Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 544/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 12 października 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 12 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 666/21 w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 22 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 października 2021 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 666/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 22 czerwca 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 maja 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania K. L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – S. L.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, K. L. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

I. prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z póżn. zm.), dalej: u.ś.r. - poprzez błędną jego wykładnię polegającą, na bezpodstawnym przyjęciu, że dyspozycja przepisu co do nie podejmowania zatrudnienia bądź rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niesamodzielną pozostaje ograniczona wiekiem wnioskodawcy, jako przesłanką odmowy przyznania świadczenia, podczas gdy brak jest takiego przepisu;

b) art. 17 ust. 1 u.ś.r. - poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

c) art. 32 ust. 1, art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. - poprzez pominięcie okoliczności nieuznania, że organy administracji publicznej naruszyły zasady konstytucyjne, tj. równości wobec prawa oraz sprawiedliwości społecznej przez odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na dowolną ocenę jej niezdolności do pracy z powodu wieku, podczas gdy brak było podstaw do przyjęcia, że nie podejmuje ona pracy z powodu wieku, a z prawidłowej oceny materiału dowodowego, skutkującej prawidłową subsumcją, wynikać winno, że nie podejmuje ona pracy wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności;

II. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 134 i art. 133 § 1 p.p.s.a. - poprzez oparcie orzeczenia Sądu I Instancji na hipotetycznej sytuacji faktycznej i prawnej skarżącej, tj. założeniu, że nie może ona podejmować pracy z powodu wieku, w sytuacji gdy nie podejmowała ona pracy i nie podejmuje jej tylko i wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, w trybie stałym i długotrwałym.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o:

(cyt.): "A) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;

B) w razie uwzględnienia wniosku powyższego, o zobowiązanie Organu na zasadzie art. 145a§1 ppsa organ do wydania decyzji w przedmiocie uwzględnienia wniosku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w zakresie objętym wnioskiem;

A także o:

przyznanie kosztów zastępstwa procesowego z urzędu w całości, na zasadzie norm przepisanych, jednocześnie oświadczając, że nie zostały one pokryte ani w całości, ani w części;

o przeprowadzenie postępowania w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., tj w trybie uproszczonym, oraz o rozważenie możliwości wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym".

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

W piśmie procesowym z dnia 10 października 2022 r. skarżąca kasacyjnie przedstawiła dodatkowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze.

Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci: art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."), (cyt.) " art. 17 ust. 1 u.ś.r.", art. 32 ust. 1, art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania takich, jak: "art. 134 i art. 133 § 1 p.p.s.a." a które to zarzuty nie tylko nie były uzasadnione, ale w części – podobnie zresztą jak i wnioski kasacyjne - nie były one w ogóle poprawnie sformułowane. Wyjaśnić bowiem w tym miejscu trzeba, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. dzieli się na kilka, dalszych jednostek redakcyjnych a zatem bez dokładnego sprecyzowania w skardze kasacyjnej zaskarżonego nią przepisu, w ten sposób określony zarzut nie mógł być – co do zasady – przedmiotem oceny Sądu Kasacyjnego. Powyższe dotyczy również zarzutu opartego na (cyt.): "art. 134 p.p.s.a.", a który to artykuł również składa się z kolei z dwóch paragrafów. Tymczasem po myśli art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych przez co należy rozumieć m. in. podanie dokładnie określonego przepisu, który autor skargi kasacyjnej uczynił przedmiotem zaskarżenia. W rezultacie oznacza to, że formułując określony zarzut kasacyjny, autor tego rodzaju skargi winien m. in. podać właściwy: artykuł, ustęp, punkt czy dalszą jeszcze jednostkę redakcyjną danej regulacji prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma bowiem kompetencji ani do poprawiania skargi kasacyjnej, ani do domyślania się, który przepis skarżący czyni przedmiotem zarzutu.

Zgodnie natomiast z treścią art.176 § 1 pkt 3 p.p.s.a., skarga kasacyjna winna zawierać wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Ponieważ skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia w stosunku do wyroku (i niektórych postanowień) wydanych przez sąd wojewódzki, pod pojęciem "orzeczenia" należało w tym przypadku rozumieć zaskarżony wyrok a nie decyzję, która była przez stronę zaskarżona skargą, wniesioną do Sądu I instancji.

Tym niemniej, przechodząc do oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, w tym w pierwszej kolejności zarzutu procesowego, w postaci art. 133 § 1 p.p.s.a., wyjaśnić należy, że zgodnie z tym przepisem, sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...).

Z treści argumentacji, towarzyszącej temu zarzutowi wynikało, że – zdaniem skarżącej – przepis ten został naruszony przez Sąd I Instancji bo zaskarżony wyrok został oparty na (cyt.): "na hipotetycznej sytuacji faktycznej i prawnej skarżącej, tj. założeniu, że nie może ona podejmować pracy z powodu wieku, w sytuacji gdy nie podejmowała ona pracy i nie podejmuje jej tylko i wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, w trybie stałym i długotrwałym".

W związku z powyższym, skład orzekający pragnie zauważyć, że sąd administracyjny, rozpoznając skargę na określony akt (poza wyjątkiem uregulowanym w art. 106 § 3 p.p.s.a.) sam nie prowadzi postępowania dowodowego. Wyrok sądu wojewódzkiego jest wydawany na podstawie ustaleń faktycznych, dokonanych przez organy administracji publicznej. Z tej przyczyny, jeśli strona stoi na stanowisku, że ustalenia te zostały w postępowaniu administracyjnym dokonane w sposób wadliwy to winna temu dać wyraz poprzez wskazanie zarzutów, stanowiących m. in. przepisy na podstawie, których te ustalenia zostały przyjęte przez organy jako podstawa rozstrzygnięcia. Z tej przyczyny przepis więc zawarty w art. 133 § 1 p.p.s.a. nie mógł doprowadzić do skutecznego wzruszenia zaskarżonego wyroku. Nic nie wskazywało bowiem na to, że wyrok ten wyszedł poza granice rozpoznawanej sprawy, albo nie uwzględniał całości jej akt.

Odnosząc się natomiast do kwestii materialnoprawnych, stwierdzić należy, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak z powyższej zatem regulacji prawnej wynika, jedną z koniecznych przesłanek, która musi wystąpić by wnioskodawca mógł otrzymać w/w świadczenie, jest rezygnacja przez opiekuna z zatrudnienia (lub niepodejmowanie przez niego zatrudniania) z powodu chęci sprawowania opieki nad osobą, która jej wymaga. Powyższe jest bowiem następstwem tego, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem uznaniowym, przyznawanym w celu wspomożenia osoby pozostającej w niedostatku, a świadczeniem, które ma w pewnym stopniu zrekompensować opiekunowi utracony przez niego zarobek w związku z niepodjęciem przez niego zatrudnienia lub rezygnacją z tego zatrudnienia z uwagi na sprawowanie przez niego wspomnianej opieki. Z tego też względu zarówno wykładnia przepisów, regulujących ten rodzaj świadczenia jak ich zastosowanie, musi być wiązana z zasadami regulującymi w sposób powszechny i generalny świadczenie pracy. Zasady te zaś przewidują, że kobieta po ukończeniu 60 lat życia, z uwagi na oczywiste ograniczenia związane z tym wiekiem, nie jest już zaliczana do tzw. osób pozostających w wieku produkcyjnym. Oczywiście nie ma przepisu, który zakazywał by pracy kobietom po osiągnięciu tego wieku i w związku z tym niejednokrotnie osoby takie nadal pozostają w stosunku pracy, tym niemniej – rozpatrując tę kwestię w aspekcie ogólnym – brak jest podstaw do przyjęcia założenia, że kobieta w wieku 76 (jak miało to miejsce w analizowanej sytuacji) nie podejmuje zatrudnienia tylko z tego powodu, że opiekuje się niepełnosprawnym mężem. W realiach rozpoznawanej sprawy pogląd ten dodatkowo wzmacnia również okoliczność, że wnioskodawczyni (skarżąca w postępowaniu sądowym), nigdy wcześniej nie pracowała zawodowo a także nie prowadziła gospodarstwa rolnego, gdyż cały czas pozostawała wyłącznie na utrzymaniu męża.

Poza tym dodać też trzeba, że do podjęcia zatrudnienia niezbędna jest nie tylko wola danej osoby poszukującej pracy, ale i chęć jej zatrudnienia przez potencjalnego pracodawcę. Za notorium zaś wypada przyjąć, iż tego rodzaju osoby – jak skarżąca, będąca kobietą w wieku 76 lat i nigdy wcześniej niepracującą, nie są poszukiwane na rynku pracy.

W związku z tym trafnie – w ocenie składu orzekającego – Sąd Wojewódzki przyjął, że K. L. nie była osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem – S.L., gdyż brak było w niniejszym przypadku związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a wykonywaniem czynności opiekuńczych nad mężem a ponadto wiek skarżącej uzasadniał raczej przyjęcie, że to i ona sama wymagała już opieki (określonego rodzaju pomocy). Z tego zatem powodu zarzut oparty na obrazie art. 17 § 1 pkt 4 u. ś.r. nie był skuteczny.

Z uwagi zaś, że powyższe oceny i ustalenia były oparte na kryteriach zobiektywizowanych, mających powszechne zastosowanie, nie można było również twierdzić, że, w omawianym przypadku wykładnia w/w regulacji prawnej naruszała zasady konstytucyjne, takie jak określone w art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP.

Z przedstawionych wyżej względów, uznając, że skarga kasacyjna nie była usprawiedliwiona, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Orzekanie w kwestii kosztów zastępstwa procesowego, świadczonego z urzędu, należy do kompetencji Sądu Wojewódzkiego.