Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 4202/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 71a § 9
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 655/20 w sprawie ze skargi B. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 7 sierpnia 2020 r., nr 2801-IEE.711.103.2020 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. D. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2021 r., I SA/Ol 655/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę B. D. (dalej jako: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 7 sierpnia 2020 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności pieniężnej przez dłużnika zajętej wierzytelności.

Przedmiotem zajęcia egzekucyjnego były wierzytelności, które wynikają z wykonania usług budowlanych. Kwota wierzytelności wynika z faktur, które zostały wystawione przez skarżącą na rzecz spółki M. WSA w Olsztynie podał, że fakt, że Sąd Okręgowy w Olsztynie w sprawie o sygnaturze V GC 94/19 stwierdził, że wierzytelności przysługujące M. Spółka z o.o. od P. B. B. D. uległy przedawnieniu, pozostaje bez wpływu na wynik tej sprawy. W konsekwencji uznał, że prawidłowo Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, postanowieniem z dnia 20 maja 2020 r. określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności pieniężnej przez skarżącą, na łączną kwotę 1.355.328,86 zł, a dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od realizacji zajęcia wierzytelności. Zdaniem Sądu pierwszej instancji uzasadnione było wydanie postanowienia na podstawie art. 71a § 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438, tj. ze zm.) - dalej: "u.p.e.a." Sąd ten podkreślił, że dłużnik zajętej wierzytelności na żadnym etapie postępowania nie podważał wysokości kwoty nieprzekazanej tytułem przedmiotowych zajęć, a jedynie podważał wymagalność należności od dnia 1 stycznia 2019 r. Dodał, że zgodnie z art. 71b u.p.e.a. jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, to może być ona ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej, a podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowi postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. WSA w Olsztynie stanął na stanowisku, że użyte w tym przepisie pojęcie "bezpodstawnie uchyla się..." należy rozumieć jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Przywołane powyżej postanowienie stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Na dzień zajęcia w dniu 7 sierpnia 2015 r., jak i zajęcia w dniu 4 stycznia 2018 r. wierzytelność nie była przedawniona. Sąd ten wskazał za organem egzekucyjnym, że od dnia pierwszego zajęcia wierzytelności w dniu 7 sierpnia 2015 r. powstał obowiązek przekazywania każdej istniejącej i przyszłej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Istotnym jest, że dłużnik uznał wierzytelność, a ponadto dokonał kilkunastu wpłat. Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone skarżącej w dniu 8 czerwca 2020 r. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie zachodziły przesłanki faktyczne i prawne do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty, a przedmiotowa wierzytelność względem wierzyciela skarbowego nie uległa przedawnieniu. Wyrok ten w całości dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie CBOSA).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącej, który na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, tj. ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a", zaskarżył go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

- art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. przez wydanie wyroku sprzecznego z zasadami demokratycznego państwa prawnego co przejawiło się w zlekceważeniu przez zarówno sąd jak i organy obu instancji orzeczenia sądu powszechnego - Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 27 września 2019 r. w sprawie o sygnaturze akt V GC 94/19;

- art. 122 p.p.s.a przez nieprzekazanie sprawy na rozprawę pomimo dwukrotnego wniosku skarżącej o skierowanie sprawy na rozprawę w trybie jawnym;

- art. 151 p.p.s.a w związku z art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, tj. ze zm.) - dalej: "k.p.a." w związku z art. 18 u.p.e.a. przez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, co skutkuje nieprawidłowym przyjęciem, iż wystąpiły przesłanki do wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej przez skarżącą kwoty pomimo faktu, że wierzytelność w momencie wydawania postanowienia przez organ egzekucyjny była przedawniona;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 71 b u.p.e.a. w związku z art. 91 u.p.e.a., przez nieprawidłowe przyjęcie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności oraz uznaje wierzytelności dochodzone w niniejszym postępowaniu oraz ich wymagalność, w sytuacji gdy z okoliczności sprawy wynika, że wierzytelności uległy przedawnieniu;

- art. 141 § 4 p.p.s.a przez nie odniesienie się do wszystkich zarzutów skargi oraz lakoniczne i nieprzekonujące uzasadnienie wyroku przez WSA w Olsztynie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Olsztynie, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej NSA z dnia 21 grudnia 2023 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., z uwagi na brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy stacjonarnej, a także na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, o czym poinformowano strony oraz pouczono je o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 71b u.p.e.a. w związku z art. 91 u.p.e.a. Zdaniem skarżącego błędnie przyjęto, że dłużnik zajętej wierzytelności działał bezpodstawnie w sytuacji gdy z okoliczności sprawy wynika, że zajęte wierzytelności uległy przedawnieniu. Jest to zarzut oparty również o art. 7, 77 i 80 k.p.a. i w związku z tym należy pamiętać, że organy mają obowiązek gromadzenia i uzupełniania materiału dowodowego, ale jedynie do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy, tj. stwierdzenia, że stan ten podpada pod hipotezę określonej normy prawnej.

