Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 502/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6179 Inne o symbolu podstawowym 617
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 157a, art. 157c par. 3, art. 157c par. 1 pkt 5.
journal: Dz.U. 2023 poz 217
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych - t.j.
article: art. 151.
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy stałych mediatorów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 stycznia 2023 r., nr Adm-0139-54/22, wydaną na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), dalej jako "k.p.a." oraz art. 157a pkt 2 i 157c § 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 roku poz. 2072), dalej jako "p.u.s.p.", Prezes Sądu Okręgowego w S., skreślił I. P. (dalej: "skarżąca", "strona"), z listy stałych mediatorów, prowadzonej przez Prezesa Sądu Okręgowego w S..

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że decyzją Prezesa Sądu Okręgowego w S. z dnia 14 września 2021 r., nr Adm-0139-25/21, I. P. została wpisana na listę stałych mediatorów, prowadzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego w S..

Zdaniem organu, obecnie skarżąca nie może wykonywać obowiązków mediatora, ponieważ jest tymczasowo aresztowana, jako podejrzana o popełnienie przestępstw z art. 190a § 2 kk, art. 207a § 1 kk i art. 284 § 1 kk, w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową [...] w S.. Niezależnie od powyższego, organ zwrócił uwagę, że przeciwko skarżącej toczy się drugie postępowanie karne, które jest na etapie odwoławczym. W postępowaniu tym strona oskarżona została o popełnienie trzech przestępstw określonych w art. 190a § 1 kk.

W obu postępowaniach karnych I. P. została, na mocy postanowień odpowiednich organów, poddana badaniu przez biegłych psychiatrów, na okoliczność jej zdolności do rozumienia znaczenia czynów i pokierowania swoim postępowaniem.

Wskazano, że w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową [...] w S., w opinii z dnia 14 listopada 2022 r., biegli psychiatrzy rozpoznali u skarżącej chorobę psychiczną określaną jako utrwalone zaburzenia [...] Choroba jest zaawansowana i skarżąca ma z jej powodu zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Z opinii wynika również, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przez nią kolejnych czynów zabronionych, a tym samym wymaga ona leczenia w szpitalu psychiatrycznym, w ramach środka zabezpieczającego.

Z kolei w sprawie toczącej się obecnie przed Sądem Okręgowym w S., w postępowaniu odwoławczym, w opinii z dnia 25 stycznia 2023 r., biegli psychiatrzy postawili taką samą diagnozę co do skarżącej, oraz stwierdzili, że podłoże czynów osądzonych w tej sprawie jest dokładnie takie samo i identycznie są wnioski co do rozpoznania choroby oraz konieczności jej leczenia poprzez umieszczenie skarżącej w szpitalu psychiatrycznym.

Mając powyższe na uwadze, Prezes Sądu Okręgowego uznał za oczywiste, że I. P. jako osoba chora psychicznie i wymagająca leczenia w szpitalu psychiatrycznym, obecnie zresztą tymczasowo aresztowana, jest niezdolna do pełnienia funkcji mediatora sądowego.

Chociaż przepisy o mediatorach nie zawierają wymogu, aby mediatorem była osoba zdrowa psychicznie, niemniej mediator musi jednak mieć pełną zdolność do czynności prawnych. Osoba osadzona przymusowo w szpitalu psychiatrycznym albo tymczasowo aresztowana jest w tym względzie ograniczona.

Odnośnie samej skarżącej lekarze stwierdzili, że w postępowaniu procesowym może brać udział tylko przy zapewnieniu jej pomocy prawnej. Tym samym, z przyczyn zdrowotnych nie jest więc w pełni zdolna do należytego wykonywania tych czynności.

Końcowo Prezes Sądu Okręgowego podkreślił, że mediator stosownie do art. 157a pkt 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych musi mieć wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji. O osobie dotkniętej chorobą psychiczną, która z tego powodu popełnia czyny zabronione, nie można w żadnym wypadku powiedzieć, że ma umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji, skoro z powodu choroby urojeniowo postrzega otoczenie.

Nie zgadzając się z powołaną decyzją odwołanie od niej złożyła I. P.. Podniosła, że w chwili obecnej nie ma żadnej i najmniejszej szansy na współpracę ze s. sędziami, gdyż doświadcza personalnego ataku na siebie, w związku z przestępstwami SSO [...]. Jednocześnie wniosła o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia wszystkich niejasności w procesach karnych.

Odwołująca zwróciła uwagę na swoje 23 – letnie doświadczenie zawodowe oraz cechy osobowe, które stanowią zalety na stanowisku mediatora sądowego. Wskazała, że wnosi do sądu swoje doświadczenie zawodowe i życiowe. Jest osobą zrównoważoną psychicznie, doświadczającą pomówień i przewlekłego mobbingu ze strony osoby możliwie psychicznie chorej, której stanu zdrowia nikt nie sprawdził.

Rozpoznając sprawę na skutek złożonego odwołania, Prezes Sądu Apelacyjnego w S. , decyzją z dnia 28 lutego 2023 r., A-0132-1/23, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 104 § 1 k.p.a. i art. 157c § 3 p.u.s.p., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zwrócił uwagę na to, że wymogi, jakie spełnić musi mediator określone zostały w art. 157a ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz art. 1833 § 1 i 2 ustawy - Kodeks postępowania cywilnego. Wśród wskazanych w ww. przepisach wymogów mediator przewidziano, że mediator musi posiadać wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji.

Dalej organ wyjaśnił na czym polega mediacja, która jest dobrowolnym, poufnym procesem, w trakcie którego niezależna i bezstronna osoba, cechująca się profesjonalnym przygotowaniem, pomaga stronom poradzić sobie z konfliktem. Dla osiągnięcia celów mediacji musi być ona prowadzona przez osobę wzbudzającą zaufanie i szacunek obu zwaśnionych stron.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że osoba, co do której biegli psychiatrzy stwierdzili chorobę psychiczną, z powodu której ma zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem nie może być mediatorem sądowym. Rolą mediatora jest m.in. właśnie rozpoznawanie znaczenia czynów innych osób oraz kierowanie ich działaniem w taki sposób, aby znalazły satysfakcjonujące rozwiązanie konfliktu. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że osoba, która sama ma zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem nie może tego zrobić w stosunku do innych osób. Bezspornym jest w ocenie, Prezesa Sądu Apelacyjnego w S. , że I. P. utraciła umiejętności do prowadzenia mediacji i obecnie nie daje gwarancji należytego jej prowadzenia. Jednocześnie stan chorobowy, poparty opiniami lekarzy specjalistów, nie pozwala na przyjęcie pozytywnej prognozy w zakresie odzyskania tych umiejętności.

W dalszej części uzasadnienia Prezes Sądu Apelacyjnego uznał brak podstaw prawnych do zawieszenia niniejszego postępowania do czasu rozstrzygnięcia wszystkich niejasności w procesach karnych.

W przedmiotowej sprawie zakończenie postępowań karnych toczących się z udziałem skarżącej nie ma wpływu na niniejsze postępowanie, bowiem nie zachodzą wątpliwości prawne, które uniemożliwiałyby rozpoznanie niniejszej sprawy, a rozstrzygnięte miałyby być w postępowaniach karnych. Powodem skreślenia skarżącej z listy stałych mediatorów sądowych jest stwierdzona w opiniach specjalistów choroba psychiczna uniemożliwiająca wypełnianie czynności mediatora, a nie toczące się postępowania karne.

Nie zgadzając się z powołaną decyzją, I. P., pismem z dnia 5 kwietnia 2023 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zwróciła się o: "zatrzymanie biegu sprawy do czasu rozstrzygnięcia wszelkich wątpliwości", wniosła o: "zawieszenie w funkcji mediatora sądowego".

Skarżąca oświadczyła, że jest osobą zdrową, bez urazów neurologicznych. Zaznaczyła, że spotkało ją nieszczęście ze strony osób z rodziny, zaś ich zarzuty można łatwo podważyć. Z uwagi na to, że jedna z tych osób jest adwokatem i radcą prawnym powoduje przedłużenie sprawy.

W piśmie stanowiącym uzupełnienie skargi z dnia 25 kwietnia 2023 r. skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji. Zarzuciła naruszenie art. 98 Kodeksu postepowania administracyjnego.

Poinformowała, że jest ofiarą przestępstw, w tym też popełnionych przez biegłych. Podkreśliła, że zarówno dnia 14 listopada 2022 r., jak też 25 stycznia 2023 r. nie była badana ani nie przebywała na żadnej obserwacji. Oświadczyła, że została bezprawnie zatrzymana dnia 2 lipca 2022 r. w celu przeprowadzenia obserwacji sądowo – psychiatrycznej, co uznała za niezgodne z wyrokiem TK, w sytuacji gdy legitymuje się zaświadczeniem biegłego potwierdzającym, że jest osobą zdrową psychicznie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w S. wniósł o jej oddalenie oraz utrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga okazała się niezasadna, bowiem przeprowadzona przez Sąd, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten nie narusza prawa.

Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w S. , utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w S., w przedmiocie skreślenia z listy mediatorów, prowadzonej przez Prezesa Sądu Okręgowego w S..

Przyczyną podjęcia decyzji w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy mediatorów była stwierdzona przez biegłych lekarzy psychiatrów, w toku prowadzonych przeciwko niej postępowań karnych choroba psychiczna i utrata zdolności do pełnienia tej funkcji. Skarżąca neguje stwierdzenie u niej choroby, jak również i to, że została poddana jakimkolwiek badaniom, czy obserwacji sądowo-psychiatrycznej.

Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że stosownie do art. 1832 § 1 k.p.c. mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, korzystająca w pełni z praw publicznych. Mediatorem nie może być sędzia. Nie dotyczy to sędziów w stanie spoczynku (§ 2). Organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych oraz uczelnie mogą prowadzić listy mediatorów oraz tworzyć ośrodki mediacyjne. Wpis na listę wymaga wyrażonej na piśmie zgody mediatora. Informację o listach mediatorów oraz ośrodkach mediacyjnych przekazuje się prezesowi sądu okręgowego (§ 3). Ilekroć w dalszych przepisach niniejszego kodeksu jest mowa o mediatorze, należy przez to rozumieć także stałego mediatora, chyba że przepisy niniejszego kodeksu stanowią inaczej (§ 31). Stały mediator może odmówić prowadzenia mediacji tylko z ważnych powodów, o których jest obowiązany niezwłocznie powiadomić strony, a jeżeli strony do mediacji skierował sąd - również sąd (§ 4).

Stałym mediatorem, zgodnie z art. 157a p.u.s.p. może być osoba, która:

1) spełnia warunki określone w art. 1832 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego;

2) ma wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji;

3) ukończyła 26 lat;

4) zna język polski;

5) nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;

6) została wpisana na listę stałych mediatorów prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego.

Na podstawie art. 157b p.u.s.p. wpisu na listę stałych mediatorów dokonuje prezes sądu okręgowego w drodze decyzji wydawanej na wniosek osoby ubiegającej się o wpis (§ 1). Do wpisu na listę stałych mediatorów stosuje się przepisy działu II rozdziału 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803 - § 2). Sprawę wpisu na listę stałych mediatorów uznaje się za załatwioną milcząco w sposób w całości uwzględniający żądanie strony występującej z wnioskiem o wpis na listę stałych mediatorów, jeżeli w terminie 14 dni od dnia doręczenia wniosku prezes sądu okręgowego nie wyda decyzji albo postanowienia, o których mowa w art. 122a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (§ 1a). Do wniosku o wpis na listę stałych mediatorów dołącza się oświadczenia lub dokumenty potwierdzające spełnianie warunków, o których mowa w art. 157a pkt 1-5 (§ 2). Oświadczenie potwierdzające spełnianie warunku, o którym mowa w art. 157a pkt 5, osoba ubiegająca się o wpis składa pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Osoba ubiegająca się o wpis jest obowiązana do zawarcia w nich klauzuli o następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (§ 3).

W art. 157c p.u.s.p. przewidziano możliwość skreślenia stałego mediatora z listy, przez prezesa sądu okręgowego, które może nastąpić w przypadku:

1) śmierci stałego mediatora;

2) złożenia przez stałego mediatora wniosku o skreślenie z listy;

3) zaprzestania przez stałego mediatora spełniania któregokolwiek z warunków określonych w art. 1832 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego;

4) prawomocnego skazania stałego mediatora za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;

5) stwierdzenia nienależytego wykonywania obowiązków przez stałego mediatora.

Na wstępie rozważań należy zwrócić uwagę na doniosłe znaczenie prowadzonej przez prezesa sądu okręgowego listy stałych mediatorów. Jest to ogólnodostępny dokument, z którego korzystać mogą zarówno sędziowie, kierujący sprawę do mediacji, jak i obywatele, którzy chcieliby z mediacji skorzystać.

Z przywołanych przepisów wynika, że umieszczenie na tej liście musi się wiązać z oceną kompetencji osoby ubiegającej się o wpis, a kompetencje te powinny zostać potwierdzone dokumentami i oświadczeniami, potwierdzającymi wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji przez osobę ubiegającą się o wpis. Ocena ta ma na celu wyłonienie spośród osób ubiegających się o wpis najlepszych kandydatów, dających gwarancję rzetelnego i prawidłowego wykonywania powierzonych obowiązków. Ma to o tyle istotne znaczenie, że mediator uczestniczy w rozwiązywaniu istotnych i żywotnych problemów osób i podmiotów uczestniczących w mediacji.

Umieszczenie na liście powinno zatem dawać gwarancję z jednej strony najwyższego stopnia profesjonalizmu, a z drugiej dostępności i braku możliwości odmowy prowadzenia mediacji bez ważnych powodów. Przy czym zauważyć należy, że przepisy zarówno k.p.c. jak i p.u.s.p. nie przewidują możliwości czasowego zawieszenia pełnienia funkcji mediatora, co oznacza, że zwrócenie się o przeprowadzenie mediacji czy to przez sąd, czy przez podmioty prywatne winno, co do zasady, skutkować podjęciem przez mediatora swoich obowiązków. Wyjątek od tej zasady stanowi sytuacja, w której mediator nie może podjąć prowadzenia mediacji z ważnej przyczyny. W takim wypadku jest jednak obowiązany do przekazania stosownych informacji stronom lub sądowi.

Oznacza to, że stały mediator, którego dane widnieją na liście prowadzonej przez prezesa sądu okręgowego, powinien być dostępny i gotowy do prowadzenia mediacji w każdym czasie, a odmowa może nastąpić tylko w wyjątkowych i uzasadnionych wypadkach.

W ocenie Sądu lista powinna zatem zawierać dane o tych mediatorach, którzy są w stanie bez zbędnej zwłoki podjąć prowadzenie mediacji i dają gwarancję realizacji czynności z tym związanych na wysokim, profesjonalnym poziomie.

W badanej sprawie skarżąca została wpisana na listę stałych mediatorów, prowadzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego w S., a następnie została z niej skreślona, z uwagi na liczne toczące się przeciwko niej postępowania, a także stwierdzoną chorobę psychiczną, która zdaniem organów obu instancji uniemożliwia skarżącej wykonywanie tej funkcji.

Zdaniem Sądu, pomimo tego, że obowiązujące przepisy nie przewidują wprost takiej podstawy skreślenia stałego mediatora z listy, postępowanie organów w niniejszej sprawie było prawidłowe, a wydane w sprawie decyzje zostały prawidłowo i wyczerpująco umotywowane.

Nie ulega wątpliwości, że osoba prowadząca mediacje powinna być stabilna i powinna posiadać umiejętność bezstronnej oceny sytuacji uczestniczących w mediacji podmiotów, bez osobistego zaangażowania w rozwiązywany problem. Skoro zatem ocena tych umiejętności i kwalifikacji odbywa się przed dokonaniem wpisu na listę, to należałoby przyjąć, że może ona być dokonywana przez organ również po wpisaniu na listę. Nie można bowiem wykluczyć, że stały mediator, z przyczyn niezależnych od siebie – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, zdolności do prowadzenia mediacji utraci.

Wówczas rzeczą prezesa sądu okręgowego i jego obowiązkiem winno być dokonanie rzetelnej oceny tych danych, które rzutują na prawidłowość wykonywania obowiązków mediatora i podjęcie odpowiedniej decyzji – stosownie do okoliczności.

Analiza przedłożonych Sądowi akt jednoznacznie wskazuje na to, że skarżąca obowiązków mediatora wykonywać nie może z uwagi na stwierdzoną u niej chorobę, która prowadzi do nieprawidłowego postrzegania rzeczywistości, a w konsekwencji ogranicza jej zdolność rozumienia własnego postępowania i kierowania nim w rozsądny sposób. Jest to okoliczność obiektywna, potwierdzona opiniami biegłych psychiatrów, którzy jednocześnie wskazali na to, że skarżąca może uczestniczyć w toczących się przeciwko niej postępowaniach, jednak powinna być reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

W świetle tych wskazań nie budzi wątpliwości, że skarżąca utraciła zdolność do prowadzenia mediacji, a w sytuacji, w której obecnie się znajduje nie można przewidzieć, nawet z dużym przybliżeniem, czy i kiedy zdolności te odzyska. Istotnym jest również i to, że skarżąca aktualnie przebywa w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w L., zatem również i z tego względu wykonywanie obowiązków mediatora nie jest możliwe.

W ocenie Sądu zachodzi zatem przesłanka do skreślenia skarżącej z listy stałych mediatorów, o której mowa w art. 157c § 1 pkt 5 p.u.s.p., jakkolwiek nie stwierdzono wprost nienależytego wykonywania obowiązków przez stałego mediatora. W oparciu o wiarygodne i niebudzące wątpliwości opinie biegłych uznano prawidłowo, że obowiązki te nie mogą być wykonywane należycie, przy czym organ wyczerpująco i klarownie wyłożył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z jakich względów przyjął, że skarżąca funkcji stałego mediatora pełnić nie może.

W badanej sprawie, dokonując oceny indywidualnego interesu skarżącej i szeroko rozumianego interesu publicznego, w tym interesu wymiaru sprawiedliwości prymat należy przyznać temu ostatniemu. Strony mediacji muszą mieć bowiem gwarancję, iż sprawa, z którą zwracają się do mediatora zostanie przeprowadzona z uwzględnieniem najwyższych standardów, a tego skarżąca zagwarantować nie może.

W interesie wymiaru sprawiedliwości jest, aby lista stałych mediatorów była aktualna, a sądy i podmioty chcące z mediacji skorzystać miały do dyspozycji wiarygodne i rzetelne źródło informacji o mediatorach, którzy są gotowi profesjonalnie zająć się rozwiązaniem powierzonej im sprawy.

Z powyższych względów Sąd, nie dostrzegając naruszenia prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – j.t.), orzekł o oddaleniu skargi.