Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 223/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Wstrzymanie wykonania aktu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 61 § 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki , po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 539/23 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 2019 r. postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 18 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 539/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu wniosku P. S. (dalej: strona, skarżący) odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej do tego Sądu decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 28 marca 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 2019 r.

W piśmie z 27 listopada 2023 r. skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W jego uzasadnieniu wskazał, że wykonania decyzji skutkować będzie niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody. Powołał się w na sytuację ekonomiczną szczegółowo opisaną i udowodnioną w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy.

Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.), podkreślił, że skarżący nie wykazał - w sposób pozwalający na uwzględnienie tego wniosku - istnienia okoliczności świadczących o tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków skarżący upatrywał w konieczności poniesienia bardzo wysokich kosztów finansowych wykonania decyzji. W ocenie Sądu skarżący powołał się na "zwykłe" następstwa wykonania decyzji, tj. skutki wynikające z zastosowania wobec niego środków egzekucyjnych przez właściwe organy. Tymczasem zaskarżona decyzja kreuje obowiązek o charakterze pieniężnym. Ewentualne uchylenie tej decyzji w wyniku kontroli sądowoadministracyjnej, które nastąpiłoby po wykonaniu lub częściowym wykonaniu tej decyzji, rodzi obowiązek organu egzekucyjnego zwrotu na rzecz strony wyegzekwowanych do tego czasu środków wraz z odsetkami. Finansowe skutki wykonania decyzji organu mają zatem charakter odwracalny i nie wyczerpują przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Jednocześnie zdaniem Sądu wskazywane przez skarżącego w postępowaniu o prawo pomocy okoliczności (trudna sytuacja materialna, konieczność spłaty zobowiązań publicznoprawnych, jak i prywatnoprawnych) same w sobie nie wypełniają zaś przesłanek określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienia złożył skarżący. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a., wnosząc o zmianę postanowienia i wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 28 marca 2023 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wykonalności takiego aktu lub czynności, wyrażonej w art. 61 § 1 P.p.s.a. Wywieranie skutków finansowych dla zobowiązanego do zapłaty danego podatku jest naturalną konsekwencją egzekucji administracyjnej i choć skutki w tym zakresie są oczywiste i ujemne (prowadzą do zmniejszenia majątku), instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło.

Zgodnie natomiast z 61 § 3 P.p.s.a. sąd, przed którym toczy się postępowanie, jest uprawniony do uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu w całości lub w części, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego prawa złożenia kolejnego wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy.

Rozstrzygając na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a., sąd jest związany zamkniętym katalogiem przesłanek pozytywnych, którymi są: niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (por. Z. Kmieciak, Ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym, PiP 2003/5, s. 18 i n.). Użycie w art. 61 § 3 P.p.s.a. zwrotów nieostrych wiąże się z koniecznością konkretyzacji zawartej w nich normy ogólnej. Definiując przesłankę wyrządzenia znacznej szkody, w orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o taką szkodę (majątkową lub niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego (por. postanowienie NSA z 20 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 138/04, LEX nr 281811). Będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość nie miałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdy zachodzi niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Z kolei trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które – raz zaistniałe – powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie NSA z 13 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 182/10).

Obowiązek wykazania, czy w danej sprawie zachodzą przewidziane ustawą przesłanki, spoczywa na wnioskodawcy, gdyż jest jedyną osobą posiadającą wymaganą wiedzę. To wnioskodawca powinien uprawdopodobnić, że złożony wniosek zasługuje na uwzględnienie (por. np. postanowienia NSA z: 26 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 338/07; 10 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 106/11; 9 września 2011 r., sygn. akt II FSK 1501/11; 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku skarżącego nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania art. 61 § 3 P.p.s.a., a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

W zażaleniu skarżący podnosi, że wykonanie zaskarżonej decyzji skutkować będzie niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody, zaś jego sytuacja ekonomiczna została szczegółowo opisana i udowodniona w związku ze złożonym wnioskiem o zwolnienie z opłaty od skargi.

Z akt sprawy w zakresie przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt

[...] i dokumentacji tam przedłożonej, a przede wszystkim z postanowienia Referendarza Sądowego z 26 września 2023 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy i postanowienia Sądu z 6 listopada 2023 r. utrzymującego w mocy zaskarżone postanowienie wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy skarżący miał obowiązek przedstawienia dokumentacji odnoszącej się do możliwości finansowania kosztów sądowych. Tymczasem skarżący, pomimo wezwania do przedłożenia dokumentów obrazujących jego rzeczywistą sytuację majątkową, nie przedłożył wszystkich precyzyjnie określonych w wezwaniu dokumentów, które mogłyby podlegać ocenie w odniesieniu do zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Wyjaśnienia skarżącego w tym zakresie budziły wątpliwości. Skarżący bowiem, nie nadesłał dokumentów dotyczących eksploatacji zajmowanej przez niego nieruchomości, nie określił nawet przybliżonej kwoty miesięcznych wydatków na utrzymanie domu oraz nie ujawnił wysokości otrzymywanej pomocy finansowej od rodziny lub innych osób. W świetle pozyskanych informacji nie można też jednoznacznie stwierdzić, czy skarżący w rzeczywistości posiada niezgłoszone źródło dochodu, skoro pomimo faktu, że posiada wielomilionowe zajęcia egzekucyjne – formalnie nie podejmuje pracy zarobkowej. Stwierdzono zatem, że w przedłożonych przez skarżącego dokumentach oraz oświadczeniach znajdują się istotne luki i nieścisłości.

Podobne poglądy zostały wyrażone w postanowieniu referendarza Sądowego z 8 maja 2024 r. w sprawie o sygn. akt [...], którym odmówiono zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z 26 września 2023 r., sygn. akt [...]. W postanowieniu tym, zwrócono uwagę przede wszystkim na to, że złożone w odpowiedzi na wezwanie oświadczenia są niekonkretne i wymijające. Wnioskodawca nie wyjaśnił do kogo należy nieruchomość, w której zamieszkuje, jakie są koszty jej utrzymania. W poprzednio złożonym wniosku twierdził, że to nieruchomość należąca do ojca. Oświadczył nieprawdę w formularzu zatajając inne podmioty, w ramach których prowadzi działalność gospodarczą. Uwypukla w swoich oświadczeniach fakty, które w jego ocenie winny prowadzić do uwzględnienia wniosku, a pomija te niekorzystne z tego punktu widzenia. Oceniono, że egzekucje nie uniemożliwiły stronie prowadzenia działalności gospodarczej – pozostaje aktywnym przedsiębiorcą w ramach kolejnych powoływanych struktur, deklarując jednak brak dochodu z tego tytułu. Ponadto wnioskodawca jest doświadczonym przedsiębiorcą, działał i działa w ramach różnych podmiotów gospodarczych od wielu lat. Przy czym pomimo deklarowanych trudności finansowych skarżący nie doznaje uszczerbku w swoich koniecznych kosztach utrzymania, nie deklaruje braku środków na jedzenie czy leczenie. Powyższe wyjaśnienia skarżącego i przedłożone dokumenty budzą wątpliwości co do prawdziwości twierdzenia o pozostawaniu wnioskodawcy w niedostatku.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, oceniając wniosek skarżącego w świetle przywołanych przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a., prawidłowo uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniom skarżącego, jego sytuacja finansowa w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, na którą powołuje się we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, nie została przedstawiona w sposób pełny, poddający się weryfikacji, a jego oświadczenia budziły wątpliwości.

Ponadto zauważyć należy, że powstanie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej, podobnie jak fakt regulowania zobowiązań. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1350/13).

Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.