Wyrok NSA, sygn. akt GSK 90/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 1, art.185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn. akt GSK 90 /04 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lipca 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.), Sędziowie NSA Jacek Chlebny, Janusz Drachal, Protokolant Marlena Chmielewska, po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Katowicach od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 27 października 2003 r. sygn. akt I SA/Ka 2158/02 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Cieszynie z dnia 30 lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach 2. zasądza od M. M. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Katowicach tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego kwotę zł 1577 (jeden tysiąc pięćset siedemdziesiąt siedem)


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego w Cieszynie w dniu 2 listopada 1999 r. objął procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym przywiezione przez M. M. i zgłoszone przez działającą w jego imieniu jako przedstawiciel bezpośredni Agencję Celną "[...]" w Cieszynie – Boguszowicach, surowe orzechy laskowe bez łupin zaklasyfikowane do kodu PCN Taryfy celnej [...]. Przedstawiciel importera zadeklarował czeskie pochodzenie towaru i obniżoną stawkę celną w wysokości 0% wartości celnej towaru, zgodnie z dokumentem SAD nr [...]. Jako dowód pochodzenia towaru z Czech, wymagany dla zastosowania obniżonej stawki celnej, załączono świadectwo przywozowe EUR.1 Nr [...] z dnia 1 listopada 1999 r.

Na skutek weryfikacji tego świadectwa przewozowego przez czeskie władze celne i ustalenia, że importowane orzechy pochodzą z Turcji i Grecji i w związku z tym świadectwo przewozowe jest nieprawdziwe, Dyrektor Urzędu Celnego w Cieszynie postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2001 r. wszczął postępowanie w sprawie, a następnie decyzją z dnia 8 stycznia 2002 r. uznał zgłoszenie celne SAD z dnia 2 listopada 1999 r. za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej oraz wyliczonego długu celnego i określił kwotę wynikającą z długu celnego.

Dyrektor Izby Celnej w Cieszynie decyzją z dnia 30 lipca 2002 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko organ ten powołał się w szczególności na postanowienia art. 32 Protokołu 7 do Środkowoeuropejskiej Umowy o Wolnym Handlu (CEFTA), wprowadzonego Protokołem dodatkowym nr 4 (załącznik do Dz.U. z 1996 r. Nr 158, poz. 809), zwany dalej Protokołem 7 do Umowy CEFTA, który przewiduje, że weryfikacja dowodu pochodzenia towaru może być przeprowadzona wyłącznie przez upoważnione do tego władze celne kraju eksportu. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej wynik tej weryfikacji jest wiążący dla władz celnych kraju importu i nie może być przez nie podważany.

Czeskie władze celne przeprowadziły stosowne dochodzenie i ustaliły, że importowane orzechy laskowe zostały zakupione przez czeską firmę w Turcji i w Grecji bez dowodów pochodzenia. A zatem kraj pochodzenia tych orzechów sprowadzonych na polski obszar celny z republiki Czeskiej jest nieznany. Wobec tego nie mają one czeskiego, preferencyjnego pochodzenia.

M. M. zaskarżył ostateczną decyzję Dyrektora Izby Celnej w Cieszynie z dnia 30 lipca 2002r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz uchylenie decyzji organu I instancji z dnia 8 stycznia 2002r.

Skarżący podniósł w szczególności, że organy celne nie wykazały dostatecznie, że importowane orzechy laskowe nie pochodzą z Czech. Nie przedstawiły dowodów wskazujących, że przedstawione do odprawy świadectwo przewozowe EUR 1 jest sfałszowane. Oparły się jedynie na stwierdzeniu władz czeskich, że towar ten nie ma preferencyjnego (czeskiego) pochodzenia. To stwierdzenie nie zostało jednak poparte żadnymi dowodami potwierdzającymi przeprowadzenie kontroli u czeskiego producenta i importera.

Skarżący zarzucił również organowi celnemu II instancji naruszenie art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej przez pozbawienie skarżącego skutecznej obrony prawnej na skutek nieuznania pełnomocnictwa udzielonego J. C..

Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach wyrokiem z dnia 27 października 2003 r. sygn. akt I SA/Ka 2158/02 – uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów sądowych. Sąd stwierdził, że skarga jest tylko częściowo zasadna.

Sąd nie podzielił zarzutów skargi co do bezpodstawnego zakwestionowania przez organy celne prawdziwości świadectwa pochodzenia towaru EUR 1.

