Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1549/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 26 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 583
law: Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 10 lipca 2023 r. nr SKO.4106.590.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr [...] , wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. , na podstawie art. 104, art. 107, art. 109 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 1 ust. 2 i 3, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust. 2 i 3, art. 23 ust. 1, ust. 2, ust. 2a, ust. 3, ust. 4aa, art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 4, art. 25 ust. 1, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 1d, ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."), odmówiono L. M. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem O. S. (dalej: "osoba wymagająca opieki").

Na wstępie organ przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz zwrócił uwagę, że zasady i warunki przyznawania wnioskowanych świadczeń, a także pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez obywateli Ukrainy, którzy przybyli z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa reguluje ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jedn. Dz. U. 2022 r., poz. 583 z późn. zm.), w szczególności art. 26 ust. 1 pkt 1 oraz art. 2 ust. 1 tej ustawy.

Następnie organ ustalił, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności dnia 4 maja 2022 r. Strona wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia w firmie "A" Sp. z o.o. z siedzibą w C. , która została zakończona w dniu 16 września 2022 r. Z przeprowadzonego w dniu 21 kwietnia 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że opieka sprawowana przez Stronę ma charakter stały, a jej zakres uniemożliwia Stronie podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze.

Zdaniem organu pierwszej instancji, uwzględniając, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, nadto nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Decyzja została doręczona w dniu 8 maja 2023 r.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w dniu 11 maja 2023 r. wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W powołaniu na stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślono, że na skutek wydania ww. wyroku, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i nie może stanowić podstawy decyzji odmawiającej przyznania tego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. , w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 3, ust. 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz art. 2 i art. 26 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, decyzją z dnia 10 lipca 2023 r. nr SKO.4106.590.2023, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy oraz przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia.

Po rozważeniu stanu prawnego i faktycznego sprawy, wyjaśnił, że przesłanka negatywna ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego określone w art. 17 ust. 1 tej ustawy wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium obowiązek opieki w pierwszej kolejności spoczywa na małżonce, a dopiero w dalszej kolejności na pozostałych krewnych w stopniu pierwszym. Nie ulega przy tym wątpliwości, że Strona sprawuje pełną opiekę nad mężem co potwierdza przeprowadzony wywiad środowiskowy. Następnie przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 organ odwoławczy podał, że nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie oparcia odmowy przyznania świadczenia o moment powstania niepełnosprawności. Przesłankę utrzymania zaskarżonej decyzji w mocy stanowi natomiast brak spełnienia wymogów zawartych w art. 26 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Kolegium zważyło, że z akt sprawy wynika, iż Strona nie może być świadczeniobiorcą świadczeń rodzinnych na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., dlatego należało rozważyć, czy Stronie może zostać przyznane wnioskowane świadczenie w oparciu o regulacje ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. W myśl art. 26 ust. 1 obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że pobyt Strony na terenie Rzeczpospolitej Polskiej jest legalny w świetle rozumienia art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Strona ma nadany numer Pesel ze statusem UKR. Jednakże w rozpatrywanej sprawie nie został spełniony drugi z wymogów cytowanej wyżej regulacji bowiem o świadczenie rodzinne nie wystąpił rodzic w związku ze sprawowaną opieką nad dzieckiem, a żona w związku z opieką nad mężem. Podkreślił, że ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy stanowi regulację szczególną i tym samym zapisy w niej zawarte nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. W tym zakresie Kolegium zwróciło również uwagę na nowelizację przywołanego art. 26 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy obowiązującego od dnia 28 stycznia 2023 r., tj. wprowadzenia do regulacji zapisu "jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Wskazało przy tym, iż celem ustawodawcy było umożliwienie obywatelom Ukrainy uzyskania prawa do świadczeń rodzinnych wyłącznie w związku z opieką nad dziećmi. Z tych przyczyn w ocenie Kolegium brak jest podstaw prawnych do przyznania obywatelowi Ukrainy na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy prawa do świadczenia rodzinnego związanego ze sprawowaniem opieki nad innym członkiem rodziny niż dziecko.

Decyzja została doręczona w dniu 14 lipca 2023 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 4 sierpnia 2023 r., sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa poprzez przyjęcie, że skoro Skarżąca nie zamieszkuje na terytorium Polski z dziećmi nie spełnia przesłanki uprawniającą ją do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W ocenie strony skarżącej błędna jest wykładnia art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy i uzależnienie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obywatelowi Ukrainy od tego, by opieka uprawniająca do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego sprawowana była nad niepełnosprawnym dzieckiem, które zamieszkuje wspólnie z wnioskodawcą na terytorium Polski, gdyż stoi ona w sprzeczności z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał uznał, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zaakcentowano, iż skoro opieka jest sprawowana nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, to Skarżąca nie może zostać pozbawiona prawa do wnioskowanego świadczenia tylko dlatego, że nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, skoro spełnia wszelkie inne przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Na poparcie stanowiska skargi przywołano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 407/23.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto w odniesieniu do stanowiska skargi, organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie był objęty badaniem przez Trybunał Konstytucyjny, a zatem przysługuje mu domniemanie zgodności z Konstytucją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

W odniesieniu do wniosku skargi odnotowania wymaga, iż wskazana kontrola nie oznacza przejęcia przez sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Istotą niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 10 lipca 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta C. z dnia 27 kwietnia 2023 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).

W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej orzekające w sprawie odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Wyjaśniając przyczynę odmowy organ pierwszej instancji wskazał na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) oraz pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Organ odwoławczy zasadnie nie podzielił tego stanowiska.

Odnotowania w tym miejscu wymaga, iż przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może bowiem zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.

W kontekście natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a omawianej ustawy, stosownie do którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, należy podkreślić, że w orzecznictwie administracyjnym wykształciło się jednolite stanowisko, zgodnie z którym przywołany przepis nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wnioskodawcą jest współmałżonek osoby niepełnosprawnej. Odmienna wykładnia tego przepisu stoi w sprzeczności z założeniami dotyczącymi obowiązku alimentacyjnego oraz obowiązku wzajemnej pomocy między małżonkami wynikającymi z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W związku z powyższym należało uznać, że fakt, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy wniosek o przyznanie świadczenia złożyła małżonka.

Organ odwoławczy motywując natomiast utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji wskazał na brak podstaw prawnych do przyznania obywatelowi Ukrainy na podstawie ww. ustawy prawa do świadczenia rodzinnego związanego ze sprawowaniem opieki nad innym członkiem rodziny niż dziecko.

Kluczową kwestią pozostawało zatem udzielenie odpowiedzi, czy art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy osobą wymagającą pomocy nie jest dziecko, lecz osoba dorosła.

Stosownie do treści art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przywołana regulacja została zmieniona przez art. 1 pkt 16 lit. a ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185) i w brzmieniu nadanym ww. ustawą obowiązuje od dnia 28 stycznia 2023 r.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 13 marca 2023 r. Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o niepełnosprawności w C. z dnia 4 maja 2022 r. nr [...] (ustalony stopień datuje się od 11 kwietnia 2022 r.). Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że sprawowana przez Skarżącą opieka "ma charakter stały", "czynności opiekuńcze wykonywane są systematycznie w ciągu całego dnia w zależności od potrzeb osoby wymagającej opieki", "opieka sprawowana jest właściwie" (wywiad z dnia 24 kwietnia 2023 r., karta nr 11 akt administracyjnych). Skarżąca oraz jej małżonek opuścili Ukrainę w związku z konfliktem zbrojnym (karta nr 12 i 13 akt administracyjnych. Ustalony stan faktyczny sprawy nie był kwestionowany. Nie budził także wątpliwości Sądu.

Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela stanowisko przedstawione m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 407/23 oraz przez tut. Sąd w wyroku z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 541/23, w których zwrócono uwagę, iż analizowany przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, nie wyłącza przyznania świadczeń dla osób dorosłych, jak również w związku z opieką nad osobami dorosłymi.

Jeżeli taka byłaby intencja ustawodawcy, zostałaby wyrażona wprost, w sposób niebudzący wątpliwości. Ustawodawca wyraził natomiast zasadę, że obywatelowi Ukrainy, który przebywa legalnie na terytorium Polski przysługują świadczenia rodzinne, uzupełniając ją następnie o zwrot "jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Nieuzasadnione jest stanowisko, że przez posłużenie się takim sformułowaniem ustawodawca jednocześnie wprowadził kryterium wieku - świadczenie przysługuje tylko w przypadku opieki nad dzieckiem i kryterium miejsca pobytu tegoż dziecka i jego opiekuna - na terytorium Polski (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 408/23).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje w art. 2 pkt 1-5 różnego rodzaju świadczenia skierowane zarówno do rodziców i opiekunów dzieci, mające w szczególności na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka - zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, a także świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy, świadczenie pielęgnacyjne. Przepisy ustawy nie ograniczają przyznawania wskazanych w nim świadczeń opiekuńczych wyłącznie do osób sprawujących opiekę nad dziećmi. Z istoty niektórych świadczeń opiekuńczych wynika również, że przyznawane są one osobom dorosłym lub w związku z opieką nad osobą dorosłą - zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy. Dokonana przez Kolegium wykładnia językowa nie uwzględniła w dostateczny sposób funkcji przepisów odnoszących się do przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które służy rekompensacie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad najbliższym, niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt II SA/Go 398/23).

W orzecznictwie zauważa się, że celem dokonanej nowelizacji (obowiązującej od 28 stycznia 2023 r.) było uniemożliwienie przyznania świadczeń rodzinnych związanych z dziećmi, w sytuacji, gdy dzieci obywateli Ukrainy nie przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - nie zaś ograniczenie przyznawania świadczeń rodzinnych obywatelom Ukrainy do tych związanych z dziećmi. Wątpliwości natomiast nie budzi, że w sytuacji, gdy świadczenie jest związane z dzieckiem, zarówno dziecko, jak i opiekun powinni przebywać w Polsce.

Z treści oraz funkcji przepisu art. 26 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy, nie można wywieść, że wyklucza on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na dorosłym, niepełnosprawnym członkiem rodziny. Taka interpretacja byłaby również sprzeczna z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, który uznał, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności nie ma zasadniczego wpływu na uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (podobnie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 29 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Go 608/23).

W związku z powyższym należało stwierdzić, że przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, nie wyłącza przyznania świadczeń dla osób dorosłych, jak również w związku z opieką nad osobami dorosłymi.

W ustalonym w przedmiotowym postępowaniu bezspornym stanie faktycznym nie można więc uznać, że ustawa o pomocy obywatelom uniemożliwia przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwe jest bowiem, że Skarżąca wraz z osobą wymagającą opieki zamieszkuje na terytorium Polski, a jej pobyt jest legalny, organy ustaliły również fakt i zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.

Wobec tego należało stwierdzić, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługiwała zatem na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uwzględnić przedstawioną powyżej wykładnię art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a wydając ponowną decyzję uzasadnić ją stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku), zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł, tj. wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ustalone na podstawie § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.