Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 185/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 19 stycznia 2024 r. nr SKO/RŚ-423/441/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. K. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 19 stycznia 2024 r. nr SKO/RŚ-423/441/2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Polkowic (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 4 września 2023 r. nr 000752SP/09/2023 odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 26 października 2022 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem S. W. (ur.[...] r.) legitymującym się orzeczeniem z 9 maja 2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe.

Decyzją z 28 grudnia 2021 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którą – po rozpoznaniu odwołania – SKO utrzymało w mocy decyzją z dnia 21 lutego 2022 r.

W wyniku rozpatrzenia skargi od tej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) we Wrocławiu prawomocnym wyrokiem z 17 listopada 2022 r. o sygn. akt IV SA/Wr 239/22 uchylił obie ww. decyzje organów.

W następstwie wykonania ww. wyroku organ pierwszej instancji decyzją z dnia 16 maja 2023 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta – wskutek odwołania – została uchylona decyzją SKO z dnia 28 czerwca 2023 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia 4 września 2023 r. wydaną na podstawie art. 2, art. 17, art. 17b i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r.) organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem. Ustalił, że ojciec skarżącej jest wdowcem, ma dwoje dzieci, tj. skarżącą i jej brata. Ma orzeczony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności, przeszedł dwa udary mózgu, ma afazję, niedowład prawostronny, nadciśnienie. Opiekę nad nim sprawuje wyłącznie skarżąca, natomiast jej brat nie pomaga w opiece i nie wspiera ojca finansowo, mieszka ze skarżącą, pracuje dorywczo i jest uzależniony od alkoholu. Sprawowana przez skarżącą opieka polega na przygotowywaniu leków, czynnościach higienicznych, ubieraniu, przygotowywaniu posiłków, praniu, robieniu zakupów, sprzątaniu oraz wizytach lekarskich. Ustalił ponadto, że skarżąca posiada grunty rolne (0,7175 ha przeliczeniowego oraz 0, 6025 ha przeliczeniowego), nabyła gospodarstwo rolne w 2016 r. w drodze darowizny od ojca, nie prowadziła i nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Skarżąca w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 października 2021 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy na ojca, przed tym okresem nie pracowała, ponieważ chorowała, wychowywała czwórkę dzieci oraz sprawowała opiekę nad ojcem od marca 2014 r. W konsekwencji tych ustaleń organ pierwszej instancji ocenił, że niewątpliwie pomoc ojcu skarżącej jest potrzebna oraz że nie ma zastrzeżeń do wykonywanej przez skarżącą opieki, ze względu jednak na zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpatrzenia odwołania SKO zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W oparciu o art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) uznało, że w sprawie maja zastosowanie przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dni 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 zakwestionowało zastosowanie przez organ pierwszej instancji przepisu art. 17 ust.1b u.ś.r. Rozważyło następnie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Powołując się na w szczególności na dokumentację medyczną, wywiady środowiskowe oraz znany mu z urzędu fakt uchylenia decyzji przyznającej skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad ojcem (za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r.) uznało, że nie ma związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją skarżącej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Stwierdziło, że ojciec skarżącej nie jest całkowicie zależny od otoczenia, a czynności opiekuńcze skarżącej mają charakter pomocy i wsparcia, pomoc ta nie wiąże się z wykonywaniem czynności, których ojciec sam nie byłby w stanie wykonać. Udokumentowane choroby ojca skarżącej (niedowład połowiczny prawostronny, afazja mieszana po udarze niedokrwiennym mózgu z 203 r., guz prawego płata potylicznego, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca uogólniona, zespół psychoorganiczny) i jego stan samodzielności (nie jest osobą leżącą, sam spożywa posiłki, samodzielnie korzysta z toalety, wymaga pomocy i nadzoru w niektórych tylko czynnościach) wskazują, że nie wymaga on całodobowej opieki i obecności skarżącej, a ponadto do opieki nad ojcem zobowiązany jest również syn (brat skarżącej) podejmujący prace dorywcze. Wszystko to umożliwia skarżącej takie zorganizowanie opieki, by nie wiązało się z koniecznością niepodejmowania zatrudnienia. W konsekwencji, inaczej niż organ pierwszej instancji, organ odwoławczy stwierdził brak zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowanie zatrudnienia a koniecznością opieki nad ojcem - art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca zakwestionowała ustalenia i wywiedzione z nich wnioski ujęte w decyzji SKO z 19 stycznia 2024 r. Wskazała, że jest z ojcem na okrągło, zabiega o wizyty lekarzy, podaje leki i szykuje jakie powinny być dawki leków, dba o higienę osobistą ojca, goli go, pierze, przygotowuje posiłki, robi zakupy. Ojciec z nikim się "nie dogada", nie potrafi czytać, nie potrafi się podpisać. Do skargi dołączyła oświadczenie ojca w formie aktu notarialnego o zakresie sprawowanej przez skarżącą opieki.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i złożyło wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W piśmie procesowym z 15 kwietnia 2024 r. skarżąca wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrola legalności dotyczy decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zaskarżona decyzja została wydana w dniu 19 stycznia 2024 r. w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., co Sąd ocenia jako prawidłowe.

Sąd za prawidłową uznał ocenę organu odwoławczego w zakresie niezastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K38/13.

Wedle organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., ponieważ sprawowana przez skarżącą opieka nad niepełnosprawnym ojcem nie uzasadnia niepodejmowania zatrudniemoże być współdzielona z trzema siostrami – zstępnymi matki - i skutkiem tego nie wyklucza podjęcia zarobkowania przynajmniej w ograniczonym wymiarze czasu pracy.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przystępując do kontroli legalności zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności Sąd rozważył związanie w sprawie prawomocnym wyrokiem WSA we Wrocławiu z dnia z 17 listopada 2022 r. o sygn. akt IV SA/Wr 239/22. Na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ww. rozpoznający skargę dotyczył decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wniosku skarżącego i zawiera ocenę prawną oraz wskazania co dalszego postępowania, którymi organy obu instancji zostały w sprawie związane. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że skarżącej został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy i organ pierwszej instancji uznawał, że wymagane ustawowo przesłanki w tej materii zostały spełnione, natomiast dla potrzeb ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy obu instancji uznały, że przesłanki te nie zostały spełnione. Stwierdził, że odmienna ocena prawna sytuacji skarżącej w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne w stosunku do oceny sformułowanej w postępowaniu o specjalny zasiłek opiekuńczy, przy zbieżnych przesłankach przyznania obu komentowanych świadczeń rodzinnych i żądania przez skarżącą przyznania korzystniejszego świadczenia, stanowi naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej. Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 k.p.a.). Organy nie zawarły uzasadnienia w zakresie odmiennej oceny tych samych okoliczności faktycznych na tle prawa wprawdzie do różnych świadczeń, ale o zbieżnych przesłankach ich przyznawania, co w konsekwencji uzasadnia zarzut naruszenia przez organ wynikającej z art. 11 k.p.a. zasady przekonywania i powiązanego z tą regułą normy art. 107 § 3 k.p.a. Organy nie wyjaśniły bowiem przyczyn zaistniałej sprzeczności. W obrocie prawnym nie powinno dochodzić do przypadku funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania. WSA zobowiązał organ do ponownego zbadania stanu faktycznego sprawy oraz jego oceny w kontekście spełnienia przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia i przy wydaniu ewentualnej decyzji odmownej – wykazania, jakie przyczyny uzasadniają odmienną ocenę stanu faktycznego w niniejszej sprawie w stosunku do sprawy dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego lub wykazania, iż w okresie między przyznaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego a rozpoznaniem (ponownym) wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zmienił się stan faktyczny sprawy.

Oceną prawną zawartą w ww. wyroku związany jest obecny skład orzekający byłby związany.

Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonej decyzji, to znaczenie ma wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. stanowiąca podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie. Przytoczona powyżej treść tego przepisu wskazuje, że przesłanką przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności "albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami (...)". Takie orzeczenie posiada ojciec skarżącej.

W sprawie bezsporne jest, że ojciec skarżącej (ur. [...] r.) jest wdowcem i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, a skarżąca mieści się kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym

Sporne jest w istocie to, czy ojciec skarżącej wymaga opieki stałej lub długotrwałej i w konsekwencji czy charakter i zakres tej opieki sprawowany przez skarżącą przy ewentualnym udziale brata (syna ojca skarżącej) uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ocena w tym zakresie różnił decyzje obu organów. Organ pierwszej instancji nie miał wątpliwości, że ojciec skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki, a skarżącą opiekę te sprawuje w adekwatnym zakresie, natomiast SKO uznało, że ze względu na samodzielność ojca opieka ta ma nie ma takiego charakteru, a czynności skarżącej stanowią jedynie wsparcie i pomoc. W konsekwencji, zdaniem SKO, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżąca a wykonywaną przez nią opieką nad ojcem. Zakres sprawowanej przez skarżącą opieki to czynności dnia codziennego, które nie stoją na przeszkodzie podjęcia zatrudnienia, mogą być wykonywane o różnych porach dnia oraz z pomocą brata skarżącej, więc przy dobrej organizacji czasu skarżąca mogłaby pogodzić pracę ze sprawowaniem tej opieki.

Wedle skarżącej, spełnione zostały przesłanki do ustalenia jej prawa do przedmiotowego świadczenia.

Z ustaleń w sprawie, m.in. dokonanych przez pracownika socjalnego, wynika, że ojciec skarżącej ma niedowład prawostronny w wyniku przebytego dwukrotnie udaru mózgu, ma zaburzenia mowy (afazja) oraz aleksja, agrafia, akalkulia. Z dokumentacji medycznej wynika, że komunikacja ze skarżącym jest bardzo utrudniona i ograniczona, częściowo tylko rozumie proste polecenia. Porusza się przy pomocy kuli, wymaga opieki i pomocy osób drugich, utrzymania należytej czystości i higieny, wymaga przygotowania i podania posiłków oraz leków. Skarżąca zapewnia i zabezpiecza ojcu wszystkie potrzeby życiowe oraz pozostaje stale do jego dyspozycji. Brat skarżącej nie uczestniczy w opiece i jest uzależniony od alkoholu (protokół z przesłuchania świadka – 1 sierpnia 2023 r.)

Z akt administracyjnych wynika ponadto, że skarżącej przyznany został specjalny zasiłek opiekuńczy (od 1 stycznia 2015 r. do 31 października 2021 r.). Organ odwoławczy podał, że decyzja w tej sprawie z dnia 13 października 2020 r. (za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r.) nr 001058519A/10/2020 została uchylona wskutek wznowienia postępowania (decyzja organu pierwszej instancji z dnia 5 października 2023 r. utrzymana w mocy decyzją SKO z dnia 1 grudnia 2023 r.). Z urzędu Sądowi wiadomo, że powodem uruchomienia nadzwyczajnego trybu weryfikacji ww. decyzji było ustalenie, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne i osiąga dochody przekraczające kryterium dochodowe, od którego uzależnione jest prawo do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16a ust. 2 u.ś.r.). Prawomocnym wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2024 r. o sygn. akt IV SA/Wr 73/24 WSA oddalił skargę skarżącej w tej sprawie.

Mając zatem na uwadze ocenę prawną wynikającą z wyroku WSA z dnia 17 listopada 2022 r. o sygn. akt IV SA/Wr 239/22, którym Sąd w składzie orzekającym jest związany, oraz przyczynę uchylenia prawa skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to zaskarżona decyzja nie wykazała zmiany stanu faktycznego ani przyczyn odmiennej jego oceny. Powodem – wyłącznym - uchylenia decyzji w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego była okoliczność, która w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia. Oznacza to, że pozbawienie skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego nie ma wpływu w żadnym stopniu na ocenę spełnienia przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd w składzie orzekającym nie ma natomiast wątpliwości, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, został prawidłowo oceniony przez organ pierwszej instancji natomiast - błędnie oceniony przez organ odwoławczy w zakresie spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r.

Niepełnosprawny, z niedowładem prawostronnym, z problemami w poruszaniu się, znacznymi trudnościami w porozumiewaniu się, z utraconą umiejętnością czytania, z wybiórczym rozumieniem poleceń, zaburzonym rozpoznawaniem przedmiotów, z zaburzeniem wzrokowo-przestrzennym, ze wskazaniem opieki ze strony innych osób odnośnie do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych 73 letni - na dzień wydania zaskarżonej decyzji – ojciec skarżącej wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu oraz zaspokajaniu wszystkich potrzeb dnia codziennego. Jego stan zdrowia wymaga sprawowania całodobowej opieki, co prawidłowo ustalił organ pierwszej instancji, natomiast nieklarownie ustalenie to zakwestionował organ odwoławczy analizując zaświadczenia lekarskie, skierowania i ich realizację w sprawie w miejsce ustalonego stanu faktycznego wynikającego z wywiadu środowiskowego, dokumentacji medycznej i dowodów z przesłuchań skarżącej oraz jej brata oraz ojca. Sąd w składzie orzekającym nie ma wątpliwości w tym zakresie, ponieważ zebrane dowody w sprawie są jednoznaczne – ojciec skarżącej wymaga sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r.

Wobec tego, wbrew uznaniu SKO – istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowanie zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem

Celem zatem uregulowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Istnienie tego związku podlega ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Ocena ustaleń faktycznych dokonana w zaskarżonej decyzji zupełnie pomija opis stanu zdrowia ojca skarżącej, który w połączeniu z wiekiem nie pozwala na proste przyjęcie, że jeśli nie leży unieruchomiony w łóżku, potrafi sam korzystać z toalety itd., to poza tym jest samodzielny i w zasadzie nie wymaga opieki. Ocena taka jest sprzeczna z dowodami w sprawie i doświadczeniem życiowym. Skarżąca podała szczegółowo i wielokrotnie zakres czynności opiekuńczych z odniesieniem ich do czasu, jaki zajmują. Brat skarżącej okoliczność tę potwierdził i ponadto oświadczył, że nie pomaga siostrze (skarżącej) w opiece nad ojcem.

Nie można w tej sytuacji uznać, jak to przyjął organ odwoławczy – inaczej niż organ pierwszej instancji, że opieka nad ojcem skarżącej nie ma cech opieki stałej lub długotrwałej. Oceny tej nie może zmieniać okoliczność obowiązku alimentacyjnego spoczywającego na bracie, któremu – jak wynika wprost z akt administracyjnych sprawy i nie jest to kwestionowane przez organy – nie można powierzyć opieki nad ojcem. Okoliczności sprawy świadczą, że na skarżącej spoczywa ciężar codziennej, stałej opieki. Opieka ta, wbrew ocenie SKO, nie polega wyłącznie na czynnościach dnia codziennego, choć te również w całokształcie czynności wykonywanych przez opiekuna stanowią element opieki w rozumieniu art. 17 u.ś.r.

Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną, że, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, CBOSA). Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18, CBOSA). Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów u.ś.r. nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, CBOSA).

Nie można tworzyć nowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Za orzecznictwem, opieka to nie tylko dobrostan fizyczny osoby schorowanej. Jest to również wyręczanie tej osoby z codziennych obowiązków, normalnych czynności dnia codziennego, rodzinnych, życiowych. Sprowadzenie opieki tylko do czynności pielęgnacyjnych z pominięciem innych prowadzi do zdeformowania znaczenia opieki, a to z kolei wypaczałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego.

W konsekwencji, SKO wskutek - również błędnej - wykładni prawa, nieprawidłowo oceniło zebrane dowody i błędnie ustaliło, że opieka sprawowana przez skarżącą nie ma cech opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Niewłaściwie też uznało, że w sprawie brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawną matką.

Wskazać należy, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca przewidział dwie przesłanki przyznania świadczenia, tj. niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie zatrudnienia. Przy czym, okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpatrywania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy. Bez znaczenia pozostaje nawet, czy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Podkreślić w tym miejscu należy, że ww. norma nie wymaga, aby strona zrezygnowała z pracy zarobkowej, a wystarczającym jest, aby nie miała realnej możliwości jej podjęcia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną.

W konsekwencji, SKO błędnie oceniło, że nie ma związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, cierpi na liczne schorzenia. Związek ten niewątpliwie zachodzi, bowiem niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że ojciec skarżącej ze względu na zaawansowany wiek i liczne schorzenia wymaga całodobowej, stałej opieki i obecności skarżącej, która będzie w pobliżu gotowa do udzielenia pomocy.

Należy ponadto wskazać na ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że pod pojęciem opieki stałej należy również rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. W konsekwencji można to uznać za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem opieka skarżącej sprawowana nad niepełnosprawnym ojcem nosi cechy opieki stałej i długotrwałej.

W realiach rozpoznawanej sprawy uznać zatem należy, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem nie daje jej sposobności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca codziennie wykonuje osobiście wszelkie czynności opiekuńcze w takim zakresie, który pozostaje adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stan zdrowia ojca skarżącej, osoby niepełnosprawnej, wymaga bez wątpienia stałej przy niej obecności i podejmowania różnego rodzaju czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Zauważyć też trzeba, że skarżąca przez cały czas pozostaje w gotowości do udzielenia matce wymaganej pomocy. Nawet zatem, jeśli skarżąca nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem nie wymaga tego stan i potrzeba ojca, to pozostaje w tym czasie w jego dyspozycji, co także, bez wątpienia, stanowi element sprawowanej opieki. Mając na względzie zakres i charakter sprawowanej opieki nad ojcem, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ponadto wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżący, czy może ktoś z rodzeństwa, winien sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23, 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21, CBOSA).

Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a wobec stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 77 k.p.a. i art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r.

Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku oraz okoliczność, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.