Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1046/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6,  art. 61 ust. 1 pkt 1-3,  art. 61 ust. 2,  art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 135,  art. 119 pkt 2,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr SKO.PS/41.5/365/2023/8709/DG w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 21 lutego 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr SKO.PS/41.5/365/2023/8709/DG, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania A. M. (dalej – Skarżąca, Strona), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. (dalej – organ I instancji) z dnia 21 lutego 2023 r. nr [...] ustalającą odpłatność A. M. za pobyt matki E. S. w Domu Pomocy Społecznej w C.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 28 sierpnia 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta C. skierował E. S. do Domu Pomocy Społecznej w C.

Następnie organ I instancji decyzją z dnia 13 listopada 2017 r. nr [...] umieścił wspomnianą osobę we wskazanym DPS-ie.

W związku z pobytem matki Skarżącej w DPS-ie, organ I instancji decyzją z dnia 23 grudnia 2021 r. ustalił jej odpłatność z tego tytułu:

– za okres od 7 września 2021 r. do 30 września 2021 r. w kwocie 490,90 zł,

– za okres od 1 października 2021 r. w wysokości 613,63 zł.

Wskutek odwołania, Kolegium decyzją z dnia 26 maja 2022 r. uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Kolejną decyzją z dnia 21 lutego 2023 r. organ I instancji:

1) zobowiązał Skarżącą do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS-ie

– za okres od 7 września 2021 r. do 30 września 2021 r. w kwocie 434,91 zł,

– za okres od 1 października 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. w kwocie 543,64 zł,

– za okres od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w kwocie 514,93 zł,

– za okres od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w kwocie 534,59 zł,

– od dnia 1 kwietnia 2022 r. w kwocie 798,09 zł.

Poinformował, że opłatę za okres od 7 września 2021 r. do 28 lutego 2023 r. w wysokości 12.437,98 zł należy wpłacić do 31 marca 2023 r.

2) poinformował, że opłata wnoszona będzie w terminie do końca każdego miesiąca, na konto Urzędu Miasta C.

W jej uzasadnieniu podniesiono, że koszt utrzymania mieszkańca w DPS-ie w okresie od 1 września 2021 r. do 31 marca 2022 r. wynosił 3.213 zł, a od 1 kwietnia 2022 r. wynosi 4.071 zł. Jest ona pokrywana przez matkę Skarżącej tylko w części, tj.: do stycznia 2022 r. w kwocie 1.438,44 zł, od lutego 2022 r. do marca 2022 r. w kwocie 1.524,57 zł, od kwietnia 2022 r. w kwocie 1.592,09 zł. Odpłatność ojca Strony określona została na kwotę 143,66 zł do lutego 2022 r. i 84,66 zł od marca 2022 r. Pozostała kwota do zapłaty została rozdzielona proporcjonalnie na trójkę dzieci E. S. Organ I instancji wyjaśnił jednocześnie, że nie dał wiary temu, że Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego zdaniem, przeczy temu brak partycypacji jej męża w kosztach utrzymania mieszkania, w tym brak uiszczania na rzecz Skarżącej (będącej właścicielem mieszkania) opłat z tytułu zajmowanego pokoju.

W odwołaniu z dnia 20 marca 2023 r. Skarżącą zarzuciła rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnemu naruszenie przepisów procesowych, jak i zasady swobodnej oceny dowodów. Podniosła, że organ I instancji w sposób nieuprawniony przyjął, jakoby wraz ze swym mężem tworzyła rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm. – dalej u.p.s.), a w konsekwencji, aby prowadziła z nim wspólne gospodarstwo domowe. Podkreśliła, że każdy z małżonków sam ponosi koszty swojego utrzymania. Natomiast umożliwia swemu mężowi zamieszkiwanie w jej lokalu, gdyż jest do tego zobligowana "kodeksem rodzinnym". Następnie wskazała, że winna być zwolniona z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS-ie z uwagi, że jest osobą leczącą się ginekologicznie i starającą się o dziecko. Ponadto, według Skarżącej, przemawia za tym to, że oboje jej rodziców było alkoholikami, którzy nie wypełniali swoich obowiązków względem dzieci. Końcowo zauważyła, że pozostała do zapłaty kwota winna być dzielona na cztery osoby, tj. męża i trzy córki osoby przebywającej w DPS-ie. Tymczasem kwota jest rozdzielana wyłącznie pomiędzy nią i jej siostry.

Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 13 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.

W motywach decyzji Kolegium przedstawiło stan prawny dotyczący ustalenia odpłatności za pobyt osoby w DPS-ie. W dalszej części wyraziło stanowisko, że jedynym spornym elementem jest to, czy mąż Skarżącej prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Zajmując się tym zagadnieniem Kolegium przychyliło się do twierdzenia organu I instancji, że Strona pozostając formalnie w związku małżeńskim gospodaruje razem ze współmałżonkiem. Zdaniem organu odwoławczego, przemawia za tym to, że mąż zamieszkuje wspólnie ze Skarżącą i ma swobodny dostęp do wszystkich pomieszczeń. Ponadto wskazano, że Strona doskonale orientuje się w sprawach zawodowych męża. Według Kolegium, doświadczenie życiowe prowadzi do wniosku, że niezgadzający się małżonkowie nie zamieszkują wspólnie, w szczególności gdy lokal stanowi własność jednego z nich. W tej sytuacji Kolegium wyraziło stanowisko, że oświadczenie Skarżącej miało na celu ustalenie dochodu, który nie pozwoli organowi I instancji na określenie odpłatności za pobyt matki w DPS-ie. W dalszej kolejności wyjaśniono Stronie, że o obowiązku w partycypowaniu w kosztach pobytu osoby w DPS-ie decyduje wyłącznie sytuacja dochodowa zstępnego. Dlatego relacje pomiędzy osobą zobowiązaną, a osobą skierowaną do DPS-u pozostają bez znaczenia dla sprawy. Podniesiono również, że Skarżąca będzie mogła ubiegać się o zwolnienie z powinności uiszczania opłat, ale dopiero po ustaleniu jej obowiązku w sposób ostateczny. Konkludując Kolegium przyjęło, że organ prawidłowo obciążył Stronę obowiązkiem uczestniczenia w kosztach pobytu jej matki w DPS-ie.

W skardze z dnia 15 maja 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Strona zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie przepisów procesowych, jak i zasady swobodnej oceny dowodów. W dalszej części powtórzyła argumentację odnoszącą się do nieuprawnionego przyjęcia przez organy, że prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Nawiązała także do zarzutu błędnego określenia wysokości opłaty poprzez rozdział pozostałej do pokrycia kwoty na trzy zamiast cztery osoby. Dodatkowo wyliczyła ile winna wynosić należna od niej opłata. W końcowej części Skarżąca podniosła, że organy w ogóle nie wzięły pod uwagę tego, czy w jej sytuacji będzie ona w stanie udźwignąć ciężar opłat.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sprawy jest ustalenie, czy organy zasadnie zidentyfikowały obowiązek Skarżącej do ponoszenia odpłatności za pobyt jej matki w DPS-ie, a także czy dokonały ustalenia prawidłowej jego wysokości. Strona stoi bowiem na stanowisku, że jest sytuacja osobista i materialna nie pozwala jej na partycypowanie w kosztach pobytu matki w DPS-ie. Ponadto sygnalizuje, że pozostała do pokryciu kwota za pobyt matki w DPS-ie winna być podzielona na cztery osoby, tj. męża i trzy córki, a nie – jak uczynił to organ I instancji – wyłącznie na trzy córki.

Przystępując do rozważań podnieść należy, że w myśl ogólnej reguły określonej w art. 61 ust. 1 pkt 1 - 3 u.p.s. do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich - przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Natomiast jak stanowi art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

1) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Tak więc z przepisów tych wynika, że w związku z umieszczeniem osoby w DPS-ie zachodzi potrzeba ustalenia kręgu osób zobligowanych do partycypowania w kosztach jej pobytu w tego rodzaju placówce, a także określenia wysokości opłat dla osób zobowiązanych do ich ponoszenia. Materię tą reguluje przede wszystkim art. 61 u.p.s. W tym zakresie zwrócić należy uwagę na art. 61 ust. 2d u.p.s., który zawiera zasady określenia wysokości odpłatności za pobyt mieszkańca DPS-u. Wskazuje się w nim, iż w przypadku odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., przez małżonka, zstępnych lub wstępnych, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w DPS-ie ustala w drodze decyzji organ gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s., a więc z uwzględnieniem kryterium dochodowego osób zobowiązanych oraz ich możliwości płatniczych.

Jak wynika z akt administracyjnych w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, ponieważ Skarżąca odmówiła zawarcia umowy. Ponadto poza sporem jest to, że dochód Skarżącej - niezależnie od tego, czy ustalenie to dotyczy gospodarstwa jednoosobowego, czy dwuosobowego - przekracza kryterium zawarte w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.

Podkreślić należy, że na gruncie art. 61 ust. 2d u.p.s. obowiązkiem organów było uwzględnienie "dochodów i możliwości" Skarżącej. Oznacza to, że nieuprawnionym było ograniczenie rozważań wyłącznie do wyliczenia matematycznego, mającego na celu ustalenie jej dochodu, a w konsekwencji wyłącznie do wykazania, że dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego. Nie wystarczało więc, aby przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnić jedynie to, by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego. Konieczne pozostawało bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d u.p.s., uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2, jak i wynikających z art. 103 ust. 2 u.p.s., tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Tych "możliwości" Skarżącej organy nie wzięły w ogóle pod uwagę i nie poczyniły w tym zakresie koniecznych ustaleń.

Skoro art. 61 ust. 2d u.p.s. odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s., to uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. W konsekwencji odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d u.p.s., a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też ograniczeń wskazanych w art. 103 ust. 2 u.p.s. Nie chodzi więc jedynie o zbadanie spełnienia warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, ale również o zbadanie możliwości strony (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 1783/20, Lex nr 3172906; wyrok WSA Lublinie z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 722/20, Lex nr 3121253; wyrok WSA z dnia 3 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1669/22, Lex nr 3504824).

W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi. Należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty. Mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena owych "możliwości", która powinna być poczyniona zgodnie z przepisami k.p.a.

Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie zaistniały podstawy do skorzystania z uprawnień kasatoryjnych. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 2d u.p.s., które miało wpływ na rozstrzygnięcie.

Ponadto zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W zaistniałej sytuacji należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przywołanych powyżej przepisów k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaakcentować należy, że na obecnym etapie Sąd nie podaje rozstrzygnięcia, jakie zapadanie po ponownym przeprowadzeniu postępowania. Wskazuje natomiast jakie dotychczas pominięte kwestie organ jest obowiązany uwzględnić ponownie rozpatrując sprawę. Obowiązkiem organu jest bowiem przeanalizowanie wszystkich przesłanek i ograniczeń, które zakreślił ustawodawca oraz szczegółowe uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia.

Jednocześnie należy przychylić się do stanowiska, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem. Otóż nie jest kwestionowane to, że mąż Strony posiada swobodny dostęp do wszystkich pomieszczeń mieszkania, którego wyłącznym właścicielem jest Skarżąca. Ponadto częsta nieobecność męża nie jest powodowana konfliktem pomiędzy małżonkami, a charakterem jego pracy wymagającej częstych wyjazdów. Zgodzić się należy również z Kolegium, że doświadczenie życiowe prowadzi do wniosku, że "niezgodne" małżeństwa dążą do pełnego rozstania. Trudno zatem zakładać, aby w takim przypadku małżonek – właściciel mieszkania tolerował obecność drugiego małżonka, a tym bardziej nie domagał się udziału w kosztach związanych z utrzymaniem mieszkania. Dodać należy, że w takich relacjach na plan dalszy schodzą kwestie ważenia wcześniejszych nakładów na remont mieszkania. Trudno nie dostrzec również, że siostra Strony w trackie przesłuchania nie miała wiedzy o tym, że każdy z małżonków prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżąca, zwolniona z mocy ustawy od kosztów sądowych i działająca osobiście, nie wykazała aby w związku ze sprawą poniosła wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.).

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy, przy czym strona została pouczona o możliwości zgłoszenia takiego żądania w terminie 14 dni od zawiadomienia o treści wniosku Kolegium.