Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 342/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1818
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek  Socjalistycznych Republik Radzieckich (t. j.)
article: art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 września 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od organu na rzecz strony skarżącej J. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił J.S. przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1818). J.S. nie złożyła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w związku z czym powyższa decyzja stała się ostateczna.

W dniu 7 listopada 2022 r. do organu wpłynął kolejny wniosek strony

o uzyskanie przedmiotowego świadczenia, który zakwalifikowany został jako wniosek złożony w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 145 § pkt 5 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U.

z 2023 r. poz., 775 ze zm., dalej jako k.p.a.). Szef Urzędu przeanalizował nadesłane przez J.S. materiały dowodowe, mając również na uwadze całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. wznowił postępowanie w niniejszej sprawie, a następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1 oraz 2 i 4 ustawy o osobach deportowanych... odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] sierpnia 2022 r. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, iż rodzice wnioskodawczyni pracowali przymusowo na terenie II Rzeszy w latach 1940-1941, natomiast skarżąca tuż po urodzeniu została wywieziona do macochy matki do Polski.

J.S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazała, że z zaświadczenia z Centralnego Archiwum, przedłożonego organowi wynika, iż na terytorium III Rzeszy wraz z rodzicami przybywała w okresie od 10 września 1941 r. do 15 maja 1945 r. Zdaniem strony, organ winien również uwzględnić wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1996 r., sygn. III ARN 96/95, w którym Sąd stwierdził, że pojęcie "osoba podlegająca represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych" oznacza również dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe.

Decyzją z dnia [...] marca 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art.127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit a., art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, 2 i 4 i art. 5 ustawy o osobach deportowanych... Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko organ zaznaczył, że Centralne Archiwum nie wystawiło zaświadczenia, a jedynie na podstawie dokumentów rodziców wnioskodawczyni przyjęło, że jako małe dziecko przebywała ona przy rodzicach w Niemczech. W piśmie Archiwum wskazano, że z reguły małe dzieci nie były ujmowane w ewidencji mieszkańców, bądź występowały jedynie w dokumentach swoich rodziców, wymienione nie z imienia i nazwiska lecz tylko określone liczby. Zdaniem organu powyższe założenia nie korespondują z informacjami przekazanymi przez samą stronę. We wniosku, który wpłynął 23 maja 2022 r. strona wskazała bowiem wprost, że po urodzeniu została rozdzielona z rodzicami, którzy dopiero potem mogli zająć się jej wychowaniem. W piśmie z [...] czerwca 2022 r. strona również podkreśliła, że po urodzeniu została odwieziona do Polski, gdzie wychowywała ją macocha matki. Ponadto organ wskazał, że ze świadectwa chrztu wnioskodawczyni wynika, iż chrzest odbył się [...] stycznia 1943 r. w [...] (obecne Województwo [...]), przy czym miejscowość ta nie znalazła się nigdy w granicach III Rzeszy. Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że wątpliwości pojawiające się w sprawie powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony organ wskazał, że zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzyga się na korzyść strony, w przypadku jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego. Z powyższego przepisu prawnego jednoznacznie wynika, że w postępowaniu administracyjnym wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzyga się na korzyść strony tylko w przypadkach: - gdy na stroną nakładany jest obowiązek, - gdy na stroną nakładane jest ograniczenie, - gdy odebrane jest stronie uprawnienie. W sprawie nie zachodzi więc żadna z przesłanek z art. 81a § 1 k.p.a. umożliwiająca zastosowanie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udokumentowania okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne.

Dalej organ podniósł, że ustawa o osobach deportowanych do pracy przymusowej nie przewiduje uznania okresu prenatalnego za okres podlegania represjom. Powyższy pogląd podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 października 2006 r. (sygn. akt II OSK 1013/06). NSA uznał, iż "w przypadku dziecka urodzonego w okresie deportacji /wywiezienia/ matki do pracy przymusowej, okres przed urodzeniem dziecka, w którym dziecko nie posiada obywatelstwa polskiego, nie jest okresem podlegania dziecka represjom w rozumieniu art. 1 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym."

Organ wskazał na koniec, że zgodnie z art. 2 ustawy określono represje, kiedy Szef Urzędu może przyznać przedmiotowe świadczenie, a sam nie ma możliwości do rozszerzenia kręgu uprawnionych.

W skardze do Sądu na powyższą decyzję J.S. zarzuciła, że decyzja ta została wydana w oparciu o niewłaściwie ustalony stan faktyczny i jego niewłaściwą ocenę, czym naruszono przepisy ustawy oraz jej ratio legis. Jednocześnie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że organ niewłaściwie ocenił dowody i ich znaczenie oraz przekroczył granice swobodnego uznania i wnioskowania przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, a także nie uwzględnił istniejącego orzecznictwa oraz reguły wskazanej art. 5 w/w ustawy o kombatantach.

Podała też, że jej rodzice, mama A.C. (ur. [...] czerwca 1920 r.) oraz tata E.G. (ur. [...] listopada 1920 r.), zostali wywiezieni na prace przymusowe do Niemiec w okresie II wojny światowej. Jako ich córka urodzona została podczas w/w prac, na co przedstawiła akt urodzenia. W toku postępowania urzędowo potwierdzono prace przymusowe matki i ojca na terenie III Rzeszy w czasie wojny - przedstawiono dokumentację uzyskaną w Archiwum potwierdzającą w/w okoliczności. Mimo jej oświadczenia, że nie są to fakty objęte jej pamięcią i że zna je wyłącznie z przekazu osób trzecich - które już nie żyją - i tak podała, ale sama nie może tego pamiętać, bo jest to okres wczesnego niemowlęctwa, organ uznał je za prymarne w stosunku do dokumentów urzędowych. W konsekwencji, zaskarżona decyzja została oparta na jej oświadczeniu, które mogło być błędne, nieścisłe czy nieprecyzyjne, a nie było objęte jej pamięcią z tego powodu, że była w wieku niemowlęcym, jak i dlatego, że upływ czasu mógł zniekształcić jej pamięć.

Skarżąca wskazała też, że organ powołał się na jej oświadczenie z 2001 roku, które wskazuje, że jej matka przebywała na robotach w latach 1940-1941. Oświadczenie to też musiało opierać się na przekazach innych osób, które mogły być błędne lub źle zapamiętane, czy przekazane. Uwzględnienie ich jako podstawy do wydania zaskarżonej decyzji nie ma więc podstaw i w całości uzasadnia skargę.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Poddana kontroli Sądu decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia

[...] marca 2023 r. została wydana w trybie wznowienia postępowania, który stanowiąc nadzwyczajny tryb postępowania administracyjnego, służy weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej w postępowaniu obarczonym jedną z kwalifikowanych wad procesowych enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1, art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a. Z uwagi na to, że w ramach wznowionego postępowania może dojść do wzruszenia decyzji, co przełamuje zasadę trwałości rozstrzygnięć ostatecznych wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a., wznowienie postępowania obwarowane jest szczególnymi wymogami. Wniesienie podania nie wszczyna postępowania wznowieniowego, tylko uruchamia fazę wstępną postępowania, której celem jest ustalenie, czy wznowienie postępowania jest w określonym przypadku dopuszczalne. Poprzedza ona ustalenie, czy przyczyny wznowienia powołane przez wnioskodawcę faktycznie wystąpiły, gdyż ta kwestia może zostać merytorycznie rozważona dopiero po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 149 § 1 k.p.a. (art. 149 § 2 k.p.a.). Niestwierdzenie zaistnienia przyczyny wznowienia nakazuje wydać decyzję opisaną w art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., natomiast potwierdzenie, że przyczyna ta wystąpiła upoważnia organ do wydania jednej z decyzji, o których mowa w art. 151 § 1 pkt 2 lub art. 151 § 2 k.p.a. Wznowienie postępowania stanowi zatem instytucję procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją wydano, było dotknięte wadą przewidzianą m.in. w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Postanowienie o wznowieniu postępowania otwiera postępowanie, w którym właściwy organ rozpatruje ponownie sprawę zakończoną decyzją ostateczną badając, czy przyczyna wznowienia nie wpłynęła na treść decyzji. W orzecznictwie wskazuje się, że postępowanie wznowieniowe nie jest tylko postępowaniem weryfikacyjnym, ale obejmuje również rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Decyzja kończąca postępowanie w sprawie wznowionej rozstrzyga ją zarówno co do podstaw wznowienia, jak i co do istoty sprawy administracyjnej. Ograniczenie rozpoznania sprawy do granic, jakie zakreśla przyczyna wznowienia, nie zostało przewidziane w art. 149 § 2 k.p.a., stąd obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie nie jest jedynie zweryfikowanie podjętego rozstrzygnięcia, ale ponowne rozpoznanie sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2023 r., II OSK 163/20, wyrok NSA z dnia 6 marca 2019 r., II OSK 381/19, wyrok NSA z dnia 13 października 2016 r., II OSK 3365/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA).

W niniejszej sprawie Szef Urzędu na podstawie postanowienia z dnia

[...] listopada 2022 r. postępowanie zostało wznowione w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia

się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Uchylenie decyzji decyzjo ostatecznej z uwagi na wystąpienie przesłanki

z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. uwarunkowane jest łącznym wystąpieniem czterech warunków:

1. ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody są istotne dla sprawy;

2. okoliczności faktyczne lub dowody są nowe;

3. okoliczności faktyczne lub dowody istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej;

4. okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzje. Przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2007 r., I OSK 429/06, wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2023 r., II OSK 1344/20, CBOSA). W orzecznictwie wskazuje się, że istotność nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów odnosić trzeba do tego wyróżnika charakteryzującego określone okoliczności faktyczne lub dowody, który sprawia, że odnosząc się do przedmiotu sprawy załatwionej decyzją, dane okoliczności faktyczne lub dowody mają wpływ na sposób konkretyzacji normy administracyjnego prawa materialnego, przyznać im zatem należy w świetle treści stosowanych przepisów prawa cechę relewantności (znaczenia prawnego). Jej rozumienie powinno mieć za podstawę stwierdzenie, że tylko te okoliczności faktyczne lub dowody są istotne, gdy zakładać należy, iż w sytuacji ich wyjścia na jaw i zapoznania się z nimi przez organ, w oparciu o nie same lub zestawiając je z innymi znanymi okolicznościami faktycznymi, organ, przeprowadzając postępowanie dowodowe, w sposób odmienny mógłby określić podstawę faktyczną wydawanej decyzji, a w konsekwencji inaczej rozstrzygnąć merytorycznie sprawę.

Zgodnie z treścią przepisu art. 2 pkt 2 ustawy o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945 (lit. a), bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich

i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia

5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach (lit. b). Przepis ten dotyczy osób, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie (art. 1a ust. 1 ustawy).

Wskazać należy, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd, że o deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Jest to bowiem oczywiste, że dziecko dzieli los rodziców i do deportacji dziecka odnoszą się te same przyczyny, które spowodowały deportowanie (wywiezienie) do pracy przymusowej rodziców czy też matki dziecka. O represji nie decyduje bowiem wiek dziecka oraz to, czy faktycznie pracowało (zob. wyrok NSA z dnia 19 sierpnia 2004 r., OSK 135/04, wyrok NSA z dnia 13 września 2012 r., II OSK 277/12, wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2014 r., II OSK 1970/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).

Należy wskazać, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie zostało wznowione na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody w postaci dokumentów uzyskanych przez stronę z Centralnego Archiwum. Z pisma ww. archiwum wynika, że na podstawie posiadanych dokumentów ustalono, iż rodzice skarżącej byli zameldowani na terenie Gminy w powiecie [...] do 15 maja 1945 r. Wskazano, że z reguły małe dzieci nie były ujmowane w ewidencji mieszkańców, bądź występowały jedynie w dokumentach swoich rodziców, wymienione nie z imienia i nazwiska lecz tylko określone liczbą, np. "ilość dzieci poniżej 18 roku życia: 1". Dlatego też okres pobytu skarżącej można określić od momentu jej narodzin w dniu [...] września 1941 r. aż do

15 maja 1945 r. Organ w zaskarżonej decyzji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że "powyższe założenia nie korespondują z informacjami przekazanymi przez samą stronę. We wniosku, który wpłynął 23 maja 2022 r. strona wskazała bowiem wprost, że po urodzeniu została rozdzielona z rodzicami, którzy dopiero potem mogli zająć się jej wychowaniem. W piśmie z [...] czerwca 2022 r. strona również podkreśliła, że po urodzeniu została odwieziona do Polski, gdzie wychowywała ją macocha matki". Ponadto organ wskazał, że ze świadectwa chrztu wnioskodawczyni wynika, iż chrzest odbył się [...] stycznia 1943 r. w [...] (obecne Województwo [...]), przy czym miejscowość ta nie znalazła się nigdy w granicach III Rzeszy.

Zdaniem Sądu powyższe stanowisko Szefa Urzędu nie jest prawidłowe. Należy zaznaczyć, iż przepisy omawianej ustawy w art. 4 ust. 4 zawierają odesłanie w zakresie procedury rozpoznawania wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego do przepisów k.p.a. Jednocześnie jednak poprzez udzielenie delegacji Ministrowi Pracy i Polityki Socjalnej do wydania rozporządzenia w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji regulacje kodeksowe zostały w tym określonym zakresie zmienione. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 111, poz. 1300 – dalej jako "rozporządzenie") w przypadku stwierdzenia braku możliwości przedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów lub innych dowodów określonych w § 2 ust. 1-3, dowodami w sprawie mogą być również oświadczenia co najmniej dwóch świadków. Oświadczenia świadków powinny być złożone na piśmie, a podpisy świadków uwierzytelnione przez organ administracji rządowej lub samorządowej, notariusza lub upoważnionego przedstawiciela stowarzyszenia osób poszkodowanych, o którym mowa w § 1 ust. 1. Ponadto należy pamiętać, iż w uzasadnionych przypadkach, gdy brak jest możliwości udokumentowania doznanej represji dowodami wymienionymi w § 2 lub 3, dowodem może być również oświadczenie wnioskodawcy lub protokół z jego przesłuchania (§ 4 rozporządzenia).

