Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 811/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6302 Kontyngenty taryfowe, pozwolenia, cła  antydumpingowe i inne ograniczenia w obrocie towarowym z zagranicą
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 269 poz 1 art. 103 i art. 119
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny
article: art. 87 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2226
law: Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Referent Dagmara Szymańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 23 września 2022 r. nr 2201-IOC.4322.4.2022.MK w przedmiocie cła antydumpingowego oraz podatku od towarów i usług oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 marca 2022 r. nr 328000-COC-2.4322.166-178.2021.MW Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni dokonał zmian w następujących uzupełniających zgłoszeniach celnych:

1. [...] z 1.06.2017 r.,

1. [...] z 1.06.2017 r.,

1. [...] z 1.08.2017 r.,

2. [...] z 27.07.2017 r.,

3. [...] z 2.08.2018 r.,

4. [...] z 4.04.2018 r.,

5. [...] z 1.02.2018 r.,

6. [...] z 30.01.2018 r.,

7. [...] z 1.02.2018 r.,

8. [...] z 29.03.2018 r.,

9. [...] z 1.03.2018 r.,

10. [...] z 4.04.2018 r.,

11. [...] z 26.02.2018 r.

Powyższe zgłoszenia zostały złożone przez C. S. A. w imieniu i na rzecz A. Z. (dalej zwanego też "stroną" lub "skarżącym"), prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą A.

Zmiany zgłoszeń celnych polegały na:

- określeniu kraju pochodzenia – Chiny;

- określeniu odpowiednio kodów dodatkowych TARIC B999 i 8900 oraz stawki cła antydumpingowego w wysokości 48,5 %;

- orzeczeniu o zaksięgowaniu wymaganej kwoty ostatecznego cła antydumpingowego (A30) w łącznej wysokości 2.874.068 zł;

- określeniu różnicy między kwotą podatku od towarów i usług w prawidłowej wysokości a kwotą podatku wykazaną w zgłoszeniach celnych w łącznej wysokości 661.033 zł.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ powołał: art. 22 ust. 7 w związku z art. 29, art. 48, art. 56 ust. 1 i 2 lit. c i h, art. 57 ust. 1 i 3, art. 60, art. 103 ust. 2 oraz art. 105 ust. 4, art. 114, art. 172 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz. Urz. UE L nr 269 z 2013 r. ze zm.) – dalej jako "UKC", rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/1821 z 6 października 2016 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (Dz. Urz. Nr L 294 z 2016 r. ze zm.), rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2017/1925 z 12 października 2017 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (Dz. Urz. nr L 282 z 2017 r. ze zm.), rozporządzenie Rady (EWG) nr 2474/93 z dnia 8 września 1993 r. nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przywóz do Wspólnoty rowerów pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej oraz ustanawiające ostateczny pobór tymczasowego cła antydumpingowego (Dz. Urz. WE L 228 z 1993 r.), rozporządzenie Rady (WE) nr 71/97 z dnia 14 stycznia 1997 r. rozszerzające ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (EWG) nr 2474/93 na rowery pochodzące z Chińskiej Republiki Ludowej, na przywóz niektórych części rowerowych z Chińskiej Republiki Ludowej oraz stanowiące o poborze rozszerzonego cła w przypadku takiego przywozu zarejestrowanego na mocy rozporządzenia (WE) nr 703/96 (Dz. Urz. UE L 16 z 18.01.1997 r.), rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) nr 990/2011 z dnia 3 października 2011 r. nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przywóz rowerów pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej w następstwie przeglądu wygaśnięcia na podstawie art. 11 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009 (Dz. Urz. UE L nr 261/2 z 6.10.2011 r.), rozporządzenie Rady (UE) nr 502/2013 z dnia 29 maja 2013 r. zmieniające rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) nr 990/2011 nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przywóz rowerów pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej w następstwie przeglądu wygaśnięcia na podstawie art. 11 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009 (Dz. Urz. UE 153/17 z dnia 5.06.2013 r.), art. 73d ust. 2 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo Celne (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1856 ze zm.), art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 19a ust. 9, art. 30b ust. 1, 4 i 6, art. 33 ust. 2a, art. 34 ust. 4, art. 37 ust. 1a, art. 41 ust. 1 w związku z art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2021 r., poz. 685).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wyżej wymienionymi zgłoszeniami celnymi objęto towary w postaci rowerów oraz części rowerowych importowane przez A. Z. z Indii. Eksporterem towarów był indyjski podmiot - U.

Organ zaznaczył, że pismem z dnia 28 czerwca 2021 r. przekazano mu protokół kontroli celno-skarbowej wymienionego przedsiębiorcy wraz z załącznikami dotyczący nieprawidłowości w określeniu pochodzenia towarów w postaci części do rowerów oraz rowerów dwukołowych bez łożysk tocznych. Na podstawie weryfikacji zgłoszeń celnych wraz z załącznikami, a także dokumentacji dowodowej otrzymanej od indyjskiej administracji celnej ustalono, że przedmiotowe towary deklarowane jako pochodzące z Indii miały w rzeczywistości chińskie pochodzenie i nie uiszczono należnego z tytułu ich importu cła antydumpingowego. W związku z tymi informacjami organ wszczął postępowanie w sprawie.

W toku postępowania strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu mechaniki rowerowej dla określenia i ustalenia, z jakiego konkretnie kraju pochodziły części rowerowe będące przedmiotem niniejszego postępowania oraz przeprowadzenie dowodu w singapurskiej spółce S. na okoliczność weryfikacji czy towary były poddane przetwarzaniu w Filipinach, Indonezji lub Malezji. Wniosła o zwrócenie się do administracji celnej Filipin celem ustalenia jakie towary zostały wytworzone lub przetworzone przez producentów z Filipin celem wyjaśnienia podstaw faktycznych, a tym samym prawnych niniejszej sprawy. Strona wniosła również o przesłuchanie właściciela firmy pośredniczącej w obrocie częściami rowerowymi z Indii oraz o wyznaczenie rozprawy administracyjnej, a także zbadanie przez biegłego księgowego dokumentów źródłowych w sprawie celem określenia w sposób jasny i czytelny pochodzenia części rowerowych.

Kontrola przeprowadzona przez Naczelnika Śląskiego Urzędu Celno- Skarbowego w Katowicach doprowadziła do uzyskania od indyjskiej administracji celnej szeregu dowodów i tabeli przedstawiającej powiązanie eksportu z Chińskiej Republiki Ludowej z eksportem z Indii. W odniesieniu do podmiotu indyjskiego - U. przekazano informację, iż dyrektor firmy eksportującej przyznał w swoim oświadczeniu, że: "sprowadził rowery i części do rowerów z Chin i Malezji w systemie montażu CKD (Complete Knocked Down) a następnie po zmontowaniu, przepakowaniu i zmianie marki, wyeksportował je do różnych krajów, w tym także do Polski".

W wyniku analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie, ustalono istniejące powiązania pomiędzy transakcjami dokonanymi przez chińskiego eksportera towaru do Indii, w których odbiorcą tego towaru był indyjski podmiot U. a transakcjami dokonanymi przez U., w której odbiorcą towaru był A. Z.. Porównano faktury handlowe wystawione przez chińskie firmy J.CO.LTD., H. CO.LTD. oraz J1. CO.LTD. z fakturami wystawionymi przez indyjskiego eksportera U.. Stwierdzono, że opis towarów, a także ilość sztuk oraz masa towaru wysłanego z Chin do Indii jest identyczna jak opis i ilość towaru sprowadzonego według faktur indyjskich przez stronę. Z powiązania tego wynika, iż krajem pochodzenia importowanych przez stronę części rowerowych oraz rowerów jest w rzeczywistości Chińska Republika Ludowa, a nie jak zadeklarowano w zgłoszeniach celnych, Indie.

Organ przyznał, że indyjskie pochodzenie zostało poparte przez eksportera świadectwami niepreferencyjnego pochodzenia wystawionymi przez Indyjską Izbę Handlową. Choć świadectwo takie ma wartość dowodową, w kwestii pochodzenia towarów których dotyczy, to jednak nie jest ona absolutna. W rzeczywistości bowiem takie świadectwo, wystawione przez państwo trzecie, nie może wiązać organów Unii w zakresie ustalenia pochodzenia tych towarów, uniemożliwiając tym organom zbadanie owego pochodzenia za pomocą innych środków, jeżeli istnieją obiektywne, poważne i zgodne poszlaki wywołujące wątpliwość co do rzeczywistego pochodzenia towarów stanowiących przedmiot tych świadectw.

W tym zakresie organ przyjął, że władze indyjskie wydały nieprawidłowe świadectwa pochodzenia towaru na skutek wprowadzenia w błąd przez eksportera. To, że wydane świadectwa są autentyczne i formalnie prawidłowe nie oznacza jeszcze, iż materialnie są one prawidłowe, skoro zostały wystawione wskutek podania fałszywych danych co do faktycznego pochodzenia towaru.

W odniesieniu do wniosków strony organ wskazał miedzy innymi, że przesłuchanie właściciela firmy eksportującej z Indii nie jest konieczne, tym bardziej, że w aktach sprawy znajduje się już szczegółowy protokół jego przesłuchania, w którym przyznaje on, że w rzeczywistości wszystkie sprzedawane na rynek polski rowery oraz części rowerowe importowane są z Chin oraz Malezji i po montażu oraz przepakowaniu sprzedawane są do różnych krajów, w tym do Polski. Zarówno zeznania dyrektora eksportera jak i wspomniane zestawienie stanowią wystarczający dowód na to, iż wszystkie towary w rzeczywistości zostały wyprodukowane w Chinach.

Jak wynika z dokumentów towary objęte wymienionymi zgłoszeniami celnymi po wywozie z Chińskiej Republiki Ludowej zostały w Indiach poddane drobnym czynnościom montażowym oraz przeładunkowi, a następnie zostały wysłane do Polski. Żaden więc inny kraj nie mógł być zaangażowany w proces przetwarzania tych towarów, a tym bardziej nie mógł mieć istotnego wpływu na zmianę ich pochodzenia. Wniosek strony o przeprowadzenie dowodu w spółce S. na okoliczność weryfikacji, czy towary były poddane przetwarzaniu w Filipinach, Indonezji czy Malezji jest bezpodstawny.

W świetle zgromadzonych dokumentów, zdaniem organu, nie jest konieczne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu mechaniki rowerowej dla ustalenia z jakiego kraju pochodziły przedmiotowe towary. Ponadto, zgłoszenia celne dotyczą ładunków z lat 2017-2018, których nie ma już w obiegu. Zbadanie tego towaru przez biegłego w tej dziedzinie byłoby więc fizycznie niemożliwe. Biegły księgowy natomiast nie jest podmiotem właściwym do oceniania i określania pochodzenia importowanego towaru. Kompetencje w zakresie weryfikacji kraju pochodzenia posiadają organy celne, więc wniosek dotyczący zbadania przez biegłego księgowego dokumentów źródłowych w sprawie jest bezzasadny.

Zdaniem organu analiza i ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego uzasadnia twierdzenie, iż w niniejszej sprawie doszło do popełnienia czynu polegającego na umyślnym wprowadzeniu w błąd organu uprawnionego do kontroli celnej i narażeniu należności celnych na uszczuplenie, a więc czynu realizującego znamiona występku z art. 87 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1958 ze zm.) – dalej zwanego "kks". Dlatego też termin na powiadomienie dłużnika o zaksięgowaniu uszczuplonych kwot należności celnych uległ przedłużeniu zgodnie z art. 103 ust. 2 UKC. Przy czym dla zastosowania tego przepisu nie jest konieczne wydanie prawomocnego wyroku skazującego ani nawet wszczęcie postępowania przygotowawczego (organ celny, niezależnie od organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości dokonuje takiej klasyfikacji wyłącznie na potrzeby postępowania celnego). Bez znaczenia pozostaje, czy przestępstwa dopuścił się dłużnik celny (w przypadku osób fizycznych), osoba, której sprawstwo implikuje odpowiedzialność posiłkową dłużnika celnego (w przypadku osób prawnych), czy też osoba zupełnie z dłużnikiem niezwiązana.

A. Z. odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji wskazując na błędy w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie:

1. art. 22 ust, 7 w związku z art. 29, art. 48, 56 ust. 1 i ust. 2 lit. c i h, art. 57 ust. 1 i 3, art. 60, art. 103 ust. 2 oraz art. 105 ust. 4, art. 114, art. 172 ust. 2 UKC, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

2. rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2017/1925 z 12 października 2017 r. zmieniającego załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

3. rozporządzenia Rady (EWG) nr 2474/93 z dnia 8 września 1993 r. nakładającego ostateczne cło antydumpingowe na przywóz do Wspólnoty rowerów pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej oraz ustanawiającego ostateczny pobór tymczasowego cła antydumpingowego, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

4. rozporządzenia Rady (WE) nr 71/97 z dnia 14 stycznia 1997 r. rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (EWG) nr 2474/93 na rowery pochodzące z Chińskiej Republiki Ludowej, na przywóz niektórych części rowerowych z Chińskiej Republiki Ludowej oraz stanowiącego o poborze rozszerzonego cła w przypadku takiego przywozu zarejestrowanego na mocy rozporządzenia (WE) nr 703/96, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

5. rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 990/2011 z dnia 3 października 2011 r. nakładającego ostateczne cło antydumpingowe na przywóz rowerów pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej w następstwie przeglądu wygaśnięcia na podstawie art. 11 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009 przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

6. rozporządzenia Rady (UE) nr 502/2013 z dnia 29 maja 2013 r. zmieniającego rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) nr 990/2011 nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przywóz rowerów pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej w następstwie przeglądu wygaśnięcia na podstawie art. 11 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku decyzją z dnia 23 września 2022 r. nr 2201-IOC,4322.4.2022.MK utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy w pełni zaakceptował ustalenia dokonane przez organ I instancji i wskazał, że indyjskie władze celne jednoznacznie potwierdziły, że przy uzyskiwaniu świadectw pochodzenia wystawionych przez Indyjską Izbę Handlu firma U. naruszyła obowiązujące zalecenia przez niezłożenie wymaganych dokumentów potrzebnych do uzyskania tych świadectw. Praktyka polegająca na uzyskaniu niezgodnego z rzeczywistością świadectwa pochodzenia wyczerpuje znamiona czynu, który w czasie popełnienia podlegał sądowemu postępowaniu karnemu. Na gruncie prawa polskiego jest to czyn zabroniony określony w art. 87 § 1 kks stanowiący tzw. oszustwo celne. Polega ono na umyślnym wprowadzeniu w błąd organu uprawnionego do kontroli celnej i narażeniu należności celnych na uszczuplenie. W związku z tym organ celny pierwszej instancji był uprawniony powiadomić stronę o długu celnym w przedłużonym pięcioletnim terminie zgodnie z art. 103 ust. 2 UKC.

Z analizy orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE wynika, że:

- dłuższy termin na powiadomienie może mieć zastosowanie nie tylko w przypadkach, gdy dług celny powstał w następstwie nielegalnego wprowadzenia towaru na unijny obszar celny, usunięcia towaru spod dozoru celnego, czy naruszenia przepisów regulujących daną procedurę, ale także w przypadku określonym w art. 201 Wspólnotowego Kodeksu Celnego (obecnie art. 77 UKC), to jest gdy stanowi on następstwo przyjęcia zgłoszenia celnego; dla zastosowania analizowanych przepisów wystarczające jest bowiem wykazanie związku przyczynowo skutkowego między popełnionym czynem a długiem celnym (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-522/16);

- w celu określenia ostatecznego terminu na powiadomienie o długu celnym organ celny dokonuje kwalifikacji czynu jako podlegającego w chwili popełnienia postępowaniu karnemu całkowicie autonomicznie, nie będąc uzależnionym od wszczęcia dochodzenia (śledztwa) przez właściwe organy ścigania, a tym bardziej od wydania prawomocnego wyroku skazującego przez sąd (por. wyrok TSUE w sprawie Zefeser: C-62/06);

- nie jest konieczne, aby przestępstwa (przestępstwa skarbowego) dopuścił się dłużnik celny czy jeden z dłużników solidarnych; konsekwencje związku między penalizowanym czynem i długiem celnym ponoszą nawet dłużnicy mogący być osobiście przez ten czyn poszkodowani (por. m.in. wyrok TSUE w sprawie Gilbert Snauwaert: C-125/08).

W świetle tej linii orzeczniczej TSUE za bezpodstawne uznać należy zarzuty strony naruszenia art. 103 ust. 2 UKC oraz przedawnienia powiadomienia o długu celnym.

Organ odwoławczy ocenił, że organ celny pierwszej instancji prawidłowo określił wymaganą kwotę cła antydumpingowego w łącznej wysokości 2.874.068 zł uwzględniając deklarowaną w powyższych zgłoszeniach wartość celną przywiezionych towarów, dodatkowy kod TARIC B999 i 8900 oraz stawkę cła antydumpingowego w wysokości 48,5 % mającą zastosowanie do wszystkich pozostałych przedsiębiorstw.

Organ odwoławczy podkreślił, że przed wydaniem decyzji organ celny pierwszej instancji poinformował stronę o zamiarze wydania decyzji niekorzystnej dla niej. Działając zgodnie z art. 22 ust. 6 UKC w sposób wyczerpujący powiadomił o podstawach na jakich zamierza oprzeć swoją decyzję. Wobec tego za bezpodstawny należy uznać zarzut obrazy przepisów art. 22 ust. 7 w związku z art. 29 UKC, jak również przepisów normujących kwestię stawek celnych, pochodzenia towarów, powiadomienia o długu celnym, należnych odsetek. Za niezasadne uznać także należy zarzuty błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania pozostałych przepisów prawa celnego. Strona nie przedstawiła przy tym konkretnej argumentacji na poparcie tych zarzutów.

Nie jest rzeczą polskich organów celnych poszukiwanie dodatkowych dowodów, które miałyby wykazać, że przywiezione przez stronę towary były wyprodukowane w Wietnamie, Indonezji, Malezji, w Filipinach bądź innym państwie. Wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu mechaniki rowerowej, jak również biegłego księgowego, należy uznać za bezzasadny albowiem biegli ci nie są podmiotami upoważnionymi do sprawdzania reguł pochodzenia, a w konsekwencji do określenia kraju pochodzenia. Wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie kraju pochodzenia towarów przywiezionych z państw trzecich należy do wyłącznej właściwości organu celnego w oparciu o całokształt materiału dowodowego, którym organ ten dysponuje.

Za niezasadny organ odwoławczy uznał wniosek o przesłuchanie członka zarządu U.. Dowód ten został już przeprowadzony przez indyjski organ celny oraz należycie utrwalony w formie protokołu. Osoba ta złożyła również oświadczenie, w którym potwierdziła istotne dla sprawy okoliczności. W ocenie organu odwoławczego nie zaistniały także przesłanki do przesłuchania w charakterze strony w sytuacji, gdy materiał dowodowy zebrany w wyniku przeprowadzonej kontroli oraz weryfikacji świadectw pochodzenia umożliwia wyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy, niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Niezależnie od tego strona miała możliwość przedstawienia na piśmie swojego stanowiska w sprawie w toku dotychczas prowadzonego postępowania.

Przywołaną wyżej dokumentację polskie organa celne uzyskały w oparciu o Umowę między Wspólnotą Europejską a Republiką Indii o współpracy celnej i wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych, podpisaną 20 grudnia 1993 roku, zgodnie z którą organy celne umawiających się stron udzielają sobie wzajemnej pomocy, przekazując informacje służące właściwemu stosowaniu przepisów celnych, zapobieganiu naruszeniom, prowadzeniu dochodzeń oraz zwalczaniu wszelkich działań sprzecznych z przepisami celnymi.

A. Z. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W ustawowym terminie wpłynęły dwa odrębne pisma zatytułowane "skarga". W pierwszym z nich, datowanym na dzień 25 października 2022r. zarzucono:

art. 22 ust. 7 w związku z art. 29, art. 48, art. 56 ust. 1 i ust. 2 lit. c i h, art. 57 ust. 1 i 3, art. 60 , art. 103 ust. 2 oraz art. 105 ust. 4, art. 114, art. 172 ust. 2 UKC, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

rozporządzania wykonawczego Komisji (UE) 2017/1925 z 12 października 2017r. zmieniającego załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

rozporządzenia Rady (EWG) nr 2474/93 z dnia 8 września 1993 r. nakładającego ostatecznie cło antydumpingowe na przywóz do Wspólnoty rowerów pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej oraz ustanawiające ostateczny pobór tymczasowego cła antydumpingowego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

rozporządzenia Rady (WE) nr 71/97 z dnia 14 stycznia 1997 r. rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzenie (EWG) nr 2474/93 na rowery pochodzące z Chińskiej Republiki Ludowej, na przywóz niektórych części rowerowych z Chińskiej Republiki Ludowej oraz stanowiące o poborze rozszerzonego cła w przypadku takiego przywozu zarejestrowanego na mocy rozporządzenia (WE) nr 703/96 przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 990/2011 z dnia 3 października 2011 r. nakładającego ostateczne cło antydumpingowe na przywóz rowerów pochodzących z Chińskiej Republik Ludowej w następstwie przeglądu wygaśnięcia na podstawie art. 11 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009 przez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie,

rozporządzenia Rady (UE) nr 502/2013 z dnia 29 maja 2013 r., zmieniającego rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) nr 990/2011 nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przywóz rowerów pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej w następstwie przeglądu wygaśnięcia na podstawie art. 11 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009 przez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

a ponadto,

błąd w ustaleniach fatycznych polegający na przyjęciu, że towar objęty zgłoszeniem pochodzi z Chin, gdzie w rzeczywistości towar pochodzi z Indii lub z Malezji lub z innego kraju, co do chwili obecnej nie zostało w sposób jasny i czytelny wyjaśnione, a to dlatego, że wnioski skarżącego w przedmiocie przesłuchania właściciel firmy indyjskiej nie zostały wykonane, a nadto w krajach, które mogły produkować części rowerowe nie zostały przeprowadzone stosowne wywiady na okoliczność pochodzenia towaru, dodatkowo nie przeprowadzono opinii biegłego z zakresu mechaniki rowerowej, który by w sposób jasny czytelny ustalił pochodzenie części rowerowych będących przedmiotem importu,

naruszenie prawa do obrony skarżącego, polegające na prowadzeniu kontroli w niniejszej sprawie bez zawiadamiania skarżącego o poszczególnych czynnościach w sprawie, co niewątpliwie powoduje, że postępowanie kontrolne nosi cechy nieważności, gdyż skarżący w poszczególnych etapach postępowania kontrolnego nie miał możliwości udziału w nim i pozbawiony został inicjatywy dowodowej,

przedawnienia roszczenie objętego zaskarżoną decyzją,

niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy poprzez obrazę art. 180 w zw. z art. 188 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j: Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.) – dalej powoływanej jako "o.p", które polegało na pominięciu istotnych wniosków dowodowych takich jak przeprowadzanie dowodu z opinii biegłych, tj. biegłego z zakresu mechaniki rowerowej oraz biegłego z zakresu księgowości dla ustalenia z jednej strony pochodzenia rowerów i części rowerowych, a z drugiej strony dla ustalenia rzetelności dokumentów celnoksięgowych, co do właśnie pochodzenia towarów zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu. Nadto nie przeprowadzono dowód polegających na zwróceniu się do Wietnamu, Malezji, Filipin co do pochodzenia rowerów i części rowerowych, nie przeprowadzono również wniosku dowodowego polegającego na odebraniu zeznań w Ambasadzie Polskiej w Indiach od eksportera rowerów i części rowerowych, który miał być przesłuchany jako świadek na okoliczności związane z pochodzeniem rowerów oraz części rowerowych - organ administracyjny oparł się jedynie o oświadczenia, które nie maja w ocenie skarżącego żadnego znaczenia prawnego; co więcej organ II Instancji nie przeprowadził żadnej weryfikacji decyzji organu I Instancji, nie przeprowadził żadnego wniosku dowodowego, nie zebrał żadnych dowodów i przyjął za swoje ustalenia organu I instancji; organ II instancji nie zweryfikował również protokołu kontroli, na którym oparto orzeczenia w tej sprawie.

W uzasadnieniu skargi skarżący twierdził, że kontrola przeprowadzona w jego przedsiębiorstwie był nieobiektywna a protokół kontroli zawiera szereg nieścisłości i tzw. dziur dowodowych. Nie można w protokole kontroli znaleźć jednoznacznych dokumentów, które wskazywałyby na to, ze rowery i części rowerowe pochodzą właśnie z Chin, a nie z Indii. Co więcej, w toku sprawy dotyczącej samej kontroli skarżący nie był informowany na bieżąco o podejmowanych działaniach, a także nie brał czynnego udziału z tego powodu w postępowaniu kontrolnym. Analiza materiału dowodowego nie świadczy wcale o tym, że towar pochodzący z Indii był tożsamy czy jest tożsamy z towarem pochodzącym z Chin. Protokół kontroli nie wskazuje bowiem w żaden sposób, że towar istotnie pochodził z Chin. W decyzjach organów obu instancji nie można znaleźć ciągu logicznego, z którego wynikałaby podstawa prawna i faktyczna do obłożenia cłem antydumpingowym towarów importera.

Skarżący ponownie podniósł, że pochodzenie indyjskie towarów zostało poparte przez eksportera świadectwami wystawionymi przez indyjską firmę handlową. Świadectwo takie ma wartość dowodową w kwestii pochodzenia towarów które w tym zakresie wiąże Unię Europejską do momentu, kiedy takie świadectwo nie zostanie w sposób procesowy obalone. W przedmiotowej sprawie nie doszło nigdy do obalenia świadectwa preferencyjnego pochodzenia towarów, a mimo to organy celno-skarbowe nałożyły cło antydumpingowe na importera i w ten nieuprawniony sposób obeszły znaczenie przedłożonych certyfikatów.

W drugim piśmie (skardze) datowanym na dzień 14 listopada 2022 r. sformułowano następujące zarzuty:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 103 ust. 2 UKC w związku z art. 87 § 1 kks poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że czynem podlegającym sądowemu postępowaniu karnemu może być narażenie należności celnej na uszczuplenie spowodowane poprzez nieumyślne wprowadzenia organu uprawnionego do kontroli celnej w błąd, podczas gdy nieumyślne wprowadzenie w błąd organu uprawnionego do kontroli celnej narażające należność celną na uszczuplenie nie stanowi czynu zabronionego stypizowanego w art. 87 § 1 kks, zatem nie może prowadzić do zastosowania art. 103 ust. 2 UKC,

art. 103 ust. 1 w zw. z art. 124 ust. 1 lit. a UKC poprzez ich niezastosowanie i, nieprzyjęcie, że nastąpiło wygaśnięcie długu celnego, w sytuacji w której upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, a dług celny nie powstał w wyniku czynu, który w czasie popełnienia podlegał sądowemu postępowaniu karnemu.

II. inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 180 i 187 o.p. w związku z art. 73 ust. 1 Prawa celnego poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz przekroczenie zakresu oceny dowodów, polegające na bezpodstawnym i nieuzasadnionym przyjęciu, iż dług celny powstał w wyniku czynu, który w czasie popełnienia podlegał sądowemu postępowaniu karnemu,

art. 41 ust. 1 oraz 2 lit. c Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C2007.303.1, dalej jako "Karta praw podstawowych UE"), poprzez pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i tym samym uniemożliwienie oceny, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy.

art. 41 ust. 1 Karty praw podstawowych UE poprzez instrumentalne wykorzystanie art. 103 ust. 2 UKC i tym samym naruszenie zasady uzasadnionych oczekiwań.

art. 233 § 1 pkt 2 lit. a o.p. w związku z art. 73 ust. 1 Prawa celnego poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa i tym samym winna być uchylona, a postępowanie w sprawie umorzone.

