Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1080/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Sygn. akt II SA/Rz 1080//23 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 11 kwietnia 2023 r. nr SKO.4110/21/2023 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 stycznia 2023 r. nr PŚD-R.5011.807.2023.13461.


UZASADNIENIE

Decyzją z 11 kwietnia 2023 r. nr SKO.4110/21/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: "Kolegium"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "K.p.a.") i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej: "u.p.s"), po rozpatrzeniu odwołania A.R. (dalej: "Wnioskodawca"/"Skarżący") od decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent"/"organ I instancji") z dnia 24 stycznia 2023 r. nr PŚD-R.5011.807.2023.13461, sprawie przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku w łącznej wysokości 450.00 zł - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Skarżący wnioskiem z 4 stycznia 2023 r. zwrócił się o przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na zakup żywności, pokrycie kosztów zakupu leków oraz naprawę protezy zębowej. Prezydent ustalił, że Wnioskodawca spełnia warunki, od których uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego i decyzją z 24 stycznia 2023 r., przyznał zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności w kwocie łącznej 450,00 zł., wypłacanej w trzech miesięcznych transzach. W odwołaniu Skarżący wskazał, że jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 784,16 zł miesięcznie, która w całości przeznaczana jest na opłacenie rachunków. Przedstawiając sytuację zdrowotną zakwestionował stawkę dzienną (5 zł),na podstawie której przyznano zasiłek celowy. Wskazał, że przyznana miesięczna kwota zasiłku jest niższa od kwoty zasiłku przyznanego w 2019 roku, gdyż ta wynosiła 300 zł miesięcznie. Powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w swojej sprawie z 11 marca 2020 r. dotyczący zasiłku celowego.

Kolegium odwołania nie uwzględniło i przedstawiło materialnoprawne regulacje dotyczące zasiłku celowego, uwypuklając uznaniowy charakter przyznanego świadczenia. Wskazało też, że udzielanie pomocy społecznej jest limitowane posiadanymi przez organy administracji środkami, zwłaszcza pieniężnymi. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich potrzeb. Kolegium podkreśliło, że organ pomocy społecznej dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, które musi rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Skoro zatem budżet, którym dysponuje organ, pozwolił na przyznanie zasiłku celowego w kwocie niższej, niż oczekiwana przez Wnioskodawcę, to brak jest podstaw to czynienia organowi z tej przyczyny zarzutu, zwłaszcza, że przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że również wysokość przyznanego zasiłku zależy od uznania organu, opartego na jego możliwościach finansowych.

Decyzję tę Skarżący zaskarżył w całości, żądając jej uchylenia w całości, podobnie jak decyzji Prezydenta, oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżanej decyzji zarzucił:

1. obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 3 u.p.s. poprzez uznanie, że przyznany zasiłek na zakup żywności w kwocie 5 zł dziennie umożliwi życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, gdy tymczasem minimalna kwota pozwalająca na godne życie wynosi ok. 550 zł miesięcznie.

2. obrazę przepisów prawa, a mianowicie art. 39 ust. 1 u.p.s. poprzez uznanie, że przyznany zasiłek zaspokoi niezbędne potrzeby bytowe skarżącego.

3. obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 7 K.p.a. poprzez brak załatwienia sprawy w sposób zgody ze słusznym interesem skarżącego, w sytuacji gdy nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Zasada określona w art. 7 in fine K.p.a. nakazuje organom uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli, nie dając prymatu żadnej z powyższych wartości.

W uzasadnieniu Skarżący naprowadził, że organy rozpoznając wniosek pomijają orzecznictwo sądów administracyjnych w kwestiach będących przedmiotem sporu. Wskazał, że jego sytuacja życiowa i zdrowotna uległa pogorszeniu. Aby stosować się do zaleceń lekarzy, stosować odpowiednią dietę, Skarżący musi miesięcznie ponosić koszty wyżywienia w kwocie co najmniej 550 zł, a więc przyznany zasiłek w kwocie 5 zł dziennie nie zaspokoi niezbędnych potrzeb żywieniowych, co w konsekwencji uniemożliwi życie w warunkach odpowiadających godności człowieka i doprowadzi do niebezpieczeństwa znacznego pogorszenia stanu zdrowia. Skarżący odwołał się do sytuacji z 2020 r. i wyroku uwzględniającego jego skargę w tym samym przedmiocie z dnia 11 marca 2020 r. sygn. II SA/Rz 6/20. Podniósł również, że argument limitu posiadanych środków przez organy i takie korzystanie z owych środków na pomoc społeczną jest sprzeczne zarówno z ustawą o pomocy społecznej, jak i wieloma wyrokami sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga jest uzasadniona.

I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 4 stycznia 2023 r. Skarżący zwrócił się o przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na zakup żywności, pokrycie kosztów zakupu leków oraz naprawę protezy zębowej. W związku z tym przeprowadzony został 11 stycznia 2023 r. wywiad środowiskowy (aktualizacja), na podstawie którego Prezydent ustalił m.in. wysokość miesięcznego dochodu oraz kwoty wydatków Wnioskodawcy. Na tej podstawie oraz uwzględniając wnioski pracownika socjalnego, decyzjami z dnia 24 stycznia 2023 r., przyznał specjalny zasiłek celowy z przeznaczeniem na naprawę protezy zębowej w kwocie 70 zł, specjalny zasiłek celowy na zakup leków w kwocie 250 zł oraz zasiłek celowy (świadczenie pieniężne) na zakup posiłku w łącznej kwocie 450 zł, płatnej w trzech transzach: pierwsza – w kwocie 155 zł do realizacji w styczniu 2023 r., druga - w kwocie 140 zł do realizacji w lutym 2023 r. oraz trzecia - w kwocie 155 zł do realizacji w marcu 2023 r. Z uzasadnienia ostatnio wskazanej decyzji Prezydenta wynika, że świadczenie pieniężne wyliczone zostało przez pomnożenie stawki żywieniowej wynoszącej 5 zł przez ilość dni kalendarzowych w danym miesiącu. Po rozpatrzeniu odwołania Wnioskodawcy, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Decyzja Kolegium z dnia 11 kwietnia 2023 r. stanowi przedmiot skargi.

II. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 39 ust. 1 u.p.s. zgodnie z którym, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być w szczególności przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).

Jest oczywiste, że decyzja wydawana na podstawie art. 39 u.p.s. jest decyzją uznaniową co oznacza, że kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie i polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z 27 października 2020 r., sygn. I OSK 1011/20). Zatem w toku postępowania o przyznanie zasiłku celowego organ powinien ustalić czy wnioskodawca spełnia kryterium majątkowe przyznania pomocy oraz, czy wniosek dotyczy zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Konieczne jest również ustalenie czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej oraz jakie są możliwości finansowe organu przy uwzględnieniu potrzeb innych osób wnioskujących o udzielenie świadczeń z zakresu pomocy społecznej.

III. W rozpoznawanej sprawie postępowanie dotyczyło zasiłku celowego na zakup posiłku dla osoby z przewlekłą chorobą [...]. Prezydent stwierdził, że Wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku celowego, jak również, że występuje niezbędna potrzeba bytowa w zgłaszanym zakresie i przyznał pomoc pieniężną, stosując stawką dzienną wynoszącą 5 zł. Finalnie, mnożąc tę stawkę przez ilość dni w miesiącu przyznał świadczenie pieniężne na styczeń, luty i marzec 2023 r. w łączonej kwocie 450 zł (odpowiednio: 155 zł, 140 zł i 155 zł). Zaznaczyć należy, że wysokość przyjętej dziennej stawki nie została w jakikolwiek sposób uzasadniona w szczególności, że przyjęta kwota stawki dziennej wynikała z obowiązujących przepisów, względnie była zdeterminowana możliwościami finansowymi organu przyznanymi na ten cel. Kolegium, rozpatrując odwołanie od tej decyzji, pomimo załączonych dokumentów i podkreślenia, że w poprzednich okresach udzielona Skarżącemu na ten sam cel pomoc wynosiła 300 zł miesięcznie, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z argumentacją sprowadzającą się do uznaniowego charakteru decyzji i ograniczonych możliwości finansowych organu.

Argumentacja Kolegium odnośnie do ograniczonych możliwości finansowych organu nie jest oparta na jakimkolwiek materiale dowodowym, nie wynika również z uzasadnienia decyzji Prezydenta, który – co wymaga przypomnienia - świadczenie pieniężne ustalił w oparciu o przyjętą i nieumotywowaną stawkę dzienną wynoszącą 5 zł. Okoliczność ta w powiązaniu z niekwestionowanymi informacjami zawartymi w wywiadzie środowiskowym a dotyczącymi dochodu Skarżącego oraz ponoszonych niezbędnych wydatków, jak również stanu zdrowia, świadczy o naruszeniu art. 7 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, o jakim mowa w art. 145 § 21 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Stwierdzenia tego nie podważa nawiązanie przez Prezydenta w uzasadnieniu decyzji z dnia 24 stycznia 2023 r. do uchwały nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 – 2023 (M.P. z dnia 19 października 2019 r., poz. 1007), gdyż w uchwale tej podana została jedynie ogólna kwota środków w całym okresie realizacji Programu, którą określono na 2 750 000 tys. zł (§ 3 ust. 2). Z uchwały więc w żaden sposób nie wynika przyjęta przez organy stawka dzienna.

Reasumując, skoro organy obu instancji w jakikolwiek sposób nie umotywowały przyjętej stawki dziennej i nie skonfrontowały tej kwoty z warunkami osobistymi Skarżącego, w tym ze schorzeniami [...] (z czym związana jest zalecana dieta [...] i [...]), to naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przyznając zaś pomoc pieniężną na wnioskowany cel nie mogły zasłaniać się uznaniowym charakterem decyzji, jak również ogólnikowym stwierdzeniem o braku środków, czy też odesłaniem do programu rządowego.

Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną i poprzedzająca ją decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a.