Wprawdzie uprawnienie do przedmiotowego świadczenia jest przyznawane decyzją Szefa Urzędu na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji (art. 4 ust. 1 powołanej ustawy), jednakże nie stanowi to ustawowego ograniczenia zakresu postępowania dowodowego. Obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień do przedmiotowego świadczenia pieniężnego spoczywa wprawdzie na osobie ubiegającej się o to świadczenie, jednakże w praktyce sprowadza się on do odpowiedniego udokumentowania wniosku. Nie oznacza to jednak, że organ administracji nie jest zobligowany do podjęcia wszelkich kroków, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mając na uwadze, że w sprawach o przyznanie uprawnień do świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie wojny - z uwagi na upływ czasu - przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione, to na organie administracji spoczywa obowiązek współdziałania z wnioskodawcą w ustaleniu prawdy obiektywnej (wyrok NSA z dnia 18 października 2005 r., II OSK 117/05, CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie bezsporny jest fakt, że J.S. urodziła się [...] września 1941 r. w [...]. Skarżąca podnosiła, że jej rodzice w okresie drugiej wojny światowej zostali wywiezieni na terytorium Niemiec na roboty przymusowe. Przedłożone przez stronę dokumenty i okoliczności wynikające z pisma pracownika archiwum powinny zostać poddane przez organ wnikliwej ocenie w tym zakresie. Zdaniem Sądu nie jest uzasadnione stanowisko organu, który zanegował ich znaczenie prawne dla ustalenia istotnych – w świetle przepisu prawa materialnego – faktów poprzez odwołanie się jedynie do oświadczeń strony. Należy mieć na uwadze, że skarżąca jest w podeszłym wieku i z racji urodzenia w 1941 r. może nie obejmować swoją świadomością zdarzeń zaszłych w okresie 1941-1945 r. Organ na poparcie swojego stanowiska poza oświadczeniami strony nie przytoczył jakiejkolwiek argumentacji. Wymaga podkreślenia, że Szef Urzędu nie odniósł się do treści uzyskanych dokumentów przez stronę z archiwum. Mając na uwadze charakter sprawy, podeszły wiek skarżącej organ powinien podjąć działania mogące potwierdzić fakt przebywania skarżącej z rodzicami na terytorium III Rzeczy oraz fakt (wywiezienie) jej rodziców do pracy przymusowej (por. § 2 rozporządzenia). Zarówno racje społeczne, jak i słuszny interes strony przemawiają za podejmowaniem przez organ takiego działania, które prowadzi do rzetelnego ustalenia faktów, oraz poddaniu ich trafnej ocenie prawnej. Jak już wyżej wskazano o deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Jest to bowiem oczywiste, że dziecko dzieli los rodziców i do deportacji dziecka odnoszą się te same przyczyny, które spowodowały deportowanie (wywiezienie) do pracy przymusowej rodziców czy też matki dziecka. Choć brak jest ustawowej definicji deportacji, to w orzecznictwie wypracowano cechy tego pojęcia. Przez "deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej" rozumieć należy przymusową zmianę miejsca pobytu powiązaną z "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska osoby deportowanej. Pojęcie deportacji wiązać należy z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania kulturowego i językowego, egzystencją w trudnych warunkach bytowych i w izolacji od dotychczasowego środowiska. Istotne jest więc ustalenie wielu okoliczności, które pozwolą na prawidłową ocenę, czy dana osoba poddana została deportacji (zob. wyrok NSA z dnia 13 października 2016 r., II OSK 163/20, CBOSA). Szef Urzędu nie analizował, czy w sprawie miało miejsce – jak twierdzi skarżąca – wywiezienie rodziców do pracy przymusowej. Organ nie dokonał oceny przedłożonych przez stronę dokumentów. Organ powołując się jedynie na lakoniczne oświadczenia strony uznał, że skarżąca nie przebywała na terytorium III Rzeszy w okresie od [...] września 1941 r. do 15 maja 1945 r. Jak już wyżej wskazano ograniczenie rozpoznania sprawy do granic, jakie zakreśla przyczyna wznowienia, nie zostało przewidziane w art. 149 § 2 k.p.a., stąd obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie nie jest jedynie zweryfikowanie podjętego rozstrzygnięcia, ale ponowne rozpoznanie sprawy.

Zdaniem Sądu organ nie dokonał wszechstronnej analizy "nowych faktów lub dowodów" w kontekście możliwości odmiennego rozstrzygnięcia sprawy, lecz w sposób dowolny wykluczył taką sytuację. Organ co najmniej przedwcześnie uznał, że wskazane przez stronę nowe okoliczności i dowody nie posiadają charakteru istotnego w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Z tego względu doszło w sprawie do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80,

art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 2 pkt 2 a cyt. ustawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z podanych przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego, na którą to kwotę składa się uiszczony wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł.