Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1175/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 138 par. 1  pkt 1  w zw. z art. 7, 77 par. 1 i 80 oraz 107
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 17 ust. 1  pkt 4 i ust. 5  pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c, art. 200 i 205  par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) ASR WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi H. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 maja 2023 r., nr SKO.NP/4115/141/2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącej H. Ś. 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez H. Ś., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 15 maja 2023 r. znak: SKO.NP/4115/141/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia 29 marca 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem M. K.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 19 grudnia 2022 r., znak: [...], Wójt Gminy D. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Decyzją z dnia 10 lutego 2023 r., znak: SKO.NP/4115/21/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia 29 marca 2023 r. Wójt Gminy D. ponownie odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z w związku z opieką nad ojcem.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przy zastosowaniu normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, naruszenie tego przepisu poprzez niezastosowanie się do wskazań Kolegium w uprzednio wydanej decyzji kasacyjnej co do wykładni tego przepisu i tym samym naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa oraz szybkości postępowania. Wniosła więc o uchylenie kwestionowanej decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie jej żądanego prawa do przedmiotowego świadczenia.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium w uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia powołało treść przepisów ar. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych mających zastosowanie w sprawie.

Wskazało, że ustalono, że skarżąca zwróciła się do GOPS w D. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 26 września 2022 r. nr [...] zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od 26 sierpnia 2022 r. Przyczyną niepełnosprawności ojca skarżącej są choroby neurologiczne.

Zdaniem Kolegium przy rozważaniu kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyznaczanego przesłankami określonymi w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącego.

W świetle obowiązujących przepisów nie można bowiem uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Kolegium podniosło, że pomimo dokonania przez organ pierwszej instancji społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem. Istotne w sprawie jest również to, że skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Analizując sprawę, zainicjowaną wnioskiem Kolegium ustaliło, że: Zastępca Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR pismem z dnia 8 marca 2023 r., znak: [...] wyjaśnił, że skarżąca nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów; Kierownik Placówki Terenowej KRUS w piśmie z dnia 9 marca 2023 r., znak: [...], wskazał, że skarżąca podlegała i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik na wniosek w zakresie pełnym - w okresach od:

"-2013-08-21 do 2013-09-30

-2014-02-03 do 2017-06-30

-2018-07-27 do 2018-12-31

-2022-03-22 do nadal."

W oświadczeniu z dnia 21 listopada 2022 r. skarżąca podała, że nie jest rolnikiem, lecz domownikiem rolnika i nie prowadzi żadnej działalności rolniczej, nie pracuje też w gospodarstwie. Ubezpiecza się w KRUS, gdyż jest to jedyna możliwość uzyskania ubezpieczenia, ponieważ nie może podjąć pracy, bo zajmuje się ojcem, który jest po przebytym udarze. Zrezygnowała z pracy w sklepie, kiedy jej ojciec dostał udaru w maju 2022 r.

Ustalono nadto, że skarżąca podejmowała różnego rodzaju zatrudnienie w kraju i za granicą, podnosiła swoje kwalifikacje uczestnicząc w szkoleniu "Marketing i sprzedaż z obsługą kasy fiskalnej" w dniach 10 maja 2021 r. do 28 maja 2021 r. Skarżąca nie udokumentowała opisanego w oświadczeniu z dnia 21 listopada 2022 r. zdarzenia, tj. rezygnacji z pracy w sklepie, kiedy ojciec dostał udaru w maju 2022 r. Ostatnią udokumentowaną, a tym samym rzeczywistą datą zaprzestania aktywności zawodowej jest 25 listopada 2021 r.

Powyższe wynika z przedłożonej kopii świadectwa pracy z dnia 10 lutego 2022 r. wydanego przez P. w T., gdzie była zatrudniona w okresie od 16 listopada 2021 r. do 25 listopada 2021 r. wykonując pracę kasjer - sprzedawca. Stosunek pracy ustał w tym przypadku w wyniku rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Na marginesie Kolegium wskazało, że w aktach sprawy zalega umowa o pracę z dnia 15 listopada 2021 r. zawarta z ww. pracodawcą tj. P. w T., na czas określony od 16 listopada 2021 r. do 15 grudnia 2021 r. na stanowisku kasjer - sprzedawca. Z przywołanego wyżej świadectwa pracy można jednak wyprowadzić wniosek, że okres na który opisywana umowa byłą zawarta, uległ skróceniu. W aktach sprawy zalegają nadto następujące świadectwa pracy:

- wydane w dniu 9 września 2020r . przez firmę D. Sp. z o. o. w Ż. gdzie skarżąca była zatrudniona w okresie od 2 września 2020 r. do 8 września 2020 r. na okres próbny, wykonując pracę Pakowacz/Packer. Stosunek pracy ustał w wyniku porozumienia stron art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

- wydane w dniu 4 stycznia 2018 r. przez firmę M. Zakład Produkcyjny w Ł., gdzie skarżąca była zatrudniona w okresie od 7 sierpnia 2017r. do 8 czerwca 2018 r. wykonując pracę dmuchanie ozdób choinkowych. Stosunek pracy ustał za porozumieniem stron art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

- wydane w dniu 20 listopada 2000 r. przez J. w B., gdzie skarżąca była zatrudniona w okresie od 1 sierpnia 2000 r. do 17 listopada 2000 r. wykonując pracę Dmuchacz ozdób choinkowych. Stosunek pracy ustał za porozumieniem stron art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

- wydane w dniu 31 grudnia 1995 r. przez Zakłady [...] "T." S. A., gdzie skarżąca była zatrudniona w okresie od 8 lutego 1989 r. do 31 grudnia 1995 r. wykonując pracę tokarz. Stosunek pracy ustał za porozumieniem stron art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Nadto skarżąca przedłożyła rachunki za wykonywanie pracy zgodnie z umową o dzieło i umową zlecenie z 2019 r. (kserokopie nieczytelne), dwie umowy o pracę z 2000 r. zawarte na okres próbny - 3 miesiące oraz umowę o pracę zawartą w dniu 20 lutego 2001 r. na czas określony do 17 stycznia 2003 r. Dodatkowo przedłożyła zaświadczenie o zatrudnieniu w Niemczech z roku 2009 r. oraz 2019 r.

Zestawiając powyższe ustalenia z załączonym do akt sprawy orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 26 września 2022 r. nr [...] zaliczającym ojca skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności Kolegium przyjęło, że zaprzestanie aktywności zawodowej z dniem 25 listopada 2021 r., jak i niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Nadto wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła dopiero w dniu 20 października 2022 r.

Kwestią rzutującą na odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia jest ponadto według Kolegium wykazanie charakteru pomocy jakiego wymaga osoba niepełnosprawna oraz jak się to przekłada na zakres wykonywanych przez opiekuna czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych.

Na podstawie zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 sierpnia 2022 r. ustalono, że u ojciec skarżącej w dniu 11 maja 2022 r. wystąpił niedowład połowiczy lewostronny (dużego stopnia) w przebiegu zawału prawej półkuli mózgu. Ww. był leczony w oddziale neurologicznym i usprawniony w oddziale rehabilitacji neurologicznej w K., co zmniejszyło nasilenie niedowładu. W badaniu fizykalnym stwierdzono, że pacjent jest w stanie przejść kilka kroków przytrzymując się łóżka lub balkonika, wymaga czynno - biernej asekuracji. Lekarz wskazał, że pacjent nie chodzi samodzielnie, wymaga pomocy przy większości czynności codziennych oraz stałej opieki rodziny. Pacjent z racji wieku i chorób, na które cierpi jest niewątpliwie osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Nadto w materiale dowodowym Kolegium dopatrzyło się trzech kart informacyjnych z pobytu na SOR w SP ZOZ w B. w dniach 2 lipca 2022 r., 4 lipca 2022r. gdzie rozpoznano ostre zapalenie pęcherza moczowego oraz w dniu 1 lutego 2023 r. gdzie "prowadzono obserwację w kierunku podejrzanych innych chorób i stanów.

Mając na uwadze powyższe Kolegium wyjaśniło, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, że sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Należy mieć na względzie, że w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, ale są też inne osoby, które takiej opieki nie potrzebują, ale będąc niezdolne do samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie.

Świadczenia opiekuńcze, do których należy między innymi świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania w ogóle pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Samo orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznego nie rozstrzyga więc o związku przyczynowym pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Systemowo bowiem, świadczenia rodzinne (tu: świadczenie pielęgnacyjne) zostały przewidziane dla tych osób, które z racji stanu zdrowia podopiecznego albo są zmuszone w ogóle nie podejmować zatrudnienia, albo zrezygnować z niego.

Nadto Kolegium zaznaczyło, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021, sygn. akt l OSK 2859/20, z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt l OSK 351/21, z dnia 7 maja 2020 r, sygn. akt l OSK 1049/19).

Jak bowiem zauważono w orzecznictwie takie czynności jak: robienie - zakupów, przygotowywanie posiłków, regularne podawanie leków, pranie, sprzątanie, pomaganie w codziennej higienie, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, regulowanie opłat związanych z utrzymaniem domu, dbanie o właściwą temperaturę w pomieszczeniu oraz załatwianie wszelkich spraw urzędowych - należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być wykonywane w sposób ciągły. Tego typu pomoc zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego i nie ma znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 stycznia 2022r. sygn. akt III SA/Kr 1420/21; Lex nr 3315630).

Organ zauważył, że z treści załączonego do akt sprawy oświadczenia skarżącej oraz rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 21 listopada 2022 r. wynika, że niepełnosprawny ojciec skarżącej doznał w maju 2022 r. udaru mózgu w związku z czym cierpi na lewostronny niedowład. Skarżąca musi pozostawać cały czas do dyspozycji ojca, nie może opuścić domu na dłuższą chwilę. Opieka nad ojcem polega na pomocy w każdorazowym przemieszczaniu się po domu (chory porusza się na wózku), czynnościach higienicznych (kąpiel), zmiana pampersów, podawaniu leków, karmieniu, ubieraniu, rozbieraniu.

Z kolei z treści oceny świadczeniobiorcy wg skali Barthel sporządzonej (brak daty) przez pielęgniarkę odnotowano, że ojciec skarżącej kontroluje czynności fizjologiczne - 10 pkt, częściowo kontroluje czynności fizjologiczne - 5 pkt, potrzebuje pomocy przy spożywaniu posiłków- 5 pkt, potrzebuje większej pomocy przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem - 5 pkt, potrzebuje częściowej pomocy przy korzystaniu z toalety -- 5 pkt, jest niezależny przy poruszaniu się po powierzchniach płaskich przy pomocy wózka inwalidzkiego - 5 pkt, jest zależny przy myciu i kąpieli - 0 pkt, nie jest samodzielny przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów - 0 pkt, jest zależny przy ubieraniu się i rozbieraniu - 0 pkt. Wynik kwalifikacji określono na poziomie 35 pkt na 100 pkt możliwych do osiągnięcia.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, zdaniem organu odwoławczego opieka nad niepełnosprawnym ojcem sprawowana przez skarżącą nie wyklucza podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Czynności skarżącej związane z opieką nad ojcem nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie pracy.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia ojca skarżącej organ podał, że sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskująca musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy.

W ocenie Kolegium, zebrany materiał dowodowy jest w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad ojcem,

a niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowy. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że ojciec skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności nie sposób jednak przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się ojcem, rzeczywiście nie może, podjąć żadnego zatrudnienia.

Według Kolegium skarżąca powinna rozważyć możliwość zwrócenia się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w postaci usług opiekuńczych. Taka pomoc mogłaby stanowić uzupełnienie opieki sprawowanej przez skarżącą, umożliwiając jej podjęcie zatrudnienia (wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1160/21, LEX nr 3328096).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zrzuciła organowi naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z pracy i podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, podczas gdy w sprawie taki związek istnieje,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełniła przesłanek do przyznania żądanego świadczenia.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ja decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, zawartym w skardze i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a..

Skarga zasługiwała jednak na uwzględnienie ale z innych względów niż w niej podniesionych.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - córka, a opieka sprawowana jest nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 26 września 2022 r. nr [...], zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od 26 sierpnia 2022 r., zaś przyczyną niepełnosprawności ojca skarżącej są choroby neurologiczne.

Z powyższego wynika, że rzeczywiście niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, niemniej jednak zasadnie, zdaniem Sądu, podniosło orzekające w drugiej instancji Kolegium, iż nie mogło to stanowić samodzielnej podstawy do odmowy przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia.

Zasadnie wobec tego zarzuciło Kolegium organowi pierwszej instancji, na co zwróciła uwagę także sama skarżąca w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, że ten nie uwzględnił przy interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443).

Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie,

w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Trafne były więc uwagi Kolegium w tej kwestii.

Istotnie, jak stwierdziło też Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołując się na orzeczenie tutejszego Sądu z dnia 14 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1160/21, iż dla przyznania przedmiotowego świadczenia nie wystarczy sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale również warunkiem jest aby konieczność rezygnacji z zatrudnienia, czy też niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna musi mieć związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Samo orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznego, jak dalej zasadnie wywiodło Kolegium, nie rozstrzyga bowiem o istnieniu związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna, a koniecznością sprawowania przez niego opieki w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ustalenie zaś istnienia wskazanego związku przyczynowo – skutkowego spoczywa na orzekających w sprawie organach. Jest to przecież jedna z kluczowych przesłanek do ustalenia w tego rodzaju sprawach w sytuacji, gdy przyznania tego świadczenia domaga się inna osoba, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Prawdą jest, jak trafnie dalej podnosi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium, które przecież ma stanowić odzwierciedlenie stanowiska organu – motywów, które legły u podstaw wydania przez niego takiego a nie innego rozstrzygnięcia, jako władczego objawu woli organu – że "...ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo – skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej".

W pierwszym jednakże rzędzie ustaleń wymagała inna kluczowa dla treści rozstrzygnięcia co do istoty tej sprawy kwestia, którą przeoczyło Kolegium, jak i organ pierwszej instancji.

Mianowicie prawidłowa wykładnia i zastosowanie art. 17 ust. 1, a w tym wypadku ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadzi mianowicie do stwierdzenia, że skarżącej – córce – jedynego dziecka (vide: oświadczenie k. 15 akt administracyjnych), a więc innej osobie na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ojca przysługiwać może przy spełnieniu wszystkich przesłanek pozytywnych przedmiotowe świadczenie, w sytuacji gdy nie zachodzi jedna z negatywnych przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 5, a w tym wypadku ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Uważna analiza akt administracyjnych powinna zwrócić uwagę Kolegium, że jak wynika z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, jaki został przeprowadzony w toku postępowania administracyjnego w tej sprawie, znajdującego się na k. 18 akt administracyjnych, wymagający opieki ojciec skarżącej - M. K. – pozostaje w związku małżeńskim z matką skarżącej – J., przebywającą na emeryturze, z której się utrzymuje.

Podnieść w tym względzie należy, że istnienie osób zobowiązanych do alimentacji wobec członków rodziny ma przede wszystkim znaczenie dla kwestii istnienia bądź nie, związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem jakiejkolwiek pracy lub innego zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ważna, jest też kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Stosownie do art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala zatem kolejność zobowiązanych. W związku z tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).

Nie można także pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny jego krewnych, a co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61 oraz art. 130 k.r.o.

Warunkiem wobec tego przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, innej niż współmałżonek (w tym wypadku skarżącej – jedynej córce), jest legitymowanie się przez współmałżonka (w tym wypadku przez matkę skarżącej) osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a , jak wskazał w wiążącej skład orzekający w niniejszej sprawie uchwale siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I OPS 2/22, publ. www.nsa.gov.pl). Nie mogą i nie mogły więc mieć znaczenie w świetle powyższej uchwały NSA, którą Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, okoliczności wieku i stanu zdrowia matki skarżącej, która jak podkreśliła skarżąca w oświadczeniu (k. 34 akt administracyjnych, ".. ze względu na różne choroby i postępującą demencję.." również potrzebuje pomocy. Stanowisko zajęte w uchwale wiąże bowiem pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować, co wynika z postanowień art. 269 § 1 P.p.s.a.

Wobec wskazanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego argumenty przedstawione w skardze, w świetle których zdaniem pełnomocnika skarżącej doszło do błędnej wykładni art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – nie mogły zostać na tym etapie postępowania uwzględnione wobec wskazanej kluczowej kwestii, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest właśnie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Żaden z organów tej zasadniczej kwestii nie ustalił bez cienia wątpliwości, a Sąd administracyjny nie może się tych kwestii domyślać ani zastępować rzecz jasna w tym zakresie orzekających organów, skoro jego rolą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości i w ramach jego dokonywanie kontroli co do zgodności z prawem wydawanych decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych.

Z tych też względów Sąd nie mógł wypowiedzieć się, czy w tym zakresie Kolegium dokonało prawidłowej oceny zakresu i charakteru czynności opiekuńczych, czy doniosłe prawnie były okoliczności, że skarżąca starała się o przyznanie jej usług opiekuńczych z pomocy społecznej i takowe otrzymała w postaci pomocy wytchnieniowej (vide skarga do sądu administracyjnego, k. 5 akt sądowych), ani też co do kwestii, że trafnie oceniło Kolegium iż brak jest związku pomiędzy rezygnacją, czy też niepodejmowaniem przez skarżącą pracy a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, skoro zaprzestanie aktywności zawodowej skarżącej miało miejsce 25 listopada 2021 r., orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca jest z daty 26 września 2022 r., a wniosek skarżąca złożyła 20 października 2022 r. Sąd niejako na marginesie zwraca jedynie uwagę, że brak jest takich regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, (poza kwestiami wynikającymi z art. 24 ustawy), które ustanawiają termin w jakim należy złożyć żądanie u przyznanie przedmiotowego świadczenia. Ważne jest by był związek z koniecznością sprawowania opieki.

W takim stanie rzeczy Kolegium nie mogło więc, pomimo błędu organu pierwszej instancji w wykładni i zastosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775) i utrzymać w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Dysponując kompetencjami z art. 138 k.p.a., winno było rozważyć, czy nie zachodziła możliwość skorzystania z art. 136 k.p.a. i przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego co do legitymowania się przez matkę skarżącej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ewentualnie zlecenie poczynienia w tym względzie ustaleń przez organ pierwszej instancji, a w sytuacji gdyby było to z prawnych aspektów niemożliwe rozważyć, czy nie zachodziły podstawy do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej i przeprowadzenia ponownego postępowania przez ten organ.

Zdaniem Sądu doszło więc do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 oraz 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem i do naruszenia przepisów postepowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy poprzez nie ustalenie okoliczności legitymowania się przez matkę skarżącej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i naruszenia przepisów prawa materialnego art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie (art. 17 ust. 1 pkt 4 ), jak i niezastosowanie (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy

Wobec tego Sąd zdecydował wobec ziszczenia się przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. o uwzględnieniu skargi i uchyleniu jedynie zaskarżonej decyzji mając na względzie także i to, że każdy z organów, i w każdej instancji ma obowiązek rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę w jej całokształcie, a organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji, gdy w wyniku tego procesu jego stanowisko (co do rozstrzygnięcia) pokrywa się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), na które to składały się jedynie koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł wobec zwolnienia skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634).