Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 187/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6310 Wytwarzanie i obrót bronią i amunicją
Hasła tematyczne: Broń i materiały wybuchowe
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 15 ust. 1 pkt 6 lit. a, art. 19 ust. 1a
journal: Dz.U. 2017 poz 1839
law: Ustawa z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji - tekst jedn,

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski Protokolant Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2830/19 w sprawie ze skargi J.R. na czynność materialno-techniczną Komendanta Stołecznego Policji z dnia 16 października 2019 r. w przedmiocie zabezpieczenia dokumentów potwierdzających legalność posiadania broni 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności, 3. zasądza od Komendanta Stołecznego Policji na rzecz J.R. 1240 (tysiąc dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 22 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2830/19 oddalił skargę J.R. (dalej: skarżący) na czynność materialno-techniczną Komendanta Stołecznego Policji z 16 października 2019 r. w przedmiocie dalszego zabezpieczenia dokumentów potwierdzających legalność posiadania broni.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Komendant Stołeczny Policji w dniu 28 czerwca 2016 r., na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1839 ze zm.; dalej: u.b.a.), wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie cofnięcia skarżącemu pozwolenia na posiadanie broni palnej bojowej i myśliwskiej w związku z przedstawieniem mu przez Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wielkopolskim w dniu 21 czerwca 2016 r. zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 258 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks kamy (Dz. U. z 2022 r., poz. 1138 ze zm.; dalej: k.k.) – udział w zorganizowanej grupie przestępczej) i 284 zarzutów o czyny z art. 286 § 1 k.k. oraz w dniu 23 czerwca 2016 r. zastosował wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres trzech miesięcy.

W dniu 18 lipca 2016 r. Komendant Stołeczny Policji, powołując się na art. 19 ust. 1a u.b.a., postanowił przejąć do depozytu Wydziału Postępowań Administracyjnych Komendy Stołecznej Policji dziesięć sztuk broni należącej do skarżącego wraz z amunicją oraz legitymacją posiadacza broni.

Decyzją z 16 października 2019 r., na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., Komendant Stołeczny Policji umorzył postępowanie administracyjne w sprawie cofnięcia skarżącemu pozwolenia na broń palną w związku z faktem, że powadzone przeciwko niemu przez Prokuraturę Okręgową w Gorzowie Wielkopolskim postępowanie dotyczące udziału w zorganizowanej grupie przestępczej nie zostało dotychczas zakończone i nie jest przewidywalny termin jego zakończenia.

Jednocześnie pismem z 16 października 2019 r. Naczelnik Wydziału Postępowań Administracyjnych Komendy Stołecznej Policji poinformował skarżącego, że mając na uwadze toczące się przeciwko niemu postępowania karne, w tym wszczęte w 2018 r. i toczące się przed Sądem Rejonowym w Gryfinie postępowanie w sprawie o popełnienie przestępstwa z art. 91a ustawy Prawo budowlane, organ uznał za zasadne zastosowanie art. 19 ust. 1a u.b.a. i zabezpieczenie w aktach postępowania administracyjnego dokumentów potwierdzających legalność posiadanej broni.

WSA w Warszawie zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę J.R., stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.).

WSA wskazał, że skargą objęta została czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. polegająca na niezwróceniu skarżącemu dokumentów odebranych mu w dniu 20 czerwca 2016 r. w związku z oskarżeniem go o popełnienie przestępstw z art. 258 § 1 i art. 286 § 1 k.k. Skarżący podniósł, że prewencyjne odebranie broni jest dopuszczalne wówczas, gdy przeciwko uprawnionemu do posiadania broni toczy się postępowanie karne o przestępstwo określone w art. 15 ust. 1 pkt 6 u.b.a., do czasu prawomocnego zakończenia tego postępowania, na okres nie dłuższy niż 3 lata. Skarżący argumentował, że przesłanki te są rozłączne i zaistnienie którejkolwiek z nich, tj. zakończenie postępowania karnego lub upływ okresu 3 lat, zobowiązuje policję do oddania zatrzymanej broni oraz amunicji i dokumentów, co w przypadku skarżącego powinno nastąpić najpóźniej do 18 lipca 2019 r. tj. po upływie 3 lat od daty wydania przez Komendanta Stołecznego Policji postanowienia o przejęciu broni do depozytu, bez względu na to, że postępowania karne prowadzone przeciwko skarżącego są nadal w toku.

