Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 491/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 4
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 105  par. 1 w zw.z art. 28 , art. 156  par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi W. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 maja 2023 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie nabycia prawa własności przez gminę oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji ( dalej jako: "MSWiA", "organ") z dn. 24 maja 2023 r. znak [...]na podstawie której, działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022r. poz. 2000), po rozpatrzeniu wniosku W. S. i M. S. – orzekł o umorzeniu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...]z dnia 8 lutego 1996r. znak: [...] przekazującej Miastu i Gminie w [...], nieodpłatnie, na własność nieruchomości położone w [...], składające się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr: [...] o łącznej pow. 13.9340 ha, których własność uregulowana jest w księdze wieczystej KW nr [...] i opisanych w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] /zał. 1 i zał. nr 2/ stanowiącej integralną część decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przedmiotem procedowania w sprawie była decyzja Wojewody [...] z dn. 8 lutego 1996 r. znak: [...] na podstawie której, działając na podstawie art. 5 ust.4 ustawy z dn. 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191), Wojewoda [...] orzekł o przekazaniu Miastu i Gminie w [...] nieodpłatnie, na własność nieruchomości położonych w [...], składających się z działek oznaczonych

w ewidencji gruntów nr: [...] o łącznej pow. 13.9340 ha, których własność uregulowana jest w księdze wieczystej KW nr [...] i opisanych w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] /zał. 1 i zał. nr 2/ stanowiącej integralną część decyzji.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia

8 lutego 1996r. znak: [...], wystąpił J.P., a następnie w związku z następstwem prawnym, jako wnioskodawcy zostali ujawnieni W. S. i M. S.. Powyższy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej zawierał, również wniosek o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii podlegania zespołu pałacowo-parkowego w [...] działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

We wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej wskazano, że decyzja Wojewody [...] z dnia 8 lutego 1996r. znak: [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a w szczególności art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990r. - Przepisy wprowadzające (...), bowiem nie spełniono dwóch przesłanek komunalizacji przewidzianych w tym przepisie a mianowicie sporna nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa i nie była związana z realizacją zadań wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym prowadzonych przez Gminę [...].W przebiegu postępowania w sprawie istotne jest również, że postanowieniem z dnia 16 marca 2023r. znak: [...] organ MSWiA podjął zawieszone postępowanie z uwagi na ustanie przyczyny zawieszenia, tj. wydanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji z dnia 8 grudnia 2022r. znak: [...].

Wskazując na przesłanki rozstrzygnięcia w sprawie MSWiA przede wszystkim podniósł, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia 8 lutego 1996r. znak: [...] stanowił art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające (...), zgodnie z którym gminie, na jej wniosek, może być także przekazane mienie ogólnonarodowe (państwowe) inne niż wymienione w ust.1-3, jeżeli jest ono związane z realizacją jej zadań. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, iż komunalizacja oparta na tym przepisie jest podejmowana na wniosek gminy, na której spoczywa obowiązek wykazania, że zgłoszone do komunalizacji mienie leży na jej terenie czyli na obszarze poddanym jej administracji i jest ono związane

z realizacją jej zadań. Jednocześnie organ konsekwentnie wskazał, że zgodnie

z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa jako właściciel mienia, gmina, która mienie to przejmuje, oraz osoby powołujące się na dokumenty świadczące, że im a nie Skarbowi Państwa przysługiwało w dniu 27 maja 1990r. prawo własności do skomunalizowanego mienia. Postępowanie komunalizacyjne nie dotyczyło natomiast interesu prawnego osób posiadających przedmiot komunalizacji pod tytułem użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego lub bez tytułu prawnego, bowiem komunalizacja nie wpływała na zmianę zakresu uprawnień tych osób. Wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmowała od Skarbu Państwa gmina (zob. wyrok NSA z 29 września 1998r. sygn. akt I SA 57/98).

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy organ podniósł, że z karty inwentaryzacyjnej nr 89, stanowiącej integralną część skarżonej decyzji komunalizacyjnej oraz znajdującego się aktach sprawy skróconego odpisu z księgi wieczystej nr [...] sporządzonego przez Sąd Rejonowy w [...], wynika, że działki nr: [...] ujawnione były w księdze wieczystej nr [...], gdzie jako właściciel figurował Skarb Państwa. Jednocześnie MSWiA wyeksponował, że podkreślenia w tym miejscu wymaga, że wpis w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego nieruchomości i następnie oceny legalności mającej ją za przedmiot decyzji komunalizacyjnej. Wpis do księgi wieczystej - po myśli art. 626ć kodeksu postępowania cywilnego - jest bowiem orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej.

W stanie zaistniałym w rozpoznawanej sprawie, zważywszy na treść księgi wieczystej jw. brak jest podstaw do przyjęcia, że właścicielem spornej nieruchomości w dacie komunalizacji, nie był Skarb Państwa. Przeciwnie, dane ujawnione we wspomnianej księdze wskazują, że Skarbowi Państwa przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości. Z akt sprawy nie wynika, by wpis ten został podważony w jakimkolwiek postępowaniu przed sądem powszechnym. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2018r., sygn. akt: I OSK 1/17 wskazał, że kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. W konsekwencji powyższego, w związku z istnieniem w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej dla skomunalizowanych nieruchomości wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności Skarbu Państwa, wpisanego do księgi wieczystej, wiąże wszystkich także organy administracji i sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny przed sądem powszechnym. Jednocześnie, podkreślono iż organ w niniejszym postępowaniu nie kwestionuje, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 8 grudnia 2022r. znak: [...]:

-w pkt 1 uchylił decyzję Wojewody [...]Nr [...]z dnia 25 maja 2016r. znak: [...], w całości;

- w pkt 2 orzekł, że zespół pałacowo-parkowy położony w [...], będący częścią byłego majątku G. B., odpowiadający aktualnym działkom ewidencyjnym nr: [...] (KW Nr [...]), [...] (KW nr [...]) oraz [...] (KW Nr [...]), nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13);

- w pkt 3 orzekł, że część byłego majątku G. B., odpowiadająca działkom ewidencyjnym nr: [...] (KW Nr [...] i [...] (KW nr [...]) podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13). Jak wynika z akt sprawy powyższa ww. decyzja MRiRW została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Jednocześnie MSWiA w tym zakresie odwołał się do ugruntowanego orzecznictwa sądowego, którego poglądy w treści decyzji zrelacjonował wskazując, że zgodnie z tymi poglądami stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, a także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2241/10, LEX nr 1138119; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2008r., sygn. akt I OSK 373/07). Niekiedy stroną postępowania nieważnościowego jest podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, jednak ma interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Sąd wskazał, że dla komunalizacji w trybie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, decydujące znaczenie ma stan prawny istniejący w dacie komunalizacji, dlatego też stroną postępowania w sprawie weryfikacji decyzji komunalizacyjnej w trybie nadzwyczajnym może być wyjątkowo również podmiot, który wykaże, iż w dniu, w którym nastąpiła komunalizacja spornego mienia, legitymował się tytułem prawnym do nieruchomości objętej tym postępowaniem komunalizacyjnym.

Odnosząc powyższe do stanu zaistniałego i ustalonego w rozpoznawanej sprawie MSWiA stwierdził, że wnioskodawcy ( lub ich poprzednicy prawni) nie wykazali, że w dacie 27 maja 1990r., legitymowali się tytułem prawnym do skomunalizowanych nieruchomości, a co za tym idzie, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej dotyczy ich interesu prawnego. W konsekwencji powyższego wnioskodawcy nie wykazali, że posiadają legitymację do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 Kpa, względem decyzji Wojewody [...] z dnia 8 lutego 199ór. znak: [...]. W tej sytuacji, jeżeli na jakimkolwiek etapie postępowania administracyjnego okaże się, że w istocie żądanie nie pochodziło od strony, wówczas organ winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, zgodnie z art. 105 § 1 Kpa (vide: wyrok WSA z dnia 9 maja 2012r., sygn. akt: II SA/Go 117/12) i w konsekwencji powyższego w sprawie uznając, że dalsze prowadzenie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 8 lutego 1996r. znak: [...]jest bezprzedmiotowe z powodu braku legitymacji procesowej po stronie wnioskodawców, powyższe uzasadnia umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 Kpa.

Skargę na powyższą decyzję pismem z dn. 3 lipca 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. S. ( dalej jako: "skarżący") reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 28 kpa oraz w zw. z art. 7, 77 § 1,80 i 107 § 3 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 8 lutego 1996 r. nr [...] przekazującej Miastu i Gminie w [...] nieodpłatnie na własność nieruchomości położone w [...], składające się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr: [...] o łącznej pow. 13.9340 ha, których własność uregulowana jest w księdze wieczystej KW nr [...] i opisanych w karcie inwentaryzacyjnej nr 89 (zał. 1 i zał. nr 2) stanowiącej integralną część decyzji z powodu bezpodstawnego uznania, że Skarżący nie mają praw strony co było spowodowane niedokonaniem właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w sytuacji, gdy brak było przesłanek do umorzenia tego postępowania,

art. 158 § 2 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa i w zw. z art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191) ("przepisy wprowadzające") oraz w zw. z art. 7 kpa i 77 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie i niewydanie decyzji stwierdzającej wydanie z naruszeniem prawa decyzji Wojewody [...] z dnia 8 lutego 1996 r. nr [...]przekazującej Miastu i Gminie w [...] nieodpłatnie na własność nieruchomości położone w [...], składające się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr: [...] o łącznej pow. 13.9340 ha, których własność uregulowana jest w księdze wieczystej KW nr [...] i opisanych w karcie inwentaryzacyjnej nr 89 (zał. 1 i zał. nr 2) stanowiącej integralną część decyzji, pomimo że zachodziły przesłanki do prowadzenia postępowania z urzędu w sprawie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa wyżej wymienionej decyzji, a następnie wydania decyzji stwierdzającej wydanie powyższej decyzji z naruszeniem prawa.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o:

uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 Ppsa zaskarżonej decyzji w całości,

zasądzenie na podstawie art. 200 Ppsa na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę MSWiA wniósł o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego MSWiA nie naruszył przepisów prawa materialnego ani przepisów prawa procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego (art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej "ppsa").

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w decyzji co do której strona skarżąca domagała się stwierdzenia nieważności był art. 5 ust. 4 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (D.U. nr 32, poz. 191). Zgodnie z nim gminie, na jej wniosek, może być przekazane mienie ogólnonarodowe ( państwowe) inne niż wymienione w ust. 1-3, jeżeli jest ono związane z realizacją jej zadań. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że komunalizacja oparta na tym przepisie jest podejmowana na wniosek właściwej gminy, na której spoczywa obowiązek wykazania, że zgłoszone do komunalizacji mienie leży na jej terenie i jest związane z realizacją jej zadań.

We wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej wskazano, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a w szczególności art. 5 ust. 4 przepisów wprowadzających bowiem nie spełniono dwóch przesłanek komunalizacji przewidzianych w tym przepisie a mianowicie sporna nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa i nie była związana z realizacją zadań wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym prowadzonych przez Miasto i Gminę [...]. Ponadto wyjaśniono, że nieruchomość położona w [...] objęta jest KW Nr [...] i stanowi zespół pałacowo-parkowy, dla którego dawniej prowadzona była księga wieczysta "[...] Nr [...]", w księdze tej jako właściciel ujawniony był G. B., którego spadkobiercą jest J. P., na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego [...] z dnia 15 grudnia 1958 r., [...] oraz [...]. Wojewódzki Urząd Ziemski w [...] wydał w dniu 28 listopada 1946 r. zaświadczenie, że nieruchomość "[...] Nr [...] " przeszła na własność państwa na mocy art. 2 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na podstawie powyższego zaświadczenia w dziale II dawnej księgi wieczystej dokonano wpisu własności na rzecz Skarbu Państwa.

Jednocześnie konsekwentnie skarżący powołał się na Decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ("MRiRW") z dnia 8 grudnia 2022 r. nr [...]:- w której w pkt.2 orzeczono, że zespół pałacowo- parkowy położony w [...] będący częścią byłego majątku G. B., odpowiadający aktualnym działkom ewidencyjnym nr: [...] (KW Nr [...]), [...] (KW nr [...]), oraz [...] (KW nr [...]) nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W konsekwencji oznacza to, że własność przedmiotowej nieruchomości nieprzerwanie przysługiwała G. B., a obecnie przysługuje jego następcom prawnym - Skarżącym.

Przed przystąpieniem do rozważań dotyczących kontrolowanego rozstrzygnięcia w sprawie w przedmiocie umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z 1996 r., Sąd uznaje za stosowne poczynienie uwag w odniesieniu do ram prawnych kontrolowanego rozstrzygnięcia. Otóż zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, co wymaga ustalenia czy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), lub czy wypełnienia inne przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 K.p.a. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996r.,sygn. akt. [...]).

Istota tego rodzaju sprawy sprowadza się do wykazania w sposób nie budzący wątpliwości, że kwestionowana decyzja obarczona jest jedną z wad o jakich mowa w art. 156 § 1 K.p.a. Wykazanie tej wady musi być niewątpliwe. W przypadku przesłanki rażącego naruszenia prawa, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. utrwalił się w orzecznictwie sądowym pogląd, że o jej wystąpieniu decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja ( m.in. orzeczenie NSA z 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04, Lex 165717). Chodzi zatem w pierwszej kolejności o wykazanie, że decyzja na tzw. "pierwszy rzut oka" jest sprzeczna z przepisami prawa.

Jednocześnie należy mieć na względzie, że zarówno postępowanie prowadzone w trybie zwykłym, jak i w trybie nadzwyczajnym, wymaga od organu administracji ustalenia, czy z wnioskiem inicjującym postępowanie wystąpiła strona postępowania, tj. określony podmiot posiadający interes prawny. Złożenie wniosku, w tym wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, obliguje organ do ustalenia, czy pod względem formalnoprawnym (m.in. również podmiotowym) taki wniosek kwalifikuje się merytorycznie do rozpoznania. Konieczność taka wynika z treści art. 157 § 2 w związku z art. 61a § 1 kpa. Jest to tzw. wstępny etap rozpoznawania wniosku. Jeżeli z oczywistych względów na tym etapie postępowania wynika, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony, organ winien odmówić wszczęcia postępowania. Natomiast w przypadku, gdy ustalenie przymiotu strony wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ administracji powinien wszcząć postępowanie w sprawie i dopiero wówczas, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustali, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego, powinien umorzyć postępowanie z uwagi na brak przymiotu strony. W tym drugim przypadku decyzja zapada na podstawie art. 105 § 1 kpa.

W niniejszej sprawie zachodzi druga z opisanych sytuacji. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ uznał, że wnioskodawcom nie przysługuje przymiot strony w domaganiu się rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, a także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2241/10, LEX nr 1138119; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 373/07). Niekiedy stroną postępowania nieważnościowego jest podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, jednak ma interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa. Interes prawny do bycia stroną postępowania w rozumieniu art. 28 kpa, może wynikać nie tylko z normy prawa materialnego administracyjnego, ale także z normy prawa materialnego należącej do każdej gałęzi prawa, w tym również do prawa cywilnego.

Stroną prowadzonego (na podstawie art. 15 cyt. Ustawy z dn. 10 maja 1990 r.) postępowania administracyjnego o przekazaniu gminie własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa jest, poza daną gminą i Skarbem Państwa, jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługiwał tytuł prawnorzeczowy. Stroną postępowania w sprawie weryfikacji decyzji komunalizacyjnej w trybie nadzwyczajnym może być wyjątkowo również podmiot, który wykaże, iż w dniu, w którym nastąpiła komunalizacja spornego mienia, legitymował się tytułem prawnym do nieruchomości objętej tym postępowaniem komunalizacyjnym.

W rozpoznawanej sprawie, wg. skarżącego, w dacie komunalizacji, z racji stwierdzenia że sporna nieruchomość "[...]" w określonych granicach nie podpadała pod dekret PKWN o reformie rolnej, Skarb Państwa nie był właścicielem ww. nieruchomości, co wykluczało jej komunalizację.

