Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1361/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 953/19 w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 2019 r. nr GZ.rn.625.413.2014 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 953/19 oddalił skargę S.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 2019 r. nr GZ.rn.625.413.2014 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji (k. 94, 100-106 akt sądowych).

Skargę kasacyjną wywiódł S.K. (dalej skarżący lub skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez r. pr. P.S., zaskarżając wyrok IV SA/Wa 953/19 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 i 77 kpa przez oddalenie skargi w całości, podczas gdy Sąd winien ją uwzględnić, bowiem pominięta została część materiału dowodowego i przyjęto, niezgodnie z materiałem dowodowym, że sporna nieruchomość została objęta we władanie Państwa w 1945 r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa, podczas gdy z materiału dowodowego m.in. pisma Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w O. z 17 maja 1965 r. i pisma Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej z 5 kwietnia 2011 r. znak GK.G.7430-265/ wynika, że w 1945 r. porzucona ziemia została zagospodarowana samoczynnie przez sąsiadów, a nie objęta we władanie Skarbu Państwa;

b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez oddalenie skargi w całości, podczas gdy Sąd winien ją uwzględnić, a nadto uchylić decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i poprzedzającą ją decyzję Wojewody;

2. prawa materialnego - art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że do dnia wejścia w życie ww. ustawy Skarb Państwa objął we władanie sporną nieruchomość, a nie dokonali tego w sposób samoczynny sąsiedzi rodziny skarżącego, co oznacza, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; albo uchylenie zaskarżonego wyroku przez stwierdzenie nieważności przedmiotow[ej decyzji] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Poznaniu z 18 lutego 1966 r.; zasądzenie na rzecz skarżącego [zwrotu] kosztów postępowania od organu administracji publicznej, w [tym] kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy na rozprawie (k. 112-114v, 122 akt sądowych)

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1, dalej uchwała I OPS 10/09). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie mogła podlegać uwzględnieniu.

Zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które - jej zdaniem - zostały naruszone przez Sąd I instancji (art. 174 i 176 ppsa). Przytoczenie podstaw kasacyjnych winno polegać na wskazaniu konkretnych przepisów, konkretnego aktu normatywnego i stopnia ich naruszenia. Ma to istotne znaczenie, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 ppsa sąd II instancji jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania (postanowienie NSA z 24. 11.2004 r. OSK 948/04; wyrok NSA z 19.1.2012 r. II GSK 1449/10). Obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest ścisłe określenie jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, wobec którego zawiera się w treści skargi kasacyjnej zarzuty (wyrok NSA z: 5.10.2010 r. I GSK125/09; 23.11.2010 r. II FSK 1165/09; 1.12.2010 r. II FSK 1507/09; 8.12.2010 r. I GSK 619/09; 19.7.2013 r. I OSK 2766/12, cbosa, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu administracyjnym. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 897, nb 19). Zarzuty i ich uzasadnienie winny być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów (postanowienie Sądu Najwyższego z 26.10.2000 r. IV CKN 1518/00, OSNC 2001/3/ 39 i NSA z 5.8.2004 r. FSK 299/04, OSP 2005/3/36).

Zarzut naruszenia "art. 77 kpa" nie został postawiony dostatecznie starannie. Art. 77 kpa dzieli się na 4 paragrafy, o różnej treści normatywnej. Ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu, autor skargi kasacyjnej nie wskazał, naruszenia którego paragrafu art. 77 kpa się dopatruje. Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 ppsa). Z tej przyczyny zarzut naruszenia "art. 77 kpa" nie nadawał się do rozpoznania. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał jako wzorca kontroli art. 80 kpa. Z tej przyczyny zarzut 1.a. petitum skargi kasacyjnej w części wskazującej na to, że "pominięta została część materiału dowodowego i przyjęto, niezgodnie z materiałem dowodowym [...]", jako dotyczący w istocie naruszenia zasad swobodnej oceny dowodów (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 550-551, nb 1-3), nie mógł zostać przez Sąd kasacyjny skutecznie zbadany.

Z treści decyzji z 18 lutego 1966 r. Nr.RL.V – 2 /53 /66 (dalej decyzja z 18 lutego 1966 r.) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Poznaniu (dalej Prezydium PRN) wynika, że przejmowana nieruchomość objęta została we władanie Skarbu Państwa w 1945 r., a następnie rozdysponowana na rzecz osób trzecich, który to stan trwał do dnia wydania tej decyzji (w błędnie nieponumerowanych aktach Wojewody).

Zgromadzone w sprawie dokumenty, w tym te, na które dla potwierdzenia swego stanowiska powołuje się skarżący (pismo Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w O. - dalej PGRN - z 17 maja 1965 r.; pismo Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Poznaniu z 5 kwietnia 2011 r.) nie stanowią dowodów, które mogą podważyć prawidłowość kontrolowanej w trybie nadzoru decyzji. W szczególności, przy uwzględnieniu realiów 1945 roku, gdy A.K. z d. R. [secundo voto K.] dnia 7 września 1945 r. (zaświadczenie Zarządu Gminy C. z 17 grudnia 1947 r.) opuściła przedmiotowe gospodarstwo rolne, nie dowodzą, że nieruchomość rolna po opuszczeniu jej przez rodzinę skarżącego, nie została w 1945 r. objęta we władanie przez Państwo. To że w sprawozdaniu Gromadzkiej Rady Narodowej w O. za rok 1964 r. wymieniono A.K. jako osobę zobowiązaną wobec Funduszu Gromadzkiego (w błędnie nieponumerowanych aktach SN.IV-5. 7515-6/11), nie zaprzecza prawidłowości stanu faktycznego, ustalonego decyzją z 18 lutego 1966 r. Co do stanu prawnego nieruchomości, będącej przedmiotem decyzji z 18 lutego 1966 r., stał się on pewny dopiero z chwilą, w której decyzja z 18 lutego 1966 r. stała się ostateczna.

Tylko jednoznaczne dowody przeczące dokonanym w kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji ustaleniom, mogłyby prowadzić do oceny, że decyzja z 18 lutego 1966 r. została wydana w sposób jednoznacznie sprzeczny z obowiązującym w dacie jej wydania przepisem prawa materialnego. Takich dowodów zarówno w toku postępowania zwykłego, jak i postępowania nadzorczego, nie zgromadzono.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest sprawa zmierzająca do rozpoznania i rozstrzygnięcia w trybie postępowania nadzwyczajnego - nieważnościowego, czy decyzja administracyjna z 18 lutego 1966 r. kończąca postępowanie zwyczajne, dotknięta jest kwalifikowaną wadą prawną. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem w stosunku do postępowania głównego.

Organ administracji publicznej orzekający w nadzwyczajnym trybie nieważnościowym ma jedynie uprawnienia kasacyjne, tzn. rozstrzyga tylko i wyłącznie w kwestii istnienia bądź nieistnienia - w dacie wydania kontrolowanej w trybie stwierdzenia nieważności decyzji - przesłanek z art. 156 § 1 kpa, nie rozstrzyga zaś o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym.

W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji mają zastosowanie przepisy ogólnego postępowania administracyjnego, zwłaszcza przepisy o postępowaniu dowodowym, przy pomocy których organ winien dążyć do ustalenia czy zaistniały okoliczności, przewidziane w art. 156 § 1 kpa, uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji. Organ nadzoru, prowadzący postępowanie nieważnościowe, obligowany jest do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i dokonania oceny czy dana okoliczność została udowodniona. Ustalenie czy kontrolowana decyzja dotknięta jest kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności wymaga zebrania konkretnych dowodów wskazujących na istnienie takiej wady. Istnienia wady prawnej nie można opierać na domniemaniu. W postępowaniu nadzwyczajnym, zmierzającym do ustalenia czy decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, przede wszystkim szczególnego ustalenia wymaga kwestia, czy i do jakich naruszeń prawa doszło w postępowaniu zwykłym, a następnie dopiero możliwe jest dokonanie oceny, czy stwierdzone naruszenia prawa miały charakter rażący. Rozstrzygnięcie organu nadzoru musi opierać się na ocenie zebranego materiału dowodowego, a nie na domniemaniach. Celem postępowania nieważnościowego jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotkniętej kwalifikowaną wadą nieważności, to jest tak poważną wadliwością, że jej trwałość i związana z tym pewność porządku prawnego musi ustąpić wymaganiom płynącym z zasady praworządności.

Dokumenty na które powołuje się skarżący nie mogą podważyć prawidłowości ustaleń wynikających z kontrolowanej decyzji. Skarżący niesłusznie zarzuca brak wnikliwości i wybiórczą, a więc dowolną ocenę materiału dowodowego. W sprawie bezsporne jest, że gospodarstwo rolne zostało opuszczone przez byłych właścicieli 7 września 1945 r. Rok 1945 wskazano w kontrolowanej decyzji dla określenia czasu objęcia nieruchomości we władanie Państwa.

W aktach sprawy znajduje się pismo z 17 maja 1965 r. Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w O. wskazujące, że gospodarstwo zostało opuszczone przez byłych właścicieli w 1945 r. (co potwierdzają: zaświadczenie Zarządu Gminy C. z 17 grudnia 1947 r.; zaświadczenia o zameldowaniu A.K., W.K., S.K. i B.K. w miejscowości N.). W piśmie stwierdzono, że "ziemię porzuconą samoczynnie chociaż nie w całości zagospodarowali i zagospodarowują do dnia dzisiejszego jej sąsiedzi". Minister trafnie podniósł, że ów dokument sporządzono 20 lat po opuszczeniu gospodarstwa przez byłych właścicieli, a przywołany fragment ma bardzo ogólny charakter, niepozwalający w szczególności stwierdzić, kiedy sąsiedzi byłych właścicieli zagospodarowali nieruchomość ani czy objęli ją w użytkowanie samowolnie czy też za pośrednictwem Państwa. Na gruncie postępowania nieważnościowego wykluczone jest zastosowanie domniemania opartego na ogólnym i niejasnym sformułowaniu zawartym w piśmie z dnia 17 maja 1965 r.

Treść oświadczeń skarżącego w pismach z: 18 września 2000 r., 15 czerwca 2001 r., 24 kwietnia 2006 r. i 17 września 2007 r. wskazuje, że podejmowane przed wydaniem kontrolowanej decyzji działania zmierzające do odzyskania nieruchomości w latach 1945-1963 były nieskuteczne, ze względu na dysponowanie nieruchomością przez gminę i udostępnienie nieruchomości osobom fizycznym.

O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa; charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne, gospodarcze lub społeczne - skutki które wywołuje decyzja.

Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (wyrok NSA z 9.2.2005 r. OSK 1134/04, Lex 165717; odpowiednio - wyrok NSA z 30.9.2010 r. I OSK 1617/09; 18.3.2015 r. II OSK 1954/13, Lex 1654675; Borkowski/Adamiak w - op. cit., s. 1015-1017, nb 61-63).

W doktrynie prawa administracyjnego koncepcję wadliwości decyzji wyprowadza się przy uwzględnieniu dwu podstawowych wartości: praworządnego działania administracji publicznej (art. 7 i 2 Konstytucji RP) i ochrony praw nabytych na podstawie działania administracji publicznej. Te konkurujące ze sobą dwie przeciwstawne wartości są podstawą wypracowania gradacji wad decyzji, uwzględniającej rodzaj naruszonego prawa i ciężar wady. Założenie ciężaru wady jako podstawa wadliwości decyzji administracyjnej jest niezależne od rodzaju naruszenia przepisu prawa (pkt I, II i IV uzasadnienia uchwały 7 Sędziów NSA z 13.11.2012 r. I OPS 2/12, ONSAiWSA 2013/1/1 s. 25-28).

W postępowaniu o charakterze nadzorczym konieczna jest gradacja wad i odróżnienie tych, które powodują wzruszalność decyzji, od takich, które poprzez swoje istnienie lub poprzez swoje skutki powodują nieuchronną konieczność eliminacji decyzji z obrotu prawnego. Dla stwierdzenia nieważności decyzji niezbędna jest ocena naruszenia jej podstawy prawnej jako rażącej w świetle całokształtu okoliczności sprawy z uwzględnieniem konsekwencji prawnych wynikających z zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów materialnych, jak i procesowych.

W zasadzie, w postępowaniu nieważnościowym organ orzekający ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego.

Termin "rażący" winien być rozumiany w sposób przyjęty w języku ogólnym (A. Choduń, Słownictwo tekstów aktów prawnych w zasobie leksykalnym współczesnej polszczyzny, Wyd. TRIO 2007, s. 83-85, 161-163; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady - reguły - wskazówki, Wolters Kluwer 2017, s. 131-132, uw. 244-246; A. Choduń, Aspekty językowe derywacyjnej koncepcji wykładni prawa, Uniwersytet Szczeciński 2018, s. 182-195). Zgodnie ze słownikiem języka polskiego "Rażący" w użyciu przymiotnikowym to: [...] 2. "dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży" (red. W. Doroszewski, Słownik języka polskiego, t. VII, PWN 1965, s. 841; red. M. Szymczak, Słownik języka polskiego, t. III, WN PWN 1992, s. 24; [...] b., red. S. Dubisz, Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 3, WN PWN 2008, s. 893 ). Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego (B. Adamiak, Gradacja naruszenia procesowego prawa administracyjnego, PiP 2012/3/ s.45-54) oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Zachodzi ona w przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (wyrok NSA z 21.8.2001 r. II SA 1726/00, Lex 51233). W konsekwencji traktowanie naruszenia prawa jako "rażące" może mieć miejsce tylko wyjątkowo, a mianowicie, gdy jego waga jest znacznie większa niż stabilność ostatecznej decyzji (wyroki: NSA z 17.4.1996 r. III SA 565/95, Biul. Skarb. 1997/2/26 i Sądu Najwyższego z 20.6.1995 r. III ARN 22/95).

Zebrany materiał dowodowy mimo podjętych przez organy nadzoru starań nie pozwala na odtworzenie materiału dowodowego jakim dysponował organ wydający kontrolowaną decyzję. Ze względu na znaczny upływ czasu (ponad 53 lata od daty wydania decyzji z 18 lutego 1966 r.; ponad 73 lat od 7 września 1945 r. - gdy A.K. opuściła przedmiotowe gospodarstwo rolne - do dnia wydania zaskarżonej decyzji) dokumentacja sprawy mogła nie zachować się. Organ nadzoru prawidłowo szeroko poszukiwał istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu nieważnościowym dokumentów w zasobach archiwalnych: Urzędu Miasta Poznania, Urzędu Gminy C., Archiwum Państwowego w Poznaniu, Archiwum Akt Nowych, lecz dokumentów tych nie udało się odnaleźć. Uzasadnienia decyzji z 1 marca 2019 r. i poprzedzającej ją decyzji z 25 listopada 2014 r. spełniają wymogi art. 107 § 3 kpa, a organy w postępowaniu nadzorczym nie naruszyły zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa). Czyni to zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z: art. 107 § 3 w zw. z art. 7 kpa oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa (pkt 1.a i 1.b petitum skargi kasacyjnej) nieusprawiedliwionymi.

Zarzut naruszenia art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa [Dz.U. z 1958 r. nr 17 poz. 71, zm. z 1963 r. nr 28 poz. 168 - zgodnie z zasadą tempus regit actum - uw. NSA, dalej ustawa z 12 marca 1958 r. lub usnPFZ], nie zasługiwał na uwzględnienie.

Nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przyjmowano na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdowały się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym (art. 9 ust. 1 zd. 1 usnPFZ). Art. 9 ust. 1 zd. 2, ust. 2, ust. 3 i 4 usnPFZ okazał się w kontrolowanej sprawie nierelewantny.

Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 20 lutego 1991 r. W 5/90 (OTK 1991/1/18) w sprawie wykładni art. 16 (wcześniejszy art. 9) ustawy z 1958 r. wskazał, że o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych na podstawie tego przepisu decydują wyłącznie przesłanki w nim wymienione, bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegały także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości bądź z przyczyn obiektywnie od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw.

Sąd I instancji trafnie wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym, służącym weryfikacji ostatecznej decyzji, pod kątem tego czy jest ona dotknięta jedną z wad o charakterze kwalifikowanym, o których mowa w art. 156 § 1 kpa i czy nie występują przesłanki negatywne, wymienione w art. 156 § 2 kpa. Mając na uwadze stanowisko skarżącego prezentowane w postępowaniu nadzorczym, należało uznać, że istota sporu dotyczy tego, czy decyzja z 18 lutego 1966 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

W przedmiotowej sprawie nie zaistniała sytuacja, w której przepisy prawa materialnego zostałyby zastosowane w sposób rażąco naruszający prawo (art. 9 ust. 1 zd. 1 usnPFZ w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z 18 lutego 1966 r. nie pozostaje z nimi w jednoznacznej sprzeczności, a tym samym decyzja prawidłowo ukształtowała stosunek prawny.

Dla rozstrzygnięcia o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa bez znaczenia pozostawały okoliczności z powodu których doszło do utraty władztwa przez dotychczasowego właściciela, legalność objęcia nieruchomości we władanie Państwa, a także zamiar dotychczasowego właściciela odzyskania utraconego władztwa nad nieruchomością.

Słusznie wskazał Sąd I instancji, że prawidłowość takiej wykładni ww. przepisu prawa materialnego potwierdza uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 20.2.1991 r. W 5/90, OTK 1991/1/18. W wyroku z 17.3.21017 r. I OSK 1338/19 NSA wskazał, że skoro art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego zawiera nieostre pojęcie "władania", odmienna wykładnia tego pojęcia, dokonana przez organ kontrolujący decyzję w postępowaniu nadzwyczajnym, nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji". Przejęcie nieruchomości bez ekwiwalentu ustawą z 12 marca 1958 r. uzasadniano stosunkiem ustawodawcy do tych osób, które - będąc właścicielami - nie prowadziły gospodarstw rolnych (R. Budzinowski, Przymusowe przejmowanie nieruchomości rolnych, Warszawa-Poznań 1985, PTPN - Prace Komisji Nauk Prawnych t. XXIII, s. 118-119; M. Ferek, Roszczenia restytucyjne właścicieli nieruchomości przejętych przez państwo w latach 1944-1989, Wolters Kluwer 2022, s. 150-151). Z treści kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji z 18 lutego 1966 r. wynika wprost, że przejmowana nieruchomość została objęta we władanie Państwa w 1945 r., a następnie została rozdysponowana na rzecz osób trzecich, jak też, że stan taki trwał w chwili wydania decyzji. Nie jest uzasadnione wnioskowanie o niespełnieniu wymogów wynikających z obowiązujących przepisów prawa, tylko z powodu braku materiału dowodowego potwierdzającego okoliczności zamanifestowania przez Państwo w 1945 r. objęcia we władanie przedmiotowej nieruchomości rolnej.

W przedmiotowej sprawie dostępna dokumentacja nie dała podstaw do stwierdzenia, że decyzja z 18 lutego 1966 r. obarczona jest którąkolwiek z wad zawartych w art. 156 § 1 kpa.

Na podstawie art. 184 ppsa oddalono skargę kasacyjną.