Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 135/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 maja 2024 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej Z. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] lipca 2017 r. skarżąca Z. S. wystąpiła do Starosty [...] o wydanie na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami o decyzji ustalającej odszkodowanie na rzecz Z. S. w związku z wywłaszczeniem części osady nr [...] we wsi C.-K. na cele Ministerstwa Obrony Narodowej, która przysługiwała L. W..

Po ponownym rozpatrzeniu ww. wniosku Starosta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...], na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.) odmówił ustalenia i realizacji prawa do rekompensaty z tytułu wywłaszczenia gospodarstwa na cele Ministerstwa Obrony Narodowej pod poligon wojskowy we wsi C.-K., gm. A. K..

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający, aby przyjąć, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona pod poligon wojskowy na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej. Powołując się na zezwolenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. K. z dnia [...] sierpnia 1967 r. nr [...], Wydział Finansowy zwalniające z opodatkowania osób uprawnionych z tytułu nieodpłatnego nabycia praw majątkowych za wywłaszczone gospodarstwo organ I instancji stwierdził, że w sprawie można uznać, iż odszkodowanie na rzecz spadkobierców pierwotnego właściciela zostało ustalone, jak również istnieje duże prawdopodobieństwo jego wypłacenia. Jednocześnie Starosta wskazał, że nie było możliwości pozyskania dokumentów jednoznacznie potwierdzających wypłatę odszkodowania. Podkreślił jednak, że w sprawie ciężar dowodu spoczywał na wnioskodawcy, że strony postępowania nie przedstawiły dowodu potwierdzającego lub choćby sugerującego brak wypłaty odszkodowania na rzecz osób uprawnionych, jak również dowodów wskazujących, iż następcy prawni pierwotnego właściciela występowali w okresie wcześniejszym o należną wypłatę odszkodowania do organów Państwa. Organ I instancji zaznaczył przy tym, że w sprawie zebrał bardzo obszerny materiał dowodowy, że zwrócił się o pomoc do archiwów państwowych, że przeprowadził dwukrotnie rozprawę administracyjną i skorzystał z pomocy prawnej jednostek samorządu terytorialnego, w ramach której przesłuchane zostały M. R. i G. T., jednakże wezwane osoby nie przedstawiły nowych dowodów i żadnej dokumentacji w sprawie.

Od powyższej decyzji Z. S. wniosła odwołanie. Skarżąca zarzuciła, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada treści zebranego w sprawie materiału dowodowego, że argumenty organu I instancji nie mają żadnego uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa, że działania Starosty należy ocenić jako pozorowane podejmowanie czynności w sprawie, które w żaden sposób nie zmierzało do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz, że organ I instancji nie był w najmniejszym stopniu zainteresowany dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego i załatwieniem sprawy w sposób pozytywny dla strony. Skarżąca podkreśliła, że organ I instancji nie podjął próby ustalenia kwestii przydzielenia L. W. nieruchomości (gospodarstwa zastępczego poniemieckiego) na terenie powiatu [...] w miejscowości D., gmina K.. Stwierdziła, że z niezrozumiałych względów organ I instancji uznaje, że wypłata odszkodowania na rzecz uprawnionych osób w istocie nastąpiła (z dużym prawdopodobieństwem). Zaznaczyła, że to na organie ciąży obowiązek wykazania bez żadnych wątpliwości, że świadczenie zostało w istocie wypłacone. Wskazał, że stwierdzenie Starosty odnośnie tej okoliczności pozostaje całkowicie gołosłowne, a co więcej sprzeczne z treścią zeznań świadków przesłuchanych w toku postępowania, tj. M. R. i G. T.. Skarżąca podkreśliła również, że w obrocie prawnym nie istnieje decyzja co do ustalenia odszkodowania w sposób przewidziany właściwymi przepisami, a przedmiotowa okoliczność nie ma żadnego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym treści przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów. Zdaniem skarżącej skoro organ I instancji ustalił, że materiał dowodowy jest wystarczający aby uznać, że nieruchomość została wywłaszczona pod poligon wojskowy na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej i, że w sprawie nie było możliwości pozyskania dokumentów jednoznacznie potwierdzających wypłatę odszkodowania, to tym samym wynika z tego jasno i bezsprzecznie, że istnieją wystarczające przesłanki do ustalenia i realizacji prawa do rekompensaty z tytułu wywłaszczenia gospodarstwa na cele Ministerstwa Obrony Narodowej pod poligon wojskowy we wsi C.-K., gm. A. K..