Podstawę prawną kontrolowanego postanowienia stanowił art. 71b u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. Treść przywołanego w skardze kasacyjnej art. 91 u.p.e.a. brzmi tak, że jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b. Należy przy tym wyjaśnić, że możliwość zastosowania tego rozwiązania dotyczy sytuacji, w której dłużnik zajętej wierzytelności dokonuje bezpodstawnego uchylenia się od ciążącego na nim obowiązku (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, C.H. Beck, W-wa 2021 r., s. 620) i ta bezpodstawność znajduje się obecnie w centrum sporu. Zarzut oparty na przedawnieniu niewątpliwie jest istotny dla wypełnienia hipotezy tego przepisu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisów - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, zapłaty itp.). Niemniej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że taka okoliczność w sprawie nie zaszła, co trafnie dostrzegł Sąd pierwszej instancji. To oznacza niezasadność wszystkich zarzutów, w tym z argumentacją opartą o wyrok WSA w Olsztynie z 9 kwietnia 2020 r., I SA/Ol 44/20, gdzie Sąd potwierdził jedynie wagę tej okoliczności (przedawnienia), ale nie przesądził jej istnienia w sprawie.

Nie ma wątpliwości, że przedawnienie jako skutek prawny należy łączyć z upływem czasu. Taka jest istota tej instytucji cywilnoprawnej, co skarżący zdaje się pomijać przypisując ostatecznie skutek prawny w postaci przedawnienia nie czasowi, ale orzeczeniu sądu. Jest to stanowisko bezpodstawne. Jakkolwiek należy się liczyć z formalnie wyrażonymi ocenami faktów, to jednak ostatecznie nie można dojść do sprzecznych z faktami ocen. Tak, prawidłowo ocenił sprawę WSA. W sposób jasny wyraził się co do stanowiska o przedawnieniu roszczeń zawartego w wyroku Sądu Okręgowego z 27 września 2019 r., V GC 94/19. Nie ma racji skarżący twierdząc, że organ a za nim Sąd podważał wyrok sądu powszechnego. Dokonał jedynie swojej oceny zaistnienia przedawnienia roszczenia. Ocena ta oparta o przepisy prawa była uprawniona nawet uznając, że została dokonana mimo treści orzeczenia z 27 września 2019 r., gdyż, jak już wyjaśniono, przedawnienie to kwestia czasu, a nie orzeczeń. W konsekwencji niezasadnym jest też zbudowany na tego rodzaju argumentacji zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

W sprawie trafnie oceniono i przyjęto przedawnienie przez okoliczności dotyczące przerwy biegu terminu przedawnienia, gdyż to jest istotne właśnie dla upływu czasu. Sąd wskazał na art. 123 § 1 pkt 1 k.c., zgodnie z którym bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Przywołał też art. 89 § 1 u.p.e.a. na okoliczność dokonania stosownej czynności. Skarżący tego nie zakwestionował w żaden inny sposób niż odparty wcześniej. Skoro nie zakwestionowano przyjętych okoliczności istotnych w sprawie, to Sąd pierwszej instancji dokonał także prawidłowej kontroli zastosowania przez organy podatkowe art. 80 k.p.a. Trafnie uznał, że ustalono wszystkie fakty i okoliczności, które są niezbędne dla załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrano wszystkie dostępne dowody i rozpatrzono je w sposób wyczerpujący (art. art. 77 k.p.a.). Skarżący nie wskazał na błędy w rozumowaniu organów podatkowych przy ocenie dowodów w tym zakresie i za niezasadny uznano zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a w związku z art. 7, 77 i 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 122 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie, co oznacza jego prawo, a nie obowiązek. Ustawodawca nie warunkuje takiego sposobu rozumienia przepisu od faktu złożenia wniosku przez stronę. Niezasadnym jest też zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wyjaśnić należy, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak również, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku. Nie odniesienie się do wszystkich zarzutów skargi mogłoby mieć znaczenie dla merytorycznej oceny zachowania wymogów art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdyby skarżący wykazał, co podnosił, że udział organu w postępowaniu cywilnym miał znaczenie dla sprawy. Tymczasem, co wykazano wcześniej, nie była to kwestia istotna. Z kolei to, czy uzasadnienie jest przekonujące jest zagadnieniem obiektywnym. Skoro WSA prawidłowo ocenił kontrolowane działanie organu, to sam fakt przekonania skarżącego nie ma podlega uwzględnieniu.

Mając na względzie powyższe oraz art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

Mirella Łent Jan Rudowski Wojciech Stachurski