Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 401/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 469
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art. 7, 77 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 28 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2017 roku sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu wody na gruncie poprzez likwidację przepompowni ścieków 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [..., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej E. P. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r., poz. 23 ze zm.) – w skrócie: "K.p.a." – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...], znak: [...], odmawiającą nakazania Gminie D. przywrócenia stanu wody na gruncie poprzez likwidację przepompowni ścieków, zlokalizowanej w pasie drogi gminnej D. – R. na działce nr 183 obręb [...].

Kolegium w pierwszej kolejności przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że postanowieniem z dnia [...]października 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyznaczyło Wójta Gminy G. do załatwienia sprawy z wniosku E. P. w sprawie zakłócenia stosunków wodnych na gruncie. W dniu 26 października 2011r. zostało wszczęte postępowanie w tej sprawie. Pismem z dnia 18 listopada 2011r. E. P. została wezwana do doprecyzowania, na czym jej zdaniem ma polegać zakłócenie stosunków wodnych na gruncie oraz do podania ewentualnych wniosków w sprawie.

W odpowiedzi strona wystąpiła o stwierdzenie, czy przepompownia stoi w jej działkach i w jej wjeździe oraz wyeliminowania śmierdzącej budowli i postawienia jej na działkach, o których mowa jest w decyzjach, a przez to ułatwienie dostępu do jej prywatnych działek.

W pierwszych latach prowadzenia postępowania Wójt Gminy G. kilkakrotnie wydawał decyzje, bazując na stanie faktycznym ustalanym w oparciu o oględziny miejsca przepompowni. Organ ustalił, że wybudowana przepompownia ścieków nie powoduje zmiany kierunku spływu wód i w związku z tym nie zmienia stanu wody na działce E. P.

Z uwagi na wskazania wynikające z uzasadnienia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2014 roku , znak [...] organ I instancji na mocy umowy z firmą A – M.F. zlecił biegłemu wykonanie ekspertyzy ustalającej, czy na działkach 256/1 i 256/1 obręb [...] gm. D. wystąpiła zmiana wody na gruncie, powodująca szkody czy powstała ona na skutek budowy przepompowni, a jeśli nie, to jakie są inne przyczyny zmian stanu wody na ww działkach oraz jaki jest sposób przywrócenia stanu poprzedniego.

Podczas oględzin w dniu 24 września 2014 roku biegły dokonał pomiarów i sądowań geologicznych celem wydania stosownej opinii. W wyniku przeprowadzonych oględzin biegły stwierdził, że w analizowanym przypadku zachodzi mało istotna zmiana stosunków wodnych na działce nr 256/1, wynikającą zarówno z określonych działań technicznych, w tym w szczególności z typowych następstw infrastrukturalnego zagospodarowania terenu, jak również z zaniedbań w utrzymaniu istniejącej infrastruktury. Do takiego stanu przyczyniają się jednak w pierwszej kolejności: naturalne warunki geologiczne, naturalne uwarunkowania hydrogeologiczne, naturalne uwarunkowania morfologiczne, a dopiero w dalszej kolejności bezpośrednie oddziaływania techniczne. Za stan wody na gruncie wszystkich objętych postępowaniem działek odpowiada całokształt wszystkich ww. czynników. Zmiany wynikają także z określonych działań technicznych, w tym w szczególności ze złego doboru średnicy przepustu przepompowni i postępującej degradacji lokalnego systemu odwodnienia. Z wykonanych pomiarów oraz z przeprowadzonej analizy wynikało zatem, że na niekorzystne naturalne warunki wodne dodatkowo nakładają się procesy pogarszania stanu struktury technicznej lokalnego systemu odprowadzania wód. Stąd też można mówić tylko o ograniczonych pośrednich związkach pomiędzy zrealizowanym obiektem przepompowni ścieków na działce 183, a pogorszeniem się stanu wód na działce 256/1. Natomiast działka 256/2 zmianami takimi zupełnie nie została dotknięta. Biegły wskazał, że poprawić tę sytuację może przywrócenie hydraulicznych możliwości odprowadzania wód zarówno przy przepompowni ścieków, jak i w przepuście pod drogą gminną (dz. 183). Ponadto biegły uznał, że należy również usprawnić dalszy system odbioru wód w odbiorniku (w pierwszej kolejności dz. 221, następnie dz. 219 i kolejne działki). Brak podjęcia działań na rzecz obszarowego rozwiązania zagrożeń podtapiania tego obszaru spowoduje, że wymiana samego przepustu w obiekcie przepompowni ścieków nie przyniesie spodziewanych efektów i po intensywnych bądź długotrwałych opadach atmosferycznych problem będzie powracał i będzie generował kolejne międzysąsiedzkie spory.

Kolejne dwie decyzje organu I instancji, nakazujące Gminie D. wykonanie określonych obowiązków zostały uchylone przez samorządowe Kolegium Odwoławcze z przyczyn procesowych.

W toki dalszego postępowania biegły M.F. w opinii uzupełniającej stwierdził, iż: średnica istniejącego przepustu została podana w opinii i wynosi 20 cm; na kilkumetrowej długości odcinka średnica ta w stosunku do średnicy nominalnej może być dodatkowo zredukowana ze względu na zamulenie; przepust ma wpływ na modyfikację sytuacji w stosunku do stanu przed budową przepompowni; nie jest to jednak jedyna wyizolowana przyczyna kształtująca stosunki wodne; niezbędne kroki w celu wyeliminowania niekorzystnych warunków to: poprawa sprawności przepustu przy przepompowni, poprawa sprawności przepustu pod drogą, usprawnienie odprowadzania wód w odbiorniku po przeciwnej stronie drogi gminnej w odniesieniu do lokalizacji przepompowni; według biegłego brak realizacji któregoś z elementów może być przyczyną braku sprawnego odpływu wód opadowych. Jednocześnie biegły w swojej opinii stwierdził, iż działania budowlane dla potrzeb realizacji przepompowni zrealizowane na rowie przydrożnym doprowadziły do ograniczenia potencjalnej przepustowości rowu. W żadnym wypadku nie zmieniło to jednak zasadniczych pierwotnych kierunków spływu wód tak, aby mogło to być niekorzystne dla działek 256/1 i 256/2. W zakresie rzędnych biegły, podczas oględzin, określił w wartościach podanych w metrach nad poziomem morza, iż: od strony południowej dno rowu jest na poziomie 218,55, zaś dolna krawędź przepustu 218,71, od strony północnej dno rowu jest posadowione na poziomie 218,38, a dolna krawędź przepustu 218,59; z uwagi na różnice rzędnych dna rowu i dolnej krawędzi przepustu następuje stagnacja wody pod przepompownią; w celu jej wyeliminowania należy doprowadzić do stanu aby rzędna dolnej krawędzi przepustu i dna rowu była taka sama. Biegły również stwierdził, iż bez kompleksowego rozwiązania odprowadzania wód nie jest możliwe uregulowanie stosunków wodnych na przedmiotowych nieruchomościach.

Ponadto w piśmie z dnia 26 listopada 2015r. biegły wyjaśnił, że: wskazał średnicę minimalną (400 mm) oraz optymalną (500 mm), czyli najlepszą, która umożliwi swobodne odprowadzenie wód a jednocześnie jego realizacja będzie możliwa ze względu na lokalne uwarunkowania techniczne i własnościowe; oś przepustu winna być w miarę możliwości usytuowana w osi rowu; z pomiarów w terenie wynika, że orientacyjnie dno rowu przepustu winno być położone na rzędnej: wlot - 218,55 m n.p.m., wylot - 218,38 m n.p.m.. Według biegłego nałożone obowiązki spełnią oczekiwania stron pod warunkiem, że systemy odprowadzania wód usprawnia się "od dołu" zlewni. Stąd też w pierwszej kolejności należy: usprawnić odpływ wód po przeciwnej stronie drogi gminnej; następnie należy w pełni oczyścić przepust po droga gminną; dopiero działaniem finalnym powinna być wymiana przepustu pod przepompownią, gdyż bez realizacji dwóch pierwszych wskazanych kroków, nie zostanie uzyskany efekt polegający na lokalnej poprawie stosunków wodnych. Biegły stwierdził, że propozycje zawarte w opinii służące poprawie stanu wody na gruncie mają tylko i wyłącznie charakter wytycznych, a nie szczegółowego rozwiązania inżynierskiego, a podane dane liczbowe należy traktować jako orientacyjne i winny być one zweryfikowane odnośnym projektem inżynierskim. W celu poprawy lokalnej sytuacji dla terenów bezpośrednio przyległych do przepompowni tylko kompleksowe rozwiązania melioracji na tym terenie mogą rozwiązać zaistniały problem.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt Gminy G. decyzją z dnia [...], znak: [...], odmówił nakazania Gminie D. przywrócenia stanu wody na gruncie poprzez likwidację przepompowni ścieków zlokalizowanej w pasie drogi gminnej D. – R. na działce nr 183 obręb [...].

E. P. w odwołaniu od powyższej decyzji zarzuciła błędne i dowolne przyjęcie, iż poza zakresem rozstrzygnięcia sprawy jest wpływ wybudowanej przepompowni ścieków na odprowadzenie wód opadowych rowem wzdłuż drogi gminnej, pominięcie faktu, iż ta przepompownia usytuowana jest w rowie odwadniającym drogę D. – R. oraz że ta droga jest położona na wysokość + 219,9 m n.p.m., a poziom rowu + 218,4, + 218,55 m n.p.m., a zasypanie rowu pod przepompownią powoduje, iż spływ wody z drogi został zmieniony i następuje zalewanie wodami opadowymi jej nieruchomości. Odwołująca się zarzuciła także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 Prawa wodnego poprzez nieuwzględnienie zmiany kierunku odpływu wody opadowej w wyniku zasypania rowu odwadniającego drogę i wybudowania na tym nasypie przepompowni ścieków. Odwołująca się wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez nakazanie Gminie D. wykonania określonych prac : 1) położenia pod przepompownią ścieków rury przepustowej o średnicy 500 mm oraz jej posadowienie na dnie rowu przy wlocie na wysokości + 218,55 m n.p.m., a przy wylocie + 218,38 m n.p.m. i wyprowadzenie jej poza obręb przepompowni; 2) doprowadzenie przepustu drogowego odprowadzającego wody z południowej strony szosy i terenu do niej przyległego, tj. działki nr 2546/1 przez pełne jego odmulenie oraz przeprowadzenie remontu prostopadłych ścian przepustu zabezpieczających funkcjonowanie swobodnego przepływu wody tym przepustem. Ewentualnie odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z wyłączeniem Wójta Gminy G.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...], znak: [...], odmawiającą nakazania Gminie D. przywrócenia stanu wody na gruncie poprzez likwidację przepompowni ścieków zlokalizowanej w pasie drogi gminnej D. – R. na działce nr 183 obręb [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji przytoczył treść art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz.U. z 2015r., poz. 469 z późn. zm.) – powoływanej także jako: "Prawo wodne" i stwierdził, że reakcja organu administracji publicznej uzasadniona jest tylko wówczas, gdy zmiana stanu wody na określonym gruncie szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie, np. powoduje stałe lub okresowe zatopienie tych gruntów. Istotne jest, aby zachodził adekwatny (typowy) związek przyczynowy pomiędzy faktem zmiany stosunków wodnych na gruncie a szkodą powstałą na gruncie sąsiednim. W przypadku stwierdzenia, że taki związek zachodzi, organ uprawniony jest do nakazania w drodze decyzji administracyjnej właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Zatem, jeśli takiego związku nie da się stwierdzić brak jest podstaw do nakładania w trybie omawianego przepisu określonych obowiązków.

Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie istotne było więc ustalenie w sposób niewątpliwy, czy roboty budowlane związane z budową przepompowni ścieków na terenie działki ozn. nr ewid. 183 spowodowały zmianę stanu wody na gruncie, czy też nie, a jeśli tak, to czy zmiany te szkodliwie oddziałują na grunty sąsiednie. Podkreślono także, że organ prowadząc postępowanie w trybie omawianego przepisu nie jest zobligowany do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego dla danej strony spływu wód, lecz tylko powinien zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości istnieje związek przyczynowo-skutkowy wyrażający się w negatywnej zmianie stanu wód na innych gruntach.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Kolegium uznało, że stanowisko organu I instancji, w świetle unormowania art. 29 Prawa wodnego, znajduje uzasadnienie, bowiem w przedmiotowej sprawie trudno jest dopatrzyć się związku przyczynowo - skutkowego między budową przepompowni w pasie drogi gminnej, a zakłóceniem stosunków wodnych na działce skarżącej. Zarówno ustalenia organu gminy, jak i biegłego dowodzą, że w wyniku realizacji tej inwestycji nie doszło do zmiany naturalnego kierunku spływu wód opadowych. Postępowanie wykazało, że główną przyczyną złego stanu wód na działce nr 256/1 są uwarunkowania hydrogeologiczne (występują utwory słabo-przepuszczalne i bardzo słabo-przepuszczalne - zał. 3.1. opinii) oraz niesprawny system melioracji wodnych. Biegły zwrócił też uwagę, że na zły stan wód na działce nr 256/1 może mieć wpływ niewłaściwie dobrana średnica przepustu pod przepompownią ścieków oraz zbyt wysokie posadowienie wlotu rury przepustowej względem dna rowu, a także zamulone światło przepustu pod drogą gminną, jednakże według biegłego można mówić tylko o ograniczonych pośrednich związkach pomiędzy zrealizowanym obiektem przepompowni ścieków na działce nr 183, a pogorszeniem się stanu wód na działce 256/1 (str. 15/16). Fakt budowy tej przepompowni zdaniem biegłego może być traktowany jako mało istotna niekorzystna przyczyna zmiany warunków wodnych o znikomych skutkach dla poszkodowanego. Stąd też ewentualny bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy budową przepompowni a pogorszeniem stanu wody na działce 256/1 z pewnością ma miejsce, ale zagadnienie braku optymalnego odpływu wód opadowych i roztopowych nie jest ograniczone do wadliwego doboru średnicy przepustu przepompowni ścieków. W tej sytuacji biegły widzi możliwość polepszenia stanu wody na gruncie skarżącej, ale przede wszystkim poprzez usprawnienie odpływu wód "od dołu" zlewni, a dopiero na samym końcu zmianę średnicy przepustu pod przepompownią. Zauważyć przy tym należy, że biegły nie oceniał możliwości realizacji tego rozwiązania od strony technicznej. Widział jednak trudności w realizacji tego sposobu wskazując na stronie 14/16 możliwość wykonania "schowanego" w gruncie rurowego obejścia, tj. "bypassu" wokół zlokalizowanej na działce nr 183 przepompowni ścieków. W sprawie istotne jest również to, że w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających szkodliwy wpływ realizacji tej inwestycji na działkę nr 256/1. Tylko jedno zdjęcie załączone do opinii biegłego (wykonane przez skarżącą) przedstawia fragment działki, na którym stagnuje woda. Pozostałe dowody potwierdzają, że woda gromadzi się w rowie.

W ocenie Kolegium, skoro budowa przepompowni ścieków nie zmieniła naturalnego kierunku spływu wód opadowych i nie ma bezpośredniego wpływu na zmianę stosunków wodnych na działce nr 256/1 oraz zupełnie nie ma wpływu na zmianę stosunków wodnych na działce nr 256/2, trafnie organ I instancji odmówił nakazania Gminie D. przywrócenia stanu wody na gruncie poprzez likwidację przepompowni ścieków zlokalizowanej w pasie drogi gminnej D. – R. na działce nr 183, na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Nie można też nałożyć na Gminę D. obowiązku obszarowego rozwiązania problemu stanu wody na gruncie w trybie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. skargę sądu administracyjnego złożyła E. P., zarzucając naruszenie przepisu prawa materialnego art. 29 Prawa wodnego poprzez odmowę nakazania przywrócenia stosunków wodnych pomimo nastąpienia zmiany kierunku odpływu wody opadowej, wynikającej z zasypania rowu odwadniającego drogę po wybudowanie na tym nasypie przepompowni ścieków, a przez to pozbawienie swobodnego przepływu wody rowem, który istniał przed jego zasypaniem pod przepompownię co skutkuje zatrzymaniem wód gruntowych spływających do przepompowni następnie rozlaniem na grunt sąsiedni jej działki nr 256/1, która pod wpływem stagnującej wody (czego nie było przed budową przepompowni ścieków) stanowi obecnie grunt podmokły zdegradowany nie nadający się do uprawy.

Po drugie skarżąca zarzuciła zaniechanie należytej oceny stanu faktycznego, iż Gmina D. (właściciel drogi), przez zasypanie rowu odwadniającego drogę, dokonała zmiany przepływu wody na gruncie, w tym przez zaniechanie położenia pod przepompownią ścieków rury przepustowej o średnicy 500mm i jej posadowienia przy wlocie na wysokości +218.55 m n.p.m. a przy wylocie na rzędnej +218.38 m n.p.m. oraz wyprowadzenia tej rury poza obręb przepompowni, która powodowała by zapewnienie odpływu wód opadowych wzdłuż południowej strony drogi do przepustu - zaś wadliwie ułożony przepust pod przepompownią (dolna krawędź na rzędnej +218.71 m n.p.m. (przy dnie rowu +218.55 m n.p.m.) o przy wylocie na poziomie +218.59 m n.p.m. ( przy dnie rowu +218.38 m n.p.m.) powoduje stagnację wody obok przepompowni zatrzymując wody, która na skutego tego zmieniła kierunek odpływu przez zalewanie działki skarżącej.

Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy G., a także o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 29 ustawy Prawo wodne: właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (ust. 3).

Organ administracji rozstrzygając o wydaniu decyzji nakładającej obowiązki, o których mowa w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego musi nie tylko ustalić, czy nastąpiła zmiana w stosunkach wodnych na danym gruncie, ale również musi ponad wszelką wątpliwość ustalić, czy na skutek działania właściciela jednego gruntu powstała szkoda na innym gruncie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest bowiem pogląd, że pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem na grunty sąsiednie zachodzić musi związek przyczynowo-skutkowy, którego ustalenie jest najistotniejszym elementem postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa na organach orzekających w sprawie. Regułą w tego typu sprawach jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, którego celem jest właśnie wyjaśnienie okoliczności, czy na działce sąsiedniej powstała szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie, a szkodą.

Przepis art. 29 Prawa wodnego nie mówi natomiast o rozmiarze szkody, ani o istotnej zmianie stosunków wodnych na gruncie. Zatem każda zmiana stosunków wodnych, która prowadzi do jakiejkolwiek szkody (nawet niewielkiej) winna być przez właściciela gruntu usunięta. Ponieważ zmiany w zakresie stosunków wodnych często cechuje skomplikowany proces zachodzący na gruntach, w którym wiele czynników może mieć wpływ na wystąpienie szkody, żadnego z tych czynników nie można lekceważyć. Innymi słowy jeżeli powstanie szkody ma podłoże wieloczynnikowe organ powinien każdą z potencjalnych przyczyn tej szkody ocenić indywidualnie po to, aby ponad wszelką wątpliwość wykluczyć okoliczność, że to działanie właściciela gruntu (bądź zaniechanie), na którym powstały zmiany stosunków wodnych, doprowadziły do powstania szkody na gruncie sąsiednim. Jeżeli jednak okaże się, że do powstania szkody przyczyniło się także działanie (bądź zaniechanie) właściciela gruntu, to organ powinien podjąć kroki, w kierunku odwrócenia negatywnych skutków tych działań (zaniechań), powodujących zmiany stosunków wodnych na gruncie. W tym celu organ wydaje decyzję albo nakazującą przywrócenie stanu poprzedniego albo wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Z powyższych uwag wynika, że dla ustalenia odpowiedzialności w trybie art. 29 Prawa wodnego podstawowe znaczenie ma to, że właściciel gruntu przyczynił się do wyrządzenia szkody na gruntach sąsiednich, natomiast nie ma już znaczenia w jakim stopniu. Na właścicielu ciąży bowiem obowiązek usunięcia wszelkich przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powodujące szkody dla gruntów sąsiednich, chociażby powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich (art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne).

Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Biegły stwierdził, że oprócz niekorzystnych naturalnych warunków geologicznych, naturalnych uwarunkowań hydrogeologicznych i naturalnych uwarunkowaniach morfologicznych, zmiana stosunków wodnych na działce nr 256/1 wynika dodatkowo z określonych działań technicznych, w tym w szczególności z typowych następstw infrastrukturalnego zagospodarowania terenu, jak również z zaniedbań w utrzymaniu istniejącej infrastruktury. Za stan wody na działce skarżącej odpowiada całokształt wszystkich ww. czynników, a więc również działania Gminy, podjęte na skutek realizacji inwestycji i zaniechania w zakresie utrzymywania urządzeń infrastruktury technicznej w należytym stanie. Jak wyjaśnił biegły, działania budowlane dla potrzeb realizacji przepompowni zrealizowane na rowie przydrożnym doprowadziły do ograniczenia potencjalnej jego przepustowości. Do zmiany stanu wody na gruncie przyczyniło się nieodpowiednie dobranie średnicy przepustu przepompowni oraz zbyt wysokie posadowienie wlotu rury przepustowej względem dna rowu (działanie) i postępującej degradacji lokalnego systemu odwodnienia - zamulone światło przepustu pod drogą gminną (zaniechanie). Zatem trafny jest wniosek, że również zachowanie Gminy jest przyczyną obecnego stanu gruntu na działce 256/1. Biegły wskazał również na rozwiązania, które pozwolą na wyeliminowanie szkodliwego wpływu budowy przepompowni na działkę skarżącej. Jego zdaniem należy usprawnić odpływ wód po przeciwnej stronie drogi gminnej, a następnie należy w pełni oczyścić przepust po droga gminną. Dopiero działaniem finalnym powinna być wymiana przepustu pod przepompownią, gdyż bez realizacji dwóch pierwszych wskazanych kroków, nie zostanie uzyskany efekt polegający na lokalnej poprawie stosunków wodnych.

W związku z powyższym nie można się zgodzić ze stwierdzeniem Kolegium, że zarówno ustalenia organu gminy, jak i biegłego dowodzą, że realizacja przepompowni ścieków nie miała bezpośredniego wpływu na zmianę stosunków wodnych na działce nr 256/1, gdyż nie doszło do zmiany naturalnego kierunku spływu wód opadowych. W tym miejscu podkreślić należy, że w unormowaniach art. 29 Prawa wodnego chodzi o takie zachowania (działania/ zaniechania), które prowadzą do zmiany stanu wody na gruncie, przy czym zmiana kierunku odpływu wody jest tylko jednym z możliwych rodzajów skutków działań człowieka, do usunięcia których obliguje przepis art. 29 Prawa wodnego. Wymaga to podkreślenia, ponieważ organy w uzasadnieniach decyzji kładą nacisk na okoliczność, że sporna przepompownia nie spowodowała zasadniczo zmiany kierunku spływu wód. Jednakże powoływany art. 29 Prawa wodnego nie ogranicza odpowiedzialności właściciela gruntu do szkód wywołanych wystąpieniem zmiany kierunku spływu wód. W ustępie 1 ww. artykułu zmianę kierunku odpływu wody opadowej znajdującej się na gruncie właściciela wymienia się jako jedną z postaci zmiany stanu wody na gruncie. Zatem odpowiedzialność za szkody wyrządzone na gruntach sąsiednich właściciel gruntu będzie ponosił za każdą zmianę stosunków wodnych. W przedmiotowej sprawie, to nie zmiana kierunku wód opadowych powoduje szkody na działce skarżącej, ale ograniczenie jej swobodnego przepływu, co z kolei powoduje piętrzenie się tej wody i zalewanie działki skarżącej. Raz jeszcze przypomnieć należy, że zgodnie z art. 29 ust. 2 Prawa wodnego na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Niedrożny system odwodnienia drogi z pewnością stanowi przeszkodę dla swobodnego odpływu wody opadowej i jak wynika z akt sprawy wyrządza szkody na działce skarżącej. Jako przyczynę niesprawności hydraulicznej urządzeń melioracyjnych biegły wskazał przede wszystkim ich zdegradowanie (m.in. zakolmatowane światło przepustu pod drogą), ale również wybudowanie w "śladzie" rowu przepompowni, pod którą nie dość, że zainstalowany przepust o zbyt małej średnicy, to na dodatek rzędne posadowienia dna przepustu znajdują się ponad rzędnymi dna rowu.

Reasumując, biegły potwierdził, że budowa przepompowni oraz niepełna sprawność przepustu pod drogą, mogą w pewnym stopniu przyczyniać się do powstania szkody na gruncie skarżącej. Jednocześnie biegły wskazał, jakie czynności należałoby podjąć, aby przynajmniej od strony urządzeń wybudowanych i utrzymywanych przez Gminę szkoda na działce skarżącej nie występowała. I to właśnie do tego rodzaju działań organ winien zobowiązać Gminę jako inwestora oraz właściciela urządzeń melioracji wodnej. To, czy po wykonaniu obowiązku usunięcia nieprawidłowości działka skarżącej nadal będzie zalewana nie ma znaczenia z punktu widzenia odpowiedzialności Gminy, wynikającej z przepisów art. 29 Prawa wodnego, skoro wtedy będzie już można wykluczyć szkodliwe działanie urządzeń należących do Gminy. Odpowiedzialność, o której mowa ogranicza się bowiem wyłącznie do skutków działań właściciela (ewentualnie zaniechań), zmieniających stan wody na jego gruncie. Dlatego dopóki ww. urządzenia mogą przyczyniać się do zalewania działki skarżącej, dopóty na Gminie będzie ciążył obowiązek usunięcia zaistniałych nieprawidłowości. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżącą nie kwestionowała faktu, że naturalne czynniki wpływają na stosunki wodne występujące na jej działce, ale jak zaznaczyła w skardze, przed budową przepompowni woda gromadziła się w rowie przydrożnym bez szkody dla jej gruntów, natomiast po wybudowaniu tych urządzeń wody opadowe zalewają jej działkę nr 256/1, która pod wpływem stagnującej wody, stanowi obecnie grunt podmokły zdegradowany nie nadający się do uprawy.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że organy administracji obu instancji, pomimo wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie, wadliwie oceniły ten materiał, bowiem rozpatrzyły go wybiórczo. Jak wynika z uzasadnień obu rozstrzygnięć, organy uwzględniły tylko niektóre fakty i na ich podstawie stwierdziły o braku szkodliwego wpływu działań Gminy na działkę skarżącej. Organy pominęły zupełnie te okoliczności, które wskazują na przyczynienie się Gminy do powstania szkody na działce skarżącej, a które wynikają ze stanowiska biegłego. Gdyby bowiem biegły uznał, że budowa przepompowni oraz zły stan techniczny przepustu pod drogą nie mają żadnego wpływu na zalewanie działki skarżącej, to nie sugerowałby rozwiązań usprawniających działanie ww. urządzeń, a tym samym zmierzających do poprawy stosunków wodnych na gruntach sąsiednich. Poza tym we wnioskach końcowych opinii biegły wyraźnie wskazał, że "...ewentualny bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy budową przepompowni a pogorszeniem się stanu wody na działce 256/1 z pewnością ma miejsce...".

Wydanie decyzji w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na gruncie zależy od wnikliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Dopiero bowiem na podstawie całokształtu materiału dowodowego można stwierdzić, czy zmiana stosunków wodnych na gruncie została udowodniona, albo nie (art. 80 K.p.a.), Wydając rozstrzygnięcie w tym przedmiocie organ administracji, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., ma obowiązek wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Jak wynika z wcześniejszych rozważań, organy administracji orzekające w sprawie naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego zastosowania art. 28 ust. 3 ustawy Prawo wodne.

Ponadto należy wskazać na wadliwość rozstrzygnięcia organu I instancji w tym znaczeniu, że nietrafnie organ I instancji założył, że ewentualne przywrócenie wody na gruncie musi się wiązać z likwidacją przepompowni ścieków zlokalizowanej w pasie drogi gminnej D. – R. na działce nr 183, obręb [...]. W szczególności wniosek taki trudno wyprowadzić z opinii biegłego hydrologa, wskazuje on jedynie na konieczność przebudowy, połączoną z udrożnieniem i konserwacją istniejącego systemu odprowadzającego wody opadowe i roztopowe. Ponadto przywrócenie stanu poprzedniego , o którym mowa w art. 29 ust.3 Prawa wodnego odnosi się do przywrócenia prawidłowego stanu wody na gruncie stanu wody na gruncie, ustawodawca nie wymaga bezwzględnej likwidacji urządzeń. Decyzja wydana w trybie art. 29 ust.3 Prawa wodnego może nakładać wszelkie obowiązki, które będą zmierzały do usunięcia wpływu zmiany stosunków wodnych ze szkodą na grunty sąsiednie.

W ocenie sądu nie ma też żadnych przeszkód, aby decyzja wydana w trybie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego obejmowała obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego poprzez przywrócenie sprawności hydraulicznej rowu, na którym została wybudowana przepompownia ścieków oraz przepustu pod drogą i dalszego odbiornika wód z odwodnienia opadowo-roztopowego – w zakresie, w jakim wpływ degradacji tych urządzeń na zalewanie działki skarżącej był przedmiotem oceny biegłego. To, że w swoim wniosku inicjującym postępowanie, skarżąca wiązała występującą szkodę na swoich działkach wyłącznie z budową przepompowni ścieków, nie może ograniczać organu tylko do szkodliwego oddziaływania samej przepompowni, skoro z ustaleń wiadomo, że był to tylko jeden z czynników, za które Gmina ponosi odpowiedzialność. Przepisy art. 29 Prawa wodnego mają na celu ustalenie, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą na grunty sąsiednie. Zaniechania w zakresie utrzymywania drożności i sprawności urządzeń odwadniających, jeżeli ich sutkiem jest zmiana stanu wody na gruncie sąsiednim, w ocenie sądu również mieszczą się w ocenie sądu w działaniach, o których mowa w art. 29 Prawa wodnego. Zakresem postępowania objęte są zatem wszystkie działania (bądź zaniechania) właściciela gruntu, które doprowadziły do zakłócenia stosunków wodnych, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. A więc jeżeli Gmina jest właścicielem działki nr 183, na której zlokalizowana jest sporna przepompownia ścieków, ale także przydrożny rów i przepust pod drogą, to znaczy, że decyzja wydana na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego powinna nakazywać przywrócenie stanu poprzedniego poprzez usunięcie wszystkich naruszeń stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów skarżącej, stwierdzonych w toku postępowania przez biegłego.

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718) – w skrócie: "P.p.s.a." – orzekł, jak w pkt 1 wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania w kwocie odpowiadającej uiszczonemu wpisowi sądowemu od skargi orzeczono w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji uwzględni wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu, w szczególności będzie miał na uwadze, że każde przyczynienie się do naruszenie stosunków wodnych, prowadzące do powstania szkody na gruncie sąsiednim, będzie pociągała za sobą odpowiedzialność właściciela na podstawie art. 29 Prawa wodnego.

k.ż.