Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 411/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi B. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu niezapłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "Zakład" lub "organ") z 16 kwietnia 2023 r., nr [...] o odmowie umorzenia B. L. (dalej "wnioskodawczyni", "strona" lub "skarżąca") należności

z tytułu składek na osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego oraz Funduszu Pracy.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy:

Pismem z 16 grudnia 2022 r. wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą

o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, z uwagi na trudną sytuacją materialną oraz faktem, że nie dysponuje majątkiem oraz dochodami, które mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Podkreśliła, że z tytułu umowy zlecenia otrzymuje wynagrodzenie w kwocie najniższego wynagrodzenia, które jest wolne od zajęć komorniczych. Wskazała, że nadwyżki powyżej kwoty najniższego wynagrodzenia, które są wyrównaniem do poprzedniego miesiąca są potrącane z jej wynagrodzenia. Nadmieniła, że egzekucja z wynagrodzenia negatywnie wpływa na jej stan zdrowa, co utrudnia codzienną egzystencję. Wskazała, że koszty miesięcznych opłat znacznie wzrosły po podwyżkach i po ich uregulowaniu pozostaje jej niewielka kwota na pozostałe wydatki. Sprawuje opiekę nad synem, który przeszedł zabieg ortopedyczny.

Decyzją z 17 lutego 2023 r. nr [...] Zakład odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 20 258,37 zł, a następnie decyzją z 17 lutego 2023 r. nr [...], rozpoznając odwołanie, organ utrzymał w mocy decyzję z 17 lutego 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 października 2023 r. sygn. akt Vlll SA/Wa 464/23 uchylił zaskarżoną decyzję [...] z 25 kwietnia 2023 r. i poprzedzającą ją decyzję nr [...] z 17 lutego 2023 r.

Sąd stwierdził, iż wydana decyzja przez Zakład uchyla się spod kontroli Sądu

w zakresie wymagalności spornych należności. Zalecił, aby w ponownym postępowaniu organ uwzględnił i wyjaśnił w nie budzący żadnych wątpliwości sposób kwestię ewentualnego przedawnienia składek, których umorzenia żąda skarżąca. Ponownie organ miał ustalić jakie są terminy ich przedawnienia za poszczególne okresy, kiedy stały się one wymagalne oraz kiedy nastąpiła przerwa lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia i od kiedy termin ten biegnie dalej lub biegnie od nowa. Organ nie może przy tym poprzestać wyłącznie na przytoczeniu stosownych regulacji prawnych

i wskazaniu dat rozpoczęcia poszczególnych postępowań egzekucyjnych bez jakiegokolwiek potwierdzenia powyższego stosownymi dowodami znajdującymi się

w aktach sprawy. Powyższych ustaleń dokona więc na podstawie dowodów, które zgromadzi w sprawie, czego wyrazem będzie ich obecność w aktach sprawy. Dopiero zaś w razie ustalenia, że nie upłynął termin przedawnienia ZUS dokona wnikliwej analizy sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej, a następnie wyda rozstrzygnięcie w sprawie.

Z uzasadnienia wyroku wynika ponadto, iż brak pełnej dokumentacji dotyczącej postępowania egzekucyjnego powodował, że Sąd nie był w stanie zweryfikować ustaleń organu. Zwrócono tez uwagę, ze zobowiązania skarżącej z tytułu składek są sprzed 15 lat i wskazano dlaczego te zobowiązania nie uległy przedawnieniu.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS, decyzją z 16 kwietnia 2024 r. nr 808/2024, wskazaną na wstępie, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a

i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2O24r. poz., 497, zwanej dalej "u.s.u.s."), w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365, zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 20 258,37 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 11 852,02 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 03/2008-07/2008, 09/2008-02/2009, 11/2009, 05/2010-06/2010 – 4920,02 zł,

- odsetek liczonych na 16 grudnia 2022 r. przypadających od ww. składek - 6 932 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 7341,73, zł, w tym z tytułu: - składek za okres 03/2008-07/2008, 09/2008-02/2009, 10/2009-11/2009, 05/2010- 06/2010 -3 095,73 zł,

- odsetek liczonych na 16 grudnia 2022 r. przypadających od ww. składek - 4 246 zł,

c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 1 064,62 zł, w tym z tytułu: - składek za okres 03/2008 -07/2008, 09/2008-02/2009 - 442,62 zł,

- odsetek liczonych na 16 grudnia 2022 r. przypadających od ww. składek – 622 zł.

