Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 347/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 ust. 1 pkt ai c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas (spr) Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 9 stycznia 2024 r. znak: 1201-IEE.7113.2.189.2023.2.MB w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2024 r Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 8 września 2023 r odmawiające A. R. umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym.

A. R. (Dalej jako Strona, Skarżący lub Zobowiązany) pismami z dnia 12 marca 2021 r. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego "prowadzonego w oparciu o decyzję z dnia 24.06.2011 r. nr 180200/40/61172011/US/Orz, znak 180200/450/498/2011/US/Orz", wzywając przy tym do "usunięcia naruszenia prawa". Strona wskazała, że postępowanie to podlega umorzeniu na podstawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3327/15 oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 listopada 2020 r., sygn. akt l SA/Kr 271/20. Zobowiązany wskazując na powyższe wyroki podkreślił, że postępowanie egzekucyjne dotknięte jest nieważnością, gdyż oparte jest na "pozbawionej bytu prawnego" ww. decyzji.

Pisma te Zakład Ubezpieczeń Społecznych potraktował jako wnioski o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny na podstawie tytułów wykonawczych numer: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. DZUS wskazał, że "zobowiązany podnosi, że postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone ze względu na nieistnienie w obrocie prawnym decyzji nr 180200/40/611/2011/US/ORZ".

Odmawiając umorzenia ZUS stwierdził, że Zobowiązany nie spełnia warunków do umorzenia postępowania w świetle ustawy egzekucyjnej. Strona wniosła na powyższe postanowienie zażalenie wnosząc o jego uchylenie, umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Zobowiązany stwierdził nadto w zażaleniu, że "pozostałe w sprawie tytuły wykonawcze podlegają też umorzeniu albo decyzja poprzedzająca je znak 180271DZPDZ20/000271 nie jest ostateczna". Zarzucił też, że organ egzekucyjny nie rozpoznał istoty sprawy.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 6 września 2021 r. znak 1201-IEE.711.2.94.2021.6.GS, na podstawie art. 17, art. 18 oraz art. 59 § 4 u.p.e.a. a także art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. póz. 735, dalej: K.p.a.), utrzymał w mocy postanowienie DZUS z dnia 15 kwietnia 2021 r.

W uzasadnieniu postanowienia DIAS wskazał m.in., że ZUS, jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku Zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych: z dnia 1 października 2019 r. nr od [...] do [...] oraz z dnia 16 listopada 2020 r. nr od [...] do [...], od [...] do [...]. Powyższe tytuły obejmują zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, na kwotę należności głównej w łącznej wysokości 43.104,10 zł. W toku prowadzonej egzekucji organ egzekucyjny zajął w dniu 7 października 2019 r. oraz 17 listopada 2020 r. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat Kraków - Nowa Huta świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Zawiadomienia o zajęciu z dnia 7 października 2019 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych z dnia 1 października 2019 r. doręczono Zobowiązanemu w dniu 24 października 2019 r. Zawiadomienia o zajęciu dnia 17 listopada 2020 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych z dnia 16 listopada 2020 r. doręczono Zobowiązanemu w dniu 30 listopada 2020 r.

Wyrokiem z dnia 8 września 2022 r wydanym w sprawie l SA/Kr 1531/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił powyższe postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdzono bowiem, że w żadnym ze znajdujących się w aktach pism Skarżący nie wskazał numerów wymienionych przez organ tytułów wykonawczych, wskazując jedynie na podstawę egzekwowanego obowiązku, a mianowicie na decyzję z dnia 24 czerwca 2011 r., nr 180200/40/61172011/US/Orz, znak: 180200/450/498/2011/US/Orz. Dokonana przez Sąd analiza treści zalegających w aktach sprawy kserokopii nieuwierzytelnionych (nie potwierdzonych za zgodność z oryginałem, o czym w dalszej części) tytułów wykonawczych o numerach jak wyżej (karty nr 1-39 oraz nr 46-53 akt administracyjnych), wykazała, że w żadnym z tych tytułów nie wskazano jako podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku decyzji z dnia 24 czerwca 2011 r. o numerach jak wyżej. Zatem nie ma najmniejszych wątpliwości, że DZUS w sposób nieuprawniony zmodyfikował wniosek Skarżącego i jak wynika z sentencji postanowienia DZUS odmówił umorzenia bliżej nie określonego "postępowania egzekucyjnego", natomiast z uzasadnienia można domniemywać, że organowi chodziło o odmowę umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie wymienionych powyżej tytułów wykonawczych, o które, jak wynika z treści wniosków, Skarżący nie wnosił. Zatem DZUS w istocie przeprowadził postępowanie w innej sprawie niż wnosił Skarżący. Sąd zobowiązał organ egzekucyjny do wezwania zobowiązanego aby sprecyzował swoje żądanie i wskazał jakich konkretnych postępowań egzekucyjnych dotyczy wniosek o umorzenie.

Zobowiązany pismem, które wpłynęło do organu egzekucyjnego w dniu 22.12.2022r. złożył wniosek "o umorzenie egzekucji, ewentualnie o zawieszenie egzekucji". Wniosek ten został zakwalifikowany jako prośba o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zakres pisma dotyczył "egzekucji wskazanej w waszym piśmie z 28.07.2021 r. ". Ponadto Zobowiązany złożył do organu egzekucyjnego "pismo w postępowaniu w sprawie wniosku o umorzenie egzekucji" z dnia 09.02.2023r. Wskazał, że akta sprawy są niekompletne, co uniemożliwia odniesienie się do tez sądu zawartych w wyroku z dnia 08.09.2022r. Wniósł o dopuszczenie i rozpoznanie wyszczególnionych w piśmie dowodów z dokumentów w ponownym postępowaniu o umorzeniu egzekucji.

ZUS w Krakowie postanowieniem z dnia 30.03.2023r. nr 180000.71.1482.2023-RED-100-GP odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany pismem z dnia 11.04.2023 r. wniósł zażalenie na w/w postanowienie. W zażaleniu wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku skarżącego i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie zarzucił stronniczość i nierzetelność przeprowadzonego postępowania, niezgodność ustaleń faktycznych ZUS z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, całkowite pominięcie dowodów z dokumentów urzędowych wskazanych przez skarżącego " w piśmie w postępowaniu " z 9 lutego 2023 r., doręczonego ZUS 10 lutego 2023 r., niewskazanie w uzasadnieniu postanowienia przyczyn pominięcia wskazanych przez skarżącego w wyżej opisanym piśmie dowodów z dokumentów urzędowych, oraz innych dokumentów, które ZUS powinien rozpoznać z urzędu. Wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z szeregu dokumentów wskazanych w zażaleniu. Podkreślił, że odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ l instancji wynikła z całkowitego pominięcia przez w/w organ "pisma w postępowaniu" z dnia 09.02.2023r, zawierającego wniosek o dopuszczenie w postępowaniu dowodów z dokumentów wymienionych w powyższym piśmie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 07.06.2023r. nr 1201-IEE.7113.2.82.2023.6.BF uchylił zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że wydane postanowienie nie wypełnia normy przewidzianej w art. 107 § 3 kpa. Wskazał, że w uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny powinien przedstawić fakty, które zadecydowały o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym pismo zobowiązanego z 09.02.2023 r. Organ l instancji nie odniósł się do w/w pisma, w tym do podniesionych przez zobowiązanego argumentów przedłożonych w dokumentach.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 08.09.2023r. nr 180000.71.4178.2023-RED-119-KF odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] z dnia 01.10.2019r. oraz o nr od [...] do [...] oraz od [...] do [...] z dnia 16.11.2020r.

Na powyższe postanowienie, zobowiązany złożył zażalenie. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie "po raz wtóry sprawy do rozpoznania przez D/O ZUS". Zobowiązany zarzucił nierozpoznanie istoty sprawy " albowiem Dyrektor/O ZUS zaskarżonym postanowieniem oddalił wniosek skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego po rozpoznaniu tylko pozornym meritum sprawy". Zdaniem zobowiązanego pominięty został fakt nieobjęcia go przez ZUS ubezpieczeniem społecznym w 1990r. oraz błędne uznanie "za czerpanie pożytków z rzeczy nie podlegające składkom". Podkreślił również, że postanowienie z 9.11.2017r. nr 1209-SE.711.1.413611.2017.1 umarzało wszystkie postępowania egzekucyjne albowiem naruszały one art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 kpa.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie

W uzasadnieniu wskazanego na wstępie, a objętego skargą postanowienia stwierdził, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 01.10.2019r. wszczęto w dniu 24.10.2019r, tj. przed wejściem w życie nowelizacji ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( dalej jako upea). W związku z powyższym do postępowań tych, wszczętych przed nowelizacją zastosowano przepisy dotychczasowe. Natomiast postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 16.11.2020r. wszczęto w tym samym dniu tj. 16.11.2020r., zatem zastosowanie mają znowelizowane przepisy upea.

Podkreślono, że ZUS bardzo szczegółowo wyjaśnił przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 upea zarówno przed wejściem w życie ustawy upea jak i w znowelizowanych przepisach upea. We wnioskach z dnia 12.03.2021 r., jak również w zażaleniu, zobowiązany zarzucił, że postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone z uwagi na nieistnienie w obrocie prawnym decyzji z dnia 24.06.2011r. nr 180200/40/61172011/US/Orz. Decyzją tą zobowiązany został objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi jako osoba prowadząca działalność gospodarczą od 1.01.1999r. Jednak z uwagi na fakt, że decyzja została wysłana na nieprawidłowy adres, ponownie wysłano ją w dniu 12.09.2017r. na prawidłowy adres tj. [...] K., os. B. [...]. Decyzję zobowiązany odebrał w dniu 28.09.2017r. W wyniku złożonego przez zobowiązanego odwołania od tej decyzji, Sąd Okręgowy w Krakowie, VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych prawomocnym wyrokiem oddalił odwołanie zobowiązanego (wyrok z dnia 13.06.2018r. sygn. akt [...]). W wyroku tym Sąd wskazał, że zobowiązany w spornym okresie podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności i, że w/w decyzja choć doręczona z opóźnieniem jest zgodna z prawem, a czas po jakim miało miejsce jej doręczenie nie ma wpływu na rozstrzygnięcie. W tym kontekście podkreślono, że w postępowaniu egzekucyjnym nie jest badany obowiązek podlegający egzekucji. Przepis art. 29 upea nie uprawnia organu egzekucyjnego do weryfikowania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, to znaczy, że nie może badać decyzji na podstawie której wystawiono tytuły wykonawcze. Podstawą wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego było właśnie negowanie istnienia jak i wymagalności obowiązku objętego w/w tytułami wykonawczymi.

Wskazano także, że Organ l instancji prawidłowo wskazał, że w przypadku Zobowiązanego nie zachodzą przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego zawarte w art. 59 § 2 upea.

W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonych postanowień, oraz zabezpieczenie kwoty comiesięcznie nienależnie ściągniętej skarżącemu ze świadczenia emerytalnego poprzez wstrzymanie ewentualnie zawieszenie prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego do czasu uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie. Ponadto wniesiono o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora O/ZUS z dnia 21.07.2017r. 180271. DZPDZ/000271 stanowiącej podstawę prawną wystawienia tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] będących podstawą prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a także stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora O/ZUS z dnia 24.06.2011 r. nr 180200/40/611/2011/US/Orz.

Podniesiono zarzuty dotyczące wadliwego ustaleni stanu faktycznego związanego z podleganiem obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Ponadto podniesiono zarzut naruszenia art. 29 ora art. 59 upea poprzez przekroczenie granic ich swobodnej wykładni. Zarzucono również, że w treści uzasadnienia nie wyjaśniono dlaczego pominięto przedstawione przez skarżącego dowody.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r, poz. 329 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela

o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których

jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt.

1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono

mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach,

gdy zachodzą przyczyny określone wart. 156 Kodeksu postępowania

administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub

postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Zobowiązany złożył skargę na postanowienie DIAS, którym utrzymał w mocy postanowienie DZUS odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego. Istota sporu pomiędzy stronami sprowadza się do oceny, czy organy prawidłowo przyjęły, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Należy przy tym podkreślić, że nie jest to pierwsze rozstrzygnięcie Organów jakie zostało wydane w niniejszej sprawie i było przedmiotem badania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Poprzednie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 6 września 2021 r. zostało uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 września 2022 r wydanym w sprawie l SA/Kr 1531/21. W związku z tym przy ponownym rozpoznawaniu sprawy istotne znaczenie ma treść art. 153 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z jego treścią ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Jedynie w przypadku, gdy ulegnie zmianie podstawa prawna danego stosunku prawnego lub gdy zmienią się okoliczności faktyczne, będziemy mieli do czynienia z nową sprawą, do której zasada z art. 153 p.p.s.a. nie będzie miała już zastosowania.

Przyczyna uchylenia poprzedniego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie oraz poprzedzającego je postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było stwierdzenie przez Sąd, że w żadnym ze znajdujących się w aktach pism Skarżący nie wskazał numerów wymienionych przez organ tytułów wykonawczych, wskazując jedynie na podstawę egzekwowanego obowiązku, a mianowicie na decyzję z dnia 24 czerwca 2011 r., nr 180200/40/61172011/US/Orz, znak: 180200/450/498/2011/US/Orz. Ponadto dokonana przez Sąd analiza treści zalegających w aktach sprawy kserokopii nieuwierzytelnionych (nie potwierdzonych za zgodność z oryginałem, o czym w dalszej części) tytułów wykonawczych o numerach jak wyżej (karty nr 1-39 oraz nr 46-53 akt administracyjnych), wykazała, że w żadnym z tych tytułów nie wskazano jako podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku decyzji z dnia 24 czerwca 2011 r. o numerach jak wyżej. Zatem nie ma najmniejszych wątpliwości, że DZUS w sposób nieuprawniony zmodyfikował wniosek Skarżącego i jak wynika z sentencji postanowienia DZUS odmówił umorzenia bliżej nie określonego "postępowania egzekucyjnego", natomiast z uzasadnienia można domniemywać, że organowi chodziło o odmowę umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie wymienionych powyżej tytułów wykonawczych, o które, jak wynika z treści wniosków, Skarżący nie wnosił. Zatem DZUS w istocie przeprowadził postępowanie w innej sprawie niż wnosił Skarżący. Sąd zobowiązał organ egzekucyjny do wezwania zobowiązanego aby sprecyzował swoje żądanie i wskazał jakich konkretnych postępowań egzekucyjnych dotyczy wniosek o umorzenie. Dlatego też Sąd zobowiązał organ egzekucyjny do wezwania zobowiązanego aby sprecyzował swoje żądanie i wskazał jakich konkretnych postępowań egzekucyjnych dotyczy wniosek o umorzenie. Wskazanie to zgodnie z treścią przywołanego wyżej art. 153 ppsa było dla organów wiążące. Analiza dostarczonych wraz ze skargą akt administracyjnych pozwala stwierdzić, że organ prawidłowo wywiązał się z tego obowiązku w sposób wystarczający. Zobowiązany w piśmie z dnia 20 grudnia 2022 r (k 123 akt administracyjnych) wskazał bowiem, że wnioski o umorzenie egzekucji wskazanej w piśmie organu z dnia 28 lipca 2021 r, w którym wyszczególniono tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] z dnia 01.10.2019r. oraz o nr od [...] do [...] oraz od [...] do [...] z dnia 16.11.2020r.

Rozpoznając ponownie sprawę organ nie rozważył jednak prawidłowo przesłanek z art. 59 § 1 upea. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest jego przerwanie i uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Instytucja ta kończy postępowanie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały wymienione enumeratywnie w art. 59 § 1 u.p.e.a., przy czym wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, na podstawie art. 59 § 3 u.p.e.a. W myśl art. 59 § 4 zdanie 1 tej ustawy organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela lub z urzędu.

Aktualna treść art. 59 § 1 ppsa wskazuje na następujące przesłanki umorzenia postępowania

1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na

zobowiązanego;

2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;

3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;

4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek:

a) jest ściśle związany ze zobowiązanym,

b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie

z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;

5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało

podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;

7) gdy odrębne ustawy tak stanowią.

W stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 lipca 2020 r przepis ten stanowił, że postępowanie egzekucyjne umarza się:

jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu

albo jeżeli obowiązek nie istniał;

jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku

wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo

bezpośrednio z przepisu prawa;

1) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być

prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

2) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

3) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą

zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są

niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek

taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało

podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Jedną zatem z przesłanek umorzenia postępowania było wygaśniecie zobowiązania, a jedną z przyczyn wygaśnięcia jest przedawnienie.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że przedmiotem kontroli dokonywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie było nie tylko postanowienie wydane w przedmiocie umorzenia postępowania ale także postanowienie wydane w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ZUS do majątku Skarżącego na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 1 października 2019 r. nr od [...] do [...], obejmujących zaległości składkowe. Powyższe tytuły wykonawcze zostały doręczone skarżącemu 24 października 2019 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Tych samych tytułów egzekucyjnych (częściowo) dotyczy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W postępowaniu tym postanowieniem z 7 listopada 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z 8 września 2023 r. nr 180000.71.4177.2023-RED-119-KF stwierdzające niedopuszczalność zgłoszonego przez Skarżącego A. R. zarzutu nieistnienia obowiązku, odmawiające uznania zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 i art. 26 u.p.e.a. oraz odmawiające uznania zarzutu przedawnienia należności.

Postanowienie te zostały jednak uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 września 2024 r wydanym w sprawie III SA/Kr 304/24. Przyczyną uchylenie było stwierdzenie przez Sąd, że organy nie rozważyły prawidłowo kwestii przedawnienia zobowiązań objętych tymi tytułami egzekucyjnymi.

W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6 (zastrzeżenie nie mające znaczenia w sprawie). Na wydłużenie terminu przedawnienia mają wpływ okoliczności szczegółowo wskazane w art. 24 ust. 5b i nast. u.s.u.s. W szczególności bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b ustawy).

Przypomniano, że istota zawieszenia biegu terminu przedawnienia polega na tym, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia wskazanej w przepisie. Z kolei do wygaśnięcia należności z powodu przedawnienia dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego biegu (zob. wyrok NSA z 19 maja 2021r., sygn. akt III FSK 3443/21).

W świetle ww. regulacji wszczęcie postępowania w przedmiocie wymiaru zaległych składek, a w dalszej kolejności wydanie i doręczenie decyzji wymiarowej, nie ma żadnego związku z biegiem postępowania egzekucyjnego i następuje poza jego tokiem.

Na podstawie art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Natomiast zgodnie z art. 1a pkt 12 u.p.e.a., ilekroć w ustawie mowa jest o środku egzekucyjnym (w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych), rozumie się przez to egzekucję między innymi: z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z weksla, z ruchomości, z nieruchomości oraz z innych wymienionych w ustawie składników majątku.

Pojęcie czynności egzekucyjnej oraz środka egzekucyjnego wskazuje, że zastosowanie środka egzekucyjnego oraz dokonanie pierwszej czynności egzekucyjnej odbywa się zawsze w ramach postępowania egzekucyjnego, a więc po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Należy przy tym rozróżnić wszczęcie egzekucji administracyjnej od wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie egzekucji, zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a., następuje co do zasady z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i odbywa się w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego ma miejsce z chwilą złożenia przez wierzyciela do organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. W przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu, jego wszczęcie następuje z chwilą pierwszego aktu procesowego organu (czynności procesowej) lub pierwszej czynności egzekucyjnej rozumianej jako działanie zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

Odnosząc powyższe rozważania do treści art. 24 ust. 5b u.s.u.s. zauważono, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Co istotne, przepis powyższy posługuje się pojęciem "wyegzekwowania", a nie "ściągnięcia" należności, czy wykonania obowiązku. Wyegzekwowanie należności polega na ich ściągnięciu za pomocą przymusu egzekucyjnego. Co równie istotne, przepis ten nie stanowi o pierwszej czynności zmierzającej do wykonania obowiązku, lecz o pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania obowiązku (tak jak np. w kontekście upomnienia, które nie stanowi działania zmierzającego do przymusowego wykonania zobowiązania, co cechuje stricte działania egzekucyjne).

Powyższe prowadzi do wniosku, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego powinno być za każdym razem traktowane jako środek prowadzący do osiągnięcia celu w postaci wyegzekwowania nałożonego na zobowiązanego obowiązku. Już art. 1 pkt 1 u.p.e.a. stanowi o pierwszeństwie dobrowolnego wykonania obowiązku przed przymusem egzekucyjnym, który oprócz tego że powoduje dolegliwość dla zobowiązanego, to również angażuje w znacznym stopniu aparat administracji publicznej oraz generuje koszty (por. R.Hauser i W.Piątek, [w:] red. R.Hauser, M.Wierzbowski, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2021,8.121).

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 1 pkt 1 określa sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2, zaś pkt 2 art. 1 u.p.e.a. określa prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków. To oznacza, że ustawodawca wskazał w art. 1 u.p.e.a. na działania wierzyciela, które stanowią czynności odrębne od czynności organów egzekucyjnych, o których mowa w art. 1 pkt 2 u.p.e.a. Rozróżnił tym samym postępowanie wierzyciela, zmierzające do dobrowolnego wykonania zobowiązania, od czynności organu egzekucyjnego nacechowanych przymusem zmierzającym do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązku. Skutek zawieszenia biegu terminu powiązał jedynie z tymi drugimi działaniami.

W tym stanie rzeczy wszczęcie postępowania w sprawie wymiaru zaległych składek, czy nawet wydanie decyzji określającej wysokość zaległych składek, nie może być uznane za podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Celem wszczętego postępowania wymiarowego, a potem wydanej decyzji, jest z jednej strony wskazanie na wysokość zadłużenia, a z drugiej umożliwienie dobrowolnego wykonania obowiązku i tym samym nawet uniknięcie wszczęcia egzekucji/ postępowania egzekucyjnego.

Z powyższego wynika, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia jest skutkiem czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, które to zawieszenie - w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. - zakończy się wraz z zakończeniem postępowania egzekucyjnego. Zdarzenie, które powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek musi mieć miejsce w toku postępowania egzekucyjnego albo nieuchronnie prowadzić do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, skoro zawieszenie biegu terminu przedawnienia nie może zakończyć się inaczej, niż wskutek zakończenia postępowania egzekucyjnego. Takim zdarzeniem nie jest zatem z pewnością wszczęcie postępowania w sprawie wymiaru zaległych składek, czy nawet wydanie i doręczenie decyzji, ponieważ czynności te mają miejsce przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, zaś samo wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest nieuchronnym następstwem zawiadomienia o wszczęciu postępowania wymiarowego. Nie ulega natomiast wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego, czy inne czynności stricte egzekucyjne podjęte w związku z uruchomieniem postępowania egzekucyjnego, a zatem służące bezpośrednio wyegzekwowaniu należnych składek (zob. wyrok: WSA w Gdańsku z 12 lipca 2017 r. sygn. akt l SA/Gd 737/17; WSA w Lublinie z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt l SA/Lu 676/19).

Dlatego zawiadomienie o wszczęciu postępowania wymiarowego (ani wydanie i doręczenie decyzji) nie może powodować zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, gdyż taka przesłanka nie mieści się w zakresie zastosowania art. 24 ust. 5b i nast. u.s.u.s. Przyjęcie przeciwnego stanowiska prowadziłoby do wykładni contra legem, ponieważ gdyby wierzyciel nie zdecydował się na wszczęcie postępowania egzekucyjnego, to zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek nie mogłoby się nigdy zakończyć (zob. wyrok NSA z 24 września 2021 r. sygn. l GSK 546/21).

Dlatego też uznano, że argumentacja organu zażaleniowego odnośnie zarzutu przedawnienia należności była częściowo błędna, a częściowo - przez brak klarowności argumentacji - nie poddawała się kontroli Sądu.

Natomiast organ pierwszej instancji powołując się na treść art. 24 ust. 5f u.s.u.s. wskazał, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Jak podał, zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek zostało doręczone osobiście skarżącemu 14 marca 2017 r. Natomiast decyzja określająca wysokość zadłużenia z 21 lipca 2017 r. nr 180271DZPDZ17/000984 stała się prawomocna 10 lipca 2019 r. Zatem zdaniem organu bieg terminu przedawnienia był zawieszony od 14 marca 2017 do 10 lipca 2019 r.

Stanowisko to jednak, nie poddaje się kontroli Sądu z uwagi brak w aktach administracyjnych sprawy dowodu doręczenia skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek, które -jak twierdzi organ - zostało doręczone osobiście skarżącemu 14 marca 2017 r. Jak trafnie wskazał WSA w Krakowie w wyroku uprzednio wydanym w niniejszej sprawie, sąd nie ma obowiązku wzywać organu do uzupełnienia akt sprawy, w przypadku, gdy z przedłożonych wraz ze skargą akt sprawy wynika, że istotne dla rozstrzygnięcia materiały i dowody nie znalazły odzwierciedlenia w aktach zgromadzonych przed wydaniem kontrolowanego przez sąd rozstrzygnięcia. Organ II instancji aprobując stanowisko organu l instancji nie zauważył powyższych braków w materiale dowodowym sprawy. Co więcej w ogóle nie rozważył, czy w sprawie zaistniały przesłanki do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. co godzi w zasadę dwuinstancyjności postępowania i stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a.

Ponadto Sąd zauważa, że z uwagi na argumentację przedstawioną powyżej, błędne było stanowisko organu egzekucyjnego jakoby na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek było doręczenie stronie 14 sierpnia 2018 r. decyzji z 21 lipca 2017 r. nr 180271DZPDZ17/000984 określającej wysokość zadłużenia. Dodatkowo Sąd podkreśla, że skoro - jak podał organ - bieg terminu przedawnienia był zawieszony od 13 marca 2017 r. do 10 lipca 2019 r., to w okresie tym nie mogło dojść do "ponownego" zawieszenia biegu terminu przedawnienia na skutek innego zdarzenia. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Kielcach z 12 marca 2020 r., sygn. akt l SA/Ke 59/20 gdzie stwierdzono, że nie może zawiesić biegu terminu przedawnienia zdarzenie, które wystąpi w czasie, gdy bieg terminu jest już zawieszony wskutek zaistnienia innego, wcześniejszego zdarzenia powodującego takie zawieszenie terminu.

Podkreślono, że z akt sprawy przedłożonych Sądowi wynika, że pierwszą ujawnioną przez organ czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, o której dłużnik został zawiadomiony, było wystawienie tytułów wykonawczych. Doszło to tego 1 października 2019 r., a skarżący otrzymał zawiadomienie wraz z odpisem tytułów wykonawczych 24 października 2019 r.

Biorąc zatem pod uwagę powyższe orzeczenie, w tym fakt, że ewentualne przedawnienie zobowiązania ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości

postanowień wydanych w niniejszej sprawie Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust 1 pkt a i c ppsa uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu l instancji. W dalszym ciągu postępowania Organy uwzględnią przedstawioną wyżej wykładnię, a w szczególności rozważą kwestię przedawnienia egzekwowanych należności.