Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 305/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, w związku z art. 135, art. 151, art. 200 oraz art. 205, art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 92c ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 180
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Asesor WSA Adam Osik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 30 marca 2023 r. nr BP.501.1761.2022.0164.OL14.385662 w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr WITD.WMBPDI.I.0152.WMXIV002/37/22 w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej w wysokości 2.000 zł. (dwa tysiące złotych); 2. w pozostałym zakresie oddala skargę; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz M. T. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr WITD.WMBPDLI.0152.WMXIV002/37/22 Warmińsko-Mazurski Inspektor Transportu Drogowego, działając na podstawie art. 93 ust. 5 w zw. z art. 92a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 180 ze zm.) – dalej jako "u.t.d.", oraz zgodnie z ustaleniami protokołu kontroli nr 54/2022 z dnia 15 czerwca 2022 r. nałożył na A. B., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą P. A. B. (dalej również jako "strona", "skarżący"), karę pieniężną w wysokości 2.500 zł.

Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ wskazał, że w dniu 15 czerwca 2022 r. w Iławie funkcjonariusz z Komendy Powiatowej Policji w Iławie dokonał kontroli autobusu marki Autosan nr rej. [...], którym kierował A. C., realizując krajowy przewóz drogowy osób w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy A. B.. Kierujący nie okazał do kontroli wypisu z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Stwierdzono ponadto, że pojazd posiadał usterkę mogącą stanowić zagrożenie w ruchu drogowym, polegającą na wycieku płynów z silnika oraz z elektrycznego grzejnika pod siedzeniem pasażerskim. Zatrzymano dowód rejestracyjny pojazdu i zakazano dalszej jazdy. Wyniki kontroli drogowej utrwalono w protokole.

W trakcie kontroli stwierdzono zatem następujące naruszenia:

niewyposażenie kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 u.t.d. - za każdy dokument (lp. 1.12 załącznika nr 2 do u.t.d. - kara 500 zł);

wykonywanie przewozu drogowego pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowane jako niebezpieczne - za każdy pojazd (lp. 9.2. załącznika nr 2 do u.t.d. - kara 2.000 zł).

W trakcie postępowania strona podniosła, że w toku kontroli zostały nałożone przez kontrolującego funkcjonariusza Policji dwa mandaty karne, tj. za stan techniczny pojazdu w wysokości 500 złotych oraz za niewyposażenie kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 u.t.d. w wysokości 200 złotych. W związku z tym nie jest możliwe wymierzenie kary pieniężnej, gdy za stwierdzone naruszenie została już wcześniej nałożona kara przez inny uprawniony organ.

Ustalono również, że strona posiada ważne zezwolenie nr [...] na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego osób z dnia 28 stycznia 2021 r. - wydano 4 wypisy zezwolenia. Zgodnie z art. 87 ust. 2 i 3 u.t.d. wykonując transport drogowy kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli wypis z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Przedsiębiorca jest odpowiedzialny za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy w wymagane dokumenty.

Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 92c ust. 1 u.t.d., wyłączające odpowiedzialność podmiotu wykonującego przewóz. Okoliczności sprawy i zebrane dowody nie wskazują na to, ażeby strona nie miała wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie to nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot ten nie mógł przewidzieć.

Odnośnie wyjaśnień strony dotyczących nałożenia mandatu karnego na kierującego organ podkreślił, że mandat nałożono na osobę niebędącą podmiotem wykonującym przewóz. Zgodnie z brzmieniem art. 92c ust. 1 pkt 2 przesłanka wyłączająca odpowiedzialność jest spełniona, gdy "za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ". W tym przypadku, kara nie została nałożona na podmiot wykonujący przewóz, lecz na kierującego pojazdem.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji zarzucając jej naruszenie art. 87 u.t.d. poprzez uznanie, że kierowca nie był wyposażony w wymagane dokumenty oraz naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) – dalej jako "k.p.a.", poprzez niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla sprawy, a także naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez uznanie rzekomych usterek za usterki niebezpieczne. Strona stwierdziła, że w pojeździe znajdowało się zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, jednak kontrolujący nie pozwolili kierowcy na jego spokojne odszukanie. Nadto organ nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie wycieku płynów z pojazdu i okoliczności jego powstania i kwestii jego nadmierności, a nadto nie udokumentował usterki materiałem zdjęciowym.

Po rozpatrzeniu odwołania Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 12 września 2022 r. nr BP.501.1761.2022.2214.OL14.265656 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W podstawie prawnej swojej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 4 pkt 22 lit. 1, art. 87 ust. 1 pkt 1, art. 92a ust. 1 i 7 pkt 1 u.t.d., pkt 8.4.1 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 5 listopada 2019 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. z 2019 r., poz. 2141, zwanego dalej: "rozporządzeniem MSWiA"), art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 988), art. 12 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2014/47/UE z 3 kwietnia 2014 r. w sprawie drogowej kontroli technicznej dotyczącej zdatności do ruchu drogowego pojazdów użytkowych poruszających się w Unii oraz uchylającej dyrektywę 2000/30/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 127, str. 134) – dalej powoływanej jako "dyrektywa nr 2014/47/UE" oraz lp. 1.12 i 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 4 pkt 22 lit. 1 u.t.d. przez obowiązki lub warunki przewozu drogowego rozumie się obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy oraz ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym pojazd uczestniczący w ruchu ma być tak zbudowany, wyposażony i utrzymany, aby korzystanie z niego nie zagrażało bezpieczeństwu osób nim jadących lub innych uczestników ruchu, nie naruszało porządku ruchu na drodze i nie narażało kogokolwiek na szkodę.

Według art. 12 ust. 2 dyrektywy nr 2014/47/UE usterki stwierdzone podczas drogowej kontroli technicznej pojazdów są klasyfikowane do jednej z następujących kategorii:

a) usterki drobne bez znaczącego wpływu na bezpieczeństwo pojazdu lub oddziaływania na środowisko oraz inne drobne niezgodności;

b) usterki poważne, które mogą zagrażać bezpieczeństwu pojazdu lub oddziaływać na środowisko lub stwarzać zagrożenie dla innych użytkowników dróg, lub inne istotniejsze niezgodności;

c) usterki niebezpieczne stanowiące bezpośrednie i natychmiastowe zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego lub oddziaływujące na środowisko.

W myśl pkt 8.4.1 załącznika nr 1 do rozporządzenia MSWiA każdy nadmierny wyciek płynu innego niż woda, który może zagrażać środowisku lub stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa innych użytkowników drogi stanowi usterkę poważną, natomiast stałe powstawanie kropli, które stanowi bardzo poważne ryzyko dla środowiska lub bezpieczeństwa stanowi usterkę niebezpieczną.

Według art. 87 ust. 1 pkt 1 u.t.d. podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, kartę kierowcy, wykresówki, zapisy odręczne wydruki z tachografu oraz zaświadczenie, o którym mowa w art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców, a ponadto wykonując transport drogowy - wypis z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego albo wypis z licencji.

W zakresie naruszenia z lp. 1.12 załącznika nr 3 do u.t.d. organ odwoławczy stwierdził, że kierowca nie okazał kontrolującemu wypisu z licencji na wykonywanie transportu drogowego osób lub wypisu z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Na podstawie danych z CEiDG organ ustalił, że stronie udzielono zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego (od 28 stycznia 2021 r.). Bezspornym jest, że kierowca w chwili zatrzymania do kontroli nie dysponował wypisem z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, wobec czego kara pieniężna została na stronę nałożona prawidłowo. Strona nie wykazała, że wymagany dokument znajdował się w pojeździe. Kontrolujący nie miał obowiązku oczekiwać, aż kierowca odnajdzie dokumenty, które powinien posiadać w pojeździe zgodnie z art. 87 u.t.d. Biorąc pod uwagę fakt, że kontrolowany autobus został poddany ocenie stanu technicznego w związku z przewozem dzieci na wycieczkę szkolną, kierowca miał dość czasu, aby skompletować wszystkie wymagane dokumenty i okazać je kontrolującym.

Odnośnie naruszenia z lp. 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d. organ odwoławczy stwierdził, że ustalenia kontroli wykazały, iż wykonywano przewóz drogowy pojazdem posiadającym usterki o charakterze niebezpiecznym. Kontrolujący przeprowadzili organoleptyczną kontrolę stanu technicznego pojazdu, w wyniku której stwierdzono nadmierny wyciek płynów eksploatacyjnych, który może zagrażać środowisku lub stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa innych użytkowników. Płyny eksploatacyjne wydostawały się z silnika oraz z grzejnika elektrycznego znajdującego się pod siedzeniem pasażera.

Organ odwoławczy po przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu uznał, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe. W szczególności stwierdzone usterki w postaci nadmiernego wycieku płynu innego niż woda - stałe powstawanie kropli, które stanowi bardzo poważne ryzyko dla środowiska lub bezpieczeństwa, udokumentowane protokołem kontroli i notatką urzędową, należało uznać za zagrażające bezpieczeństwu osób jadących pojazdem i innych uczestników ruchu. Argumenty podniesione w odwołaniu, dotyczące braku dostatecznych ustaleń w zakresie zaistnienia usterki, są nieuzasadnione. Znamiennym jest, że zgodnie z rozporządzeniem MSWiA oceny zaistnienia usterki z pkt 8.4.1 załącznika nr 1 dokonuje się organoleptycznie, a zatem ustawodawca nie przewidział obowiązku badania składu chemicznego substancji wydostającej się z pojazdu, wskazując jedynie, że ma to być substancja inna niż woda, co należy stwierdzić organoleptycznie. Bezspornym jest, że z pojazdu wydostawały się płyny eksploatacyjne inne niż woda, bowiem pochodziły one z silnika i grzejnika elektrycznego, dlatego należy uznać, że spełniony został warunek przewidziany w pkt 8.4.1 załącznika nr 1 do rozporządzenia MSWiA. W ocenie organu odwoławczego stwierdzone podczas kontroli drogowej usterki w postaci nadmiernego wycieku płynu innego niż woda - stałe powstawanie kropli, stanowią bardzo poważne ryzyko dla środowiska lub bezpieczeństwa, były zatem niebezpieczne w rozumieniu powołanych przepisów. Jak wynika z notatki urzędowej, kierowca wiedział o istnieniu usterek w pojeździe przed kontrolą drogową.

Organ odwoławczy dodał, że dla uznania, iż wystąpiła usterka o charakterze niebezpiecznym nie jest konieczne sporządzenie materiału zdjęciowego. Istnienie usterki, o której mowa w pkt 8.4.1 załącznika nr 1 do rozporządzenia MSWiA, potwierdza protokół kontroli i notatka urzędowa kontrolującego.

Wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. Przesłanką odpowiedzialności jest samo stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków.

Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Uznał również, że postępowanie prowadzone przez organ pierwszej instancji nie naruszyło przepisów postępowania administracyjnego. W aktach sprawy zgromadzono dowody konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia oraz dopuszczono jako dowód wszystko, co mogło przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ pierwszej instancji dokonał wszechstronnej oceny okoliczności sprawy, analizy całokształtu materiału dowodowego i właściwie uzasadnił swoją decyzję.

Nadto organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawie nie miał zastosowania art. 189f k.p.a. z uwagi na normę kolizyjną określoną w art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a.

A. B. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

art. 87 u.t.d. poprzez uznanie, iż przewoźnik nie był wyposażony w wymagane dokumenty, podczas gdy ważne zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego znajdowało się w pojeździe, natomiast organ kontrolujący nie pozwolił na spokojne jego odszukanie stwierdzając, iż brak jest wymaganych dokumentów;

art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki egzoneracyjne warunkujące odpowiedzialność przewoźnika, gdyż naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których nie mógł przewidzieć i nie miał wpływu na fakt, iż kierujący pojazdem nie okazał licencji, która znajdowała się w pojeździe, a sam dochował należytej staranności w tym zakresie, wyposażając pojazd w odpowiednie dokumenty;

art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez uznanie rzekomych usterek za niebezpieczne, podczas gdy organ kontroli nie przeprowadził wnikliwie postępowania, nie udokumentował zaistniałej usterki dowodami zdjęciowymi i nie wyjaśnił jakie okoliczności zdecydowały o tym, że stwierdzone usterki należy zakwalifikować do kategorii niebezpiecznych;

4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez podzielenie przez organ drugiej instancji w całości poczynionych ustaleń i ich oceny prawnej, nie dostrzegając tym samym możliwości, ani potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał zaś, że odpowiedzialność administracyjna ma charakter obiektywny i pełni w szczególności funkcję prewencyjną. Sankcja administracyjna jest wymierzana za naruszenie obowiązku wynikającego z prawa administracyjnego. Jest ona środkiem mającym na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wykonywania obowiązków wynikających z prawa. Dlatego też niekonstytucyjne jest jednoczesne stosowanie odpowiedzialności wobec kierowcy, który został ukarany grzywną oraz karanie przedsiębiorcy wykonującego przewóz drogowy i karanie go za ten sam czyn karą pieniężną według ustawy o transporcie drogowym.

Skarżący twierdził, że w jego przypadku winien mieć zastosowanie art. 92c pkt 1 ust. 1 u.t.d., gdyż nie miał wpływu na to, że kierowca nie okazał stosownych dokumentów kontrolującym. Przewoźnik nie może odpowiadać za to, iż inna osoba nie okazała dokumentów, które znajdowały się w pojeździe.

W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił, na podstawie jakiego konkretnie materiału dowodowego i jakie to okoliczności zdecydowały o tym, że stwierdzone usterki należy zakwalifikować do kategorii niebezpiecznych. Regulacja zawarta w lp. 1.12. załącznika nr 3 do u.t.d. nie zawiera szczegółowego opisu usterek. Ich kwalifikacji należy dokonać na podstawie przepisów rozporządzenia MSWiA. W załączniku nr 1 do tego rozporządzenia określono sposób identyfikowania pojazdu, zakres i metody badania jego stanu technicznego oraz kryteria oceny usterek stwierdzonych podczas tego badania. Usterka w postaci wycieków płynów została opisana w pozycji 8.4.1. załącznika nr 1, gdzie zdefiniowano dwa przypadki: "każdy nadmierny wyciek płynu innego niż woda, który może zagrażać środowisku lub stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa innych użytkowników drogi".

Organ nie poczynił żadnych ustaleń i nie dokonał analizy przepisów, która uzasadniałaby stanowisko, że stwierdzona w pojeździe usterka ma charakter niebezpieczny. Organ nie udokumentował obserwacji dokonanych w trakcie kontroli.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie jedynie w części.

Zgodnie z art. 92a ust. 1 u.t.d. podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12.000 złotych za każde naruszenie. Stosownie zaś do ust. 7 pkt 1 tej regulacji wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403, popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1- 9 załącznika nr 3 do ustawy.

Naruszenia stwierdzone w trakcie przedmiotowej kontroli zostały zakwalifikowane odpowiednio do l.p. 1.12 oraz lp. 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d.

Podstawą ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie były protokół kontroli drogowej pojazdu z dnia 15 czerwca 2022 r. nr 54/22 oraz notatka urzędowa z dnia 15 czerwca 2022 r. sporządzona przez policjanta kontrolującego pojazd.

W sprawie poza sporem pozostaje, że toku kontroli autobusu marki Autosan nr rej. [...], którym kierował A. C. w dniu 15 czerwca 2022 r. kierujący nie okazał do kontroli wypisu z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Stwierdzono ponadto, że pojazd posiadał usterkę polegającą na wycieku płynów z silnika oraz z elektrycznego grzejnika pod siedzeniem pasażerskim.

Przechodząc do analizy pierwszego z naruszeń stwierdzonych przez organ należy wskazać, że zgodnie z lp.1.12 załącznika nr 3 do u.t.d. polega ono na niewyposażeniu kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 u.t.d.

Art. 87 ust. 1 pkt 1 u.t.d. stwierdza, że podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, kartę kierowcy, wykresówki, zapisy odręczne i wydruki z tachografu oraz zaświadczenie, o którym mowa w art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców, a ponadto wykonując transport drogowy - wypis z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego albo wypis z licencji.

Z protokołu kontroli wynika, że kierowca w trakcie kontroli nie okazał wypisu z licencji i w związku z tym zaistniała podstawa do ukarania skarżącego karą pieniężną w wysokości 500 zł.

W tym zakresie za niezasadne Sąd uznał zarzuty skarżącego, który wskazywał, że wypis z licencji znajdował się w pojeździe, jednak kierowca nie potrafił go odszukać. Po pierwsze cytowany wyżej przepis art. 87 ust. 1 pkt 1 u.t.d. wyraźnie wskazuje, że kierowca wykonujący transport drogowy winien mieć przy sobie i okazać wypis z licencji. Oznacza to, że jego obowiązkiem jest posiadanie tego wypisu w miejscu dostępnym dla niego oraz okazanie go w trakcie kontroli. Z ustaleń zawartych aktach sprawy wynika, że kierowca nie okazał w trakcie kontroli wypisu z licencji, pomimo żądania ze strony kontrolującego.

To na przedsiębiorcy wykonującym przewóz drogowy spoczywa obowiązek takiego zorganizowania pracy kierowcy, aby przewóz odbywał się zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami. Tym samym dopuszczenie do tego, że pojazd prowadzi kierowca, który nie wie, gdzie w kabinie pojazdu znajduje się odpowiedni dokument niezbędny do prawidłowego wykonywania transportu obciąża bezpośrednio przedsiębiorcę. Skarżący ponadto w żaden sposób nie zdołał zakwestionować skutecznie ustaleń protokołu kontroli, nie był bowiem w stanie wykazać, że dokument taki znajdował się w istocie w pojeździe i nie mógł zostać okazany z nieprzewidywalnych powodów.

Naruszenie określone w l.p. 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d. dotyczy wykonywania przewozu drogowego pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowanego jako niebezpieczne.

Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z treścią § 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 5 listopada 2019 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego:

1. Pojazd wytypowany przez kontrolującego do drogowej kontroli technicznej podlega wstępnej lub szczegółowej drogowej kontroli technicznej.

2. Drogowa kontrola techniczna obejmuje identyfikację pojazdu oraz sprawdzenie stanu technicznego co najmniej jednej pozycji z następujących obszarów:

1) układ hamulcowy;

2) układ kierowniczy;

3) widoczność;

4) światła i wyposażenie elektryczne;

5) osie, koła, opony i zawieszenie;

6) podwozie i elementy przymocowane do podwozia;

7) inne wyposażenie, w tym tachograf i ogranicznik prędkości;

8) uciążliwość, w tym emisję spalin oraz wycieki paliwa lub oleju;

9) warunki dodatkowe.

/.../

5. Sposób identyfikowania pojazdu, zakres i metody kontroli jego stanu technicznego oraz kryteria oceny usterek stwierdzonych podczas tej kontroli są określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Usterki niewymienione w tym załączniku ocenia się pod względem zagrożenia, jakie stwarzają dla bezpieczeństwa ruchu drogowego.

6. Kontrolę stanu technicznego pojazdu przeprowadza się z wykorzystaniem dostępnych technik i sprzętu. Kontrola ta może także obejmować sprawdzenie, czy odpowiednie części i elementy pojazdu odpowiadają wymogom w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego i ochrony środowiska. W celu przeprowadzenia kontroli stanu technicznego kontrolujący może korzystać z dodatkowego sprzętu, w szczególności podnośnika lub kanału przeglądowego.

7. Usterki stwierdzone podczas drogowej kontroli technicznej pojazdu dzieli się na trzy kategorie:

1) usterki drobne - usterki bez znaczącego wpływu na bezpieczeństwo pojazdu lub wymagania ochrony środowiska, które nie powodują ograniczenia w dalszym używaniu pojazdu;

2) usterki poważne - usterki mogące zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego lub naruszać wymagania ochrony środowiska albo inne istotne nieprawidłowości, które dają podstawę do ograniczenia dalszego używania pojazdu oraz określenia warunków tego używania;

3) usterki niebezpieczne - usterki powodujące bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego lub naruszające wymagania ochrony środowiska, w stopniu uniemożliwiającym używanie pojazdu w ruchu drogowym, które powodują niedopuszczenie do dalszego używania pojazdu.

Pozycja 8.4.1 załącznik nr 1 do rozporządzenia MSWiA obejmuje usterki techniczne zdefiniowane jako wycieki płynów, przy czym zgodnie z zapisami tej pozycji kontrola ma charakter "organoleptyczny", co zgodnie z objaśnieniem stanowiącym element analizowanej regulacji oznacza, że "kontrolujący w miarę możliwości nie tylko ogląda dany element ale również, w stosownych przypadkach, sprawdza go dotykowo, ocenia wydawany przez niego dźwięk lub używa jakichkolwiek innych odpowiednich sposobów kontroli bez użycia przyrządów".

Zgodnie z treścią tej pozycji obejmuje ona:

- każdy nadmierny wyciek płynu innego niż woda, który może zagrażać środowisku lub stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa innych użytkowników drogi, kwalifikowany w kategorii usterki poważnej, oraz

- stałe powstawanie kropli, które stanowi bardzo poważne ryzyko dla środowiska lub bezpieczeństwa, kwalifikowane w kategorii usterki niebezpiecznej.

Przepisy powyższe dotyczą zatem wycieku płynu innego niż woda, co wymaga zbadania organoleptycznego. Ponadto nie chodzi o każdy wyciek płynów, lecz by zakwalifikować go jako naruszenie określone w analizowanym przepisie powinien mieć cechę nadmierności. Cechy wycieku powinny zostać utrwalone w formie opisowej i fotograficznej. Dopiero bowiem taki zapis może pozwolić na ocenę, czy mamy do czynienia z wyciekiem nadmiernym oraz jaki jest charakter wyciekającego płynu.

Tymczasem w załączniku nr 1 do protokołu kontroli sporządzanego w rozpatrywanej sprawie znajduje się jedynie informacja, że przejazd odbywał się pojazdem niesprawnym technicznie - "wyciek płynów z silnika oraz wyciek płynów z elektrycznego grzejnika pod siedzeniem pasażerski". Podobną treść zawiera notatka urzędowa z dnia kontroli, w której funkcjonariusz wskazał, że "ujawniono wyciek płynów eksploatacyjnych z silnika oraz wyciek płynu z grzejnika elektrycznego pod siedzeniem pasażerskim". Organy orzekające, bazując jedynie na tych sformułowaniach uznały, że zostały spełnione przesłanki naruszenia prawa określone cytowanymi wyżej przepisami.

W ocenie Sądu sformułowania protokołu i notatki służbowej nie dawały podstaw do takich ustaleń. Kontrolujący funkcjonariusz w szczególności nie określił wycieku jako nadmierny, ani nie określił go jako niebezpieczny. Nie można także uznać, że ocena wzrokowa wycieku czyni zadość wymaganej przepisami kontroli organoleptycznej, tym bardziej, że kontrolujący nie wskazał, by istniały jakiekolwiek przeszkody uniemożliwiające dokonanie badania dotykowego, czy zapachowego wycieków.

Należy uznać za trafne zarzuty skarżącego, że organy nie wyjaśniły na jakiej podstawie uznały wyciek płynów za niebezpieczny lub nadmierny, skoro wśród dokumentów sporządzonych w trakcie kontroli nie ma ani zdjęć obrazujących stwierdzony wyciek ani jakiegokolwiek jego opisu pozwalającego na ocenę jego charakteru i rozmiarów.

W takiej sytuacji Sąd musiał uznać za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj.: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Określają one zasady ogólne postępowania administracyjnego oraz tryb postępowania w zakresie. I tak przepis art. 7 k.p.a. statuuje zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej, której realizacji służy między innymi obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), a także zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.).

Zdaniem Sądu w kontrolowanym postępowaniu powyższe obowiązki procesowe nie zostały przez organy Inspekcji Transportu Drogowego dopełnione. Stan faktyczny sprawy nie został ustalony i oceniony w sposób pełny i wyczerpujący. Trafnie podnosił skarżący, że organy w zakresie stwierdzonej usterki w postaci wycieku płynów nie poczyniły dostatecznych ustaleń pozwalających przyjąć, że usterka ta miała charakter niebezpieczny, stąd nie ma podstaw do uznania za prawidłową przyjętą przez organ kwalifikację prawną tego naruszenia.

Na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego Sąd nie jest w stanie zweryfikować tego, czy wyciek płynów był nadmierny i jaki był jego charakter, co ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Skromne informacje zawarte w protokole kontroli (załączniku) oraz notatce służbowej z pewnością nie uzasadniały jednoznacznych stwierdzeń zawartych w decyzjach organów obu instancji, że wyciek płynów stanowił usterkę niebezpieczną i był nadmierny. Ponadto kontrolujący nie skorzystał z możliwości organoleptycznego zbadania i określenia rodzaju wycieków, pozwalającego na wykluczenia, że była to woda.

Za niezasadny Sąd uznać natomiast musi zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., który stanowi, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują na to, że podmiot wykonujący przewóz lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przepis art. 92c ust. 1 u.t.d. wskazuje okoliczności egzoneracyjne, które stanowią podstawę dla uwolnienia się przedsiębiorcy od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie przepisu ustawy o transporcie drogowym lub odpowiedniego przepisu prawa unijnego, jednak nie określa bliżej ich charakteru prawnego. Istotną przesłanką dla uwolnienia się przedsiębiorcy od odpowiedzialności za delikt administracyjny jest wykazanie należytej staranności, a w szczególności wywiedzenie, że pomimo takiego wzorca postępowania zdarzenia będącego przyczyną naruszenia prawa nie można było przewidzieć i którego następstwom nie można było zapobiec.

Co do ukarania mandatami karnymi za brak dokumentów oraz wystąpienie w kontrolowanym pojeździe usterek technicznych przez funkcjonariusza policji Sąd za słuszne uznaje stanowisko organów wyrażone w decyzjach. Mandaty karne zostały nałożone na kierowcę, a nie na skarżącego, a poza tym odmienna była podstawa prawna ich nałożenia. Tym samym w sprawie nie ma mowy o wymierzeniu skarżącemu dwóch kar administracyjnych za to samo naruszenie.

Organ ponownie rozpatrujący sprawę powinien uwzględnić powyższą ocenę prawną. Dalszy tok postępowania zależny będzie od tego, czy organ będzie w stanie uzupełnić materiał dowodowy co do charakteru i rozmiarów wycieków płynów będących podstawą wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej na podstawie l.p. 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d. Brak takich możliwości dowodowych skutkować powinien umorzeniem postepowania w zakresie tego naruszenia.

W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej ukarania skarżącego karą 2.000 za naruszenie określone w l.p. 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d.

W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. (punkt 2 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 3 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 oraz art. 205 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 100 zł, uiszczoną tytułem wpisu sądowego.

Orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.