Następnie ZUS wyjaśnił, że od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia,

o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty

i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, dokonano zmiany m.in. art. 24 ust.4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust.4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r., (według zasad

z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust.4 u.s.u.s., ale od 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust.2 ustawy z 16 września 2011 r., stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Zakład przytoczył treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 1 ust. 15 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność.

W kontekście zadłużenia wnioskodawczyni organ stwierdził, że zadłużenie jest wymagalne i nie uległo przedawnieniu. Na zawieszenie biegu przedawnienia miały wpływ następujące czynności (strona 6 decyzji):

- postpowanie egzekucyjne - na podstawie decyzji określającej wysokość zadłużenia za okres 03/2008-07/2008, 09/2008-11/2009, 05/2010-06/2010 (prawomocnej 4 maja 2O12r.) zostały wystawione tytuły wykonawcze doręczone 29 maja 2012 r. Wdrożone przymusowe dochodzenie nie zostało zakończone i trwa do nadal,

- postpowanie w sprawie umorzenia należności na podstawie ustawy

z 9 listopada 2012 r. - od złożenia wniosku 2 czerwca 2014 r. do uprawomocnienia się decyzji o odmowie umorzenia, tj. 24 listopada 2016 r.

- od zawarcia umowy 30 lipca 2014 r. do jej rozwiązania 23 września 2014 r.

- od zawarcia umowy 3 sierpnia 2017 r. do jej rozwiązania 21 lutego 2020 r.

Następnie ZUS przedstawił dokumentację przedłożoną przez wnioskodawczynię oraz dokumentacje pozyskaną z urzędu, wyjaśniając, iż po wyroku Sądu strona nie przedłożyła żadnych dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej, rodzinnej

i zdrowotnej. Nie wykazała również ponoszonych wydatków, czy posiadania ewentualnych zobowiązań pieniężnych, dlatego też jak wskazano Zakład nie miał możliwości dokonania oceny rzeczywistej sytuacji materialnej.

Odnosząc się do aktualnej sytuacji organ podał, że od 27 lutego 2023 r. strona pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę, podając podstawy wymiaru składki za okres od 11/2023 r. do 02/2024 r., jest rozwiedziona, nie wykazała czy obecnie prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe czy wspólnie z innymi osobami.

W oświadczeniu z 30 grudnia 2022 r. zostało wykazane mieszkanie o powierzchni 56 m² położone przy ul. T. [...] w R., przy czym na jej nazwisko nie figurują nieruchomości ani nie są zarejestrowane pojazdy. Strona powoływała się również na zbieg ortopedyczny syna .

Jak wskazał Zakład w stosunku do strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, na przestrzeni ostatnich miesięcy została wyegzekwowana kwota około 1962 zł. Powołując się na art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., organ stwierdził, iż analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie powołanych przepisów (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.).

Powyższe wyliczenie zdaniem ZUS stanowi zamknięty katalog sytuacji,

w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Wyjaśnić też należy jak podano w decyzji, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust.3 u.s.u.s. oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnijcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Wskazał także, że stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Zatem nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust.3 pkt 1. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza że nie ma zastosowania przesłanka z art. .28 ust. 3 pkt 4a. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Nadto Zakład powołał, że w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie tj. zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności.

ZUS ocenił sytuację skarżącej przez pryzmat ww. przesłanek uzasadniających umorzenie należności mając na względzie rozporządzenie. Organ rozważył sytuację zdrowotną skarżącej i jej syna, uznając, iż sytuacja zdrowotna nie pozbawia jej możliwości zarobkowania. Z kolei biorąc pod uwagę § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia uznał, że nie zachodzi możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuacje finansową, która pozbawiłaby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb.

Zaznaczono, ze strona nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących aktualną sytuacje finansową i rodzinną, przy czym organ odniósł się do wynagrodzeń strony za 2023 r.

Stwierdził także, że strona nie wykazała czy obecnie prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe czy wspólnie z innymi osobami. Wykluczył również przesłankę ubóstwa w sytuacji strony. Zdaniem organu sytuacja materialno-bytowa strony nie świadczy o tym, że powołane trudności płatnicze mają charakter stały. Skorzystanie

z prawa umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. W stosunku do skarżącej jest prowadzone postepowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia,

a tym samym wydłuża okres możliwości ich egzekwowania. W związku z tym, ZUS nie widzi w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Strona jest w stanie spłacić niniejsze zadłużenie w formie układu ratalnego

z ratą dostosowaną do jej możliwości płatniczych.

Pismem z 29 kwietnia 2024 r. skarżąca wniosła do wojewódzkiego sądu administracyjnego skargę na ww. decyzję organu.

Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, z uwagi na błędy w decyzji. Domagała się poprawnego wyliczenia zobowiązań biorąc pod uwagę błędy ZUS w rozliczeniu

w 2024 r., połączenie sprawy z wnioskiem o abolicje. Zarzuciła zaskarżonej decyzji:

- naruszenie przepisów prawa,

- manipulowanie i interpretację przepisów na korzyść ZUS po wyroku sądu z dnia 5 października 2023 r.

W uzasadnieniu skargi mającej charakter opisowy podtrzymała co do zasady swoją dotychczasową argumentację w sprawie. Podniosła końcowo, że kwota 20 000 zł została wyegzekwowana w związku z ustawą abolicyjną.

W odpowiedzi na skargę ZUS reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację

w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd, rozpoznając skargę, ocenia, czy zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.).

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że ZUS nie dostosował się w pełni do oceny prawnej oraz nie wykonał do końca zaleceń, wynikających z prawomocnego wyroku: z 5 października 2023 r., sygn. akt: VIII SA/Wa 464/23.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że wyrok z 5 października 2023 r., sygn. akt: VIII SA/Wa 464/23 jest prawomocny (art. 170 p.p.s.a.), bowiem żadna ze stron nie złożyła skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Orzekanie w tej sprawie odbywa się zatem w warunkach związania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a., ponieważ niniejszy wyrok jest poprzedzony ww. prawomocnym orzeczeniem WSA, który funkcjonuje w obrocie prawnym i który Sąd celowo przytoczył w obszernych fragmentach w pierwszej części niniejszego uzasadnienia, ponieważ zawierają istotne wskazania dotyczące rozstrzygającej w niniejszej sprawie rozpoznania kwestii przedawnienia.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W związku

z powyższym na wynik niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego mają wpływ ustalone wcześniej przez sąd kierunki badania sprawy i wyrażone stanowisko. Sąd obecnie rozpoznający sprawę w pierwszej kolejności ma obowiązek ocenić, czy organy administracji dostosowały się do wskazań ww. wyroków.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r., sygn. akt: I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA

w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt: II SA/Ol 443/09). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 p.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827).

Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak

i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd, może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt: II GSK 240/06). Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych

w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Zalecenia sformułowane w orzeczeniu Sądu z dnia 5 października 2023 r. nie zostały w pełni zrealizowane. Ich istotą było to, by w pierwszej kolejności ZUS poddał analizie kwestię przedawnienia należności składkowych, mając na uwadze regulacje prawne wskazane przez Sąd w uzasadnieniu wyroku. Po wtóre ZUS miał udokumentować wszystkie okoliczności na które się powołuje w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych.

W wyroku z dnia 5 października 2023 r., Sąd zalecił organowi: "ustalenie jakie są terminy przedawnienia za poszczególne okresy, kiedy stały się one wymagalne (składki), kiedy nastąpiła przerwa lub zawieszenie biegu przedawnienia i od kiedy termin ten biegnie dalej lub biegnie od nowa. Organ nie może przy tym poprzestać wyłącznie na przytoczeniu stosownych regulacji prawnych i wskazaniu dat rozpoczęcia poszczególnych postępowań egzekucyjnych bez jakiegokolwiek potwierdzenia powyższego stosownymi dowodami znajdującymi się w aktach sprawy. Powyższych ustaleń dokona więc na podstawie dowodów, które zgromadzi w sprawie, czego wyrazem będzie ich obecność w aktach sprawy. Dopiero zaś w razie ustalenia, że nie upłynął termin przedawnienia ZUS dokona wnikliwej analizy sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej, a następnie wyda rozstrzygnięcie".

Tymczasem jak wynika z zaskarżonej decyzji, okoliczności które miały zostać szczegółowo wyjaśnione i podane w decyzji, przedstawiono w zaskarżonej decyzji

w sposób bardzo ogólny (strona 5 decyzji). Wskazano jedynie okresy zadłużenia, podając że zostały wystawione tytuły wykonawcze – doręczone stronie 29 maja 2012 r., nadto postepowanie trwa nadal. Nie odniesiono się w żaden sposób do kwot zadłużenia za poszczególne okresy, kiedy dana kwota zadłużenia stała się wymagalna.

Nie wyjaśniono również, kiedy poszczególne należności ulegały zawieszeniu. Organ powinien mieć tu na uwadze, że decyzja dotyczy konkretnej osoby, która powinna ze zrozumieniem odczytać intencje Zakładu. Taki sposób przedstawienia informacji (jak na stronie 5 decyzji) jest nieczytelny dla strony, ponadto nie stanowi on

o wykonaniu zaleceń wynikających z wyroku w sprawie VIII SA/Wa 464/23.

Podstawowym obowiązkiem organu w sprawie dotyczącej umorzenia należności składkowych było wykazanie, że niezapłacone przez stronę postępowania składki objęte decyzją nie uległy przedawnieniu. Jak to zostało wskazane powyżej przedawnienie należności z tytułu składek wyklucza ich dochodzenie, a tym samym co do składek przedawnionych, na stronie postępowania nie ciąży obowiązek ich uregulowania. Niedopuszczalnym wobec tego jest objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie zaległości lub odmowę ich umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Innymi słowy, postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu przedawnionych zobowiązań z tytułu składek jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Obowiązkiem Zakładu jest więc przede wszystkim ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, czy nie uległy przedawnieniu zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek, których dotyczył wniosek skarżącej o umorzenie zaległości.

Sąd stwierdza, że oceny wstąpienia tej przeszkody do rozpoznania wniosku strony organ dokonał niedbale i bardzo powierzchownie co prowadzi do wniosku, że ZUS nie wykonał w pełni zaleceń z wyroku w sprawie VIII SA/Wa 464/23.

Kolejną istotną kwestią, którą należy wyjaśnić, jest okoliczność wyegzekwowania od skarżącej kwoty 1962 zł, o której organ pisze na stronie 7 decyzji (ostatni akapit). ZUS nie wskazuje przy tym czy wyegzekwowana kwota dotyczyła składek

z ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego, Funduszu Pracy oraz jakiego okresu.

Pismem z dnia 14 marca 2024 r. (miesiąc przed wydaniem zaskarżonej decyzji) strona otrzymała informację z ZUS, iż na jej koncie nadal figuruje zadłużenie z tytułu składek tj.:

- ubezpieczenia społeczne -2839,51 zł za okres 05-07, 09-11/2008 r., 01-02/2009 r;

- ubezpieczenie zdrowotne -1398,49 zł za okres 04-07, 09-11/2008 r.;

-Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 429,92 zł za okres 04-07, 09-12/2008 r., 01-02/2009 r.

oraz należne odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie.

Z kolei z uzasadnienia pisma (str. 2), wynika, że w dniu 2.02.2024 r. i 14.02.2024 r. wpłynęły do Zakładu wpłaty z II Urzędu Skarbowego w łącznej kwocie 1962,17 zł, które pokryły zadłużenie na ubezpieczenie zdrowotne za 10-11/2009 r. i 05-05/2010 r.

Poddając analizie treść pisma z 14 marca 2024 r., skierowanego do skarżącej, należy stwierdzić, iż występuje sprzeczność pomiędzy ustaleniami dotyczącymi zaległości strony podanymi w piśmie a tymi wskazanymi w zaskarżonej decyzji.

I tak zauważenia wymaga iż we wskazanym piśmie poinformowano stronę, że wpłaty z dnia 2.02.2024 r. i 14.02.2024 r. pokryły zadłużenie na ubezpieczenie zdrowotne za 10-11/2009 r. i 05-06/2010 r. Tymczasem pomimo pokrycia zaległości za wskazane miesiące i wiedzy organu o powyższym piśmie skierowanym do strony (strona 3 decyzji), powyższe miesiące zostały wskazane w zaskarżonej decyzji. Również z pisma z dnia 14 marca 2024 r. wynika, iż zaległość na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 1398,49 zł., zaś w decyzji podano kwotę zaległości na ubezpieczenie zdrowotne – 3095,73 zł (bez odsetek).

Powyższe świadczy, iż Zakład nie przeanalizował całości sprawy, pominął całkowicie kwestie pism kierowanych do skarżącej i zawartych w nich rozliczeń.

Kolejna kwestia różnic dotyczy ubezpieczenia społecznego. W piśmie z 14 marca 2024 r., wskazano zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 05-07, 09-11/2008 r., 01-02/2009 r, natomiast w zaskarżonej decyzji wskazano okres zadłużenia: 03/2008-07/2008, 09/2008-02/2009, 11/2009, 05/2010-06/2010.

Różnica jest taka, że w piśmie z 14 marca 2024 r. nie wskazano zaległości za 03-04/2008 r. oraz za 05-06/2010 r. Powyższe wymaga niewątpliwie precyzyjnego wyjaśnienia.

Odnosząc się do wskazywanego pisma wyjaśnić należy jeszcze różnicę pomiędzy danym zawartymi w piśmie a dotyczącymi Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, bowiem w piśmie nie wskazano jako zaległości skarżącej okresu 03/2008 r., który to okres z kolei figuruje jako zadłużenie

w zaskarżonej decyzji.

Powyższe sprzeczności pomiędzy wskazanym pismem, a zaskarżoną decyzją wymagają wyjaśnienia, bowiem strona skarżąca podobnie jak rozpoznający sprawę Sąd nie ma pewności co do okresów ani kwot wskazanych w decyzji w zakresie ich prawidłowości. Już ta niejasność musiała skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Sąd w składzie orzekającym stwierdza, że po pierwsze ZUS nie zrealizował

w pełni zaleceń Sądu z wyroku VIII SA/Wa 464/23, a po wtóre

w zaskarżonej decyzji popełnił ponownie błędy skutkiem czego należało uchylić zaskarżoną decyzję. Zakład nieprawidłowo zastosował w sprawie art. 153 p.p.s.a., jak również nie ustalił należycie stanu faktycznego z uwzględnieniem pism kierowanych do skarżącej w tym pisma z 14 marca 2024 r., które stanowi o różnicy w zadłużeniu. To powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie w dalszym ciągu nie może zostać skontrolowane przez Sąd Administracyjny. Sąd nie może bowiem opierać się na założeniu, iż skoro ZUS procedował w zakresie zaległości składkowych, to oznacza, iż nie były one przedawnione.

W tej sytuacji Sąd odstąpił od weryfikacji, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, podjętej w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał prawidłowego ustalenia, na gruncie art. 28 u.s.u.s. bądź § 3 rozporządzenia.

Skoro przedmiotem niniejszej sprawy było żądanie skarżącej dotyczące umorzenia jej zaległości składkowych, a jednym z podstawowych argumentów zgłoszonego przez stronę żądania było twierdzenie, że wymagana należność mogła zostać określona błędnie, gdyż zaległe składki mogły już przynajmniej w części ulec przedawnieniu, to podstawowym obowiązkiem organu było w ogóle ustalenie, czy objęte żądaniem umorzenia składki rzeczywiście przedawniły się, czy też nie. Powyższe zaś winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Ponownie zatem rozpoznając sprawę ZUS przeliczy kwoty jakie wpłynęły do organu w 2014 r., w latach następnych w tym w 2024 r., sprawdzi czy zostały zaksięgowane prawidłowo (wobec zarzutów strony) czy nie popełniono błędów uwzględniając przy tym korespondencję kierowaną do strony. W decyzji Zakład wskaże dokładnie okresy zawieszenia zaległości z uwzględnieniem wymagalnych kwot. Aktualne pozostają zalecenia wyroku VIII SA/Wa 464/23, co do których odniesiono się bardzo powierzchownie lub w ogóle.

Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek przystąpi do rozpoznania wniosku w świetle art. 28 u.s.u.s. Uzasadniając decyzję wobec zarzutów skargi - organ odniesie się do abolicji, która umożliwia umorzenie nieopłaconych składek od stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r.

Zdaniem Sądu, organ nie ustalił w sposób prawidłowy, pełny, ponadto nie budzący żadnych wątpliwości i poddający się kontroli sądowej wysokości należności, która została objęta wnioskiem o umorzenie. W szczególności nie zostały rozwiane wątpliwości co do przedawnienia przynajmniej części zaległości, o których umorzenie wnioskowała skarżąca.

Swoje ustalenia Zakład przedstawi w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.

W tych okolicznościach skarga okazała się zasadna, chociaż nie wszystkie zarzuty zdaniem Sądu były trafne. W szczególności Sąd nie znalazł podstaw do aprobaty argumentu, że cała kwota zaległości została wyegzekwowana w związku

z ustawą abolicyjną oraz, że odsetki powinny być zwrócone. Ten wywód skarżącej nie został prawnie udokumentowany. Skoro kwota zadłużenia została zwrócona do ZUS-u, to w jakim celu skarżąca zawierała umowy ratalne. Ponadto skarżąca pomija kwestie, iż decyzja abolicyjna jest prawomocna, co wynika z odpowiedzi na skargę.

Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.