Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 171/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Piotr Godlewski NSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi P. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] października 2019 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania P. H. ( dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małżonkiem.

W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a."), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r.").

Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że podstawą decyzji odmownej organu I instancji było po pierwsze stwierdzenie, że zgodnie z art. 17 u.ś.r. żona nie jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, po drugie, że data stwierdzonej niepełnosprawności wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz po trzecie, że pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;

- art. 2, art. 23, art. 32 oraz art. 71 Konstytucji RP poprzez bezpodstawną odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania wyłącznej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem, podczas gdy bezwarunkowe przyznanie wyłącznie osobom zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza zasady konstytucyjne, w tym zasadę równości wobec prawa oraz zasadę prawa rodziny do pomocy ze strony państwa;

- art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż fakt, że małżonka nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności uzasadnia odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu powinna uwzględniać cel ustawy o świadczeniach rodzinnych i cel świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest zapewnienie pomocy osobie niepełnosprawnej,

- art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. poprzez błędną wykładnię przepisu polegającą na uznaniu, iż z uwagi na przyznanie zasiłku dla opiekuna nie przysługuje skarżącej prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy oba świadczenia uwarunkowane są tożsamymi przesłankami,

- art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, podczas gdy w złożonym do organu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona wskazała, iż jej wolą (zgodnie z przysługującym uprawnieniem wynikającym z ww. przepisu) jest pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego albowiem strona spełnia przesłanki do jego przyznania.

Rozpoznając odwołanie Kolegium podzieliło tylko część zarzutów odwoławczych i w konsekwencji utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Powołując się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., P 38/09 stwierdziło, że stosowanie wykładni językowej przepisu prowadzącej do wyłączenia możliwości otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki and małżonkiem przez drugiego małżonka jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak: ochrona małżeństwa i dobra rodziny (art. 18 i 71 Konstytucji RP) oraz równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Wskazało ponadto, że stanowisko to zyskało aprobatę orzecznictwa sądów administracyjnych, które zgodnie uznają, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 2 a u.ś.r. przysługuje małżonkowi osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, jeżeli nie podejmie lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad współmałżonkiem i nie jest osobą wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 2 a tej ustawy, a więc nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności ( wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 29 marca 2012 r., II SA/Rz 135/12, wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 października 2012 r., II SA/Łd 617/12, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/GI 254/12 te i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Spawach orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przyznało również rację stronie skarżącej, że art. 17 ust 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z dniem 23 października 2014 r. - wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13- został uznany za niezgodny z Konstytucją, a kwestia skutków tego wyroku została rozstrzygnięta w orzecznictwie. Według jednolitej linii orzeczniczej (m.in. wyroki NSA z 5.09.2017 r., sygn. I OSK 2370/16, WSA w Gliwicach z 15.01.2016 r., sygn. IV SA/GI 351/15, WSA w Szczecinie z 29.06.2017 r., sygn. II SA/Sz 525/17, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 22.12.2015 r., sygn. II SA/Go 861/15, WSA w Bydgoszczy z 24.06.2015 r., sygn. II SA/Bd 327/15, WSA w Gdańsku z 17.09.2015 r" sygn. III SA/Gd 577/15, WSA w Rzeszowie z 21.01.2015 r., sygn. II SA/Rz 1507/14) wyrok Trybunału ma charakter zakresowy, co oznacza, że wprawdzie nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, jednak rodzi obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału i sprowadza się do pominięcia tego kryterium.

Kolegium zgodziło się natomiast z organem I instancji, że w sprawie została spełniona negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. jednoczesne pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem. Podkreślił, że dopóki w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a Kolegium nie jest władne rozstrzygać o uchyleniu ostatecznej decyzji o specjalnym zasiłku opiekuńczym, gdyż to należy do organu I instancji.

W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;

II. art. 2, art. 23, art. 32 oraz art. 71 Konstytucji RP poprzez bezpodstawną odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania wyłącznej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem, podczas gdy bezwarunkowe przyznanie wyłącznie osobom zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza zasady konstytucyjne, w tym zasadę równości wobec prawa oraz zasadę prawa rodziny do pomocy ze strony państwa;

III. art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż fakt, że małżonka nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności uzasadnia odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz żony, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu powinna uwzględniać cel ustawy o świadczeniach rodzinnych i cel świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest zapewnienie pomocy osobie niepełnosprawnej,

IV. art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. poprzez błędną wykładnię przepisu polegającą na uznaniu, iż z uwagi na przyznanie zasiłku dla opiekuna nie przysługuje skarżącej prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy oba świadczenia uwarunkowane są tożsamymi przesłankami,

V. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, podczas gdy w złożonym do organu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wskazała, iż jej wolą (zgodnie z przysługującym uprawnieniem wynikającym z ww. przepisu) jest pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego albowiem spełnia przesłanki do jego przyznania.

Na podstawie art. 145 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wniosła o:

I. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji

i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

ewentualnie

II. przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania,

III. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ).

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz.2167 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że organ odwoławczy, jak również organ I instancji naruszyły przepisy prawa materialnego oraz postępowania w sposób, który miał wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że rozstrzygnięcia organów obu instancji nie wskazują dokładnych jednostek redakcyjnych przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięć. Organ I instancji powołał się na art. 17 i 17 b u.ś.r., a organ II instancji wyłącznie na art. 17 podczas, gdy przepisy te składają się z ustępów i punktów, z których każde może być przedmiotem osobnego rozstrzygnięcia. Wprawdzie w uzasadnieniach decyzji organy powołują się już na konkretne jednostki redakcyjne, jednak ich brak w rozstrzygnięciach stanowi wadliwość, którą organy powinny usunąć.

Zasadniczym przedmiotem sporu było natomiast przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej – małżonce osoby wymagającej opieki.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięci stanowiły przepisy u.ś.r.

I tak zgodnie z art. 17 u.ś.r.

1. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, (...)

ust. 5 świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,(...).

Z kolei na podstawie art. 17b u.ś.r. : w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca w dniu 11 września 2019 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Do wniosku dołączyła orzeczenie o jego znacznym stopniu niepełnosprawności stwierdzonej od dnia 4 czerwca 2016 r., oświadczenie o dochodach oraz oświadczenie, z którego wynika, że nie jest rolnikiem, ani też małżonkiem rolnika. Jednocześnie oświadczyła, że z chwilą wydania decyzji w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W sprawie nie było również sporu co do tego, że skarżącej decyzjami z dnia 28 listopada 2018 r., a następnie z dnia 10 lipca 2019 r, przyznano prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, na okres odpowiednio: od dnia 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. oraz od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.

W toku postępowania administracyjnego odpadł również spór co do tego, czy skarżącej jako małżonce osoby wymagającej stałej opieki przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jak również to, że data stwierdzonej niepełnosprawności pozostaje bez wpływu na ocenę wniosku. Organ II instancji prawidłowo powołał rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, jak również orzecznictwo sądów administracyjnych i wywiódł w tym zakresie prawidłowe wnioski. W związku z tym kierowane w skardze zarzutu odnoszące się do tych kwestii, jako uwzględnione w toku postępowania administracyjnego, Sąd uznał za bezzasadne. Całkowicie chybione były zarzuty odnośnie kolejności osób, którym przysługuje pierwszeństwo w prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, wyprzedzających prawo współmałżonka, gdyż kwestia ta w ogóle nie była przez organy kwestionowana.

Pozostał natomiast spór co do tego, czy przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowiło bezwzględną negatywną przesłankę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Poza cytowanym wcześniej przepisami w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca postanowił, że: w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2)świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W świetle brzmienia tego przepisu organ I instancji a za nim organ odwoławczy stwierdziły, że wobec legitymowania się przez skarżącą decyzjami przyznającymi prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego skarżąca nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium dodatkowo stwierdziło, że dopóki w obrocie prawnym znajduje się decyzja przyznająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a także, że nie ma prawa do uchylenia tej decyzji i ewentualne kompetencje w tym zakresie posiada organ I instancji.

W opozycji do organów skarżąca twierdzi, że złożenie przez nią oświadczenia o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, daje prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

W sporze tym rację należy przyznać skarżącej.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 82/18: dla uniknięcia zbiegu świadczeń możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. Taka bowiem interpretacja uwzględnia art. 27 ust. 5 u.ś.r., który w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia stwierdza, że w takiej sytuacji przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Odpowiada to zasadzie, zgodnie z którą ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie w sytuacji niekorzystania przez opiekuna z innych konkurencyjnych świadczeń.

Złożone przez skarżącą oświadczenie, iż rezygnuje z prawa do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą wydania decyzji w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sposób niewątpliwy wykazało wolę co do rezygnacji z przysługującego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazany przez skarżącą termin rezygnacji ma w tym przypadku charakter drugorzędny. Niezależnie od warunkowego charakteru oświadczenia o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ("z chwilą otrzymania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne"). Wybór co do rodzaju świadczenia jest oczywisty, skarżąca wnioskuje o uchylenie świadczenia mniej korzystnego. Z treści tego oświadczenia wynika, że chce uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, bez utraty ciągłości otrzymywania świadczenia.

Jest to rezygnacja strony z dotychczas otrzymywanego świadczenia i tak powinno być potraktowane przez organ I instancji, bowiem przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, którą regulacją niekonstytucyjną "przymuszono" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne, a którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego ( wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2758/17, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 727/17).

W realiach sprawy treść oświadczenia skarżącej powinna była skutkować wszczęciem przez organ I instancji postępowania w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie – w razie spełnienia przesłanek - wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji powinien był w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy skarżąca spełnia pozostałe przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie świadczenia wymienionego w art. 27 st. 5 u.ś.r. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez osobę uprawnioną świadczenia korzystniejszego, wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, by osoba ta mogła z prawa wyboru skorzystać. W tym celu organ obowiązany jest poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawowe prawo wyboru świadczenia. Powinien działać wnikliwie i szybko posługując się najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy ( art. 12 § 1 k.p.a.). W grę może wchodzić jednoczesne ( tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji ( patrz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 166/20). Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje wyprowadzona z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa ( uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) – jedna decyzja, tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu wynika, iż strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji z tego świadczenia, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna ( art. 155 k.p.a. ) w odrębnym punkcie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego ( por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1175/18).

Pominięcie przez Wójta Gminy oświadczenia skarżącej o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowiło naruszenie przez ten organ art. 6, 7 i 8 k.p.a., a utrzymanie obarczonej takimi wadami decyzji przez organ odwoławczy, dodatkowo art 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Wadliwości postępowania organu II instancji nie tłumaczy twierdzenie o niemożliwości uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Organ II instancji dostrzegając powyższy problem zobowiązany był do uchylenia decyzji organu I instancji ze wskazaniem dotyczącym przebiegu ponownego postępowania, do czego zobowiązywała go treść art. 138 § 2 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił tak decyzję organu II, jak I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. jak również art. 135 p.p.s.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu zadaniem organu I instancji będzie wszczęcie odrębnego postępowania i wydanie decyzji dotyczącej pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż do momentu uchylenia ( wygaszenia) decyzji, w oparciu o którą strona otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy, brak jest możliwości przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia z uwagi na zbieg praw do tych świadczeń, a następnie rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, przy uwzględnieniu zaprezentowanej już w sprawie wykładni.