Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 57/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 61  ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: Art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 października 2023 r. nr SKO-NP-4115-320/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z 30 października 2023 r., nr SKO-NP-4115-320/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z 11 lipca 2023 r., znak: DŚR.5211.34.1.2023.MP o odmowie przyznania K. G. (dalej: skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem J. G

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wyrokiem z 27 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1597/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zapadłą uprzednio w sprawie decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu z 16 sierpnia 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, został przeprowadzony kolejny wywiad środowiskowy, na podstawie którego ustalono, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu schorzeń okulistycznych wydanym przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Targu na stałe. Ponadto zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Nowym Sączu z dnia 18 kwietnia 2023 r. mąż skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2026 r. i wymaga opieki przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Mąż skarżącej choruje przewlekle na cukrzycę typu 2 od około 10 lat, obecnie insulinoterapia od 5-6 lat, postępujące zaburzenia widzenia, utrwalona ślepota oka lewego oraz znaczne niedowidzenie oka prawego. W styczniu 2022 r. przeszedł dwie operacje, które miały zmniejszyć zaćmę w oku prawym. Jak ustalono, problemy zdrowotne męża skarżącej zaczęły się od 2018 r. w związku z wykonywaniem pracy zawodowej, która obciążała wzrok (była zawodowym kierowcą tira). Mąż skarżącej korzystał ze specjalistycznych sprzętów okulistycznych jednak nie uchroniły go one przed pogarszającym się wzrokiem. Wymaga on stałego leczenia specjalistycznego, uprzednio był kilkakrotnie stan po hospitalizowany. Obecnie nie jest w stanie samodzielnie opuścić domu w związku z czym jest całkowicie wycofany z życia społecznego. Ponadto jest w złej kondycji psychicznej. Opiekę nad niepełnosprawnym sprawuje skarżąca, która zrezygnowała z pracy w maju 2022 r., albowiem nie była w stanie pogodzić pracy ze sprawowaną opieką nad mężem gdyż jej zakres wykluczał możliwość ograniczenia pracy chociażby w niepełnym wymiarze. Bardzo często była zmuszona zwalniać się z pracy, aby jeździć z mężem do szpitala w K., miała świadomość, że mąż samodzielnie nie jest w stanie funkcjonować w domu podczas jej nieobecności nawet kilka godzin. Opieka nad chorym członkiem rodziny jest absorbująca i czasochłonna. Zdaniem skarżącej zajmuje jej to ok. 8-10 godzin dziennie w zależności od stanu zdrowia i samopoczucia. Opieka polega głównie na pomaganiu choremu mężowi we wszystkich czynnościach związanych z higiena osobistą, przygotowaniem i podaniem posiłków odpowiednich do diety cukrzycowej, pomaganie w dawkowaniu leków, kropieniu oczu, podawaniu insuliny, mierzeniu poziomu cukru. Mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie się ubrać, umyć, przyrządzić sobie posiłku, z trudem odnajduje się w nowej dla niego rzeczywistości, często zdarza się , że potyka się o meble lub inne sprzęty domowe. Dom, w którym mieszkają jest piętrowy, co wiąże się z pokonywaniem krętych schodów. Ponadto nie ma zniesionych barier architektonicznych stanowiących dużą trudność dla niewidomego. Ponadto skarżąca uczestniczy w procesie leczenia niepełnosprawnego męża poprzez utrzymywanie kontaktów ze specjalistami, dowozem na kontrolne wizyty i badania. Mąż skarżącej z trudem porusza się samodzielnie, jest to tzw. chodzenie "przy ścianie" na pamięć. Zazwyczaj skarżąca prowadzi go do poszczególnych pomieszczeń domu, pomaga we wszystkich czynnościach samoobsługowych, zapewnia mężowi poczucie bezpieczeństwa. Ze względu na stan zdrowia, który ulega pogorszeniu mąż skarżącej wymaga konieczności opieki i wsparcia, którą zapewnia mu żona.

Decyzją z 11 lipca 2023 r., organ pierwszej instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Jako podstawę wskazał brak spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wiąże nabycie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:

1/ naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1b ustawy z dnia

28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie w sytuacji,

gdy przepis ten został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 32

ust. 1 Konstytucji RP - wyrokiem z dnia 21.102014 r. sygn. K 38/13 w zakresie, w

jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę

nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym

przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności,

2/ naruszenie przepisu art. 153 p.p.s.a. w zakresie w jakim organ l instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem opierając swoją decyzję na art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27.02.2023 r. sygn. III SA/Kr 1597/22 wyraźnie wskazał, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP",

3/ naruszenie przepisu art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowanie się Wójta Gminy Ł. do wytycznych wskazanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w

Krakowie w wyroku z dnia 27.02.2023 r. sygn. III SA/Kr 1597/22 co doprowadziło do

naruszenia art. 153 p.p.s.a. i poprzez przedkładanie stanowiska sekretarza stanu w Ministerstwie Rodziny Polityki Społecznej, która nie stanowi

źródła prawa w polskim porządku prawnym ponad źródła powszechnie

obowiązującego prawa zgodnie z art. 87 Konstytucji RP.

Decyzją z 30 października 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał dotychczasowe ustalenia w sprawie, a także wyniki wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 22 czerwca 2023 r. Dalej wskazano, że organ l instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., póz. 1443) ale także pominął wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Krakowie z 27 lutego 2022 r., sygn. akt III SA Kr 1597/22 i zawartą tam wykładnię zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która zdaniem organu odwoławczego jest wiążąca dla ponownego rozpoznania sprawy skarżącej.

Powołując się na treść art. 153 p.p.s.a. organ odwoławczy podał, że ocena zawarta w wyroku sądu wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Traci więc ona moc wiążącą tylko w razie zmiany stanu prawnego, zmiany istotnych okoliczności faktycznych, wzruszenia orzeczenia w przewidzianym do tego trybie oraz z uwagi na późniejsze podjęcie przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku.

Następnie stwierdził, że w toku ponownego rozpoznania sprawy ustalono nową okoliczność, że mąż skarżącej od 1 lipca 2013 r. prowadzi działalność gospodarczą J. [...] J. G. W ocenie organu odwoławczego w tych okolicznościach przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na skarżącej. W rezultacie odbywałoby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku skarżącej nie ma takiej konieczności, gdyż niepełnosprawny mąż skarżącej, prowadzący własną działalność gospodarczą, jest zdolny własnym sumptem zapewnić żonie rekompensatę za sprawowanie nad nim opieki. Zatem udział państwa poprzez przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem prowadzącym działalność gospodarczą byłby nieuzasadniony.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że istnieje kryterium majątkowe przy przyznawaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy zgodnie z przepisami, takiego kryterium nie ma, a przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawarte są w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych i związane są przede wszystkim z niepodejmowaniem lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...), co wyraźnie podkreślał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 27.02.2023 r. sygn. III SA/Kr 1597/22,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie przez organ I instancji, w sytuacji, gdy przepis ten został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP-wyrokiem z dnia 21.102014 r. sygn. K 38/13 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, na co wyraźnie także wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 27.02.2023 r. sygn. III SA/Kr 1597/22,

3. naruszenie przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie w jakim organ II instancji orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji nie biorąc pod uwagę wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wskazanych w wyroku z dnia 27.02.2023 r. sygn. III SA/Kr 1597/22 co do istnienia związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz co do tego, że opieka świadczona przez skarżącą spełnia wymagania określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast organ I instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem opierając swoją decyzję na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27.02.2023 r. sygn. III SA/Kr 1597/22 wyraźnie wskazał, że "nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP",

4. naruszenie przez organ II instancji art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez bezpodstawne uznanie, bez zbadania stanu faktycznego, że prowadzenie działalności gospodarczej przez męża skarżącej zapewnia rodzinie potrzebne środki do życia, w ogóle nie odnosząc się do stanu zdrowia męża skarżącej i faktu, że działalność gospodarcza przynosi straty i jest bliska jej zakończenia,

5. naruszenie przepisu art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowanie się Wójta Gminy Ł. do wytycznych wskazanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 27.02.2023 r. sygn. III SA/Kr 1597/22 co doprowadziło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. i poprzez przedkładanie stanowiska sekretarza stanu w Ministerstwie Rodziny Polityki Społecznej, która nie stanowi źródła prawa w polskim porządku prawnym ponad źródła powszechnie obowiązującego prawa zgodnie z art. 87 Konstytucji RP.

Do skargi skarżąca dołączyła wydruk postępowań restrukturyzacyjnych doradcy restrukturyzacyjnego W. C., z którego wynika, że firma męża skarżącej jest objęta postępowaniem restrukturyzacyjnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istotny w sprawie był fakt, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zapadły na skutek ponownego rozpoznania sprawy po wydaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 27 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1597/22. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia WSA w Krakowie stwierdził min., że:

- "(...) z zabranego materiału dowodowego wynika wyraźna korelacja między radykalnym pogorszeniem się stanu zdrowia J. G., a rezygnacją z pracy przez jego żonę – skarżącą K. G. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca ma obiektywną możliwość pracy i z pracy tej zrezygnowała właśnie po to, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem.";

- "(...) dotychczas poczynione w toku postępowania administracyjnego ustalenia nie pozwalają też na zanegowanie sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem w zakresie, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.";

- "(...) obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (...). Fakt, że J. G. ma dzieci, sam przez się nie ma zatem istotnego znaczenia(...).";

- "Ustalenia organu odwoławczego co do braku związku przyczyno-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz co do tego, że opieka świadczona przez skarżącą nie spełnia wymagań określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – nie znajdują uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym i zostały poczynione nieprawidłowo, a co najmniej przedwcześnie".

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zalecił aby organ rozważył – w oparciu o zebrany dotychczas względnie, jeżeli uzna to za potrzebne, uzupełniony materiał dowodowy – kwestię spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwzględnieniem oceny prawnej sformułowanej w tymże wyroku, przyjmując w szczególności, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji należało więc mieć na uwadze regulację prawną zawartą w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przytoczony przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a wyrażona w nim zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie, tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku, zaś naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a., w razie złożenia skargi, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. Wyjaśnić też należy, że w pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposób ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Może ona zatem dotyczyć ujawnionych w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności kwestii zastosowania do nich określonych regulacji prawnych. Wskazania co do dalszego postępowania zasadniczo stanowią natomiast konsekwencję oceny prawnej, określając sposób i kierunek działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zaznaczenia również wymaga, że obowiązek wynikający ze związania oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania może być wyłączony jedynie w wypadku zmiany stanu prawnego bądź wzruszenia wyroku zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie. Wyłączenie z powyższego obowiązku będzie dopuszczalne także w przypadku istotnej zmiany okoliczności faktycznych, tj. gdy po wydaniu wyroku, w prowadzonym ponownie postępowaniu zmianie ulegną istotne okoliczności i ustalony zostanie stan faktyczny odmienny od przyjętego przez sąd za podstawę dokonanej oceny ( por. wyrok WSA w Opolu z 19 października 2023 r., sygn. akt II SA/Op 172/23).

Biorąc pod uwagę powyższe oraz treść zapadłego uprzednio w sprawie wyroku WSA w Krakowie, Sąd stwierdza, że wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji odmawiającej skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowiło oczywiste naruszenie art. 153 p.p.s.a., co zostało trafnie dostrzeżone przez organ odwoławczy.

Co do dalszej części stanowiska organu odwoławczego, Sąd wskazuje, że organ ten oparł swoje rozstrzygnięcie o nowo ustaloną okoliczność, tj. prowadzenie przez męża skarżącej działalności gospodarczej. W treści uzasadnienia czytamy, że: "(...) w aktach sprawy znajduje się wydruk weryfikacji danych o firmie w systemie CEIDG jak i weryfikacja informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne z których wynika, iż osoba wymagająca opieki tj. J. G. od 1 lipca 2013 r. prowadzi działalność gospodarczą J. [...] J. G.". Sąd zauważa jednak, że decyzja organu odwoławczego została wydana 30 października 2023 r., a ww. informacja została pozyskana od organu pierwszej instancji 6 listopada 2023 r. Również zapytanie o męża skarżącej zostało wystosowane do ZUS i CEDIG 6 listopada 2023 r. (k. 8 i 9 akt org. II inst.). Akta sprawy nie wskazują skąd (na dzień wydania decyzji) organ odwoławczy posiadał wiedzę w przedmiocie prowadzenia przez męża skarżącej działalności gospodarczej. Strona zatem, przed wydaniem decyzji organu odwoławczego, nie mogła odnieść się do nowo ustalonej okoliczności, nie wystosowano do skarżącej również zawiadomienia w trybie art. 10 i art. 79a k.p.a. Niemniej jednak ustalenie to polega na prawdzie, a skarżąca w skardze nie kwestionowała tej okoliczności.

Istotnym w sprawie jest, że organ odwoławczy wywiódł z faktu prowadzenia działalności gospodarczej przez męża skarżącej, brak podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej albowiem, zdaniem Kolegium, mąż skarżącej jest w stanie zrekompensować jej finansowo rezygnację z pracy z powodu konieczności sprawowania nad nim opieki. Organ powołał się przy tym na zasady współżycia społecznego.

Argumentacja ta jest chybiona gdyż sytuacja materialna podopiecznego i ewentualna możliwość rekompensaty finansowej dla opiekuna nie stanowi przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), powoływanej dalej także jako "u.ś.r." (w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. obowiązującym na dzień wydania decyzji przez organ II instancji) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zatem fakt prowadzenia przez męża skarżącej działalności gospodarczej, może i powinien być rozpatrywany w kontekście stopnia samodzielności osoby wymagającej opieki i rzeczywistej potrzeby sprawowania nad nim opieki wymagającej rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna. Również zasady współżycia społecznego, na które powołuje się w rozstrzygnięciu organ odwoławczy, nie znajdują odzwierciedlenia w przepisach k.p.a. oraz przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany do zastosowania się do zaleceń wyroku WSA w Krakowie z 27 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1597/22, zarówno w zakresie oparcia rozstrzygnięcia z pominięciem przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a także prawidłowego zebrania i rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wobec ujawnienia, że mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, wymagane jest ustalenie rzeczywistego stopnia jego samodzielności. Konieczne będzie rozważenie i ewentualne uzupełnienie materiału dowodowego sprawy pod kątem ustalenia, czy w istocie stan męża skarżącej wymaga na tyle intensywnej opieki ze strony skarżącej, że wyklucza to możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Trzeba ustalić w jakim stopniu, wobec upływu czasu od pogorszenia zdolności widzenia, mąż skarżącej zaadoptował się do swoich ograniczeń zdrowotnych skoro jest w stanie prowadzić działalność gospodarczą. Skarżąca w skardze nie wyjaśniła jakie to "osoby trzecie" robią za jej męża czynności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i jaki jest rodzaj tych czynności. Jest potrzeba ustalenia, czy firma męża skarżącej ma zbudowaną strukturę zapewniającą mu dalsze prowadzenie działalności przy jego stanie zdrowia. Wyjaśnienia przy tym wymaga, czy skarżąca partycypuje w prowadzeniu przez męża działalności gospodarczej (przykładowo, czy ma udzielone pełnomocnictwa do działania w mieniu męża w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej). Niezbędne jest również ustalenie jaka jest skala prowadzonej przez męża skarżącej działalności, czy działalność ta faktycznie funkcjonuje, czy jedynie widnieje w rejestrach. To bowiem może przekładać się na wymaganą aktywność i zaangażowanie męża skarżącej. Konieczne jest też zebranie dokumentacji medycznej potwierdzającej stan męża skarżącej. Przydatna będzie ocena stanu męża skarżącej w skali Barthel, potwierdzająca stopień jego samodzielności w kontekście potrzeby sprawowania nad nim opieki spełniającej wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Końcowo Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., póz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa". Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy do 31 grudnia 2023 r. złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i spełnili określone w ustawie przesłanki jego przyznania z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13 i wyrok WSA w Rzeszowie z 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1991/23).

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.