Po rozpatrzeniu ww. odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podtrzymał stanowisko organu I instancji, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje na istnienie wywłaszczonego gospodarstwa i z tego tytułu zobowiązanie Skarbu Państwa na rzecz osób uprawnionych oraz, że na podstawie dokumentu tj. zezwolenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. K. z dnia [...] sierpnia 1967 r. nr [...], Wydział Finansowy zwalniającego z opodatkowania osób uprawnionych z tytułu nieodpłatnego nabycia praw majątkowych za wywłaszczone gospodarstwo pod poligon wojskowy można uznać, że odszkodowanie na rzecz spadkobierców pierwotnego właściciela mienia zostało ustalone, jak również że istnieje duże prawdopodobieństwo jego wypłacenia, pomimo że w sprawie nie udało się pozyskać dowodu jednoznacznie potwierdzającego wypłatę odszkodowania. Wojewoda tak jak organ I instancji podkreślił, że strony postępowania nie przedstawiły dowodu braku wypłaty odszkodowania na rzecz osób uprawnionych i dowodów wskazujących, iż następcy prawni pierwotnego właściciela występowali w okresie wcześniejszym o należną wypłatę odszkodowania do organów Państwa. Zaznaczył, że przedmiotowe postępowanie nie zostało wszczęte z urzędu tylko na wniosek strony zainteresowanej więc obowiązek poszukiwania dokumentów nie tylko obarcza organ, ale także wnioskodawcę. Wojewoda wskazał również, że wywłaszczenie gospodarstwa nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. Nr 86 poz. 776) i, że przepisy tego aktu stworzyły model wywłaszczenia zakładający, że wywłaszczenie jest odebraniem prawa za zwrotem jego wartości ekonomicznej, czyli odszkodowaniem. Zatem ówczesny ustawodawca gwarantował prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a o wysokości odszkodowania orzekała władza administracyjna. Organ II instancji podkreślił, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że pierwotny właściciel nieruchomości zrezygnował z odszkodowania na terenie starosty [...] i chciał zamiennik na terenie starosty kołobrzeskiego, jednak z powodu nieprzewidzianych zdarzeń losowych oraz jego zgonu ostatecznie następcy prawni osoby uprawnionej do odszkodowania zdecydowali się na środki finansowe, które zostały im ustalone, o czym świadczy ww. zwolnienie podatkowe. Wobec tego, jak stwierdził, nie może istnieć w obrocie prawnym indywidualny akt administracyjny określający wywłaszczenie i odszkodowanie. Wojewoda zaznaczył, że osoby uprawnione dochowały terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie, skoro organ uprawniony ustalił odszkodowanie. Ponadto organ II instancji wskazał, że przesłuchania stron nie wniosły nic nowego w sprawie, gdyż strony tylko powielały znane organowi argumenty o braku wypłaty odszkodowania, oraz że osoby zeznające nie przedstawiły żadnych dowodów braku ustalenia odszkodowania przez co to źródło informacji budzi wątpliwości w zakresie dowodowym. Reasumując organ II instancji stwierdził, że z akt sprawy bezspornie wynika, że odszkodowanie na rzecz osób uprawnionych zostało przez organ ustalone, że zarzuty odwołania są nieuzasadnione, że organ I instancji przeprowadził postępowanie w sposób należyty i wyczerpujący, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został oceniony właściwie i prawidłowo, a także że prawidłowo zostały zinterpretowane mające zastosowanie w sprawie przepisy.

W skardze na powyższą decyzję Z. S., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody [...] zarzuciła naruszanie:

1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego ("kpa") poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i bezpodstawne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji,

- art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie przez organ i w konsekwencji poczynienie błędnych ustaleń faktycznych w zakresie uznania że, na rzecz spadkobierców pierwotnego właściciela zostało ustalone odszkodowanie i istnieje duże prawdopodobieństwo jego wypłaty, oraz że na organie nie ciąży obowiązek wykazania bez żadnych wątpliwości, że świadczenie zostało w istocie wypłacone;

2) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwą interpretację przez organ i w konsekwencji brak wydania decyzji o odszkodowaniu w związku z pozbawieniem prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumenty przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podkreśliła również, że z uwagi na brak wydania przez właściwego wojewodę orzeczenia co do ustalenia odszkodowania w sposób przewidziany w trybie opisanym w rozdziale VI rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, aktualnym pozostaje żądanie wydania odrębnej decyzji o odszkodowaniu, ponieważ nastąpiło pozbawienie nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, zaś obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Wskazała, że zwolnienie odszkodowania z uiszczenia obligatoryjnych świadczeń publiczno-prawnych przez uprawniony organ w zakresie podatkowym nie stanowi dowodu jego wypłaty, i że wskazana wypłata w sprawie nie nastąpiła. Podkreśliła także, że roszczenie odszkodowawcze przysługujące właścicielowi nieruchomości wywłaszczonej (przejętej na cel publiczny) nie podlega przedawnieniu i może być dochodzone w każdym czasie, że art. art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami może mieć zastosowanie do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie tej ustawy oraz, że dla zastosowania ww. przepisu istotne jest aby nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości bez ustalania odszkodowania i aby to obowiązujące przepisy prawa przewidywały ustalenie w takiej sytuacji odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.

Przedmiot kontrolowanego postępowania wyznaczył wniosek skarżącej z dnia [...] lipca 2017 r. o wydanie na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 344, dalej powoływanej jako "ugn") decyzji ustalającej odszkodowanie na rzecz Z. S. w związku z wywłaszczeniem części osady nr [...] we wsi C.-K. na cele Ministerstwa Obrony Narodowej, która przysługiwała L. W..

Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn stanowi, iż starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z brzmienia art. 129 ust. 5 ust. 3 ugn wynika, że stanowi on podstawę do przyznania odszkodowania za już dokonane pozbawienie prawa do nieruchomości (wywłaszczenie), a tym samym może być on stosowany do spraw zaszłych, w których doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, pomimo że obowiązujące w tym czasie przepisy przewidywały obowiązek jego ustalenia; dodać też trzeba, że taki obowiązek musi również wynikać z przepisów, które obecnie obowiązują (patrz wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 669/22; wyrok NSA z dnia 22 marca 2023, sygn. akt I OSK 257/22; wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1250/21 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Przepis ten niejako "uaktualnia" regulacje prawne, które przewidywały przyznanie odszkodowania za odjętą nieruchomość, a do wydania aktu o odszkodowaniu nie doszło. Regulacja art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn stanowi remedium stwarzające prawną możliwość ustalenia i wypłaty odszkodowania w tych sytuacjach, w których nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości "bez ustalenia odszkodowania". Z punktu widzenia przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn relewantna prawnie pozostaje okoliczność "ustalenia" odszkodowania. Przepis ten nie odwołuje się natomiast do kwestii "wypłaty" odszkodowania, która z natury rzeczy jest czynnością następczą wobec jego ustalenia i ma zazwyczaj charakter jedynie techniczny (patrz wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 448/20 – dostępny jw.).

Powyższe prowadzi do wniosku, że brak ustalenia odszkodowania w sytuacji, gdy przepisy prawa na podstawie których nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości (wywłaszczenie) przewidywały obowiązek jego ustalenia, stanowi podstawę do wydania decyzji w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn. Natomiast w sytuacji ustalenia w przeszłości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, brak jest podstaw do zastosowania normy art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn i ponownego ustalenia w trybie tego przepisu odszkodowania za tą samą wywłaszczoną nieruchomość, skoro przepis ten stanowi podstawę prawną do wydania przez starostę odrębnej decyzji o odszkodowaniu w sytuacjach, w których nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania.

Na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn uprawnionymi do odszkodowania są osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy pod tytułem uniwersalnym, a więc spadkobiercy osób wywłaszczonych, którym przysługuje jednak roszczenie odszkodowawcze jedynie w sytuacji braku zaspokojenia roszczenia osób wywłaszczonych.

W zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] podzielił stanowisko organu I instancji o zasadności odmowy ustalenia wnioskowanego odszkodowania stwierdzając, że materiał dowodowy sprawy (tj. wyciąg z repertorium notariusza N. H. z roku 1934 za nr rep[...]; zaświadczenie Referatu Urządzeń Rolnych Starostwa Powiatowego Nieszawskiego z dnia [...] lipca [...]; pisma Starostwa Powiatowego w A. K. Referat Urządzeń Rolnych Nr U. Rol. [...] przesłane do Starostwa Powiatowego w [...]; postanowienie Sądu Powiatowego w A. K. z dnia [...] listopada 1964 r., sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia praw do spadku po L. W.) wskazuje na istnienie wywłaszczonego na podstawie rozporządzenia Prezydenta [...] z dnia [...] września 1934 r. Prawo o postepowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776) gospodarstwa rolnego i z tego tytułu zobowiązanie Skarbu Państwa na rzecz osób uprawnionych, niemniej w sprawie można uznać, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone na rzecz spadkobierców pierwotnego właściciela oraz że istnieje duże prawdopodobieństwo jego wypłaty, jako że zezwoleniem z dnia [...] sierpnia 1967 r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady N. w A. K., Wydział Finansowy zwolniło spadkobierców L. W. (która zmarła [...] kwietnia 1956 r. pozostawiając po sobie połowę gospodarstwa rolnego położonego w [...] obejmującego 11 morgów 107 prętów ziemi z budynkami – zabranego pod poligon) z zapłaty podatku za spadek w postaci ekwiwalentu za gospodarstwo, który ma być uregulowany gotówką według szacunku PPRN w A. K. – w sumie [...] zł za całe gospodarstwo, z czego płowa ww. sumy przypada na córki W. Ł. i [...] oraz męża J. W.. Jednocześnie organ II instancji wskazał, że w sprawie nie udało się pozyskać dowodu jednoznacznie potwierdzającego wypłatę odszkodowania co jest konsekwencją upływu czasu i braku obowiązku organów wieczystego przechowywania akt sprawy dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości i wypłaty odszkodowania z tego tytułu, że strony postępowania nie przedstawiły dowodu braku wypłaty odszkodowania na rzecz osób uprawnionych i dowodów wskazujących, iż następcy prawni pierwotnego właściciela występowali w okresie wcześniejszym o należną wypłatę odszkodowania do organów Państwa, a także że przesłuchania stron nie wniosły nic nowego w sprawie, gdyż strony tylko powielały znane organowi argumenty o braku wypłaty odszkodowania, oraz że osoby zeznające nie przedstawiły żadnych dowodów braku ustalenia odszkodowania przez co to źródło informacji budzi wątpliwości w zakresie dowodowym.

Z powyższego wynika, że organ II instancji w istocie stanowisko o ustaleniu i prawdopodobieństwie wypłaty odszkodowania na rzecz osób uprawnionych (spadkobierców pierwotnego właściciela) oparł przede wszystkim na jednym dokumencie tj. przedłożonym przez skarżącą wraz z wnioskiem zezwoleniu z dnia [...] sierpnia 1967 r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady N. w A. K., Wydział Finansowy, w którym stwierdzono że L. W. pozostawiła po sobie w spadku połowę gospodarstwa rolnego zabranego na poligon, że realny spadek stanowi ekwiwalent za gospodarstwo, który ma być uregulowany gotówką według szacunku PPRN w A. K. – w sumie [...] zł za całe gospodarstwo oraz, że połowa wymienionej sumy przypadająca na córki W. Ł. i M. M. oraz męża J. W. wolna jest od podatku od nieodpłatnego nabycia praw majątkowych.

Choć wskazany dokument stanowi istotny dowód w sprawie, to jednak nie jest to dowód bezpośredni ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (wydania orzeczenia ustalającego odszkodowanie za wywłaszczone gospodarstwo). W tych okolicznościach ocena czy odszkodowanie z tytułu pozbawienia praw do nieruchomości zostało faktycznie ustalone musi być dokonywana na podstawie całokształtu materiału dowodowego, jednak w sposób wyczerpujący zebranego i rozpatrzonego (art. 80 w zw. z art. 77 § 1 kpa). Aby skutecznie odmówić zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn, organ administracji powinien wykazać wszelkimi dostępnymi dowodami, że odszkodowanie z tytułu pozbawienia praw do nieruchomości zostało faktycznie ustalone.

W tym kontekście podkreślić należy, że wydanie zgodnej z prawem decyzji administracyjnej wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sposób odpowiadający wymogom określonym w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Organy administracji publicznej w świetle wymogów procedury administracyjnej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 kpa), praworządnie (art. 7 kpa) oraz prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 ust. 1 kpa). Obowiązkiem organów administracji wynikającym z zawartej w art. 7 zasady prawdy obiektywnej, jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten jest realizowany poprzez nakaz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organy całego materiału dowodowego. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego - art. 80 kpa, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący - art. 77 § 1 kpa, a więc przy podjęciu wszelkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści - art. 7 i art. 11 kpa. Ponadto, materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie z punktu widzenia norm prawa materialnego. Obowiązkiem organów administracji jest również wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy (art. 11 kpa). Wskazane zasady postępowania administracyjnego, w tym i zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 kpa, organ realizuje m.in. poprzez prawidłowe, a więc zgodne z art. 107 § 3 kpa uzasadnienie (faktyczne i prawne) decyzji administracyjnej załatwiającej daną sprawę administracyjną. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Niewykonanie wskazanych obowiązków stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje koniecznością uchylenia wadliwej w tym zakresie decyzji administracyjnej. Jedynie przeprowadzenie postępowania w sposób odpowiadający wymogom określonym w powyższych przepisach oraz prawidłowe sporządzenie uzasadnienia decyzji, w ramach którego organ odniesie się do całego zgromadzonego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wyjaśni w sposób jasny podstawę faktyczną i prawną decyzji, a także przesłanki określonego sposobu rozpatrzenia sprawy, stanowi o możliwości kwalifikacji działania organu w postępowaniu administracyjnym jako opartego na przepisach prawa, praworządnego, przekonywującego i budzącego zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej.

Podkreślić należy również, że wskazane zasady postępowania odnoszą się zarówno do organu I instancji, jak i organu II instancji (art. 140 kpa). Ponadto zgodnie z wyrażoną w art. 15 kpa zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, obowiązkiem organu odwoławczego nie jest jedynie kontrola decyzji organu I instancji, lecz ponowne, całościowe i samodzielne rozpoznanie sprawy administracyjnej przez organ odwoławczy.

W rozpoznawanej sprawie nie poczyniono wyczerpujących ustaleń odnośnie kwestii ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Z akt sprawy wynika wprawdzie, że w sprawie organ I instancji wystąpił do wielu instytucji (tj. do Archiwum Państwowego w T., w T. Oddział we [...], w B., w K. i w S., do Starosty [...] – pismo przekazane do Starosty [...], do Ministerstwa Obrony Narodowej Departamentu Infrastruktury w W.) celem pozyskania dokumentacji dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i ustalenia za nią odszkodowania, czy też otrzymania za nią przez osoby uprawnione innej nieruchomości. Działania te jednak nie przyniosły rezultatu w postaci pozyskania wnioskowanej dokumentacji (poza dokumentami dotyczącymi osiedlenia i posiadania przez J. Ś. gospodarstwa w D.) z uwagi na brak jej odnalezienia w zasobach wymienionych instytucji. Archiwum Państwowe w B. przesłało natomiast reprografie dokumentów znajdujących się w teczce "Akta ogólne zwrotu mienia od wojska" z lat 1951-1964, zawierające informacje o nieruchomościach przejętych pod poligon wojskowy. Natomiast Starosta [...] przesłał do organu I instancji wraz z pismem z dnia [...] września 2018 r. Ankietę gospodarstwa nieuwłaszczonego wskazującą, że J. Ś. opuścił samowolnie w lipcu 1951 r. gospodarstwo rolne położone w D. (okoliczność osiedlenia J. Ś. w D. potwierdza także pismo Archiwum Państwowego w S. z dnia [...] września 2019 r.). W związku z tym, celem zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego, organ I instancji m.in. zwrócił się pismami z dnia [...] października 2022 r. do jednostek samorządu terytorialnego na terenie których zamieszkują wskazani przez skarżącą następcy prawni M. S. Ż. (spadkobierczyni L. W.) z wnioskiem o udzielenie pomocy prawnej poprzez przesłuchanie wskazanych we wniosku osób. Przedmiotowa prośba została skierowana do Starostwa Powiatowego w J. celem przesłuchania S. Ż., K. S., K. M. i W. Ż., do Urzędu Miejskiego w B. celem przesłuchania M. R. oraz do Starostwa Powiatowego w W. celem przesłuchania G. T.. Na wezwanie o udzielenie pomocy prawnej poprzez przesłuchanie ww. osób odpowiedziało Starostwo Powiatowe w W. i Urzęd Miejski w B. przesyłając do organu I instancji protokoły przesłuchania M. R. i G. T., natomiast Starostwo Powiatowego w J. nie odpowiedziało na wezwanie organu I instancji. Pomimo braku odpowiedzi ze strony Starostwa Powiatowego w J. organ I instancji nie ponowił wezwania o udzielenie pomocy prawnej poprzez przesłuchanie S. Ż., K. S., K. M. i W. Ż.. Nie wyjaśnił też przyczyn braku udzielenia odwiedzi ze strony Starostwa Powiatowego w J., lecz pominął wskazany dowód w sprawie. W ocenie Sądu skoro w sprawie organ I instancji, zgodnie ze wskazaniami organu II instancji zawartymi w decyzji z dnia [...] września 2022 r., uznał za konieczne i niezbędne dla rozpatrzenia sprawy przeprowadzenie dowodu z przesłuchania S. Ż., K. S., K. M. i W. Ż., to zaniechanie z możliwości skorzystania z tego dowodu bez wyjaśnienia przyczyn braku udzielenia odpowiedzi ze strony Starostwa Powiatowego w J. stanowi istotne naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Choć organ I instancji zwrócił się już wcześniej bezskutecznie do wskazanych osób o udzielenie informacji i przesłanie dokumentacji w sprawie (pismo z dnia [...] października 2020 r.), a wskazane w skierowanych do Starostwa Powiatowego w J. wnioskach o udzielenie pomocy prawnej pytania dotyczyły jedynie kwestii wypłaty odszkodowania, a nie odnosiły się do kwestii ustalenia odszkodowania i lokalizacji przedmiotowej nieruchomości, to jednak nie można wykluczyć, że w sprawie po pierwsze na wezwanie organu udzielającego pomoc prawną stawiliby się S. Ż., K. S., K. M. i W. Ż. celem złożenia wyjaśnień w sprawie, a po drugie że udzielone przez wskazane osoby wyjaśnienia przyczyniłyby się do ustalenia okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W tych okolicznościach stanowisko Wojewody, że przeprowadzone przesłuchania nie wniosły nic nowego w sprawie należy uznać za przedwczesne, gdyż oparte ono zostało z pominięciem dowodu z przesłuchania S. Ż., K. S., K. M. i W. Ż..

Ponadto w sprawie nie została wyjaśniona także kwestia współwłasności wywłaszczonego gospodarstwa rolnego na potrzeby Ministerstwa Obrony Narodowej i następstwa prawnego po jego wszystkich współwłaścicielach, tymczasem może mieć ona znaczenie dla możliwości pozyskania w sprawie nowych dowodów i w konsekwencji ustalenia faktycznej lokalizacji przedmiotowego gospodarstwa rolnego (co pomimo podjętych działań nie zostało wyjaśnione w sprawie) oraz ustalenia za nie odszkodowania. Ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu z repertorium notariusza N. H. z roku 1934 za nr rep. [...] wynika, że część osady nr [...] we wsi C.-K. tj. około 11 morgów 107 prętów ziemi została nabyta aktem notarialnym z dnia [...] października 1934 r. (który zaginął w czasie wojny) przez J. Ś. i L. W.. W zaświadczeniu Referatu Urządzeń Rolnych Starostwa Powiatowego [...] z dnia [...] lipca 1947 r. [...] stwierdza się natomiast, że gospodarstwo o obszarze [...] ha w gromadzie [...], gmina S., powiatu nieszawskiego, stanowiące własność J. Ś. i L. W. zostało wywłaszczone na potrzeby Ministerstwa Obrony Narodowej. Ponadto w piśmie Starostwa Powiatowego w A. K. Referat Urządzeń Rolnych Nr U. Rol. [...] skierowanym do Starostwa Powiatowego w [...] poinformowano, że J. Ś. i L. W. posiadali gospodarstwo rolne o obszarze 6,47 ha z zabudowaniami na terenie gromady [...], gmina S., powiatu [...], że obszar gospodarstwa rolnego objęty jest rozszerzonymi granicami poligonu artyleryjskiego w T. i szereg gospodarstw zostało wywłaszczone w trybie dekretu o postępowaniu wywłaszczeniowym ([...] na cele Ministerstwa Obrony Narodowej oraz, że J. Ś. i L. W. rezygnują z przyjęcia ekwiwalentu na terenie tut. powiatu, prosząc żeby osadę, którą otrzymali w gromadzie [...] zaliczyć im jako przysługującą rekompensatę. W ww. piśmie Starostwo Powiatowe [...] prosi o potraktowaniem wskazanych osadników jako przesiedleńców, którzy otrzymali zamianę gruntów za swoją własność przekazaną na cele specjalne. Z akt sprawy wynika, że J. Ś. opuścił w lipcu 1951 r. zajmowane przez niego nieuwłaszczone gospodarstwo rolne w D. (pismo Starosty [...] z dnia [...] września 2018 r. wraz z załącznikami k. 117-120 akt organu I instancji). Powyższe dokumenty wskazują, że wywłaszczone na potrzeby Ministerstwa Obrony Narodowej zostało gospodarstwo rolne stanowiące współwłasność J. Ś. i L. W.. W postanowieniu Sądu Powiatowego w A. K. z dnia [...] listopada 1964 r., sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia praw do spadku po L. W. stwierdzono, że spadek po L. W. dziedziczą z mocy ustawy dzieci: M. S. Ż. i W. Ł. (po której spadek odziedziczyła skarżąca – postanowienie Sądu Rejonowego w A. K. z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt I [...]) oraz mąż J. W. zmarły w dniu [...] kwietnia 1964 r. W postanowieniu tym wskazano, że masę spadkową stanowi należność ze Skarbu Państwa cyt. "z wyłączoną na nieruchomość" zatem nie zachodzi konieczność stwierdzenia prawa do gospodarki rolnej. Natomiast w zezwoleniu z dnia [...] sierpnia 1967 r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady N. w A. K., Wydział Finansowy stwierdzono, że L. W. pozostawiła po sobie w spadku połowę gospodarstwa rolnego zabranego na poligon, że realny spadek stanowi ekwiwalent za gospodarstwo, który ma być uregulowany gotówką według szacunku PPRN w A. K. – w sumie [...] zł za całe gospodarstwo oraz, że połowa wymienionej sumy przypadająca na córki W. Ł. i M. oraz męża J. W. wolna jest od podatku od nieodpłatnego nabycia praw majątkowych. Skoro z treści wskazanych dokumentów wynika, że wywłaszczone na potrzeby Ministerstwa Obrony Narodowej zostało gospodarstwo rolne stanowiące współwłasność J. Ś. i L. W., że spadek po L. W. odziedziczyły dzieci oraz mąż J. W., to w sprawie należało wyjaśnić kim dla L. W. był J. Ś. i kto był/jest jego spadkobiercą i czy ewentualnie jego następcy prawni mają wiedzę na temat dokładnego położenia wywłaszczonego gospodarstwa rolnego, posiadają dokumenty dotyczącego jego wywłaszczenia i ustalenia za nie odszkodowania. Brak poczynienia ustaleń w tym zakresie stanowi o niewyjaśnieniu w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy.

W zaskarżonej decyzji Wojewoda nie wyjaśnił także stanu prawnego sprawy wraz z przytoczeniem przepisów prawnych mających zastosowanie w sprawie. W istocie organ II instancji stwierdził jedynie, że przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została na podstawie dekretu z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, wskazując kiedy przepisy w zakresie odszkodowań utraciły moc oraz powołał się na przepis art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 5 poz. 32) w kontekście wskazania podstawy ustalania odszkodowań osobom wywłaszczonym pod poligon wojskowy. Organ nie wyjaśnił jednak na jakiej podstawie przepis art. 21 ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. ma zastosowanie do przedmiotowej nieruchomości tj. nieruchomości wywłaszczonej zgodnie z ustaleniem organu na podstawie ww. dekretu z dnia 24 września 1934 r., co istotne nie poddał analizie przepisów przejściowych mających zastosowanie w takim przypadku i w konsekwencji nie ustalił stanu prawnego odnoszącego się do sytuacji jaka miała miejsce według jego ustaleń w niniejszej sprawie tj. wywłaszczenia nieruchomości na podstawie ww. dekretu, przyznania za tą nieruchomość - nieruchomości zamiennej, braku przyjęcia ostatecznie nieruchomości zamiennej i trybu ustalenia w takim przypadku odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wraz ze wskazaniem podstawy prawnej zastosowania określonego trybu postępowania. Wskazać należy w tym miejscu, że rolą sądu administracyjnego jest kontrola organów administracji publicznej, a nie rozpoznawanie spraw administracyjnych, w tym ustalanie i wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej sprawy, w zastępstwie organów administracji publicznej. Rozstrzygnięcie czy w sprawie ustalone zostało odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość wymaga poczynienia ustaleń dotyczących podstawy prawnej, w oparciu o którą za wywłaszczoną nieruchomość ustalano bądź należało ustalić w przeszłości odszkodowanie i sposobu (postaci) ustalenia takiego odszkodowania. Poczynienie wskazanego ustalenia jest szczególnie istotne w okolicznościach sprawy, gdyż w podstawowym dokumencie, na podstawie którego organ stwierdził ustalenie i prawdopodobieństwo wypłaty odszkodowania tj. zezwoleniu z dnia [...] sierpnia 1967 r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. K., Wydział Finansowy dotyczącym zwolnienia od podatku, wskazano że realny spadek stanowi ekwiwalent za gospodarstwo, odwołując się w ramach określenia tego ekwiwalentu do szacunku PPRN w A. K. ([...]), a nie do orzeczenia o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczone gospodarstwo. Wynika z tego, że ww. zwolnienie podatkowe z tytułu nabycia prawa do spadku w postaci ekwiwalent za wywłaszczone gospodarstwo potwierdza wprost jedynie okoliczność dokonania szacunku wartości gospodarstwa, a nie wydania orzeczenia ustalającego odszkodowanie za wywłaszczone gospodarstwo.

W tym stanie rzeczy uznając, że w sprawie nie wykazano wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi kwestii ustalenia odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości, a także nie wyjaśniono w zaskarżonej decyzji stanu prawnego sprawy, Sąd stwierdził, że poddana kontroli Sądu decyzja narusza przepisy postępowania określone w art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym że zaistniała konieczność uchylania zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę należy ponownie zwrócić się do Starostwa Powiatowego w [...] z wnioskiem o udzielenie pomocy prawnej poprzez przesłuchanie S. Ż., K. S., K. M. i W. Ż., wyjaśnić kwestię następstwa prawnego po współwłaścicielu wywłaszczonego gospodarstwa rolnego J. Ś. celem ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego sprawy oraz poczynić ustalenia i wyjaśnienia dotyczące podstawy prawnej, w oparciu o którą za wywłaszczoną nieruchomość ewentualnie ustalano bądź należało ustalić w przeszłości odszkodowanie. Kwestią wymagającą wyjaśnienia w drodze przesłuchania S. Ż., K. S., K. M. i W. Ż. oraz poprzez udzielenie wyjaśnień przez ewentualnych następców prawnych J. Ś. jest wiedza tych osób na temat położenia wywłaszczonego gospodarstwa rolnego oraz to czy posiadają wskazane osoby dokumenty dotyczące wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości oraz ustalenia za nią odszkodowania i ewentualnie jego wypłaty (jako dowodu wskazującego na jego wcześniejsze ustalenie). W zakresie potrzeby poczynienia powyższych ustaleń, organ może wykorzystać możliwości jakie stwarza przepis art. 136 ust. 1 kpa i przeprowadzić z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Skorzystanie z instytucji określonej w art. 136 ust. 1 kpa może mieć miejsce w sytuacji braku zaistnienia potrzeby wyjaśnienia sprawy w zakresie mającym istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa.