Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1662/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Elżbieta Lenart (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca

2020 r. nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania A. S. - utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] o przyznaniu A. S. w maju 2020 r. świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność w wysokości [...] zł.

Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu [...] kwietnia 2020 r. A. S. (dalej jako skarżący) złożył wniosek o przyznanie mu pomocy społecznej w miesiącu maju w wysokości [...] zł - w oparciu o prawo ogólnopolskie i prawo miejscowe. Wnosił o zasiłki celowe i okresowe na wszystkie cele przewidziane w ustawie o pomocy społecznej i w uchwałach Rady Miasta [...] oraz na te cele, które można przy pomocy wykładni prawa wyinterpretować.

Po rozpoznaniu tego wniosku Burmistrz [...] decyzją z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] przyznał zasiłek celowy w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na żywność w miesiącu maj 2020 r.

W uzasadnieniu wskazał, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego uznał, iż sytuacja życiowa wnioskodawcy kwalifikuje go do objęcia pomocą społeczną. Uwzględniając dyspozycję art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), dalej jako ustawa, zasiłek celowy może być przyznany na zakup między innymi żywności. Zważywszy na konieczność celowego i racjonalnego gospodarowania środkami pomocy społecznej organ zadecydował w ramach posiadanych zasobów o przyznaniu pomocy polegającej na przyznaniu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności lub posiłku. Niniejszy zasiłek udzielany jest w związku z przyjęciem wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (Uchwała Rady Ministrów Nr 140 z 15 października 2018 r. sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023, M.P. poz. 1007).

Jednocześnie poinformował wnioskodawcę, iż zgodnie z art. 109 ustawy osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązani niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Zgodnie z art. 98 i art. 104 ust 1 powołanej wyżej ustawy świadczenia nienależne podlegają ściągnięciu przymusowemu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Od powyższej decyzji A. S. złożył odwołanie - kwestionując wydane rozstrzygnięcie. W bardzo obszernym uzasadnieniu opisał swoje potrzeby, funkcjonowanie, jak również postawił zarzuty oskarżenia pod adresem pracowników socjalnych. Domagał się podwyższenia zasiłku celowego na żywność do kwoty [...] zł oraz przyznania mu zasiłków celowych na inne uzasadnione potrzeby.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca

2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wyjaśniło, że zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej i jednocześnie zasady obciążania stron ściśle określonymi obowiązkami, związanymi z przyznawaniem tych świadczeń, reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507).

Pomoc społeczna udzielana jest osobom i rodzinom, które spełniają m. in. dwa kryteria określone w tej ustawie. Stanowią je kryteria dysfunkcji i zdarzeń, o jakich mowa w art. 7 ustawy (m. in. ubóstwo, sieroctwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności) oraz kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy.

Kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej jest dochód nie przekraczający kwoty [...] zł, a dla osoby w rodzinie [...] zł (rozporządzenie Rady Ministrów z 11 lipca 2018r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 poz. 1358).

W dalszej części uzasadnienia Kolegium podniosło, że w niniejszej sprawie A. S. zwrócił się o przyznanie mu świadczenia w wysokości [...] zł ze środków pomocy społecznej.

Materiał dowodowy potwierdza, że w świetle przepisów nie posiadał on dochodu i nie przekraczał ustawowego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. kwoty [...] zł.

W kwestionowanej decyzji, która ma charakter decyzji uznaniowej, organ pierwszej instancji w sposób szczegółowy nie wskazał okoliczności, jakimi się kierował przyznając pomoc w tej a nie innej wysokości, tj. w kwocie [...] zł na maj 2020 r. Brak ten stanowi wadę decyzji, która jednak może zostać sanowana przez organ odwoławczy, o ile materiał dowodowy zgromadzony w sprawie umożliwia ustalenie tej okoliczności.

Z akt sprawy wynika, iż ze względu na brak dochodu i bezrobocie wnioskodawcy oraz na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii, organ zaplanował dla niego następującą pomoc:

- w okresie od III do V 2020 r.- zasiłek okresowy po [...] zł miesięcznie,

- w III 2020 r. zasiłek celowy [...] zł na żywność,

- w IV 2020 r. zasiłek celowy [...] zł na opłaty mieszkaniowe,

- w IV 2020 r. zasiłek celowy [...] zł na zakup obuwia,

- w V 2020 r. zasiłek celowy [...] zł na żywność.

Stanowisko organu pierwszej pomocy zawarte w skarżonej decyzji potwierdza, że udzielając wsparcia kierowano się możliwościami finansowymi OPS w [...], potrzebami innych osób oraz sytuacją życiową A. S.

Ośrodek uwzględnił kwotę, jaką dysponował oraz ilość osób potrzebujących wsparcia.

Zatem z powyższych ustaleń ewidentnie wynika, że pomoc została zaplanowana zgodnie z możliwościami ośrodka.

Art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

W świetle powołanych przepisów, udzielając pomocy, organ ma za zadanie wspierania osób potrzebujących - co nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich niezbędne potrzeby. Jeśli charakter wsparcia jest subsydiarny, to osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że pomoc może nie zostać jej przyznana, bądź jej wymiar może być ograniczony, gdyż nie tylko potrzeby danej osoby wyznaczają granice udzielanej pomocy, ale też możliwości finansowe organu udzielającego wsparcia.

Podsumowując Kolegium uznało, że z ww. przedstawionych względów kwestionowana decyzja Burmistrza [...] nie narusza prawa.

Odniosło się też do zarzutów odwołania stwierdzając, że sytuacja finansowa skarżącego jest niewątpliwie trudna. Ze względu na uznaniową specyfikę decyzji wydawanych w przedmiocie przyznania wsparcia ze środków pomocy społecznej oraz zmienną liczbę osób ubiegających się o wsparcie w konkretnych miesiącach - w przypadku otrzymania pomocy w wysokości niższej niż oczekiwana, strona ma prawo złożenia kolejnego podania do organu pierwszej instancji o zwiększenie pomocy.

Natomiast w postępowaniu odwoławczym Kolegium nie jest legitymowane do przyznania świadczenia w wyższej wysokości, gdyż dysponentem środków finansowych jest ośrodek pomocy i tylko ten organ może rozdzielać pomoc pomiędzy osoby oczekujące wsparcia. Zatem właściwą drogą do uzyskania pomocy w wyższej wysokości jest złożenie podania do organu pierwszej instancji z wyszczególnieniem niezbędnych potrzeb bytowych jakich zaspokojenia oczekuje strona, a które nie zostały jeszcze zrealizowane.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. S.

Na podstawie art. 57 § 1 pkt 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) zaskarżonej decyzji zarzucił:

• naruszenie przepisów Konstytucji RP,

• naruszenie przepisów Kodeksu Postępowania Administracyjnego - zwłaszcza "Zasad Ogólnych" oraz przepisów z rozdziału pt.: "Załatwianie spraw", "Metryki, protokoły i adnotacje", "Dowody", "Decyzje".

W szczególności zarzucił naruszenie następujących przepisów - art. 10, art. 24 § 3 i 4, art. 26 § 3, art. 66a § 3, art. 73, art. 75, art.77-78, art. 80-81, art. 86, art. 107 § 1i 3 k.p.a.,

• naruszenie przepisów prawa materialnego - ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.);

• naruszenie przepisów "G. Prawa Miejscowego".

W związku z tym na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji w całości a na podstawie art. 135 p.p.s.a. wniósł o uchylenie aktu pierwszej instancji.

Ponadto wniósł o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia z pozytywnym efektem, tj. dopłatą brakującej kwoty środków finansowych pomocy społecznej na miesiąc maj 2020 r. Podniósł, że zabrakło w maju 2020 r. [...] zł, zabrakło takiej kwoty do jego godnego życia w Polsce w maju 2020 roku.

W piśmie procesowym z [...] sierpnia 2020 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Pełnomocnik skarżącego w uzupełnieniu skargi wskazał na naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 39 § 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek celowy we wnioskowanej kwocie, mimo iż jest osobą znajdującą się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, niemogącą zaspokajać swoich niezbędnych potrzeb bytowych oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez podrywanie swoim działaniem zaufania strony do władzy publicznej w ten sposób, ze mimo braku osiągania przez skarżącego dochodów pozwalających na godne życie, organ odmówił mu wsparcia, nie rozważając należycie i wszechstronnie materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wnosiło o jej oddalenie i podtrzymało w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] o przyznaniu A. S. w maju 2020 r. świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność w wysokości [...] zł.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ww. ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przy czym zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zatem osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy

Zgodnie natomiast z art. 39 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może być przyznany".

Przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka.

W tej kwestii - z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że skarżący otrzymuje stałe wsparcie ośrodka pomocy społecznej.

Ze względu na brak dochodu i bezrobocie oraz na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii - została dla niego zaplanowana następującą pomoc:

- w okresie od III do V 2020 r.- zasiłek okresowy po [...] zł miesięcznie,

- w III 2020 r. zasiłek celowy [...] zł na żywność,

- w IV 2020 r. zasiłek celowy [...] zł na opłaty mieszkaniowe,

- w IV 2020 r. zasiłek celowy [...] zł na zakup obuwia,

- w V 2020 r. zasiłek celowy [...] zł na żywność.

Również we wcześniejszym okresie skarżący otrzymał pomoc w formie: zasiłku celowego w kwocie [...] zł na odzież i częściowe opłaty mieszkaniowe (decyzja z 9 grudnia 2019 r.), zasiłku celowego w kwocie [...] zł na zakup żywności (decyzja z 9 grudnia 2019 r.), zasiłku okresowego od [...] grudnia 2019 r. do [...] lutego 2020 r. w wysokości za grudzień 2019 r. - [...] zł, za styczeń 2020 r. - [...] zł i luty 2020 r. - [...] zł (decyzja z [...] grudnia 2019 r.), zasiłku celowego w wysokości po [...] zł w styczniu i lutym 2020 r. na pokrycie opłat mieszkaniowych (decyzja z [...] grudnia 2019 r.) - zob. wyrok WSA w Warszawie z 6 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/WA 878/20 (znany Sądowi z urzędu).

Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i to w oczekiwanej wysokości. Skarżący powinien przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do finansowania swoich potrzeb i pokrywania bieżących opłat. Tym bardziej, że z akt sprawy wynika, iż jest on osobą zdrową, w wieku produkcyjnym (ur. w 1963 r.) i brak jest obiektywnych przeszkód, aby podjął pracę zarobkową, która niewątpliwie umożliwiłaby mu zaspokojenie jego potrzeb. Przy ograniczonych środkach finansowych, jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej, nie jest bowiem możliwe zaspokojenie wszystkich żądań skarżącego, gdyż spowodowałoby to niemożność zaspokojenia potrzeb innych osób.

Wskazać przy tym należy, że skarżący nie został pozbawiony jakiejkolwiek pomocy, gdyż objęty jest różnymi formami pomocy społecznej. Otrzymuje bowiem zasiłek okresowy oraz zasiłki celowe z przeznaczeniem na zakup żywności, odzieży, obuwia, pokrycie opłat mieszkaniowych itp.

Nie można zatem zgodzić się z zarzutami podniesionymi w skardze, że organ odmawia skarżącemu przyznania pomocy narażając go na bezdomność i bezrobotność, pozostawiając bez środków do życia. To, iż skarżący otrzymuje regularnie pomoc finansową, nie oznacza, że pomoc taką będzie otrzymywał za każdym razem, gdy wystąpi z wnioskiem i zawsze w oczekiwanej wysokości. Uwzględnianie każdego jego żądania i wypłata na jego rzecz zasiłków celowych na sfinansowanie wszelkich jego potrzeb i to w kwocie żądanej przez niego, spowodowałoby ponadto wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłoby go z aktywności i odpowiedzialności - co jest niezgodne z zasadą subsydiarności pomocy społecznej.

Natomiast należy się zgodzić ze skarżącym, ze uzasadnienie decyzji organu I instancji jest lakoniczne - jednakże naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, że wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja nakazuje uznać, że jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Zawiera ono bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.

Podsumowując Sąd uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo zastosowały przepisy ustawy o pomocy społecznej, nie naruszyły też przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy, zaś wydając zaskarżone decyzje nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.