Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1080/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek - Zybura Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny - Drożdżejko Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr SKO. ŚR/4111/317/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/317/2023 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 16 lutego 2023 r. o odmowie przyznania K. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000) oraz 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 28 marca 2022 r. radca prawny M. M. z kancelarii M. Kancelaria Radców Prawnych s.c. w K. w imieniu K. K. wniósł o przyznanie K. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką K. L. i przekazanie uzyskanego świadczenia na wskazany we wniosku rachunek bankowy. Pełnomocnictwo z dnia 14 marca 2022 r. udzielone przez K. K. radcom prawnym – M. J. i M. M. obejmuje również prawo do odbioru wszelkich uzyskanych przez wnioskodawczynię świadczeń, roszczeń, kosztów na wskazany przez pełnomocnika numer rachunku (k. 32 a.a.).

W wyniku ponownego rozpoznania ww. wniosku (w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 października 2022 r. k. 70 i n. a.a.), Wójt Gminy Koniusza odmówił przyznania K. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką K. L. (ur. 04.04.1959r.), posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji podał w uzasadnieniu, że po stronie rodzeństwa wnioskodawczyni nie występują negatywne przesłanki tj. zły stan zdrowia, podeszły wiek czy zła sytuacja majątkowa i finansowa, uniemożliwiające sprawowanie opieki nad matką lub pokrycie kosztów tej opieki.

W odwołaniu od tej decyzji zakwestionowano w całości zaskarżone rozstrzygnięcie wnosząc o jego uchylenie i przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego przez Kolegium.

W uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji SKO w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2023 r. wskazano, że K. K. zamieszkuje wraz z matką, mężem, dziećmi oraz swoim bratem we wspólnym domu. Ustalono, że wnioskodawczyni nie pracuje, jest osobą bezrobotną, posiada ubezpieczenie przy mężu. Organ II instancji zwrócił uwagę na fakt, że K. L., oprócz K. K. ma jeszcze czworo dzieci – tj. dwie córki (M. R. oraz P. B. zamieszkują oddzielnie wraz ze swoimi rodzinami w sąsiedniej miejscowości) oraz dwóch synów, z których jeden zamieszkuje wspólnie z matką w domu rodzinnym (P. L.). Natomiast organowi nie udało się ustalić, mimo wezwania, sytuacji rodzinnej i finansowej drugiego z synów, G. L.

Wobec powyższych ustaleń Kolegium podkreśliło, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, rezygnacja z aktywności zawodowej przez jedno z dzieci na rzecz sprawowania opieki nad rodzicem - w przypadku kilkorga rodzeństwa - budzi wątpliwości co do realizacji obowiązku alimentacyjnego przez wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki.

W dalszej kolejności SKO zaakcentowało, że posiadanie własnej rodziny i zamieszkiwanie w innej miejscowości, nie są w żadnym wypadku okolicznościami wyłączającymi obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodzica znajdującego się w trudnej sytuacji i wymagającego opieki. Organ II instancji stwierdził, iż okoliczność, że oprócz wnioskodawczyni dwie córki K. L. zamieszkują wraz ze swoimi rodzinami w sąsiedniej miejscowości i pracują w gospodarstwach rolnych, nie oznacza, że są zwolnione z obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Jednocześnie Kolegium w pełni podzieliło argumentację organu I instancji, że praca w gospodarstwie rolnym, z uwagi na możliwość indywidulanego ustalenia obowiązków, zasadniczo nie koliduje w pomocy nad osobą niepełnosprawną.

Zatem zdaniem organu odwoławczego bezspornie należy przyjąć, że istnieje możliwość dzielenia się tą opieką pomiędzy rodzeństwem. Mieszkający wraz z matką syn P. L. jest osobą bezrobotną, nie posiadającą żadnych problemów zdrowotnych, w związku z czym zdaniem organu, winien on w sposób czynny uczestniczyć w opiece nad matką.

W konsekwencji powyższego, w ocenie Kolegium, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa odwołującej w wywiązywaniu się ze swoich obowiązków alimentacyjnych względem matki.

W skardze na powyższą decyzję SKO w Krakowie, K. K., działająca przez pełnomocnika radcę prawnego M. M., zarzuciła zaskarżonej naruszenie zarówno prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art, 7 w zw. z art. 80 kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie ww. zarzutów. W szczególności podkreślono, że świadczenie to nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny lecz do tych osób, które wywiązują się ze swojego obowiązku alimentacyjnego i z tego powodu zaprzestają aktywności zawodowej – co dotyczy tylko skarżącej, a nie innych dzieci K. L. W ocenie autora skargi, przedstawiona i udowodniona przez skarżącą sytuacja, wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko w sprawie. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wyjaśniono, że oceny całości ustaleń i zebranego materiału dowodowego sprawy Kolegium dokonało i przedstawiło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlatego też poprzestano na podtrzymaniu dokonanej tam oceny sprawy.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że wykładnia przepisu art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest prawidłowa, zaś odmienne stanowisko strony skarżącej w tym przedmiocie nie oznacza nieprawidłowości wydanej decyzji.

Organ odwoławczy uznał też, że zarzut naruszenia przepisów postępowania jest pozbawiony podstaw, bowiem postępowanie zostało przeprowadzone należycie i w sposób wyczerpujący.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

Bezsporne w tej sprawie było, że matka skarżącej – K. L. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 17 lutego 2022 r. (k. 22 a.a.) W orzeczeniu stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność. Orzeczony stopień niepełnosprawności istnieje od 14 stycznia 2022 r. Orzeczenie wydano na czas określony – do 29 lutego 2024 r.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczające do przyznania takiego świadczenia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego każdej osobie posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost by tak stanowił. Ze wskazanego przepisu wynika, że posiadanie takiego orzeczenia to tylko jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest ponadto wykazanie, że po pierwsze istnieje "konieczność" sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i po drugie, że jednocześnie ta "konieczność" wywołuje inną "konieczność", to jest rezygnację z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia (por. wyrok NSA z 6 maja 2022 r., I OSK 1472/21 i powołane tam orzecznictwo).

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazać należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r. I OSK 275/21).

Ze względu na zarzuty skargi dotyczące błędnych ustaleń faktycznych oraz braku wszechstronnego rozpoznania zebranego materiału dowodowego, a także niezabrania go w sposób wyczerpujący, podkreślić należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym. W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżąca zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem skarżąca powinna była przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA).

Autor skargi zarzucając naruszenie art. 7, art. 80 oraz art. 77 k.p.a. nie wskazał dokładnie na czym te naruszenia miałyby polegać, który dowód został pominięty albo w ogóle nie przeprowadzony oraz co powinno zostać wyjaśnione a nie zostało.

W przeprowadzonym w sprawie wywiadzie środowiskowym z dnia 26 lipca 2022 r. m.in. wskazano, że skarżąca wykonuje nad matką następujące czynności: mycie, sprzątanie, zakupy, podawanie leków, przygotowywanie posiłków, organizowanie pomocy medycznej i wspieranie w codziennym funkcjonowaniu (k. 49, 50 a.a.). W wywiadzie z 10 stycznia 2023 r. dodano natomiast, że skarżąca codziennie kąpie mamę, szykuje posiłki (matka nie jest w stanie zjeść samodzielnie z uwagi na drżenie rąk), podaje leki (3 x dziennie). Wskazano, że niepełnosprawna porusza się na wózku inwalidzkim, jest zapampersowana i ma odleżyny, które wymagają codziennej pielęgnacji. Wskazano też, że matka skarżącej ma zaburzenia lękowe, nie kontroluje swoich zachowań. Skarżąca organizuje dla swoje matki pomoc medyczną, dba o jej potrzeby i wspiera w codziennym funkcjonowaniu. (...) W rodzinie brak konfliktów (k. 75, 76 a.a.).

Zauważyć należy, że znaczna część wskazywanych czynności, które skarżąca wykonuje w ramach opieki nad matką odnosi się do szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego (mycie, sprzątanie, zakupy, podawanie leków, przygotowywanie posiłków, dbanie o potrzeby i wsparcie), które są przecież wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Pozwala to z jednej strony przyjmować, że czynności te nie angażują specjalnie dodatkowego czasu skarżącej, skoro także jej dotyczą, z racji wspólnego zamieszkiwania z matką (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21, WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21, WSA w Krakowie z 14 marca 2023r., sygn. III SA/Kr 1531/22), a z drugiej stwierdzić, że są one wykonywane także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mogą być realizowane tak przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy).

Podsumowując ten wątek, zgodnie powszechnym rozumieniem na prowadzenie gospodarstwa domowego składają się zazwyczaj czynności takie jak robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, sprzątanie mieszkania, pranie, zamawianie wizyt lekarskich oraz zakupy lekarstw. Są to czynności związane z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia.

Zgodnie z poglądem WSA w Krakowie zawartym w wyroku z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. III SA/Kr 1846/22, wydanym w sprawie podobnej pod względem faktycznym i prawnym do rozpoznawanej, warto w tym miejscu też dodać, że "wykonanie większości z tych czynności, nawet gdy są one niezbędne, może być tak zaplanowane, że ich realizacja może nastąpić w określonych godzinach rano i wieczorem, a pomiędzy tymi okresami jest możliwe wygospodarowanie czasu na inne niż z nimi związane cele, gdyż stan zdrowia matki skarżącej, a co za tym idzie możliwość jej funkcjonowania w życiu codziennym to umożliwia. Z pewnością matka skarżącej wymaga pomocy, ale pomoc jej w niektórych czynnościach związanych z codzienną egzystencją, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd zdaje sobie sprawę i rozumie trudności związane z przemieszczaniem się matki skarżącej (poruszanie się na wózku inwalidzkim), nie mniej jednak ani jej stan zdrowia, w konsekwencji i możliwość samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym, ani czynności opiekuńcze z tym związane, nie są one aż tak absorbujące czasowo, że wykluczają jakakolwiek pracę zawodową. Stąd zgodzić się należało z oceną Kolegium, że taki zakres i charakter czynności opiekuńczych nie mógł być uznany za wymagający całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Nie może przesądzić o innej ocenie tych czynności incydentalne przypadki upadku i urazów doznanych przez matkę, które to okoliczności podniesione zostały w skardze, gdyż takowe mogą się wydarzyć zawsze. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie, umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna."

Reasumując, w ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, aby wymiar i charakter opieki sprawowanej nad matką wymagał całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub podejmowania pracy zarobkowej.

Zatem czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą mają zasadniczo charakter typowych czynności codziennych i mogą być łączone z pracą (nie implikują konieczności rezygnacji z pracy) – zwłaszcza z pracą, z której skarżąca, wedle jej deklaracji, zrezygnowała (oświadczenie złożone przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z 11 marca 2022 r., k. 33 a.a., informacja Wójta Gminy Koniusza z 2 sierpnia 2022 r., k. 45 a.a.) - tj. prowadzenie gospodarstwa rolnego. Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną" (uzasadnienie uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, CBOSA). W tym kontekście warto też podkreślić, że stosownie do potrzeb skarżąca może uzyskać wsparcie w postaci usług opiekuńczych, czy liczyć na pomoc mieszkającego wraz ze skarżącą brata – P. L., zwłaszcza, że jest on osobą bezrobotną (vide wyr. WSA w Krakowie w dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 137/23).

Organ administracyjny słusznie zaakcentował fakt, że skarżąca ma jeszcze czworo rodzeństwa, w równym stopniu zobowiązanego alimentacyjnie względem matki. Dwie siostry skarżącej mieszkają niedaleko od wymagającej opieki matki (sąsiednia miejscowość) i nie wykazały żeby istniały obiektywne okoliczności uniemożliwiające współuczestniczenie w obowiązkach opiekuńczych wobec niepełnosprawnej matki. Natomiast brat skarżącej – P. L. – zamieszkuje wspólnie wraz z matką i skarżącą.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, czy wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22). W stosunku do pozostałych żyjących dzieci matki skarżącej nie stwierdzono obiektywnych przeszkód w możliwości wsparcia skarżącej w opiece nad matką w wybranej formie.

Powołując się na trafny pogląd WSA w Krakowie, zawarty w wyroku z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 267/23, należy w tym miejscu wskazać, że "konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z obowiązku ustalenia przez organ faktu "konieczności" rezygnacji z zatrudnienia lub "niemożliwości" jego podjęcia (a nie jedynie – rezygnacji z zatrudnienia czy jego niepodejmowania), a po drugie z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej (zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości). Przyznanie zatem świadczenia pielęgnacyjnego powinno uwzględniać ww. zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka (rodzina) nie może poradzić sobie sama. Interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga także odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1). (...) "opieka nie musi przybrać formy jedynie osobistego świadczenia, co wiązałoby się z potrzebą przebywania w pobliżu osoby potrzebującej stałej lub długotrwałej opieki przez każde dziecko, gdyż może być to także wsparcie finansowe. Takie rozwiązanie pozwoliłoby na zapewnienie opieki także przez osobę trzecią, co również niwelowałoby potrzebę rezygnacji z zatrudnienia przez osoby ubiegające się o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Sądu, słuszne jest stanowisko WSA w Krakowie wyrażone w wyroku z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt. III SA/Kr 598/23 zgodnie z którym "W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba [...]".

Wykonując ustawę o świadczeniach rodzinnych organ ma obowiązek zbadać, zgodnie z wymogami k.p.a., spełnienie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uwzględnienie innych osób zobowiązanych alimentacyjnie w równym stopniu co skarżąca w stosunku do niepełnosprawnej matką nie jest zatem nową przesłanką niewymaganą ww. ustawą, ale okolicznością istotną dla oceny podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (na równi z jego niepodejmowaniem) z powodu konieczności opieki. Skoro bowiem opieka może być sprawowana bądź zapewniona przez dwie (bądź więcej osób) nie ma konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez kogokolwiek. Sąd podziela pogląd NSA zawarty w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023 r. I OSK 1575/22, że "zarówno konieczność trwałej i nieprzerwanej opieki nad niepełnosprawnym łącząca się ze stałą obecnością w domu czy kontakt z innymi dziećmi, które mogą przynajmniej częściowo uczestniczyć w sprawowaniu opieki, mogą być okolicznościami pozwalającymi na prawidłową ocenę wystąpienia zależności pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym a możliwością podjęcia czy kontynuowania pracy zarobkowej".

Zgodzić się należy z poglądem WSA w Krakowie zawartym w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. II SA/Kr 159/23, zgodnie z którym "W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Zauważyć należy, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r." Z uwagi na powyższe zarzut skargi zawarty w pkt I ppkt 1 lit. a uznać należy za bezzasadny.

Organ prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do istotnego naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym zarzucanych w skardze art. 6, art. 7 k.p.a., art. 8, art. 9, art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 ustawy) oraz dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.