwości, które wskazywałyby na konieczność sprawowania stałej i pełnej opieki pozbawiającej skarżącego możliwości podejmowania zatrudnienia. Co więcej, w wykazie czynności wykonywanych podczas opieki nad matką, który został dołączony do wniosku, skarżący wskazał, iż mierzy matce ciśnienie, pomaga podczas czynności higienicznych oraz pomaga podczas przygotowania posiłków. Sprząta mieszkanie, pierze według potrzeb, opłaca rachunki, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe według potrzeb. Zdaniem Kolegium, czynności te nie są typowymi czynnościami opiekuńczymi, ale stanowią pomoc, jaką wiele pracujących dzieci świadczy swoim starszym, często schorowanym rodzicom. W wymienionym wykazie czynności wnioskodawca nie zaznaczył m.in. rubryk, z których wynikało by, że jego matka wymaga pomocy w higienie osobistej, kąpieli, prowadzeniu do toalety, przygotowaniu ubrań i ubieraniu, a także karmieniu. Z powyższego wynika, że wnioskodawca nie świadczy takich czynności opiekuńczych wobec matki (z oświadczenia wynika, że jedynie wspomagająco, według potrzeb) i, jak należy domniemywać, może ona je wykonywać sama lub ewentualnie z pomocą innych członków rodziny.

Następnie Kolegium przypomniało, że skarżący nie udokumentował w żaden sposób przebiegu swojego zatrudnienia. Na podstawie oświadczeń oraz wydruków z dostępnych organowi systemów ustalono, że skarżący nie podejmował zatrudnienia od 2013 r., a od 1 kwietnia 2009 r. pobiera zasiłek stały. Ponadto, z treści notatki z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego również nie wynika, aby matka skarżącego wymagała pełnej i stałej opieki. Żadne z zawartych w niej informacji nie wskazują, aby skarżąca nie mogła zostawać sama w domu.

W ocenie organu odwoławczego, skarżący nie przedłożył dowodów potwierdzających informacji wskazanych we wniosku oraz w jego załącznikach. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że stan matki skarżącego oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wyklucza podejmowania przez skarżącego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze. Kolegium podkreśliło, że skarżący właściwie nie wykonuje żadnych czynności stricte opiekuńczych przy swojej matce, a jego pomoc ogranicza się do zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które nie kolidują z podjęciem zatrudnienia. Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów czy załatwianiu spraw urzędowych nie wymusza zatem na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z podjęcia zatrudnienia.

Zdaniem organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, nie wynika również, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał na nim rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Normalną rzeczą jest pomoc członkowi najbliższej rodziny w podeszłym wieku. Pomoc taka byłaby zapewne przez stronę świadczona matce z racji jej wieku i chorób, nawet w sytuacji, gdyby nie legitymowała się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sama okoliczność wykonywania wyżej wskazanych czynności wynika z ogólnego obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców, jaki płynie z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ponadto, Kolegium przypomniało, że jak słusznie wskazał organ pierwszej instancji, matka skarżącego posiada jeszcze jednego syna, który także zamieszkuje w G. i podobnie jak na skarżącym ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem matki. W konsekwencji oznacza to, że skarżący nie jest jedyną osobą zobligowaną do opieki nad matką.

W skardze na powyższą decyzję zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz rażące naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Gdańska i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi powołano się na treść wymienionych przepisów i orzecznictwo wyjaśniając, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być jednakże opieką całodobową. Istotą opieki jest bowiem jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana. Skarżący przypomniał, że z utrwalonej linii orzeczniczej wynika, że argument, iż rodzeństwo winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zauważono, że gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie.

Rozpoznając wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 marca 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 5 grudnia 2023 r., jest zgodna z prawem. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego, a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) - zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy tym, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. – uchylony na mocy art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) z dniem 1 stycznia 2024 r., a zatem pomiędzy wydaniem decyzji przez organy obu instancji – stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, przepis ten w momencie jego obowiązywania, jak słusznie uznało Kolegium, winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika zatem, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że skarżący, jako syn, jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Bezsporne jest również, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jednakże, w ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, jak słusznie oceniły orzekające w sprawie organy, aby czynności opiekuńcze sprawowane przez skarżącego nad matką uniemożliwiały mu podjęcie zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W każdej zaś sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną w sposób rzeczywisty uniemożliwia wnioskodawcy podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym, lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie. Dlatego też, w każdym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie wynika zaś, aby zaangażowanie skarżącego w konieczną i niezbędną opiekę nad matką mogło być przeszkodą w podjęciu przez skarżącego jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Z całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że matka skarżącego – pomimo podeszłego wieku oraz niewychodzenia z domu od trzech lat – jest w dużym zakresie osobą samodzielną. Co prawda mieszka wspólnie ze skarżącym, ale prowadzą oni odrębne gospodarstwa domowe i osobno gospodarują swoimi pieniędzmi. Ponadto, jak zauważył organ pierwszej instancji, z akt sprawy nie wynika, aby matka skarżącego była osobą leżącą i pampersowaną.

