Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1759/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 3  pkt 21, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1759/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Janusz Kasprzycki, Sędzia: WSA Jakub Makuch, Asesor: WSA Magdalena Gawlikowska (spr.), Protokolant: starszy referent Paulina Grojec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2024 r., sprawy ze skargi J. Ł., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, z dnia 15 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/877/2023, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

W dniu 14 kwietnia 2023 r. skarżąca J. Ł. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad siostrą M. J., legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Do wniosku dołączyła min. wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 22 lutego 2023 r., sygn. akt [...], w sprawie M. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie o rentę rodzinną, świadczenie uzupełniające i dodatek pielęgnacyjny, którym min. zmieniono kwestionowane decyzje ZUS w ten sposób, że przyznano M. J. prawo do świadczenia uzupełniającego i dodatku pielęgnacyjnego.

Decyzją Wójta Gminy L. z 21 lipca 2023 r., nr GOPS ŚR 5211-4/23 odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną siostrą. Organ pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. siostra skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zakwestionowała zapadłe rozstrzygnięcie. Wskazała, że siostra nie ma stricte orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jednak na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 22 lutego 2023 r. sygn. akt [...] przyznano jej prawo do świadczenia uzupełniającego i dodatku pielęgnacyjnego, przez co uznano siostrę za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ponadto postanowieniem z 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt [...] uzupełniającym wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie, dodano w pkt. I ww. wyroku "na okres od sierpnia 2022 r. do grudnia 2024 r.". Do odwołania skarżąca dołączyła kserokopie ww. orzeczeń. Skarżąca dodała, że jej siostra jest osobą niepełnosprawną od wczesnego dzieciństwa, a dodatkowym dowodem w sprawie jest uznanie siostry przez Sąd Okręgowy w Krakowie za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Zaskarżoną decyzją z 15 września 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/877/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że powołany przepis wymaga, ażeby osoba wymagająca opieki legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dołączony przez skarżącą do wniosku nowy dokument, tj. postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2023r. sygn. akt [...] - nie jest orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazano, że siostra skarżącej legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 25 września 2018 r., a to oznacza, że w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze podniosła, że jej zdaniem skoro wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 22 lutego 2023 r., sygn. akt [...] przyznano siostrze prawo do świadczenia rodzinnego i dodatku pielęgnacyjnego, to uznano siostrę skarżącej za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ponadto zakwestionowała możliwość odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę z art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych. Skarżąca zarzuciła, że w jej sprawie nie dokonano właściwej, wnikliwej oceny sytuacji oraz dokumentacji. Jako dodatkowy dowód w sprawie przedłożyła zaświadczenie ZUS z 5 września 2023 r. potwierdzające orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji siostry skarżącej. Dalej wskazała, że zapewniając siostrze prawo do godnego życia, sprawuje nad nią opiekę albowiem ze względu na wiek oraz pogorszający się stan zdrowia, a co za tym idzie ograniczenia w samodzielnym funkcjonowaniu, jest niesamodzielna we wszystkich dziedzinach życia. Fakt ten jej zdaniem został bezsprzecznie potwierdzony wywiadem środowiskowym pracownika GOPS L. z 18 lipca 2023 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Organy obu instancji nie dokonały właściwego ustalenia i oceny materiału dowodowego sprawy oraz nie dokonały analizy stanu prawnego od kątem ustalenia zaistnienia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), powoływanej dalej także jako "u.ś.r." w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, jedną z koniecznych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, zgodnie z którym wyrok sądu pracy i ubezpieczeń społecznych rozstrzygający o przyznaniu świadczenia, do którego prawo zostało uzależnione od całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, należy traktować jak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2007 r., sygn. I OSK 15/07; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu z dnia 16 marca 2016 r., sygn. IV SA/Po 944/15, w Bydgoszczy z dnia 27 października 2021 r., sygn. II SA/Bd 920/21, w Rzeszowie z dnia 19 października 2023 r., sygn. II SA/Rz 3/23, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem ust. 4. Przyznanie więc siostrze skarżącej (która nie ukończyła 75 lat życia) prawa do dodatku pielęgnacyjnego, wiązało się z uprzednim uznaniem przez Sąd Okręgowy zaistnienia przesłanki warunkującej prawo do tego świadczenia, którą stanowiła całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji.

Podobnie jeśli chodzi o prawo do świadczenia uzupełniającego to zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz.U. z 2023 r., poz. 156) przysługuje ono

osobom, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji albo orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Zatem w przypadku i tego świadczenia przesłanką jego przyznania jest całkowita niezdolności do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Niekwestionowaną w sprawie jest okoliczność, że Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 22 lutego 2023 r. sygn. akt [...] przyznał siostrze skarżącej prawo do świadczenia uzupełniającego i dodatku pielęgnacyjnego. Wyrok ten został uzupełniony załączonym do akt postanowieniem odnośnie okresu przyznania świadczeń. Dodatkowo do skargi skarżąca załączyła zaświadczenie z ZUS z 5 września 2023 r., że jej siostra pobiera świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji i dodatek pielęgnacyjny od 01.08.2022 do 31.12.2024r. w związku z orzeczoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji do 31.12.2024 r.

W tych okolicznościach, należało więc, przy ocenie spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego, uwzględnić ww. orzeczenie i uznać, że w sprawie jest spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 u.ś.r.

Organy błędnie uznały, że ww. przesłanka nie jest spełniona i wychodząc z tego założenia nie badały czy zaistniały pozostałe przesłanki konieczne do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Rolą organu będzie w tych okolicznościach sprawy ustalenie i rozważenie czy w sprawie zostały spełnione pozostałe przesłanki przewidziane przez przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie.

Z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, organ pominie przesłankę z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Końcowo Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy do 31 grudnia 2023 r. złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i spełnili określone w ustawie przesłanki jego przyznania z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13 i wyrok WSA w Rzeszowie z 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1991/23).

Prowadząc ponowne postępowanie organ uwzględnieni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd.

W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.