Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 112/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2017 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną w oparciu art.30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 07 września 2007 r o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.) oraz art. 104 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r. poz.23) odmówił R. K. umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej: R. K. w wysokości 16.110,56 zł oraz ustawowych odsetek naliczonych do dnia spłaty kwoty głównej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. przyznał prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej: R. K.

W związku z zakończonymi okresami świadczeniowymi organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z funduszu alimentacyjnego wpłaconych osobom uprawnionym. Zgodnie z art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wydał decyzję o zwrocie, którymi zobowiązał dłużnika do zwrotu należnych świadczeń.

Dnia 14 września 2016r. do organu wpłynął wniosek strony w sprawie umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Prośbę swą strona motywowała trudną sytuacją materialno - bytową. Organ wszczął postępowanie administracyjne z czynnym udziałem strony i wystąpił z prośbą do Działu Pomocy Środowiskowej o przeprowadzenie pełnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia sytuacji strony – (ekonomiczno - bytowej, rodzinnej oraz zdrowotnej).

Organ zaznaczył, że na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego: umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną.

Dalej organ wskazał, iż z uzyskanych informacji na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż prowadzi strona wspólne gospodarstwo domowe wraz z konkubiną A. K., z którą strona wychowuje 3 dzieci: L. K. 6 lat, A. K. 5 lat, Lena K. 2 lata. Strona odbyła staż z Powiatowego Urzędu Pracy, który ukończył się w październiku 2016r. Obecnie jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w B. Strona jest w wieku aktywności zawodowej (46 lat). Posiada wykształcenie zawodowe o specjalności mechanik maszyn górniczych, a ponadto ukończyła Liceum Ogólnokształcące w trybie zaocznym. Posiada kursy tj. obsługa wózków spalinowych, kasa fiskalna, prawo jazdy kat. B. Ma kilkuletnie doświadczenie zawodowe w zakresie handlu i usług. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności do 28 lutego 2018 r., a obniżona zdolność do wykonywania pracy nie dyskwalifikuje strony z możliwości podjęcia pracy w zakładzie pracy chronionej. A. K. posiada wykształcenie średnie. Jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP. Posiada doświadczenie w prowadzeniu własnej działalności gospodarczej.

Dochód rodziny ustalono na kwotę 2.899,64 zł, na którą składa się: zasiłek z PUP w wysokości 713,64 zł, dochód z prac dorywczych w wysokości 300,00 zł oraz świadczenia rodzinne w wysokości 1.886,00 zł. Wydatki rodziny to: czynsz 350,00 zł, energia 120,00 zł, gaz (butla) 45,00 zł, woda 100,00 zł, telefon 50,00 zł, ubezpieczenie 53,00 zł, opłaty tv 40,00 zł, opał 80,00 zł, przedszkole 170,00 zł, środki czystości 50,00 zł, egzekucja komornicza 314,68 zł. Łącznie 1.372,68 zł. Pozostała kwota w wysokości 1.526,96 zł zostaje przeznaczona na żywność. Na powyższe wydatki brak jest potwierdzenia w formie rachunków czy faktur.

Organ po zgromadzeniu materiału dowodowego w związku z toczącym się postępowaniem administracyjnym w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, pismem z dnia 03 listopada 2016 r. poinformował stronę o możliwości zapoznania się z całością dokumentów przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Pismo zostało stronie skutecznie doręczone. Organ nadmienił przy tym, że z pisma Komornika Sądowego w C. M. K. wynika, iż egzekucja z ostatnich 3,5 lub 7 lat była częściowo skuteczna.

Organ podkreslił, iż w związku z nie wywiązaniem się z obowiązku alimentacyjnego wobec córki, stała się ona osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie wywiązanie się z tego obowiązku spowodowało wzrost zadłużenia alimentacyjnego, którego konieczności spłaty strona była świadoma.

