Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 295/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.17 ust.5 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art.151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] czerwca 2023 r. E. D. złożyła do [...] Centrum Pomocy Rodzinie w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem A. D.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego [...] Centrum Pomocy Rodzinie, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] (dalej organ I instancji) odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę niepełnosprawną z uwagi przede wszystkim na powstanie niepełnosprawności osoby wymagającego opieki po ukończeniu 18 roku życia i stwierdzeniem w związku z tym negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako u.ś.r.). Na skutek odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej Kolegium, organ II instancji) decyzją z dnia [...] października 2023 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. SKO po pierwsze nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji w kwestii interpretacji art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w powiązaniu z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13. Rozważając powyższe Kolegium obszernie wyjaśniło treść i skutki płynące ze wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla określenia ich wpływu na sytuację prawną odwołującej i podkreśliło, że skoro w tym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to nie można tej okoliczności nie brać pod uwag lub pomijać. W ocenie Kolegium konieczne w sprawie jest podjęcie rozstrzygnięcia z pominięciem tej części art. 17 ust. 1 b u.ś.r., która utraciła moc obowiązującą na skutek w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Niezależnie jednak od powyższej okoliczności SKO stwierdziło, że z akt sprawy nie wynika także czy została spełniona wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanka warunkująca przyznanie odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego a dotycząca związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem SKO organ I instancji nie wykazał także czy zakres opieki jaki jest sprawowany stanowi przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Ponadto Kolegium podzielając stanowisko dotyczące wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, uznało, że osoba mająca ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jak ma to miejsce w przypadku odwołującej, może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym zaznaczył, iż w takim przypadku musi ona dokonać wyboru świadczenia i jeżeli dochodzi świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest uprzednie zawieszenie renty i wstrzymanie jej wypłaty. Tymczasem organ I instancji w tym zakresie nie wezwał strony do złożenia brakujących dokumentów tj. stosownej decyzji od organu rentowego i nie poinformował jej w trybie art. 79a k.p.a.

W toku ponownego postępowania organ I instancji zwrócił się do wnioskodawczyni z wezwaniem do złożenia wyjaśnień czy zawiesiła prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ze zobowiązaniem do przedłożenia dokumentu to potwierdzającego. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik profesjonalny reprezentujący stronę w postępowaniu administracyjnym, w piśmie z [...] stycznia 2024 r., poinformował, iż fakt pobierania przez stronę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Strona nie złożyła do organu wymaganego dokumentu.

Następnie organ pismem z dnia [...] stycznia 2024 r. zawiadomił stronę o treści art. 10 k.p.a. oraz stosownie do treści art. 79a k.p.a poinformował, iż jedynie zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy daje możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, mając na uwadze wiążące dla organu stanowisko wyrażone przez SKO w decyzji z dnia [...] października 2023 r.

Decyzją z dnia [...] marca 2024 r., nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3 u.ś.r. odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym ojcem za okres od dnia [...] czerwca 2023 r. do bezterminowo.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. według brzmienia obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. Następnie organ podał, iż stosując się do wytycznych SKO wezwał stronę do złożenia wyjaśnień czy wnioskodawczyni zawiesiła prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i że pełnomocnik strony podał, iż fakt pobierania renty nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził wystąpienie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie, w którym zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym decyzją z [...] kwietnia 2024 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium ponownie przytoczyło interpretację wpływu w/w wyroku na interpretację i stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., opisana uprzednio w decyzji z dnia [...] października 2023 r. Organ podkreślił, iż wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (teza 3.3.4. uzasadnienia wyroku). Świadczenie pielęgnacyjne z założenia ustawodawcy ma funkcję kompensującą rezygnację przecież z zatrudnienia i związaną z tym utratę dochodów.

Zdaniem SKO przyjęcie zapatrywania strony skarżącej oznaczałoby całkowite naruszenie w/w reguły. Nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki by w sposób uprzywilejowany traktować przypadki pobierania rent (w tym z tytułu częściowej niezdolności do pracy) w stosunku do emerytur, dając prymat tym pierwszym przy stosowaniu wypracowanej w judykaturze wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przez uznanie w konsekwencji, że pobierający rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie musi dokonywać wyboru świadczenia korzystniejszego.

SKO uznało wobec jednoznacznego stanowiska pełnomocnika skarżącej, iż skarżąca nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, że decyzja organu I instancji w takiej sytuacji była w pełni uzasadniona. Zdaniem Kolegium brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania mając na uwadze, iż interpretację organu potwierdza bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, które zostało przez organ przywołane i zacytowane.

E. D., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Kolegium zaskarżając ją w całości i wnosząco o jej uchylenie i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyły obie strony.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła w niniejszym postępowaniu decyzja SKO w [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2024 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym wymagającym opieki ojcem.

Podstawę materialnoprawną w zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych według stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. W tym przypadku więc, biorąc pod uwagę datę złożenia wniosku o przyznanie świadczenia tj. czerwiec 2023 r., zastosowanie miał

art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359, dalej jako k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przedmiotowej sprawie niesporne było, iż ojciec skarżącej jest wdowcem legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2009 r. stwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wydanym na stałe. Nie budziło wątpliwości, że skarżąca jako córka osoby niepełnosprawnej, sprawująca nad nią opiekę należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ciąży bowiem na niej określony w K.r.o. (art. 128 i art. 129) obowiązek alimentacyjny wobec wstępnego.

Natomiast podstawą prawną kwestionowanej przez skarżącą odmowy przyznania przez organy świadczenia pielęgnacyjnego był art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do renty. Jak ustaliły bowiem organy w toku postępowania, skarżąca ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przysługujące jej na stałe począwszy od [...] lipca 1999 r.

W tym zakresie wskazać należy, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Istota sporu sprowadza się do oceny jakie konsekwencje wywołuje powyższy wyrok TK. Zdaniem skarżącej skutkiem tego wyroku jest utrata mocy regulacji czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkować powinno przyznaniem przez organ prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo pobieranej renty.

W ocenie Sądu powyższą interpretację uznać należy za nieprawidłową. W tym zakresie Sąd podziela wykładnię powyższego przepisu w powiązaniu z powołanym orzeczeniem TK, przedstawioną przez NSA w wyroku z dnia 22 listopada 2022 r.,

I OSK 247/22. Mianowicie wskazano w nim, że wyrok TK w sprawie o sygn. akt SK 2/17 jest wyrokiem zakresowym. Tego rodzaju wyroki są charakteryzowane jako orzeczenia, w sentencji których TK stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, czasowym lub przedmiotowym) zakresie jego zastosowania. W przypadku wyroków zakresowych mamy do czynienia z przypisaniem atrybutu konstytucyjności lub niekonstytucyjności nie całej jednostce redakcyjnej tekstu prawnego, lecz jej określonemu fragmentowi, a dokładnie pewnej normie prawnej, którą można w całości lub części dekodować z określonego przepisu prawnego (por. T. Woś, Wyroki interpretacyjne i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, "Studia Iuridica Lublinensia" 2016, nr 3, s. 990). Wyrok w sprawie o sygn. akt SK 2/17 dotyczy zakresu podmiotowego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. rozstrzygając o konstytucyjności przepisu w stosunku do określonej grupy podmiotów, której ten przepis dotyczy, a mianowicie osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoby te mieszczą się w szerszej kategorii osób, którym przysługuje prawo do renty. Skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie podmiotowym jest utrata mocy obowiązującej nie przez cały przepis, w pełnym zakresie jego obowiązywania, ale wyłącznie w zakresie, w jakim stwierdzona została jego niezgodność z Konstytucją, w odniesieniu do wskazanej grupy podmiotów. Wydanie wyroku zakresowego w sprawie o sygn. SK 2/17 nie było przy tym skutkiem uznania przez Trybunał, że w pozostałym zakresie podmiotowym przepis nie budzi wątpliwości pod względem konstytucyjności. Wyraźnie TK zaznaczył w uzasadnieniu wyroku, że ze względu na konkretny charakter inicjującej postępowanie skargi konstytucyjnej, ocena konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. odnosi się do zakresu, jaki dotyczy osoby wnoszącej skargę, czyli w jakim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W piśmiennictwie dostrzega się, że wyroki zakresowe pociągają za sobą pewne komplikacje w procesie stosowania prawa, rozszczepianie regulacji prawnej w drodze orzeczenia niekonstytucyjności na część zgodną i niezgodną z Konstytucją narusza jej konstrukcję całościową i może jej nadać taki kształt, który jest całkowicie nieadekwatny do intencji prawodawcy (tak T. Woś, op. cit., s. 992). Taka sytuacja ma także miejsce w analizowanym przypadku.

Wyrok TK w sprawie o sygn. SK 2/17 usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez TK w uzasadnieniu wyroku, stwierdzono w nim, że Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem TK jest ingerencja ustawodawcy. Jej brak powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego, funkcjonalnego.

Jak wyżej wskazano, wyrok w sprawie o sygn. akt SK 2/17 nie oznacza, że w pozostałym zakresie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy uznawać za zgodny z Konstytucją. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono uwagę na potrzebę uwzględniania kontekstu konstytucyjnego przy wykładni tego przepisu, w szczególności w odniesieniu do osób uprawnionych do emerytury, co skutkowało przyjęciem, że osoby takie (prawnie nie ograniczone w możliwości podjęcia zatrudnienia), nie są pozbawione możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Jest to stanowisko zbieżne ze stanowiskiem przedstawionym w wyroku SK 2/17, w którym wskazano, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc – a zatem jest w stanie – faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 u.e.r.f.u.s. Zdaniem Trybunału, "wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, aby znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne".

Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, znajdują się w analogicznej sytuacji względem siebie, a nie tylko względem opiekunów nie posiadających uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku w sprawie o sygn. akt SK 2/17, powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (teza 3.3.4. uzasadnienia wyroku). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251). Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty - art. 134 ust. 2 pkt 2. Mimo, że renta jest prawem niezbywalnym, to jednak należy uznać, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z tego przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. np. wyroki NSA z: 2 marca 2022 r., I OSK 1623/21, 22 listopada 2022 r. I OSK 247/22, 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1665/22).

Świadczenie pielęgnacyjne z założenia ustawodawcy ma funkcję kompensującą rezygnację z zatrudnienia i związaną z tym utratę dochodów. Jest to warunek konieczny i bezwzględny dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna. Przyjęcie zapatrywania strony skarżącej oznaczałoby całkowite naruszenie i tej reguły. Nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki by w sposób uprzywilejowany traktować przypadki pobierania rent (w tym z tytułu częściowej niezdolności do pracy) w stosunku do emerytur, dając prymat tym pierwszym przy stosowaniu wypracowanej w judykaturze wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., przez uznanie w konsekwencji, że pobierający rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie musi dokonywać wyboru świadczenia korzystniejszego.

Powyższe stanowisko jest dominujące w aktualnym orzecznictwie: wyrok NSA z 10 stycznia 2023 r., I OSK 448/22, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 26 października 2022 r, II SA/Go 302/22, wyrok WSA w Gdańsku z 11 stycznia 2023 r. II SA/Gd 615/22, wyrok WSA w Rzeszowie z 18 stycznia 2023 r., II SA/Rz 942/22, wyrok WSA w Lublinie z 5 stycznia 2023 r, II SA/Lu 658/22, wyrok WSA w Krakowie z 21 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1210/22, wyrok WSA w Kielcach z 16 grudnia 2022 r., II SA/Ke 614/22, wyrok WSA w Gliwicach z 7 grudnia 2022 r., II SA/Gl 1319/22, wyrok WSA w Bydgoszczy z 15 lutego 2023 r., II SA/Bd 1218/22, wyrok WSA we Wrocławiu z 28 lutego 2023 r., V SA/Wr 680/22. wyrok WSA w Olsztynie z 23 lutego 2023 r., II SA/Ol 872/22.

W tym stanie faktycznym i prawnym Sąd uznał, iż organy prawidłowo zastosowały się do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. uznając, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi automatycznie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia, lecz osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego. Z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja, w ujęciu systemowym, przemawia za przyznaniem opiekunowi osoby niepełnosprawnej prawa do dokonania wyboru świadczenia, także w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami spoza systemu świadczeń rodzinnych. W sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniem rentowym z tytułu częściowej niezdolności do pracy zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do tego świadczenia działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251; dalej: "u.f.u.s."). Powyższe potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych: wyroki NSA z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20, z 24 sierpnia 2020 r. I OSK 650/20 oraz z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20).

Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i skarżąca pomimo wezwania organu do dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego i złożenia do organu dokumentu potwierdzającego zawieszenie renty i wstrzymania jej wypłaty (decyzja o wstrzymaniu wypłaty renty), nie zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zawieszenie tego świadczenia, wobec czego jego wypłata nie została przez ZUS wstrzymana. Na wezwanie organu w tym zakresie pełnomocnik skarżącej poinformował organ jedynie o braku przeszkód uniemożliwiających w jego ocenie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji przyznanego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dodatkowo organ I instancji przed wydaniem decyzji w sprawie poinformował stronę w trybie art. 79a k.p.a. o przeszkodzie uniemożliwiającej pozytywne rozpoznanie wniosku strony, na co strona w żaden sposób nie zareagowała i nie złożyła wymaganego dokumentu. Brak spełnienia wskazanego przez organ wymogu zawieszenia renty i wstrzymania jej wypłaty skutkował odmową przyznania skarżącej przez organy świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec zatem postawy skarżącej w postępowaniu administracyjnym i braku złożenia do organu decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty na skutek jej zawieszenia na wniosek strony, zgodzić należy się z organami, iż w takim kontekście przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., uniemożliwiająca przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została usunięta. Skoro bowiem wypłata renty nie została wstrzymana to brak było podstawy do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Stąd za uzasadnioną uznał Sąd orzeczoną przez organy odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu otwarcie rencistom częściowo niezdolnym do pracy możliwości zachowania prawa do renty przy przyznaniu im świadczenia pielęgnacyjnego, jak domaga się tego skarżąca, przeczyłoby zasadzie sprawiedliwości społecznej, bowiem oznaczałoby uprzywilejowanie tych rencistów wobec osób w pełni zdolnych do pracy i niepodejmujących zatrudnienia lub z niego rezygnujących w celu sprawowania opieki, jak również wobec osób, które w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego już zawiesiły prawo do emerytury. Zatem przepisy art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, nie pozwalają odczytywać wyroku TK w sposób postulowany przez skarżącą, czyli dopuszczający możliwość kumulacji świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego.

Sąd w składzie orzekającym wyjaśnia końcowo, iż znana jest mu treść orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu prezentujących odmienną interpretację od wyrażonej w niniejszym wyroku (choć w tym zakresie orzecznictwo w/w WSA w Poznaniu nie jest jednolite, a w części wyroki zawierają zdania odrębne: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 października 2022r., II SA/Po 481/22 i z 24 listopada 2023 r., II SA/Po 354/23). Przy czym wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2024 r., I OSK 1858/23 NSA uchyliło już wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 maja 2023 r., II SA/Po 132/23, nie podzielając interpretacji przepisów wyrażonych przez WSA w Poznaniu. Natomiast przywołany w skardze wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Po 402/21 jest prawomocny, jednak nie był on poddany kontroli sądu wyższej instancji.

Dodać należy, iż przyjęta przez Sąd na gruncie rozpoznawanej sprawy interpretacja przepisów prawa, opisana powyżej, znajduje potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: wyrok NSA z 15 marca 2023 r., sygn.. akt I OSK 1274/22, z 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2255/22.

W świetle powyższych rozważań zarzuty podniesione w skardze Sąd uznał za nieuzasadnione i działając w oparciu o treść art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.