Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 142/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 28 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lipca 2023 roku sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga I. M. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 29 listopada 2022 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (zwanego dalej "Wójtem" lub "organem I instancji") z dnia 29 marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, ustalonych decyzją Wójta z dnia 21 sierpnia 2018 r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zaskarżona decyzja zapadła w poniżej przedstawionym stanie faktycznym i prawnym.

Prawomocną decyzją z dnia 21 sierpnia 2018 r., nr [...] (zwaną dalej "decyzją z 2018 r.") Wójt nakazał skarżącej zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Decyzja z 2018 r. stała się prawomocna z dniem 3 listopada 2021 r. z uwagi na uprawomocnienie się wyroku oddalającego skargę wnioskodawczyni.

Pismem z dnia 19 stycznia 2022 r. wnioskodawczyni, reprezentowana przez pełnomocnika – adw. K. M. – złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wnioskodawczyni wskazała, że łącznie z odsetkami, jest winna Wójtowi kwotę [...]zł. Kwota cały czas rośnie. Jako podstawę swojej prośby, wnioskodawczyni wskazała przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zwanej dalej "u.ś.r.") – według jej relacji, wnioskodawczyni znalazła się w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Wnioskodawczyni zmaga się depresją, toczy spór z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w sprawie renty. Skarżąca nie może pracować obecnie. Wnioskodawczyni jest także jedyną żywicielką rodziny. Na jej utrzymaniu jest córka, która uczy się jeszcze w szkole policealnej. Rodzina żyje z renty, jaką uzyskuje córka wnioskodawczyni. Nie udało się wyegzekwować alimentów od ojca, gdyż ten zmarł. Wnioskodawczyni podniosła, że środki, jakie pobierała, przeznaczała na swoje dzieci, które aktywnie biorą udział w życiu Gminy [...]. Wnioskodawczyni uważa, że jej sytuacja jest na tyle trudna, że uzasadnia to umorzenie całości zobowiązania, jakie na niej spoczywa. Pismem z dnia 24 stycznia 2022 r. wnioskodawczyni doprecyzowała swój wniosek – wnosi o umorzenie należności wraz z odsetkami.

Z danych wynikających z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że w latach 2003-2012 wnioskodawczyni trudniła się sprzedażą napojów alkoholowych i bezalkoholowych w wyspecjalizowanym sklepie. Wójt ustalił, że wnioskodawczyni ma trójkę dzieci – A. i W. (ur. w 2000 r.) oraz M. (ur. w 1999 r.).

W toku postępowania administracyjnego Wójt ustalił, że W. M. (córka wnioskodawczyni) pobiera rentę rodzinną w wysokości [...] zł. Skarżąca otrzymała w dniu 7 stycznia 2022 r. przelew z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na kwotę [...]zł. Organ pozyskał od wnioskodawczyni rachunki, recepty świadczące o jej wydatkach, a także karty informacyjne ze szpitala.

Dnia 10 lutego 2022 r. odbył się wywiad środowiskowy z udziałem wnioskodawczyni. Podczas wywiadu pracownik socjalny ustalił, że wnioskodawczyni mieszka z córką. Żadna z nich nie pracuje. Wnioskodawczyni utrzymuje się z debetu kredytowego, córka pobiera rentę rodzinną w wysokości [...] zł i nadal się uczy. Synowie wnioskodawczyni mieszkają w P.. Wydatki miesięczne są wyceniane na kwotę [...]zł. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu. Wnioskodawczyni wskazała, że obecnie trwa postępowanie, w którym odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Aktualnie nie pobiera już żadnego świadczenia. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu oraz samochodu z 2010 r. o wartości ok. [...] tys. zł.

Wnioskodawczyni zmaga się z niedowładem prawej strony, ma usunięte jedno żebro, jest schorowana kardiologicznie, endokrynologicznie, pulmonologicznie, a także cierpi na depresję. Wnioskodawczyni nie widzi potrzeby ponownego przedstawiania dokumentacji określającej jej sytuację. Wójt dotarł do odwołania, jakie w dniu 20 grudnia 2021 r. wnioskodawczyni złożyła od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Postępowanie toczy się w Sądzie Okręgowym w P.. Wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia 22 lipca 2021 r., w którym stwierdza się, że nie jest ona niezdolna do pracy. Z tego też powodu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję odmowną o przedłużeniu jej prawa do świadczeń ubezpieczeniowych – renty. Wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W. M. przedłożyła z kolei umowę o kształcenie w Szkole Policealnej [...] w P..

Decyzją z dnia 29 marca 2022 r., nr [...] Wójt odmówił wnioskodawczyni umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, ustalonych decyzją z 2018 r. W uzasadnieniu decyzji Wójt podniósł, że z art. 30 ust. 9 u.ś.r. wynika możliwość umorzenia należności wynikających z u.ś.r. Jest to zatem decyzja wydawana w warunkach uznania administracyjnego. Wójt ma świadomość tego, ze wydanie takiej decyzji musi być poprzedzone skrupulatnym zbadaniem sytuacji życiowej, finansowej oraz rodzinnej wnioskodawcy.

Wójt wskazał, że sytuacja wnioskodawczyni, chociaż trudna, nie jest ona stała i nieodwracalna. Wójt ponownie zestawił wszystkie wydatki, jakie posiada wnioskodawczyni. I chociaż sytuacja wnioskodawczyni jest trudna, to Wójt zwrócił uwagę na sposób gospodarowania dochodami, jakie posiada rodzina. Wójt rozpoznając sprawę, musi brać pod uwagę również interes publiczny, jaki konfrontuje się z interesem prywatnym strony. Pełnomocnik wnioskodawczyni używa określenia "spirala zadłużenia", jednakże Wójt podkreśla, że płacąc za usługi internetowe, telefon, telewizję, wnioskodawczyni zdaje się przyznawać wyższy priorytet własnym zobowiązaniom niż zobowiązaniom publicznoprawnym. To prowadzi z kolei do wystąpienia o umorzenie należności bez próby nawet ich spłacania. Jak ustalono, wnioskodawczyni reguluje zobowiązania, które jeszcze nie są wymagalne (za cały rok z góry) z obawy przed rozwiązaniem umowy i naliczenia kar umownych, a zobowiązanie publicznoprawne względem Wójta jest dla niej niepriorytetowe. To podważa, zdaniem Wójta, przekonanie o trudnej sytuacji wnioskodawczyni. Wójt nie ponosi odpowiedzialności za wybory wnioskodawczyni, skoro uważa ona, że łatwiej jej jest kontrolować jedno zadłużenie i to w dodatku to, które jest dla niej najkorzystniejsze, a przy tym nie jest to potrzeba niezbędna do życia, Wójt uznał, że sytuacji wnioskodawczyni nie można ocenić jako trudnej z zastrzeżeniem niezmiennej. Zwolnienie z odpłatności spowodowałoby przeniesienie ciężaru ponoszenia odpłatności na społeczeństwo Gminy [...].

Rolą Wójta, jako organu administracji publicznej wydatkującego środki publiczne na realizację celów pomocy społecznej, jest zadbanie o to, aby środki te były wykorzystywane przez beneficjentów zgodnie z prawem. Odstępstwa powinny mieć miejsce tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Ciekawe dla Wójta jest to, że pomimo "trudnej" sytuacji wnioskodawczyni, nie korzystała ona z pomocy systemu pomocy społecznej od 2014 r.

Wnioskodawczyni posiada dom, który przecież może wynająć, a dochody z czynszu przeznaczać na spłatę zobowiązań. D. jest bardzo dobrze skomunikowana, bowiem P. leży niecałe [...] km na wschód, jest zapewniony dostęp do drogi [...], niedaleko znajduje się Port Lotniczy [...]. Nie jest więc tak, że sprzedaż czy wynajem domu jest niemożliwa.

Pamiętać należy, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest zapisana zasada, że należy pozostawić minimum egzystencjalne, a więc zaspokojenie wierzytelności będzie mogło nastąpić bez znaczącego uszczerbku dla wnioskodawczyni.

Wójt wskazał, że z nadesłanej dokumentacji medycznej nie wynika, jakoby wnioskodawczyni nie mogła podjąć pracy. Z orzeczenia lekarskiego ZUS, które stało się kanwą do wydania decyzji odmawiającej przyznania renty, a co aktualnie jest przedmiotem postępowania odwoławczego w Sądzie Okręgowym w P., wynika, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Pozostała dokumentacja stanowi co prawda o poważnym stanie zdrowia, ale żadne nie wyklucza możliwości podjęcia pracy. Wnioskodawczyni od lat jest diagnozowana i nadal nie jest wiadome co stanowi przyczynę jej stanu zdrowia. Z tego też względu wnioskodawczyni nie posiada żadnego orzeczenia o niepełnosprawności.

Wójt wskazał, że córka wnioskodawczyni zamierza podjąć naukę w szkole wyższej, a następnie zatrudnienia się, co doprowadzi do odciążenia gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni, jak stwierdziła, ma zawieszone kontakty z synami. Synowie nie kontaktują się z matką.

Nie zmienia poglądu Wójta to, że wnioskodawczyni przeznaczyła pobierane świadczenia na rzecz swoich dzieci. Byłoby wręcz dziwne dla Wójta, gdyby było inaczej, gdyż obowiązkiem każdego rodzica jest troska o rozwój duchowny i fizyczny swojego dziecka. To, że dzieci wnioskodawczyni przyczyniały się do polepszania okolicy w Gminie [...] nie oznacza, że wnioskodawczyni nie jest zobowiązana do regulowania należności publicznoprawnej.

Wnioskodawczyni złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji. Wnioskodawczyni zarzuciła organowi:

1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego w sprawie orzeczenia, mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia poprzez niewłaściwe ustalenie, że sytuacja życiowa i majątkowa odwołującej nie jest szczególna ani trudna w stopniu umożliwiającym zastosowanie umorzenia należności – w szczególności pominięcie poważnych problemów zdrowotnych ani związanych z tym koniecznych wydatków, okoliczności majątkowych odwołującej, okoliczności osobistych, w tym okoliczności na rzecz gminy przez dzieci odwołującej;

2) naruszenie art. 30 ust. 9 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię – w szczególności uzależnienia istnienia szczególnej sytuacji na tle rodzin uprawnionych podczas gdy przepis nie przewiduje takiej przesłanki, oraz niezastosowania możliwości umorzenia należności z art. 30 ust. 9 u.ś.r., mimo istniejących podstaw do tego.

Wnioskodawczyni podniosła, że przed wydaniem decyzji organ I instancji powinien ustalić, w jaki sposób regulowanie należności publicznoprawnej będzie rzutować na jej sytuację bytową. Twierdzenia o jej sytuacji życiowej i zdrowotnej pozostają aktualne. Skoro wnioskodawczyni jest cały czas diagnozowana, to nie można ustalić, na co cierpi. Stan zdrowia jest na tyle poważny, że nie może ona normalnie funkcjonować, a co dopiero podjąć zatrudnienie.

Wnioskodawczyni podniosła, że uregulowała jedno zobowiązanie z góry po tym, jak dowiedziała się, że nie będzie jej już wypłacane świadczenie rentowe. Była to opłata za telewizję czy internet z uwagi na to, że niewywiązanie się z tych zobowiązań mogłoby ściągnąć na nią wielotysięczne kary umowne, nie wspominając o egzekucji tych należności.

Wnioskodawczyni uważa, że społeczne zaangażowanie jej dzieci ma poważny wpływ na sprawę. Dzieci, wówczas małoletnie, były bardzo aktywne społecznie, przyczyniając się do poprawy funkcjonowania Gminy [...]. Wnioskodawczyni odrzuca twierdzenia o możliwości spieniężenia domu poprzez sprzedaż albo wynajęcie. Wbrew temu, co twierdzi organ I instancji, lokalizacja domu nie jest atrakcyjna. Wynajęcie wymagałoby remontu, a to przecież dla osoby z depresją wyzwanie przerastające jej możliwości.

Decyzją z dnia 29 listopada 2022 r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium zrelacjonowało stan faktyczny sprawy. Stwierdziło, że w sprawie wydawana jest decyzja w trybie uznaniowym, organ ma bowiem swobodę w podjęciu rozstrzygnięcia. SKO powołało się na poglądy sądów administracyjnych – niskie dochody, szczególnie niepochodzące z zatrudnienia, nie stanowią szczególnych okoliczności sprawy uzasadniających umorzenie należności w myśl art. 30 ust. 9 u.ś.r.

