Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 555/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 § 1, art. 133, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, art. 83 ust. 4, art. 83 b
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 28, art. 33 § 2, § 3 i § 4, art. 64, art. 129 § 2, art. 134 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska /spr./ Protokolant sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2009 r. sprawy ze skargi S.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz radcy prawnego T.N. kwotę 240 złotych (dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o należny podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia w ramach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] na podstawie przepisów art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. – dalej jako u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 – dalej jako rozporządzenie) oraz art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika za okres od września 01/999 r. do 09/2002 r. w łącznej kwocie 65.481,39 zł na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (pkt I decyzji) i umorzył postępowanie w sprawie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w tym na ubezpieczenie społeczne za okres 07/2000 do 01/2002 w kwocie 5.050,30 zł z odsetkami i ubezpieczenie zdrowotne za okres od 08/2000 do 12/2001 w kwocie 1.994,00 zł z odsetkami (pkt II decyzji).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] grudnia 2008r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek S.M. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia z prowadzonej działalności gospodarczej. Organ ustalił, że S.M. prowadził działalność gospodarczą "UL" na podstawie wpisu nr [...] dokonanego w dniu [...].01.1994r., w Urzędzie Miasta, która z dniem [...].09.2002r., została wykreślona z ewidencji. Prowadząc działalność gospodarczą S.M. zatrudniał pracowników.

Organ podał, że z przedłożonych dokumentów wynika, że wyżej wymieniony osiąga dochód z prac okresowych (informacja uzyskana na podstawie pisma do Urzędu Miejskiego w sprawie rozłożenie na raty podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego - brak informacji o wysokości uzyskiwanego dochodu). Małżonka S.M. uzyskiwała dochód z prac interwencyjnych, ostatnie wynagrodzenie otrzymała w listopadzie 2008r. w wysokości ok. 270 zł. Ponadto otrzymują z Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek celowy jednorazowy oraz zasiłek okresowy. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej nie ujawnił wysokości uzyskiwanej pomocy. Organ podał, że w sporządzonym w dniu [...] stycznia 2009r., kwestionariuszu o możliwościach płatniczych Płatnika składek – S.M. nie udzielił informacji o korzystaniu z pomocy społecznej oraz faktu osiągania dochodu z prac okresowych. Organ ustalił, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą:

- 34 zł podatek od nieruchomości oraz podatek rolny (415,00 zł rocznie), wg oświadczenia strony, podatek nie jest zapłacony. W dniu [...] stycznia 2009r. został złożony wniosek do Urzędu Miejskiego w sprawie rozłożenia powyższego zobowiązania na 4 raty. Brak jest informacji o wysokości ustalonego podatku na rok 2009r.

- 35 zł rachunek za wodę (100,54 zł kwartalnie). Wg oświadczenia rachunek nie jest zapłacony.

- 50 zł gaz,

- 150 zł miesięcznie wykup leków (brak udokumentowania).

W wyniku przeprowadzonego postępowania przez organ S.M. figuruje w rejestrze ewidencji gruntów i budynków Starostwa Powiatowego jako współwłaściciel nieruchomości mieszczącej się w miejscowości [...]. Z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej rodzina skarżącego uzyskuje pomoc w formie zasiłku celowego jednorazowego oraz zasiłku okresowego.

Wniosek o umorzenie należności umotywowany został faktem, że skarżący nie jest w stanie uregulować istniejących zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na trudności finansowe spowodowane brakiem możliwości podjęcia pracy oraz stanem zdrowia. Zgodnie z art. 28 ust. 2,3 z zastrzeżeniem ust. 3a w/cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Organ podał, że z przedłożonych dokumentów wynika, że osiąga dochód z prac okresowych (informacja uzyskana na podstawie pisma do Urzędu Miejskiego w sprawie rozłożenie na raty podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego - brak informacji o wysokości uzyskiwanego dochodu), dodatkowo małżonka skarżącego uzyskiwała dochód z prac interwencyjnych, ostatnie wynagrodzenie otrzymała w listopadzie 2008r. w wysokości ok. 270 zł oraz otrzymali z Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek celowy jednorazowy oraz zasiłek okresowy. Organ ustalił na podstawie oświadczenia strony, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego łączne wynoszą 269 zł.

Zakład uznał, że w sytuacji skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia wynikające z art. 28 ust 2,3 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz w oparciu o załączone dokumenty nie można bowiem stwierdzić całkowitej nieściągalności, będącej w myśl cytowanych wyżej przepisów przesłanką do umorzenia przedmiotowych należności. Za brakiem nieściągalności przemawia fakt posiadania nieruchomości. W ocenie organu w sprawie nie zachodzą również przesłanki uzasadniające umorzenie, wnikające z art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane również pomimo braku całkowitej nieściągalności. Powołany przepis został skonkretyzowany w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych, zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego aktu, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ustalony stan ekonomiczno - finansowy, wynikający z zebranych w sprawie dokumentów i oświadczeń daje podstawę do przyjęcia, że zapłata należności, o której umorzenie wniesiono może wpłynąć na możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy i jego rodziny. Taki stan rzeczy nie obliguje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania pozytywnej decyzji dla strony. Zgodnie bowiem z przyjętym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa decyzje w przedmiocie umarzania składek mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję w przedmiocie umorzenia może ale nie jest zobligowany do umorzenia należności, nawet w przypadku wystąpienia w sprawie okoliczności, które umożliwiałyby podjęcie pozytywnej decyzji dla strony. Ponadto nie bez znaczenia dla sprawy jest to, że dług powstał w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, której ryzyko prowadzenia niewątpliwie obciąża osobę prowadzącą taką działalność. Podejmując się bowiem prowadzenia działalności gospodarczej, skarżący powinien być świadomy tego, że należy uwzględnić w programie swojego działania obowiązujący system prawny, w tym zakresie także obowiązki wynikające z ubezpieczenia społecznego, i przyswoić sobie wynikające z tego tytułu prawa ale także i obowiązki. Rozpatrując umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i powołanego wyżej rozporządzenia, ocena występowania wyżej wymienionych okoliczności należy do Zakładu, natomiast obowiązek ich wykazania ciąży na zobowiązanym. Zakład wziął pod uwagę podniesione przez stronę we wniosku argumenty, a w szczególności sytuację zdrowotną oraz finansową. W toku postępowania ustalono, że skarżący uzyskuje dochód z prac okresowych, jego małżonka osiąga dochód z tytułu z prac interwencyjnych (ostatnie wynagrodzenie otrzymała w miesiącu listopadzie 2008r). Otrzymują również z Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek celowy jednorazowy oraz zasiłek okresowy. Z przedłożonego przez skarżącego dokumentu wystawionego w dniu [...] lutego 2006r. wynika, iż nie ma zastrzeżeń co do wykonywania przez skarżącego pracy. Decyzja została doręczona skarżącemu.

Dnia [...] marca 2009 r. E.M. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] na podstawie przepisów art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego(tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej K.p.a.), art. 83 ust. 4, art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. – dalej jako u.s.u.s.) oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 – dalej jako rozporządzenie) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ miedzy innym stwierdził, że podtrzymuje decyzję I instancji, gdyż nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności jako całkowicie nieściągalne.

Organ wskazał, "...że przy ocenie wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i odnosząc je do indywidualnego przypadku zobowiązanego, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bierze pod uwagę między innymi: czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne); czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się oraz dokonuje oceny szans i możliwości poprawy sytuacji finansowej.

Organ ustalił, że S.M. otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenie w wysokości 26,50 zł brutto, w związku z trudną sytuacją finansową Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, przyznał w/w zasiłek okresowy, tj. do [...]-04-2009r., w kwocie 628,35 zł miesięcznie, miesięczne wydatki związane z leczeniem wynoszą 270 zł plus koszty dojazdu do lekarza (udokumentowane na kwotę 164,10 zł), żona skarżącego czynnie bierze udział w szkoleniach oraz wykonuje prace użytecznie społeczne, gdzie w okresie od [...]-07-2008 do [...]-12-2008 osiągnęła łączny przychód w wysokości 1457,50 zł. Ponoszone miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego kształtują się w wysokości ok. 203 zł, w tym: podatek od nieruchomości opłata za energię elektryczną rata zaległego podatku od nieruchomości woda i wywóz nieczystości ok. 36 zł (108 zł na kwartał) ok. 30 zł ( licznik przedpłatowy 100 zł za kwartał)

Skarżący wspólnie z żoną posiada nieruchomość tj. z domu o powierzchni 40 m2, położonego w [...].

W odniesieniu do sytuacji skarżącego organ podał, iż wskazane we wniosku o umorzenie należności okoliczności, a przede wszystkim trudności finansowe uniemożliwiające spłatę należności składkowych nie są wystarczającym argumentem do wydania przez ZUS pozytywnej decyzji w kwestii umorzenia zaległości, mimo tego, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna.

W ocenie organu strona nie wykazała, także stosownymi dowodami, że sytuacja zdrowotna nie pozwala na podjęcie zatrudnienia, a taki właśnie argument został przywołany we wniosku o umorzenie. Powyższy fakt uniemożliwił Zakładowi rzetelne przeprowadzenie analizy sytuacji zdrowotnej.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kierując się słusznym interesem społecznym, mając na względzie zabezpieczenie wypłat świadczeń dokonywanych przez ZUS nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Obowiązkiem każdego płatnika składek jest terminowe dokonywanie rozliczeń. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu.

Podkreślenia wymaga fakt, że ZUS jako instytucja publicznoprawna realizuje ważny interes społeczny zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a środki finansowe, którymi dysponuje nie są własnością Zakładu, lecz instytucji, wobec których pełni rolę dysponenta lub instytucji na rzecz których ZUS pobiera i egzekwuje należne dochody publiczne. Ze środków tych dokonywana jest także wypłata świadczeń, o których mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Wobec powyższego zadania powierzone Zakładowi przez ustawodawcę wymagają, nie tylko rzetelnego i efektywnego, ale przede wszystkim zgodnego z prawem ich realizowania.

Dalej podał, że decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2009r. Zakład słusznie i zgodnie z obowiązującymi przepisami umorzył jednocześnie postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, albowiem zgodnie z art. 30 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, składki w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, nie podlegają umorzeniu.

Na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę złożył S.M. podnosząc, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia [...] września 2009 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie, że skarżący jest uprawniony do umorzenia należności wobec ZUS lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego , które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. :

- naruszenie art. 67 i art. 68 K.p.a. poprzez sporządzenie protokołów z komisji ZUS z dnia 7 lutego 2009 r. i dnia 30 kwietnia 2009 r. w sposób niezgodny z w/w przepisami K.p.a., a których lakonicznie stwierdzenie nie poparte argumentami stanowiły podstawę wydania zaskarżonych decyzji;

- naruszenie art. 77 § 1 , art. 80 i art. 84 § 1 K.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie wykazał się dowodami o stanie zdrowia uzasadniającymi, że jest przewlekle chory, przy braku działania ze strony ZUS w tym zakresie;

- naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 oraz art. 3a ustawy po systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez nieuwzględnienie bardzo trudnej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny oraz jego stanu zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§1) a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej - p.p.s.a., sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skarga wniesiona do sądu administracyjnego może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga okazała się zasadna. Na wstępie należy zaznaczyć, iż zgodnie z art. 134 § P.p.s.a., Sąd rozpoznając skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami tej skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu prowadzi do stwierdzenia, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Ponadto z treści art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Rozpoznając sprawę Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja naruszała prawo procesowe w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Zgodnie z treścią art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stronie przysługuje prawo wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie.

Postępowanie odwoławcze sensu stricto, tj. postępowanie przed organem odwoławczym rozpoczyna się od badania zaistnienia przesłanek formalnych dopuszczalności odwołania. Na tym etapie postępowania organ odwoławczy jest obowiązany ocenić, czy odwołanie jest dopuszczalne i czy zostało wniesione w terminie. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak formalnych przesłanek dopuszczalności odwołania, to winno nastąpić wydanie aktu administracyjnego, kończącego ostatecznie postępowanie w sprawie. Akt ten, nie tylko kończy zatem etap postępowania wstępnego, lecz jednocześnie całe postępowanie odwoławcze.

Podkreślenia wymaga, iż warunkiem skuteczności czynności procesowej - polegającej na wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - jest wniesienie tego wniosku przez stronę postępowania z zachowaniem ustawowego terminu przewidzianego do jej dokonania. Organ rozpatrujący ponownie sprawę obowiązany jest, przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku w postępowaniu wstępnym zbadać, czy został on wniesiony przez stronę w przewidzianym w ustawie terminie. W sytuacji zaś stwierdzenia, iż został on wniesiony przez nieuprawniony podmiot lub po terminie - obowiązany jest, stosownie do treści art. 134 k.p.a., stwierdzić tą okoliczność w ostatecznym postanowieniu. Uchybienie zaś temu obowiązkowi i merytoryczne rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez nieuprawniony podmiot lub po terminie stanowi rażące naruszenie prawa. Zgodnie z treścią art. Art. 83 b u.s.u.s. – jeżeli przepisy K.p.a. przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.

W ocenie Sądu zaskarżoną decyzję należało uchylić z uwagi na naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Wskazać należy, że z akt administracyjnych nie wynika w jakim charakterze w postępowaniu administracyjnym działała żona skarżącego – E.M.. Należy zauważyć, że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obciążających (jako dłużnika osobistego) S.M., został złożony przez jego żonę E.M.. W aktach administracyjnych nie znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez S.M. swojej żonie. W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma zastosowania przepis art. 33 § 4 k.p.a. zgodnie z którym w sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony. W odniesieniu do możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, wskazać należy, że treści przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. nie ogranicza prawa do jego złożenia tylko do dłużnika tych składek (inaczej niż w art. 29 ust. 1 u.s.u.s.), tym samym wniosek może pochodzić od innego podmiotu niż dłużnik. W ocenie Sądu, organ zobowiązany jest jednak do badania czy podmiot ten ma w tym zakresie uprawnienia wynikające z przepisów o ubezpieczeniu społecznym lub spełnia przesłanki określone w art. 28 k.p.a. Z treści decyzji organu I instancji wynika, że organ uznał, iż wniosek pochodził od zobowiązanego – S.M.- i wyłącznie wobec zobowiązanego prowadzone było postępowanie. Decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. jak również zaskarżoną decyzję organ kierował wyłącznie do skarżącego – S.M..

Wymaga podkreślenia fakt, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony i podpisany przez E.M.. W treści tego wniosku , E.M. podała, że "czuje się skrzywdzona i zdesperowana i szczerze mówiąc cała ta sytuacja doprowadziła do poważnej utraty mojego zdrowia, psychicznego(...)" . Dalej "proszę o ponowne rozpatrzenie mojej sprawy i pozwolenie mi na wgląd zebranych materiałów i wypowiedzenie się na ich temat". Powyższe może wskazywać, że wniosek ten złożony został przez E.M. we własnym imieniu.

Organ nie podjął jakichkolwiek czynności w celu ustalenia w jakim charakterze występuje w sprawie E.M. (pełnomocnik, strona).

Jedynie można przypuszczać, że skoro adresatem decyzji był S.M. to organ traktował E.M. jako jego pełnomocnika. Jednakże w tym zakresie brak jest jakiegokolwiek ustalenia organu lub próby podjęcia działań w celu wyjaśnienia powyższej okoliczności.

Zgodnie z treścią art. 83 ust. 4 u.s.u.s. strona może wnieść wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stosując odpowiednio przepisy K.p.a. odwołanie od decyzji (w niniejszej sprawie wniosek o ponowne rozpatrzenie) wnosi strona działając osobiście lub przez pełnomocnika. Z przepisu art. 33 § 2 i § 3 kpa wynika, że pełnomocnik ma obowiązek dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa udzielonego na piśmie. W sytuacji, gdy czynności procesowej dokona za stronę jej pełnomocnik, ale bez przedstawienia stosownego pełnomocnictwa, to na organie prowadzącym postępowanie leży obowiązek wezwania pełnomocnika do uzupełnienia tego braku formalnego, ze wskazaniem terminu i pouczeniem o skutkach jego nieuzupełnienia. Przepisem służącym organowi do nałożenia na stronę lub pełnomocnika obowiązku uzupełnienia braków formalnych składanych podań bądź dokonywanych innych czynności, w tym wnoszonych odwołań, jest art. 64 kpa. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że jednym z braków formalnych pisma, podlegających usunięciu w trybie wskazanego przepisu, jest niedołączenie pełnomocnictwa do pisma wniesionego w imieniu strony przez pełnomocnika (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 lipca 2006r. sygn. akt VII SA/Wa 616/06, LEX nr 258274; wyrok NSA w Warszawie z dnia 1 października 2001r., sygn. akt II SA 2177/00, LEX nr 157803; wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2006r. sygn. akt II OSK 941/05, LEX nr 275483; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18 marca 2004r. sygn. akt SA/Bd 2987/03).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 czerwca 1998 r. (sygn. akt I SA/Lu 641/97) stwierdził, że ....w sytuacji, gdy niewątpliwe jest, że wnoszący odwołanie nie czyni tego we własnym imieniu, lecz w imieniu innej osoby (strony postępowania), pamiętać należy, że odwołanie składa strona, jedynie działająca przez pełnomocnika, wobec czego niezłożenie przez pełnomocnika stosownego upoważnienia skutkować winno wezwaniem samej strony do podpisania odwołania w terminie i pod rygorem zastrzeżonym w art. 64 § 2 kpa. (tak też WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 11 lutego 2009r. sygn. akt I SA/Sz 691/08).

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu z treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wynika, że składany jest w imieniu skarżącego. To z kolej uniemożliwia dokonanie oceny czy złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie pochodzi od strony czy też od nieuprawnionego podmiotu i z tego też względu wniosek taki byłby niedopuszczalny.

Wymaga podkreślenia, że w sytuacji gdy do odwołania nie dołączono wymaganego pełnomocnictwa, to nieusunięcie tego braku formalnego przez złożenie dokumentu pełnomocnictwa, bądź ewentualne dokonanie innych wymaganych czynności przez stronę (potwierdzenie czynność, złożenie podpisu), oznaczać będzie niedopuszczalność odwołania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że odpowiednie zastosowanie w postępowaniu odwoławczym regulacji z art. 64 § 2 kpa polega na pozostawieniu odwołania bez rozpoznania, co stanowi jedną z postaci stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, o której mowa w art. 134 kpa (por. wyrok NSA z 22 grudnia 1998 r., sygn. akt III SA 4842/97 i powołane tam orzeczenia oraz wyrok WSA z 1 kwietnia 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1167/04).

Na marginesie warto odnotować, że w literaturze przedmiotu zachodzi różnica zdań w powyższej kwestii. W sytuacji gdy braki odwołania nie zostaną w ustawowym terminie usunięte, organ odwoławczy nie ma podstaw do wydania postanowienia o niedopuszczalności odwołania, bowiem nie doszło do wszczęcia postępowania odwoławczego. Pozostawienie odwołania bez rozpoznania nie następuje w żadnej formie orzeczniczej przewidzianej w k.p.a. (tak: H.Knysiak-Molczyk, Problematyka wstępnego postępowania odwoławczego, Glosa 2000, s.12).

Według innego poglądu w takim wypadku organu winien wydać postanowienie o niedopuszczalności odwołania (art. 134 w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. lub art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 169 § 1 Ordynacji [podatkowej]), gdyż nie uzupełnione w terminie braki formalne odwołania stanowią jedną z przyczyn jego niedopuszczalności (tak: J.P.Tarno, Niektóre problemy procesowe w świetle doświadczeń i orzecznictwa samorządowych kolegiów odwoławczych. RPEiS 1998/1/75).

Stwierdzenie natomiast przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (uchwała 7 s. NSA z 5 lipca 1999 r., ONSA 1999, nr 4, poz. 19).

Organ nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających do wyjaśnienia czy E.M. złożyła wniosek we własnym imieniu (i to zarówno wniosek o umorzenie należności jak i o ponowne rozpatrzenie sprawy) czy też działała jako pełnomocnik swojego męża S.M.. Nie ulega wątpliwości, że stroną w postępowaniu w sprawie umorzenia należności ZUS jest dłużnik. Organ jednak zobowiązany był do zbadania czy inna osoba uprawniona była do wszczęcia postępowania w tym zakresie ( jeżeli nie działał jako pełnomocnik dłużnika). Z tego też względu, że brak jest ustaleń w jakim charakterze działała żona skarżącego – Sąd nie odnosi się czy w takim postępowaniu ma uprawnienie strony. Organ wskazał, że stroną jest skarżący S.M.. Z tego też względu w momencie otrzymania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez E.M. organ winien przeprowadzić postępowanie mające na celu wyjaśnienie czy wniosek ten pochodzi od strony. Tylko wniosek o ponowne rozpatrzenie pochodzący od strony uprawnia organ do ponownego rozpatrzenia sprawy. W innym przypadku uwzględniając treść art. 134 K.p.a. w związku z art. 83 b u.s.u.s winien wydać decyzję o stwierdzeniu niedopuszczalności tego wniosku.

Z akt administracyjnych nie wynika czy E.M. działała w postępowaniu jako pełnomocnik swojego męża czy też samodzielnie. Brak jest również materiału do dokonania ustalenia przez Sąd czy E.M. ma uprawnienia strony w postępowaniu o umorzenie należności. Z tego też względu należy uznać, że organ nie wyjaśniając powyższych okoliczności naruszył przepisy postępowania. Naruszenie to mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (czy były podstawy do prowadzenia postępowania). Ponownie rozpoznając sprawę organ winien w pierwszej kolejności wyjaśnić charakter w jakim działała w całym postępowaniu E.M..

Z tego też względu Sąd nie dokonuje oceny prawidłowości rozstrzygnięcia organu w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek .

Z tych też przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. Wynagrodzenie pełnomocnikowi przyznano na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 14 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).