Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 5048/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 12 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 995
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Sławomir Pauter Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1184/20 w sprawie ze skargi S.H. na zarządzenie pokontrolne Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 15 lipca 2020 r., nr 74/2020 w przedmiocie nakazu zaprzestania wprowadzania ścieków do ziemi I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od S.H. na rzecz Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 stycznia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: Sąd I instancji), sygn. akt II SA/Gl 1184/20 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi S.H. (dalej: skarżący, skarżący kasacyjnie) na zarządzenie pokontrolne Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach z 15 lipca 2020 r. nr 74/2020 w przedmiocie nakazu zaprzestania wprowadzania ścieków do ziemi, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Katowicach (dalej: WIOŚ), zarządzeniem pokontrolnym z dnia 15 lipca 2020 r., nr 74/2020, działając na podstawie art. 12 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 995, dalej: u.i.o.ś.) oraz ustaleń kontroli działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego pod firmą Przedsiębiorstwo P. w dniach od 11 maja 2020 r. do 19 czerwca 2020 r. zarządził:

1. zakazać wprowadzania ścieków przemysłowych pochodzących z przetwórstwa ryb zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego do ziemi, w tym do dołu ziemnego zlokalizowanego na odcinku pomiędzy prywatną nieruchomością w H. (działka o nr ewid. [...] należąca do S.H. - właściciela [...]), a nowowybudowaną, nieeksploatowaną oczyszczalnią ścieków w H. (działki o nr ewid. [...], [...]);

2. opróżnić i oczyścić z zanieczyszczeń dół ziemny, wypełniony ściekami przemysłowymi, o którym mowa w punkcie 1;

3. przedłożyć do WIOŚ - Delegatury w C. dokumenty potwierdzające wywóz ścieków przemysłowych pochodzących z dołu ziemnego, do punktu zlewnego M. sp. z o.o. w O. lub do punktu zlewnego Oczyszczalni Ścieków w R.;

4. przywrócić do stanu pierwotnego teren, na którym znajduje się dół ziemny, po wcześniejszym jego oczyszczeniu i wywiezieniu ścieków do wyżej wymienionych oczyszczalni;

5. dotrzymywać warunków decyzji - pozwolenia wodnoprawnego Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. z 24 października 2019 r. znak: KR.ZUZ.421.721.2019.MŁ w zakresie wykonywania oznaczeń zawiesiny ogólnej w ściekach przemysłowych wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych M. sp. z o.o. w O.;

6. dotrzymywać warunków decyzji - pozwoleń wodnoprawnych Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. z 24 października 2019 r. znak: KR.ZUZ.421.721.2019.MŁ oraz Starosty M. z 15 grudnia 2017 r. znak: OŚR.6341.42.2017 w zakresie dopuszczalnej wartości fosforu ogólnego w ściekach przemysłowych wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych M. sp. z o.o. w O. oraz Spółki Wodnej W. w R.;

7. dotrzymywać warunków decyzji - pozwolenia wodnoprawnego Starosty M. z 15 grudnia 2017 r. znak: OŚR.6341.42.2017 w zakresie dopuszczalnej wartości azotu amonowego w ściekach przemysłowych wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych Spółki Wodnej W. w R.;

8. opróżniać systematycznie zbiornik bezodpływowy przeznaczony do gromadzenia ścieków przemysłowych na terenie [...] w H.. Ścieki przemysłowe wywozić do punktu zlewnego M. sp. z o.o. w O. oraz do punktu zlewnego Oczyszczalni Ścieków w R. - zgodnie z posiadanymi pozwoleniami wodnoprawnymi Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. oraz Starosty M. Przedkładać na bieżąco do WIOŚ - Delegatury w C. dokumenty za dostawę wody oraz za wywóz ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych M. sp. z o.o. w O. oraz Spółki Wodnej W. w R. (faktury).

Wyznaczono jednocześnie termin przesłania pisemnej informacji o zakresie podjętych działań służących wyeliminowaniu wskazanych w zarządzeniu naruszeń na dzień 15 września 2020 r.

W skardze na powyższe zarządzenie pokontrolne złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez adw., nie zgodził się z wydanym zarządzeniem, jak również, z leżącą u jego podstaw argumentacją.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości i utrzymanie w mocy zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego. WIOŚ wskazał, iż art. 12a, u.i.o.ś. został uchylony z dniem 18 sierpnia 2018 r. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a zarządzenie pokontrolne znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Ponadto w piśmie z 22 grudnia 2020 r. organ podtrzymał stanowisko prezentowane w odpowiedzi na skargę.

Sąd I instancji oddalając skargę w uzasadnieniu wyroku wskazał, że inspektor ochrony środowiska uprawniony jest do określenia składu morfologicznego ścieków w oparciu o wiedzę ekspercką. W niniejszej sprawie skład ścieków określono przede wszystkim wizualnie podczas oględzin, czego dowodem jest dokumentacja fotograficzna. Ponadto stwierdzono, że dół ziemny znajdujący się pomiędzy prywatną nieruchomością kontrolowanego, a oczyszczalnią wypełniony był fermentującymi ściekami, o intensywnym, gnilnym, rybnym "zapachu". Intensywnie "pachnące" ścieki występowały również w rzece. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w wynikach przeprowadzonych badań szczegółowych. Wartości substancji szkodliwych przekraczały normy rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1311).

Według Sądu I instancji, kontrola przeprowadzona u skarżącego wykazała wprowadzanie ścieków przemysłowych pochodzących z przetwórstwa ryb, zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego do ziemi, w tym do dołu ziemnego, zlokalizowanego na nieruchomości należącej do kontrolowanego. Ścieki wprowadzone zostały do ziemi (dołu ziemnego) bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na usługę wodną, do posiadania którego zobowiązuje art. 389 pkt 1 p.w.

Wyniki badań jakości ścieków przemysłowych przedłożonych przez skarżącego oraz wyniki badań ścieków przemysłowych pobranych przez WIOŚ podczas kontroli w dniu 26 maja 2020 r. jednoznacznie wskazują, na niedotrzymywanie warunków pozwoleń wodnoprawnych. Nadto na podstawie przedłożonych podczas kontroli dokumentów za okres od 1 października 2019 r. do 17 kwietnia 2020 r. stwierdzono większą ilość pobranej przez skarżącą wody w stosunku do ilości wywiezionych ścieków.

W skardze kasacyjnej skarżący, reprezentowany przez adw., zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, i z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska przez nienależyte rozpoznanie zarzutów podniesionych w skardze i niedostrzeżenie przez Sąd I instancji uchybień organu polegających na zaniechaniu podjęcia czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego pomimo, że istniejące w zgromadzonym materiale dowodowym braki obligowały organ do przeprowadzenia dodatkowych czynności dowodowych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, że postępowanie organu prowadzone było zgodnie z przepisami i niesłusznego oddalenia skargi;

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, i z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska poprzez nienależyte rozpoznanie zarzutów podniesionych w skardze i niedostrzeżenie przez Sąd I instancji "uchybienia organu podatkowego" na dokonaniu dowolnej i jednostronnej oceny materiału dowodowego, skutkującej nieprawidłowym ustaleniem, że przeprowadzona u skarżącego kontrola wykazała wprowadzenie ścieków przemysłowych pochodzących przetwórstwa ryb, zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnej.

3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z przepisami "art." przez bezzasadne oddalenie skargi na skutek nietrafnego przyjęcia przez Sąd I instancji za prawidłowe stanowiska, że:

a) przeprowadzona u skarżącego kontrola wykazała wprowadzenie ścieków przemysłowych pochodzących z przetwórstwa ryb, zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnej;

b) zarządzenie pokontrolne nie nałożyło na skarżącego żadnych dodatkowych obowiązków poza które powinien realizować z mocy prawa;

c) zarządzenia pokontrolne korespondują z ustaleniami poczynionymi w protokole kontroli.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego; ewentualnie o: 2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji; 3. zasądzenie od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego za obie instancje - według norm przypisanych; 4. na zasadzie art 176 § 2 p.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie zarzutów skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ reprezentowany przez r.pr. wniósł o: 1) oddalenie w całości skargi kasacyjnej, 2) zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazano, że w przypadku aktu z zakresu administracji publicznej jakim jest zarządzenie pokontrolne niewystarczające jest podniesienie zarzutu procesowego dotyczącego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. bez powiązania go z art. 146 § 1 p.p.s.a.

Według organu, podniesione zarzuty przez skarżącego sprowadzają się w istocie do zakwestionowania dokonanej przez organ oceny materiału dowodowego oraz poczynionych na jego podstawie ustaleń faktycznych. Stanowią zatem w ocenie organu jedynie polemikę z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku, w którym Sąd I instancji stwierdził zgodność z prawem zarządzenia pokontrolnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym.

Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Wszystkie zarzuty przedstawione w petitum skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu nie zasługiwały na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa. Rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Co do zasady, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji, za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

Przedmiotem rozpoznanej sprawy sądowoadministracyjnej przed Sądem I instancji była zgodność z prawem zaskarżonego przez skarżącego zarządzenia pokontrolnego Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach z 15 lipca 2020 r. nr 74/2020 w przedmiocie nakazu zaprzestania wprowadzania ścieków do ziemi.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w tym składzie, istotne z punktu widzenia sformułowanych w tej sprawie zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu jest odniesienie się do specyfiki zarządzenia pokontrolnego jako aktu podlegającego kognicji wojewódzkiego sądu administracyjnego.

W przeszłości w orzecznictwie sądów administracyjnych wystąpił spór, czy zarządzenie pokontrolne wydawane przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska podlega zaskarżeniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. Z. Bukowski, Organy ochrony środowiska: administracja rządowa ochrony środowiska, (w:) P. Korzeniowski (red.), Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, Łódź 2015, s. 214-215 oraz J. Stelmasiak, Kontrola zarządzenia pokontrolnego wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, (w:) Z. Bukowski, T. Bojar-Fijałkowski, Kontrola przestrzegania przepisów o ochronie środowiska w Czechach, Polsce i Słowacji, Bydgoszcz 2021, s. 349-350). Ostatecznie przyjęto, że zarządzenie pokontrolne, chociaż nie jest zewnętrznym aktem administracyjnym takim jak decyzja administracyjna lub postanowienie, to ma jednak charakter władczy. Jest to bowiem prawna forma działania właściwego organu ochrony środowiska, która stwierdza wystąpienie określonego obowiązku nałożonego na adresata zewnętrznego np. przedsiębiorcę. Zarządzenie pokontrolne poddaje się zatem kognicji sądów administracyjnych, pomimo, że ustawodawca nie wprowadził możliwości jego zaskarżenia do właściwego organu wyższego stopnia.

Powyższe nie oznacza jednak, że zakres tej kontroli jest taki sam, jak w przypadku kontroli decyzji lub postanowienia wydanych w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym. Wynika to ze specyfiki zarządzenia pokontrolnego, które powinno wskazywać adresatowi nieprawidłowości w zakresie nałożonych na niego obowiązków o charakterze publicznoprawnym w przedmiocie ochrony środowiska. Zarządzenie pokontrolne wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska powinno m.in. nakładać następujące obowiązki na jego adresata w zależności od występującego w danej sprawie stanu faktycznego i stanu prawnego. Po pierwsze, usunięcie ustalonych naruszeń w jego działalności, które są związane z nieprzestrzeganiem odpowiednich przepisów materialnego prawa ochrony środowiska. Po drugie, jeżeli zachodzi taka okoliczność, wystąpienie do właściwego miejscowo i rzeczowo organu ochrony środowiska w celu "uporządkowania" stanu formalnoprawnego kontrolowanego podmiotu w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej oddziaływującej na środowisko. Po trzecie, określenie planowanych działań, które powinny zapobiegać wystąpieniu tego rodzaju nieprawidłowej działalności gospodarczej uciążliwej dla środowiska. Zarządzenie pokontrolne nie stanowi sankcji administracyjnej, ponieważ nie nakłada dodatkowych obowiązków, lecz stanowi tylko "przypomnienie" o obowiązkach, które wynikają z przepisów prawa ochrony środowiska regulujących działalność danego przedsiębiorcy.

W art. 146 § 2 p.p.s.a. wprost wskazano, że art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Przez odpowiednie stosowanie przepisu należy rozumieć, w zależności od okoliczności faktycznych, możliwość zastosowania przepisu wprost, bez najmniejszych modyfikacji, z niezbędnymi zmianami lub niemożliwość jego zastosowania (por. T. Woś, w: Woś, Komentarz p.p.s.a., 2016, s. 960; wyr. NSA z 14 października 2014 r., II GSK 837/13, Legalis; wyr. NSA z 15 lipca 2014 r., II GSK 1535/14, Legalis; wyr. NSA z 7 marca 2014 r., II GSK 2090/12, Legalis). Art. 146 § 2 znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, (komentarz do art. 146 p.p.s.a., Warszawa 2023).

Biorąc pod uwagę komplementarny charakter zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania przedstawionych w petitum skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu oraz wielokrotne powtarzanie w ich treści tych samych przepisów, podlegały one łącznemu rozpoznaniu. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że zarządzenie pokontrolne jest innym aktem z zakresu administracji publicznej, dotyczącym uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W przypadku zaskarżenia ww. aktu, ewentualne uwzględnienie skargi opiera się na art. 146 p.p.s.a., a nie na art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z tego powodu zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. nie zasługiwały na uwzględnienie.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. przedstawiony w pkt 1. petitum skargi kasacyjnej. Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na tym przepisie należy wykazać, że Sąd I instancji, rozpoznając skargę, dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (zob. wyrok NSA z 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1580/11; publik. CBOSA), a także w przypadku gdy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1560/12; publik CBOSA; wyrok NSA z 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 963/23, LEX nr 3772714.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie żadna ze wskazanych wyżej okoliczności nie wystąpiła. Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił, że inspektor ochrony środowiska uprawniony jest do określenia składu morfologicznego ścieków w oparciu o wiedzę ekspercką. W niniejszej sprawie skład ścieków określono przede wszystkim wizualnie podczas oględzin, czego dowodem jest dokumentacja fotograficzna. Ponadto stwierdzono, że dół ziemny znajdujący się pomiędzy prywatną nieruchomością kontrolowanego, a oczyszczalnią wypełniony był fermentującymi ściekami, o intensywnym, gnilnym, rybnym "zapachu". Intensywnie "pachnące" ścieki występowały również w rzece. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w wynikach przeprowadzonych badań szczegółowych. Wykazały one obecność substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, tj. azotu amonowego oraz fosforu ogólnego. Ponadto w ściekach tych stwierdzono bardzo wysokie wartości substancji - zawiesin ogólnych, ogólnego węgla organicznego, azotu ogólnego, chlorków oraz wskaźników - BZTs, GhZTcr. Wartości substancji szkodliwych przekraczały normy rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1311). Na podstawie badań stwierdzono, że ścieki pobrane z dołu ziemnego są ściekami przemysłowymi pochodzącymi z przetwórstwa ryb, przetwórstwa z wykorzystaniem dużej ilości soli. Stosownie do treści art. 75 pkt 3a ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 310 ze zm., dalej: p.w.), zakazuje się wprowadzania ścieków do ziemi zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego określone w przepisach wydanych na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 1, jeżeli byłoby to niezgodne z warunkami określonymi w przepisach wydanych na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2.

Nie jest zasadny zarzut przedstawiony w pkt 1. i 2 petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. Naruszenie przywołanego art. 151 p.p.s.a. mogłoby mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby sąd - wydając zaskarżone orzeczenie - stwierdził naruszenie prawa, które powinno skutkować uwzględnieniem skargi, a pomimo powyższego ją oddalił. Taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut przedstawiony w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. Odnosząc się do treści tego zarzutu wyjaśnić należy, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, albowiem jest to przepis o charakterze ogólnym i wynikowym, który określa oznaczony przypadek, kiedy skarga na decyzję lub postanowienie podlega uwzględnieniu przez sąd administracyjny (sąd uchyla wówczas zaskarżoną decyzję w całości lub w części, jeśli dopatrzy się - innego niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - naruszenia przepisów postępowania, o ile mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy) (zob. wyrok NSA z 24.07.2024 r., II OSK 1404/23, LEX nr 3750772).

Nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 995, dalej: u.i.o.ś.) przedstawione w pkt 1.i 2. petitum skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do tych zarzutów wyjaśnić należy, że art. 12 ust. 1 u.i.o.ś. składa się z czterech jednostek redakcyjnych o zróżnicowanej treści normatywnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 249/21 i powołane tam orzecznictwo oraz wyrok NSA z 23 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1654/22). Warunek przytoczenia podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Naruszony przez Sąd I instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony.

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu dotyczącego naruszenia art. 12 ust. 1 u.i.o.ś. wskazać należy, że kontrola przeprowadzona u skarżącego wykazała wprowadzanie ścieków przemysłowych pochodzących z przetwórstwa ryb, zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego do ziemi, w tym do dołu ziemnego, zlokalizowanego na nieruchomości należącej do kontrolowanego. Ścieki wprowadzone zostały do ziemi (dołu ziemnego) bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na usługę wodną, do posiadania którego zobowiązuje art. 389 pkt 1 p.w.

Wyniki badań jakości ścieków przemysłowych przedłożonych przez skarżącego oraz wyniki badań ścieków przemysłowych pobranych przez WIOŚ podczas kontroli w dniu 26 maja 2020 r. jednoznacznie wskazują, na niedotrzymywanie warunków pozwoleń wodnoprawnych. Nadto podstawie przedłożonych podczas kontroli dokumentów za okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 17 kwietnia 2020 r. stwierdzono większą ilość pobranej przez skarżącego wody w stosunku do ilości wywiezionych ścieków.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 12 ust. 2 u.i.o.ś. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że zarządzenia pokontrolne nie nakładają na ich adresata obowiązków administracyjnoprawnych, które mogłyby być przedmiotem egzekucji administracyjnej. Obowiązek taki może ciążyć na nich na podstawie odrębnych przepisów i decyzji, ale jego samoistnym źródłem nie jest zarządzenie pokontrolne.

W niniejszej sprawie skład ścieków określono przede wszystkim na podstawie wyników przeprowadzonych badań laboratoryjnych wykonanych przez Centralne Laboratorium Badawcze Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Warszawie Oddział w K., o czym świadczą sprawozdania nr 712/2020, 712a/2020 z dnia 15 czerwca 2020 r. Przeprowadzone oględziny w trakcie kontroli w dniu 26 maja 2020 r. potwierdziły wyłącznie fakt zanieczyszczenia dołu ziemnego fermentującymi ściekami, czego dowodem jest dokumentacja fotograficzna. Ponadto stwierdzono charakterystyczny intensywny, gnilny, rybny "zapach" fermentujących ścieków. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w wynikach przeprowadzonych badań szczegółowych. Wykazały one obecność azotu amonowego oraz fosforu ogólnego. Na tej podstawie, ścieki zakwalifikowano jako ścieki przemysłowe. Odnosząc się do podniesionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczności w jaki sposób opisane ścieki dostały się do dołu ziemnego, jak również kiedy ścieki pojawiły się na nieruchomości pozostaje to poza granicami niniejszej sprawy. Okoliczności te nie miały w szczególności znaczenia z puntu widzenia rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy - dla wydania zarządzenia pokontrolnego, bowiem kluczowe znaczenie miało wykazane przez organ naruszenie prawa przez skarżącego.

Skarżący kasacyjnie wyłącznie kwestionuje ustalenia organu bez przedstawienia konkretnych przeciwdowodów na poparcie swojego stanowiska. Organ wydając zaskarżone do Sądu I instancji zarządzenie pokontrolne z 15 lipca 2020 r. nr 74/2020 w przedmiocie nakazu zaprzestania wprowadzania ścieków do ziemi oparł się na konkretnych ustaleniach i badaniach. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie skład morfologiczny ścieków został określony przede wszystkim na podstawie przeprowadzonych badań próbek ścieków. Wizualnie inspektorzy ochrony środowiska potwierdzili wyłącznie fakt zanieczyszczenia dołu ziemnego fermentującymi ściekami, czego dowodem są protokoły oględzin oraz dokumentacja fotograficzna. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w wynikach przeprowadzonych badań szczegółowych, które to wykazały obecność substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego.

Z załączonego do akt postępowania kontrolnego sprawozdania z badań próbki ścieków, a także z protokołu dokumentującego dokonane w tym zakresie czynności jednoznacznie wynika, że ścieki pobrane z dołu ziemnego są ściekami przemysłowymi pochodzącymi z przetwórstwa ryb. Organ odniósł się również do treści pozwoleń wodnoprawnych udzielonych skarżącemu i wskazał, że podczas kontroli przedłożono badania jakości ścieków przemysłowych, z których wynikało przekroczenie wartości substancji szkodliwych w odniesieniu do dopuszczalnych ich wartości określonych w decyzjach. Ponadto na podstawie przedłożonych podczas kontroli dokumentów dotyczących ilości pobranej przez skarżącego wody oraz rejestru ilości wywiezionych ścieków z terenu obiektu skarżącego za okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 17 kwietnia 2020 r. stwierdzono większą ilość pobranej wody w stosunku do ilości wywiezionych ścieków. Z treści zarządzenia pokontrolnego jasno wynika, jakie warunki wynikające z przepisów prawa skarżący kasacyjnie naruszył i w jaki sposób ma je wyeliminować. W konsekwencji Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że obowiązki określone w kontrolowanym zarządzeniu pokontrolnym znajdowały uzasadnienie w ustalonym stanie faktycznym wynikającym z protokołu kontroli oraz w przepisach prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.