Prezydent wskazał, że po analizie zebranego materiału dowodowego na podstawie art.30 ust.2 cytowanej ustawy nie widzi podstaw do umorzenia powstałego zadłużenia w łącznej wysokości 16.110,56 zł oraz ustawowych odsetek naliczonych do dnia spłaty kwoty głównej, gdyż spowodowałoby to przerzucenie obowiązku spłaty zadłużenia na podatników, co byłoby niezgodne z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która opiera się na założeniu, że wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.

W opinii organu, sytuacja materialna strony jest niewątpliwie trudna, jednakże nie można jej uznać za wyjątkową czy szczególną, która uzasadniałaby podjęcie decyzji o umorzeniu należności dłużnika alimentacyjnego wobec dziecka, gdyż obowiązkiem rodzica jest dostarczanie środków na jego utrzymanie. Organ zauważył, że strona nie wywiązywała się z obowiązku alimentacyjnego, wobec czego córka stała się uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto organ zauważył, iż obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, co wynika z faktu, iż alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowanie czy też edukację, zaś dobro dziecka jest wartością najważniejszą, podlegającą konstytucyjnej ochronie ze strony Państwa.

Organ wyraźnie zaakcentował, ze omawiana ustawa ustawa nie zwolniła strony z obowiązku alimentacyjnego z mocy przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ani nie zmieniła zakresu ich obowiązku. Podjęty został jedynie ciężar tymczasowego zaspokajania należnych alimentów, z zastrzeżeniem regresu do osób zobowiązanych do alimentacji. Wskazuje się, iż zgodnie z art. 27 ust. 1 w/w ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym łącznie z ustawowymi odsetkami. Nie wywiązywanie się z tego obowiązku spowodowało wzrost zadłużenia alimentacyjnego, którego konieczności spłaty strona była świadoma. Skoro dłużnik nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością spłaty tych należności.

Dalej organ nadmienił, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż pomimo złożonego oświadczenia pracownikowi socjalnemu podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego o trudnej sytuacji materialnej, strona nie przedstawiła żadnego pisma potwierdzającego wystąpienie do Sądu o obniżenie zasądzonych alimentów na córkę.

Organ podkreślił, że strona jest osobą w wieku aktywności zawodowej (46 lat). Posiada wykształcenie zawodowe o specjalności mechanik maszyn górniczych. Ponadto ukończyła Liceum Ogólnokształcące w trybie zaocznym. Strona nadto posiada kursy tj. obsługa wózków spalinowych,kasa fiskalna, prawo jazdy kat. B. Ma kilkuletnie doświadczenie zawodowe w zakresie handlu i usług. Może podnosić swoje kwalifikacje poprzez uczestnictwo w szkoleniach i kursach, które ułatwią stronie znalezienie zatrudnienia i spłatę zadłużenia alimentacyjnego. Przedstawione schorzenie nie dyskwalifikuje strony z rynku pracy i podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Biorąc pod uwagę fakt, iż rynek pracy jest na tyle przestronny w ofertach zatrudnienia wykształcenie i kwalifikacje strony dają możliwość znalezienia pracy i spłaty zadłużenia.

Ponadto organ zaznaczył, iż nie jest w stanie stwierdzić czy strona podejmuje działania by poprawić swój stan zdrowia poprzez odpowiednie leczenie. W związku z powyższym w ocenie organu na chwilę obecną stan zdrowia nie dyskwalifikuje strony z rynku pracy.

Organ nadmienił, że w wywiadzie środowiskowym brak również jest informacji o próbie podjęcia przez stronę pracy odpowiedniej do stanu zdrowia jak również o tym, iż pracodawca odmówił by stronie zatrudnienia w związku z sytuacją zdrowotną. Organ zaznaczył, iż nie kwestionuje tego, że sytuacja materialna strony jest trudna, jednakże na dzień wydania niniejszej decyzji organ nie posiada wiedzy na temat realnej poprawy sytuacji materialnej np. w chwili poprawy stanu zdrowia i ewentualnego podjęcia pracy w zakładzie pacy chronionej i uzyskania dochodu. W związku z powyższym – w opinii organu - decyzja o umorzeniu powstałego zadłużenia byłaby przedwczesna.

Jednocześnie organ stwierdził, że przyznanie i wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zadaniem zleconym gminie z zakresu administracji rządowej finansowanym w formie dotacji celowej z budżetu państwa. Tym samym tylko w wyjątkowych przypadkach można uwzględnić wniosek o umorzenie należności. Organ podkreślił, że nie kwestionuje tego, że sytuacja materialna strony jest trudna, jednakże na dzień wydania decyzji organ nie posiada wiedzy na temat realnej poprawy sytuacji materialnej np. w chwili uzyskania dochodu, w związku z powyższym decyzja o umorzeniu powstałego zadłużenia byłaby przedwczesna. W opinii organu - niedomaganie się od strony zwrotu kwoty wskazanych świadczeń naruszyłoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny Państwa, ale i wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość społeczna i zaufanie obywateli do organów władzy. Społeczeństwo muszą żyć w przekonaniu, że organy Państwa dbają o to, aby pieniądze publiczne były wykorzystywane w sposób zgodny z ich przeznaczeniem, a umorzenie wypłaconych świadczeń dotyczyło jedynie osób znajdujących się w wyjątkowej sytuacji, które wykorzystują wszystkie swoje możliwości i uprawnienia do poprawy swojej sytuacji finansowej. W przeciwnym wypadku należałoby uznać, że instytucje odpowiedzialne nie wykonują swoich ustawowych obowiązków i marnotrawią środki publiczne, co naruszałoby rażąco interes społeczny. Organ zauważył, iż kodeks rodzinny i opiekuńczy nakłada na rodzica obowiązek troski i pomocy swojemu dziecku. Biorąc pod uwagę, iż strona opiekuje się trójką dzieci, które z nią mieszkają powinna również starać się spłacić dług wobec swojej córki.

Jednocześnie organ nadmienił, iż zgodnie z art. 30 ust 2 w/w ustawy strona może wystąpić do organu z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty powstałego zobowiązania do chwili uzyskania zatrudnienia lub o udzielenie układu ratalnego.

Od tej decyzji odwołanie wniósł R. K. wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu I instancji. W obszernym odwołaniu wskazał między innymi, "uzasadnienie decyzji jest skandaliczne, uwłaczające i nie mające oparcia w stanie faktycznym". Dalej wskazał, że decyzja w niektórych miejscach jest "niezrozumiała i nielogiczna". Dodał, iż wnosił o umorzenie długu alimentacyjnego w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tymczasem organ I instancji "wyszedł poza ramy mojego żądania i wydał rozstrzygnięcie również w oparciu o art. 30 ust.1 ustawy, do czego nie miał prawa, gdyż o to nie wnosił, a ponadto organem właściwym dłużnika jest MOPS w C. i tym samym dopuścił się złamania art. 19 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy, co w przypadku niewyrugowania tejże decyzji z obrotu prawnego na tym etapie w trybie zwykłym (nadzoru instancyjnego) będzie skutkowało koniecznością stwierdzenia jej nieważności w trybie ekstraordynaryjnym z art. 156 ust. 1 pkt 1 k.p.a., gdyż została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości". Dalej strona przedstawiła swoją sytuację osobistą, rodzinną, zdrowotną i zawodową. Następnie zarzuciła organowi I instancji, że wbrew obowiązującym przepisom prawa wliczył do dochodu rodziny wszystkie świadczenia rodzinne, w tym z programu 500+, co zdaniem strony jest "grubą manipulacją mającą na celu zatuszowanie faktycznego stanu majątkowego jego rodziny". Wskazał, że w formularzu kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego "w polu oznaczonym liczbą 13 należy wpisać dochód w rodzinie z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Tymczasem pracownik MOPS dopisał tam kwotę z programu 500+, co jest niezgodne z art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto strona zaznaczyła, iż MOPS w S. posługuje się niewynikającym z przepisów prawa formularzem "Analiza miesięcznego budżetu osoby/rodziny korzystającej lub ubiegającej się o pomoc". Strona dodała, że dane do formularza "Analizy..." były wpisywane w pośpiechu i "bez jakiejkolwiek faktycznej i rzetelnej analizy, pod wpływem błędu, stąd pominięte zostały istotne elementy, takie jak: lekarstwa, antykoncepcja, środki higieny, pieluchy, zabawki, pomoce edukacyjne, ubrania (odzież, buty itd.), bilety, koszty usług w tym napraw w zajmowanym lokalu mieszkalnym, koszty rehabilitacji (np. zakup okularów), a niektóre zaniżone (np. opał)". Nadto zarzucił, że analiza budżetu "była urzędniczą fikcją" oświadczając, że uchyla się od danych w niej zawartych i ewentualnych skutków prawnych z ww. powodów, bowiem jak strona stwierdził "formularz wywiadu środowiskowego jest wypełniony w sposób niekompletny oraz sprzeczny z jego oświadczeniami". Dalej stwierdził "nie jest prawdą, że otrzymywał z PUP w B. zasiłek i to w kwocie 713,64 zł. Otrzymywałem jedynie stypendium za staż". Strona opisała jak wydawane są środki z 500+ i odniosła się do dochodu, stwierdzając, że dochód rodziny "wynosił 650zł na miesiąc na 5 osób, gdyż pozostałe środki to środki pomocowe, które nie są wliczane do dochodu i dochodu rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 1) i 2) u.ś.r. w zw. z art. 2 pkt 4) i 5) u.p.o.u.a." W dalszej części odwołania strona przedstawiła swoje zdanie na temat egzekucji komorniczej, przywołała wyroki niektórych sądów dotyczące umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego". Reasumując, strona wniosła o umorzenie zobowiązań, bowiem jej zdaniem nie jest możliwe, aby mogła spłacić zadłużenie w ratach, gdyż nie ma z czego i jak stwierdziła "nie zanosi się na to, żeby ta sytuacja się zmieniła na jej korzyść, z kolei częściowe umorzenie zadłużenia wcale nie rozwiązuje jego problemu, zatem jest niecelowe". Strona domagała się ponownego rozpatrzenia sprawy.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] wydaną m.in. na podstawie art. 138 § Ipkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016r., poz.23 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało m.in., że organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia 12 września 2016 r. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości. Organ I instancji pismem z dnia 15 września 2016 r. Nr [...] zwrócił się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. o przesłanie informacji czy egzekucja świadczeń alimentacyjnych wypłacanej osobie uprawnionej R. K. wobec dłużnika pozostawała skuteczna przez okres 3 lat, 5 lat lub 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, co jest jedną z przesłanek do umorzenia ww. należności. Z zaświadczenia z dnia 19 września 2016 r. sygn. akt [...] Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. wynika, iż egzekucja była częściowo skuteczna, bowiem od R. K. w okresie od 03 listopada 2010 r. do 19 września 2016 r. wyegzekwowano dla wierzyciela za pośrednictwem komornika kwotę 4.207,90 zł. Z włączonego do akt sprawy kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 19 września 2016 r. wynika, że strona ur. [...] zamieszkuje w S., przy ul.[...], w wynajmowanym mieszkaniu, składającym się z 3 izb na I piętrze, w mieszkaniu jest zimna woda, ogrzewanie piecowe, gaz (butla), strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną – A. K. ur. [...] rodzina wychowuje trójkę dzieci: córkę L. K. ur. [...] córkę L. K. ur.[...]., syna A. K. ur. [...] Strona posiada wykształcenie zawodowe o specjalności mechanik maszyn górniczych, ukończyła także liceum ogólnokształcące (zaocznie, bez matury), posiada kursy zawodowe, takie jak: obsługa wózków spalinowych, kasa fiskalna, prawo jazdy kat. B., posiada także doświadczenie zawodowe w handlu (przez 8 lat pracowała w "[...]", "[...]"), obsługa klienta w firmach pożyczkowych, od 3 lat w firmach pogrzebowych. Z kolei A. K. posiada wykształcenie średnie. R. K. ma orzeczony w dniu [...] lekki stopień niepełnosprawności na okres do 28 lutego 2018 r. Strona posiada córkę z poprzedniego związku na którą ma zasądzone alimenty w wysokości 450 zł., jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w B., ukończyła staż, w październiku 2016 r. pobierze ostatni zasiłek ( w istocie stypendium za staż), który jest pomniejszony o egzekucję komorniczą dot. alimentów.

Organ podkreślił, że strona podejmuje prace dorywcze, uzyskuje z nich 300 zł. Konkubina jest bezrobotna nie zarejestrowana w PUP, otrzymuje świadczenia rodzinne i wychowawcze na trójkę dzieci. Rodzina nie może liczyć na pomoc finansową ze strony rodziców, którzy pomagają jedynie w formie żywności. Kolegium zaznaczyło, że R. K. miał wyjaśnić sytuację zawodową konkubiny, dot. rejestracji w PUP, jednak organ nie mogł nawiązać z ww. kontaktu (nie odbiera telefonu).

Kolegium wskazało, że z przeprowadzonej z udziałem strony analizy miesięcznego budżetu osoby/rodziny korzystającej lub ubiegającej się o pomoc wynika, że dochód rodziny wynosi 1.399,64zł + 1.500,00 zł z tytułu 500+, łącznie 2.899,64zł, kryterium dochodowe dla rodziny wynosi 2.570,00zł. Według oświadczenia strony, stałe wydatki miesięczne kształtują się następująco: czynsz 350,00zł, energia 120,00zł, gaz (butla) 45,00zł, woda 100,00zł, telefon 50,00zł, ubezpieczenie 53,00zł, opłaty TV 40zł, koszt zakupu opału (w oparciu o roczne zużycie opału) 80,00zł, opłata za pobyt w przedszkolu 170,00zł, środki czystości 50,00zł, egzekucja komornicza 314,68zł. Organ podkreślił przy tym, iż wywiad środowiskowy R. K. podpisał pod klauzulą " Oświadczam, że podane wyżej informacje są zgodne z prawdą".

Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 30. 1. Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Kolegium stwierdziło, iż odmawiając umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ I instancji wykazał, na jakiej podstawie oparł swoje twierdzenia i w czym wyrażają się przesłanki odmowy. Kolegium zauważyło, że sytuacja materialna rodziny strony nie jest trudna, jednak obecny stan zdrowia strony nie uniemożliwia podjęcia pracy, choćby w zakładzie pracy chronionej. Dodatkowo Kolegium zauważa, iż z dochodu rodziny jest możliwość spłacenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem obecnie rodzina też posiada obciążenia komornicze. Z kolei z włączonego zaświadczenia PUP w S. z dnia [...] Nr [...] wynika, że A. K. jest osobą zdrową, posiadającą średnie wykształcenie, zarejestrowaną w PUP od 29 września 2016 r. a w związku z tym, otrzymując propozycję stażu lub szukając na własną rękę pracy, będzie mogła przyczynić się do wsparcia budżetu rodziny.

Odnosząc się do kwestii poruszonej w odwołaniu a dot. właściwości organu I instancji, Kolegium wyjaśnia, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 ww. ustawy organem właściwym jest organ właściwy wierzyciela. Z akt sprawy wynika, że organem tym jest Prezydent Miasta S.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący R. K. oświadczył, że zaskarża rozstrzygnięcia organów obu instancji w całości i wnosił o stwierdzenie nieważności zaskarżonych aktów administracyjnych w całości, stosownie do art. 145 ust. 1 pkt 2 P.p.s.a., gdyż zachodzą przyczyny określone w art. 156 ust. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Alternatywnie lub przy dokonaniu przez Sąd stwierdzenia nieważności zaskarżonych rozstrzygnięć jedynie w części, wnosił o uchylenie zaskarżonych aktów administracyjnych w całości, stosownie do art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.., gdyż rozstrzygnięcia te zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, w szczególności art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 12, art. 19, art. 75, art. 77, art. 80, art. 107 ust. 1 i 3 k.p.a., art. 1 ust. 1 pkt 5), art. 2 pkt 2, 4 i 5 oraz art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 07 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, jak również art. 2, art. 3, art. 15 pkt. 4, 5, 6 oraz 107 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, oraz art. 7 Konstytucji RP. Nadto - niezależnie od powyższego - wnosił, by Sąd stwierdził, że wydanie zaskarznych aktów administracyjnych nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, a ponadto wnoszę, by Sąd w trybie art. 145a P.p.s.a. zobowiązał organ do wydania decyzji w określonym terminie wskazując jako sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie umorzenie długu alimentacyjnego, lub też sam dokonał takiego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skarżący podniósł podobne argumenty jak w odwołaniu, w tym szerzej przedstawił swoją opinię na temat właściwości organów rozpatrujących sprawę. Wskazywał, że podstawą jego wniosku był art. 30 ust. 2 omawianej ustawy. Skarżący zakwestionował sformułowania organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, szczegółowo opisał czynności organu I instancji w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, podczas rozpatrywania jego wniosku o umorzenie długu alimentacyjnego. Zarzucił zaskarżonej decyzji, iż "wyraźnie akcentuje obligatoryjny charakter zobowiązań alimentacyjnych rodziców w stosunku do dzieci". Podniósł m.in., że organ odwoławczy nie odniósł się do większości argumentów odwołania. Nie odniósł się między innymi do sygnalizowanej kwestii ustalenia dochodu rodziny w myśl art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdzie do dochodu zaliczył środki pomocowe. Nie zweryfikował także twierdzeń skarżącego o faktycznej możliwości podjęcia pracy przez skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej P.p.s.a. - (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wychodząc z przywołanych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, iż organ administracji wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia przepisów prawa w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, które to ustalenie obligowało Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (wbrew twierdzeniom skarżącego postępowanie było oparte o ten przepis prawa - pomimo zacytowania przez organy całego art. 30 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co wynika wyraźnie choćby z treści uzasadnienia organu I instancji, gdzie wyraźnie wyłuszczono, że analizy materiału dowodowego dokonano na podstawie art. 30 ust. 2 omawianej ustawy).

Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie: "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie- działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Innymi słowy przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym przy tym jest, że rozstrzygnięcie to winno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona.

Decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w ramach ustawowego skrępowania, gdyż powinny wskazywać dlaczego to, a nie inne rozwiązanie zostało wybrane.

W tej mierze wskazać należy, że analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do uprawnionego wniosku, że uzasadnienia decyzji obu instancji nie spełniają wymogów zawartych w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż organy te nie dokonały pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej zobowiązanego.

Art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego określa podstawowe części składowe, jakie powinna decyzja zawierać. Do tych części ustawodawca zalicza między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zasadzie sprowadza się do powtórzenia uzasadnienia i ustaleń organu I instancji.

Tego typu uzasadnienie wskazuje na niedbałość organu odwoławczego w rozpoznaniu sprawy, nie pozwala na rozpoznanie pełnych motywów, którymi kierowano się przy jej załatwieniu i powoduje, że w zasadzie, poprzez brak rzeczowej argumentacji, decyzja w istocie wymyka się spod kontroli.

Podkreślić trzeba, że wbrew swym obowiązkom organ odwoławczy nie odniósł się konkretnie do większości argumentów odwołania.

Organ odwoławczy nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Wynika to z art. 138 k.p.a., który przyznaje organowi kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czego następstwem jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji bądź uchylenie i zmiana zaskarżonej decyzji.

Należy wskazać, że organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie.

Oznacza to, że ma on obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji.

Wspomniane żądania, wnioski i zarzuty mogą być rzecz jasna zawarte także w złożonym przez stronę odwołaniu.

Stąd obowiązkiem organu odwoławczego o podstawowym znaczeniu jest również przytoczenie w tym względzie treści odwołania oraz ustosunkowanie się do wszystkich jego zarzutów w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Brak podania w uzasadnieniu decyzji motywów rozstrzygnięcia uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny legalności decyzji, a z drugiej strony powoduje niemożność poznania motywów takiego, a nie innego rozstrzygnięcia.

W szczególności organy nie rozważyły, czy odmowa umorzenia wyżej wymienionych należności nie doprowadzi do nieodwracalnych strat dla wnioskodawcy i biorąc pod uwagę konkretną, trudną sytuację skarżącego. Na marginesie, w tym miejscu nie można nie zauważyć, że nie sposób do końca zrozumieć (w świetle twierdzeń skarżącego zawartych w odwołaniu) konstatacji Kolegium, że sytuacja rodziny skarżącego nie jest trudna, gdyż aktualny stan zdrowia skarżącego pozwala – zdaniem organu – na podjęcie pracy.

Organ odwoławczy w ogóle nie zweryfikował kwestii, czy stan zdrowia skarżącego (który wg. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności posiada istotnie obniżoną zdolność do wykonywania pracy, wymaga zaopatrzenia w środki ortopedyczne itp.) pozwala mu na wykonywanie pracy. Nie zweryfikował zawartych w odwołaniu twierdzeń skarżącego o wielu próbach znalezienia pracy, wysłaniu wielu dokumentów aplikacyjnych do różnych firm i faktycznej niemożności podjęcia pracy. Także twierdzeń skarżącego, ze jest chory trwale i nieuleczalnie.

Niezrozumiałe jest również twierdzenie organu odwoławczego o niemożności uzyskania informacji na temat sytuacji zawodowej konkubiny skarżącego. W tej mierze organ odwoławczy wskazał bowiem, że do chwili obecnej (podaje tu datę 26 września 2016 r.) nie może nawiązać kontaktu ze skarżącym. Jest to dla Sądu niezrozumiałe skoro organ odwoławczy wydał swoją decyzję w dniu [...] r., a wskazana przez organ odwoławczy data upłynęła już przed wydaniem decyzji I instancyjnej.

Organ odwoławczy arbitralnie stwierdził, że obecny stan zdrowia umożliwia stronie podjęcie zatrudnienia.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie może podzielić stanowiska organu odwoławczego. Podkreślić należy, że organ powinien był dogłębnie przeanalizować aktualną sytuację dochodową, rodzinną i zdrowotną skarżącego. Organy dokładnie nie zbadały i nie ustosunkowały się do faktycznej, aktualnej sytuacji rodzinnej strony, a przecież to właśnie winny były poczynić, mając do dyspozycji zgromadzony materiał dowodowy. Innymi słowy- wywody organu pozostają w sferze ewentualnych zdarzeń (możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącego), które niekoniecznie dojdą do skutku.

Ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 powoływanej ustawy nie wskazał jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej rodziny, co oznacza, że kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany był przeanalizować i uwzględnić stan aktualny, bieżący.

Godzi się tu wskazać na stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 371/11 (CBOSA), gdzie wskazano wprost, że "ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności".

Stąd też, nie znajdując oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym- przewidywania organów, co do rzeczywistej możliwości zarobkowania przez stronę skarżącą, nie mogą zatem stanowić podstawy orzekania w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Z tych względów Sąd wyeliminował z obrotu prawnego decyzję organu odwoławczego. Nie przesądzając jednocześnie wyników ponownie prowadzonego postępowania wskazać godzi się, że organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych powinien szczegółowo ustalić stan faktyczny i okoliczności sprawy (w tym w zakresie m.in. rzeczywistego stanu zdrowia skarżącego i starań skarżącego o podjęcie stosownego zatrudnienia), a następnie dokonać ich oceny zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Organy dążąc do właściwego, zgodnego z prawem załatwienia sprawy, przy dochowaniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, powinny zatem podjąć wszelkie konieczne czynności, a w tym przeprowadzić między innymi dowody o których stanowi art. 75 § 1 k.p.a., które pozwoliłyby na jednoznaczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.