Zdaniem Kolegium, w sprawie nie ziściły się okoliczności z art. 30 ust. 9 u.ś.r. Wnioskodawczyni z wyprzedzeniem reguluje swoje zobowiązania, twierdząc, że korzysta z debetu bankowego. Opłaca mniejsze należności, nie podejmując próby uregulowania należności publicznoprawnej, co więcej, domaga się jego umorzenia. Wnioskodawczyni posiada majątek – samochód warty ok. [...] tys. zł, a także dom, który może w całości albo w części sprzedać albo wynająć. To sprawiłoby, że skarżąca mogłaby uzyskać realny dochód. SKO podniosło, że wnioskodawczyni może wystąpić o przyznanie innej ulgi – odroczenie płatności, rozłożenie płatności na raty.

Skarżąca, działająca przez swojego pełnomocnika, złożyła skargę na decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, zwanej dalej "k.p.a.") poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy – co skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że okoliczności kształtujące sytuację skarżącej nie wypełniają przesłanki z art. 30 ust. 9 u.ś.r., tj. nie stanowią trudnej umożliwiającej zastosowanie wobec nie wnioskowanej ulgi;

2) art. 30 ust. 9 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię – uzależnienie istnienia szczególnie trudnej sytuacji na tle innych rodzin uzyskujących świadczenie podczas gdy przepis nie przewiduje takiej przesłanki, a nadto – stwierdzenie, że sytuacja skarżącej jest przejściowo trudna co stanowiło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy – mimo że organ winien orzekać biorąc pod uwagę aktualną sytuację, nie zaś przyszłą, czy hipotetyczną.

W oparciu o ww. zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że decyzja organu II instancji jest bardzo ogólna i nie da się zrekonstruować toku myślenia organu. Skarżąca podniosła to, że nie można uznać jej sytuacji za przejściowo trudną. Jest ona po prostu trudna. Już teraz wiadomo, czego SKO nie kwestionuje, ze skarżąca cierpi na wiele schorzeń i nie ma żadnego dochodu. Żyje razem z córką z jej renty oraz debetu bankowego. Mnogość chorób nie pozwala skarżącej normalnie funkcjonować, tym bardziej podjąć zatrudnienia.

Skarżąca podejrzewa SKO o czynienie jej zarzutu, że z góry płaci swoje zobowiązania. Gdyby skarżąca nie zapłaciła za media, groziłyby jej wielotysięczne koszty. Skarżąca nie może sprzedać, ani wynająć swojego domu. Wymaga on remontu. Skarżąca konsekwentnie podnosi udział swoich dzieci w życiu Gminy [...], co powinno przemawiać na rzecz umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji odniósł się do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne. Sytuacja życiowa, finansowa oraz rodzinna skarżącej została przedstawiona w toku postępowania. Uznano, że te okoliczności nie są wystarczające dla uznania, że powinno dojść do umorzenia należności finansowych z tytułu wykonania decyzji z 2018 r. Skarżąca nie ma obowiązku regulowania zobowiązań z wyprzedzeniem. Skoro skarżącą stać na realizowanie przyszłych zobowiązań, musi ją też być stać na realizowanie obecnie wymaganego zobowiązania publicznoprawnego. Brak środków na spłatę tego zobowiązania nie może stanowić przesłanki uzasadniającej umorzenie należności. Zły stan techniczny domu nie jest przesłanką uniemożliwiającą sprzedaż albo wynajem. Co najwyżej może wpływać na wysokość odpowiednio ceny albo czynszu, ale nie ma przeszkód w spieniężeniu domu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Jeżeli przewodniczący uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku ani w siedzibie sądu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli nie sprzeciwiają się temu strony lub uczestnik postępowania". W związku z tym, zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2023 r. Zastępca Przewodniczącej Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lipca 2023 r.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO utrzymującej w mocy decyzję Wójta w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej, Sąd w składzie orzekającym doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.

Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie są przepisy u.ś.r. Podstawą żądania zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest przepis art. 30 ust. 9 u.ś.r., który stanowi: "Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że organ administracji publicznej może zwolnić zobowiązanego. Jest to kompetencja, z której organ może skorzystać, ale nie musi. Ustawodawca zawarł w powołanym przepisie reżim uznania administracyjnego. Oznacza to, że każde rozstrzygnięcie w sprawie, jakie podejmie organ jest zgodne z prawem, jednakże rolą organu, na co zasadnie zwrócono uwagę już na etapie postępowania przed Wójtem, jest należyte umotywowanie rozstrzygnięcia. Nawet jeżeli ziszczą się szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, do czego Sąd jeszcze się odniesie, to organ może dopiero zdecydować w ramach uznania administracyjnego, czy i jaki charakter ulgi winien zostać zastosowany (zob. np. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1478/22, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Ustawodawca uzależnił "otwarcie" możliwości ubiegania się o zastosowanie jednej z ulg wskazanych w art. 30 ust. 9 u.ś.r. od wystąpienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył w wyroku wskazanym w poprzednim akapicie, że pojęcie "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" obejmuje całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy, istniejącej w chwili podejmowania decyzji. Już teraz należy zaznaczyć, że ta sytuacja ma dotyczyć skarżącej, a nie jej dzieci. Z tego też względu Sąd uważa, na zasadzie przepisu art. 106 § 4 p.p.s.a., że żaden z organów zasadnie nie wziął pod uwagę sytuacji dzieci skarżącej. Po pierwsze należy zasygnalizować, że skarżąca nigdy nie dowiodła, ani nawet nie uprawdopodobniła tego, w jaki sposób jej dzieci przyczyniły się do poprawy funkcjonowania sytuacji Gminy [...]. Organy mogły co prawda wziąć pod uwagę, że syn skarżącej – M. M. – współpracował ze studiem [...] urody "[...]", które znajduje się na tej samej działce co dom skarżącej (fakt powszechnie dostępny w serwisie społecznościowym Facebook - [...]). Fakty powszechnie znane wchodzą zawsze w zakres procedowania nad treścią rozstrzygnięcia w sprawie, bez potrzeby powoływania się na nie przez strony. Faktami powszechnie znanymi są takie fakty, o których istnieniu każdy wie lub może się dowiedzieć ze źródeł powszechnie dostępnych (zob. np. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt I GSK 1862/18, dostępny w CBOSA). Rozważania SKO nad zagadnieniem prowadzenia działalności gospodarczej na terenie działki skarżącej mogły co prawda dopełnić rozważania nad sytuacją materialną skarżącej, jednakże Sąd w składzie orzekającym uważa, że zgromadzony materiał dowodowy dostatecznie jasno pozwala na zrekonstruowanie tejże sytuacji.

Należy przejść do analizy wyrażenia "szczególnie uzasadnionych okoliczności" warunkujących możliwość zwolnienia skarżącej z obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Już teraz konieczne jest podkreślenie, że ustawodawca wprowadził postać kwalifikowaną wspomnianego kryterium poprzez użycie słowa "szczególnie". Nie wystarczy więc, że zaistnieją uzasadnione okoliczności. Muszą one być szczególnie uzasadnione (zob. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 471/22, dostępny w CBOSA). Szczególnie uzasadnionymi okolicznościami będą więc takie okoliczności, które są nieprzewidywalne, rzadko zdarzające się albo takie, których nie sposób przewidzieć. Podobny pogląd wyraża się w orzecznictwie: "Szczególnymi okolicznościami w rozumieniu omawianej regulacji są np. wypadki losowe - np. wypadek komunikacyjny, klęska żywiołowa, ciężka choroba, ale i splot różnych okoliczności, w tym kalectwo, obiektywny i stały brak jakichkolwiek możliwości zarobkowych itp. Za niezasadne uznaje się umorzenie należności w stosunku do osób, które co prawda deklarują, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, ale jednocześnie posiadają obiektywną zdolność do pracy i do uzyskiwania dochodu pozwalającego na zapewnienie odpowiedniego poziomu życia. Kłóciłoby się to bowiem z fundamentalną dla prawa socjalnego zasadą subsydiarności." (wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1474/22, dostępny w CBOSA).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy podkreślić, że nie sposób uznać, że sytuacja skarżącej szczególnie uzasadnia zastosowanie ulgi z art. 30 ust. 9 u.ś.r. Skarżąca, niewątpliwie, zmaga się z licznymi schorzeniami. Jednakże do dzisiaj nie wiadomo, co w zasadzie jej dolega. Z tego względu, żaden kompetentny do tego podmiot nie wydał orzeczenia o niepełnosprawności. Co więcej, zapadło orzeczenie lekarskie, które stało się podstawą do odebrania skarżącej świadczenia ubezpieczeniowego, a to z kolei kanwą do aktualnie toczącego się postępowania apelacyjnego przed Sądem Okręgowym w P.. W orzeczeniu tym (k. [...] akt administracyjnych organu I instancji) stwierdzono, że: "Nie jest Pani niezdolna do pracy". Sąd w składzie orzekającym nie posiada kompetencji, ani tym bardziej wiedzy medycznej, aby w jakikolwiek sposób zweryfikować trafność tego orzeczenia. W dniu wydania zaskarżonej decyzji, orzeczenie lekarskie pozostaje aktualne, a więc stanowi dowód w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed SKO. Jest to bowiem dokument urzędowy, pochodzący z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P.. Skarżąca, mimo schorowania, jest osobą zdolną do podjęcia pracy. W aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu medycznego, w którym stwierdzono by, że jest inaczej.

