Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1242/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: Art. 128, art. 129, art. 135, art. 140
journal: Dz.U. 2023 poz 2809
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)

SENTENCJA

| | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 grudnia 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 czerwca 2024 r. znak SKO-NP-4115-422/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 czerwca 2024 r. znak: SKO-NP-4115-477/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.; dalej: u.ś.r.) w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: u.ś.w.), utrzymało w mocy decyzję z dnia 24 listopada 2023 r. znak: DŚR.5231.262.SP.2023 Wójta Gminy G. którą odmówiono E. W. (dalej: skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 wnioskowanego w związku z opieką nad matką E.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 24 listopada 2023 r. Wójt Gminy G. odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wnioskowanego w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że w dniu 17 października 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 23 lipca 2008 r. wydanym na stałe, z którego wynika, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 2003 r., tj. od 64. roku życia.

Na podstawie oświadczenia skarżącej ustalono, że nie podejmuje (rezygnuje) ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia 4 lipca 2014 r. znak: GOPS.527-353/ZDO/07/2014 (zmienioną decyzją znak GOPS. 527-353/ZDO/11/2018 z dnia 19 listopada 2018 r.) został przyznany skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką na okres od 15 maja 2014 r. do bezterminowo.

Do złożonego w dniu 17 października 2023 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dołączone zostało oświadczenie matki skarżącej o osobach spokrewnionych w linii prostej, którymi są: córka – H., córka – E., córka – E.1, córka – T., syn – K. oraz syn S. W dniu 17 października 2023 r. dostarczone zostało oświadczenie własne córki H., w którym oświadczyła, że nie jest w stanie zajmować się mamą, ponieważ mieszka daleko od rodzinnego domu, pracuje zawodowo i nie jest w stanie codziennie dojeżdżać, aby pełnić całodobową opiekę nad mamą, która jej potrzebuje. W dniu 17 października 2023 r. dostarczone zostało również oświadczenie własne córki E.1, w którym oświadczyła, że nie jest w stanie zajmować się mamą, ponieważ mieszka z dala od domu rodzinnego i nie jest w stanie codziennie dojeżdżać z W. do Z. i koszty codziennego dojazdu przekraczałyby otrzymany zasiłek. W dniu 17 października 2023 r. dostarczone zostało także oświadczenie własne córki T., w którym oświadczyła, że nie jest w stanie zajmować się mamą, ponieważ mieszka z dala od domu rodzinnego, posiada gospodarstwo rolne w K. i nie może codziennie dojeżdżać do całodobowej opieki nad niepełnosprawną mamą. W dniu 17 października 2023 r. dostarczone zostało też oświadczenie własne syna K., w którym oświadczył, że nie jest w stanie zajmować się mamą, ponieważ pracuje zawodowo i jest całymi dniami poza domem i nie może zapewnić całodobowej opieki nad niepełnosprawną mamą. W dniu 17 października 2023 r. dostarczone zostało oświadczenie własne syna S., w którym oświadczył, że nie jest w stanie zajmować się mamą, ponieważ pracuje zawodowo i jest całymi dniami poza domem i nie może zapewnić całodobowej opieki nad niepełnosprawną matką.

Organ wskazał, że w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki został przeprowadzony przez pracownika socjalnego wywiad środowiskowy z którego wynika, matka skarżącej ma 84 lata, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Ze względu na liczne choroby i niepełnosprawność wymaga opieki osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu. Leczy się na nadciśnienie tętnicze, wymaga stałego leczenia i przyjmowania lekarstw, jest po zatorowości płucnej, zakrzepicy żył kończyny dolnej, ma migotanie przedsionków, cukrzycę, chorą tarczycę - guzek hypoechogeniczny płata lewego. Opiekę nad niepełnosprawną matką sprawuje skarżąca, która pomaga matce w czynnościach pielęgnacyjnych (pomoc przy ubieraniu), wymaga pomocy w poruszaniu się, ponadto zapewnia posiłki, dowozi do lekarza, podaje lekarstwa, robi zakupy, sprząta, zapewnia opał. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką codziennie 7 dni w tygodniu w godzinach 7.00-22.00, w pozostałych godzinach jest w kontakcie telefonicznym i jest jedyną osobą, która może jej zapewnić opiekę. Osoba wymagająca opieki ma jeszcze pięcioro dzieci, które posiadają własne rodziny i nie są w stanie się nią opiekować: syn, który mieszka z niepełnosprawną matką nie jest w stanie się opiekować, ponieważ ma małe dzieci i chorą żonę i jest często w szpitalach. Matka skarżącej, bez pomocy skarżącej, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Opieka sprawowana jest prawidłowo, nie budzi zastrzeżeń.