W ocenie WSA zaskarżoną informację o zabezpieczeniu w aktach postępowania administracyjnego dokumentów potwierdzających legalność posiadanej broni należy traktować na równi z czynnością materialno-techniczną odebrania dokumentów. WSA zgodził się, że z upływem 3 lat od odebrania skarżącemu broni i dokumentów jej dotyczących ustały prawne przesłanki wskazane w postanowieniu z 2016 r. Nie oznacza to jednak, że sporne dokumenty powinny być zwrócone, bowiem skarżący nie dostrzega, że jeszcze przed upływem 3 lat od chwili odebrania mu broni w 2016 r., zaistniała nowa i samodzielna podstawa do odebrania broni i dokumentów, bowiem w styczniu 2018 r. postawiono mu zarzut popełnienia przestępstwa z art. 91a prawa budowlanego, a więc czynu, który mieści się w dyspozycji art. 15 ust. 1 pkt 6 lit. a) w związku z art. 19 ust. 1a u.b.a. i uzasadnia odebranie broni, a więc i zatrzymanie dokumentów.

Zdaniem sądu pierwszej instancji nie ma podstaw do przyjęcia, że wyłącznie dlatego, że upłynęły 3 lata od wydania postanowienia o odebraniu broni skarżący przestał być osobą stanowiącą zagrożenie dla siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego. Dlatego WSA podzielił stanowisko organu o zaistnieniu podstaw do niezwrócenia skarżącemu dokumentów dotyczących broni odebranej w 2016 r.

W skardze kasacyjnej J.R. zaskarżył powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zaś w przypadku uznania przez NSA, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, wniósł o uwzględnienie skargi w całości i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez NSA; zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego (adwokackiego) według norm prawem przepisanych; a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucił.:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez zamieszczenie w zaskarżonym wyroku ogólnikowego uzasadnienia oraz nieprzedstawienie w uzasadnieniu wyroku w sposób wyczerpujący i rzetelny powodów, które uprawniały do oddalenia skargi, co uniemożliwia dokonanie oceny poprawności i legalności twierdzeń przyjętych przez sąd;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 146 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez całkowite pominięcie przez sąd pierwszej instancji wskazań wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 grudnia 2013 r. (sygn. akt P 43/12) i pominięcie okoliczności podmiotowych i przedmiotowych danej sprawy, w tym nierozerwalnie związanych z osobą skarżącego kasacyjnie, ani z zarzucanym mu czynem z art. 91a ustawy Prawo budowlane, w sytuacji gdy obowiązkiem sądu jest przeanalizowanie czy okoliczności konkretnej sprawy były tego rodzaju, że w obiektywny sposób uzasadniają obawę, że dana osoba stanowić może zagrożenie dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego albo dla wolności i praw i innych osób; ewentualnie:

3. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie tj. art. 19 ust. 1a w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 u.b.a. przez niezastosowanie się przy analizie zaskarżonej czynności do wskazań wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 grudnia 2013 r. sygn. akt P 43/12 i nieprzeprowadzenie wymaganej oceny, czy zachodzi uzasadniona obawa, że skarżący jako podejrzany o popełnienie przestępstwa z art. 15 ust. 1 pkt 6 u.b.a. może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego albo dla wolności i praw innych osób, w sytuacji gdy użycie przez ustawodawcę słowa "może" stanowi wyraźną wskazówkę dla organów stosujących prawo, że dokonanie czynności materialno-technicznej wynikającej z art. 19 ust. 1a u.b.a. jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy zachodzi taka obawa; a nadto:

4. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię; tj. art. 19 ust. 1a u.b.a. polegającą na przyjęciu, że obawę co od osoby skarżącego nie należy oceniać wyłącznie na podstawie zarzutu popełnienia przez niego przestępstwa przewidzianego prawem budowlanym, w sytuacji gdy koniec okresu prewencyjnego odebrania broni został uzależniony przez ustawodawcę od zaistnienia określonego zdarzenia (tj. zakończenia postępowania karnego) lub upływu oznaczonego czasu, stąd upływ 3-letniego okresu od pierwotnego zastosowania wobec skarżącego kasacyjnie tego przepisu obligowało sąd do oceny obawy co do jego osoby jedynie w zakresie czynu z art. 91a ustawy Prawo budowlane.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komendant Stołeczny Policji wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd drugiej instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna J.R. oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji sąd drugiej instancji w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe, a dopiero w dalszej kolejności dokonuje oceny zarzutów materialnych. Zachowanie, co do zasady, takiej kolejności rozpoznawania zarzutów kasacyjnych podyktowane jest tym, że ocena sposobu stosowania lub wykładni prawa materialnego może być dokonana tylko wówczas, gdy zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy nie jest sporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, chociaż nie wszystkie zarzuty w niej podniesione mają prawne usprawiedliwienie.

W ocenie NSA zupełnie nietrafne są zarzuty procesowe rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Ich nietrafność ma dwojakie podstawy. Pierwszą są wady formalne tych zarzutów. Wprawdzie skarga kasacyjna ujmuje te zarzuty jako dwa różne naruszenia przepisów formalnych, to w obu przypadkach łączy je z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. Taka konstrukcja rozpoznawanych zarzutów kasacyjnych daje podstawę do ich łącznej oceny. Sąd drugiej instancji zwraca uwagę, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. i art. 146 § 1 tej ustawy nie pozostają w żadnym związku w sposób wskazany w zarzucie. Przepisy te są jednostkami redakcyjnymi tej samej ustawy, ale zakres stosowania czy też ocena stosowania jednego z nich nie wynika z treści drugiego. Zresztą obie grupy tych przepisów odnoszą się do zupełnie innych etapów postępowania. Artykuł 151 oraz 146 § 1 p.p.s.a. to przepisy powiązane z oceną działania administracji, a wiec są one normatywną podstawą kontroli prowadzonej przez sąd pierwszej instancji, natomiast art. 141 § 4 p.p.s.a. to przepis, który określa formalne wymogi prawidłowo sporządzonego uzasadnienia wyroku. Inaczej rzecz ujmując, uzasadnienie wyroku może być merytorycznie wadliwe, ale odpowiadać treści art. 141 § 4 p.p.s.a., dlatego że posiada elementy wymienione w tym przepisie. Trzeba także podkreślić, że o ile naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może być samoistną podstawą kasacyjną, to ani art. 151, czy art. 146 § 1 p.p.s.a. takiej roli pełnić nie może. Przepisy te zawsze muszą zostać powiązane z przepisami materialnymi lub procesowymi stosowanymi przez organ, bo tylko wtedy można ustalić, czy sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonego działania organu administracji publicznej.

Drugą przyczyną nieuwzględnienia rozpoznawanych zarzutów jest ich merytoryczna niezasadność. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że posiada ono wszystkie elementy z art. 141 § 4 p.p.s.a., a więc nie narusza treści tego przepisu. Brak w tym uzasadnieniu rozważań sugerowanych w skardze kasacyjnej, czy też odmienna ocena działań organu, dokonana przez sąd pierwszej instancji, nie wskazuje na naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., ale na różnice w zakresie oceny stosowania przepisów istniejące po stronie sądu i skarżącego kasacyjnie. Z tych wszystkich powodów rozpoznawane zarzuty musiały zostać uznane za nietrafne.

Inaczej natomiast należy ocenić zarzuty materialne rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Wprawdzie i tu pojawiają się uchybienia formalne, bo strona nie wskazuje wyraźnie przepisów naruszonych przez sąd pierwszej instancji, tylko wprost odnosi się do przepisów stosowanych przez organ, to jednak z treści uzasadnienia zarzutów kasacyjnych wynika, że strona skarżąca kasacyjnie dopatruje się wadliwości skarżonego wyroku w tym, że sąd pierwszej instancji oddalił jej skargę w sytuacji, gdy istniały podstawy do jej uwzględnienia z powodu wadliwego stosowania przez organ art. 19 ust. 1a u.b.a.

Z takim stanowiskiem należy się zgodzić, a więc przyjąć należy, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 19 ust. 1a u.b.a. Wykładnia i stosowanie tego przepisu musi wychodzić od ogólnego założenia, że prawo do posiadania broni jest jednym z elementów wolności człowieka. W polskim porządku prawnym wolność ta podlega ograniczeniom, bowiem posiadanie broni, co do zasady, zostało powiązane z pozwoleniem wydawanym przez właściwe organy. Sytuacja taka jest możliwa i dopuszczalna, jednak musi ona uwzględniać konstytucyjne gwarancje wolności. Szczegółowo opisane są one w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zasady tam określone muszą być fundamentem wykładni i stosowania prawa w konkretnych sytuacjach i na gruncie konkretnych uregulowań ustawowych. W konsekwencji ma to prowadzić do przyjęcia podstawowej dyrektywy stosowania i wykładni przepisów, która nakazuje działać na rzecz ochrony wolności – zwłaszcza tam, gdzie ustawa wprost jej nie ogranicza, albo tam gdzie ustawa kształtuje zakres tych ograniczeń.

Artykuł 19 ust. 1a u.b.a. stanowi, że właściwy organ może za pokwitowaniem odebrać broń i amunicję oraz dokumenty potwierdzające legalność posiadania broni osobie, przeciwko której toczy się postępowanie karne o przestępstwa określone w art. 15 ust. 1 pkt 6, do czasu prawomocnego zakończenia tego postępowania, na okres nie dłuższy niż 3 lata. Z treści tego przepisu wynika, że zatrzymanie dokumentów potwierdzających legalność posiadanej broni, zresztą podobnie jak broni, jest wyznaczone dwoma czasowymi granicami, tj. prawomocnym zakończeniem postępowania karnego albo upływem 3 lat od dnia zatrzymania broni i dokumentów. Zatem ziszczenie się któregokolwiek z tych warunków musi prowadzić do oddania broni.

W rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji, podobnie jak organ, stoją na stanowisku, że wszczęcie nowego postępowania karnego przeciwko skarżącemu kasacyjnie w czasie, w którym miał odebraną broń i dokumenty na podstawie wszczętych wcześniej postępowań, skutkuje dalszym trwaniem czynności "odebrania", pomimo tego że upłynął 3 letni termin z art. 19 ust. 1a u.b.a. od dokonania tej czynności w związku z wszczęciem postępowania karnego w 2016 r. Sąd drugiej instancji nie podziela tego stanowiska, bowiem twierdzi, że wolnościowy wymiar posiadania broni nie może prowadzić do takiego sposobu wykładni i stosowania art. 19 ust. 1a u.b.a., w którym instytucja odebrania broni i dokumentów uprawniających do jej posiadania będzie stosowana w sprzeczności z treścią przepisu. Zatem przyjąć należy, że w przypadku odebrania przez policję broni (amunicji) i dokumentów potwierdzających jej legalne posiadanie w rozumieniu art. 19 ust. 1a u.b.a., odebranie takie jest skuteczne do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego, które stanowiło przyczynę odebrania – nie dłużej jednak niż przez 3 lata od dokonania czynności odebrania. Z powyższego wynika więc, że dla oceny prawidłowości odmowy zwrotu broni i dokumentów te dwie przesłanki musza podlegać ocenie i być odnoszone do konkretnej czynności. W rozpoznawanej sprawie oznacza to, że wszczęcie późniejszego postępowania karnego – w związku z toczącym się przed Sądem Rejonowym w Gryfinie postępowaniem w sprawie o popełnienie przestępstwa z art. 91a ustawy Prawo budowlane – nie mogło być podstawą do oceny odebrania broni i dokumentów potwierdzających jej legalne posiadanie w 2016 r. Oczywiście organy wskazane w art. 19 ust. 1a u.b.a. mogą dokonywać odebrania, o którym stanowi ten przepis, ale za każdym razem ta czynność musi być powiązana z konkretnym postępowaniem, a nie być uniwersalnym mechanizmem, którego skuteczność i moc prawna obejmować będzie wszystkie toczące się i przyszłe postępowania. Tylko takie rozumienie art. 19 ust. 1a u.b.a. spełnia funkcję gwarancyjną.

Mając zatem na uwadze, że kontrolowany wyrok nie odpowiada prawu i podlega uchyleniu, wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii, korzystając na podstawie art. 188 p.p.s.a. z kompetencji do rozpoznania skargi strony na czynność materialno-techniczną Komendanta Stołecznego Policji z 16 października 2019 r. w przedmiocie dalszego zabezpieczenia dokumentów potwierdzających legalność posiadania broni, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga ta jest zasadna, w związku z czym należało ją uwzględnić i stwierdzić bezskuteczność zaskarżonej czynności.

W związku z powyższym, NSA na podstawie art. 188 w związku z art. 146 § 1 p.p.s.a. oraz art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.