Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 193/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 61 § 3, art. 193, art. 176, art. 185 § 1, art. 177 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 233 § 1 ust. 2, art. 239b § 1 i 2, art 239b
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 193
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 415/20 w sprawie ze skargi A.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 lutego 2020 r. nr SKO.Pod./4140/1278/2019 w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 415/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 lutego 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy Z. z dnia 18 września 2019 r. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji Wójta Gminy Z. z dnia 16 września 2019 r., którą: organ I instancji uchylił w części własną decyzję z dnia 12 lipca 2016 r. ustalającą skarżącemu wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. w kwocie 10.617 zł, wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. w kwocie 15.783 zł oraz określił kwoty i terminy płatności rat podatku.

WSA wskazał, że podstawową przesłanką nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, która musi występować w każdym przypadku natychmiastowego wykonania, jest uprawdopodobnienie, że wynikające z decyzji zobowiązanie (podlegające wykonaniu) nie zostanie wykonane (art. 239b § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, Dz.U. z 2020 r. poz. 1325, dalej: O.p.). A zatem w pierwszej kolejności organ ustala, czy zachodzi jedna z przesłanek (mających charakter rozłączny) określonych w art. 239b § 1 pkt 1-4 O.p., a następnie czy zaistnienie jednej z tych przesłanek daje prawdopodobieństwo (uprawdopodobnienie), że zobowiązanie wynikające z decyzji nie zostanie wykonane. Po przeprowadzeniu tego procesu dowodzenia organ podatkowy może nadać decyzji nieostatecznej rygor natychmiastowej wykonalności. Rozstrzygnięcie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności ma zatem charakter uznaniowy. Mimo spełnienia wszystkich przesłanek określonych w art. 239b § 1 i 2 O.p. organ może uznać, że nie ma potrzeby stosowania omawianej regulacji. WSA stwierdził, że organy podatkowe obu instancji wykazały, iż nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności było uzasadnione, gdyż spełnione zostały przesłanki z art. 239b § 1 pkt 1 oraz § 2 O.p. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego, zawartym w skardze, uprawdopodobniły one, że zobowiązanie wynikające z decyzji nie zostanie wykonane. Wskazując na spełnienie przesłanki określonej w art. 239b § 1 pkt 1 O.p. organy słusznie powołały się na obwieszczenie Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Krowodrzy z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt Km 1536/17, Km 949/18 o pierwszej licytacji nieruchomości należących do dłużnika – skarżącego wraz z pismem wzywającym organ podatkowy do złożenia zestawienia podatków i innych danin publicznych należnych od skarżącego, pod rygorem utraty prawa dochodzenia zaległych świadczeń od nabywcy nieruchomości. W ocenie WSA prowadzona wobec skarżącego egzekucja jest wystarczającą okolicznością wskazującą na prawidłowość zastosowania wymienionego przepisu. Fakt prowadzenia egzekucji z trzech nieruchomości skarżącego o łącznej powierzchni 1,8318 ha, prowadzący w istocie do znacznego uszczuplenia majątku skarżącego, jak również przymusowe wyegzekwowanie zobowiązania podatkowego za 2017 r. świadczą o tym, że duże jest prawdopodobieństwo niewykonania decyzji dotyczącej łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. Nadanie więc decyzji Wójta Gminy Z. z dnia 16 września 2019 r. rygoru natychmiastowej wykonalności było prawidłowe.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącego. W trybie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu orzeczeniu WSA w Krakowie zarzucono:

- obrazę art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 ust. 2 O.p. z naruszeniem art. 239 b § 1 i 2 O.p. przez oddalenie skargi przez WSA w Krakowie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Krakowie z dnia 7 lutego 2020 r., podczas gdy doszło do błędnego zastosowania art. 239b § 1 i 2 O.p. przez pominięcie bądź błędne ustalenie kryteriów dla identyfikacji przez organ podatkowy I instancji kryteriów przesłanek negatywnych i pozytywnych zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności dla decyzji podatkowej z dnia 16 września 2019 r. przez:

a) przyjęcie za organem podatkowym I i II instancji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rzekomo skutecznego uprawdopodobnienia, że zobowiązanie podatkowe wynikające z decyzji Wójta Gminy Z. z dnia 16 września 2019 r., ustalające zobowiązanie podatkowe skarżącego za rok 2014 r. w kwocie 15.783 zł nie zostanie wykonane przez skarżącego;

b) braku analizy danych zawartych w księdze wieczystej, dla których Sąd Rejonowy w Krakowie Krowodrzy prowadzi księgę wieczystą o nr [...][...] pod kątem wynikających z niej ostrzeżeń dotyczących trwającego postępowania o ustalenie treści Kw ze stanem rzeczywistym w zakresie wskazania podmiotów pozostających właścicielem ww. nieruchomości; fakt toczenia się takich postępowań w ocenie skarżącego winien zostać uznany za przesłankę negatywną dla zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności;

c) nieuwzględnienia charakteru toczącego się postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącego w zakresie innych należności podatkowych, w szczególności odpowiedniego zabezpieczenia roszczeń podatkowych względem skarżącego na jego majątku;

d) błędnego uznania za udowodniony fakt (nie)dysponowania przez skarżącego majątkiem

o wartości odpowiadającej wysokości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, na którym można ustanowić hipotekę przymusową lub zastaw skarbowy;

e) pominięcia, że skarżący nie dokonuje żadnych czynności polegających na zbywaniu się majątku, a tym samym zmierzających do ewentualnego pokrzywdzenia wierzyciela.

Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 oraz art. 177 § 1 p.p.s.a. wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydanego w sprawie I SA/Kr 415/20 z dnia 23 lutego 2021 r. w całości. Jednocześnie w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniósł o wstrzymanie wykonalności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 lutego 2020 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Wójta Gminy Z. z dnia 18 września 2019 r. jako organu I instancji, a ponadto na podstawie art. 203 p.p.s.a wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W oparciu o art. 187 p.p.s.a. wniósł o wyjaśnienie istotnego zagadnienia prawnego występującego w sprawie, tj. czy art. 239b O.p. powinien znajdować zastosowanie w stosunku do osoby wskazanej jako aktualny właściciel nieruchomości w sytuacji, gdy jednocześnie toczą się postępowania w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej ze stanem rzeczywistym w przedmiocie ustalenia właściciela nieruchomości. Ponadto zwrócił się z wnioskiem o zbadanie przez skład rozpoznający sprawę bądź ewentualne skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w trybie art. 193 Konstytucji RP: czy art 239b O.p., który nie przewiduje badania przez organ II instancji w trybie kontroli instancyjnej obok uprawdopodobnienia wystąpienia przesłanek wymienionych w ww. przepisie jednoczesnej weryfikacji w ramach kontroli instancyjnej zasadności decyzji podatkowanej, której nadany został taki rygor, w szczególności w sytuacji jej zaskarżenia pozostaje zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z art. 7 oraz 64 Konstytucji. W piśmie uzupełniającym wniósł o przeprowadzenie rozprawy w zakresie rozpoznania skargi kasacyjnej w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa COVID) oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej z 25.01.2023 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym.

Osią sporu pozostaje art. 239 b § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r. poz. 1325, t.j. ze zm.), dalej: "O.p.", zgodnie z którym decyzji nieostatecznej może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy: 1) organ podatkowy posiada informacje, z których wynika, że wobec strony toczy się postępowanie egzekucyjne w zakresie innych należności pieniężnych lub 2) strona nie posiada majątku o wartości odpowiadającej wysokości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, na którym można ustanowić hipotekę przymusową lub zastaw skarbowy, które korzystałyby z pierwszeństwa zaspokojenia, lub 3) strona dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku znacznej wartości, lub 4) okres do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest krótszy niż 3 miesiące. Przepis § 1 stosuje się, jeżeli organ podatkowy uprawdopodobni, że zobowiązanie wynikające z decyzji nie zostanie wykonane. Jednocześnie należy wskazać, że stosownie do art. 239a O.p. decyzja nieostateczna, nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie podlega wykonaniu, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Sąd pierwszej instancji nie popełnił błędu uznając, że organy podatkowe obu instancji wykazały, że nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności było uzasadnione, gdyż spełnione zostały przesłanki z art. 239b § 1 pkt 1 oraz § 2 O.p. Niepodważonym jest istnienie obwieszczenia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Krowodrzy z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt Km 1536/17, Km 949/18 o pierwszej licytacji nieruchomości należących do skarżącego jako dłużnika wraz z pismem wzywającym organ podatkowy do złożenia zestawienia podatków i innych danin publicznych należnych od skarżącego, pod rygorem utraty prawa dochodzenia zaległych świadczeń od nabywcy nieruchomości. Prowadzona wobec skarżącego egzekucja jest wystarczającą okolicznością wskazującą na prawidłowość zastosowania wymienionego przepisu. Bezspornym pozostaje prowadzenie egzekucji z trzech nieruchomości skarżącego o łącznej powierzchni 1,8318 ha, prowadzący w istocie do znacznego uszczuplenia majątku skarżącego, jak również przymusowe wyegzekwowanie zobowiązania podatkowego za 2017 r. świadczą o tym, że duże jest prawdopodobieństwo niewykonania decyzji dotyczącej łącznego zobowiązania pieniężnego za 2019 r. Nadanie więc decyzji Wójta Gminy Z. z dnia 16 września 2019 r. rygoru natychmiastowej wykonalności było prawidłowe. Przede wszystkim należy przyjąć, że stan faktyczny jest bezsporny, gdyż nie sformułowano na tym tle zarzutu w powiązaniu z przepisami regulującymi postępowanie dowodowe. Należy przypomnieć, że Sąd pierwszej instancji dokonuje kontroli zastosowania przez organy podatkowe art. 191 O.p. według obowiązku ustalenia wszystkich faktów i okoliczności, które są niezbędne dla załatwienia sprawy (art. 122 O.p.), zebrania wszystkich dostępnych dowodów na okoliczności istotne dla zastosowania art. 239a § 1 i 2 O.p. i rozpatrzenia ich w sposób wyczerpujący, niezależnie od tego, czy potwierdzają one tezy organu czy twierdzenia podatnika (art. 187 § 1 w zw. z art.121 § 1 o.p.). Skarżący nie przywołał tych przepisów w skardze kasacyjnej. Opis zarzutu, jaki znalazł się w skardze kasacyjnej nie spełnia wymogów art. 183 § 1 p.p.s.a. Samo wskazanie, że błędnie uznano za udowodniony fakt (nie)dysponowania przez skarżącego majątkiem o wartości odpowiadającej wysokości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, na którym można ustanowić hipotekę przymusową lub zastaw skarbowy, pozostaje poza kontrolą NSA. Przypomnieć trzeba, że zarówno z art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. wynika, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten Sąd rozważone czy ocenione. Zarzuty kasacyjne oraz ich uzasadnienie nieodpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Zaznaczyć należy, że Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych lub ich uzasadnienia. To oznacza, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji jest miarodajny w sprawie i egzekucja prowadzona wobec skarżącego jest faktem.

Podobnie, jako niewystarczająco precyzyjny, należy ocenić opisany jedynie przez skarżącego zarzut braku analizy danych zawartych w księdze wieczystej. Jakkolwiek fakt toczenia się postępowań w sprawie błędnych zapisów Księgi Wieczystej, co do uznania, że to nie on był właścicielem nieruchomości w ocenie skarżącego winien zostać uznany za przesłankę negatywną dla zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności, to on jednak nie skonkretyzował na czym miałby polegać wpływ na wynik sprawy rozpoznawanej na podstawie art. 239b § 1 i 2 O.p. Ustalenia dotyczące prowadzenia egzekucji wobec skarżącego nie zostały podważone, a te są wystarczające, by uznać, że wystąpiła przesłanka dla zastosowania art. 239a § 1 pkt 3 O.p. te ustalenia potwierdza sam skarżący powołując się na nieuwzględnienie charakteru toczącego się postępowania egzekucyjnego w stosunku do niego w zakresie innych należności podatkowych. Jednocześnie podnoszone w skardze kasacyjnej wątpliwości co do własności nieruchomości mogły stać się okolicznością istotną dla prawidłowości decyzji, co do której orzeczono rygor natychmiastowej wykonalności, jednak decyzja ta co do okoliczności istotnych dla zastosowania art. 239 § 1 i 2 O.p., wypełnia przesłanki w nim zawarte. Mianowicie decyzja pozostawała w obrocie prawnym na moment orzeczenia o rygorze.

Podnoszona przez skarżącego okoliczność nie dokonywania przez niego żadnych czynności polegających na zbywaniu się majątku, nie jest jedyną okolicznością umożliwiającą zastosowania art. 239a § 1 i 2 O.p. Poza tym uprawdopodobnienie, o jakim mowa w tym przepisie oznacza, że organ nie miał obowiązku udowodnienia, że zobowiązanie nie zostanie wykonane, a wskazanie na konieczność przymusowego ściągania należności skarżącego (okoliczności istniejące) pozwalała na uznanie przyjętego przez WSA wnioskowania organu za obiektywne i racjonalne. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 ust. 2 O.p. z naruszeniem art. 239 b § 1 i 2 O.p., za niezasadny.

Nie było podstaw do uwzględnienia wniosku o wystąpienie do poszerzonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, czy art. 239b O.p. powinien znajdować zastosowanie w stosunku do osoby wskazanej jako aktualny właściciel nieruchomości, w sytuacji gdy jednocześnie toczą się postępowania w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej ze stanem rzeczywistym w przedmiocie ustalenia właściciela nieruchomości. Otóż przesłanką wystąpienia z takim wnioskiem jest wyłonienie się przy rozpoznawaniu sprawy zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości (art. 187 § 1 p.p.s.a.). Tymczasem kwestia prawna przedstawiona we wniosku, wbrew sugestii skarżącego, takich wątpliwości nie budzi, nie dotyczy bowiem przesłanki z art. 239b § 1 i 2 O.p., tj. zagrożenia wykonania zobowiązania, ale ewentualnej prawidłowości egzekucji z nieruchomości przy wątpliwym właścicielstwie. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 239b § 1 i 2 O.p. z art. 7 oraz 64 Konstytucji RP, należy zauważyć, że zgodnie z art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przepis ten nie obliguje jednak sądu, a jedynie umożliwia sądowi przedstawienie Trybunałowi pytania prawnego, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Istotne także jest, że przedstawienie takiego pytania ma miejsce w sytuacji, gdy to sąd, a nie strona, poweźmie wątpliwości co do zgodności aktu prawnego z Konstytucją RP. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie dostrzega konieczności wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym. Jak już wyżej wskazano, przesłanką wystąpienia przez sąd z pytaniem prawnym jest powzięcie wątpliwości co do konstytucyjności lub legalności aktu normatywnego stanowiącego podstawę orzeczenia sądowego w danej sprawie, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Jednocześnie skarżący w żaden sposób nie rozwinął na czym miałaby polegać sygnalizowana niezgodność przepisu stanowiącego podstawę kontrolowanego postanowienia z wymienionymi przepisami Konstytucji RP.

Mając powyższe na względzie oraz na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalono skargę kasacyjną. O kosztach nie rozstrzygnięto ze względu na brak stosownego wniosku ze strony organu.

Mirella Łent Paweł Borszowski Sławomir Presnarowicz