Organ powołał się na wyjaśniania Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z których wynika, że sam Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie określił skutki wejścia w życie swojego wyroku z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, w zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wskazano, że wyrok nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa.

Na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy i biorąc pod uwagę stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 09.05.2018 r. organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunku zawartego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który jest jednym z kilku warunków, które należy spełnić łącznie w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jak wynika z orzeczenia, niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 2003 r., tj. od 64. roku życia. Skarżąca spełnia przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednak ustawodawca pozbawił osoby prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą, której niepełnosprawność powstała później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje żadnych możliwości niezastosowania tej negatywnej przesłanki. Z uwagi na nie spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ odmówił wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca podniosła, że stanowisko organu dotyczące wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezasadne. Zaznaczyła, że zgodnie z jednolitym stanowiskiem sądów administracyjnych wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 przesądza o tym, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej ma obowiązek zbadać, czy skarżący spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W ocenie skarżącej brak podstaw do przyznania decydującego znaczenia dla wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyjaśnieniom zamieszczonym na stronie internetowej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

Kolegium wskazało, że organ I instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił - co słusznie podnosi skarżąca - zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem ww. orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Jeżeli zatem przepis prawa (niezależnie czy rangi ustawowej, czy aktu podstawowego) zostanie przez TK uznany za niekonstytucyjny, a tym samym trwale wyeliminowany z systemu prawa, to nie będzie mógł być stosowany przez organy administracyjne oraz sądy w trakcie rozstrzygania sprawy.

Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13.

Reasumując Kolegium stwierdziło, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że niniejszej sprawie ustaleniu podlega także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Z ustaleń wywiadu środowiskowego, który został przeprowadzony przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki - wynika, że matka skarżącej ze względu na liczne choroby i niepełnosprawność wymaga opieki osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu. Jest po zatorowości płucnej, zakrzepicy żył kończyny dolnej, ma migotanie przedsionków, cukrzycę, chorą tarczyce, ponadto leczy się na nadciśnienie tętnicze - wymaga stałego leczenia i przyjmowania lekarstw. Opiekę nad niepełnosprawną matką sprawuje skarżąca, która pomaga matce w czynnościach pielęgnacyjnych, pomoc przy ubieraniu, przy przemieszczaniu się, przygotowuje posiłki, dowozi do lekarza, podaje lekarstwa, robi zakupy, sprząta, zapewnia opał, sprawuje opiekę nad matką codziennie 7 dni w tygodniu w godzinach od 7 do 22 w pozostałych godzinach jest w kontakcie telefonicznym i jest jedyną osobą która może jej zapewnić opiekę. Pracownik ustalił, że matka skarżącej ma jeszcze pięcioro dzieci, które posiadają własne rodziny i nie są w stanie się nią opiekować, syn który z nią mieszka nie jest w stanie się nią opiekować ponieważ ma małe dzieci i chorą żonę na nowotwór i jest często w szpitalach.

Matka skarżącej oświadczyła, że skarżąca, która się nią opiekuje zapewnia jej opiekę medyczną, opiekuńczą, pomaga jej w jej trudnościach zwłaszcza w poruszaniu się, ponieważ ma zawroty głowy, boi się sama poruszać, sprawdza jej cukier co trzy godziny, mierzy jej ciśnienie, przygotowuje posiłki odpowiednie dla diety cukrzycowej i nadciśnienia. Oświadczyła ponadto, że choruje na wiele chorób przewlekłych, które utrudniają jej funkcjonowanie w środowisku, boi się być sama, ma lęki, wymaga całodobowej opieki. W oświadczeniu wskazała także, że ma jeszcze pięcioro dzieci, które z uwagi na swoją sytuacje zawodową, mieszkaniową oraz rodzinę, nie są w stanie się nią opiekować, natomiast córka – skarżąca, która się nią opiekuje mieszka obok niej i zapewnia jej opiekę.

Skarżąca oświadczyła, że opiekuje się mamą, która wymaga całodobowej opieki osoby drugiej, pomaga jej we wszystkich czynnościach dnia codziennego, sprząta, gotuje, pierze, pomaga się ubrać, przygotowuje i podaje leki, zawozi do lekarza, umawia wizyty u specjalistów, pomaga mamie wychodzić na zewnątrz. Skarżąca oświadczyła, że mama ma zawroty głowy, problemy z pamięcią, koncentracją, jest po usunięciu torbieli w głowie, przeszła zatorowość płucną, zakrzepicę żył kończyny dolnej, ma migotanie przedsionków, cukrzycę, nadciśnienie, guzek hypoechogeniczny płata lewego.

W oświadczeniu skarżąca wskazała, że o godz. 7 rano przychodzi do mamy, budzi ją i podaje leki, podaje insulinę, po 2 godzinach ponownie sprawdza cukier, podaje śniadanie po czym sprawdza cukier, wychodzi z mamą na spacer. Po powrocie przygotowuje obiad i podaje, po obiedzie ponownie sprawdza pomiar cukru podaje leki na astmę, mama idzie odpoczywać, następnie przygotowuje wieczorne leki, podwieczorek i kolacje, ponownie mierzenie cukru i kąpiel. Skarżąca oświadczyła, że ma pięcioro rodzeństwa, które z uwagi na sytuację rodzinną i mieszkaniową nie są w stanie się nią opiekować.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że skarżąca ma pięcioro rodzeństwa, które w równym stopniu co ona zobligowane są do współuczestnictwa w opiece nad matką, a z oświadczeń złożonych w dniu 17.10.2023 r. wynika, że nie uczestniczą w tej opiece.

Kolegium nie zakwestionowało faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca jest do tego zobowiązana nie tylko moralnie, ale także prawnie z racji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego, ponadto wskazano, że z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że oprócz skarżącej jest jeszcze pięć osób - jej rodzeństwo - zobowiązane w równym stopniu do alimentacji na rzecz niepełnosprawnej matki, zaś wśród wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji po stronie żadnej z nich nie ma przeszkód - które świadczyłyby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mających charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób.

Przesłanki obiektywne to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, czy stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności, który nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.

Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają, tym bardziej że wykonanie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych.

W tym miejscu Kolegium wskazało, że wyjaśnienia zawarte w oświadczeniach pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej matki nie wskazują, że w stanie faktycznym istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż pozostałe rodzeństwo skarżącej nie jest w stanie wspomóc skarżącej w opiece i zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni.

Ponadto podkreślono, że do akt sprawy nie zostały dołączone żadne dokumenty świadczące o tym, że osoby te legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ich sytuacja finansowa - czy też jak wskazuje skarżąca i jej niepełnosprawna matka w złożonym oświadczeniu z dnia 9 listopada 2023 r. - mieszkaniowa nie pozwalają na współuczestnictwo w zapewnieniu matce opieki.

Okoliczności polegającej na tym, że osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, mają rodziny, posiadają gospodarstwo rolne, pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na nich zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczności o charakterze obiektywnym, które pozwoliłyby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji.

Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli pozostałe dzieci z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki (realizować obowiązku alimentacyjnego w ww. sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. skarżąca, zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci (w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu, co skarżąca są zobowiązane do alimentacji względem matki.

W niniejszej sprawie, jak wyżej wskazano, oprócz skarżącej jest jeszcze jej rodzeństwo, tj. dwóch braci (S. mieszka razem z matką, K. mieszka w tej samej miejscowości co niepełnosprawna matka) i trzy siostry obciążone - w tym samym stopniu, co skarżąca - ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich.

Podsumowując powyższe wywody oraz odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu stwierdzono, że fakt posiadania przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez nią tej opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium stan faktyczny ustalony przez organ w niniejszej sprawie daje podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia aczkolwiek nie z powodu wskazanego przez organ.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na:

a) przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż matka skarżącej posiada, oprócz skarżącej, jeszcze inne dzieci, a fakt posiadania przez skarżącą rodzeństwa zobowiązanego w równym stopniu do alimentacji matki może stanowić kryterium negatywne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) uznaniu, że sam fakt istnienia po stronie rodzeństwa skarżącej potencjalnego obowiązku alimentacyjnego wynikającego z pokrewieństwa w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki uprawnia do badania sytuacji majątkowej i rodzinnej rodzeństwa skarżącej w kontekście możliwości sprawowania opieki nad matką, a przez to nieuprawnionym przyjęciu, że w sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się jedna z osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki dopuszczalne jest ustalanie możliwości sprawowania opieki, jako formy realizacji obowiązku alimentacyjnego, przez pozostałe osoby spokrewnione w tym samym stopniu, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego;

c) przyjęciu, że w sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką ubiega się jedno z dzieci, to brak po stronie pozostałych dzieci obiektywnych przeszkód do świadczenia wsparcia osobie z niepełnosprawnością i osobie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne np. w formie osobistych starań lub w formie finansowej, może stanowić okoliczność przesądzającą o braku podstaw do przyznania świadczenia wobec niespełnienia wymogu wynikającego z art. 17 ust. 1 u.ś.r.;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak poinformowania skarżącej przed rozstrzygnięciem, jakie przesłanki powinna wykazać i jakie dowody powinna dostarczyć oraz dokonanie analizy i wyciągnięcie wniosków, w zakresie ustalenia możliwości sprawowania opieki (bezpośrednio/pośrednio) przez inne osoby, na których ciąży wobec osoby niepełnosprawnej obowiązek alimentacyjny, wyłącznie w oparciu o oświadczenia przedłożone na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji skarżąca podniosła, że zrezygnowanie przez nią z zatrudnienia wynikało z konieczności sprawowania opieki nad matką, która wymaga pełnej dyspozycyjności. Możliwości zarobkowe rodzeństwa skarżącej nie pozwalają im na sprawowanie bezpośredniej opieki nad matką, jak i pokrycia kosztów tej opieki. Zdaniem skarżącej brak podstaw, by uznać że z zawartego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. odesłania do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że znaczenie prawne dla ocen przyjmowanych na potrzeby spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma kwestia istnienia obowiązku alimentacyjnego obciążającego inne osoby niż skarżąca. W takiej sytuacji zastosowanie powinny znaleźć ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ I instancji w zawiadomieniu nie wskazał żadnych zależnych od skarżącej przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane w art. 79a § 1 i 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu nie spełnia prawem przewidzianych wymogów. "W orzecznictwie trafnie podnosi się, że podejmowane przez organy administracji decyzje winny spełniać standardy wskazane w art. 107 § 1 k.p.a., w tym muszą zawierać powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej, jest jej integralną częścią i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Motywy decyzji winny więc odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji (wyrok NSA z 17 stycznia 2018 r. I OSK 1668/17, Lex 2458448)" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 3071/18, opubl. w CBOSA). Wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2017 r. sygn. I OSK 2815/15 i z dnia 2 sierpnia 2022 r., I GSK 1737/21, opubl. w CBOSA), jak również w doktrynie wskazano, iż cechą dobrego - prawidłowego uzasadnienia jest logiczny związek, zgodność z rozstrzygnięciem i jego treścią, brak wywodów sprzecznych lub rozbieżnych z rozstrzygnięciem, ścisłość i dokładność wywodów, ich zwięzłość i prostota ujęcia oraz kompletność motywów (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. B. Adamiak, J. Borkowski wyd. 8. C.H. Beck str. 520). Wadliwe sformułowane uzasadnienie decyzji przeczy zasadom działania organów administracji publicznej, jak zasada pogłębiania zaufania obywatela do państwa (art. 8 k.p.a.), czy też zasada przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (art. 11 k.p.a.). Przywołana zasada z art. 8 k.p.a. znajduje również swoje odzwierciedlenie w treści art. 107 § 3 k.p.a., który przewiduje, że uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie decyzji administracyjnej jest istotne również z uwagi na zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej winien wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Tym samym powinien informować strony postępowania o stanie prawnym oraz o wszystkich okolicznościach faktycznych mających znaczenie dla sprawy, przekazywać informacje zmierzające do wykazania racjonalności, słuszności i skuteczności rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. I OSK 1351/16 i z dnia 6 października 2020 r., sygn. I OSK 3235/18 (opubl. w CBOSA) podkreślił, że do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. dochodzi wtedy, gdy uzasadnienie decyzji nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie albo gdy mimo formalnej poprawności jego treść - ze względu np. na ogólnikowość stwierdzeń i argumentów - nie pozwala na skontrolowanie poprawności rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym czyni w stopniu istotnym wątpliwym poprawność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie.

W niniejszej sprawie organ wskazał, że decyzją z dnia 4 lipca 2014 r. znak: GOPS.527-353/ZDO/07/2014 (zmienioną decyzją znak GOPS. 527-353/ZDO/11/2018 z dnia 19 listopada 2018 r.) został przyznany skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką na okres od 15 maja 2014 r. do bezterminowo; w uzasadnieniu decyzji brak jest jednak wskazania od kiedy skarżąca z zasiłku tego zrezygnowała, w aktach sprawy brak jest także dokumentów, z których wynikałaby data rezygnacji przez skarżącą z tego zasiłku.

Dalej w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, organ nie ustalił czy matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia. W aktach administracyjnych, poza orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie została zgromadzona dokumentacja medyczna wskazująca na jakie schorzenia cierpi matka skarżącej, a także zawierająca wskazania lekarskie co do zakresu pomocy koniecznej ze względu na jej stan zdrowia.

Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 23 lipca 2008 r. wydanym na stałe, z którego wynika, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 2003 r., tj. od 64. roku życia.

Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie podejmuje ona stałego zatrudnienia.

Zdaniem Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, czy matka skarżącej nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna. Organy bowiem nie dokonały w tym zakresie żadnych ustaleń. Dokumentacja medyczna została przedłożona przez skarżącą dopiero na etapie postepowania sądowoadministracyjnego, Sad natomiast nie może zastępować organu w dokonywaniu ustaleń faktycznych sprawy.

Sąd wskazuje natomiast, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, co nie zostało ustalone w niniejszej sprawie.

Dalej Sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie podziela poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż "nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że (...) posiada oprócz skarżącej, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto należy zaznaczyć, że w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2322/22, opubl. w CBOSA), "jak prawidłowo wskazał to Sąd pierwszej instancji, opieka sprawowana przez skarżącą może być wspomagana przez dwóch braci skarżącej, przy czym wsparcie to nie musi przybierać postaci świadczeń osobistych. Sprawowany wymiar opieki, w tym w związku z uwzględnieniem możliwości wsparcia ze strony rodzeństwa, nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. I OSK 128/23, opubl. w CBOSA), "w okolicznościach niniejszej sprawy nie można pominąć również faktu, że w niedalekiej odległości od matki skarżącej ( w sąsiedniej miejscowości) mieszka jej druga córka, która - jak sama podała – sprawuje czasami opiekę nad matką. Okoliczność ta nie ma co prawda decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę, bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. I OSK 229/23, podobnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. I OSK 158/23, opubl. w CBOSA).

W ocenie Sądu, proces wykładni w kontrolowanej sprawie winien być dwuetapowy. W pierwszej kolejności wobec braku zdefiniowania pojęcia obciążenie obowiązkiem alimentacyjnym w u.ś.r. należy posłużyć się metodą wykładni systemowej zewnętrznej. Następnie w ramach wykładni systemowej wewnętrznej należy ustalić znaczenie tego pojęcia przy uwzględnieniu wszystkich przepisów k.r.o. regulujących obowiązek alimentacyjny. Istotnym jest także, że w u.ś.r. brak jest odesłania do jednego przepisu k.r.o., co ewentualnie mogłoby skutkować uznaniem, że wolą ustawodawcy było zawężenie ustalenia znaczenia pojęcia obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym do tego przepisu ustawy. W braku tego rodzaju odesłania, w ocenie Sądu zasadnym jest dokonywanie procesu wykładni w oparciu o wyżej przedstawione zasady. W sytuacji, gdy wykładnia przepisów k.r.o. prowadzi do wniosku, że dana osoba może być obciążona albo obowiązkiem alimentacyjnym w całości albo jedynie jego częścią, to nie jest zasadnym nadanie pojęciu obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym innego znaczenia na potrzeby u.ś.r. Podkreślenia wymaga, że k.r.o. w zakresie zagadnień związanych z obciążeniem obowiązkiem alimentacyjnym, jest aktem prawnym o podstawowym znaczeniu, także dla materii regulowanej u.ś.r., w sytuacji, gdy w u.ś.r. nie uregulowano danej kwestii w sposób odmienny. U.ś.r. nie wprowadziła specyficznego pojęcia obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym. Konsekwencją tego jest takie rozumienie tego pojęcia, jak wynika on z regulacji k.r.o.

Powyższe względy przemawiają za tym, że właściwym jest zastosowanie wykładni systemowej wewnętrznej przepisów k.r.o. Dopiero zastosowanie tych metod wykładni umożliwia właściwe odczytanie znaczenia pojęcia obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym. W ocenie Sądu w tym przypadku aktualne jest stwierdzenie, że "żaden przepis prawa nie jest oderwaną jednostką, lecz występuje w pewnym kontekście systemowym – jest częścią określonego aktu normatywnego, który z kolei jest częścią określonej gałęzi prawa przynależącej do systemu prawa polskiego. Wykładając więc dany przepis prawa, należy brać pod uwagę jego relacje do innych przepisów danego aktu normatywnego (wykładnia systemowa wewnętrzna) oraz do przepisów zawartych w innych ustawach (wykładnia systemowa zewnętrzna)" (M. Zirk-Sadowski w: System Prawa Administracyjnego Wykładnia w prawie administracyjnym, tom 4, 2 wyd., wyd. CH BECK, str. 227). Przepisy regulujące pomoc społeczną nie cechują się autonomią od innych gałęzi prawa (w tym wypadku prawa rodzinnego) jaką cechuje się prawo podatkowe.

Zatem jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Tymczasem art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie obciążonej jedynie częścią obowiązku alimentacyjnego. Uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, a nie jego częścią. Zgodnie natomiast z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają co najmniej pośrednie znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W niniejszej sprawie niespornym jest, że skarżąca ma rodzeństwo, natomiast do akt sprawy nie zostały przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż rodzeństwo skarżącej nie jest w stanie wspomóc jej w opiece i zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób bezpośredni czy pośredni, a jedynie oświadczenia. Tymczasem jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, organy nie wezwały skarżącego do złożenia brakujących dokumentów dla wykazania czy rodzeństwo jest w stanie zadośćuczynić obciążającej ją części obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica, podczas gdy, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (w rozpoznawanej sprawie wydaniem decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego).

Wobec tego rozpoznając ponownie sprawę, organy winny ustalić i wskazać datę w jakiej skarżąca zrezygnowała z pobierania zasiłku dla opiekuna, przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe w celu ustalenia stanu zdrowia podopiecznej, zaleceń lekarskich co do zakresu koniecznej pomocy, czynności opiekuńczych niezbędnych podopiecznej, w jakim zakresie rodzeństwo skarżącej jest w stanie wypełniać obciążającą je część obowiązku alimentacyjnego wobec matki, nie został bowiem ustalony zakres, w jakim rodzeństwo może ten obowiązek wypełnić wobec matki (nie chodzi wszak o przejęcie obowiązku alimentacyjnego wobec matki w całości), i czy zakres, w jakim rodzeństwo jest w stanie wypełnić obowiązek alimentacyjny wobec matki, jest wystarczający do podjęcia pracy przez skarżącą; czy wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca wyczerpała wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niezdolnej do samodzielnej egzystencji matce, biorąc pod uwagę charakter jej schorzenia.

Dopiero takie ustalenia pozwolą stwierdzić czy skarżąca wyczerpała wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niezdolnej do samodzielnej egzystencji matce, a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb niepełnosprawnej matki (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie.

Sąd zwraca również uwagę, że organ prawidłowo przyjął, iż zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy do 31 grudnia 2023 r. złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i spełnili określone w ustawie przesłanki jego przyznania z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. II SA/Go 552/13 i w Rzeszowie z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. II SA/Rz 1991/23, opubl. w CBOSA).

W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.