Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1787/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 27 ust. 1 pkt 3 i 4
journal: Dz.U. 2017 poz 562
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - tekst jedn.
article: art. 41 § 1 i 2, art. 44 § 1-4, art. 58
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia Michał Kowalski (spr.) Protokolant Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej C. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 maja 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 615/18 w sprawie ze skargi C. F. na postanowienie Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 5 października 2018 r. nr 9001-00000010853/18 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 15 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 615/18 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 259 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę C. F. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 5 października 2018 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Zaskarżonym postanowieniem z 5 października 2018 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego (OR) ARiMR we Wrocławiu (dalej: organ) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego (BP) Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) we Wrocławiu z dnia 13 czerwca 2018 r. w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla C. F. (dalej jako: skarżąca lub strona).

Jak wynika z akt administracyjnych, postanowienie zostało stronie doręczone w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej jako k.p.a.), w dniu 5 lipca 2018 r., natomiast odwołanie strona wniosła 3 sierpnia 2018 r., czyli 15 dni po upływie terminu do wniesienia odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że wbrew wyrażonemu w skardze stanowisku strony, okoliczności związane z wadliwością doręczenia pisma procesowego wpływają na ocenę zachowania terminu do dokonania czynności procesowej, nie stanowią natomiast przesłanki świadczącej o braku winy w uchybieniu terminu, przemawiającej za jego przywróceniem. Nieprawidłowe doręczenie decyzji skutkuje tym, że nie wchodzi ona do obrotu prawnego, a tym samym termin do wniesienia odwołania nie rozpoczyna w ogóle swojego biegu. Przywrócić można natomiast tylko taki termin, który bezskutecznie upłynął.

Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, który oparł się na dokumentach urzędowych (zwrotnym potwierdzeniu odbioru wraz z kopertą, na której umieszczono adnotacje o awizowaniu przesyłki), których wiarygodność potwierdziła Poczta Polska w piśmie z 25 stycznia 2019 r., przesłanym w odpowiedzi na zapytanie organu, dotyczące okoliczności doręczenia przesyłki zawierającej decyzję. Strona natomiast poza własnymi twierdzeniami o braku awiza w skrzynce pocztowej nie przedstawia żadnych dowodów ani nie wskazuje innych wiarygodnych okoliczności mogących podważyć powyższe dowody.

Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie nie było sporne, że strona dochowała formalnych warunków wystąpienia o przywrócenie terminu, określonych w art. 58 § 2 k.p.a., tj. złożyła wniosek w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu oraz wraz z prośbą o przywrócenie terminu dopełniła czynności, dla której termin był ustanowiony tj. wniosła odwołanie. Sąd I instancji przychylił się jednak do stanowiska organu, że podane przez skarżącą przyczyny uchybienia terminu nie stanowią uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Skarżąca nie wskazała okoliczności, które uprawdopodobniłyby po jej stronie brak winy w uchybieniu terminu. Okolicznością taką nie jest to, że nie wiedziała o próbie doręczenia jej decyzji i awizowaniu przesyłki, jeżeli prawidłowo zachowano procedurę doręczenia.

W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. - polegające na oddaleniu w całości zamiast uwzględnienia skargi i w konsekwencji braku uchylenia zaskarżonego postanowienia w związku z błędnym uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przywrócenie wnioskowanego przez Skarżącą terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 13 czerwca 2018 r.,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 41 § 2 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez przyjęcie, że doręczenie decyzji pod dotychczasowym adresem wynikającym z ewidencji producentów ma skutek prawny, podczas, gdy strona nie została pouczona o konsekwencjach prawnych niepoinformowania organu o zmianie adresu ujawnionego w ewidencji producentów rolnych, w szczególności urzędowy formularz wniosku o przyznanie płatności na rok 2017 nie zawierał takiego pouczenia, a w konsekwencji brak było podstaw do zastosowania art. 41 § 2 k.p.a., zaś Sąd orzekający powinien był stwierdzić, że doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. mającego istotny wpływ na wynik sprawy,

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 44 § 1, § 2 i § 4 k.p.a. poprzez przyjęcie wbrew jednoznacznej dyspozycji przepisu art. 44 § 1 k.p.a. jakoby w przypadku nieobecności adresata lub dorosłego domownika doręczyciel mógł doręczyć pismo w sposób wskazany w art 44 § 1 k.p.a. z pominięciem próby doręczenia zastępczego w trybie art 43 k.p.a. oraz poprzez uznanie, iż korespondencja pocztowa zawierająca decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we Wrocławiu została skutecznie doręczona skarżącej, pomimo tego, że skarżącej nie pozostawiono zawiadomień o próbie doręczenia korespondencji, co zostało ostatecznie przyznane przez operatora pocztowego w trybie § 14 Rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji w sprawie reklamacji usługi pocztowej, a także nie podjęto próby doręczenia w trybie art. 43 k.p.a.

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że doszło do wyczerpującego rozpatrzenia przez organ materiału dowodowego w sprawie, w sytuacji gdy organ zaniechał wszechstronnego wyjaśnienia istotnych dla niniejszej sprawy okoliczności faktycznych związanych z dostarczaniem korespondencji do skarżącej,

2) art. 145 § 1 pkt lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, polegające na uznaniu okoliczności związanych z doręczeniem skarżącej ww. decyzji za nieuprawdopodobniające braku winy Skarżącej,

3) art. 145 § 1 pkt lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. tj. zasady pogłębiania zaufania poprzez nieuwzględnienie stanowiska skarżącej w przedmiocie wyjaśnień dot. nieprawidłowego doręczenia przesyłki kierowanej do skarżącej oraz przedstawionych i zawnioskowanych dowodów dot. nieprawidłowego doręczenia przesyłki kierowanej do skarżącej oraz wykazaniem braku winy skarżącej,

4) 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonego wyroku na ustaleniach faktycznych w stosunku do których uniemożliwiono skarżącej wypowiedzenie się w postępowaniu administracyjnym co do treści tych ustaleń oraz poprzedzających je dowodów (pozbawienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu).

Strona przeciwna nie skorzystała z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).

Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że istota sporu w tej sprawie sprowadza się do okoliczność skuteczności doręczenia decyzji z uwagi na zmianę adresu skarżącej.

Stosownie do art. 58 k.p.a. "w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy" (§ 1); "prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin" (§ 2). Na gruncie tych przepisów kluczowe znaczenie dla rozpoznania tej sprawy ma przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Sposób rozumienia tej przesłanki determinuje zakres ciążącego na organie odwoławczym obowiązku postępowania dowodowego i wyjaśniającego, jak i ciężar wykazania okoliczności przywrócenia terminu.

Przy ocenie przesłanki braku winy należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (wyrok NSA z 9 października 2019 r., I OSK 401/18, wyrok NSA z 29 maja 2018r., I GSK 396/18, Lex nr 2517321). Należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (wyrok NSA z dnia 8 marca 2018r., II OSK 2097/17, Lex nr 2497834). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę lub jej pełnomocnika zalicza się przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, nieprawidłowe doręczenie pisma. Tylko w takich warunkach można przyjąć brak winy w uchybieniu terminu. Przywrócenie terminu nie jest natomiast możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. postanowienie NSA z 25 września 1998r., SA/Łd 575/98, LEX nr 36221; wyrok NSA z 13 października 1999r., III SA 1436/99, LEX nr 40057; wyrok NSA z 25 maja 1998r., IV SA 2162/96, LEX nr 43285; wyrok NSA z 20 maja 1998r., I SA/Ka 1718/96, LEX nr 33415). Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por.: postanowienia NSA z 8 lipca 2008r., II OZ 712/08 i z 9 czerwca 2011r., I OZ 402/11).

Słuszne jest stanowisko Sądu I instancji odnośnie prawidłowości zastosowania w sprawie art. 41 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 41 § 1 i 2 k.p.a., w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu (w tym adresu elektronicznego). W razie zaniedbania tego obowiązku, doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarżąca, po złożeniu wniosku o dofinansowanie nie zastosowała się do obowiązku wynikającego z treści art. 41 § 1 k.p.a., nie powiadomiła organu prowadzącego postępowanie w sprawie, o zmianie swojego adresu zamieszkania. Dodatkowo nie zaktualizowała również adresu w ewidencji producentów rolnych. Tym samym stwierdzić należy, że do chwili zawiadomienia organu o tym, iż wskazany adres uległ zmianie, organ nie miał możliwości kierowania pism do strony postępowania pod inny adres, który uznawała ona za swój adres zamieszkania.

Zasadą wynikającą z art. 42 i art. 43 k.p.a. jest doręczenie pisma adresatowi, a – w przypadku jego nieobecności – dorosłemu domownikowi. W sytuacji, w której nie można doręczyć pisma w sposób wskazany w tych przepisach, zastosowanie ma kluczowy w niniejszej sprawie art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 operator pocztowy przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Z kolei art. 44 § 4 k.p.a. stanowi, że pismo doręczone w ww. trybie pozostawia się w aktach sprawy, a doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Doręczenie to opiera się na domniemaniu prawnym, że przesyłka dotarła do rąk adresata (wyroki NSA: z 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 186/18, z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1160/20). Uznanie przesyłki za doręczoną w trybie art. 44 k.p.a. jest uwarunkowane łącznym spełnieniem przesłanek określonych w tym przepisie. Po pierwsze: niemożnością doręczenia pisma adresatowi pod prawidłowo oznaczonym adresem jego miejsca zamieszkania, jego dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy. Po drugie: pozostawieniem przesyłki dla adresata w oddawczym urzędzie pocztowym i dwukrotnym umieszczeniem zawiadomienia o dacie i miejscu pozostawienia przesyłki w skrzynce na korespondencję lub w innych miejscach wskazanych w art. 44 § 2 k.p.a. Po trzecie: upływem czternastodniowego terminu przechowywania pisma w placówce pocztowej oraz udokumentowaniem powyższego w materiale dowodowym sprawy, zwłaszcza zaś w tzw. zwrotnym potwierdzeniu odbioru dołączonego do doręczanej przesyłki (wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2171/19).

Przypomnieć trzeba, że przepis art. 44 § 4 k.p.a. konstruuje fikcję prawną doręczenia, z której wynika domniemanie skuteczności doręczenia pisma w trybie określonym w art. 44 § 1-4 k.p.a., mimo że jest oczywiste, iż pismo nie dotarło fizycznie do rąk adresata w terminie określonym w art. 44 § 1 k.p.a. Doręczenie dokonane w omawianym trybie stwarza domniemanie prawne skutecznego doręczenia pisma oparte na założeniu, że strona mogła zapoznać się z pismem awizowanym, a jeśli tego nie uczyniła, to nastąpiło to z przyczyn zawinionych lub niezawinionych leżących po jej stronie. Domniemanie prawne doręczenia pisma z zastosowaniem fikcji prawnej doręczenia jest niewzruszalne w tym sensie, że nie można skutecznie wykazywać, iż treść pisma nie dotarła do wiadomości adresata. Jest to bowiem przewidywany i dopuszczalny skutek zastosowania tej instytucji. Jednak następstwa tak skonstruowanego domniemania prawnego mogą być bardzo dotkliwe dla strony, szczególnie w sytuacjach kiedy strona nie dowie się o treści pisma w terminie umożliwiającym jej skuteczne działanie prawne. W związku z tym dopuszczalne jest obalenie domniemania doręczenia pisma z zastosowaniem fikcji doręczenia, przez wykazanie, że przepisy k.p.a. nie powinny być zastosowane z braku przesłanek, ponieważ możliwe było zastosowanie sposobów doręczenia pisma określonych w art. 42 albo w art. 43 k.p.a. Ponadto nawet jeżeli byłyby przesłanki zastosowania doręczenia zastępczego w trybie art. 44 k.p.a., to możliwe jest obalenie domniemania skuteczności takiego doręczenia, jeżeli okaże się, że samo zastosowanie art. 44 k.p.a. było wadliwe przez nieprzestrzeganie poszczególnych wymogów procedury doręczenia zastępczego. W związku z dotkliwością skutków doręczenia zastępczego zasady stosowania tej instytucji powinny być przestrzegane ściśle. Uchybienie jakiemukolwiek z wymogów procedury doręczenia zastępczego powoduje, że organ administracji publicznej nie może skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia pisma z zastosowaniem konstrukcji fikcji prawnej doręczenia na podstawie k.p.a. Natomiast, jeżeli powyższe czynności wykonano prawidłowo, organ administracji uprawniony jest uznać pismo za doręczone stronie z upływem ostatniego dnia okresu czternastodniowego, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. W sytuacji, gdy strona kwestionuje doręczenie zastępcze z zastosowaniem fikcji prawnej doręczenia na podstawie art. 44 § 1-4 k.p.a. poprawnie wypełniony druk zwrotnego potwierdzenia odbioru jest dowodem niezbędnym dla ustalenia czy spełnione zostały przesłanki doręczenia zastępczego.

W treści skargi kasacyjnej jej autor sugeruje, że skarżąca przebywała poza miejscem wskazanym we wniosku o pomoc, a w miejscu tym znajdował się wynajmujący, który odebrałby korespondencję gdyby zawiadomienie o przesyłce zostało umieszczone w skrzynce pocztowej i poinformował skarżącą o tym fakcie.

W tym miejscu wskazać należy, że osoba należycie dbająca o swoje interesy powinna zabezpieczyć sposób odbioru korespondencji i przekazywania jej o tym informacji, zgodnie bowiem z art. 41 k.p.a., w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu, a zaniedbanie tego obowiązku sprawia, że doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca wskazała jakikolwiek inny adres poza tym, na który dokonano doręczenia decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we Wrocławiu z dnia 13 czerwca 2018 r.

Doręczenie decyzji nastąpiło w trybie zastępczym w dniu 5 lipca 2018 r. na podstawie art. 44 § 4 k.p.a. W piśmie z dnia 25 stycznia 2019 r. Poczta Polska, w odpowiedzi na zapytanie organu złożyła wyjaśnienia, z których w połączeniu z dokumentami znajdującymi się w aktach administracyjnych nie wynikają błędy wykluczające poprawność doręczenia w trybie zastępczym.

Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U.2017.562, dalej jako ustawa o wspieraniu) w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności; jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Przytoczone przepisy wskazują na wprowadzenie przez ustawodawcę odstępstw, w zakresie prowadzenia postępowania o przyznanie płatności. W ustawie o wspieraniu, ograniczono stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 k.p.a.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o wspieraniu organ administracji ma obowiązek: zapewnić stronom, ale na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania oraz udzielić stronom, również na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Należy również zauważyć, że omawiana ustawa w art. 27 ust. 2 nałożyła na strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz obciążyła obowiązkiem udowodnienia faktu osobę, która wywodzi z niego skutki prawne. Oznacza to, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności to wnioskujący o płatność rolnik, a nie organ administracji publicznej, ma obowiązek przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W orzecznictwie przyjęto, że takie ograniczenie zasady informowania w tym przypadku jest dopuszczalne, wynika bowiem "z charakteru przyznawanych środków, które są przyznawane bezzwrotnie, jeśli beneficjenci zrealizują warunki pomocy. Z tych względów ich sytuacja prawna nie może być oceniana przez ten sam pryzmat, co adresata aktu lub czynności administracyjnej realizowanego w zakresie imperium państwa" (zob. wyrok NSA z 18.05.2017 r., II GSK 2257/15, LEX 2341101) (J. Wegner [w:] Z. Kmieciak, M. Wojtuń, J. Wegner, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023, art. 9.).

Dlatego też słusznie uznał Sąd I instancji, że organ w tego rodzaju postępowaniu ma ściśle określone obowiązki, w których nie mieści się obowiązek pouczeń i obowiązek informacyjny, o ile taki wniosek nie zostanie przez zainteresowanego zgłoszony.

Nie jest zasadny także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną". Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy", o którym mowa w tym przepisie, oznacza jedynie to, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Skuteczność zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a zależy zatem od wykazania, że sąd rozpoznając skargę dokonał oceny zgodności z prawem innej sprawy lub z przekroczeniem granic rozpoznawanej sprawy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 25 września 2009r., sygn. akt II FSK 629/08).

Z tych wszystkich względów, skarga kasacyjna - z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw - podlegała oddaleniu.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.