Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1058/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 29 marca 2024 r., znak SKO.ŚR/4111/208/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z dnia 29 marca 2024 r., nr SKO.ŚR/4111/208/2024 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza Miasta i Gminy Skawina z dnia 16 stycznia 2024 r. nr 0000147/SP/01/2024 odmawiające przyznania K. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J. S.

W podstawie prawnej decyzji wskazano m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz.390, dalej też jako u.ś.r.) w zw. z art. 63 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2023 r., poz. 755).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Ww. decyzją organ I instancji odmówił przyznania K. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J. S.

W uzasadnieniu decyzji przytoczono ustalenia faktyczne odnośnie legitymowania się przez J. S. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, daty zaprzestania przez K. S. zatrudnienia w 2017 r. jak również pozostawania przez J. S. w zatrudnieniu w zakładzie pracy chronionej. Wskazano ponadto, że sama wnioskodawczyni w wywiadzie potwierdziła, że w dalszym ciągu wyraża gotowość podjęcia pracy i gdyby trafiła się taka oferta to taką pracę by podjęła. Organ I instancji uznał, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem nie przysługuje wnioskodawczyni.

Od powyższej decyzji, w ustawowym terminie odwołanie złożył działający imieniem wnioskodawczyni - adw. K. G., zarzucając decyzji organu I instancji naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i zakres sprawowanej nad nią opieką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą, a także nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Ponadto odwołująca się wniosła o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, poprzez dopuszczenie dowodu z dokumentu - świadectwa pracy z dnia 31.01.2024 r. J. S. na fakt zakończenia stosunku pracy.

W uzasadnieniu odwołania podważono zasadność odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy.

Uzasadniając to rozstrzygnięcie, Kolegium wyjaśniło na wstępie, że w stosunku do wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożonych do 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od 1 stycznia 2024 r. Tym samym, ocena przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna być dokonana w oparciu o przepisy ustawy obowiązującej do 31 grudnia 2023 r. i w oparciu o ten stan prawny powinna zostać wydana decyzja merytoryczna.

Wskazano, że jak wynika z akt sprawy, tj. prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego [...] w K. IV Wydz. Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22.06.2023 r. (sygn. akt [...]) J. S. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, na stałe, niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, stopień niepełnosprawności datuje się od 26 sierpnia 2021 r. z Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 03.10.2022 r. (nr akt [...]). Wobec takiego orzeczenia sądowego, w przedmiotowej sprawie bezsprzecznie stwierdzono, że w przypadku J. S. realizuje się pozytywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. skoro Sąd orzekł prawomocnie, że jego niepełnoprawność powstała w dzieciństwie, a więc niewątpliwie przed ukończeniem przez niego 18 roku życia. Przy ocenie tej przesłanki miarodajny pozostaje moment powstania niepełnosprawności, a nie data na jaką w orzeczeniu ustala się stopień niepełnosprawności. Wyrok Trybunał Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, na który powołuje się pełnomocnik strony i wywiedziona na jego podstawie, przywoływana w odwołaniu, interpretacja nie znajduje zatem zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Kolegium uznało więc, że w sprawie nie zachodzi przeszkoda w postaci wieku powstania niepełnoprawności, o której mowa w art. 17 ust. 1 lit. "b" u.ś.r., uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc do meritum sprawy, organ II instancji stwierdził, że w sprawie nie spełniona jest inna zasadnicza przesłanka warunkująca przyznanie ww. świadczenia, tj. brak jest istnienia związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia, czy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynią zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Po pierwsze, organ II instancji wskazał, wnioskodawczyni zakończyła pracę w dniu 31.07.2017 r. Jednakże jak wynika przedłożonej kserokopii świadectwa pracy z dnia 01.08.2017 r. (k. 37 akt sprawy) ww. zatrudnienie wnioskodawczyni w J. Sp. zo.o. w K. ustało, w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem ze strony pracodawcy (30 § 1 pkt 4 k.p.) Nie doszło zatem do rozwiązania ww. stosunku pracy za porozumieniem stron, np. z inicjatywy K. S., z przyczyn leżących po jej stronie. Zatem, w ocenie Kolegium, brak podstaw do przyjęcia, aby ustanie ww. stosunku pracy powodowane było koniecznością opieki wnioskodawczyni nad mężem.

Po drugie, zdaniem organu odwoławczego, zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje też, że nie istnieje bezpośredni związek przyczynowy między dalszym niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad jej mężem J. S. Wprawdzie w wywiadzie środowiskowym, strona podniosła, że od czasu rozwiązania stosunku pracy w 2017 r. nie pracuje, bo jak podaje musiała opiekować się mężem, którego stan zdrowia uległ "troszkę" pogorszeniu, jednakże zebrane w aktach sprawy dowody nie pozostawiają wątpliwości, że obecny stan zdrowia J. S. i jego stan psychofizyczny, mimo istniejącej od dzieciństwa niepełnosprawności powodowanej obuocznym upośledzeniem wzroku (uzasadniającym wydanie przez Sąd ww. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności), nie są tego rodzaju, który uzasadniałby sprawowanie nad nim stałej i nieprzerwanej opieki przez inną osobę. Przywoływane przez stronę pogorszenie stanu zdrowia niepełnosprawnego, do jakiego doszło po ustaniu jej stosunku pracy w 2017 r. nie doprowadziło utraty samodzielności w stopniu który uzasadniałby konieczność rezygnacji przez nią z podejmowania innej pracy. Świadczy o tym m.in. fakt. że w 14.09.2020 r. J. S. podjął się pracy w warunkach chronionych (w P. S.A. w K.) w wymiarze czasu pracy na pełny etat. Skoro zatem niepełnosprawny był zdolny podjąć pracę i wykonywać w warunkach chronionych obowiązki z nią związane (zatrudniony jako pracownik ochrony), to nie można przyjmować, że już wówczas pozostawał on w takim stopniu niesamodzielny, że to uniemożliwiało stronie podjęcie pracy. Ponadto skoro J. S. wykonywał pracę poza domem - w zakładzie pracy - to wnioskodawczyni dysponowała czasem umożliwiającym jej podejmowanie pracy. W tym miejscu podkreślono, że ww. pracę na pełny etat aż do 31 stycznia 2024 r. rozwiązał stosunek pracy na mocy porozumienia stron, już po wydaniu decyzji przez organ I instancji (przedłożony przez stronę dowód - świadectwo pracy z dnia 31.01.2024 r. - k. 58 akt sprawy).

Kolegium nie zakwestionowało, że stan zdrowia J. S., a to ww. upośledzenie wzroku wymaga wsparcia i opieki ze strony innych osób. Uznało jednak, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza twierdzeń strony, aby zakres tej opieki nad mężem był tak szeroki i by miała ona charakter nieustannej i nieprzerwanej, że wymaga on stałej obecności osoby trzeciej. Kolegium nie zakwestionowało także twierdzeń, że stan zdrowia męża skarżącej, na przestrzeni wskazywanych przez stronę lat (tj. od 2017 r.) mógł ulec z pewnemu pogorszeniu, choć w wywiadzie wnioskodawczyni sama przyznała, że pogorszenie to miało charakter niewielki. Wyniki wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6.12.2024 r., pokazujące aktualny stan zdrowia i stan samodzielności J. S., nie pozwalają, zdaniem organu odwoławczego, stwierdzić, że istotnie stan zdrowia męża wnioskodawczyni, w tak dalekim stopniu wyłącza go z możliwości samodzielnego dbania o własne potrzeby, tj. wymaga w takim stopniu opieki osoby trzeciej, tj. opieki nieprzerwanej i ciągłej, że ta zmuszona jest do niepodejmowania zatrudnienia.

Kolegium stwierdziło, że większość pozostałych czynności, jakie wymieniła strona w toku sprawy (tj. wykonywanie zakupów, przygotowywanie wspólnych posiłków, przygotowywanie ubrania, organizowanie wizyt lekarskich i towarzyszenie podczas nich, wspólne wykonywanie ćwiczeń) jest tego rodzaju, że można je zorganizować poza godzinami pracy, tj. je pogodzić z innymi czynnościami życia codziennego, także osoby pracującej. Można je więc łączyć także z wykonywaniem także innych obowiązków, w tym zawodowych. Czynności te mają charakter bądź to okresowych bądź cyklicznych, możliwych do zaplanowania, bądź wykonywanych o stałych porach dnia, które można zorganizować i uwzględnić w harmonogramie dnia. Niektóre z tych czynności trudno jest wręcz zaliczyć do kategorii ekstraordynaryjnej opieki osobistej (jak np. przygotowywanie wspólnych posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, pranie). Kolegium stoi na stanowisku, że istnieje, mimo to, możliwość takiego zorganizowania dnia i takiej współpracy ww. podopiecznego ze swym opiekunem (tu żoną), że nie będzie ona stanowić przeszkody w podjęciu przez opiekuna pracy. O tym że takie stałe i nieprzerwane przeszkody w przedmiotowym stanie faktycznym nie występują świadczy ponadto fakt, że wnioskodawczyni, zadeklarowała w toku wywiadu, że mimo takiego stanu zdrowia jej męża, szuka pracy i gdyby trafiła się jej odpowiednia oferta, to wówczas by ją przyjęła. W niniejszej sprawie, mimo ubiegania się przez wnioskodawczynię o ww. świadczenie, nie spełniona została zatem zasadnicza przesłanka: rezygnacja z gotowości podjęcia pracy.

Na wyżej opisaną decyzję Kolegium skargę złożyła K. S. reprezentowana przez adw. K. G. Skarżąca zrzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowania nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

Ze względu na ww. zarzuty, uzasadnione w dalszej części skargi, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz wniosła o zwrot kosztów postępowania sadowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ formułując tezy decyzji nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w których pracownik socjalny w żaden sposób nie kwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącą w oświadczeniu. Organ dokonał pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawczyni odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zwrócono uwagę, że okoliczność, iż mąż wnioskodawczyni nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować została potwierdzona przez wyspecjalizowany organ zaliczający tę osobę do grupy osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Czynności opiekuńcze sprawowane nad mężem wnioskodawczyni stanowa kompleksową opiekę, a Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności dnia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do opieki. Wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas , czy też potencjalnego dochodu. Wskazano na istotę tego świadczenia. Wykładni art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. należy dokonywać przez pryzmat wartości przyjętych w Konstytucji RP.

Na koniec zwrócono uwagę, że rola organów orzekających w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego (tut. Sąd zwraca uwagę na błąd w treści skardze, co do określenia rodzaju świadczenia, który potraktowano jako omyłkę pisarską) nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawności innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ orzeczeniu o niepełnosprawności, ale weryfikacja zakresu tej pomocy wymagającego rezygnacji z zatrudnienia.

SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoją argumentację w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz.935) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Organ odwoławczy przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie istnienia bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a rezygnacją z podjęcia pracy czy niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zgodnie z art 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zatem podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dlatego w każdej sprawie organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r. I OSK 275/21).

Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. (wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok NSA z 14 września 2017 r., sygn. akt I OSK 695/17, wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawierają definicji legalnej "sprawowania opieki", a wyznaczenie jego zakresu znaczeniowego jest kluczowe w stosowaniu art. 17 ust. 1 tej ustawy. Aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Wskazać też należy na charakter świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Według NSA przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Jednocześnie ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 w/w ustawy opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (wyrok NSA z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). Posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności.

W przedmiotowej sprawie organy orzekające w sprawie odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc do kontroli rozstrzygnięcia Kolegium, ustalenia wymaga, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z podjęcia pracy/ niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawnym mężem.

W sprawie bezsporne jest, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w K. IV Wydz. Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22.06.2023 r. (sygn. akt [...]) J. S. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, na stałe niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, stopień niepełne sprawności datuje się od 26 sierpnia 2021 r. z Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 03.10.2022 r. (nr akt [...]).

Wskazać w tym miejscu należy, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (przykładowo wyrok NSA z 16 kwietnia 2021r., sygn. I OSK 2859/20, wyroki WSA: w Gliwicach z 3 listopada 2022 r. sygn. II SA/Gl 1122/22, w Łodzi z 25 października 2022 r. sygn. II SA/Łd 308/22, w Gliwicach z 13 października 2022 r. sygn. II SA/Gl 1022/22 oraz II SA/Gl 961/22, w Gdańsku z 13 października 2022 r. sygn. III SA/Gd 252/22, w Szczecinie z 29 września 2022 r. sygn. II SA/Sz 692/22, w Łodzi z 27 września 2022 r. sygn. II SA/Łd 676/22, w Bydgoszczy z 27 września 2022 r. sygn. II SA/Bd 565/22, w Łodzi z 20 września 2022 r. II SA/Łd 626/22). W konsekwencji w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać należy okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z 7 maja 2020r., sygn. I OSK 1049/19).

W przedmiotowej sprawie, jak słusznie zaakcentowało Kolegium (wskazując na kopię świadectwa pracy z dnia 01.08.2017 r. k. 37 akt administracyjnych) ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem ze strony pracodawcy (30 § 1 pkt 4 k.p.). Skoro zatem nie doszło do rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron, np. z inicjatywy skarżącej z przyczyn leżących po jej stronie, to brak podstaw do przyjęcia, aby ustanie ww. stosunku pracy spowodowane było koniecznością opieki skarżącej nad mężem.

Należy też zgodzić się z tezą organu II instancji, że brak jest w sprawie związku przyczynowego między dalszym niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad jej mężem. Wnioski płynące z oceny zebranych w aktach sprawy dowodów nie nasuwają wątpliwości, że aktualny na datę orzekania przez organy administracyjne stan zdrowia J. S., mimo istniejącej od dzieciństwa niepełnosprawności (powodowanej obuocznym upośledzeniem wzroku, uzasadniającym wydanie ww. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności), nie uzasadnia konieczności sprawowanie nad nim stałej i nieprzerwanej opieki przez inną osobę. Przywoływane przez skarżącą pogorszenie stanu zdrowia męża, do jakiego miało dojść po ustaniu jej stosunku pracy w 2017 r. (nie zostało w ogóle udokumentowane) nie doprowadziło do utraty samodzielności w stopniu, który uzasadniałby konieczność rezygnacji przez skarżącą z podejmowania innej pracy. Świadczy o tym m.in. fakt. że w 14.09. 2020 r. J. S. podjął się pracy w warunkach chronionych (w P. S.A. w K.) w wymiarze czasu pracy na pełny etat. Za trafną należy uznać więc konkluzję organu, że skoro zatem J. S. był zdolny podjąć pracę i wykonywać w warunkach chronionych obowiązki z nią związane (zatrudniony jako pracownik ochrony), to nie można przyjmować, że już wówczas pozostawał on w takim stopniu niesamodzielny, że to uniemożliwiało skarżącej podjęcie pracy. Ponadto skoro J. S. wykonywał pracę poza domem - w zakładzie pracy - to skarżąca dysponowała czasem umożliwiającym jej podejmowanie pracy. Mąż skarżącej pracował na pełny etat aż do 31 stycznia 2024 r. (rozwiązał stosunek pracy na mocy porozumienia stron, już po wydaniu decyzji przez organ I instancji, co wynika z przedłożonego przez skarżącą dowodu - świadectwa pracy z dnia 31.01.2024 r. - k. 58 akt sprawy).

Przede wszystkim jednak mając na względnie stwierdzony w toku postępowania stan zdrowia niepełnosprawnego należało podzielić stanowisko Kolegium, że czynności opiekuńcze, realizowane przez skarżącą względem męża, nie mogły zostać ocenione jako na tyle absorbujące, aby musiały być czynione przez osobę, która w tym celu całkowicie zrezygnować musi z pracy.

Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że podopieczny wymaga pomocy ze strony swej żony w podawaniu leków (3 razy dziennie) ponieważ nie zna się na lekach i mógłby je niewłaściwie zażywać. Wymaga także pomocy podczas kąpieli (wejście i wyjście z wanny), towarzyszenia podczas ćwiczeń (potrzebnych z uwagi na problemy z kręgosłupem), w mierzeniu ciśnienia krwi (2 razy dziennie - w zależności od dnia). Ponadto skarżąca wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (gotowanie, sprzątanie, pranie, robienie zakupów). Skarżąca w miarę potrzeb, towarzyszy mężowi podczas wizyt u lekarza, przygotowuje posiłki, w miarę potrzeb czyta książki.

Zauważyć należy, że znaczna część wskazywanych czynności skarżącej, odnosi się do szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, opłacanie rachunków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych), które są przecież wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Pozwala to z jednej strony przyjmować, że czynności te nie angażują specjalnie dodatkowego czasu skarżącej, skoro także jej dotyczą, z racji wspólnego zamieszkiwania z mężem (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21, WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21, WSA w Krakowie z 14 marca 2023r., sygn. III SA/Kr 1531/22), a z drugiej stwierdzić, że są one wykonywane także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mogą być realizowane tak przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy).

Należy też zgodzić się z SKO, które w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że "Jak pokazują wyniki wywiadu, Pan J. S. w związku ze stwierdzonym upośledzeniem obuocznym wzroku ma wprawdzie znacznie ograniczoną samoobsługę i doznaje pewnych ograniczeń w czynnościach życia codziennego np. przy przygotowaniu ubraniu, przygotowaniu posiłków, przyjmowaniu leków). Nie stwierdzono jednak całkowitej niemożności samodzielnego działania, w tym np. spożywania posiłków, korzystania z toalety, codziennej higieny osobistej. Jak wynika z wywiadu, niepełnosprawny samodzielnie się porusza pod domu, samodzielnie odbywa spacery, samodzielnie wychodzi do kościoła. Już na podstawie tylko tej, dokładnej relacji pracownika socjalnego, brak jest więc podstaw do przyjęcia, że wymaga on podczas tych czynności bezwzględnej obecności osoby trzeciej. Podnoszona przez stronę konieczność podawania mężowi leków trzy razy dziennie, z tą uwagą, że on sam nie radzi sobie z tym dobrze. Kolegium wskazuje, że nie jest to przeszkoda nie do pokonania, która wymaga rezygnacji z podjęcia zatrudnienia przez stronę. Jak słusznie wskazano w wywiadzie istnieją możliwości zastosowania organizera do przyjmowania leków przez osoby niewidzące (niedowidzące), które w znacznym stopniu ułatwiają samodzielne przyjmowanie leków, bez obawy, że zostaną one niewłaściwie przyjęte. Doświadczenie życiowe pozwala przyjąć, że wobec zachowania przez Pana J. S. ww. znacznego stopnia samodzielności w przyjmowaniu posiłków, poruszaniu się, jak również zdolności do decydowania o sobie, zdolności logicznego rozeznania rzeczywistości, o czym świadczy zdolność do opuszczenia domu, wykonywania spacerów, istnieje możliwość takiego zorganizowania przez Wnioskodawczynie swych obowiązków, aby przygotować leki i posiłek wcześniej, w celu późniejszego ich przyjęcia/spożycia przez męża, np. podczas jej nieobecności. Tu nadmienić należy, i co pozostaje poza sporem, że do 31.01.2024 r. Pan J. S. wykonywał także samodzielnie obowiązki ochroniarza - w warunkach pracy chronionej - w zakładzie w którym pracował. Również i wtedy musiał godzić swoje obowiązki - wykonywane na pełnym etacie (a więc przez 8 godzin) z konicznością przyjęcia leków, czy zmierzenia ciśnienia. Wprawdzie obecnie (już po wydaniu decyzji) Pan S. zrezygnował z tej pracy, co oznacza, że pozostaje w domu, jednakże nie podniesiono w odwołaniu, aby ta rezygnacja nastąpiła w związku ze znacznym pogorszeniem stanu zdrowia i nie wskazano na istotną zmianę dotychczas ustalonego w sprawie stanu zdrowia. Należy więc przyjmować, że również opuszczenie przez Wnioskodawczynie domu w celu wykonywania pracy, (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy), nie spowoduje u ww. niepełnosprawnego nieznanych mu dotąd barier zagrażających jego zdrowiu, czy życiu, uniemożliwiających pozostanie samem w domu, skoro jeszcze do niedawna wykonywał On prace zawodową, bez udziału żony, samodzielnie. Wykazywane ograniczenia związane z upośledzeniem oczu Pana J., nie pozwalają na uznanie, że niezbędny pozostaje nad nim stały i nieprzerwany nadzór małżonki."

Ponadto wymaga też podkreślenia, że skarżąca podczas wywiadu (k. 43 v. ) oświadczyła, że mimo takiego stanu zdrowia jej męża, szuka pracy i gdyby trafiła się jej odpowiednia oferta, to wówczas by ją przyjęła. Skarżąca oświadczyła także, że mąż jest nadal zatrudniony, ale obecnie przebywa na zwolnieniu (k. 41). Powyższe świadczy zatem o braku spełnienia zasadniczej przesłanki jaką jest rezygnacja z gotowości podjęcia pracy.

Podsumowując, stwierdzony w sprawie stan zdrowia męża skarżącej i związany z tym zakres świadczonej opieki, nakazywały przyjąć, że czynnościom opiekuńczym realizowanym względem tej osoby, nie można było przypisać takiej skali, zakresu i intensywności, która wymagałaby ze strony opiekuna, całkowitej rezygnacji (niepodejmowania) jakiejkolwiek pracy (zatrudnienia). Charakter tej opieki i zakres potrzeb niepełnosprawnej uwarunkowany przedstawionym wyżej stanem zdrowia wskazują, że czynności, jakich osoba ta wymaga, mogą być z powodzeniem realizowane zarówno przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu. Brak było więc podstaw by uznawać, że opieka skarżącej nad mężem uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w ograniczonym choćby zakresie, a powyższe stwierdzenie uzasadniało trafność przyjętego przez Kolegium kierunku załatwienia tej sprawy.

Co istotne, skarżąca, reprezentowana w postępowaniu administracyjnym przez wyspecjalizowanego w tym zakresie spraw profesjonalnego pełnomocnika, nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej, z której by wynikało, że stan zdrowia męża uniemożliwia pozostawienie go samego w domu na kilka godzin w ciągu dnia. Co więcej sama w trakcie wywiadu oraz w oświadczeniu z 7 grudnia 2023 r. przyznała, że szuka pracy, a mąż jest zatrudniony (k. 41, 43 a.a.).

Wszystkie dołączone do sporządzonego przez profesjonalnego pełnomocnika wniosku dokumenty i załączniki były przedmiotem analizy organu odwoławczego, której wyniki znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zatem w realiach rozpoznawanej należy zgodzić się z Kolegium, że wymiar i charakter opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem nie jest na tyle znaczny, aby w związku z jej sprawowaniem musiała zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie mogła podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W konsekwencji należy zgodzić się z organem II instancji, że brak jest związku przyczyno-skutkowego w tym zakresie.

Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad mężem. Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności opieki, jednakże samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na powyższe, zarzuty skargi należało uznać za całkowicie bezzasadne, stanowiące gołosłowną polemikę z zapadłym w tej sprawie prawidłowym rozstrzygnięciem organu odwoławczego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.