Zdaniem Sądu stanowisko organu przedstawione w tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest prawidłowe. Zgodnie bowiem z art. 32 Protokołu 7 do Umowy CEFTA władze celne uprawnione są do wystąpienia z wnioskiem o weryfikację dokumentów wymienionych w art. 83 § 3 Kodeksu celnego, tak aby możliwe było wyraźne ustalenie, czy kwestionowane dokumenty są autentyczne, a sprowadzane towary można uznać za pochodzące z kraju członkowskiego CEFTA oraz czy spełniają inne wymogi tego Protokołu. W rozpoznawanej sprawie wynik weryfikacji spełnia wszelkie wymogi Protokołu 7 do Umowy CEFTA. Sąd podkreślił, że w świetle przepisów Protokołu 7 wynik weryfikacji świadectwa pochodzenia towaru nie wymaga uzasadnienia i jest dla polskich władz celnych wiążący. Oznacza to, że polskie organy celne nie mają prawa kwestionowania uzyskanych w ten sposób wyników weryfikacji, ani domagania się od władz weryfikujących (władz kraju eksportera) udowodnienia, że weryfikacja została przeprowadzona zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym kraju.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących udziału w postępowaniu celnym pełnomocnika skarżącego – J. C. Sąd stanął na stanowisku, że ustanowiony przez skarżącego w dniu 10 maja 2001 r. pełnomocnik J. C. mógł występować w tym charakterze jedynie w postępowaniu przed organem drugiej instancji. Temu więc pełnomocnikowi należało doręczyć wszelkie pisma procesowe. Skoro J. C. nie mógł występować jako pełnomocnik przed organem celnym I instancji, to organ administracji celnej był zobowiązany doręczyć decyzję organu I instancji umocowanej do działania w imieniu skarżącego Agencji Celnej "[...]". W aktach sprawy znajduje się bowiem nieodwołane upoważnienie z dnia 7 sierpnia 1999r., udzielone przez skarżącego Agencji Celnej "[...]" w Czechowicach do działania w charakterze przedstawiciela bezpośredniego. Sąd powołał się przy tym na pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 5.10.1999 r. sygn. V SA 1115/99.

Zdaniem Sądu Agencja Celna "[...]" miała w tej sprawie przymiot strony postępowania. Sąd podzielił w tym względzie stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2002 r. sygn. akt V SA 1832/01. Agencja występowała w tym postępowaniu celnym jako podmiot zgłaszający, co zgodnie z art. 209 § 3 Kodeksu celnego czyni ją dłużnikiem, niezależnie od tego, czy miała status pełnomocnika bezpośredniego albo pośredniego.

Sprawę administracyjną rozstrzygnięto jednakże bez udziału agencji celnej, a zatem może ona wystąpić o wznowienie postępowania administracyjnego. Wobec tego Sąd potraktował tę sytuację jako uchybienie art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), czyli jako naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i wskazując na tę podstawę, a także na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 22 ust. 2 pkt 3 wyżej powołanej ustawy o NSA), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Dyrektor Izby Celnej w Katowicach działając przez pełnomocnika – radcę prawnego Stanisława Nawrota, wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku NSA z dnia 27 października 2003r.

Wnoszący kasację zarzucił wyrokowi naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 3 § 1 pkt 23, art. 209 § 3 i art. 253 § 1 i 2 pkt 1 Kodeksu celnego, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270) i na tej podstawie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, bądź o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez właściwy Wojewódzki Sąd Administracyjny, a także wniósł o orzeczenie o kosztach sądowych w postępowaniu kasacyjnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 października 2003 r., rozważając pojęcie "dłużnika", pominął zarówno specyficzne uregulowanie przedstawicielstwa w postępowaniu celnym przed organem I instancji (art. 253 § 1 i 2 Kodeksu celnego), jak i zakres upoważnienia udzielonego agencji celnej. Skarżący wskazał, że art. 253 § 1 Kodeksu celnego dokonał rozszerzenia tradycyjnego pojęcia przedstawicielstwa i wprowadził przedstawicielstwo bezpośrednie, tj. działanie w imieniu i na rzecz reprezentowanego oraz przedstawicielstwo pośrednie, tj. działanie we własnym imieniu lecz na rzecz innej osoby, odróżniane od pojęcia przedstawicielstwa w ujęciu tradycyjnym. Na gruncie Kodeksu celnego przedstawicielstwo obejmuje wszystkich działających w cudzym imieniu i na cudzy rachunek, a więc zarówno przedstawicieli ustawowych, jak i pełnomocników, a także dodatkową kategorię przedstawicielstwa pośredniego, która tradycyjnie nie jest zaliczana do przedstawicielstwa. Zakres odpowiedzialności przedstawiciela pośredniego jest szerszy, gdyż działa on na rzecz mocodawcy, ale we własnym imieniu. W konsekwencji przedstawiciel pośredni jest jednocześnie zgłaszającym. Tym samym, w przypadku przedstawicielstwa pośredniego, o którym mowa w art. 253 § 1 pkt 2 Kodeksu celnego, dłużnikiem jest również osoba, na rzecz której składane jest zgłoszenie celne (art. 209 § 3 Kodeksu celnego). Nie ma potrzeby takiej regulacji w odniesieniu do przedstawicielstwa bezpośredniego, ponieważ działa on w imieniu, jak i na rzecz osoby reprezentowanej. Brak takiego uregulowania w stosunku do przedstawicielstwa pośredniego mógłby spowodować sytuację, że powstanie długu celnego nie obciążałoby osoby, na rzecz której składane jest zgłoszenie celne.

Zdaniem skarżącego dłużnikiem jest zawsze osoba, na rzecz której składane jest zgłoszenie celne. Natomiast agencja celna jest dłużnikiem tylko w sytuacji, gdy występuje w roli przedstawiciela pośredniego. Skarżący wskazał, że zgodnie z definicją zawartą w art. 3 § 1 pkt 23 Kodeksu celnego zgłaszający to osoba, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu na swoją rzecz, we własnym imieniu na cudzą rzecz, albo osoba, w której imieniu dokonuje się zgłoszenia celnego.

W przypadku gdy zgłoszenia celnego dokonuje podmiot działający w ramach przedstawicielstwa bezpośredniego, czyli w imieniu i na rzecz innej osoby (art. 253 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego), to zgłaszającym jest osoba, w której imieniu dokonano zgłoszenia celnego i ona jest dłużnikiem, czyli osobą zobowiązaną do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego (art. 3 § 1 pkt 2 Kodeksu celnego).

Nie jest sporne, że w tej sprawie Agencja Celna "[...]" dokonała zgłoszenia celnego w imieniu M. M., działając jako jego przedstawiciel bezpośredni. Zatem Sąd w zaskarżonym wyroku z dnia 27października 2003 r. błędnie przyjął, że Agencja jest podmiotem zgłaszającym i zarazem dłużnikiem w rozumieniu art. 209 § 3 Kodeksu celnego. Z powyższego wynika, że Agencja Celna "[...]" nie ma przymiotu strony postępowania, wobec czego organy celne nie miały obowiązku traktowania jej jako strony, w tym doręczenia jej decyzji wydanych w tej sprawie.

Strona skarżąca podniosła też, że przywołany przez Sąd wyrok NSA V SA 1832/01 został uchylony przez Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 3 października 2003 r. sygn. III RN 135/02, w którym SN uznał, że przedstawiciel bezpośredni nie jest stroną w postępowaniu w rozumieniu art. 133 Ordynacji podatkowej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. M. wniósł o jej oddalenie, jako nieuzasadnionej. M. M. powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2000 r. III RN 155/99, który przyznaje agencji celnej przymiot strony bez względu na to do kogo została skierowana decyzja określająca wymiar należności oraz na uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 24 czerwca 2002 r. sygn. akt FPS 7/02, stanowiącą, że agencja celna jest stroną uprawnioną do żądania wszczęcia postępowania w sprawie prowadzonej bez jej udziału.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna została wniesiona na podstawie art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zwanej dalej Prawem o p.s.a., a więc w trybie szczególnym, pozwalającym w sprawach zakończonych prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., w których nie upłynął termin do wniesienia rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego - w terminie do 31 marca 2004 r. na wniesienie skargi kasacyjnej do NSA na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Zgodnie z art. 183 § 1 Prawo o p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Skarżący oparł skargę na zarzucie naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 Prawo o p. p.s.a.), a to art. 3 § 1 pkt 23, art. 209 § 3 i art. 253 § 1 i 2 pkt 1 Kodeksu celnego – zarzucając błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało uznaniem, że Agencja Celna "[...]" jako przedstawiciel bezpośredni jest zgłaszającym i dłużnikiem w rozumieniu art. 209 § 3 Kodeksu celnego i 253 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego.

Zarzut ten jest uzasadniony. Według art. 3 § 1 pkt 23 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001r.,Nr 75, poz. 802 ze zm.) zgłaszającym jest osoba, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu na swoją rzecz, we własnym imieniu na cudzą rzecz, albo osoba, w której imieniu dokonuje się zgłoszenia celnego. Przepis ten uznaje za zgłaszającego : importera działającego osobiście lub za pośrednictwem przedstawiciela bezpośredniego oraz przedstawiciela pośredniego importera. Zgłaszającym nie jest zatem przedstawiciel bezpośredni, czyli osoba, która działa w imieniu i na rzecz importera (art. 253 § 1 Kodeksu celnego).

W myśl art. 209 § 3 Kodeksu celnego dłużnikiem jest zgłaszający, a jeżeli zgłaszającym jest przedstawiciel pośredni – dłużnikiem jest również osoba, na rzecz której składane jest zgłoszenie celne. Z tych dwóch przepisów wynika, że zarówno zgłaszającym, jak i dłużnikiem nie jest przedstawiciel bezpośredni importera.

W rozpatrywanej sprawie Agencja Celna "[...]" dokonała zgłoszenia celnego w imieniu firmy M. M. działając jako jego przedstawiciel bezpośredni. Nie miała więc statusu zgłaszającego i nie mogła być uznana za dłużnika. Naczelny Sąd Administracyjny przyjmując w zaskarżonym wyroku, że Agencja Celna "[...]" miała status zgłaszającego i zarazem dłużnika i w konsekwencji była stroną postępowania celnego - naruszył zatem wspomniane przepisy Kodeksu celnego (art. 3 § 1 pkt 23, art. 209 § 3 w związku z art. 253 § 1 i 2 pkt 1) przez błędną ich wykładnię. Dlatego też skargę kasacyjną należy uznać za uzasadnioną.

Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 § 1, 185 § 1 oraz art. 209 i art. 203 pkt 2 w zw. z art. 207 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji.