Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 460/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Renaty Owczarzak (spr.) sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi K. D. na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego upomnienia w związku z niewykonaniem obowiązku o charakterze niepieniężnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...].02.2024 r., nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T., działając na podstawie art. 61a, art. 149 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2023 r., poz. 775 z późn. zm. dalej zwany jako k.p.a.) w zw. z art. 15 § 3, art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 z późn. zm.), po rozpoznaniu wniosku K. D. z dnia [...] listopada 2023 r. "o wznowienie postępowania w sprawie wystosowania upomnienia, o jego następcze umorzenie jako bezprzedmiotowego oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów upomnienia" orzekł o odmowie "wznowienia postępowania w sprawie wystosowania upomnienia, o jego następcze umorzenie jako bezprzedmiotowego oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów upomnienia".

W uzasadnieniu orzeczenia organ I instancji podniósł, iż jak wynika z wniosku z dnia [...] listopada 2023r. o wznowienie postępowania w sprawie wystosowania, upomnienia, wnioskodawczyni podkreśliła, że upomnienie miało oparcie w przepisach prawa materialnego, które na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 roku, sygn. akt: SK 81/19 zostały uznane za niezgodne z Konstytucją.

Organ orzekający podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny nie uchylił obowiązku szczepień, a jedynie wskazał, że termin szczepienia, liczba dawek winny wynikać z rozporządzenia, a nie z Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Nadal wnioskodawczyni, jako opiekun małoletniego dziecka, nie realizuje ustawowego obowiązku szczepienia dziecka, co wynika z mocy prawa - ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1284 z późn. zm.).

Ponadto podkreślono, że wnioskodawczyni, pismem z datą wpływu w dniu

[...] czerwca 2023 roku, złożyła wniosek o wznowienie postępowania egzekucyjnego, jego następcze umorzenie oraz zwrot niezasadnie pobranych kosztów egzekucyjnych obejmujących również koszty upomnienia co oznacza, że wniosek z dnia 9 czerwca

2023 r. jest o treści tożsamej co do kosztów upomnienia w kwocie [...]zł, jak wniosek o wznowienie z dnia [...] listopada 2023 r.

Zgodnie z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2023 r., poz.775 z późn. zm.) należy odmówić wszczęcia postępowania, jeżeli ponowny wniosek strony z dnia [...] listopada 2023 r. o wznowienie postępowania, umorzenie upomnienia i zwrot kosztów upomnienia w kwocie [...]zł wraz z odsetkami jest w sposób oczywisty tożsamy podmiotowo i przedmiotowo z poprzednim wnioskiem, który strona złożyła w dniu [...] czerwca 2023 roku o wznowienie postępowania i zwrot również kosztów upomnienia. O tożsamości sprawy można mówić, gdy występuje ten sam podmiot, przedmiot oraz stan prawny w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Rozpoznawany kolejny wniosek o wznowienie postępowania z dnia [...] listopada 2023 r. również obejmuje żądanie zwrotu kosztów upomnienia w kwocie

[...] zł jak wniosek z datą wpływu: [...] czerwca 2023 r., na rzecz tego samego podmiotu, w niezmienionym stanie faktycznym sprawy, co w ocenie organu, zgodnie z dominującym orzecznictwem sądowo - administracyjnym oraz poglądami doktryny, stanowi "inną uzasadnioną przyczynę" będącą podstawą odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a.

Dodatkową przesłanką odmowy wznowienia postępowania w przekonaniu organu I instancji jest fakt braku decyzji administracyjnej w sprawie i żądania przez stronę wznowienia postępowania w sprawie wystawienia upomnienia, która to czynność nie jest decyzją, a jest warunkiem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Organ I instancji działał w innej formie prawnej, nie wydawał decyzji administracyjnej, bowiem obowiązek szczepień wynika z mocy ustawy, a nie z decyzji administracyjnej.

Organ podkreślił, że nie może stanowić przedmiotu wznowienia postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaświadczenia, ponieważ taki akt nie stanowi decyzji w rozumieniu art. 104 k.p.a. (wyrok WSA w Warszawie z 7.12.2020 r., VII SA/Wa 1605/20). Istnieje również konieczność odmowy wznowienia postępowania, jeśli strona żąda wznowienia w sprawie, w której organ działał w innej formie, np. umowy cywilnej, czynności materialno-technicznej czy, gdy sytuacja jednostki jest kształtowana z mocy prawa, nie zaś przez ostateczne rozstrzygnięcie administracyjne (wyrok WSA w Poznaniu z 25.8.2022 r., III SA/Po 133/22).

W zażaleniu na powyższe postanowienie K. D. zarzuciła jego wydanie z naruszeniem:

1. art. 16 K.p.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie (wprawdzie nie został on zacytowany, ani Inspektor nie odwołał się do niego poprzez podanie odpowiadającej mu jednostki redakcyjnej tekstu prawnego), jednak zasada res iudicata (Inspektor nawiązał do niej w postanowieniu) w postępowaniu administracyjnym jest wywodzona właśnie z tego przepisu;

2. art. 61a § 1 K.p.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie, skoro w sprawie nie występuje stan zawisłości sprawy w postępowaniu wszczętym uprzednio, nie istnieje w obrocie prawnym (wbrew stanowisku Inspektora) ostateczna decyzja rozstrzygająca sprawę (stan res iudicata) oraz inne okoliczności, które - w świetle orzecznictwa - kryją się pod zwrotem "inna uzasadniona przyczyna'' zawartym w tym przepisie;

a w konsekwencji nie zastosował, choć powinien zastosować:

3. art. 145a § 1 i art. 149 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505, z późn. zm.) - dalej jako "u.p.e.a." - a także art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej przez odmowę wznowienia postępowania w sprawie wystosowania upomnienia (w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a.), w związku z którym pobrano koszty w kwocie 16 zł, przy czym wystosowanie tego upomnienia miało swoje oparcie w przepisach prawa materialnego, które na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 zostały uznane za niezgodne z Konstytucją;

4. art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. przez odmowę umorzenia postępowania w sprawie wystosowania upomnienia (w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a.) jako bezprzedmiotowego;

5. art. 60 oraz art. 67 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1270) w związku z odpowiednio stosowanymi przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505, z późn. zm.) - dalej jako Ordynacja podatkowa - dotyczącymi zwrotu nadpłaty (art. 72 i nast. Ordynacji podatkowej) przez odmowę zwrotu kosztów upomnienia (jako niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym) wraz z odsetkami równymi odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowej (por. art. 78 § 1 Ordynacji podatkowej) - w kwocie [...]zł, pobranej przez organ egzekucyjny (tj. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. na rzecz Inspektora w związku z uchylaniem się jakoby od obowiązku o charakterze niepieniężnym (wykonaniem obowiązkowych szczepień ochronnych) dotyczącym syna Jakuba;

a tym samym nie rozstrzygnął istoty sprawy zakreślonej żądaniami wniosku z dnia

[...] listopada 2023 r.

W kontekście ww. zarzutów odwołująca wniosła o uchylenia postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, tj. Inspektora.

Inspektor Sanitarny po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...].03.2024 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Zdaniem organu II instancji, w niniejszej sprawie bardziej trafne pozostaje wskazanie przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T., iż "Organ I instancji działał w innej formie prawnej, nie wydawał decyzji administracyjnej, bowiem obowiązek szczepień wynika z mocy ustawy". Biorąc powyższe pod uwagę, brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia w trybie administracyjnym żądania wznowienia nieistniejącego postępowania administracyjnego, co potwierdza m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/GI 1122/23, gdzie podkreślono, iż przesłanką dającą podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, jest sytuacja, "gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym", a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt III FSK 2738/21: "przeszkoda przedmiotowa zaistnieje wówczas, gdy w złożonym do organu administracji publicznej podaniu ustalone zostanie zaistnienie negatywnych przyczyn załatwienia wniosku na podstawie jego wstępnej analizy, co stwarza obowiązek odmowy wszczęcia postępowania".

S. zażalenie wskazała ponadto, że - "upomnienia nie otrzymałam, nie miałam również świadomości o konieczności poniesienia kosztów z nim związanych", jednak Inspektor Sanitarny, po przeanalizowaniu akt sprawy wskazał, iż w wezwaniu z dnia [...].11.2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. zawarł pouczenie o konieczności zawiadomienia wierzyciela o każdej zmianie miejsca zamieszkania. Wyżej wspomniane upomnienie zostało wysłane na adres: ul. [...]/38, 87-100 T., gdzie zostało skutecznie odebrane przez K. D. w dniu [...].11.2022 r. W związku z brakiem informacji o zmianie adresu, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. w dniu [...].02.2023 r. wysłał upomnienie Nr [...], na wskazany powyżej adres. Przesyłka zawierająca upomnienie została skutecznie doręczona, zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a.

Inspektor Sanitarny podkreślił ponadto, że brak uprzedniego doręczenia osobie zobowiązanej upomnienia, zgodnie z art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. stanowi podstawę zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej i winien być kierowany do wierzyciela, czyli Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T., za pośrednictwem Organu egzekucyjnego, tj. Wojewody K.-P., po doręczeniu Stronie ewentualnego tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji o charakterze niepieniężnym.

W odpowiedzi na uwagę Strony, że "Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją części aktów normatywnych istotnych w kwestii obowiązkowych szczepień ochronnych", a co za tym idzie "wystosowanie (...) upomnienia miało swoje oparcie w przepisach prawa materialnego, które (...) zostały uznane za niezgodne z Konstytucją (...)", Inspektor Sanitarny wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając skutki wyroku z [...] maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 podkreślił, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity Dz. U. 2022 r., poz. 1657, ze zm. - obowiązujący na dzień ogłoszenia wyroku) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jednolity Dz. U. 2022 poz. 2172 - obowiązujący na dzień ogłoszenia wyroku) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych niezbędne jest określenie czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji wskazując na termin 6 miesięcy. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 9 maja 2013 r., SK 81/19; nie zakwestionował obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym.

Ponadto Inspektor Sanitarny podzielił stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny, wskazany w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny. Regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Ewentualne przyjęcie przez Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, że w niniejszej sprawie nie mogły być zastosowane zakwestionowane przez ww. wyrok przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postawy K. D. niezgłaszającej się na szczepienia ochronne dziecka, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości. Mając na uwadze powyższe, bezpodstawne pozostaje kwestionowanie przez Stronę wymagalności obowiązku poddania szczepieniom ochronnym małoletniego J. D. urodzonego [...].02.2019 r., co potwierdza bogate orzecznictwo w tym zakresie (m.in. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.05.2023 r., sygn. akt. II OSK 1546/20; z dnia 16.05.2023 r. sygn. akt II OSK 1602/20; z dnia 05.09.2023 r., sygn. akt II GSK 1619/22, a także wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 02.08.2023 r., sygn. akt III SA/Łd 148/23, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11.07.2023 r., sygn. akt III SA/Lu 177/23; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24.10.2023 r., sygn. akt II SA/Bd 910/23; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23.11.2023 r., sygn. akt II SA/Ol 366/23).

W skardze do Sądu K. D. zarzuciła decyzji organu odwoławczego naruszenie następujących przepisów prawa:

1. art. 145a § 1 i art. 149 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm. - dalej jako "K.p.a.") - w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 z późn. zm. - dalej jako "u.p.e.a.") - a także art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1997 Nr 78, poz. 483 z późn. zm.);

2. art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.;

3. art. 60 oraz art. 67 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1270) w związku z odpowiednio stosowanymi przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2383 z późn. zm.) - dalej jako Ordynacja podatkowa - dotyczącymi zwrotu nadpłaty (art. 72 i nast. Ordynacji podatkowej); przez potwierdzenie zasadności niezastosowania tych przepisów przez organ pierwszej instancji (co oznacza w istocie odmowę ich zastosowania w sprawie), co w konsekwencji doprowadziło do błędnego zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. i utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że należało na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. uchylić postanowienia organu pierwszej instancji w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdyż organ ten powinien:

. wznowić postępowanie w sprawie wystosowania upomnienia (w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a.), w związku z którym pobrano od Skarżącej koszty w kwocie [...]zł, przy czym wystosowanie tego upomnienia miało swoje oparcie w przepisach prawa materialnego, które na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 zostały uznane za niezgodne z Konstytucją;

. umorzyć postępowanie w sprawie wystosowania upomnienia (w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a.) jako bezprzedmiotowe;

. zwrócić na rzecz Skarżącej koszty upomnienia (jako niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym) wraz z odsetkami równymi odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowej (por. art. 78 § 1 Ordynacji podatkowej) -w kwocie [...]zł pobranej od Skarżącej przez organ egzekucyjny (tj. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. - dalej jako "Naczelnik" albo "organ egzekucyjny") na rzecz organu pierwszej instancji w związku z uchylaniem się jakoby od obowiązku o charakterze niepieniężnym.

jako naruszenia, które miały wpływ na wynik sprawy;

4. art. 16 § 1 K.p.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie (wprawdzie nie został on zacytowany, ani organ odwoławczy nie nawiązał do niego poprzez podanie odpowiadającej mu jednostki redakcyjnej tekstu prawnego), jednak wzmiankował w postanowieniu o tożsamości wniosków złożonych przez Skarżącą do różnych organów i o rzekomo pokrywających się w nich żądaniach, jako naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

5. art. 61a § 1 K.p.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie, skoro w sprawie nie występuje stan zawisłości sprawy w postępowaniu wszczętym uprzednio, nie istnieje w obrocie prawnym ostateczna decyzja/postanowienie rozstrzygająca sprawę (res iudicata) oraz inne okoliczności, które - w świetle orzecznictwa - kryją się pod zwrotem "inna uzasadniona przyczyna" zawartym w tym przepisie, jako naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

6. art. 107 § 1 pkt 3 i 6 oraz art. 107 § 3 K.p.a. wobec bardzo lakonicznego uzasadnienia Postanowienia, które to uzasadnienie w dużej mierze nie odnosi się do kwestii mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co tym bardziej sprawia, że ta jego cecha (pobieżność) uniemożliwia weryfikację postanowienia pod kątem zgodności z prawem procesowym i materialnym oraz wobec wadliwego oznaczenia strony/adresata postanowienia, jako naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

7. art. 8 § 1 K.p.a. (zasada pogłębiania zaufania), gdyż organ odwoławczy nie odniósł się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego powołanego/cytowanego we wniosku Skarżącej o wznowienie postępowania w sprawie wystosowania upomnienia, jako naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

8. art. 10 § 1 K.p.a. (zasada wysłuchania stron) w zw. z art. 81 K.p.a. oraz art. 9 K.p.a. (zasada udzielania informacji), gdyż organ odwoławczy nie umożliwił Skarżącej wypowiedzenia się co do materiału dowodowego sprawy, jako naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym, Skarżąca wniosła o uchylenie w całości postanowienia organu odwoławczego; uchylenie w całości postanowienia organu pierwszej instanjci; oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zarzutów skarżąca podniosła, iż aktualnie w orzecznictwie nie pojawiła się już teza, że niedopuszczalne jest wznowienie postępowania egzekucyjnego, które zostało zakończone czynnością w postaci pobrania należności wraz z należnymi odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, a nie wydaniem postanowienia. Zatem orzecznictwo NSA bez wątpienia falsyfikuje tezę organu pierwszej instancji, która spotkała się z uznaniem organu odwoławczego, że brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia w trybie administracyjnym żądania wznowienia nieistniejącego postępowania administracyjnego, skoro organ I instancji działał w innej formie, nie wydawał decyzji administracyjnej, bowiem obowiązek szczepień wynika z mocy ustawy.

Skarżąca przypomniała, że Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2172), natomiast podstawą twierdzenia organów inspekcji sanitarnej o wymagalności obowiązku szczepień nie było nawet rozporządzenie, ale komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego zupełnie nie umocowany w katalogu źródeł powszechnie obowiązującego prawa.

Organ odwoławczy podał orzecznictwo sądowoadministracyjne, które ma wspierać tezę, że obowiązek szczepienia syna Skarżącej w czasie obowiązywania ww. rozporządzenia był wymagalny, jednak zdaniem skarżącej niektóre z tych orzeczeń są nieprawomocne, niektóre mają jedynie charakter proceduralny, a w przypadku jeszcze innych, linia orzecznicza w nich reprezentowana nie znalazła uznania po stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Organ egzekucyjny wznowił bowiem postępowanie egzekucyjne na "Wniosek o wznowienie postępowania egzekucyjnego i jego następcze umorzenie oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów egzekucyjnych", a w niniejszej sprawie skarżąca – jak stwierdza, złożyła "Wniosek o wznowienie postępowania w sprawie wystosowania upomnienia, o jego następcze umorzenie jako bezprzedmiotowego oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów upomnienia". Jej zdaniem organ próbował "Wniosek o wznowienie postępowania w sprawie wystosowania upomnienia, o jego następcze umorzenie jako bezprzedmiotowego oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów upomnienia" przekazać organowi egzekucyjnemu, jednak organ egzekucyjny uznał się za niewłaściwy do rozstrzygnięcia żądań zawartych w tym wniosku. Ostatecznie organ odwoławczy nie zakwestionował ustalonej właściwości rzeczowej, czyli uznał właściwość organów inspekcji sanitarnej w kwestii, która jest przedmiotem niniejszego postępowania. I nie zmienia tego fakt, że uprzednio Skarżąca błędnie zaliczała koszty upomnienia do kosztów stricte egzekucyjnych. Zatem organ egzekucyjny w swoim postanowieniu kończącym wznowione postępowanie egzekucyjne, w ocenie skarżącej nie powinien rozstrzygać o dalszym losie kosztów upomnienia w wysokości [...] zł, gdyż nie leżało do w jego kompetencji. Tylko bowiem wierzyciel może dysponować kosztami upomnienia otrzymanymi od organu egzekucyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia

2015 r. o sygn. II FW 2/15). Na to postanowienie z pełną aprobatą powoływał się również organ pierwszej instancji.

Wszystko to zdaniem skarżącej oznacza, że zupełnie bezpodstawne jest twierdzenie organu odwoławczego o tożsamości ww. wniosków. Kiedy to pierwszy jest ostatecznie procedowany przez organy skarbowe/egzekucyjne, a jego istotą jest wznowienie postępowania egzekucyjnego, a drugi jest (powinien być) procedowany przez organy inspekcji sanitarnej, a jego istotą jest wznowienia postępowania w sprawie wystosowania upomnienia. Organ odwoławczy powinien był zastosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego konstruujące instytucję wznowienia postępowania w sposób odpowiedni do postępowania egzekucyjnego, tj. z uwzględnieniem specyfiki i charakteru tego postępowania i w efekcie podtrzymać rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie wznowienia. W ten sposób nie blokowałby nadzwyczajnej kontroli czynności wykonanych w postępowaniu egzekucyjnym, których podstawą były przepisy uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjne.

Skarżąca zwróciła też uwagę, że wprawdzie "Wniosek o wznowienie postępowania w sprawie wystosowania upomnienia, o jego następcze umorzenie jako bezprzedmiotowego oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów upomnienia" i wniosek procedowany przez organy skarbowe/egzekucyjne pochodzą od Skarżącej (tożsamość podmiotowa) i niewątpliwie oparte są na tej samej podstawie faktycznej, to jednak dotyczą zupełnie różnych żądań (brak tożsamości spraw) wywodzonych przez Skarżącą z innej podstawy prawnej, tj. innych regulacji materialnoprawnych.

Jeżeli organ odwoławczy był przekonany, że w sprawie mamy co najmniej stan zawisłości (bo na pewno nie mógł zajść przypadek res iudicata, ponieważ organ odwoławczy z urzędu powinien wiedzieć, że postępowanie przed organami skarbowymi/egzekucyjnymi jest w toku), to zdaniem skarżącej należało rozważyć opcję zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 K.p.a. Byłoby to konsekwentnym działaniem organu odwoławczego w świetle jego tezy, że mamy do czynienia ze sprawami "tożsamymi". Bo z jednej strony organ odwoławczy zaaprobował stanowisko organu pierwszej instancji, że organy inspekcji sanitarnej są władne rozstrzygać o dalszym losie kosztów Upomnienia, by jednocześnie stanąć na stanowisku (oczywiście przedwczesnym), że sprawa jest już rozstrzygnięta przez inny organ.

Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, w ocenie skarżącej dotknięte jest brakami, ponieważ wbrew wymogom wynikającym z art. 107 § 1 pkt 6 i art. 107 § 3 K.p.a., ograniczone zostało do przedstawienia wniosków końcowych i to na poziomie ogólnym, bez wskazania konkretów, a przede wszystkim bez wyjaśnienia w jaki sposób organ odwoławczy doszedł do takich, a nie innych wniosków końcowych. Organ odwoławczy powinien w szczególności szczegółowo omówić zebrany w sprawie materiał dowodowy i dokonać przekonujących rozważań w zakresie kwestii, które jak dotąd zostały w istocie pominięte (w tym w szczególności co do skuteczności doręczenia skarżącej upomnienia) lub nienależycie omówione. Ustalenia i rozważania organu odwoławczego w tym zakresie, w przekonaniu skarżącej powinny odpowiadać zasadom ogólnym postępowania administracyjnego (w szczególności art. 11 K.p.a.) i powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia kończącego postępowanie (art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a.).

Organ odwoławczy, jak zauważyła skarżąca, nie odniósł się w żaden sposób do orzecznictwa sądowoadministracyjnego powołanego/cytowanego we wniosku Skarżącej, które to orzecznictwo jest - w jej ocenie - kluczowe dla prawidłowej interpretacji przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz jej rozstrzygnięcia.

Ponadto skarżąca zwróciła uwagę, że zasada z art. 10 § 1 K.p.a. ma ograniczone zastosowanie na gruncie u.p.e.a., jednak zasadnicza część postępowań uruchomionych w związku z wnioskami Skarżącej, toczyła się z zastosowaniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem organ powinien umożliwić stronie czynny udział w tych postępowaniach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z

2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy i sformułowane w skardze zarzuty, Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu odwoławczego wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie w ustalonych okolicznościach sprawy, organ odmówił stronie skarżącej wznowienia postępowania na jej wniosek z dnia [...] listopada 2023 roku o wznowienie postępowania w sprawie wystosowania upomnienia, o jego następcze umorzenie jako bezprzedmiotowego oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów upomnienia.

Skarżąca we wniosku o wznowienie postępowania wskazała, że nie powinno się ono toczyć, gdyż nie otrzymała upomnienia.

Brak upomnienia może być podstawą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. np. wyrok NSA z 29 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 546/21). W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. W myśl art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane.

Skarżąca nie formułuje jednak zgłoszonego wniosku jako zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym ale jako wniosek o wznowienie postępowania w sprawie wystosowania upomnienia, o jego następcze umorzenie jako bezprzedmiotowego oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów upomnienia zarzucając jednocześnie, że nie otrzymała upomnienia. Nie może zatem w oparciu o tę przesłankę skarżąca żądać wznowienia postępowania administracyjnego, gdyż taki zarzut może zostać sformułowany jako zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., a nie jako podstawa do żądania wznowienia postępowania.

Należy też podkreślić, że nie toczy się odrębnego postępowania w sprawie wystosowania upomnienia, gdyż upomnienie na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a poprzedza wystawienie tytułu wykonawczego i prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Zauważyć przy tym należy, że skierowane do zobowiązanego upomnienie występuje w związku z brakiem dochowania przez niego obowiązków. Ma ono jedynie charakter informacyjny. Przypomina bowiem o konieczności wykonania nałożonego obowiązku oraz wskazuje na konsekwencje jego niewykonania w postaci wszczęcia egzekucji administracyjnej i jako takie nie stanowi rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach skarżącej. Upomnienie ma zatem charakter czynności materialno-technicznej.

W momencie wysłania upomnienia nie dochodzi jeszcze do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jest to etap poprzedzający uruchomienie tego postępowania, do którego nie dojdzie w przypadku dobrowolnego spełnienia obowiązku. Z chwilą zaś wszczęcia postępowania egzekucyjnego strona będzie miała możliwość obrony swoich praw przy pomocy instytucji zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym ( art. 33 i art. 34 u.p.e.a). W tych okolicznościach organ zasadnie uznał, że nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie w sprawie wystosowanego upomnienia.

Przesłanki odmowy wszczęcia postępowania bada się według kryterium podmiotowego, przedmiotowego, a nadto należy uwzględniać inne przyczyny, których wystąpienie uzasadnia taką odmowę. Użyty w art. 61 a § 1 k.p.a. zwrot "postępowanie nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania sprzeciwia się przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte, mogą dotyczyć także braku w przepisach podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania administracyjnego. Art. 61a § 1 k.p.a. (mający zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wobec odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a.), gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, stanowi podstawę dla organu administracji publicznej do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jeśli nie ma podstaw do wszczęcia postępowania w danym przedmiocie to tym samym nie ma podstaw do wznawiania takiego postępowania.

Skarżąca wskazywała też na wyrok TK z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 jako podstawę wznowieniową. Ale tak jak powyżej Sąd wskazał, wznowienie może odnosić się do określonego postępowania administracyjnego, stąd wyrok ten również nie wpływa na wynik rozstrzygnięcia. Z uwagi jednak na sformułowany zarzut w skardze, Sąd na marginesie wskazuje, że przesłanki wznowienia postępowania zostały enumeratywnie określone przez ustawodawcę w art.145 § 1 pkt 1-8 k.p.a., art. 145a § 1 k.p.a. i art. 145b § 1 k.p.a. W sprawie wznowienia postępowania znaczenie ma podstawa wznowienia określona w art. 145a § 1 k.p.a. Zgodnie z którym, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Warunkiem uruchomienia tego trybu jest przede wszystkim funkcjonowanie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji, której owo postępowanie miałoby dotyczyć, złożenie wniosku w tym przedmiocie przez uprawniony podmiot ze wskazaniem jednej z przesłanek przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1-8 k.p.a., art.145a § 1 k.p.a. lub art. 145b § 1 k.p.a. oraz zachowanie terminu, o którym w niniejszej sprawie stanowi art. 145a § 2 k.p.a., tj. w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Spełnienie łącznie wspominanych przesłanek stanowi podstawę do wydania przez organ postanowienia o wznowieniu postępowania w trybie art. 149 § 1 k.p.a., które następnie daje podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.).

Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r., pod pozycją 909, natomiast wniosek strony skarżącej gdyby nawet dawał podstawy do ewentualnego wznowienia postępowania został opatrzony datą: 26 listopada 2023 r., a więc z uchybieniem ustawowego terminu przewidzianego przepisem art. 145a § 2 k.p.a.

Dodatkowo należy wspomnieć, że sam wyrok TK nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją samego obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Nie ma on jednak przede wszystkim znaczenia z uwagi na treść wniosku odnoszącą się do określonej czynności a nie do postępowania. W konsekwencji też zarzut naruszenia art. 105 k.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż umorzenie może dotyczyć wyłącznie postępowania. W konsekwencji nie zasługują na uwzględnienie pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych. Istotne są wyłącznie przesłanki uzasadniające wydanie postanowienia na podstawie art. 61a k.p.a.

Reasumując należy stwierdzić, że przy wydaniu zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji nie doszło do naruszenia zasad postępowania opisanych w skardze.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.