Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1743/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134 par. 1  , art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 64, art. 64a
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

|Dnia 30 marca 2023 r. | Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Śródmieście Wschód Tomasza Waszczuka sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 września 2022 r. znak SKO.PS/4110/513/2022 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 września 2022 r. znak: SKO.PS/4110/513/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) oraz art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 poz. 2268, dalej: u.p.s.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia 12 lipca 2022 r. nr [...], którą w pkt 1. odmówiono D. G. (skarżący) całkowitego zwolnienia z opłaty ustalonej decyzją nr [...] z dnia 26 kwietnia 2022 r. za pobyt ojca – Z. G. w Domu Pomocy Społecznej; w pkt 2. odmówiono skarżącemu częściowego zwolnienia z opłaty ustalonej decyzją nr [...] z dnia 26 kwietnia 2022 r. za pobyt ojca – Z. G. w Domu Pomocy Społecznej.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ I instancji wyjaśnił, że decyzją administracyjną z dnia 6 września 2021 r. nr [...], ojciec skarżącego został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w O. i został umieszczony tam w dniu 16 września 2021 r. Ojciec skarżącego zmarł 31 marca 2022 r. W związku z tym, że pobyt w DPS jest odpłatny, decyzją administracyjną z dnia 7 października 2021 r. nr [...] nałożono na ojca skarżącego odpłatność w kwocie 1.881,24 zł miesięcznie, co stanowiło 70% dochodu ww.

Decyzją z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr [....] Ośrodek Pomocy Społecznej w O. ustalił również skarżącemu, jako osobie zobowiązanej do ponoszenia odpłatności, opłatę za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w następującej wysokości:

w okresie od 16.09.2021 r. do 30.09.2021 r. w kwocie 518,96 zł,

od 01.10.2021 r. do 31.01.2022 r. w kwocie 1.037,92 zł miesięcznie,

od 01.02.2022 r. do 31.03.2022 r. w kwocie 500,33 zł miesięcznie.

Od powyższej decyzji skarżący nie złożył odwołania, zatem decyzja stała się ostateczna.

Pismem z dnia 23 maja 2022 r., skarżący zwrócił się z prośbą o zwolnienie z opłaty. W dniu 2 czerwca 2022 r. organ I instancji zwrócił się z prośbą do MOPS w S. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Na podstawie zebranej dokumentacji, w tym wywiadu środowiskowego, ustalono że skarżący mieszka i gospodaruje samodzielnie, jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zatrudnioną na podstawie umowy o pracę w Firmie T. Od maja 2022 r. skarżący wznowił działalność gospodarczą (działalność zawieszona była od lutego 2022 r.). Dodatkowo skarżący posiadał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do 28 lutego 2022 r. Ustalono także, że skarżący posiada mieszkanie 48 m2 w O., które zgodnie z aktem notarialnym z dnia 23.10.2021 r. otrzymał od ojca jako darowiznę, dom jednorodzinny stanowiący współwłasność z małżonką o powierzchni 134 m2, oraz dwa samochody o wartości 3.000 zł i 50.000 zł. Miesięczne wydatki skarżącego to: energia 60 zł, śmieci 25 zł, gaz 90 zł, woda 120 zł, telefon i internet 99 zł, telefon 40 zł, telewizja 72,50 zł, co łącznie miesięcznie daje kwotę 506,50 zł. Ponadto skarżący opłaca podatek 80 zł i ogrzewanie domu, które do czerwca wyniosło 3500 zł, oraz koszty utrzymania mieszkania otrzymanego od ojca czynsz 511 zł oraz gaz i energia 60 zł.

Jak wskazano w decyzji z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr [...], organ ustalił opłatę za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej na podstawie posiadanych dochodów, zgodnie z zapisami ustawy o pomocy społecznej w wysokości nadwyżki ponad kwotę kryterium dochodowego. Ponadto organ zaznaczył, że ojciec skarżącego przebywał w domu pomocy społecznej od 16 września 2021 r. do 31 marca 2022 r., zatem opłata została ustalono do dnia 31 marca 2022 r.

Organ I instancji wskazał ponadto, że w dniu 23 października 2021 r. skarżący otrzymał aktem notarialnym mieszkanie od ojca, który wówczas przebywał już w domu pomocy społecznej.

Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym, uwzględniając miesięcznie wydatki i obciążenia, Burmistrz Miasta i Gminy O. nie znalazł podstaw do uznania sytuacji skarżącego za szczególną i zwolnienia z ustalonej opłaty.

W ocenie organu możliwe byłoby rozłożenie powyższej kwoty na raty, jednak nie jest to zgodne z obecnym oczekiwaniem skarżącego. Sytuacja finansowa skarżącego jest stabilna, jest osobą pracującą i posiadającą stałe źródło utrzymania.

Ponadto wznowił działalność gospodarczą, która pomimo, iż w czerwcu wykazała stratę, może stanowić dodatkowe źródło dochodu. Skarżący ponosi dodatkowe opłaty związane z utrzymywaniem mieszkania otrzymanego od ojca, jednak w ocenie organu jest to zasób finansowy, który można wykorzystać np. sprzedając lub wynajmując mieszkanie, aby realizować obowiązek partycypowania w kosztach pobytu ojca w DPS.

W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji skarżący podniósł, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca. Zarzucił, że organ nie uwzględnił okoliczności, które uzasadniają zwolnienie go z opłat za pobyt ojca w DPS, a tym samym naruszył zasady współżycia społecznego, zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony oraz zasady ochrony słusznych interesów obywateli. Zdaniem skarżącego zobowiązanie go do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS jest niesprawiedliwe społecznie, ponieważ nie utrzymywał z ojcem lat żadnych kontaktów przez 40 lat. W przeszłości ojciec rażąco zaniedbywał swoje obowiązki wobec rodziny, nie dbał o nią, nie przyczyniał się do zaspokajania jej potrzeb, był natomiast sprawcą przemocy domowej, znęcał się zarówno nad matką jak i nad skarżącym.

Niezależnie od powyższego skarżący podniósł, że jego obecna sytuacja finansowa, majątkowa oraz zdrowotna także uzasadnia zwolnienie go z opłat. Skarżący wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Zły stan zdrowia uniemożliwia podejmowanie stałej dodatkowej pracy. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, którą często zawiesza, ostatnio w lutym br.

Zaznaczył, że mieszkanie otrzymane od ojca było i jest nadal w tragicznym stanie, co potwierdził pracownik socjalny OPS w O., który widział je sporządzając z ojcem wywiad środowiskowy. Mieszkanie to wymaga kapitalnego remontu, na który obecnie skarżącego nie stać. Nie można go wynająć, aby przynosiło dochód.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wyjaśniło, że analizując obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS należy mieć na uwadze, że na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy kierowanie do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Prawodawca gwarantuje w art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Na zasadzie tych unormowań Państwo i samorządy terytorialne, nie tylko mają obowiązek wykonywania zadań pomocy społecznej, ale muszą również ponosić związane z tym obciążenia finansowe. Wynika z nich zasada finansowania pomocy społecznej ze środków publicznych. Uzupełnieniem jednak powyższej zasady jest zasada odpłatności, określająca udział beneficjentów w pokrywaniu kosztów świadczeń pomocy społecznej.

Przepis art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. wprowadza bezwzględny obowiązek ponoszenia odpłatności przez mieszkańca domu w wysokości 70% swojego dochodu. Różnicę pomiędzy kosztem utrzymania beneficjanta, a wniesioną przez niego opłatą powinni pokryć członkowie jego rodziny, wymienieni w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., gdyż na nich ciąży obowiązek alimentacyjny polegający na dostarczaniu środków utrzymania (art. 128, art. 129, art. 130 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.).

Stosownie do przepisu art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 135 § 1 k.r.o. stanowi, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionych oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości osób zobowiązanych. Wynika z tego obowiązek alimentacyjny zarówno rodziców na rzecz dzieci, jak i dzieci na rzecz rodziców. Jest on niezależny od samego ustalenia opłaty pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

W świetle art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, po spełnieniu określonych w ustawie przesłanek.

W art. 64a u.p.s. prawodawca przewidział całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

W ocenie Kolegium, w analizowanej sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 64a u.p.s., ponieważ wskazane przez skarżącego dokumenty nie dotyczył osób zobowiązanych i nie spełniają przesłanek, o których mowa we wskazanym przepisie.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżący nie przedłożył dokumentów uzasadniających zwolnienie z opłaty tj. prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej, a także oświadczenia, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Skarżący nie wykazał również, aby w stosunku do niego ojciec dopuszczał się rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych.

Organ odwoławczy zaznaczył, że zwolnienie z opłaty przewidziane w art. 64 u.p.s. oraz jego zakres ma charakter uznaniowy. Organ zwalnia osobę zobowiązaną w sytuacji zaistnienia szczególnych okoliczności uzasadniających stwierdzenie, że ponoszenie takiej opłaty w całości lub części nie byłoby właściwe.

Odnosząc się do sytuacji skarżącego, powołującego się na swoją długotrwałą chorobę, Kolegium wskazało, że nie kwestionuje powyższego twierdzenia. Kolegium zauważyło jednak, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego jego wydatki związane z leczeniem wynoszą ok. 400-500 zł miesięcznie, zatem ponoszone z tego tytułu koszty, przy osiąganych dochodach są zaspokajane i będą zaspokajane mimo wniesienia opłaty za DPS. Dochód skarżącego przekracza 300% kryterium dochodowego.

W ocenie Kolegium, organ I instancji zbadał sytuację osobistą skarżącego, przeprowadził należycie postępowanie i prawidłowo uzasadnił swoje stanowisko. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że to społeczeństwo powinno brać na siebie koszt utrzymania ojca skarżącego w DPS. Dodatkowo, organ podkreślił, że nie należy także tracić z oczy faktu, iż skarżący pomimo, iż, jak twierdzi, nie utrzymywał kontaktów ze swym ojcem przez 40 lat, to przyjął jednak od swego ojca darowiznę (mieszkanie). Może on zatem, bez uszczerbku dla swojej sytuacji ponieść opłatę, która łącznie wynosi 5600 zł.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:

- naruszenie w art. 64a u.p.s., poprzez odmowę zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej pomimo, że z dokumentów wyraźnie wynika, że ojciec skarżącego był skazany za zanęcanie się nad rodziną, tj. z art.184 § 1 ówcześnie obowiązującego kodeksu karnego z dnia 19 kwietnia 1969 r. (Dz. U. nr 13 poz.94), a celem tego przepisu było wyeliminowanie takich sytuacji, by zobowiązanym do zapłaty za pobyt przebywającego w DPS był obciążany członek rodziny, na którego szkodę beneficjent pomocy społecznej dokonał umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego;

- naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 78 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, tj. nieuzyskanie od właściwych organów dokumentów potwierdzających, że ojciec skarżącego dopuszczał się przestępstwa znęcania nad skarżącym i zaniechanie zwrócenia się do odpowiednich organów w celu uzyskania wspomnianych przez skarżącego dowodów;

- naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez dowolną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, prowadzącą do nieprawidłowych ustaleń stanu faktycznego, w szczególności uznania, że skarżący nie wykazał rażącego naruszenia przez swojego ojca obowiązków rodzinnych względem skarżącego, a konsekwencji uznanie, że nie zachodzi w sprawie przesłanka wskazana w art. 64 pkt 7 u.p.s.;

- naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez dowolną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, prowadzącą do nieprawidłowych ustaleń stanu faktycznego, w szczególności uznania, że skarżący nie wykazał faktu skazania ojca za przestępstwo z art. 184 § 1 Kodeksu karnego, tj. przestępstwa znęcania się nad rodziną, ściganego z oskarżenia publicznego, a konsekwencji uznanie, że nie zachodzi w sprawie przesłanka wskazana w art. 64a u.p.s.

- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy organ II instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. powinien był uchylić decyzję organu I instancji w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o dopuszczenie dowodów dołączonych do skargi, ponieważ są one niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że jego ojciec w roku 1975 został skazany za przestępstwo znęcania się nad rodziną, tj. z art. 184 § 1 ówcześnie obowiązującego kodeksu karnego z dnia 19 kwietnia 1969 r. (Dz. U. nr 13 poz. 943) i z tego powodu trafił do aresztu. Skarżący wyjaśnił, że nie był w stanie dotrzeć do samego wyroku, na co zwracał uwagę organowi. Skarżący przedstawiał te dokumenty, które udało mu się odnaleźć. Zgodnie natomiast z art. 7 i 77 k.p.a. to organ powinien dążyć do tego, aby wyjaśnić sprawę w sposób wyczerpujący. Powyższa okoliczność (znęcanie się nad rodziną) jest kluczową przesłanką zarówno w art. 64 pkt 7 u.p.s. jak i w art. 64a tej ustawy.

Skarżący wskazał na dowody, jakie udało mu się odnaleźć, tj.:

- informację z Sądu Rejonowego w S. z dnia 9 sierpnia 2022 r. sygn. akt [...], z której wynika, że ojciec skarżącego figuruje w skorowidzu alfabetycznym z 1975 roku jako skazany za przestępstwo z art. 184 § 1 Kodeksu karnego;

- informację z Archiwum Państwowego z dnia 27 lipca 2022 r. potwierdzającą, że ojciec skarżącego złożył zażalenie na postanowienie dotyczące aresztu, ale sąd II instancji utrzymał orzeczenie w mocy;

- informację z Archiwum Państwowego z dnia 24 sierpnia 2022 r. potwierdzającą ww. informacje wraz z wykazem tabelarycznym;

- informację z Aresztu Śledczego w R. z dnia 16 sierpnia 2022 r. potwierdzającą przebywanie ojca skarżącego w areszcie w 1975 r.;

- zwrotkę Prokuratury Powiatowej z której wynika, że przeciwko Z. G. był skierowany akt oskarżenia z art. 184 § 1 kk, tj. o znęcanie się nad rodziną.

Zdaniem skarżącego powyższe dowody potwierdzają, że zostały spełnione wskazane w ustawie przesłanki zwolnienia z opłaty.

W ocenie skarżącego, jako strona postępowania administracyjnego, zrobił on wszystko, co w jego mocy, by wykazać zasadność zwolnienia go z ponoszenia opłaty w wysokości znacznie przekraczającej wielokrotność jego dochodów. Skarżący podniósł także, że otrzymana od ojca darowizna nie powinna niweczyć zaistniałych w sprawie przesłanek zwolnienia z opłaty.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 64 u.p.s. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji) osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Zgodnie natomiast z art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

W ocenie Sądu organy I i II instancji zasadnie przyjęły, że w sprawie nie zachodzi przesłanka obligatoryjnego zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt ojca w DPS, o której mowa w art. 64a u.p.s. sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 64a u.p.s., ponieważ przedłożone przez skarżącego dokumenty albo nie dotyczyły osób zobowiązanych albo z innych przyczyn nie spełniają przesłanek, o których mowa we wskazanym przepisie. Skarżący nie przedłożył dokumentów uzasadniających obligatoryjne zwolnienie z opłaty tj. prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej, a także oświadczenia, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica.

Z kolei decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową, świadczy o tym użyte w przepisie sformułowanie "można zwolnić", a w konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2020 r., sygn. I OSK 1011/20, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Kontrolując legalność aktu Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2429/14, opubl. w CBOSA).

Uznanie administracyjne, to sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Wolters Kluwer 2018, s. 409). W przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego, organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, op. cit., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (J. Zimmermann, op. cit., s. 417). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (M. Jaśkowska w: Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, C.H.Beck 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało przyjętych szereg reguł dotyczących kontroli aktu uznaniowego. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej k.p.a.) oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.

W orzeczeniu z dnia 29 września 1993 r., sygn. K 17/92, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z wymogami demokratycznego państwa prawnego "nie może być mowy o jakimkolwiek "swobodnym", tzn. w określonych granicach niezwiązanym prawem i niekontrolowanym działaniu administracji. Z instytucji formalnej, ustalającej swobodną, niezwiązaną niczym możliwość rozstrzygnięcia, swobodne uznanie przekształca się jedynie w formę pewnego uelastycznienia administracji, która umożliwia i zobowiązuje odpowiednie organy do zbadania wszystkich okoliczności danego przypadku w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia. Swobodne uznanie staje się w ten sposób szczególną formą wykonywania przepisów prawa, polegającą na tym, że organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne warunki każdego wypadku, których stwierdzenie jest możliwe tylko w tym stopniu, by móc wydać decyzję zgodną z wolą ustawodawcy. To działanie organu administracyjnego musi być jednak uzasadnione i podlega kontroli". Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. sygn. III ARN 33/93, wskazał że: "przy dokonywaniu sądowej kontroli zgodności z prawem wszelkich decyzji administracji o charakterze uznaniowym (...) rola, zadania i zakres kompetencji niezawisłego sądu muszą być rozumiane znacznie szerzej i głębiej niż w innych sytuacjach (...) z decyzjami uznaniowymi musi się wiązać nie zmniejszona, lecz zwiększona kontrola sądu, wykonywana z punktu widzenia przestrzegania prawa (i to prawa rozumianego jako całość systemu)".

Mimo iż sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony, to jednak wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 1981/14, opublikowane w CBOSA).

W wyrokach z dnia 10 maja 2012 r., sygn. I OSK 292/12 i I OSK 369/12 (opubl. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uzasadnienie aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego, winno być "na tyle wyczerpujące i zindywidualizowane, aby sąd administracyjny był w stanie ocenić, czy zawarte w decyzji rozstrzygnięcie nie zapadło z przekroczeniem granic uznania administracyjnego". Z kolei w wyroku z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. II FSK 1254/08, (opubl. w CBOSA), NSA podkreślił, że "organ zobowiązany jest w sposób czytelny i umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. Konieczne jest zatem wskazanie wyraźnych kryteriów decyzyjnych (dóbr chronionych przez prawo), w tym zwłaszcza znajdujących oparcie w wartościach konstytucyjnych, dopiero bowiem ich należyta identyfikacja i ustalenie ich hierarchii na tle konkretnego stanu faktycznego pozwala na instancyjną kontrolę rozstrzygnięcia mającego charakter uznaniowy, odwołującego się do ocen". Uzasadnienie aktów z zakresu administracji publicznej, winno spełniać rolę informacyjną i edukacyjno-perswazyjną w stosunku do ich adresatów i umożliwiać kontrolę ich poprawności. Z tego względu motywy, które legły u podstaw rozstrzygnięcia - w niniejszej sprawie przyznania zasiłku celowego w określonej przez organ I instancji wysokości - powinny być tak sformułowane, aby strona mogła poznać w pełni tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć, i w miarę możliwości zaakceptować, zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu jej sprawy. Istotne jest również, by na tej podstawie sąd administracyjny mógł skontrolować, czy podjęty akt nie ma charakteru dowolnego i mieści się w granicach swobodnego uznania (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III SA/Kr 485/20 i sygn. III SA/Kr 483/20, opubl. w CBOSA). Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności, Sąd nie ocenia decyzji z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. I OSK 13575/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. III SA/Kr 3/12, opubl. w CBOSA).

Zdaniem Sądu wskazane warunki prawidłowości aktu o charakterze uznaniowym, zostały w niniejszej sprawie spełnione. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.