Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 355/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: 15 zzs4 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: 90 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Mariusz Golecki (spr.), Sędzia NSA Ryszard Pęk, Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 129/22 w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Toruniu z dnia 30 grudnia 2021 r. nr 438000-COP.4103.19.2021.10 w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2018 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, 2) zasądza od Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Toruniu na rzecz S. J. kwotę 10.917 (słownie: dziesięć tysięcy dziewięćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Z A S A D N I E N I E

1. Wyrokiem z 28 czerwca 2022 r., sygn. I SA/Bd 129/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę S. J. (dalej: "Strona", "Skarżący") na decyzję Naczelnika Kujawsko - Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Toruniu (dalej: "Organ podatkowy", "Organ", "NUCS") z 30 grudnia 2021 r., nr 438000-COP.4103.19.2021.10 w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2018 r.

2. Z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia Sądu pierwszej instancji wynika, że Organ podatkowy działając jako organ pierwszej instancji wszczął 20 listopada 2018 r. kontrolę celno-skarbową u Strony w zakresie prawidłowości rozliczeń z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do kwietnia 2018 r. Wskazana kontrola celno-skarbowa została zakończona doręczeniem Skarżącemu jej wyniku 2 grudnia 2019 r. Skarżący nie zgodził się z dokonanymi w trakcie ww. kontroli ustaleniami. W konsekwencji 8 stycznia 2020 r. Organ podatkowy wydał postanowienie o przekształceniu kontroli celno-skarbowej w postępowanie podatkowe, które zostało doręczone Stronie 20 stycznia 2020 r. W dniu 12 sierpnia 2020 r. Organ podatkowy wydał decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego, w jego ocenie Skarżący zawyżył w deklaracjach dla podatku od towarów i usług, złożonych za okres od stycznia do kwietnia 2018 r., podatek naliczony, w następstwie ujęcia w nich podatku zawartego w fakturach wystawionych przez A. sp. z o. o., B. sp. z o.o. i H. sp. z o.o. [...] oraz fakturze wystawionej na inny podmiot o łączną kwotę 557.134 zł, a także zawyżył podatek należny o kwotę 563.972 zł, wynikającą z faktur wystawionych na rzecz; C. [...] sp. j., F. sp. z o.o., P. [...], F. sp. z o.o. faktur stwierdzających czynności, które nie zostały dokonane. Ponadto Organ stwierdził, że Skarżący zawyżył podatek naliczony o kwotę 2.836 zł, wynikającą z faktur zakupu towarów i usług, które nie mają związku z dokonywaniem czynności opodatkowanych. Według Organu podatkowego ujawnione nieprawidłowości spowodowały zawyżenie zobowiązań podatkowych o kwotę 4.002 zł, w tym: za styczeń 2018 r. na kwotę 383 zł, za luty 2018 r. na kwotę 237 zł, za marzec 2018 r. na kwotę 1.745 zł, za kwiecień 2018 r. na kwotę 1.637 zł. Jednocześnie według Organu podatkowego w okresie objętym kontrolą Skarżący wystawił 14 nierzetelnych faktur, w których wykazał łącznie 563.973 zł podatku, o którym mowa w art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. W dniu 12 sierpnia 2020 r. Organ wydał decyzję określającą dla Skarżącego zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2018 r. oraz wysokość zobowiązań podatkowych, o których mowa w art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r., Nr 177, poz. 1054, z późn. zm., dalej jako: "ustawa o VAT") związanych z wystawianiem faktur VAT za styczeń, luty, marzec i w kwiecień 2018 r. W dniu 12 września 2020 r.

Strona złożyła odwołanie od ww. decyzji, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W dniu 16 października 2020 r. Organ podatkowy wydał postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wskutek wniesionej skargi WSA w Bydgoszczy postanowieniem z 5 maja 2021 r. uchylił ww. postanowienie Organu. W rezultacie Organ, będąc związany oceną prawną Sądu po ponownej analizie wniosku stwierdził, że w niniejszej sprawie należy przywrócić termin do wniesienia odwołania i postanowieniem z 1 września 2021 r. przywrócił ten termin.

Po rozpatrzeniu odwołania Organ podatkowy decyzją z 31 grudnia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję piewszoinstancyjną z 12 sierpnia 2020 r. Organ podatkowy uznał, że nierzetelne są zapisy w rejestrach zakupu VAT i sprzedaży VAT za ww. okresy dotyczące ujęcia w nich: faktur zakupu towarów wystawionych przez spółki B., H, i A. oraz faktur wystawionych przez skarżącego tytułem dalszej sprzedaży tego samego towaru na rzecz F. spółki z o.o., C. [...] spółki jawnej, F. spółki z o.o. i P. P.K. i w tym zakresie nie uznał ksiąg podatkowych za dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów.

W konsekwencji Organ podatkowy stwierdził, że w sprawie dokonano prawidłowego rozliczenia podatku od towarów i usług i określił w prawidłowej wysokości zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do kwietnia 2018 r., a w wydanej decyzji w sposób wyczerpujący przedstawił uzasadnienie faktyczne i prawne. Jednocześnie zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie naruszono przepisów proceduralnych.

Na wskazane powyżej rozstrzygnięcie Organu podatkowego skargę do Sądu pierwszej instancji wniosła Strona. Organ podatkowy w odpowiedzi na skargę podtrzymał w mocy dotychczasową argumentację w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

3. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę Strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy podzielił stanowisko Organu podatkowego i wskazał, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji jest prawidłowy i nie budzi jego wątpliwości. Przedmiotem sporu jest zasadność pozbawienia Skarżącego, prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą 4. S. J., za okres od stycznia do kwietnia 2018 r., na podstawie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT prawa do odliczenia podatku naliczonego zawartego w fakturach VAT dokumentujących dostawę kawy i herbaty na rzecz skarżącego wystawionych przez: A. spółkę z o.o., B. spółkę z o.o. i H. spółkę z o.o. Organ podatkowy uznał, że między Skarżącym a powyższymi podmiotami nie wystąpił obrót towarowy. Spółki te uczestniczyły w oszustwie podatkowym, a skarżący był świadomym uczestnikiem tego oszustwa. Ponadto strona kwestionuje prawidłowość zastosowania art. 108 ust. 1 ustawy o VAT do faktur dokumentujących sprzedaż przez nią towarów na rzecz: C. [...] sp.j., F. spółki z o.o., P. P.K. oraz F. spółki z o.o. Strona uważa, że faktury zakupu wystawione na jej rzecz, jak i faktury sprzedaży wystawione przez nią odzwierciedlają rzeczywiste transakcje gospodarcze.

W konsekwencji WSA podzielił stanowisko organów podatkowych występujących w sprawie. Sąd pierwszej instancji uznał, że Organ podatkowy zgromadził w sprawie obszerny i wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia materiał dowodowy, który poddał wyczerpującej ocenie. Rozpatrując ten materiał, nie pominięto żadnych istotnych dowodów. Za pomocą logicznej, wspartej okolicznościami sprawy argumentacji, organ wykazał w decyzji bezpodstawność twierdzeń strony. Podniesiony przez Skarżącego zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów byłby uzasadniony, gdyby organ rzeczywiście pominął istotne dowody dla rozstrzygnięcia sprawy, włączył do podstawy ustaleń dowody nieujawnione, naruszył reguły prawidłowego logicznego rozumowania, uchybił wskazaniom wiedzy lub życiowego doświadczenia. Zdaniem Sądu, żadnym regułom czy wskazaniom w tym względzie organ nie uchybił. Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena dowodów nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów. Organ wskazał przy tym na przyczynę odmiennej od podatnika oceny zgromadzonych dowodów. Fakt, że ocena ta jest niezgodna z oczekiwania strony, nie oznacza, że została naruszona zasada prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Nadto, Naczelnik Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w uzasadnieniu decyzji przytoczył zarówno zastosowane przepisy prawne, jak i wskazując na ich treść odwołał się do konkretnych elementów stanu faktycznego sprawy.

4. Skargę kasacyjną od ww. wyroku wywiodła Strona zaskarżając go w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w całości oraz rozpoznanie sprawy, tj. o uchylenie decyzji organów obydwu instancji ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto Strona wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych i rozpatrzenie sprawy na rozprawie.

4.1. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") zarzucono naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej jako: "O.p.") poprzez niezasadne oddalenie skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję Organu podatkowego z 30 grudnia 2021 r., nr 438000-COP.4103.19.2021.10, pomimo tego, że skarga zasługiwała na uwzględnienie z powodów, o których mowa w skardze kasacyjnej,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CO\/ID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm., dalej jako "ustawy o COVID") poprzez jego niezastosowanie polegające na braku uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy zdalnej, pomimo okoliczności, że Skarżący przedstawił oświadczenie o możliwościach technicznych do uczestniczenia w rozprawie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, a także pomimo złożonego wniosku o przeprowadzenie rozprawy, przez co Skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw, a przynajmniej możliwości osobistego przedstawienia swojego stanowiska w sprawie i wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy,

3. art. 90 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID poprzez jego błędną wykładnię a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie poprzez przeprowadzenie posiedzenia niejawnego w sytuacji, w której możliwe było przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, przez co Skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw, a przynajmniej możliwości osobistego przedstawienia swojego stanowiska w sprawie i wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy,

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wadliwego, zawierającego lapidarne odniesienie się do zarzutów, podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia, a także wniosku skarżącego kasacyjnie, wyartykułowanego w piśmie z dnia 21 czerwca 2022 r., podczas gdy wniosek Strony, sformułowany w cytowanym piśmie, o wyrażeniu zgody na uczestnictwo w rozprawie zdalnej na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy o COVID był wnioskiem najdalej idącym i nie ma możliwości kontroli instancyjnej prawidłowości skarżonego rozstrzygnięcia bez poznania motywów orzeczenia sądowego bez wypowiedzenia się w rzeczonej kwestii.

4.2. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 86 ust. 1 i 2 oraz art. 108 ust. 1 ustawy o VAT poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie i oddalenie skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję pierwszej instancji, w której błędnie zastosowano ww. przepisy, ponieważ bezpodstawnie przyjęto w ustalonym przez Organ podatkowy w stanie faktycznym, kwestionowanym przez Stronę, że wskazane faktury wykazujące kwotę podatku naliczonego nie odzwierciedlają faktycznych zdarzeń gospodarczych, a w konsekwencji poprzez pozbawienie Skarżącego prawa do odliczenia podatku naliczonego ze spornych faktur, w sytuacji w której Skarżący nie miał i nie mógł mieć świadomości, że bierze udział w obrocie fikcyjnymi fakturami,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 O.p. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi na decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe, pomimo, że nie zachodziły przesłanki do wydania przedmiotowej decyzji, a w konsekwencji poprzez niezasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji.

5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ podatkowy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

6.1. Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie.

6.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uwzględniając z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały enumeratywnie wymienione w § 2 tego artykułu. Zaskarżony wyrok nie został wydany w warunkach nieważności, stąd do rozpoznania pozostały zarzuty skargi kasacyjnej, które oparte zostały na podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

6.3. Zasadnicze znaczenie dla zapadłego w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym rozstrzygnięcia miały sformułowane przez Stronę zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy o COVID oraz art. 90 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie zasługiwały one na uznanie.

W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną rozpoznania sprawy przed Sądem pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym był art.15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, przewodniczący mógł zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał on rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Wskazany przepis niewątpliwie należy traktować jako przepis szczególny w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19). Przepis ten ustanawiał szeroki margines uznania zasadności rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. Niemniej jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego posłużenie się normą w nim zawartą w dacie rozpoznania skargi przez Sąd pierwszej instancji (28 czerwca 2022 r.) oraz w zaistniałej w niej okolicznościach nie było prawidłowe. Przede wszystkim należy bowiem zauważyć, że przepis ten mówił o sytuacji, w której sprawa nie mogła być rozpatrzona na rozprawie z uwagi na brak ku temu możliwości technicznych. Tymczasem jak wynika z akt sprawy możliwości takie po stronie Skarżącego niewątpliwie istniały. Wskazanie przez Sąd pierwszej instancji, że oddalił on wniosek Skarżącego o przeprowadzenie zdalnej rozprawy, ponieważ Organ nie wyraził zgody na przeprowadzenie rozprawy zdalnej i nie złożył oświadczenia o możliwościach technicznych udziału w rozprawie zdalnej było w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieprawidłowe.

Wskazane powyżej działanie WSA w Bydgoszczy polegające na rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w sytuacji, gdy Skarżący nie wyraził zgody na rozpoznanie sprawy na takim posiedzeniu, a zarazem wyraził on zgodę na uczestnictwo w rozprawie zdalnej, było w oczywisty sposób niezasadne. Należy bowiem zauważyć, jak słusznie uczyniła to Strona w treści skargi kasacyjnej, że w doktrynie prawa procesowego wskazuje się, iż przeprowadzenie posiedzenia zdalnego na podstawie przepisów ustawy o COVID-19 ma charakter obligatoryjny. O jego obligatoryjnym charakterze świadczy chociażby użyte przez ustawodawcę w art. 15zzs4 ust. 2 ustawy o COVID sformułowanie ("przeprowadzają") w odniesieniu do WSA i NSA. "Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym ma zatem charakter subsydiarny w stosunku do posiedzenia zdalnego, a w dalszej kolejności także rozprawy i posiedzenia jawnego. Oznacza to, że w sytuacji, gdy sąd nie może rozpoznać sprawy na rozprawie zdalnej, wtedy powinien podjąć decyzję czy zachodzi konieczność przeprowadzenia rozprawy lub posiedzenia jawnego, jeżeli tak, to wtedy właśnie rozprawa tradycyjna lub posiedzenie jawne powinny stanowić forum do rozpoznania sprawy, jeżeli nie, wtedy sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym" (J. Płaziuk, Konieczność odstąpienia od przeprowadzenia posiedzenia zdalnego w przypadku wyznaczenia rozprawy lub posiedzenia jawnego w czasach COVID'19, "Polski Proces Cywilny" 2022, nr 1, s. 254-255). Co do zasady, według art. 10 p.p.s.a. rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie natomiast art. 90 § 1 p.p.s.a. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Wyrażona w art. 90 § 1 p.p.s.a. zasada jawności posiedzeń sądowych stanowi pochodną konstytucyjnej zasady jawności postępowania sądowego, uregulowaną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie tym przepisem: "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". Gwarancje konstytucyjne prawa do sądu obejmują, oprócz prawa dostępu do sądu, także prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, tzn. zgodnie z wymogami sprawiedliwości oraz jawności. Kryterium "jawności postępowania sądowego" oznacza jawność dla publiczności, jak również jawność dla stron (uczestników) postępowania w dopuszczeniu do udziału w czynnościach procesowych (por. wyrok TK z dnia 11 czerwca 2002 r., sygn. SK 5/02, OTK ZU 2002, nr 4A, poz. 41). Wypada zauważyć jednakże, że rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID samo w sobie nie stanowi naruszenia podstawowych uprawnień procesowych strony. Prawo do publicznej rozprawy nie ma bowiem charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu nie tylko na podstawie art. 45 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm., dalej: "Konstytucja"), ale również ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skoro bowiem jednym z elementów prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) jest prawo do jawnego postępowania sądowego, to należy uznać, że prawo to może być ograniczone na ogólnych warunkach przewidzianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, a zatem ze względu m.in. na zdrowie publiczne (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r., II OSK 1802/21).

Według art. 10 p.p.s.a. rozpoznanie sprawy nie odbywa się jawnie, jeśli przepis szczególny tak stanowi. Takim przepisem szczególnym jest art. art. 15 zzs4 ust. 2 i ust. 3 ustawy o COVID. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie natomiast z ust. 3 art. 15 zzs4 ustawy o COVID przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Nadrzędnym celem przywołanych uregulowań ustawy o COVID jest ochrona zdrowia ludzkiego. Zauważenia wymaga przy tym fakt, że w czerwcu 2022 r., na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2022 r. poz. 1027) nastąpiło odwołanie na obszarze Polski stanu epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. W tych warunkach, jeżeli z przyczyn technicznych nie było możliwe przeprowadzenie rozprawy zdalnej przewidzianej przez art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID, rozprawa powinna była zostać przeprowadzona w zwykłym trybie, do czego zobowiązuje art. 90 § 1 p.p.s.a. W czasie, kiedy WSA w Bydgoszczy rozpoznawał niniejszą sprawę, nie istniały zaś takie okoliczności, które w zarządzonym na podstawie uchylonego już rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2022 r. poz. 340), przemawiałyby za zasadnością zastosowania konstrukcji zawartej w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID. W konsekwencji należało uznać, że Sąd zarządzając przeprowadzenie posiedzenia niejawnego pozbawił Stronę możliwości obrony swoich praw a przynajmniej możliwości osobistego przedstawienia swojego stanowiska w sprawie i wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Ze względu na powyższe uchybienia Sądu pierwszej instancji koniecznym okazało się uchylenie przedmiotowego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazanie mu przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania. Bezcelowe zatem byłoby się odniesienie w tym miejscu do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

6.4. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżone wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

7. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

M. Golecki (spr.) J. Rudowski R. Pęk

Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA