Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1281/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr KKU 94/22 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 20 kwietnia 2023 r., nr [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, działając na podstawie art. 18 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa, po rozpatrzeniu odwołania Gminy Miasto [...] od decyzji Wojewody [...] z 26 kwietnia 2022 r., nr [...] odmawiającej stwierdzenia nabycia przez Gminę Miasto [...], z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa, własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obr. ew. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 0,0953 ha, arkusz mapy [...], zapisanej w księdze wieczystej numer [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], V Wydział Ksiąg Wieczysty, uchyliła w całości decyzję Wojewody [...] i stwierdziła nabycie przez Gminę Miasto [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności wyżej opisanej nieruchomości.

W uzasadnieniu Komisja wskazała, że organ I instancji ustalił, iż dla nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], w której ujawnionym właścicielem jest Skarb Państwa, w użytkowaniu wieczystym [...] SA w [...]. Księga wieczysta została założona w 1999 r., pod odłączeniu części nieruchomości z księgi wieczystej nr [...]. Z kolei księga wieczysta nr [...] została założona w 1998 r. i ujawnionym właścicielem był Skarb Państwa - w użytkowaniu wieczystym [...] SA w [...]. Została ona założona po odłączeniu części nieruchomości z księgi wieczystej nr [...], w której jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa - [...], na podstawie orzeczeń o wywłaszczeniu w trybie art. 22 rozporządzenia Prezydenta RP - prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 oraz art. 72 rozporządzenia Prezydenta RP z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. W ocenie Wojewody z powyższego wynika, że nieruchomość 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa.

Wojewoda dodał, że działka nr [...] (zapisana w księdze wieczystej nr [...]) w 1983 r. otrzymała nr [...], a jej powierzchnia wyniosła 11,3779 ha. Następnie zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta [...] z 31 marca 1999 r. z działki nr [...] wydzielono działki nr: [...], [...], [...], [...], [...] (będąca przedmiotem postępowania), [...], [...] i [...]. Ponadto, z wypisu z rejestru gruntów sporządzonego na 27 maja 1990 r. wynika, że działka nr [...] o pow. 0,0953 ha stanowi własność Skarbu Państwa, a użytkownikiem wieczystym są [...] SA w [...], a jako użytek ujawnione są drogi (ul. [...]).

Organ podał, że Wojewoda [...] decyzją z 20 maja 1998 r., nr [...] wydaną w trybie art. 200 ust. 1 pkt 1 i 2 ust. 3 pkt 1, art. 71 ust. 1, art. 77 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, stwierdził, że nieruchomość opisana w księdze wieczystej nr [...] będąca w zarządzie Przedsiębiorstwa Państwowego [...] stała się z dniem 5 grudnia 1990 r., z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego, a znajdujące się na niej budynki stały się własnością Przedsiębiorstwa Państwowego [...].

Jednocześnie Wojewoda podkreślił, że z obowiązującego 27 maja 1990 r. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uchwalonego uchwałą nr [...] Miejskiej Rady Narodowej z 20 listopada 1987 r. wyznaczono dla działki nr [...] jednostkę bilansową [...] - linia kolejowa magistralna, znaczenia krajowego [...], dwutorowa zelektryfikowana.

Z oświadczenia [...] wynika, że na działce nr [...] znajduje się budynek mieszkalny wybudowany w 1901 r.

Podsumowując Wojewoda wskazał, że nieruchomość 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa. Jednakże z materiału dowodowego nie wynika, że działka należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Nieruchomość była zabudowana i pozostawała we władaniu Przedsiębiorstwa Państwowego [...].

Wojewoda podkreślił, że przepis art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. pod względem systemowym był zsynchronizowany z przepisem art. 6 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który przewidywał domniemanie prawne, że grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.

Jednakże, zdaniem Wojewody, w niniejszej sprawie nie można było zastosować art. 6 ust. 1 ww. ustawy, bowiem nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] była 27 maja 1990 r. zabudowana, a ww. przepis dotyczy jedynie nieruchomości gruntowych.

Natomiast art. 6 ust. 2 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej stanowił, że zarząd gruntami państwowymi, o których mowa w ust. 1, zabudowanymi budynkami mieszkalnymi oraz innymi budynkami związanymi z wykonywaniem zarządu i eksploatacją budynków mieszkalnych, stanowiących w całości lub części własność Państwa, należy do organów określonych w przepisach Prawa Lokalowego.

W związku z powyższym Wojewoda wystąpił do Prezydenta Miasta [...] z zapytaniem, czy budynek mieszkalny posadowiony na działce nr [...] był zarządzany przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej lub Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej lub Miejskich Budynków Mieszkalnych. W odpowiedzi Prezydent Miasta [...] wskazał, że nieruchomość nie była w zarządzie tych podmiotów.

Podsumowując Wojewoda uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] złożyła Gmina Miasto [...].

Rozpoznając sprawę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że podstawę materialno-prawną decyzji stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r.

Komisja wskazała, że stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3 przedmiotowej ustawy, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli: służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej; należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim, z zastrzeżeniem przepisu art. 14 lub należą do Państwowego Funduszu Ziemi, z zastrzeżeniem przepisu art. 15.

Komisja podkreśliła, że istotną kwestią związaną z art. 5 ust. 1 ustawy jest ustalenie, czy mienie należało 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.

Termin "należeć do" w przypadku tego przepisu wyjaśniony został zarówno w doktrynie, jak również w orzecznictwie. Organ wskazał na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r., sygn. akt OPS 2/16, zgodnie z którą pojęcie przynależności mienia ("mienie należące") jest pojęciem normatywnym. O przynależności mienia do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego decydowała treść art. 6 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który stanowił, że terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Z przepisu tego wynikało, że nieruchomości, które nie zostały przez terenowy organ administracji państwowej rozdysponowane w sposób tam określony "należały" do tego organu niezależnie, jaki organ faktycznie władał danym mieniem.

Sformułowanie ustawowe "należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" oznacza przynależność mienia państwowego do tych podmiotów (organów) w sensie prawnym (posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym.

Komisja stwierdziła, że z akt sprawy nie wynika aby, w formie prawem przewidzianej, przedmiotowa nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie na rzecz [...], a tylko wówczas nieruchomość ta nie należałaby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

Nieruchomość ta, jako nierozdysponowana w formie prawem przewidzianej, należała 27 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Akta sprawy nie wskazują również, na istnienie negatywnych przesłanek do komunalizacji, określonych w art. 11 ust. 1 ustawy. Ponadto w toku postępowania Wojewoda potwierdził, że 27 maja 1990 r. przedmiotowa działka była własnością Skarbu Państwa oraz że [...] nie dysponują decyzją administracyjną ustalającą zarząd, jak również nie dysponują umową cywilnoprawną zawartą w formie aktu notarialnego, ani pisemną umową zawartą za zgodą właściwego organu administracji publicznej.

Komisja podkreśliła, że powstanie określonego rodzaju prawa do gruntu nie mogło nastąpić w sposób dorozumiany, to znaczy wywiedziony wyłącznie z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Tytuł ten nie wynika w szczególności bezpośrednio z rozporządzenia Prezydenta RP z 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", bądź z ustawy z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe". Prawo zarządu [...] do przedmiotowej nieruchomości nie powstało z mocy samego prawa, bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej. Na stanowisko to wskazuje ukształtowana linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, które organ odwoławczy powołał.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa powołując orzecznictwo NSA wskazała, że przepis art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", stanowi w sposób ogólny, że wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei, stanowią z chwilą nabycia ich przez przedsiębiorstwo [...] własność Skarbu Państwa, a przedsiębiorstwo to zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i zarządzie.

Komisja podniosła, że uwłaszczenie [...] nie może odnosić się do mienia już skomunalizowanego lub podlegającego komunalizacji z mocy prawa. Mienie spełniające przesłanki przewidziane w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej stało się własnością gmin już 27 maja 1990 r., a więc 10 lat wcześniej niż możliwe stało się uwłaszczenie [...] na gruncie, w stosunku do którego podmiot ten nie posiadał tytułu prawnego. Przesądził to Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając w wyroku z 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K 30/03, że art. 34a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" nie dotyczy mienia objętego art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Decyzja komunalizacyjna wydana na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy ma bowiem charakter deklaratoryjny i potwierdza jedynie stan prawny, który istniał 27 maja 1990 r.

Komisja nie stwierdziła, aby przedmiotowa nieruchomość była 27 maja 1990 r. obciążona prawem zarządu na rzecz innych niż Państwo państwowych osób prawnych

oraz aby podlegała wyłączeniu z komunalizacji stosownie do art. 11 i 12 ustawy.

[...] nie dysponują decyzją administracyjną ustalającą zarząd na nieruchomości, jak również nie dysponują umową cywilnoprawną zawartą w formie aktu notarialnego, ani pisemną umową zawartą za zgodą właściwego organu administracji publicznej.

Komisja podkreśliła, że wykaz przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim określa rozporządzenie Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. o tym samym tytule (Dz. U. Nr 51, poz. 301). W rozporządzeniu tym brak jest przedsiębiorstwa państwowego [...].

Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 20 kwietnia 2023 r. złożyły [...] SA w [...].

Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie:

1. prawa materialnego, tj. art. 34 w zw. z art. 35 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do wadliwego uznania, że przesłanką do odmowy stwierdzenia nabycia prawa w przedmiotowych okolicznościach może być brak potwierdzenia tytułu prawnego do zarządzania terenem przedmiotowych działek, podczas gdy przepis art. 34 tej ustawy warunkuje stwierdzenie nabycia od posiadania przez [...] danej nieruchomości, a nie od zarządzania nią;

2. prawa materialnego w postaci przepisu art. 5 ustawy z 10 maja 1990 r., poprzez jego wadliwe zastosowanie i ustalenie istnienia przesłanek wydania decyzji komunalizacyjnej do przedmiotowej działki w sytuacji, w której działka ta niewątpliwie należała do [...], gdyż była w użytkowaniu [...], jak i posiadaniu tego przedsiębiorstwa państwowego;

3. prawa materialnego w postaci w postaci przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2019 r., poz. 2204 ze zm.), poprzez jego wadliwe niezastosowanie i nieuwzględnienie wynikającego z treści księgi wieczystej domniemania prawnego, że właścicielem jest Skarb Państwa, co z kolei doprowadziło do błędnego wydania decyzji odmownej;

4. prawa materialnego, tj. art. 34a ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", poprzez jego błędne niezastosowanie i wydanie decyzji ustalającej de facto nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę prawa własności przedmiotowej nieruchomości gruntowej, która to działka niewątpliwie była w posiadaniu [...], w związku z czym z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegała komunalizacji;

5. mające istotne znaczenie dla treści zaskarżonej decyzji naruszenie przepisu postępowania w postaci art. 40 § 2 kpa, poprzez całkowite pominięcie przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową pełnomocnika [...] SA na etapie drugoinstancyjnego postępowania administracyjnego, w tym poprzez niedoręczenie zaskarżonej decyzji pełnomocnikowi [...] SA;

6. mające istotne znaczenie dla treści zaskarżonej decyzji naruszenie przepisu postępowania w postaci art. 35 ust. 3 ustawy o komercjalizacji w zw. z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 stycznia 2000 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach, poprzez nieuwzględnienie przedłożonego przez wnioskodawcę wypisu z ewidencji środków trwałych zlokalizowanych na przedmiotowych działkach pomimo, że obowiązujący ww. przepis

dopuszcza możliwość opierania przedmiotowego wniosku na rzeczonej ewidencji, co doprowadziło do błędnego wydania decyzji, podczas gdy potwierdzenie posiadania przez [...] może nastąpić w oparciu o którykolwiek, co najmniej jeden z dowodów wymienionych w § 2 ust. 1 rozporządzenia.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Jak wynika z akt sprawy nabycie własności wskazanej nieruchomości przez Gminę Miasto [...] nastąpiło na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, którego treść Komisja przytoczyła.

Z brzmienia powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie wyżej powołanej ustawy.

Objęta postępowaniem nieruchomość 27 maja 1990 r. stanowiła własność Państwa i należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a zatem spełniała przesłanki komunalizacji określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Jak wykazało przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe Przedsiębiorstwu [...] nie przysługiwało do przedmiotowej nieruchomości 27 maja 1990 r. prawo zarządu. Nie legitymowało się ono bowiem dokumentem potwierdzającym uzyskanie prawa zarządu (użytkowania) tej nieruchomości.

Zauważyć należy, że kwestia dotycząca sporu pomiędzy spółką [...], a organami właściwymi w sprawie komunalizacji mienia, na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. była wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych.

W orzeczeniach podkreślano, że jeżeli [...] nie legitymują się tytułem prawnym do skomunalizowanych nieruchomości, wydanym w formie prawem przewidzianej, to nie mogą być uznane za podmiot, któremu taki tytuł służy. Tytułu takiego, jak trafnie wskazała Komisja, nie da się wywieść z ogólnych przepisów dotyczących utworzenia i działalności [...]. Akty prawne regulujące status skarżącej spółki, jak również akty ustawowe i wykonawcze na podstawie których przeprowadzono postępowanie nacjonalizacyjne kolei mają bowiem charakter przepisów ogólnych, a co za tym idzie nie mogły regulować stanu prawnego poszczególnych nieruchomości. Stanowisko powyższe potwierdza rozliczne i ugruntowane orzecznictwo, w tym przywołane przez Komisję.

[...] nie jest przedsiębiorstwem, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., zgodnie z którym składniki mienia ogólnonarodowego, o których mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. [...] 27 maja 1990 r. nie wykonywały zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Fakt, że organem założycielskim przedsiębiorstwa był minister nie oznacza, że wykonywane przez nie zadania należą do właściwości organów administracji rządowej.

W sprawie nie ma także zastosowania art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym, składniki mienia ogólnonarodowego, o których mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie stają się mieniem komunalnym jeżeli należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim. Jak trafnie wskazała Komisja wykaz tych przedsiębiorstw i jednostek określa rozporządzenie Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r., w którym nie zostało wymienione przedsiębiorstwo państwowe [...].

Wskazać należy, że w licznych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał m.in., że dysponowanie, czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym), nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, nie pozwala na konkluzję, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy. Pojęcia "dysponowanie" i "zarządzanie" nie są bowiem tożsame z pojęciem "należy do", które w swym semantycznym zakresie wskazuje na aspekt prawnorzeczowy. Podkreślono, że w szczególności o zarządzie nie świadczy samo faktyczne przeznaczenie gruntu pod infrastrukturę kolejową, jeżeli nie wiązało się ono z tytułem prawnym. Nie świadczy także o zarządzie legitymowanie się decyzją o opłatach za zarząd, w sytuacji braku tytułu prawnego - zarządu.

Jak wskazano w wyroku NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2132/17, aby ostatecznie usunąć wątpliwości natury prawnej w zakresie interpretacji przepisów regulujących kwestię nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości w trybie ustawy komunalizacyjnej oraz pojawiającą się w orzecznictwie rozbieżność, Naczelny Sąd Administracyjny podjął dwie uchwały: z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 oraz z 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17. W tezach tych uchwał NSA przyjął, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa [...] bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. W uchwale z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 NSA dokonał wykładni art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej przyjmując, że zakres użytego w tym przepisie zwrotu "mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" obejmuje nieruchomości pozostające we władaniu przedsiębiorstwa [...] bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przyjęto zatem, że nieruchomości pozostające we władaniu przedsiębiorstwa [...] nie są nieruchomościami "należącymi do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego", o ile prawo do tych nieruchomości może być udokumentowane w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

We wskazanych uchwałach przyjęto również, że analiza przepisów regulujących status i uprawnienia do mienia [...], w tym uchwalonych po 1960 r., wyraźnie wskazuje, że [...] nie były traktowane przez ustawodawcę jako podmiot wykonujący prawo zarządu gruntów kolejowych. W uchwale z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 podkreślono, że ustawa o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" zmieniająca, m.in. ustawę z 2 grudnia 1960 r. o kolejach, nie zawierała żadnych postanowień w zakresie ewentualnego przyznania [...] zarządu gruntami. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", przedsiębiorstwu temu przysługiwało mienie, jako część wydzielona z mienia ogólnonarodowego w postaci środków będących w dyspozycji [...] w chwili wejścia ustawy w życie oraz środki nabyte po tej dacie, ale nie zarząd. Również przepis art. 16 ust. 4 powyższej ustawy w jej pierwotnym brzmieniu, nie kreował prawa zarządu przedsiębiorstwa [...]. Jak podkreślono ustawa z 19 października 1991 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 107, poz. 463) także nakazywała w art. 16 uznać prawo [...] do wydzielonego mienia za "gospodarowanie", a nie za oznaczone prawo rzeczowe lub zarząd.

Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo [...] nie legitymowało się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, co wykluczałoby możliwość jej komunalizacji. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że skarżącej nie została wydana żadna decyzja, która wskazywałaby na taki tytuł, ustanawiała go lub potwierdzała. Skarżąca twierdząc, że sporna nieruchomość pozostawała w zarządzie [...], nie przedstawiła takiego dokumentu, a przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, aby [...] dysponowały tytułem prawnym do nieruchomości jak decyzja, umowa, protokół zdawczo - odbiorczy, które ustanawiałby zarząd czy użytkowanie.

Z przyczyn wyżej omówionych stwierdzić należy, że [...] władały sporną działką wyłącznie w sposób faktyczny. Brak tytułu prawnego w dniu 27 maja 1990 r. do przedmiotowej nieruchomości oznacza natomiast, że nieruchomość należała wówczas, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. W sprawie spełnione zostały materialnoprawne przesłanki komunalizacji mienia z mocy prawa. Nie doszło więc do naruszenia wyżej wskazanego przepisu.

Chybione są zarzuty dotyczące naruszenia przez Komisję art. 34, art. 34a i art. 35 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Organy tych przepisów nie stosowały, bowiem nie dotyczą one postępowania w przedmiocie komunalizacji prowadzonego na podstawie odrębnej regulacji, tj. ustawy z 10 maja 1990 r.

Przepis art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. dotyczy uwłaszczenia gruntów Skarbu Państwa na 5 grudnia 1990 r., co do których [...] nie legitymowały się dokumentami o przekazania mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej. Natomiast art. 34a ustawy z 8 września 2000 r. stanowi, że grunty o których mowa w art. 34, z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. Z kolei art. 35 tej ustawy dotyczy potwierdzenia nabycia prawa do nieruchomości i posadowionych na niej budynków.

Podkreślić jednak należy, że przepisy art. 34 i art. 34a ustawy o komercjalizacji nie dotyczą gruntów, których komunalizacja nastąpiła na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 10 maja 1990 r., lecz gruntów o których mowa w art. 5 ust. 3 i ust. 4 tej ustawy (por. wyroki NSA: z 8 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 526/08; z 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1417/11). Niniejsze postępowanie prowadzone jest na podstawie art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy o komunalizacji.

W wyroku z 12 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 677/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wskazana w przepisie art. 34 data, stanowiąca przesłankę nabycia użytkowania wieczystego określona została jako data późniejsza w stosunku do 27 maja 1990 r., czyli daty wywołującej oznaczone ustawowo skutki prawne w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 1990 r. Oznacza to, że nabycie użytkowania wieczystego przez [...] na podstawie powołanej ustawy komercjalizacyjnej nie powodowało, że 27 maja 1990 r. grunty nabywane nie należały do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 1990 r. Decyzje uwłaszczające [...] na 5 grudnia 1990 r. nie mają znaczenia dla oceny prawidłowości decyzji komunalizacyjnych. Komunalizacja i uwłaszczenie nie pozostają ze sobą w konflikcie czasowym. Błędne jest więc kwestionowanie przez [...] komunalizacji poprzez przepisy uwłaszczeniowe.

Chybiony jest także zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 3 ust.1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Organy wyjaśniły, że na datę istotną w sprawie właścicielem spornej działki był Skarb Państwa. Organy powołały księgi wieczyste ze wskazaniem daty ich założenia i odłączenia części nieruchomości do poszczególnych ksiąg i założenia nowych. Natomiast wpis w dawnej księdze wieczystej nr [...], jako właściciela: "Skarb Państwa Polskiego ([...])", gdy podstawą nabycia były decyzje wywłaszczeniowe, nie kreuje powstania zarządu na rzecz [...].

Niezasadny jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 40 § 2 kpa. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca Spółka była w toku postępowania administracyjnego reprezentowana przez pełnomocnika.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.