Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 340/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 686
law: Ustwa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2017 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości [...] w upadłości likwidacyjnej G. F. na zarządzenie pokontrolne [...] w B. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązków w zakresie ochrony środowiska oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2014 r., II SA/Bd 1195/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy – po rozpoznaniu sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości I. S.A. w upadłości likwidacyjnej – G. F. (zwanego dalej "syndykiem") na zarządzenie pokontrolne [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (zwanego dalej "Inspektorem Wojewódzkim") z dnia [...] lipca 2014 r., [...] – uchylił punkt 1 zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego. Ponadto Sąd stwierdził, że zaskarżone zarządzenia pokontrolne w punkcie 1 nie podlega wykonaniu oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach.

Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r., [...], udzielono [...] Z. S.A. w B. – na podstawie art. 151, art. 181 ust. 1 pkt 1, art. 183 ust. 1, art. 188, art. 201 ust. 1, art. 204, art. 207, art. 211, art. 220 ust. 1, art. 222 ust.1 pkt a, art. 376 pkt 3 i art. 378 ust 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (w dacie wydania decyzji tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2006r. Nr 129, poz. 902, dalej "P.o.ś.") – pozwolenia zintegrowanego na prowadzenie instalacji wymienionych w tej decyzji, w punkcie VI tego pozwolenia określono m.in., że:

– likwidacja i rozbiórki prowadzone będą zgodnie z obowiązującym prawem, według zatwierdzonych projektów przy uwzględnieniu wszystkich zidentyfikowanych wcześniej możliwych oddziaływań środowiskowych, stwierdzając, że w przypadku zakończenia działalności należy sporządzić projekt likwidacji obiektów i urządzeń instalacji, uwzględniający wymagania ochrony środowiska, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki odpadami, w tym: segregację i selekcję wytwarzanych odpadów, bezpieczne, czasowe magazynowanie posegregowanych odpadów z ustaleniem sposobu i miejsc magazynowania, pozostałości i inne odpady po segregacji zostaną wybrane i przekazane uprawnionej jednostce do utylizacji, a także, że projekt rozbiórki winien uwzględniać rewitalizację terenu po zlikwidowaniu instalacji, urządzenia wchodzące w skład w instalacji zostaną opróżnione z używanych substancji.

Wojewoda postanowił także, że grunt pod zdemontowanymi urządzeniami zostanie poddany analizie i w przypadku stwierdzenia obecności ponadnormatywnych stężeń zanieczyszczeń, zostanie wybrany, i przekazany jednostce uprawnionej lub oczyszczany na miejscu według zatwierdzonego projektu, a na pięć lat przed spodziewaną likwidacją lub demontażem instalacji zakład rozpocznie tworzenie funduszu likwidacyjnego, mającego na celu zapewnienie środków na bezpieczne dla środowiska zakończenie działania urządzeń.

Następcą prawnym [...] Z. S.A. w B. (dalej zwany "Z. S.A. w B."; "Z. S.A.") jest spółka I. S.A. w upadłości likwidacyjnej (zwana dalej również "spółką"), której syndykiem masy upadłości jest G. F.

W wyniku przeprowadzenia kontroli w dniach od [...] marca do [...] maja 2014 r. w zakładzie I. S.A. w upadłości likwidacyjnej Inspektor Wojewódzki stwierdził nieprawidłowości w zakresie przestrzegania wymagań ochrony środowiska. Podmiot nie realizował obowiązków określonych w pozwoleniu zintegrowanym – decyzji z dnia [...] grudnia 2006 r. W konsekwencji organ na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (na datę czynności organu tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2013 r., poz. 686, dalej "u.P.I.Ś.") skierował do G. F. – syndyka masy upadłości I. S.A. w upadłości likwidacyjnej zarządzenie pokontrolne z dnia [...] lipca 2014 r., [...], w którego treści zawarł m.in. punkt 1: Przystąpić od dnia otrzymania zarządzenia do realizacji działań przewidzianych w przypadku zakończenia eksploatacji instalacji, określonych w obowiązującym pozwoleniu zintegrowanym, tj.: likwidację i rozbiórki prowadzić zgodnie z obowiązującym prawem, wg zatwierdzonych projektów przy uwzględnieniu wszystkich zidentyfikowanych wcześniej możliwych oddziaływań środowiskowych, grunt pod zdemontowanymi urządzeniami poddać analizie, rozpocząć tworzenie funduszu likwidacyjnego, mającego na celu zapewnienie środków na bezpieczne dla środowiska zakończenie działania urządzeń.

Syndyk masy upadłości I. S.A. w upadłości likwidacyjnej G. F. – po uprzednim wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, między innymi w odniesieniu do punktu 1 zarządzenia pokontrolnego z dnia [...] lipca 2014 r. – wniósł skargę dotyczącą punktu 1 zarządzenia, zarzucając naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej "K.p.a." w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy – poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności;

2. art. 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a u.P.I.Ś. w zw. z art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, dalej "P.o.ś." – poprzez uznanie go za podmiot korzystający ze środowiska;

3. art. 2 w zw. z art. 342 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, dalej "P.u.n." – poprzez nakazanie mu postępowania z funduszami masy upadłości wbrew tej ustawie;

4. art. 91 ust. 2 P.u.n. – poprzez nakazanie realizacji wynikających z decyzji administracyjnej zobowiązań majątkowych niepieniężnych, pomimo że z dniem ogłoszenia upadłości zobowiązania te zmieniły się w zobowiązania pieniężne;

5. art. 193 ust. 1 pkt 2 P.o.ś. – poprzez jego niezastosowanie, gdy spełnione zostały ustawowe przesłanki wygaśnięcia pozwolenia zintegrowanego, które stało się bezprzedmiotowe podmiotowo i przedmiotowo;

6. art. 9 oraz 11 K.p.a. – poprzez brak podania wyczerpujących informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, mających wpływ na zarządzenie, a także o sposobie jego realizacji, co umożliwiało odniesienie się do przesłanek, którymi kierował się organ wydając zarządzenie. Skarżący wniósł o uchylenie zarządzenia pokontrolnego w części dotyczącej pkt 1 i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wywodząc, że wyniki kontroli uzasadniały wydanie zarządzenia pokontrolnego, a wobec faktu, że syndyk jest osobą zarządzającą majątkiem spółki i uprawnioną do podejmowania decyzji w jej imieniu – zarządzenie skierowano do syndyka, a wskazane pozwolenie zintegrowane nadal obowiązuje, oraz że do zarządzeń pokontrolnych z art. 12 ust. 1 pkt 1 u.P.I.Ś. nie stosuje się przepisów K.p.a.

Na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji pełnomocnik skarżącego poza podtrzymaniem dotychczasowego stanowiska w zakresie zaskarżenia punktu 1 zarządzenia pokontrolnego podkreślił brak podstaw do stworzenia funduszu likwidacyjnego, którego syndyk, obejmując masę upadłości, nie zastał w księgach rachunkowych. Ponadto na pytanie Sądu pełnomocnik oświadczył, że "wszystkie zarzuty z zarządzenia pokontrolnego oprócz funduszu likwidacyjnego zostały wykonane". Podniósł, że adresatem zarządzenia w zakresie punktu 1 nie powinien być syndyk, a ponadto, że podjęte zostały działania w celu zmiany pozwolenia zintegrowanego, które poprzedzone były wymianą korespondencji z marszałkiem Województwa, co miało miejsce około pół roku wcześniej. Wyjaśnił, że syndyk nie prowadzi działalności gospodarczej ani nie występował do sędziego komisarza o zgodę na jej prowadzenie. Nie prowadzi też rozbiórki instalacji. Ponadto potwierdził, że do tej pory zostały sprzedane trzy instalacje – w dniu [...] grudnia 2013 r. i wyjaśnił, że umowa sprzedaży instalacji [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. "dotyczy produkcji DNT", natomiast "ta dotycząca elektrolizy solanki związana jest z instalacją katolitu". Syndykowi udało się sprzedać tylko minimalną cześć masy upadłości.

Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2014 r., II SA/Bd 1195/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zarządzenie pokontrolne w punkcie 1.

Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia wyjaśnił, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego. Sąd odwołał się do wyników kontroli w zakładzie spółki, przeprowadzonej w dniach: [...] marca 2014 r. – [...] maja 2014 r. w związku ze zgłoszeniami szkody przez Prezydenta Miasta B. oraz Miejskie Wodociągi i Kanalizację w B. sp. z o.o. do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w B.

Na podstawie protokołu kontroli z dnia [...] maja 2014 r., [...] , Sąd pierwszej instancji stwierdził, że spółka I. S.A. w likwidacji upadłościowej jest następcą prawnym spółki Z. S.A. w B.; od grudnia 2012 r., na skutek wygaszenia produkcji w Z. S.A. spółka pełni rolę operatora infrastruktury użytkowanej przez inne podmioty; [...] marca 2014 r. Sąd Rejonowy w B. przyjął wniosek I. S.A. o ogłoszenie upadłości spółki (postanowieniem Sądu Rejonowego w B. Wydział XV Gospodarczy, sygn. akt [...]); wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony przez zarząd Spółki do Sądu Rejonowego w B. w dniu [...] grudnia 2013 r. i aktualnie, na skutek decyzji Sądu Rejonowego, cały majątek Spółki przeszedł w zarząd syndyka.

Dalej Sąd wywodził, że w toku kontroli nie został przedstawiony projekt likwidacji obiektów i urządzeń instalacji, uwzględniający wymagania ochrony środowiska i nie były prowadzone rewitalizacje terenów, związane z zaprzestaniem produkcji oraz prowadzonym postępowaniem likwidacyjnym. Po zaprzestaniu produkcji oraz rozbrojeniu instalacji nie były wykonywane analizy gruntu, mające na celu zweryfikowanie ewentualnej zawartości ponadnormatywnych stężeń zanieczyszczeń i nie przystąpiono do tworzenia funduszu likwidacyjnego. Sąd podkreślił, że z protokołu wynika również, że "Zakład nie prowadzi obecnie działalności produkcyjnej określonej pozwoleniem zintegrowanym", natomiast z tego protokołu nie wynika, żeby skarżący prowadził prace, których celem byłaby rozbiórka instalacji produkcyjnych. Protokół stwierdza, że doszło do zaprzestania produkcji i rozbrojenia instalacji– bez ustalenia kto, kiedy i w jakim zakresie tego dokonał oraz jaki jest wpływ tych instalacji na środowisko.

W ocenie Sądu pierwszej instancji zarządzenie pokontrolne w zaskarżonej części nie znajduje swojego oparcia w ustaleniach poczynionych w trakcie kontroli. "Zakład nie prowadzi obecnie działalności produkcyjnej określonej pozwoleniem zintegrowanym ...", a więc tym samym organ nie ustalił, że zachodzi korzystanie ze środowiska przez skarżącego syndyka, po drugie: "...Spółka pełni rolę operatora infrastruktury użytkowanej przez inne podmioty". Wskazując na to, że instytucja pozwoleń zintegrowanych została wprowadzona w celu umożliwienia pomiotom korzystającym ze środowiska funkcjonowania na podstawie jednego pozwolenia, które powinno w sposób kompleksowy uwzględniać oddziaływania konkretnej instalacji na środowisko, ustawa Prawo ochrony środowiska przewiduje także w określonych sytuacjach wygaśnięcie, cofnięcie i ograniczenie pozwolenia zintegrowanego. W ocenie Sądu, skoro ani I. S.A. w upadłości likwidacyjnej, ani skarżący syndyk nie prowadzą działalności gospodarczej, to tym samym nie ma podstaw do twierdzenia, że można im przypisać cechy podmiotu korzystającego ze środowiska.

Wskazując na władczy charakter prawny zarządzenia pokontrolnego wydawanego na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 u.P.I.Ś. i odwołując się do art. 12a tej ustawy, który odsyła do przepisów rozdziału 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, dalej "u.s.d.g.", Sąd stwierdził, że w świetle definicji terminu "działalność gospodarcza" zawartej w art. 2 u.s.d.g. oraz ustaleń protokołu kontroli wynika, że skoro adresat zarządzenia pokontrolnego nie prowadzi działalności gospodarczej, to w świetle definicji z art. 3 pkt 20 P.o.ś. nie jest podmiotem korzystającym ze środowiska. Sąd stwierdził, że działalność gospodarczą prowadził pierwotny adresat decyzji (pozwolenia zintegrowanego) z dnia [...] grudnia 2012 r., a później i spółka I. S.A. i były to podmioty korzystające ze środowiska. Nie można natomiast tego odnieść do skarżącego syndyka, przynajmniej w świetle ustaleń zawartych w protokole kontroli. Wobec tego za chybione Sąd uznał wywody organu o braku podstaw do stosowania przepisów K.p.a., ponieważ skarżony organ nie ustalił, aby skarżący prowadził działalność gospodarczą. Zdaniem Sądu jest odwrotnie – Inspektor Wojewódzki zobowiązany był prowadzić postępowanie na podstawie zasad wynikających z K.p.a., skoro nie ustalono faktu prowadzenia przez skarżącego syndyka działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu obowiązek stosowania K.p.a. odnosi się zarówno do czynności kontrolnych, jak i do wydania zarządzenia pokontrolnego, zaś organ, dokonując zawartych w protokole ustaleń stanu faktycznego i wydając zaskarżone zarządzenie pokontrolne, uchybił normom prawnym wynikającym z przepisów K.p.a., w szczególności w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego.

Odwołując się do przepisów P.u.n., w tym funkcji syndyka masy upadłości, Sąd stwierdził, że nie trzeba analizy przywołanego w zarządzeniu pokontrolnym pozwolenia zintegrowanego, aby stwierdzić, że błędne jest czynienie skarżącemu, w świetle ustaleń dokonanych w czasie kontroli, zarzutu braku wykonania obowiązków wynikających z tego pozwolenia. Zdaniem Sądu byłoby to niewątpliwie uzasadnione, gdyby syndyk rzeczywiście prowadził działalność gospodarczą, co generalnie jest możliwie, ale tylko wówczas, gdy sąd, ogłaszając upadłość, upoważnił syndyka do takiej działalności, tego zaś organ w sprawie nie ustalił.

Zdaniem Sądu, nałożenie na syndyka obowiązku rozpoczęcia tworzenia funduszu likwidacyjnego jest sprzeczne nie tylko z obowiązkami i uprawnieniami syndyka wynikającymi z P.u.n., ale także z samym pozwoleniem zintegrowanym z dnia [...] grudnia 2006 r., w którym stwierdzono, że rozpoczęcie tworzenia funduszu likwidacyjnego ma nastąpić "Na pięć lat przed spodziewaną likwidacją lub demontażem instalacji". Sąd podniósł, że z protokołu pokontrolnego wynika, iż od grudnia 2012 r. nastąpiło wygaśnięcie produkcji w dawnym zakładzie Z. S.A., a infrastruktura użytkowana jest przez inne podmioty, co wynika z protokołu kontroli, w którym stwierdzono, że "Spółka pełni rolę operatora infrastruktury użytkowanej przez inne podmioty". Sąd zarzucił organowi, że ten nie dokonał jakichkolwiek ustaleń, czy w odniesieniu do adresata zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego są przesłanki do stwierdzenia o "spodziewanej likwidacji lub demontażu instalacji"; organ nie ustalił również, czy i jakie obiekty przeszły na własność innych podmiotów istniejących na terenie zajmowanym swego czasu przez adresata pozwolenia zintegrowanego oraz czy te podmioty prowadzą działalność gospodarczą, korzystając ze środowiska, a także czy w ich zamierzeniach i planach jest spodziewana likwidacja lub demontaż instalacji, co uzasadniałyby stwierdzenie obowiązku tworzenia funduszu likwidacyjnego.

Zarzucając organowi, że nie wyjaśnił w zaskarżonym zarządzeniu także tego, co oznacza stwierdzenie "Spółka pełni rolę operatora infrastruktury użytkowanej przez inne podmioty", zarazem Sąd stwierdził, iż stanowisko takie zdaje się sugerować, że to właśnie te "inne podmioty" powinny być adresatem obowiązków nałożonych w punkcie 1 zaskarżonego zarządzenia – o ile prowadzą działalność gospodarczą, korzystając ze środowiska oraz zamierzają przeprowadzić likwidację lub demontaż instalacji. Zdaniem Sądu, wyjaśnienia wymaga także stwierdzenie zwarte w protokole z kontroli, że "... cały majątek Spółki przeszedł w zarząd wspomnianego syndyka ...", skoro z akt sprawy wynika, że w grudniu 2013 r., a więc przed kontrolą organu, doszło do sprzedaży metalowych instalacji; ta okoliczność również wymaga wyjaśnienia organu, czego zabrakło w protokole z kontroli oraz w uzasadnieniu zarządzenia pokontrolnego.

Podsumowując Sąd pierwszej instancji uznał, że organ przyjął odpowiedzialność skarżącego syndyka w nieograniczonym niczym zakresie, uznając, że skoro zarządza majątkiem Spółki, to jest tym samym adresatem pozwolenia zintegrowanego. Zdaniem Sądu organ uczynił to, nie bacząc na przepisy P.u.n. oraz na przepisy P.o.ś., z których wynika kiedy, komu i w jakich okolicznościach wydaje się pozwolenie zintegrowane, a zatem kto odpowiada za wykonanie wynikających z niego obowiązków. Sąd stwierdził, że tym podmiotem nie jest w świetle ustaleń protokołu kontrolnego syndyk, który nie prowadzi działalności gospodarczej z wykorzystaniem środowiska.

W skardze kasacyjnej Inspektor Wojewódzki wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania.

Organ powołał następujące podstawy kasacyjne:

1. naruszenie przepisów postępowania:

a. art. 141 § 4 P.p.s.a. przez brak odniesienia się do wszystkich okoliczności mających znaczenie z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy oraz zawarcie wskazań co do dalszego postępowania pozostających w sprzeczności z art. 12a u.P.I.Ś. oraz art. 77 ust. 1 u.s.d.g., jak i z postanowieniami art. 3 pkt 20 P.o.ś. w zw. z art. 2 i art. 4 u.s.d.g.; a także art. 236 ust. 1 i art. 342 ust. 1 P.u.n. w zw. z art. 6 pkt 11 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, poprzez przesądzenie, że w sprawie brak było podstaw do nałożenia obowiązku utworzenia funduszu likwidacyjnego;

b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 1, art. 6, art. 75, art. 77 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 12a u.P.I.Ś. oraz art. 77 ust. 1 u.s.d.g. i w powiązaniu z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych oraz nie dokonał ich właściwej oceny, co doprowadziło do naruszenia zasad postępowania administracyjnego;

c. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 193 ust. 1 i 3 oraz art. 194 ust. 1 i art. 195 ust. 1 P.o.ś., wskazujących w jakich przypadkach ma miejsce wygaśnięcie pozwolenia na korzystanie ze środowiska (w tym także zintegrowanego) przez nakazanie sprawdzenia, czy w sprawie nie doszło do powstania takich skutków z mocy prawa;

2. przepisów prawa materialnego, to jest:

a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 3 pkt 20 P.o.ś. w zw. z art. 2 i art. 4 u.s.d.g. przez przyjęcie, że w sprawie nie występuje podmiot korzystający ze środowiska prowadzący działalność gospodarczą;

b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 236 ust. 1 i art. 342 ust. 1 P.u.n. w zw. z art. 6 pkt 11 u.z.s.ś. przez przyjęcie, że syndyk nie może być zobowiązany do utworzenia funduszu likwidacyjnego.

W uzasadnieniu organ, motywując poszczególne podstawy kasacyjne, stwierdził, że w stosunku do podmiotów prowadzących działalność gospodarczą nie ma jakichkolwiek podstaw do stosowania w toku prowadzonego postępowania kontrolnego zasad wynikających z K.p.a., bowiem zasady kontroli takich podmiotów wynikają z u.s.d.g., wobec czego przeciwne stanowisko Sądu w tym względzie stanowi istotne naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z przywołanymi przepisami K.p.a. Ponadto organ zastrzegł, że nawet gdyby przyjąć hipotetyczne założenie, że podmiot kontrolowany nie wykonywał działalności gospodarczej, to i w takim przypadku nie znajdowałyby zastosowania reguły wynikające z K.p.a., gdyż nie pozwala na to art. 1 pkt 1 K.p.a., a do kontroli przeprowadzanych w stosunku do podmiotów korzystających ze środowiska, do których u.s.d.g. nie znajduje zastosowania, postępowania kontrolne będą prowadzone na podstawie u.P.I.Ś. oraz na podstawie P.o.ś.

Odwołując się do ustaleń zawartych w protokole kontroli skarżący kasacyjnie stwierdził, że nie można uznać, iż adresat zarządzenia pokontrolnego nie prowadzi działalności gospodarczej, gdyż kontrolowany ma status przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą w rozumieniu art. 2 u.s.d.g. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, uznanie przez Sąd w analizowanej sprawie, że podmiot dzierżawiący nieruchomości i będący "operatorem infrastruktury użytkowanej przez inne podmioty", wpisany do KRS oraz REGON, nie prowadzi działalności gospodarczej pozostaje w rażącej sprzeczności z postanowieniami tego przepisu, jak również w sprzeczności z art. 4 u.s.d.g., który przewiduje, że przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zdaniem organu, jeżeli adresat zarządzeń pokontrolnych prowadzi działalność gospodarczą i jest wpisany do rejestrów, to jest przedsiębiorcą, zaś błędne stanowisko Sądu w tym względzie doprowadziło do naruszenia art. 141 § 1 P.p.s.a. oraz art. 12a u.P.I.Ś. i art. 77 ust. 1 u.s.d.g. poprzez przyjęcie, że przepisy te nie znajdują zastosowania.

Skarżący kasacyjnie powołał się także na art. 236 ust. 1 i art. 342 ust. 1 P.u.n. w zw. z art. 6 pkt 11 u.z.s.ś. Zaznaczył, że Sąd naruszył te przepisy przez przyjęcie, że syndyk nie może być zobowiązany do utworzenia funduszu likwidacyjnego. Odwołał się bowiem jedynie ogólnie do rozwiązań wynikających z P.u.n.

Inspektor Wojewódzki stwierdził, że szkody w środowisku mogą być uznane w pewnych sytuacjach za wierzytelność kwalifikującą się do zgłoszenia i zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym lub naprawczym, co wymaga spełnienia wymagań formalnych wynikających z przepisów prawa, skoro obowiązek naprawienia szkód w środowisku może być konsekwencją zobowiązań nałożonych na podmiot korzystający ze środowiska, jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, jak i działań podjętych już przez syndyka w ramach prowadzonego i postępowania upadłościowego.

Uznając, że wierzytelności związane z naprawą szkód powstałych w środowisku mogą być zakwalifikowane do różnych rodzajów wierzytelności upadłościowych, skarżący kasacyjnie wyjaśnił, że jeżeli wierzytelności takie powstałyby przed ogłoszeniem upadłości, to byłyby wierzytelnościami upadłościowymi. Natomiast w sytuacji, gdy zobowiązania związane z naprawieniem szkód w środowisku powstałyby już po ogłoszeniu upadłości, to byłyby to wierzytelności masy upadłego. Organ wywodził, że różnica ta z punktu widzenia kolejności zaspokojenia ma istotne znaczenie, gdyż koszty postępowania upadłościowego przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości zgodnie z postanowieniami art. 342 P.u.n. kwalifikowane byłyby do pierwszej kategorii i jako takie zaspokajane w pierwszej kolejności; natomiast w pozostałych przypadkach byłyby one kwalifikowane do trzeciej kategorii jako podatki i inne daniny publiczne oraz pozostałe należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wraz z odsetkami i kosztami egzekucji.

Podsumowując, skarżący kasacyjnie, stwierdził, że brak jest przeszkód do uznania, że przepisy P.u.n. wyłączają możliwość utworzenia funduszu likwidacyjnego mającego doprowadzić do naprawienia szkody w środowisku. W związku z tym uznanie przez Sąd, że taka możliwość naruszałoby obowiązki syndyka wynikające z tej ostatniej ustawy (bez wskazania [konkretnej] normy prawnej) jest w ocenie organu sprzeczne z przytoczonymi w skardze kasacyjnej regulacjami prawnymi. Przepisy P.u.n. nie wyłączają bowiem obowiązywania P.o.ś., które w zakresie naprawienia szkód w środowisku ma charakter lex specialis w stosunku do ogólnych zasad przeprowadzenia postępowania upadłościowego i naprawczego.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i wyrokiem z dnia 27 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 1156/15 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 1195/14 i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania przez ten Sąd.

W uzasadnieniu wyroku Sądu II instancji wskazano, że skarżący kasacyjnie organ przedstawia kilka zarzutów proceduralnych i materialnych, wskazując w ich ramach na grupy powiązanych ze sobą przepisów. Zarzuty te były częściowo wzajemnie ze sobą powiązane. Jako wiodącą Inspektor Wojewódzki przedstawił tezę, z którą łączy zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 3 pkt 20 P.o.ś. w zw. z art. 2 i art. 4 u.s.d.g. przez przyjęcie, że w sprawie nie występuje podmiot korzystający ze środowiska prowadzący działalność gospodarczą. Z zarzutem tym powiązany został zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez brak odniesienia się przez Sąd do okoliczności faktycznych i prawnych mających znaczenie z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy oraz zawarcie wskazań co do dalszego postępowania pozostających w sprzeczności z art. 12a u.P.I.Ś. oraz art. 77 ust. 1 u.s.d.g., jak i z postanowieniami art. 3 pkt 20 P.o.ś. w zw. z art. 2 i art. 4 u.s.d.g.; a także art. 236 ust. 1 i art. 342 ust. 1 P.u.n. w zw. z art. 6 pkt 11 u.z.s.ś.

Inspektor Wojewódzki skierował także część przedstawionych zarzutów przeciwko tezom wyrażonym w zaskarżonym wyroku: dotyczącym trybu postępowania i stosowania K.p.a. (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 1, art. 6, art. 75, art. 77 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 12a u.P.I.Ś. oraz art. 77 ust. 1 u.s.d.g. i w powiązaniu z art. 141 § 4 P.p.s.a.), dotyczących wygaśnięcia pozwolenia zintegrowanego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 193 ust. 1 i 3 oraz art. 194 ust. 1 i art. 195 ust. 1 P.o.ś.) oraz możliwości utworzenia przez syndyka funduszu likwidacyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w powiązaniu z art. 236 ust. 1 i art. 342 ust. 1 P.u.n. w zw. z art. 6 pkt 11 u.z.s.ś.).

Sąd II instancji podkreślił, że w sprawie kontrolą sądu administracyjnego objęto zarządzenie pokontrolne – specyficzną formę prawną działania administracji, która opiera się na art. 12 u.P.I.Ś. Wskazany wyżej przepis stanowi, że na podstawie ustaleń kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wydać zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej. Powyższe oznacza, że choć czynności kontrolne przeprowadza się w jednostce organizacyjnej, to jednak adresatem zarządzenia pokontrolnego nie jest ta jednostka, lecz jest nią wyłącznie kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoba fizyczna. Z kolejnych jednostek redakcyjnych art. 12 u.P.I.Ś. wynikają określone obowiązki ciążące na kierowniku kontrolowanej przez Inspekcję jednostki organizacyjnej. Jest to obowiązek informowania inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych w zarządzeniu pokontrolnym naruszeń (ust. 2) oraz przeprowadzenia postępowania służbowego (...) przeciwko osobom winnym dopuszczenia do uchybień i poinformowania inspektora o wynikach tego postępowania i podjętych działaniach (ust. 3) (tak: wyrok NSA z dnia 23 lutego 2016 r., II OSK 1534/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zarządzenie pokontrolne jest więc aktem, który można określić jako akt o charakterze sygnalizacyjnym, określający ramowe kierunki postępowania względem osoby zarządzającej podmiotem korzystającym ze środowiska (albo innej osoby fizycznej).

W zaskarżonym w niniejszej sprawie zarządzeniu pokontrolnym Inspektora Wojewódzkiego z dnia [...] lipca 2014 r., [...] stwierdzono m.in. obiektywną okoliczność, a mianowicie, że nie rozpoczęto tworzenia funduszu likwidacyjnego, mającego na celu zapewnienie środków na bezpieczne dla środowiska zakończenie działania urządzeń na obszarze dawnych zakładów Z., który to obowiązek wynikał z decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2006 r., [...], udzielającej [...] Z. S.A. w B. pozwolenia zintegrowanego. Obecna spółka I. S.A. (w upadłości likwidacyjnej), której masą upadłości zarządza syndyk G. F., jest następcą prawnym beneficjenta wydanego pozwolenia zintegrowanego. Z akt nie wynika, aby wskazane pozwolenie zintegrowane wygasło lub utraciło moc.

Mając na względzie powyższe, Sąd II instancji stwierdził, że w płaszczyźnie przedmiotowej zaistniała przyczyna dla sformułowania względem syndyka ("kierownika kontrolowanej jednostki") zarządzenia pokontrolnego obejmującego wykonanie obowiązków zawartych w ważnym pozwoleniu zintegrowanym.

NSA nie podzielił stanowiska, że podmiot (I. S.A. w upadłości likwidacyjnej), którego masą upadłości zarządza adresat zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, nie może być adresatem obowiązku wynikającego z pozwolenia zintegrowanego, jak i adresatem takim nie może być personalnie sam syndyk. Według zebranych akt na datę wydania zarządzenia pokontrolnego istniał podmiot będący beneficjentem pozwolenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r., [...], jak i samo to pozwolenie nie utraciło mocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że adresatem wskazanej decyzji jest nadal podmiot korzystający ze środowiska – spółka prawa handlowego (zob. art. 4 u.s.d.g.). Nie ma natomiast znaczenia to, że ogłoszono jej upadłość. Stan upadłości nie dezaktualizuje bowiem obowiązków wynikających z posiadanych pozwoleń, zwłaszcza obowiązków określonych z realizacją obowiązków prawidłowego zakończenia działalności likwidowanego zakładu. Z kolei sam syndyk jest niewątpliwie "kierownikiem kontrolowanej jednostki", o której mowa powyżej, a więc zarządzenie z art. 12 ust. 1 pkt 1 u.P.I.Ś. mogło być do niego skierowane.

Marginalnie Sąd II instancji wskazał, że kwestia stanu upadłości podmiotu korzystającego ze środowiska została przez ustawodawcę dostrzeżona w art. 200 P.o.ś., w którym wskazano, że "W razie ogłoszenia likwidacji lub upadłości podmiotu korzystającego ze środowiska przepisy art. 198 stosuje się odpowiednio w zakresie orzekania o zwrocie zabezpieczenia albo o jego przeznaczeniu na usunięcie szkód". Choć przepis ten dotyczy szczególnego uregulowania dotyczącego rozdysponowania zabezpieczeniem, o którym mowa w art. 187 P.o.ś., to jednak można z niego wyprowadzić wniosek, że obowiązki wynikające z pozwolenia (w tym zintegrowanego) nadal ciążą także na podmiocie w upadłości. Ustanowienie zabezpieczenia, o którym mowa, następuje bowiem w pozwoleniu wydawanym na podstawie P.o.ś.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 3 pkt 20 P.o.ś. w zw. z art. 2 i art. 4 u.s.d.g. polegający na błędnym przyjęciu przez Sąd, że w sprawie nie występuje podmiot korzystający ze środowiska prowadzący działalność gospodarczą. Uwzględnienie tego zarzutu stanowiło wystarczającą podstawę uwzględnienia skargi kasacyjnej. Zaskarżony wyrok oparto bowiem przede wszystkim na tezie, że zarządzenie pokontrolne w kwestionowanym punkcie 1 nie mogło być kierowane do syndyka masy upadłości I. S.A., a teza ta okazała się chybiona.

W kwestii pozostałych zrzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że są one w dużej mierze trafne. Zastrzegł przy tym, że zarzuty sformułowane przez Inspektora Wojewódzkiego stanowią zestawienie wielu mniej lub bardziej powiązanych przepisów prawa, a część z nich – jak wynika z kontekstu skargi kasacyjnej – została powołana jako regulacje "reprezentujące" pewien problem (np. wskazano na naruszenie art. 1, art. 6, art. 75, art. 77 i art. 80 K.p.a. na poparcie tezy, że nie powinny być one stosowane w sprawie albo art. 193 ust. 1 i 3 oraz art. 194 ust. 1 i art. 195 ust. 1 P.o.ś., w celu wyjaśnienia podstaw wygasania pozwoleń uregulowanych w dziale IV P.o.ś.). Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił nie tyle zarzuty naruszenia wszystkich powołanych przez skarżący kasacyjnie organ, co uznał za zasadne przedstawione przez niego następujące argumenty: dotyczący braku podstaw do stosowania do zarządzenia pokontrolnego przepisów K.p.a. (w tym zakresie trafny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 1 pkt 1 K.p.a.), dotyczący braku podstaw do podważania mocy wiążącej pozwolenia zintegrowanego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 193 ust. 1 i 3 P.o.ś.) oraz możliwości utworzenia przez syndyka funduszu likwidacyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w powiązaniu z art. 236 ust. 1 i art. 342 ust. 1 P.u.n.).

Uzupełniając powyższe i odnosząc się do ostatniej z wyżej wymienionych kwestii Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przedmiotem zaskarżenia jest zarządzenie pokontrolne, które rodzi po stronie jego adresata (syndyka) obowiązek "poinformowania wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń". Zatem zarządzenie nie jest nakazem utworzenia funduszu, ale na jego podstawie syndyk powinien podjąć ustalenia dotyczące przesłanek tworzenia funduszu likwidacyjnego według warunków pozwolenia zintegrowanego, to jest: czy w okresie najbliższych 5 lat przewiduje się likwidację lub demontaż instalacji będących w dyspozycji I. S.A. w upadłości likwidacyjnej i czy konieczne jest zabezpieczenie środków na te procesy, biorąc pod uwagę względy bezpiecznego dla środowiska zakończenia działania urządzeń.

W dniu rozprawy wyznaczonej na dzień 9 maja 2017 r. stawił się skarżący wraz z pełnomocnikiem, który złożył do akt sprawy protokół kontroli [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w B. z [...] kwietnia 2013 r. Zdaniem strony skarżącej dokument ten potwierdza likwidację wszystkich instalacji objętych pozwoleniem zintegrowanym. Sąd działając na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził dowód uzupełniający ze złożonego protokołu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wstępie rozważań Skład Sądu wskazuje na związanie w przedmiotowej sprawie wyrokiem NSA z dnia 27 stycznia 2017 r. II OSK 1156/15 poparte art. 190 zd. pierwsze p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W przywołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że w sprawie występuje podmiot korzystający ze środowiska prowadzący działalność gospodarczą. We wiążącym orzeczeniu Sąd II instancji zwrócił również uwagę na specyficzną formę aktu prawnego zaskarżonego do Sądu, jakim jest zarządzenie pokontrolne wydawane na art. 12 u.P.I.Ś. Przepis ten w ust. 1 pkt 1 stanowi, że na podstawie ustaleń kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wydać zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej. Natomiast na podstawie art. 12 ust. 2 tej ustawy kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowana osoba fizyczna, w terminie wyznaczonym w zarządzeniu pokontrolnym, mają obowiązek poinformowania wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu naruszeń.

Wojewódzki inspektor ochrony środowiska może zażądać od kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej przeprowadzenia postępowania służbowego lub innego przewidzianego prawem postępowania przeciwko osobom winnym dopuszczenia do uchybień i poinformowania go, w określonym terminie, o wynikach tego postępowania i o podjętych działaniach (ust. 3). Wojewódzki inspektor ochrony środowiska może upoważnić inspektora do wydania w trakcie kontroli decyzji w przedmiocie wstrzymania:

1) działalności powodującej naruszenie wymagań ochrony środowiska, jeżeli zachodzi bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia ludzi albo bezpośrednie zagrożenie zniszczenia środowiska w znacznych rozmiarach;

2) oddania do użytku obiektu budowlanego, zespołu obiektów lub instalacji niespełniających wymagań ochrony środowiska (ust. 4).

Na dzień orzekania przez Skład Sądu rozpoznający sprawę przekazaną do ponownego rozpoznania, przyjmując za stanowiskiem NSA wyrażonym w wiążącym wyroku, należy stwierdzić, że adresatem zarządzenia pokontrolnego jest wyłącznie kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoba fizyczna, natomiast obecna spółka I. S.A. (w upadłości likwidacyjnej), której masą upadłości zarządza syndyk G. F., jest następcą prawnym beneficjenta wydanego pozwolenia zintegrowanego.

Tak więc w dniu wydawania zarządzenia pokontrolnego istniał podmiot będący beneficjentem pozwolenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r., [...] (I. S.A. w upadłości likwidacyjnej), jak i samo to pozwolenie nie utraciło mocy. Mimo ogłoszonej upadłości tego podmiotu adresatem wskazanej decyzji jest nadal podmiot korzystający ze środowiska – spółka prawa handlowego (zob. art. 4 u.s.d.g.)., na którym w dalszym ciągu ciążą obowiązki wynikające z posiadanych pozwoleń, zwłaszcza obowiązków określonych z realizacją obowiązków prawidłowego zakończenia działalności likwidowanego zakładu. Syndyk jest "kierownikiem kontrolowanej jednostki i tym samym adresatem zarządzenia pokontrolnego obejmującego wykonanie obowiązków zawartych w ważnym pozwoleniu zintegrowanym. Wobec powyższego za nieuzasadniony należy uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a u.P.I.Ś. w zw. z art. 3 pkt 20 u.poś. - poprzez uznanie skarżącej za podmiot korzystający ze środowiska. Organ prawidłowo również określił w osobie syndyka adresata tej decyzji, jako kierownika kontrolowanej jednostki.

Za niezasadny należy uznać także zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy – poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności.

Po pierwsze we wiążącym wyroku Sąd II instancji wskazał na brak podstaw do stosowania przepisów k.p.a. w sprawie zarządzenia pokontrolnego. Po drugie stanowisko o braku zastosowania w postępowaniu kontrolnym przepisów k.p.a. zostało ugruntowane w orzecznictwie, gdzie wskazuje się, że nie jest ono typowym postępowaniem administracyjnym, do którego znajdą zastosowanie wszystkie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Jest to postępowanie szczególne, w ramach którego działania organu i kontrolowanego są ograniczone i ukierunkowane. Nie ma możliwości prowadzenia w ramach tego postępowania pełnego postępowania dowodowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2012 r. II OSK 723/12) "do zarządzeń pokontrolnych, o jakich mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, nie stosuje się przepisów k.p.a., gdyż jest to postępowanie odrębne".

Sąd II instancji w wiążącym wyroku wskazał na brak możliwości podważania mocy wiążącej pozwolenia zintegrowanego w oparciu o przepis art. 193 ust. 1 i ust. 3 P.o.ś. Nie zasadny tym samym jest zarzut naruszenia art. 193 ust. 1 pkt 2 P.o.ś. dotyczący sytuacji gdy podmiot przestał być prowadzącym instalację w rozumieniu ustawy, lub z innych powodów pozwolenie stało się bezprzedmiotowe.

W ocenie Składu Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę brak było podstaw do zastosowania tego przepisu, ponieważ powyżej zostało wykazane, że na dzień wydania zarządzenia pokontrolnego istniało ważne pozwolenie zintegrowane, jego beneficjent, a organ w zaskarżonym akcie prawidłowo określił jego adresata.

Adresat zarządzenia pokontrolnego jest obligowany podjąć działania wynikające niego, a przede wszystkim - jak stanowi to art. 12 ust. 2 - ma obowiązek w terminie wyznaczonym w zarządzeniu pokontrolnym, poinformować wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił bowiem, że: "przedmiotem zaskarżenia jest zarządzenie pokontrolne, które rodzi po stronie jego adresata (syndyka) obowiązek poinformowania wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń". Zatem zarządzenie nie jest nakazem utworzenia funduszu, ale na jego podstawie syndyk powinien podjąć ustalenia dotyczące przesłanek tworzenia funduszu likwidacyjnego według warunków pozwolenia zintegrowanego, to jest: czy w okresie najbliższych 5 lat przewiduje się likwidację lub demontaż instalacji będących w dyspozycji I. S.A. w upadłości likwidacyjnej i czy konieczne jest zabezpieczenie środków na te procesy, biorąc pod uwagę względy bezpiecznego dla środowiska zakończenia działania urządzeń".

Tak więc zarządzenie pokontrolne, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska jest władczym aktem organu administracji publicznej nakładającym na adresata określone obowiązki. Wbrew twierdzeniu skarżącej nie zostały spełnione ustawowe przesłanki wygaśnięcia pozwolenia zintegrowanego, ponieważ nie stało się ono bezprzedmiotowe podmiotowo i przedmiotowo.

W skardze skarżąca przedstawiła zarzut naruszenia art. 2 w zw. z art. 342 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, dalej "P.u.n." – poprzez nakazanie jej postępowania z funduszami masy upadłości wbrew tej ustawie.

W ocenie Składu Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę nie można z pola widzenia tracić szkody wyrządzonej w środowisku. Procedury ustaw Prawo ochrony środowiska oraz o Inspekcji Ochrony Środowiska zawierają przepisy mające na celu zabezpieczenie środowiska przed dewastacją i skażeniami.

Dopuszczalne zatem jest zaliczenie szkody w środowisku do wierzytelności kwalifikujących się do zgłoszenia i zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym lub naprawczym. Szkoda w środowisku została zdefiniowana w art. 6 pkt 11 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2014 r., poz. 210) i rozumie się przez nią negatywną, mierzalną zmianę stanu lub funkcji elementów przyrodniczych, ocenioną w stosunku do stanu początkowego, która została spowodowana bezpośrednio lub pośrednio przez działalność prowadzoną przez podmiot korzystający ze środowiska:

a) w gatunkach chronionych lub chronionych siedliskach przyrodniczych, mającą znaczący negatywny wpływ na osiągnięcie lub utrzymanie właściwego stanu ochrony tych gatunków lub siedlisk przyrodniczych, z tym że szkoda w gatunkach chronionych lub chronionych siedliskach przyrodniczych nie obejmuje uprzednio zidentyfikowanego negatywnego wpływu, wynikającego z działania podmiotu korzystającego ze środowiska zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody lub zgodnie z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach, o której mowa w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2013 r. poz. 1235 i 1238),

b) w wodach, mającą znaczący negatywny wpływ na stan ekologiczny, chemiczny lub ilościowy wód,

c) w powierzchni ziemi, przez co rozumie się zanieczyszczenie gleby lub ziemi, w tym w szczególności zanieczyszczenie mogące stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzi;

12) władającym powierzchnią ziemi - rozumie się przez to podmiot, o którym mowa w art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska.

Należy zgodzić się z organem, że szkody w środowisku mogą być uznane w pewnych sytuacjach za wierzytelność kwalifikującą się do zgłoszenia i zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym lub naprawczym, co wymaga spełnienia wymagań formalnych wynikających z przepisów prawa, skoro obowiązek naprawienia szkód w środowisku może być konsekwencją zobowiązań nałożonych na podmiot korzystający ze środowiska, jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, jak i działań podjętych już przez syndyka w ramach prowadzonego postępowania upadłościowego.

Poza tym Sąd II instancji we wiążącym wyroku w przedmiotowej sprawie zaaprobował możliwość utworzenia przez syndyka funduszu likwidacyjnego - art. 236 ust. 1 i art. 342 ust. 1 P.u.n.).

Naczelny Sąd Administracyjny w wiążącym wyroku wskazał również, że w zaskarżonym w niniejszej sprawie zarządzeniu pokontrolnym Inspektora Wojewódzkiego z dnia [...] lipca 2014 r., [...] stwierdzono m.in. obiektywną okoliczność, a mianowicie, że nie rozpoczęto tworzenia funduszu likwidacyjnego, mającego na celu zapewnienie środków na bezpieczne dla środowiska zakończenie działania urządzeń na obszarze dawnych zakładów Z., który to obowiązek wynikał z decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2006 r., [...], udzielającej [...] Z. S.A. w B. pozwolenia zintegrowanego.

Na dzień wydania zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego pozwolenie zintegrowane nie wygasło. W związku z tym nakazany obowiązek tworzenia funduszu likwidacyjnego, był wiążący dla strony skarżącej i powinien być zrealizowany, a syndyk masy upadłości winien zająć stanowisko w tym zakresie.

Za nieuzasadniony należy również uznać zarzut naruszenia art. 91 ust. 2 P.u.n. – poprzez nakazanie realizacji wynikających z decyzji administracyjnej zobowiązań majątkowych niepieniężnych, pomimo że z dniem ogłoszenia upadłości zobowiązania te zmieniły się w zobowiązania pieniężne. Zgodnie z art. 91 P.u.n. zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości (ust. 1). Zobowiązania majątkowe niepieniężne zmieniają się z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne, chociażby termin ich wykonania jeszcze nie nastąpił.

W doktrynie przyjmuje się, że w wypadku ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika konieczne jest ustalenie stanu wszystkich jego zobowiązań na dzień ogłoszenia upadłości, według obiektywnego miernika, wspólnego dla wszystkich wierzytelności. Takim miernikiem jest ich wartość na dzień ogłoszenia upadłości, wyrażona w złotych polskich. Przepis komentowany i następne określają zasady przeliczania wszystkich zobowiązań upadłego według tego wspólnego miernika wartości. Realizacja zasady równego zaspokojenia wierzycieli wymaga, aby wszystkie zobowiązania majątkowe upadłego, których termin płatności lub wykonania jest późniejszy niż dzień ogłoszenia upadłości, stawały się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości. W wypadku wierzytelności pieniężnych modyfikacja polega tylko na przesunięciu terminu wymagalności, w wypadku wierzytelności majątkowych niepieniężnych polega na przekształceniu się takiego zobowiązania w zobowiązanie pieniężne – wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości. Przekształcenie wierzytelności niepieniężnych w pieniężne dotyczy wszystkich zobowiązań, niezależnie od tego, czy wierzyciel zgłosił wierzytelność czy też nie – skutek z art. 91 PrUp następuje z mocy prawa i nie jest zależny od zachowania żadnej ze stron stosunku prawnego.

W ocenie Sądu, zachowuje swoją aktualność pogląd wyrażony przez SN na gruncie przepisów PrUp w wyroku SN z 23.3.2006 r.: "Celem postępowania upadłościowego (obecnie upadłości likwidacyjnej) jest zaspokojenie wierzycieli w drodze likwidacji masy upadłości przez spieniężenie jej składników i podział uzyskanych funduszy między wierzycieli. Potrzeba należytej ochrony wierzycieli, zwłaszcza równomiernego ich zaspokojenia, jeżeli fundusze masy upadłości nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich wierzytelności w całości, wymaga wyrównania ich statusu ze względu na możliwości zaspokojenia z funduszów masy upadłości. Temu celowi służy m.in. regulacja zawarta w art. 32 § 2 Prawa upadłościowego [obecnie – w art. 91 ust. 2 PrUp], pozwalająca wierzycielowi upadłego przeliczyć wierzytelność, odpowiadającą treści zobowiązania majątkowego niepieniężnego upadłego, na kwotę pieniężną i zgłosić ją w postępowaniu upadłościowym jako wymagalną" (II CSK 35/06, Legalis).

Fundusz likwidacyjny, który winien był być utworzony jako zobowiązanie majątkowe niepieniężne upadłego powinien zostać przeliczony na kwotę pieniężną i zgłoszony w postępowaniu upadłościowym jako wymagalny. W ocenie Sądu możliwe jest wycenienie funduszu likwidacyjnego i wskazanie go w kwocie pieniężnej.

W zakresie złożonego w dniu rozprawy protokołu kontroli [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w B. z [...] kwietnia 2013 r., z którego to dokumentu Sąd przeprowadził dowód uzupełniający na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. należy stwierdzić, że dokument ten pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Po pierwsze w następstwie wyników kontroli udokumentowanej protokołem kontroli z dnia [...] kwietnia 2013 r. zostało wydane zarządzenie pokontrolne z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak [...] i w ramach kontroli przeprowadzonej w dniach [...] marca 2014 r. - [...] maja 2014 r. zakończonej protokołem Nr [...] zbadano realizację zarządzeń pokontrolnych wydanych w związku z kontrolą zakończoną protokołem kontroli złożonym w dniu rozprawy. Nie można zatem uznać, że organowi oraz orzekającym Sądom w sprawie nie był znany stan faktyczny sprawy.

Po drugie w punkcie 1.10 protokołu kontroli z 2014 r. dokonano opisu wizji lokalnej. Z ustaleń organu nie wynika, aby doszło do całkowitego wywiązania się przez skarżącą z obowiązków nałożonych w pozwoleniu zintegrowanym.

W ramach sprawdzonych w trakcie kontroli terenów ustalono, że izolowane Składowiska Odpadów przy ul. [...] były eksploatowane.

Z opisu terenów pomiędzy ISO a składowiskiem ogólnozakładowym na ul. [...] , w dniu wizji, w dole po wywożonych odpadach, znajdował się prawdopodobnie siarczan pofenolowy. Podczas wizji stwierdzono również gromadzenie odpadów w postaci rozdrobnionego tworzywa sztucznego w miejscu na ten cel nieprzeznaczony. W dniu kontroli pracowała Centralna Stacja Neutralizacji.

W dniu wizji zastrzeżenia w protokole kontroli dotyczyły jeszcze między innymi obszaru:

-"[...]" (zlokalizowano miejsca gromadzenia odpadów takich jak gruz, popioły, folia w miejscu na ten cel nieprzeznaczony),

-Instalacji Monometrów (został rozebrany w 2013 r., w trakcie wizji trwało złomowanie instalacji),

-Instalacji Produkcyjnej EPI (instalacja produkcji EPI (z chlorku allilu) została rozbrojona w 2013 r. Nowa instalacja produkcji EPI z gliceryny nie została zdemontowana. Zakład planował sprzedać powyższa instalację),

-Instalacji produkcyjnej DNT (instalacja została w 2013 r. rozbrojona, w trakcje kontroli trwało jej złomowanie).

Z powyższego wynika, że w dniu wydania zarządzenia pokontrolnego nawet jeżeli doszło do wymienionego w powyższych przypadkach rozebrania w 2013 r. istniejących instalacji, to proces z dostosowania obszaru zajętego przez te urządzenia do wymogów wynikających z pozwolenia zintegrowanego nadal trwał. Dowodem na powyższe jest chociażby stwierdzone w trakcie wizji złomowanie pozostałości rozebranych instalacji, stwierdzone odpady, niezrekultywowane tereny. Skoro skarżący wykazał, że doszło do zakończenia eksploatacji, to powinien obowiązki podyktowane ochroną środowiska zabezpieczyć utworzeniem funduszu likwidacyjnego nałożonego na podmiot korzystający ze środowiska w pozwoleniu zintegrowanym.

Protokół kontroli z dnia [...] kwietnia 2013 r. złożony przez skarżącego w dniu rozprawy dotyczył okresu kontroli przeprowadzonej w zakładzie od [...] marca 2013 r. do [...] kwietnia 2013 r.

W protokole kontroli z dnia [...] maja 2014 r. odniesiono się do powyższej kontroli jako poprzedniej. W pkt 1.9 (str. 17 protokołu) dokonano sprawdzenia realizacji zarządzeń pokontrolnych z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak: [...] Stwierdzono, że [...] Inspektor Ochrony Środowiska w B. nie został poinformowany o terminie i sposobie realizacji obowiązków wynikających z zarządzenia pokontrolnego z 2013 r.

W ocenie Sądu ustalenia kontroli przeprowadzonej w 2013 r. nie podważają ustaleń kontroli zakończonej zaskarżonym zarządzeniem pokontrolny, udokumentowanej w formie opisowej oraz fotograficznej.

W świetle powyższego w zaskarżonym zarządzeniu pokontrolnym organ miał podstawy na dzień jego wydania do nałożenia obowiązku przystąpienia od dnia otrzymania zarządzenia do realizacji działań przewidzianych w przypadku zakończenia eksploatacji instalacji, określonych w obowiązującym pozwoleniu zintegrowanym, tj.: likwidację i rozbiórki prowadzić zgodnie z obowiązującym prawem, wg zatwierdzonych projektów przy uwzględnieniu wszystkich zidentyfikowanych wcześniej możliwych oddziaływań środowiskowych, grunt pod zdemontowanymi urządzeniami poddać analizie, rozpocząć tworzenie funduszu likwidacyjnego, mającego na celu zapewnienie środków na bezpieczne dla środowiska zakończenie działania urządzeń.

W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.