Istotnie, należy podkreślić, że gdy chodzi o prawo własności Skarbu Państwa, to zostało ono oficjalnie podważone dopiero w wyniku postępowania prowadzonego wiele lat później (decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. 8 grudnia 2022 r.) niż zapadła sporna decyzja komunalizacyjna. Chodzi tu o postępowanie prowadzone w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Tym niemniej Sąd przyjął, że umorzenie przez organ nadzwyczajnego postępowania w stosunku do decyzji komunalizacyjnej nie narusza prawa. Trzeba podkreślić, że w orzecznictwie nie ma jednolitości co do tego czy podmiot, który wykaże, że kilkanaście czy kilkadziesiąt lat przed komunalizacją był właścicielem nieruchomości - posiada przymiot strony postępowania nieważnościowego dotyczącego komunalizacji.

Z jednej strony przyjmuje się, że wnioskodawcy takiego postępowania mają interes prawny w sprawie, choć nie przesądza on automatycznie o nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej (por. wyrok tut. Sądu w sprawie I SA/Wa 1760/20 z 23 marca 2021 r.). Inna rzecz, że wyeliminowanie z obrotu aktu nacjonalizacyjnego czy ustalenie, że nieruchomość nie została znacjonalizowana w ramach dekretu PKWN, nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej o ile prawa Skarbu Państwa były ujawnione w księdze wieczystej - tak NSA w wyroku z 29 kwietnia 2019r. I OSK 3703/18, Lex nr 2677671 i wyrok NSA w sprawie I OSK 2100/14.

Z drugiej strony przyjmuje się, że istotny jest aspekt czasowy, a więc, że samo wykazanie, że kilka dekad wcześniej poprzednicy prawni wnioskodawców legitymowali się prawem własności – nie jest wystarczające do przyznania statusu strony ich następcom. Interes prawny musi być bowiem konkretny i rzeczywisty, i powinien mieć związek z danym postępowaniem prowadzonym w danym miejscu i czasie, i na podstawie określonego stanu prawnego. Innymi słowy przyjmuje się, że dla możliwości skutecznego zainicjowania postępowania weryfikującego komunalizację mienia Skarbu Państwa istotne jest wykazanie prawa własności nie kiedykolwiek - lecz w dacie samej komunalizacji (vide wyrok w sprawie I SA/Wa 2045/20 z 19 marca 2021r. i przywołane tam orzecznictwo oraz wyrok NSA w sprawie I OSK 1741/15). Problem sprowadza się tu do kwestii restytucji mienia przejętego przez państwo, a następnie wyeliminowania z obrotu aktu prawnego, stanowiącego podstawę upaństwowienia tego mienia.

W orzecznictwie nie jest jednolicie postrzegany skutek wyeliminowania z obrotu aktu nacjonalizacyjnego po pół wieku. A w konsekwencji niejednolicie postrzega się kwestie powrotu mienia do dawnego właściciela, skoro od nacjonalizacji upłynął tak długi okres czasu a nieruchomość podlegała w międzyczasie obrotowi. W tym zakresie nie ma też jednolitości w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. postanowienie SN w sprawie I CSK 288/10, LEX nr 798230).

W kontrolowanej sprawie, Sąd przyjął, że organ zasadnie zanegował interes prawny skarżącego. Nie wykazał on prawa własności ww. nieruchomości w dacie komunalizacji a tylko ten moment jest istotny z punktu widzenia możliwości wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Udokumentowanie w 2022 r. na podstawie ww. decyzji MRiRW z dn. 8 grudnia 2022 r. prawa własności nieruchomości na 1945 r., a więc kilka dekad przed kwestionowaną decyzją z 1996 r. nie oznacza automatycznie posiadania tego prawa w tej ostatniej dacie. Zasadnie zatem organ zanegował prawo skarżących do skutecznego zainicjowania postępowania nadzorczego. W konsekwencji nie można zarzucić ministrowi naruszenia art. 28 kpa. W ocenie Sądu nie doszło też do naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania art. 7, 77, 80, 105§1 i 107 kpa. Organ nie prowadził postępowania dowodowego w tej sprawie a jedynie oceniał, na podstawie przedstawionych mu dokumentów, czy skarżący legitymują się statusem strony postępowania. Wykazanie interesu prawnego leży zaś po stronie skarżącej, nie można wobec tego postawić organowi zarzutu, że nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.