Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 736/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. a, art. 89 ust. 3, 4, 6 i 10
journal: Dz.U. 2020 poz 55
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.
article: art. 53 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1045
law: Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 września 2023 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 17 grudnia 2020 r. znak [...], 2. umarza postępowanie administracyjne, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 6.934,00zł (sześć tysięcy dziewięćset trzydzieści cztery złote) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 września 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 127 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "K.p.a."), w punkcie 1 decyzji uchyliło decyzję Wójta Gminy S. z dnia 17 grudnia 2020 r., nr [...], w części stanowiącej pkt 1 w zakresie wymierzonej R. J. administracyjnej kary pieniężnej powyżej wysokości [...] zł, tj. co do kwoty [...]zł za usunięcie 38 drzew (wymienionych w tabeli pod l.p. 1-38) bez wymaganego zezwolenia, rosnących na działce nr [...] (obecnie działki nr [...] i [...]) obręb B., gmina S. , według wyliczenia jak w uzasadnieniu decyzji i w tym zakresie umorzyło postępowanie w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, a w punkcie 2 decyzji utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w pozostałej części.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy.

Wójt Gminy S. decyzją z dnia 17 grudnia 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 i art. 107 K.p.a., art. 86 ust. 1 pkt 7, art. 88 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 89 ust. 1, ust. 3, ust. 5 i ust. 6 w zw. z art. 84 ust. 1 i art. 85 ust. 1-5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020 r., poz. 55 ze zm.; dalej "u.o.p.") oraz w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r., poz. 1330; dalej "rozporządzenie z 2017 r."), wymierzył R. J. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia, rosnących na działce nr [...] (obecnie działki nr [...] i [...]), obręb B., gmina S. (pkt 1 decyzji) oraz wskazał, że uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji na podane konto Gminy S. (pkt 2 decyzji).

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji opisał przebieg postępowania wskazując, że w związku z zawiadomieniem o możliwości popełnienia wykroczenia polegającego na usunięciu drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia w dniu 31 marca 2015 r. wszczął postępowanie administracyjne, które zakończyło się wydaniem decyzji z dnia 28 lipca 2015 r., nr [...], wymierzającej R. J. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł. W wyniku wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 marca 2016 r., [...], uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt decyzją z dnia 18 listopada 2016 r., [...], wymierzył R. J. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł, jednak w wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylił tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W związku z powyższym, pismem z dnia 29 lipca 2020 r. Wójt zawiadomił stronę o ponownym rozpoznaniu sprawy.

Postanowieniem z dnia 23 września 2020 r. Wójt powołał biegłego z zakresu dendrometrii, dendrologii i pielęgnacji roślin do wydania opinii w toku toczącego się postępowania administracyjnego. Oględziny zostały przeprowadzone w dniu 25 listopada 2020 r. Podczas oględzin stwierdzono, że większość terenu została uporządkowana oraz usunięto pniaki po wyciętych drzewach. Odnaleziono tylko trzy drzewa z numerami nadanymi w opinii sporządzonej w 2016 r., tj. nr [...], [...] i [...]. Teren jest niezagospodarowany, nieogrodzony, pojawiły się pryzmy ziemi. Od strony Osiedla N. widoczne są pojedyncze wywroty drzew. Z oględzin sporządzono protokół. W dniu 27 listopada 2020 r. biegły przekazał opracowaną ekspertyzę.

Wójt zaznaczył, że w aktualnym stanie faktycznym – z uwagi na brak pniaków – nie jest możliwe dokonanie ponownych pomiarów. Organ do ustalenia wysokości kary administracyjnej posłużył się materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, w tym materiałem pochodzącym z ekspertyz dendrologicznych i dendrometrycznych sporządzonych w 2016 r. oraz w 2020 r. W przypadku krzewów, zastosował art. 89 ust. 5 u.o.p., zgodnie z którym, jeżeli ustalenie wielkości powierzchni usuniętych lub zniszczonych krzewów jest niemożliwe, z powodu usunięcia pędów i korzeni, wielkość tę przyjmuje się na podstawie informacji zebranych w toku postępowania administracyjnego. Biorąc pod uwagę, że ustalenie dokładnej powierzchni krzewów w postępowaniu przeprowadzonym w 2016 r. oraz sporządzonej w tym czasie przez biegłego ekspertyzie było niemożliwe (za wyjątkiem jednego przypadku), organ I instancji wziął w niniejszym postępowaniu pod uwagę jedynie potwierdzoną i ustaloną przez biegłego (wskazaną w ekspertyzie z 2020 r.) powierzchnię krzewów, która wynosi nie mniej niż 3,66 m2. Mając na uwadze art. 83f ust. 1 pkt 1 u.o.p., zgodnie z którym do wyjątków od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów należą m.in. krzewy rosnące w skupisku o powierzchni do 25 m2, organ przyjął, że udokumentowana powierzchnia krzewów nie przekraczała 25 m2. Uwzględniając art. 7a K.p.a., organ przyjął rozstrzygnięcie na korzyść strony i nie wymierzył w tym zakresie administracyjnej kary pieniężnej.

Natomiast do ustalenia obmiarów usuniętych drzew posłużono się materiałem dowodowym zgromadzonym w dotychczas prowadzonym postępowaniu, w tym ekspertyzach biegłego w 2016 r. i 2020 r. Ekspertyza z 2016 r. wykazała, że łącznie na przedmiotowej nieruchomości wycięto 216 drzew, co potwierdza fakt wystąpienia pozostałości w postaci 216 pniaków. Organ I instancji zaznaczył przy tym, że podczas sporządzania opinii w 2016 r. nie stwierdzono kłód po wyciętych drzewach. Przeprowadzone w dniu 25 listopada 2020 r. oględziny wykazały, że na przedmiotowym terenie nie ma zinwentaryzowanych w 2016 r. pniaków, a jedynie widoczne są pozostałości po nich w postaci drobnych gałęzi i korzeni. W aktualnym stanie prawnym art. 83f ust. 1 pkt 3 u.o.p. stanowi, że przepisów art. 83 ust. 1 u.o.p. (wskazujących na konieczność uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew), nie stosuje się do drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza: – 80 cm – w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego, – 65 cm – w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego, – 50 cm – w przypadku pozostałych gatunków drzew. Organ I instancji w oparciu o dane zawarte w ekspertyzie z 2016 r. oraz na podstawie dokumentacji fotograficznej, do wyliczenia wysokości administracyjnej kary przyjął więc obwody drzew w miejscu ścięcia, na wysokości, która nie przekraczała 5 cm. Biorąc pod uwagę aktualne przepisy ustawy o ochronie przyrody oraz ustalone obwody w miejscu ich ścięcia organ I instancji stwierdził, że część drzew nie przekracza obwodów, dla których wymagane jest uzyskanie zezwolenia na ich usunięcie. Przyjęto, że 38 pniaków w aktualnym stanie prawnym wymagałoby uzyskania zezwolenia na usunięcie, a co za tym idzie konsekwencją ich usunięcia bez zezwolenia jest obowiązek wymierzenia kary finansowej.

Wyliczając wysokość kary administracyjnej organ I instancji na podstawie art. 89 ust. 1 u.o.p. przyjął, że w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Zważywszy, że przedmiotowy teren został w 2018 r. objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, uwzględnić należy art. 86 ust. 1 pkt 7 u.o.p., który stanowi o wyłączeniu naliczenia opłat w przypadku gdy drzewa, których obwód pnia mierzony na wysokości 130 cm nie przekracza: 1) 120 cm – w przypadku topoli, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego, klonu srebrzystego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego; 2) 80 cm – w przypadku pozostałych gatunków drzew, które zostały ścięte w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania innego niż rolnicze, zgodnego z przeznaczeniem terenu, określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Spośród 38 pniaków objętych niniejszym postępowaniem, większość nie przekracza podanych wyżej obwodów już w samym miejscu ścięcia (tym bardziej na wysokości 130 cm). Drzewa, które znacząco przekraczają obwód 120 cm w miejscu ścięcia należą do gatunku wierzby kruchej i wierzby szarej. Organ nie dysponuje jednak obmiarem pnia na wysokości 130 cm oraz nie jest w stanie ustalić, czy występowała wielopniowość. Mając na uwadze morfologię wierzby szarej, gdzie często występuje pokrój krzewiasty oraz wierzby kruchej posiadającej często krótki pień, jest to tym bardziej trudne do ustalenia. W związku z powyższym, mając na uwadze art. 7a K.p.a., przy wymierzaniu administracyjnej kary pieniężnej organ I instancji uznał, że do wszystkich 38 pniaków zastosowanie znajdzie przepis zawarty w art. art. 86 ust. 1 pkt 7 u.o.p. Jednocześnie, przy wyliczaniu administracyjnej kary, z uwagi na brak kłody i pnia, zastosowanie znalazł art. 89 ust. 3 u.o.p, zgodnie z którym jeżeli ustalenie obwodu lub gatunku usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu wykarczowania pnia i braku kłody, dane do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się na podstawie informacji zebranych w toku postępowania administracyjnego, powiększając ją o 50%. Do wyliczenia administracyjnej kary, organ I instancji wziął pod uwagę ustalony przez biegłego obwód w miejscu ścięcia drzew, przyjmując, że obwód drzewa na wysokości 130 cm nie może być większy od obwodu w miejscu ciecia. Zważywszy, że podane w tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia z 2017 r. stawki do wyliczenia opłaty za 1 cm obwodu są zróżnicowane na dwa przedziały (obwód pnia drzewa w cm mierzony na wysokości 130 cm – do 100 cm i od 101 cm), organ dla wszystkich drzew zastosował pierwszą grupę stawki, czyli w przedziale do 100 cm obwodu pnia.

W ekspertyzie z 2020 r. biegły poddał dodatkowo 38 pniaków ocenie fitosanitarnej, aby ustalić, czy dane drzewo było obumarłe albo nierokujące szansy na przeżycie. Z dokonanych przez biegłego ustaleń wynika, że jedno drzewo z gatunku brzoza brodawkowata o nr inwentaryzacyjnym [...] było drzewem obumarłym. W takim przypadku zachodzą przesłanki zastosowania przepisu z art. 89 ust. 6 u.o.p., zgodnie z którym w przypadku usunięcia drzewa lub krzewu obumarłego albo nierokującego szansy na przeżycie, złomu lub wywrotu, wysokość administracyjnej kary pieniężnej obniża się o 50%. Przedmiotowe drzewo zostało opisane w tabeli umieszczonej w pkt 1 niniejszej decyzji pod liczbą porządkową nr [...].

Mając na uwadze kolejne nowelizacje ustawy o ochronie przyrody oraz zważywszy, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte 31 marca 2015 r. i niezakończone decyzją ostateczną, organ I instancji do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej zastosował w niniejszej decyzji aktualne przepisy ustawy o ochronie przyrody, jednocześnie analizując stan faktyczny i prawny oraz biorąc pod uwagę okoliczności wyłączające obowiązek uzyskania zezwolenia oraz wpływające na zmniejszenie kary. Kara administracyjna wyliczona na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wszczęcia postępowania, czyli 31 marca 2015 r., wyniosłaby [...] zł, a wyliczona na podstawie aktualnych przepisów wynosi [...] zł. Należy stwierdzić, że wyliczenie kary administracyjnej na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów jest dla strony względniejsze.

W dniu 31 grudnia 2020 r. R. J. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie od opisanej wyżej decyzji, wnosząc o jej uchylenie oraz umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 81 K.p.a. i art. 138 § 2 K.p.a., art. 88 ust. 1 u.o.p. w zw. z 88 ust. 10 u.o.p. oraz art 83f ust. 1 u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 28 sierpnia 2015 r. do dnia 1 stycznia 2017 r.) w zw. z art 53 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, a także art. 88 ust. 1 u.o.p. w zw. z art 88 ust. 10 u.o.p. oraz art 83f u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 17 czerwca 2017 r.) w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach.

W uzasadnieniu odwołujący podniósł w szczególności, że usunięcie drzew będących przedmiotem niniejszego postępowania miało miejsce na początku 2015 r. Stan prawny na przestrzeni ponad 5 lat, które upłynęły od tamtego czasu aż do wydania zaskarżonej decyzji wielokrotnie się zmieniał, co jest kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy. Wymierzenie kary powinno bowiem następować według przepisów najwzględniejszych dla podmiotu, któremu kara jest wymierzona. Zatem obowiązkiem Wójta było obliczyć wysokość administracyjnej kary pieniężnej w czterech stanach prawnych, jakie zaistniały w okresie od daty wszczęcia postępowania do wydania decyzji w przedmiocie nałożenia kary, porównać wysokość tak naliczonych kar i ustalić, która z nich byłaby względniejsza. Organ nie wywiązał się jednak z tego obowiązku w sposób należyty, albowiem porównał tylko wysokość kary, którą należałoby nałożyć wedle przepisów obowiązujących w dniu wszczęcia postępowania (31 marca 2015 r.) z wysokością kary wyliczoną według przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji (17 grudnia 2015 r.) i uznał, że kara wyliczona wedle przepisów aktualnie obowiązujących jest względniejsza. Pominął natomiast zupełnie przepisy jakie obowiązywały w okresie od dnia 28 sierpnia 2015 r. do dnia 17 czerwca 2017 r. Tymczasem, gdyby wziąć te przepisy pod uwagę to należałoby przeanalizować, czy nie zachodziła przesłanka wyłączająca odpowiedzialność za usunięcie drzew i krzewów z art. 88 ust. 10 u.o.p. w zw. z art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 17 czerwca 2017 r.), tzn. czy drzew i krzewów, które rosły na nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej nie usunięto na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej, co skutkować powinno umorzeniem postępowania. Po drugie, należałoby ze względu na przesłankę wyłączającą odpowiedzialność za usunięcie drzew i krzewów z art. 88 ust. 10 u.o.p. w zw. z art. 83f ust. 1 pkt 3 u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 17 czerwca 2017 r.), odstąpić od naliczenia kary za wycinkę drzew, których obwód pnia na wysokości 130 cm nie przekraczał 100 cm – w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego, klonu srebrzystego, kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego (byłyby to drzewa ujęte w tabeli pod poz. 1-6 i 13-34, a więc do objęcia karą kwalifikowałoby się – już tylko ze względu na ten przepis –10, a nie 38 drzew).

Decyzją z dnia 30 maja 2022 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze:

1) uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta w części stanowiącej pkt 1 i

a) wymierzyło R. J. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie 37 drzew (wymienionych w tabeli pod l.p. 1-5 i 7-38) bez wymaganego zezwolenia, rosnących na działce nr [...] (obecnie działki nr [...] i [...]), obręb B., gmina S. ,

b) umorzyło postępowanie w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez zezwolenia 1 sztuki drzewa klon jesionolistny (l.p. w tabeli 6 nr drzewa [...]).

2) utrzymało w mocy decyzję w pozostałej części.

Pismem z dnia 29 czerwca 2022 r. R. J. zaskarżył tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 27 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Po [...], uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium i zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu WSA wyjaśnił, że w sprawie nie jest kwestionowany fakt, iż najpóźniej w marcu 2015 r. na nieruchomości R. J. doszło do usunięcia drzew i krzewów. Następnie w dniu 31 marca 2015 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne mające na celu wymierzenie R. J. administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia, rosnących na działce nr [...] (obecnie działki nr [...] i [...]), obręb B., gmina S. . Zgodnie z obowiązującym na dzień orzekania przez organ drugiej instancji art. 89 ust. 10 u.o.p., nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo lub krzew albo uszkodzono drzewo, upłynęło 5 lat. Przytoczony przepis wszedł w życie z dniem 28 sierpnia 2015 r. na mocy ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1045; dalej: "ustawa nowelizująca"). Nowelizacja dokonała istotnej zmiany brzmienia art. 88 i art. 89 u.o.p., stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięć w przedmiocie administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia.

Z uwagi na unormowanie przepisu art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej w sprawie znajduje zastosowanie art. 89 ust. 10 u.o.p. Zgodnie z przepisem art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej, do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza. Zgodnie z art. 89 ust. 10 u.o.p., po upływie okresu przedawnienia, postępowanie, które zostało wszczęte należy umorzyć. Bez wątpienia regulacja ta jest "względniejszą" dla strony, a więc zgodnie z art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej należało rozważyć możliwość jej zastosowania w niniejszej sprawie.

Spór w tym zakresie sprowadza się do tego, czy przed upływem okresu przedawnienia wystarczające jest wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji, czy też w okresie tym wymagane jest wydanie decyzji ostatecznej. Od razu można stwierdzić, że analizowany przepis art. 89 ust. 10 u.o.p. nie zawiera szczegółowej dyspozycji w tej mierze. Nie zawiera także zastrzeżenia, według którego umorzenie wszczętego postępowania powinno nastąpić, o ile nie doszło do wydania decyzji ostatecznej. Konieczna jest więc odpowiedź na pytanie, w jakiej sytuacji procesowej, po wszczęciu postępowania, organ administracji może i powinien, na podstawie art. 89 ust. 10 u.o.p., umorzyć postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Dla uporządkowania dalszych rozważań Sąd odnotował przy tym, że ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), na mocy której do Kodeksu postępowania administracyjnego dodano "Dział IVa Administracyjne kary pieniężne", weszła w życie z dniem 1 czerwca 2017 r. Z tego powodu w niniejszej sprawie nie można rozważać zastosowania przepisów art. 189g oraz art. 189h K.p.a.

WSA zauważył dalej, że miał na względzie treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2019 r., II OSK [...], w którym stwierdzono, że skoro doszło do wydania przez organ pierwszej instancji decyzji załatwiającej sprawę, nie było podstaw procesowych do umorzenia przez ten organ postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Jednakże, wyrok ten został wydany w znacząco odmiennej sytuacji prawnej. Decyzja organu pierwszej instancji w wyniku kontroli instancyjnej okazała się bowiem prawidłowa i została utrzymana w mocy przez organ drugiej instancji, a więc pozostała obowiązującą w obrocie prawnym. Tymczasem w niniejszej sprawie mamy do czynienia z odmienną sytuacją – decyzja Wójta z dnia 17 grudnia 2020 r., [...], wymierzająca R. J. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia, w wyniku kontroli instancyjnej została zakwestionowana przez organ odwoławczy, który stwierdził jej wadliwość w zakresie wysokości wymierzonej kary administracyjnej i wydanie jej z naruszeniem art. 89 ust. 4 i ust. 6 u.o.p. Ponadto Kolegium stwierdziło, że nie było podstaw do wymierzenia kary za usunięcie drzewa bez zezwolenia odnośnie drzewa nr [...] (poz. 6 tabeli w decyzji organu I instancji) z uwagi na treść art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. a u.o.p. i wielkość obwodu pnia w miejscu ścięcia. W konsekwencji Kolegium decyzją z dnia 30 maja 2022 r., [...], uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty sprawy, wymierzając R. J. karę administracyjną w wysokości [...] zł za usunięcie 37 drzew oraz umarzając postępowanie co do jednego drzewa o numerze [...]. Kolegium wydając decyzję z dnia 30 maja 2022 r. orzekało zatem merytorycznie (co do istoty) w sprawie, w której termin przedawnienia określony w art. 89 ust. 10 u.o.p. upłynął w dniu 31 grudnia 2020 r.

Także w przywołanym wyżej wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że czym innym byłaby sytuacja, w której doszłoby do wyeliminowania wydanej w dopuszczalnym okresie decyzji załatwiającej sprawę, a przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organ pierwszej instancji, okres przedawnienia już by upłynął. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny zróżnicował sytuację, w której decyzja organu pierwszej instancji zostałaby utrzymana w mocy przez organ odwoławczy, od sytuacji, w której decyzja ta okazuje się wadliwa i zostaje uchylona przez organ odwoławczy.

WSA stwierdził więc, że Kolegium wydając decyzję z dnia 30 maja 2022 r., [...], w której rozstrzygnęło merytorycznie sprawę, uchylając decyzję organu pierwszej instancji i wymierzając administracyjną karę pieniężną, orzekło po upływie okresu przedawnienia, czym naruszyło art. 89 ust. 10 u.o.p. W dacie, w której Kolegium orzekało co do istoty sprawy (wymierzając skarżącemu karę administracyjną) upłynął już bowiem pięcioletni okres przedawnienia liczony od końca roku, w którym usunięto drzewa bez wymaganego zezwolenia i brak było podstaw do orzekania w tym przedmiocie. Ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy stanowiło naruszenie art. 89 ust. 10 ustawy, na skutek przedawnienia karalności czynu.

Mając na uwadze powyższe WSA odstąpił od analizy pozostałych zarzutów skargi, odnoszących się do nieprawidłowej interpretacji przepisów przejściowych znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie – analiza ich była niecelowa.

Formułując wskazówki co do dalszego postępowania WSA wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy – kierując się oceną prawną zaprezentowaną przez Sąd powyżej – stwierdzając wadliwość decyzji organu I instancji i eliminując ją z obrotu prawnego winien umorzyć postępowanie administracyjne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazaną na wstępie decyzją z dnia 20 września 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 127 § 1 i § 2 K.p.a.,

1) uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy S. z dnia 17 grudnia 2020 r., nr [...] w części stanowiącej pkt 1 w zakresie wymierzonej R. J. administracyjnej kary pieniężnej powyżej wysokości [...] zł, tj. co do kwoty [...]zł za usunięcie 38 drzew (wymienionych w tabeli pod l.p. 1-38) bez wymaganego zezwolenia, rosnących na działce nr ew. [...] (obecnie działki nr [...] i [...], obręb B., gmina S. , według wyliczenia jak w uzasadnieniu decyzji i w tym zakresie umorzyło postępowanie w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej;

2) utrzymało w mocy decyzję w pozostałej części.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy podkreślił, że miał na względzie wskazania i stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawarte w wyroku z dnia 27 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Po [...]. WSA stwierdził, że Kolegium wydając decyzję z 30 maja 2022 r., w której rozstrzygnęło merytorycznie sprawę orzekło po upływie okresu przedawnienia, czym naruszyło art. 89 ust. 10 u.o.p. i kierując się oceną prawną zaprezentowaną przez Sąd, stwierdzając wadliwość decyzji organu I instancji i eliminując ją z obrotu prawnego winno umorzyć postępowanie administracyjne. W związku z powyższym Kolegium w zakresie w jakim uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji, umorzyło postępowanie administracyjne. W pozostałym zakresie Kolegium postanowiło utrzymać decyzję organu I instancji w mocy, bowiem co do zasady była ona prawidłowa i jak już opisano w uchylonej decyzji, Kolegium nie zgodziło się jedynie co do wysokości wyliczenia kary, uznając, że należy zastosować korzystniejsze dla strony wyliczenie, które zostanie opisane szerzej poniżej.

Dalej Kolegium wskazało, że nie spotkało się z aprobatą WSA stanowisko Kolegium, że przepis art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej pozwala na stosowanie przepisów nowych jedynie w przypadku względniejszej kary pieniężnej, natomiast nie mówi o przepisach względniejszych co do ogółu. W ocenie Kolegium kwestia przedawnienia roszczenia nie mieściła się w zakresie pojęcia kary względniejszej jako pojęcie szersze, jednakże z uwagi na wiążącą moc wykładni WSA w Poznaniu dokonanej w wyroku z dnia 27 stycznia 2023 r., zastosowało się niniejszym do wytycznych Sądu.

Jak można wywieść z powołanego wyroku, czym innym jest sytuacja, kiedy organ drugiej instancji uchyla decyzję i orzeka po okresie przedawnienia od sytuacji, w której nie dochodzi do wyeliminowania decyzji organu pierwszej instancji wydanej przed upływem okresu przedawnienia. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując zaskarżoną decyzję w części nie znalazło podstaw (zgodnie z wytycznymi WSA) do umorzenia postępowania w zakresie, w jakim nie uchyliło decyzji pierwszej instancji, a utrzymało ją w mocy. Decyzja organu pierwszej instancji bowiem w ocenie Kolegium co do zasady jest słuszna, prawidłowo ustalono podmiot odpowiedzialny, fakt usunięcia drzew - ich ilość, rozmiar i stan fitosanitarny. Jedynie w końcowych obliczeniach dokonano zwiększenia kary z uwagi na brak pni, co nie spotyka się z aprobatą Kolegium.

W tym kontekście Kolegium wskazało, że w momencie usuwania drzew zezwolenia wymagało usuwanie drzew, których wiek wynosił co najmniej 10 lat, a według brzmienia ustawy zmieniającej drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm wynosi co najmniej 35 cm - w przypadku topoli, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego, klonu srebrzystego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego, lub 25 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew. Jednakże w związku z brzmieniem przepisów przejściowych wprowadzających kolejne zmiany do ustawy o ochronie przyrody, a stanowiących, że do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, stosuje się przepisy nowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej, w brzmieniu dotychczasowym, byłaby względniejsza Kolegium przyjęło, że stosować należy przepisy nowe z powyższym zastrzeżeniem względniejszej kary. Aktualnie zezwolenie nadal jest wymagane w przypadku drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm wynosi co najmniej 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego, 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego, a 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew. Nie ma zatem podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w zakresie usunięcia bez zezwolenia drzew wymienionych w tabeli umieszczonej w punkcie 1 zaskarżonej decyzji Wójta Gminy S. poza l.p. 6 (nr drzewa [...]), tutaj bowiem trudno przyjąć, przy informacji o 58 cm obwodu klonu jesionolistnego w miejscu ścięcia, że na wysokości 5 cm mogliśmy mieć do czynienia z co najmniej 80 cm obwodu. Co do pozostałych drzew na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności danych zawartych w opiniach biegłego Kolegium przyjęło, że spełniły one kryteria objęcia obowiązkiem uzyskania zezwolenia na ich usunięcie, który to obowiązek nie został spełniony.

Co do brzmienia przepisów i wysokości wymierzanej kary to przepisami najwzględniejszymi są te obowiązujące od 17 czerwca 2017 r., które w art. 89 ust. 1 stanowią, że administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 6, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Przy czym opłatę za usunięcie drzewa ustala się mnożąc liczbę cm obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm i stawkę opłaty. Stawki opłat za usuwanie drzew nie mogą przekraczać 500 zł. Zgodnie z rozporządzeniem z 2017 r., stawki w zł za 1 cm obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm wynoszą dla klonu jesionolistnego i wierzby 12 zł, dla brzozy, jesionu, lipy i bzu czarnego wynoszą 25 zł, dla głogu 170 zł. W tym zakresie uznać należy, że organ I instancji przyjął do wyliczeń kary prawidłowo ustalone stawki opłaty.

Tym niemniej, przepisy ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu stosowanym przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy w zakresie wymierzenia kary względniejszej, w art. 89 ust. 4 u.o.p. w aktualnym brzmieniu stanowią, że jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. I z takim przypadkiem w ocenie Kolegium mamy do czynienia, a nie jak przyjął organ I instancji, że ustalenie obwodu lub gatunku usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu wykarczowania pnia i braku kłody, i wówczas dane do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się na podstawie informacji zebranych w toku postępowania administracyjnego, powiększając ją o 50%. Jak wynika bowiem z materiału dowodowego w sprawie, istnieją/istniały pnie, które z uwagi na ich ścięcie poniżej granicy 30 cm właściwej dla potrzeb wyliczenia opłaty a w jej wyniku kary, nie pozwalają na wyliczenie administracyjnej kary pieniężnej na podstawie ustępu 1 z powodu braku kłody. Zatem wyliczenie winno pomniejszać wyliczony przez organ I instancji obwód o 10 %. Następnie należy pomnożyć tak wyliczony obwód i stawkę opłaty, i zasadniczo dalej pomnożyć razy 2, jednakże z uwagi objęcie przedmiotowego terenu w 2018 r. miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, możliwe stało się zwolnienie z poszczególnych opłat. Łączna wysokość administracyjnej kary pieniężnej wynosi więc [...] zł.

Reasumując, Kolegium postanowiło uchylić decyzję w części i w tym zakresie umorzyć postępowanie przychylając się częściowo do zarzutów odwołania, które odnosiły się do kwestii obwodów pnia (wykluczenie z wymierzenia kary co do klonu jesionolistnego z pozycji 6 w tabeli) oraz z uwagi na fakt, że w sprawie nie mieliśmy do czynienia z brakiem pni licząc od momentu wszczęcia postępowania (co potwierdzają zdjęcia każdego z pni drzew ujętych w tabeli) - stąd obniżenie wymierzonej kary, w miejsce jej powiększenia o 50%.

W skardze z dnia 20 października 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. J. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Kolegium w całości, z uwagi na nałożenie nią kary na skarżącego pomimo upływu terminu przedawnienia karalności czynu, co czyni zaskarżoną decyzję obarczoną kwalifikowaną wadą prawną oraz uchylenie przez Sąd poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy S. z dnia 17 grudnia 2020 r. i umorzenie w całości postępowania administracyjnego w sprawie z uwagi na przedawnienie karalności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 i art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "P.p.s.a.") w zw. z art. 89 ust 10 u.o.p., a także zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 89 ust. 10 u.o.p. poprzez wydanie przez organ odwoławczy decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy, tj. decyzji wymierzającej skarżącemu karę pieniężną w wyliczonej przez organ odwoławczy wysokości [...] zł po upływie terminu przedawnienia karalności czynu (co przesądził WSA w wyroku z dnia 27 stycznia 2023 r.);

2) art. 153 P.p.s.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji wbrew wyraźnej i jednoznacznej ocenie prawej i wskazaniom co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie, wyrażonym w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Po [...], wiążącym w niniejszej sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, poprzez nieuchylenie decyzji organu I instancji w całości i nieumorzenie postępowania administracyjnego pomimo, iż WSA wyraźnie wskazał, że poprzednio wydana przez SKO decyzja była wadliwa właśnie z tego powodu, że SKO rozstrzygnęło sprawę merytorycznie po upływie okresu przedawnienia, w związku z czym konieczne jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego;

3) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. poprzez:

- - sformułowanie sentencji zaskarżonej decyzji w sposób niejasny i niezrozumiały nie tylko dla adresata decyzji, ale również dla organu I instancji, który na skutek wydania przez SKO [...] zaskarżonej decyzji zwrócił skarżącemu z wpłaconej kwoty [...]zł kwotę [...]zł, a więc uznał, że SKO wymierzyło skarżącemu karę w wysokości [...] zł pomimo, iż SKO wydało decyzję co do istoty tożsamą z uprzednio uchyloną przez WSA w Poznaniu, tj. dokonało we własnym zakresie wyliczenia wysokości kary, czyniąc odmienne od organu I instancji ustalenia faktyczne i prawne w tym celu (o czym świadczy rozbudowane w tym zakresie uzasadnienie zaskarżonej decyzji) i wymierzyło skarżącemu karę w wysokości [...] zł po upływie terminu przedawnienia karalności czynu,

- - zredagowanie sentencji zaskarżonej decyzji niezgodnie z art. 138 § 1 K.p.a., co miało na celu próbę obrony stanowiska, że decyzja organu I instancji wydana przed upływem terminu przedawnienia została "w części" utrzymana w mocy przez organ odwoławczy, a tym samym rzekomo nie doszło do wymierzenia skarżącemu kary po upływie terminu przedawnienia karalności czynu, podczas gdy niezależnie od sposobu sformułowania sentencji zaskarżonej decyzji wynika z niej, iż decyzja organu I instancji została uchylona i doszło do wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej przez organ odwoławczy w nowej wysokości [...] zł po upływie terminu przedawnienia.

W uzasadnieniu skarżący rozwinął zarzuty sformułowane w petitum skargi, akcentując, że Kolegium wydało zaskarżoną decyzję wbrew wiążącemu stanowisku WSA w tym zakresie. Niezależnie od tego, czy sentencja decyzji Kolegium jest sformułowana w sposób przyjęty w zaskarżonej decyzji z dnia 20 września 2023 r., czy też byłaby sformułowana jak poprzednio w decyzji z dnia 30 maja 2022 r., istotne znacznie ma okoliczność, że dopiero decyzja Kolegium ostatecznie rozstrzyga sprawę wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej. Niezależnie od sposobu sformułowania sentencji zaskarżonej decyzji w sprawie nie ulega wątpliwości, że Kolegium w istocie uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy S. z dnia 17 grudnia 2020 r. w całości i w tym zakresie dokonało ustaleń faktycznych i prawnych oraz nowego wyliczenia wysokości kary pieniężnej w oparciu o właściwe przepisy prawa, a tym samym orzekło co do istoty sprawy. Świadczy to jednoznacznie o wadliwości decyzji organu I instancji. Co wymaga zaakcentowania, SKO wydając zaskarżoną decyzję dokonało we własnym zakresie wyliczenia wysokości kary uznając, że organ I instancji bezpodstawnie zastosował do wyliczenia art. 89 ust. 3 u.o.p., podczas gdy zastosowanie winien znaleźć w ocenie Kolegium art. 89 ust. 4 u.o.p. Różnice w wysokości kar dotyczą wszystkich drzew z uwagi na pomniejszenie obwodów drzew o 10 %. W efekcie kary wymierzone za usunięcie poszczególnych drzew diametralnie różnią się co do kwoty w decyzji organu I instancji i w decyzji organu II instancji. Przykładowo wskazać można, że kara wyliczona za wycinkę drzewa oznaczonego nr [...] przez organ I instancji wynosiła [...] zł, podczas gdy kara za to samo drzewo wyliczona przez Kolegium opiewa na kwotę [...]zł. Zmiana sposobu sformułowania sentencji decyzji przez Kolegium i rezygnacja z postanowienia "uchylam decyzję w części stanowiącej pkt 1" na "uchylam decyzję w części stanowiącej pkt 1 w zakresie wymierzonej R. J. kary pieniężnej powyżej wysokości [...] zł. tj. co do kwoty [...]zł" nie zmienia istoty tego rozstrzygnięcia. Oczywistym jest bowiem, że organ odwoławczy uchylił w całości rozstrzygnięcie merytoryczne Wójta i w tym zakresie orzekał co do istoty sprawy, ewidentnie po upływie terminu przedawnienia karalności czynu, którego sprawa dotyczy. Podkreślić trzeba, że organ odwoławczy dokonał nowego wyliczenia wysokości każdej poszczególnej kary za usunięte drzewa z tym, że tym razem tabelę z wyliczeniem kar za poszczególne drzewa zawarł w uzasadnieniu decyzji, a nie w jej sentencji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 września 2023 r., nr [...], którą Kolegium w punkcie 1 decyzji uchyliło decyzję Wójta Gminy S. z dnia 17 grudnia 2020 r., nr [...] w części stanowiącej pkt 1 w zakresie wymierzonej R. J. administracyjnej kary pieniężnej powyżej wysokości [...] zł, tj. co do kwoty [...]zł za usunięcie 38 drzew (wymienionych w tabeli pod l.p. 1-38) bez wymaganego zezwolenia, rosnących na działce nr ew. [...] (obecnie działki nr [...] i [...]), obręb B., gmina S. , według wyliczenia jak w uzasadnieniu decyzji i w tym zakresie umorzyło postępowanie w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, a w punkcie 2 decyzji utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w pozostałej części.

Na wstępie rozważań podkreślić należy, że zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, iż była ona już wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w postępowaniu o sygn. akt II SA/Po [...], zakończonym wyrokiem z dnia 27 stycznia 2023 r., którym uchylono poprzednio wydaną w niniejszej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 maja 2022 r., nr [...] Od wskazanego wyroku nie wywiedziono skargi kasacyjnej, wskutek czego stał się on prawomocny. Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z uwagi na brak zmiany stanu prawnego w niniejszej sprawie, stanowisko wyrażone w tym wyroku jest dla Sądu w składzie orzekającym wiążące. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem i jest zobowiązany reagować w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach i według kryteriów określonych w zacytowanym przepisie Sąd orzekający stwierdził, że organ odwoławczy nie zastosował się do zaleceń i wskazań poprzednio wydanego w tej sprawie prawomocnego wyroku sądowego z dnia 27 stycznia 2023 r., co czyni zarzuty skargi zasadnymi.

Przede wszystkim należy zauważyć, że w zacytowanym w części historycznej niniejszego uzasadnienia wyroku z dnia 27 stycznia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził wyraźnie, że z uwagi na unormowanie przepisu art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 89 ust. 10 u.o.p. Zgodnie z przepisem art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej, do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza. Zgodnie natomiast z art. 89 ust. 10 u.o.p., po upływie okresu przedawnienia, postępowanie, które zostało wszczęte należy umorzyć. Bez wątpienia regulacja ta jest "względniejszą" dla strony, a więc zgodnie z art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej należało rozważyć możliwość jej zastosowania w niniejszej sprawie.

W tym kontekście WSA zauważył, że decyzja Wójta z dnia 17 grudnia 2020 r., [...], wymierzająca R. J. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia, w wyniku kontroli instancyjnej została zakwestionowana przez organ odwoławczy, który stwierdził jej wadliwość w zakresie wysokości wymierzonej kary administracyjnej i wydanie jej z naruszeniem art. 89 ust. 4 oraz ust. 6 u.o.p. Ponadto Kolegium stwierdziło, że nie było podstaw do wymierzenia kary za usunięcie drzewa bez zezwolenia odnośnie drzewa nr [...] (poz. 6 tabeli w decyzji organu I instancji) z uwagi na treść art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. a u.o.p. i wielkość obwodu pnia w miejscu ścięcia. W konsekwencji Kolegium decyzją z dnia 30 maja 2022 r., [...], uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty sprawy, wymierzając R. J. karę administracyjną w wysokości [...] zł za usunięcie 37 drzew oraz umarzając postępowanie co do jednego drzewa o numerze 428. Zatem w niniejszej sprawie Kolegium wydając decyzję z dnia 30 maja 2022 r. orzekało merytorycznie (co do istoty) w sprawie, w której termin przedawnienia określony w art. 89 ust. 10 u.o.p. upłynął w dniu 31 grudnia 2020 r.

W tym stanie rzeczy, z powodów opisanych wyżej, WSA uchylił decyzję Kolegium z dnia 30 maja 2022 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Formułując wskazówki co do dalszego postępowania WSA wskazał przy tym wyraźnie, że "ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy – kierując się oceną prawną zaprezentowaną przez Sąd powyżej – stwierdzając wadliwość decyzji organu I instancji i eliminując ją z obrotu prawnego winien umorzyć postępowanie administracyjne."

Tymczasem ponownie prowadząc postępowanie organ odwoławczy pomimo ponownego zakwestionowania decyzji organu I instancji w zakresie wysokości wymierzonej kary administracyjnej z powodu wydania jej z naruszeniem przepisów art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. a u.o.p., art. 89 ust. 4 oraz ust. 6 u.o.p. – z czym Sąd w składzie orzekającym się zgadza – nie umorzył postępowania administracyjnego w całości, a jedynie "powyżej wysokości [...] zł".

Zauważenia wymaga, że Kolegium w stosunku do drzew znajdujących się pod pozycjami 1-5 i 7-38 w tabeli na str. 9-10 kontrolowanej obecnie decyzji zastosowało w sprawie art. 89 ust. 4 u.o.p. zamiast art. 89 ust. 3 u.o.p. jak to zrobił organ I instancji, w stosunku do klona jesionolistnego znajdującego się pod poz. 6 tabeli zastosował art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. a u.o.p. i odstąpił od nałożenia kary, natomiast w stosunku do brzozy znajdującej się pod poz. 38 tabeli, uwzględnił także art. 89 ust. 6 u.o.p. mający zastosowanie w przypadku usunięcia drzewa lub krzewu obumarłego albo nierokującego szansy na przeżycie, złomu lub wywrotu. W wyniku tych obliczeń kara za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł (jaką wyliczył organ I instancji), za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewa nr [...] i [...] wyniosła po [...] zł w miejsce kwot po [...] zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewa nr [...] i [...] wyniosła po [...] zł w miejsce kwot po [...] zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewa nr [...] wyniosła po [...] zł w miejsce kwot po [...] zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewa nr [...] i [...] wyniosła po [...] zł w miejsce kwot po [...] zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł, za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł i za drzewo nr [...] wyniosła [...] zł w miejsce kwoty [...]zł. Kolegium zakwestionowało więc wysokość kary nałożonej przez organ I instancji w stosunku do każdego z drzew znajdujących się pod pozycjami 1-38 w tabeli znajdującej się w sentencji decyzji organu I instancji. Z kolei kary wyliczone przez organ odwoławczy i zawarte w tabeli znajdującej się na stronach 9 i 10 zaskarżonej decyzji są identyczne jak w tabeli zawartej w decyzji Kolegium z dnia 30 maja 2022 r., która została uchylona wyrokiem WSA z dnia 27 stycznia 2023 r. Jedyna różnica między porównywanymi decyzjami Kolegium jest więc taka, że Kolegium zdecydowało się przeredagować brzmienie sentencji decyzji i wskazać wysokość obliczonej na nowo kary nie w sentencji, a w samym uzasadnieniu decyzji.

Zgodzić się przy tym trzeba ze skarżącym, że niezależnie od sposobu sformułowania sentencji zaskarżonej decyzji nie ulega wątpliwości, że Kolegium w istocie uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy S. dnia 17 grudnia 2020 r. w całości i w tym zakresie dokonało ustaleń faktycznych i prawnych oraz nowego wyliczenia wysokości kary pieniężnej w oparciu o właściwe przepisy prawa, a tym samym orzekło co do istoty sprawy. Kwota [...]zł stanowiąca karę wyliczoną przez organ I instancji jest w istocie sumą, na którą składają się poszczególne składniki (kary za wycięcie bez zezwolenia poszczególnych 38 drzew), wobec czego organ odwoławczy nie mógł tej sumy potraktować jako kary niepodzielnej i umorzyć postępowanie w zakresie różnicy między swoim wyliczeniem a wyliczeniem dokonanym przez organ I instancji.

W konsekwencji słusznie także wskazał skarżący, że sentencja sformułowana przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji jest wadliwa, skoro w istocie doszło do uchylenia decyzji organu I instancji w całości i orzeczenia co do istotny sprawy. Z sentencji i uzasadnienia decyzji nie wynika też, aby co do niektórych drzew kara została nałożona w sposób prawidłowy (jedynie wówczas organ odwoławczy mógłby utrzymać decyzję organu I instancji w części), a co do niektórych wadliwie. Tymczasem sentencja decyzji musi być precyzyjna, szczególnie że dotyczy nałożenia określonego obowiązku na adresata decyzji, musi być jednoznaczna i nie budzić wątpliwości. Sentencja decyzji organu odwoławczego nie spełnia tych wymogów, albowiem intencją Kolegium przy jej sformułowaniu było w rzeczywistości obejście wiążącego go wyroku WSA w Poznaniu. Sąd zgadza się przy tym z zawartym w zaskarżonej decyzji twierdzeniem, że "moglibyśmy mówić o braku zaufania do władzy publicznej, gdyby podmiot odpowiedzialny za zniszczenia w przyrodzie poprzez usunięcie znacznej ilości drzew nie zostałby pociągnięty do odpowiedzialności administracyjnej" (str. [...]), jednak to brak sprawnego i rzetelnego prowadzenia postępowania zarówno przez organ I instancji, jak i organ odwoławczy doprowadził do sytuacji, że sprawca wycinki drzew – abstrahując, czy jest to skarżący czy też inny podmiot (skarżący kwestionował bowiem tę okoliczność w toku postępowania) – nie został ukarany. Nie usprawiedliwia to przy tym próby obejścia zastosowania obowiązujących przepisów ani prawomocnego wyroku sądowego wiążącego w sprawie.

Końcowo Sąd z całą stanowczością wskazuje organowi odwoławczemu, że uzasadnienie decyzji nie służy do polemiki z prawomocnymi wyrokami sądowymi. Kolegium miało prawo wnieść skargę kasacyjną od wyroku WSA z dnia 27 stycznia 2023 r., jednak z tego prawa nie skorzystało. Za nieuprawnione należy więc uznać zawarte w zaskarżonej decyzji twierdzenie, że w ocenie Kolegium "kwestia przedawnienia roszczenia nie mieściła się w zakresie pojęcia kary względniejszej." Celem ustawodawcy nowelizującego u.o.p. w 2015 r. było stosowanie do spraw w toku w przedmiocie kar pieniężnych przepisów względniejszych dla sprawcy czynu i to nie tylko w zakresie wymiaru kary, lecz całokształtu regulacji względniejszych dla sprawcy, w efekcie zastosowania których kara pieniężna wymierzona sprawcy byłaby względniejsza.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a., w punkcie I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 września 2023 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 17 grudnia 2020 r., nr [...], albowiem zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. a, art. 89 ust. 3, ust. 4 oraz ust. 6 u.o.p. (decyzja organu I instancji) i art. 89 ust. 10 u.o.p. (zaskarżona decyzja Kolegium), które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 153 P.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zaskarżona decyzja Kolegium).

Jednocześnie w punkcie II wyroku Sąd działając na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. oraz art. 89 ust. 10 u.o.p. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie ze względu na przedawnienie karalności.

O kosztach postępowania, na które składa się wpis od skargi w wysokości 1.500 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 5.400 zł oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw w wysokości 34 zł, Sąd orzekł w punkcie III wyroku na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).