Z kolei, skarżący w ramach opieki nad matką wykonuje następujące czynności codzienne: budzi matkę, przygotowuje ubrania i ubiera matkę, podaje leki, mierzy ciśnienie, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze i prasuje, robi zakupy, realizuje recepty, wspólnie oglądają telewizję, przygotowuje łóżko i pomaga w ułożeniu się do snu, a ponadto wychodzi z matką na balkon. Natomiast wspomagająco bądź w zależności od potrzeby skarżący: prowadzi do toalety i podmywa matkę, organizuje wizyty lekarskie, płaci rachunki, załatwia sprawy urzędowe, układa do snu i czuwa podczas snu.

W ocenie Sądu, z dokonanych w toku postępowania ustaleń wynika, że matka skarżącego nie wymaga nieprzerwanej opieki. W świetle stwierdzonego zakresu samodzielności matki skarżącego nie można stwierdzić, aby schorzenia matki i wynikające z nich potrzeby objawiały się w sposób wymagający stałej nieprzerwanej opieki czy też nadzoru skarżącego. Ponadto, z dokonanych ustaleń nie wynika aby zakres i rozmiar czynności wykonywanych przez skarżącego w związku z opieką nad matką rzeczywiście uniemożliwiał skarżącemu podjęcie zatrudnienia choćby na część etatu. Niezbędne czynności wykonywane przez skarżącego w związku z opieką nad matką nie wypełniają skarżącemu całego dnia a nawet jego znacznej części. Skarżący nie wykonuje przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby go nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową. Co istotne, z niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy wynika, że matka skarżącego samodzielnie przygotowuje posiłki, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, osobno gospodarując swoimi pieniędzmi i również osobno przyrządza dla siebie posiłki.

Dlatego też, w świetle okoliczności niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, orzekające organy prawidłowo stwierdziły, że nie zachodzi związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z uwagi na powyższe, nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącego, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie orzekających w sprawie organów, że jej zakres nie usprawiedliwia całkowitej bierności zawodowej skarżącego. Przy czym w tym miejscu należy zauważyć, że jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy organu pierwszej instancji wydruku z dnia 28 lipca 2023 r. skarżący rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej w dniu 15 grudnia 1992 r. i do momentu dokonania ww. wydruku, tj. w czasie składania przedmiotowego wniosku o przyznanie świadczenia, miał status "aktywny".

Natomiast okoliczność pobierania przez skarżącego od 2009 r. zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej nie ma znaczenia wobec niespełnienia przez skarżącego przesłanki istnienia związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności. Dopiero bowiem gdyby przesłanka ta była spełniona, to pobieranie zasiłku stałego stanowiłoby przeszkodę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże, w opisanych okolicznościach niniejszej sprawy, jest to irrelewantne dla wyniku rozstrzygnięć organów obu instancji.

Odnosząc jeszcze do stanowiska organów, że brat skarżącego powinien wspomóc skarżącego w opiece nad ich matką, wskazać należy, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz strony skarżącej innych osób obowiązanych do alimentacji i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, jeśli jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z tych osób - tej, która spełnia warunki wymagane art. 17 ust. 1 u.ś.r. Bezspornie zatem posiadanie przez wnioskodawcę rodzeństwa, na równi obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki, nie może być przyczyną odmowy przyznania świadczenia (por. wyroki NSA z dnia 2 sierpnia 2024 r.: o sygn. I OSK 1935/23 oraz o sygn. I OSK 2540/23, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej jednak w niniejszej sprawie posiadanie przez skarżącego brata mieszkającego w tym samym mieście nie było okolicznością mającą wpływ na rozstrzygnięcie organów.

Mając to na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem skarżącego i wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ.