Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 507/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1a, 5 pkt 5 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 września 2023 r. sprawy ze skargi T. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 19 czerwca 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpoznaniu odwołania T. Ż., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z 28 marca 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja SKO zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wnioskiem z 23 maja 2022 r. T. Ż. (dalej jako "wnioskodawczyni" lub "skarżąca"), reprezentowana przez r.pr. M. J., wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem E. S. (ur. [...]). We wniosku oświadczyła, że brat jest kawalerem.

W wyniku weryfikacji danych w rejestrze PESEL, Prezydent Miasta K. (dalej jako "Prezydent Miasta" lub "organ I instancji") ustalił, że E. S. jest żonaty. Wnioskodawczyni w dniu 6 lipca 2022 r. oświadczyła, że zobowiązuje się do dostarczenia wyroku rozwodowego brata do 20 lipca 2022 r.

Postanowieniem z 27 lipca 2022 r. organ I instancji, na wniosek strony, zawiesił postępowanie w przedmiotowej sprawie do czasu dostarczenia prawomocnego wyroku sądu orzekającego rozwód brata wnioskodawczyni.

Pismem z 6 lutego 2023 r. pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania, wyjaśniając, że żona E. S. pozostawiła go 20 lat temu i od tej pory podopieczny nie miał z żoną kontaktu. Podopieczny nie składał pozwu rozwodowego, niemniej jednak żona nie interesuje się nim i nie ma z nią żadnego kontaktu.

Postanowieniem z 28 marca 2023 r. organ I instancji podjął zawieszone postępowanie.

Przywołaną na wstępie decyzją z 28 marca 2023 r. Prezydent Miasta odmówił przyznania T. Ż. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem, E. S., wyjaśniając w uzasadnieniu, że jest bezspornym, iż zgodnie z przedstawionym orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 16 grudnia 2021 r. brat wnioskodawczyni jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2024 r. Zarazem jednak - jak podkreślił organ I instancji - niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z M. S., a w toku postępowania nie przedłożono dokumentu stwierdzającego, że żona jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Okoliczność ta, zdaniem Prezydenta Miasta, wyłącza uprawnienie wnioskodawczyni do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (w skrócie "u.ś.r.").

Od opisanej decyzji Prezydenta Miasta wnioskodawczyni, reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika, złożyła odwołanie, w którym - zarzuciwszy naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. - wniosła o uchylenie tej decyzji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

Utrzymując w mocy ww. decyzję organu I instancji – przywołaną na wstępie decyzją z 19 czerwca 2023 r. – SKO wyjaśniło w uzasadnieniu, że Prezydent Miasta zasadnie odmówił skarżącej przyznania wnioskowego świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na brak istnienia w sprawie okoliczności pozwalających zaktualizować jej obowiązek alimentacyjny względem brata przed obowiązkiem alimentacyjnym jego żony, z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a in principio u.ś.r., który znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. SKO podkreśliło, że na tle wykładni ww. przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa rozbieżne stanowiska, które w odmienny sposób odnosiły się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki. Powyższe wątpliwości zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22, w której (w pkt 2) jednoznacznie stwierdzono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Zdaniem SKO ww. uchwała nie pozostawia wątpliwości, że w przypadku, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ administracji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom. Nie może już więc badać innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez małżonka. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec tego - jak wskazało SKO - podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala również organom rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W konsekwencji SKO stwierdziło, że skoro brat skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to ze względu na jednoznaczne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przyznanie świadczenia było niedopuszczalne. Albowiem przytoczona uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego mocą swojego autorytetu jednoznacznie przesądza, że na gruncie aktualnego brzmienia tego przepisu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek osoby niepełnosprawnej, w sytuacji, gdy współmałżonek ten nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowiłoby działanie sprzeczne z prawem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, T. Ż., reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika – zarzuciwszy naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) niezastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie sprawującej faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym bratem, należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym;

b) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia;

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącą w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki posiada żonę nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymieniona osoba może sprawować opiekę nad mężem - co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony

– wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zobowiązanie tych organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań wyrażonych w orzeczeniu Sądu, "zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych" oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi jej autorka rozwinęła i umotywowała podniesione zarzuty, powtarzając in extenso argumentację odwołania. W szczególności podkreśliła, że współmałżonka niepełnosprawnego brata skarżącej pozostawiła go 20 lat temu i od tej pory podopieczny nie miał kontaktu z żoną - zatem z obiektywnych względów nie ma możliwości sprawowania opieki nad mężem. W toku postępowania organ zaniechał zatem ustalenia istotnych okoliczności sprawy, czego prawdopodobną przyczyną było mylne przeświadczenie organu, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim niejako automatycznie uniemożliwia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej i zdejmuje z organu obowiązek ustalenia faktycznych przyczyn niesprawowania opieki przez te osoby.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem skarżącej, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 19 czerwca 2023 r. ([...]), utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z 28 marca 2023 r. ([...]) odmawiającą przyznania T. Ż. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem, E. S..

Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r.") odnoszące się do świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Regulację tę dookreśla art. 17 ust. 1a u.ś.r., zgodnie z którym osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Cytowane przepisy określają przesłanki, których ziszczenie się warunkuje uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca przewidział jednak także przesłanki, których wystąpienie wyłącza prawo do tego świadczenia. W kontrolowanej sprawie kluczowe znaczenie ma przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

Godzi się w tym miejscu podkreślić, że na gruncie cytowanego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powoływanie się przez stronę skarżącą na "obiektywne względy", które miałyby uniemożliwiać sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym bratem skarżącej przez jego żonę, stanowi nawiązanie do przebrzmiałego już sporu o właściwy sposób wykładni ww. przepisu. Spór ten - jak to trafnie wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - zaowocował ukształtowaniem się w orzecznictwie dwóch stanowisk, w sposób odmienny odnoszących się do tego, pod jakim warunkiem osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż współmałżonek niepełnosprawnego, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy niepełnosprawny wymagający opieki pozostaje w związku małżeńskim. Jedno z tych stanowisk bazowało na poglądzie, zgodnie z którym warunkiem koniecznym jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a in fine u.ś.r. W ramach zaś drugiego stanowiska przyjmowano, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym nie jest konieczne, jeżeli ów współmałżonek z przyczyn obiektywnych nie może realnie podjąć się opieki nad swoim niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem.

Referowany spór przecięła uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22 (ONSAiWSA 2023 r. nr 1, poz. 2) - niezasadnie pominięta w motywach decyzji organu I instancji - w myśl której: "2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił m.in., że kwestią wymagającą wyjaśnienia nie jest znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego (co należy do ustawodawcy), ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Jak bowiem podkreślił NSA, rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii dopuszczalności odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisu [tu: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - uw. WSA] i stosowania go z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle za zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów. Po dokonaniu dalszej, obszernej, wszechstronnej i przekonywającej analizy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. skład siedmiu sędziów NSA orzekł, że - jak to już wyżej wskazano - warunkiem niezbędnym przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej z osobą wymagającą opieki, której pozostaje w związku małżeńskim, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przytoczona uchwała składu siedmiu sędziów NSA jednoznacznie przesądziła, że na gruncie aktualnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki ma współmałżonka, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub innym równoważnym), jest co do zasady wykluczone, gdyż stanowiłoby działanie sprzeczne z prawem. W konsekwencji - wbrew zarzutom skargi - nie jest dopuszczalne badanie innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie faktycznej możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka, w tym badanie ewentualnego występowania przeszkód "obiektywnych".

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że nadana przez ustawodawcę tzw. ogólna moc wiążąca uchwał (konkretnych i abstrakcyjnych) Naczelnego Sądu Administracyjnego nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego konkretnej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Wobec tego należy przyjąć, że podjęcie uchwały (tu: abstrakcyjnej) przez poszerzony skład NSA ma ten skutek, iż swoiście wiąże ona sądy administracyjne - co wynika z art. 269 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy Sąd w niniejszym składzie nie dopatrzył się podstaw do kwestionowania zasadności uchwały o sygn. akt I OPS 2/22 i wdrożenia trybu, o jakim mowa w cytowanym art. 269 § 1 zd. pierwsze in fine p.p.s.a.

Należy przy tym zgodzić się ze stanowiskiem SKO, że ww. przepis pośrednio również organom administracji nie pozwala rozstrzygnąć danej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale NSA ani przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Tym bardziej, że - dodajmy - jak to trafnie objaśniono to w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2008 r. o sygn. P 57/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 178): "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (tak też uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95). Nie ulega zaś wątpliwości, że podjęcie uchwały przez poszerzony skład NSA (tu: uchwały składu siedmiu sędziów o sygn. akt I OPS 2/22) stanowi jedną z najdonioślejszych form ujednolicenia orzecznictwa sądowego w danej kwestii.

Uzupełniająco wypada zauważyć, że również w licznych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłych już po wydaniu omawianej uchwały NSA o sygn. akt I OPS 2/22 konsekwentnie stwierdza się, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. np. wyroki NSA: z 09.08.2023 r., I OSK 1647/22; z 05.07.2023 r., I OSK 1525/22 i I OSK 1576/22; z 27.06.2023 r., I OSK 1475/22; z 15.06.2023 r., I OSK 1477/22 i I OSK 1430/22; z 12.06.2023 r., I OSK 1800/22; dostępne w CBOSA).

Należy podkreślić, że odmienne orzeczenia sądów administracyjnych, które zostały przywołane w skardze (a wcześniej w odwołaniu), zapadły jeszcze przed wydaniem ww. uchwały NSA i wraz z jej podjęciem straciły na aktualności.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, trzeba stwierdzić, że skoro niepełnosprawny w stopniu znacznym brat skarżącej w czasie wydawania spornych decyzji - a zwłaszcza zaskarżonej decyzji SKO - pozostawał nadal w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (okoliczność niesporna: skarżąca nie wykazała, ani nawet nie twierdziła, że jest inaczej), to z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz treść ww. uchwały NSA o sygn. akt I OPS 2/22 (pkt 2 jej sentencji), przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej nie było dopuszczalne. I to zasadniczo bez względu na to czy i ewentualnie z jakich powodów (w tym podnoszonych przez stronę skarżącą) żona niepełnosprawnego nie sprawuje nad nim opieki.

Końcowo trzeba podkreślić - w ślad za wywodami zawartymi w omawianej uchwale NSA o sygn. akt I OPS 2/22 - że "świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia [...] nie jest jednak znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego, ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Podkreślenia bowiem wymaga, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów. [...] Wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji RP, określił katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. O specjalny zasiłek opiekuńczy, przy spełnieniu przesłanek dochodowych, skutecznie ubiegać się może każda osoba, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r."

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.