Należy następnie przejść do sytuacji majątkowej skarżącej. Skarżąca posiada dom oraz samochód o wartości ok. [...] tys. zł. Skarżąca zdecydowanie nie zgodziła się z tym, żeby sprzedać/wynająć swój dom. Uznała, że lokalizacja domu jest nieatrakcyjna, a ponadto musiałaby przeprowadzić remont, a w jej sytuacji, jest to zwyczajnie niemożliwe. Sąd w składzie orzekającym stwierdza, że przepisy prawa cywilnego nie uzależniają możliwości sprzedaży lub wynajęcia domu od stanu technicznego. Stan ten może jedynie determinować wysokość ewentualnej odpowiednio ceny lub czynszu, ale nie wyłącza jej prawa do skorzystania z tej formy wzbogacenia się. Jest to zatem nieprzekonujący argument.

Skarżąca utrzymuje się de facto ze świadczenia córki ([...] zł), które jest nieporównywalnie mniejsze od miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego ([...] zł). Skarżąca korzysta z debetu bankowego, dlatego też zapewnia sobie, według jej relacji, płynność finansową. Z trudem przychodzi Sądowi wyobrazić sobie instytucję finansową, która pozwala na taki stan rzeczy, nie odzyskując swoich należności w całości. Taki stan "zagrożenia", który skarżąca zasadnie nazywa "spiralą kredytową", jeszcze bardziej sprawia, że odgórne regulowanie zobowiązań niewymaganych w dniu ich spłaty budzi poważne wątpliwości w szczerość zeznać skarżącej. Skoro skarżąca uważa, że jej sytuacja jest na tyle trudna, że odpowiada ona okolicznościom, o których mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., to powinna zastanowić się, czy internet, telewizja oraz telefon są jej naprawdę niezbędne do życia. Zasadne jest wyważenie tych potrzeb, które mają zapewnić byt, jeżeli sytuacja, jak deklaruje skarżąca, jest bardzo trudna. Pierwszeństwo w takiej sytuacji muszą znaleźć te względy, które pozwolą na przetrwanie, a nie prowadzą do ubogacania egzystencji. Nie może dziwić decyzja Wójta, ani SKO, że widząc przyznawanie przez skarżącą pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnym, które w ocenie Sądu nie są niezbędne, organy nie znalazły podstaw do zastosowania jakiejkolwiek ulgi z art. 30 ust. 9 u.p.s.

Nieprzekonujące jest dla Sądu również to, że skarżąca zdecydowała się na uprzednie regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych z uwagi na grożące jej wielotysięczne kary pieniężne. Skarżąca nie przedstawiła nigdy żadnych umów, z których wynikałyby takie kary, co również pozwalałoby na dowiedzenie trudnej sytuacji. Skoro skarżącej zależy na zwolnieniu z obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, w jej najlepszym interesie było dowiedzenia przed organami wszystkiego. Tymczasem skarżąca podnosiła wiele gołosłownych twierdzeń - o roli swoich dzieci w życiu Gminy [...], stanie majątkowym, grożących jej karom. Również twierdzenia o jej stanie zdrowia są całkowicie niewiarygodne szczególnie, że żaden lekarz nie zdiagnozował u skarżącej choroby wyłączającej możliwość podjęcia przez nią jakiejkolwiek formy pracy zarobkowej.

Zdaniem Sądu, SKO trafnie podniosło, że wola spłacania zobowiązań niewymaganych przed wymaganym od dnia 3 listopada 2021 r. zobowiązania publicznoprawnego ujawnia stosunek wobec tego drugiego zobowiązania. Kolegium, a wcześniej Wójt, prawidłowo zrekonstruowało interes publiczny, jaki w niniejszej sprawie stoi w opozycji do interesu skarżącej. Podatnicy, a więc mieszkańcy Gminy [...] będą musieli de facto ponieść ciężar zobowiązania publicznoprawnego, którego skarżąca nie chce uregulować, gdyż pierwszeństwo przyznaje zobowiązaniom, które nie są dla niej wymagalne. Nie sposób obronić takiego uzasadnienia działania organu administracji publicznej, gdyby zdecydował się na przystanie na wniosek skarżącej.

Na gruncie art. 30 ust. 9 u.ś.r. sama tylko trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna". Należy w każdym przypadku zatem ocenić, czy sytuacja rodziny, która ubiega się o przywilej umorzenia, czy rozłożenia na raty, wymagalnych należności publicznoprawnych jest wyjątkowa i praktycznie nie do przezwyciężenia, dlatego wymaga zastosowania dobrodziejstwa w postaci zwolnienia z obowiązku spłaty zobowiązań, a nadto, czy jest to zasadne w świetle zasad słuszności i zasad przyznawania tych ulg. Jeżeli skarżąca może pracować, może sprzedać/wynająć swój dom albo budynek w ścianie domu (jeżeli ma do niego tytuł prawny), regulować zobowiązania niewymagalne, korzystać nieustannie z debetu kosztem swojej stabilizacji finansowej, to Sąd nie jest w stanie stwierdzić, że Wójt oraz SKO przekroczyli granice uznania administracyjnego i podjęli decyzje sprzeczne z prawem. Okoliczności, jakie przedstawiła skarżąca należy ocenić jako nieuzasadnione, a tym bardziej nie są szczególne.

Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów skargi, należało stwierdzić ich niezasadność. Nie doszło do naruszenia przepisu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. SKO dysponowało wystarczającym materiałem dowodowym, aby potwierdzić za Wójtem, że sytuacja skarżącej nie jest szczególnie uzasadniona. Dokumenty leczenia klinicznego, faktury za regulowane zobowiązania wskazują na to, że skarżąca przypisuje pierwszeństwo zobowiązaniom prywatnoprawnym przed publicznoprawnymi szczególnie, że w prawie administracyjnym prowadzenie egzekucji jest co do zasady obligatoryjne, a egzekucja cywilnoprawna jest fakultatywna. Wiele twierdzeń, jakie podniosła skarżąca było gołosłownych. Nie dowiedziono, w jaki sposób jej dzieci przyczyniły się na rzecz Gminy [...]. Poza tym, w przepisie art. 30 ust. 9 u.ś.r. mowa jest o sytuacji skarżącej, a nie jej dzieci, ich dokonaniach, ich zasługach. Gołosłowne były też twierdzenia o grożących jej karach umownych. Nie sposób stwierdzić, że SKO naruszyło przepisy k.p.a.

Nie doszło do naruszenia przepisu art. 30 ust. 9 u.ś.r. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organy zasadnie zrekonstruowały sytuację, w której należy dokonać wyważenia interesów pozostających ze sobą w kolizji. Zestawienie sytuacji skarżącej z sytuacją rodzin w Gminie [...], które zmagają się z różnymi trudnościami może być istotnym elementem w procesie decyzyjnym, szczególnie gdy organ działa w ramach uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, SKO prawidłowo postąpiło i oceniło działanie Wójta w tym przedmiocie. Organy nie analizowały sytuacji przyszłej skarżącej, gdyż trudno jest taką zrekonstruować. Sama skarżąca powoływała się na przeszłość swoich dzieci, co nie ma żadnego związku ze sprawą. SKO wzięło pod uwagę stan zdrowia skarżącej, sposób utrzymywania się wespół z córką, sytuację rodzinną, samodzielność synów skarżącej. Nie sposób stwierdzić, że organ II instancji nie przeanalizował wszystkich elementów składających się na normę prawną z art. 30 ust. 9 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów skargi i jej samej. Kierując się wspomnianym przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., nie znaleziono żadnych innych przesłanek, które mogłyby doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.