Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2341/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia WSA (del.) Beata Jezielska Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2023 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 129/19 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 31 października 2018 r., nr SKO.PW/4171/62/2018 w przedmiocie odmowy nakazania obowiązku przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 maja 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: Sąd I instancji), sygn. akt II SA/Kr 129/19 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2019 r. sprawy ze skargi J.K. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: SKO w Krakowie) z [...] października 2018 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy nakazania obowiązku przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądził od SKO w Krakowie na rzecz skarżącej kwotę 300 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że w dniu 3 lipca 2014 r. do Burmistrza Gminy K. (dalej: Burmistrz) wpłynął wniosek skarżącej z 30 czerwca 2014 r., w którym zwróciła się o wydanie decyzji w trybie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne przez nakazanie H. i K. J., właścicielom działki nr [...] położonej w K. przy ul. [...], przywrócenia stanu poprzedniego i obniżenia terenu działki lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, celem przywrócenia naturalnego stanu wód na gruncie. Uzasadniając swój wniosek wskazała, że sąsiedzi przed wzniesieniem budynku mieszkalnego podwyższyli poziom swojej działki i dalej poziom ±0,00 posadzki parteru o 65 cm, powodując zalewanie wodami opadowymi jej nieruchomości, skutkiem czego ziemia - głównie przed wejściem do budynku - stała się grząska, zaś fundamenty budynku uległy znacznemu osłabieniu, piwnice zawilgoceniu i zagrzybieniu, itp. i te szkodliwe zmiany zmusiły ją do podjęcia prac remontowych, w tym m.in. do wykonania odwodnienia terenu z jego utwardzeniem, naprawą fundamentów z równoczesną izolacją pionową, wymianą ogrodzenia wraz z podmurówką. Do wniosku dołączyła opinię techniczną pn.: "Ogrodzenie siatkowe między posesjami [...] i [...]" opracowaną przez rzeczoznawcę budowlanego inż. J.G. oraz kopię zawiadomienia PINB w Oświęcimiu z dnia [...] maja 2013 r. znak [...].

Decyzją z [...] kwietnia 2016 r., znak [...] Burmistrz orzekł o odmowie nałożenia na właścicieli działki nr [...] obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Od tej decyzji w dniu 18 maja 2016 r. odwołanie wniosła skarżąca. Na etapie postępowania odwoławczego skarżąca do akt sprawy dołączyła dwie prywatne opinie, pierwszą sporządzoną przez mgr inż. M.K., a drugą przez mgr inż. A.C. SKO w Krakowie decyzją z [...] sierpnia 2016 r., znak [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja ta została zaskarżona do sądu administracyjnego przez skarżącą.

WSA w Krakowie, po rozpoznaniu skargi, prawomocnym wyrokiem z 23 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 1308/16 uchylił zaskarżoną decyzję SKO w Krakowie oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza.

Burmistrz, ponownie rozpoznając sprawę, wypełniając zalecenia WSA w Krakowie, postanowił powołać biegłego dysponującego wiedzą specjalną w sprawach z zakresu art. 29 Prawa wodnego, w celu opracowania opinii niezbędnej do ustalenia stanu faktycznego w sprawie, w szczególności czy na skutek działań podejmowanych przez H. i K. J. doszło do szkodliwego naruszenia stosunków wodnych. Umową z 8 września 2017 r. zlecono opracowanie opinii B.R. - biegłemu z zakresu hydrologii i hydrogeologii. W dniu 9 listopada 2017 r. biegły przedłożył sporządzoną opinię. W dniu 19 stycznia 2018 r. biegły przedłożył opinię uzupełniającą, w której odniósł się do uwag przedłożonych przez skarżącą.

Decyzją z [...] lutego 2018 r., znak: [...] Burmistrz odmówił nałożenia na H. i K. J. obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego.

Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła w dniu 12 marca 2018r. (za pośrednictwem organu I instancji) skarżąca nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji i wnosząc o uchylenie decyzji i orzeczenie o przywróceniu stanu poprzedniego, ew. uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

SKO w Krakowie decyzją z [...] października 2018 r., znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium, zarzuty odwołania nie zasługiwały na uwzględnienie.

Od powyższej decyzji J.K. w dniu 21 grudnia 2018 roku wniosła skargę do WSA w Krakowie. Zarzuciła, iż ekspertyza sporządzona przez biegłego B.R., na której bazują rozstrzygnięcia organów obu instancji jest niewiarygodna, niezgodna z rzeczywistością i powierzchowna. Ponownie podkreśliła, iż biegły R. nie wykonał odwiertów hydrogeologicznych.

Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji wskazał, że organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich wątpliwości wiążących się ze sprawą, nie oceniły wszystkich dowodów i nie odpowiedziały na zarzuty skarżącej związane z materiałem dowodowym. Tym samym naruszyły art. 7, 77 i 80 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej H.J. (dalej skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez adw. A.T., zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji

Na podstawie art. 174 pkt. 2 ustawy p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 k.p.a., 77 k.p.a. i 80 k.p.a. przejawiające się w tym, że w wyniku niewłaściwej kontroli legalności decyzji administracyjnej Sąd zastosował środek określony w art 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. wadliwie przyjmując, że organy administracji publicznej w sposób nieprawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, jak również że w sprawie pomimo przeprowadzenia w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego, w tym przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego w zakresie hydrologii i hydrogeologii dr hab. inż. B.R. istnieją w dalszym ciągu wątpliwości odnośnie tego czy doszło do szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie, w wyniku naruszenia stosunków wodnych, a ponadto że zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety, hydrologa i rzeczoznawcy budowlanego, w sytuacji gdy zaskarżone decyzje nie naruszyły przepisów prawa, organy wnikliwie przeprowadziły i przeanalizowały wszystkie dowody, przy czym naruszenie przepisów postępowania przez Sąd I instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy skarga strony jako niezasadna podlegać winna oddaleniu, stosownie do normy art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;

- art. 133 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wydanie wyroku z pominięciem i bez odniesienia się do istotnej części dowodów, zgromadzonych w aktach sprawy, w szczególności zeznań stron oraz świadków; ustaleń organu I instancji co do braku występowania szkód na nieruchomości [...], świadczących o jej zalewaniu, w tym w postaci zawilgoceń fundamentów, piwnic; ustaleń organu I instancji, który stwierdził, że na działce [...] powierzchnia gruntu nie wykazywała cech nadmiernego zawilgocenia, a konsystencja gleby nie wskazywała na ciągłe zalewanie wodami opadowymi; dokumentacji fotograficznej sporządzonej przez organ I instancji w toku postępowania administracyjnego, potwierdzającego powyższe ustalenia; ustaleń poczynionych w toku postępowania cywilnego, a zawartych w treści wyroku Sądu Rejonowego w O. I Wydziału Cywilnego z dnia 14.11.2016r. wydanego w sprawie [...] oraz wyroku Sądu Okręgowego w K. II Wydziału Cywilnego Odwoławczego z dnia 09.06.2017r. wydanego w sprawie [...], z których wynika, że nie stwierdza się występowania negatywnego oddziaływania na działkę nr [...], a jeśli stan techniczny nieruchomości jest ewentualnie zagrożony, to wyłącznie na skutek bezprawnego działania J.K. - współwłaścicielki działki nr [...].

Mając na uwadze powyższe, wniesiono o: 1. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie 2. uchylenie zaskarżonego wyroku w żałości i oddalenie skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie; 3. zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w ocenie skarżącej kasacyjnie obie decyzje administracyjne są prawidłowe, a ich wydanie nastąpiło po dokonaniu wnikliwej analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji. Organy w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy i ustosunkowały się do wszystkich zebranych w sprawie dowodów. Wbrew stanowisku Sądu I instancji w sprawie nie zachodzi konieczność wyjaśnienia wątpliwości, co do których winien wypowiedzieć się biegły geodeta, biegły hydrolog, jak również biegły rzeczoznawca budowlany. Wskazać należy, że prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie całego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że w stanie faktycznym sprawy nie doszło do naruszenia stosunków wodnych przez właścicieli działki [...] i w wyniku tego do negatywnego oddziaływania na grunt sąsiedni. Zmiana przez właściciela nieruchomości stosunków wodnych powodujących szkodę na gruntach sąsiednich jest podstawą do nałożenia sankcji w postaci nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub zbudowania urządzeń zapobiegających szkodom. Według skarżącej kasacyjnie, na względzie należy mieć jednak fakt, że zmiana stanu wody na gruncie, względnie zmiana kierunku odpływu, jest dopuszczalna gdy wprowadzona zmiana nie spowoduje szkody na gruntach sąsiednich bądź gdy taką sytuację będzie dopuszczał przepis szczególny. Wydanie decyzji o nałożeniu określonej w art. 29 ust. 3 ustawy prawo wodne sankcji wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie, czy właściciel nieruchomości w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy zmiany te spowodowały szkodę dla sąsiadujących gruntów. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji dokonał wybiorczej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i oparł swoje rozstrzygnięcie w zasadzie wyłącznie na opinii prywatnej, sporządzonej na zlecenie J.K. przez dr M.G., bezkrytycznie akceptując jej ustalenia i wnioski, które nie znajdują potwierdzenia w pozostałych dowodach. Sąd I instancji zdyskwalifikował opinię sporządzoną na zlecenie Urzędu Gminy K. przez biegłego sądowego w zakresie hydrologii i hydrogeologii dr hab. inż. B.R., który zarówno w opinii pierwotnej z 2.11.2017 r. jak również w opinii uzupełniającej z 15.01.2018 r. jednoznacznie stwierdził, że w związku z powstaniem nasypu zimnego na działce nr [...], położonej w K., przy ul. [...] nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Ponadto biegły nie stwierdził istnienia szkód dla obszaru działki [...], powodowanych hydrologicznym oddziaływaniem nasypu na działce [...].

W stanie faktycznym sprawy nie sposób podważyć prawidłowych, zdaniem skarżącej, ustaleń poczynionych przez biegłego sądowego dr hab. inż. B.R., w oparciu wyłącznie o opinię prywatną, opracowaną przez dr M.G. W istocie opinia prywatna, choć zawierająca odmienne wnioski, nie pozwala na skuteczne zakwestionowanie prawidłowości ustaleń, zawartych w opinii biegłego sądowego. Bezspornym jest, że biegły sądowy dr hab. inż. B.R. w opinii swej nie przedstawił wyników odwiertów hydrogeologicznych, wykonanych w nasypach na działce nr [...], tj. profili hydrogeologicznych z zaznaczoną m. in. miąższością nasypów, przepuszczalnością gruntów i poziomem zalegania zwierciadła wód gruntowych. Rozważania biegłego oparte zostały na danych literaturowych oraz przede wszystkim na oględzinach działek nr [...] oraz [...]. Uwzględniając powyższe wskazać należy, że sporządzający opinię prywatną przyjmuje, że dochodzi do zalewania działki [...] wodami opadowymi i roztopowymi z powierzchni nasypu, zlokalizowanego na działce [...]. Biegły sądowy dr hab. inż. B.R. nie stwierdził występowania powyższego zjawiska, a swoje stanowisko w sposób rzeczowy uzasadnił i zdaniem skarżącej dla oceny prawidłowości tych ustaleń nie ma znaczenia fakt braku wykonania odwiertów hydrogeologicznych na działce [...], bowiem dla wykluczenia powyższego zjawiska, wykonanie tychże odwiertów konieczne nie jest.

Według autorki skargi kasacyjnej, stwierdzonego i udokumentowanego przez organ I instancji stanu nieruchomości nr [...] nie mogą podważyć sporządzane na zlecenie J.K. opinie prywatne, które trudno ocenić jako wiarygodne źródło dowodowe. Słusznie organy oceniły, że wszystkie złożone do akt sprawy opinie prywatne zostały sporządzone w oparciu o materiały w głównej mierze dostarczone przez J.K.. Opinia J.G. jest bardzo lakoniczna, ogólnikowa i nie analizuje sytuacji na nieruchomości w sposób kompleksowy. Podobnie opinia A.C., która dodatkowo opiera się na okolicznościach, które nie znalazły potwierdzenia, np. że w latach 2009-2010 na działce [...] została nawieziona ziemia, co w konsekwencji miało skutkować podniesieniem terenu o 80-90 cm. Opinia M.K. opiera się bezkrytycznie na materiale i oświadczeniach J.K. i powołuje się na ustalenia opinii J.G. Mając na uwadze powyższe zarzuty, należy wskazać, iż Sąd w zaskarżonym wyroku naruszył przepis art. 145 § 1 pkt. 1 lit.c, p.p.s.a., a także pośrednio przepisy postępowania administracyjnego w zakresie oceny zgromadzonych w sprawie dowodów tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. dokonując ich analizy w sposób pobieżny i dowolny doszedł do błędnych wniosków. Jako, że orzeczenie w powyżej wskazanym zakresie nie jest zgodne z powszechnie obowiązującym prawem, jako takie nie powinno się ostać.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J.K. stwierdził, że wyrok Sądu I instancji jest słuszny, zasadny i niepodważalny. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazano, że "teren u J. jest podwyższony około 80 cm, co następnie podtrzymano w pismach J.K. z 10 10.2020 r. oraz 26.10.2020 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym.

Skarga kasacyjna nie jest zasadna, wszystkie podniesione w niej zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

W świetle art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

W przypadku podniesienia jednocześnie zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego należy w pierwszej kolejności rozpatrzyć te ostatnie, ponieważ pozwoli to następnie ocenić właściwe zastosowanie lub wykładnię powołanych przepisów prawa materialnego w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego.

Uwzględniając istotę sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych przedstawionych w petitum skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu należy rozpatrzeć je łącznie.

Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 k.p.a., 77 k.p.a. i 80 k.p.a. przejawiający się w ocenie autorki skargi kasacyjnej w tym, że w wyniku niewłaściwej kontroli legalności decyzji administracyjnej Sąd I instancji zastosował środek określony w art 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. wadliwie przyjmując, że organy administracji publicznej w sposób nieprawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, jak również że w sprawie pomimo przeprowadzenia w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego, w tym przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego w zakresie hydrologii i hydrogeologii dr hab. inż. B.R. istnieją w dalszym ciągu wątpliwości odnośnie tego czy doszło do szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie, w wyniku naruszenia "stosunków wodnych", a ponadto że zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego przez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety, hydrologa i rzeczoznawcy budowlanego, w sytuacji gdy zaskarżone decyzje nie naruszyły przepisów prawa, organy wnikliwie przeprowadziły i przeanalizowały wszystkie dowody, przy czym naruszenie przepisów postępowania przez Sąd I instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy skarga strony jako niezasadna podlegać winna oddaleniu, stosownie do normy art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że art. 3 § 1 p.p.s.a., ma jedynie charakter ustrojowy. Wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącej kasacyjnie, nie może być zaś utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Przepis ten zakreśla jedynie właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jeżeli podnosząc zarzuty naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. Skarżąca kasacyjnie w istocie zmierza do podważenia oceny prawnej poczynionej przez Sąd I instancji, to nie może być to skuteczne, gdyż przepis ten zakreśla jedynie zakres sądowej kontroli działalności organów administracji, natomiast sposób przeprowadzania tej kontroli regulowany jest w dalszych przepisach p.p.s.a. Tymczasem do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Ewentualne naruszenie przez sąd przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z ww. regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej, jak i że nie zastosował środków określonych w ustawie.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 77 k.p.a. i 80 k.p.a.

W myśl ogólnych zasad postępowania administracyjnego, organy administracji powinny stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli - art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy - art. 77 § 1 k.p.a. - i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona - art. 80 k.p.a. Wskazać należy, że rozpatrzenie całego materiału dowodowego jest związane z zasadą swobodnej oceny dowodów, która musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Ocena ta zatem musi opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Powinna oparta być na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Po trzecie zaś organ musi dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają, na podstawie art. 76 § 1 k.p.a., szczególną moc dowodową. Czwartym elementem jest natomiast takie przedstawienie rozumowania, w wyniku którego organ ustalił okoliczności faktyczne, które zgodne jest z zasadami logiki. Organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane były do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyroki NSA: z 27 czerwca 2019 r. I OSK 2168/17, z 18 grudnia 2018 r. I OSK 256/17, z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1560/10).

Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich wątpliwości wiążących się ze sprawą, nie oceniły wszystkich dowodów i nie odpowiedziały na zarzuty skarżącej związane z materiałem dowodowym. Tym samym naruszyły art. 7, 77 i 80 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co poniżej zostanie szerzej przedstawione.

Ma rację Sąd I instancji, że w celu uzyskania wiarygodnego materiału w tym zakresie, mogącego świadczyć o zalewaniu bądź nie działki skarżącej, należy doprowadzić do sporządzenia opinii przez biegłego hydrologa, który dokona stosownych odwiertów na działce nr [...]. Dopiero bowiem poznanie szczegółowej budowy geologicznej tej działki da pełny obraz sytuacji w zakresie przepuszczalności warstw łącznie z nasypem. W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano wykładni przepisów prawa materialnego dokonanej przez Sąd I instancji.

W trafnej ocenie Sądu I instancji, w celu wyjaśnienia powstałych zasadniczych wątpliwości w sprawie powinien się wypowiedzieć biegły geodeta odnośnie tego czy zmienił się poziom działki p. J. na przestrzeni lat 90-tych i 2000-ch. Ponadto biegły hydrolog winien dokonać odwiertu na działce nr [...] celem ustalenia przepuszczalności gruntów i nasypu pod katem potwierdzenia lub zaprzeczenia tezy biegłego R. o nadzwyczajnej przepuszczalności terenu. Końcowo powinien się wypowiedzieć biegły rzeczoznawca budowlany, czy szkody wskazywane przez skarżącą (także poprzez opinie rzeczoznawców) są wynikiem podmakania czy działania wody z działki sąsiedniej. Wskazane dowody powinny zatem odpowiedzieć na pytania kluczowe dla sprawy, a mianowicie, czy p. J. zmienili poziom swojej działki łącznie z nasypem i poprzez to spowodowali szkodliwe oddziaływanie na grunt sąsiedni, czy też nie.

Podkreślenia przy tym wymaga, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona w taki sposób, że stwierdzonego i udokumentowanego przez organ I instancji stanu wody na nieruchomości nr [...] nie mogą podważyć sporządzane na zlecenie J.K. opinie prywatne.

Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. art. 133 § 1 p.p.s.a. przez wydanie wyroku z pominięciem i bez odniesienia się do istotnej części dowodów, zgromadzonych w aktach sprawy, w szczególności zeznań stron oraz świadków. Przepis ten mógłby zostać naruszony, gdyby sąd wyszedł poza ten materiał i dopuścił na przykład dowód z przesłuchania świadków. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza bowiem jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., II GSK 2374/11, LEX nr 1296049). Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem np. odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2012 r., I OSK 1749/11, LEX nr 1145067). Nie jest naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. zaakceptowanie przez Sąd jako zgodnej z przepisami postępowania oceny materiału dowodowego oraz przyjęcia za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją tej oceny nawet gdyby nie uwzględniało ono całości materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2008 r., II FSK 419/07, LEX nr 488560). W ramach zarzutu art. 133 § 1 p.p.s.a. nie można też skutecznie kwestionować dokonanej przez Sąd oceny zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności - również z punktu widzenia poprawności uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji oraz innych dokumentów, o ile dokumenty te znajdują się w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, jak i ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego dokonanych przez Sąd I instancji, z którą nie zgadza się skarżący (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., I OSK 1350/11, LEX nr 1149159; wyrok NSA z dnia 17 listopada 2011 r., II OSK 1609/10, LEX nr 1132105). Do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. dochodzi zatem wówczas, gdy sąd wyda wyrok, mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, gdy przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz gdy oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika więc nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyrok NSA z 24 lutego 2023 r., III OSK 6996/21, LEX nr 3510898). W niniejszej sprawie nie można zarzucić Sądowi I instancji, że wydał wyrok z pominięciem i bez odniesienia się do istotnej części dowodów, zgromadzonych w aktach sprawy, w szczególności zeznań stron oraz świadków. Sąd I instancji wyjaśnił m.in., że w niniejszej sprawie organ oparł się na zeznaniach P. J. oraz S.K. oraz Z.P., którzy stwierdzili, że od lat 60-tych XX wieku teren działki państwa J. był na tym samym poziomie, nie został podniesiony. W trakcie budowy domu na działce nr [...] podniesiono tylko teren pod budynkiem. Z tego organ wnioskuje, że podniesienie terenu działki nr [...] nie jest wynikiem działań państwa H. i K. J. Ta kwestia jednak w świetle dowodów jawi się jako wątpliwa.

Prawidłowo ocenił Sąd I instancji, że organ przyjął tezę o istnieniu podwyższonego terenu już od lat 60-tych XX wieku sprzecznie z tym, co wynika z map zawierających rzędne wysokościowe terenu i których badanie prowadzi do odmiennego wniosku. W ocenie Sądu należy w sposób jednoznaczny wyjaśnić tę kwestię z pomocą biegłego geodety, który dokonać winien weryfikacji dostępnych w archiwum map ewidencyjnych i wysokościowych w okresie od 1990 r. do chwili obecnej odpowiadając na pytanie, czy teren działki nr [...] był na takim samym poziomie przez cały czas, a wobec tego skąd wskazane wyżej zapisy na mapach zasadniczych, czy też uległ na przestrzeni tego czasu podniesieniu i o ile. Taka opinia zweryfikuje twierdzenia stron i pozwoli organowi na obiektywne rozstrzygnięcie tej kwestii. Pozwoli w efekcie ustalić czy zaistniała pierwsza z przesłanek z art. 29 ust. 3 p.w.

Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.