W uzasadnieniu zarzutów skarżący wskazał, że dla zastosowania art. 103 ust. 2 UKC konieczne jest ustalenie, że dług celny powstał w wyniku czynu, który w czasie popełnienia podlegał sądowemu postępowaniu karnemu. W niniejszej sprawie oznacza to wykazanie, że czyn zarzucany skarżącemu wypełniał wszystkie znamiona czynu zabronionego stypizowanego w art. 87 § 1 kks, w tym znamiona jego strony przedmiotowej oraz podmiotowej.

W ocenie skarżącego organ odwoławczy błędnie przyjął, że czynem podlegającym sądowemu postępowaniu karnemu na podstawie art. 87 § 1 kks może być nieumyślne wprowadzenie organu uprawnionego do kontroli w błąd.

Czynność sprawcza oszustwa celnego polega na wprowadzeniu w błąd organu uprawnionego do kontroli celnej. Przez wprowadzenie w błąd należy rozumieć wytworzenie przez sprawcę po stronie organu kontroli celnej mylnego wyobrażenia o elementach istotnych dla ustalenia należności celnej lub ustalenia zakresu ograniczeń celnych. Istotnymi elementami z punktu widzenia realizacji znamienia czynnościowego są dane dotyczące rodzaju towaru, ilości towarów, miejsca jego pochodzenia czy wartości. Organem uprawnionym do kontroli celnej jest przede wszystkim urząd celny i izba celna, przy czym realizacja znamienia czynnościowego wobec tych organów polega w istocie na wprowadzeniu w błąd funkcjonariuszy (pracowników) Krajowej Administracji Skarbowej wykonujących kontrolę celną. Ustawowo stypizowanym skutkiem jest niebezpieczeństwo uszczuplenia należności celnej.

Zgodnie z art. 4 § 1 kks przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe można popełnić umyślnie, a także nieumyślnie, jeżeli kodeks tak stanowi. Z powyższego wynika, że kodeks musi wyraźnie wskazywać, jeśli w przypadku danego typu przestępstwa penalizowane mają być także zachowania nieumyślne. Art. 87 § 1 kks nie zawiera natomiast klauzuli nieumyślności, co oznacza, że kodeks przewiduje odpowiedzialność karną wyłącznie za umyślne wprowadzenie w błąd organu celnego i narażenie przez to Skarbu Państwa na uszczuplenie należności celnej.

Istotne z punktu widzenia zastosowania art. 87 § 1 kks jest zatem rozróżnienie pojęć umyślności i nieumyślności. Umyślność może występować w postaci zamiaru bezpośredniego lub ewentualnego. Dla przyjęcia zamiaru ewentualnego warunek świadomości wysokiego prawdopodobieństwa możliwości popełnienia przestępstwa oraz brak podjęcia środków mających na celu zapobieżenie popełnieniu czynu zabronionego, powinny zostać spełnione łącznie.

W niniejszej sprawie, nie zostało w żaden sposób wykazane przez organy by skarżący z wysokim prawdopodobieństwem uświadamiał sobie możliwość popełnienia czynu zabronionego z art. 87 § 1 kks. Brak zatem podstaw, by można było mu przypisać jakąkolwiek formę umyślności.

Podobnie należy ocenić uwagi organu odwoławczego dotyczące art. 9 § 2 kks. Przepis ten wyraża zasadę indywidualizacji odpowiedzialności karnej współdziałających w popełnieniu czynu zabronionego - każdy ze współsprawców wykonujących czyn zabroniony odpowiada w granicach swej umyślności lub nieumyślności, niezależnie od odpowiedzialności pozostałych sprawców. Jest to zatem odpowiedzialność w granicach zamiaru, a współsprawca nie może ponosić odpowiedzialności za eksces innego współsprawcy, tj. działanie, którego inny współdziałający nie obejmuje swoją świadomością i wolą.

Po pierwsze, zupełnie niezrozumiałe jest, w jaki sposób rozważania na temat postaci umyślności, poczynione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, mogą stanowić "kontekst" dla zasady wyrażonej w art. 9 § 2 kks. Organ nie wskazuje także na czym miałoby polegać ewentualne współdziałanie w zakresie popełnienia czynu zabronionego w sprawie i jakie osoby ewentualnie miałyby zostać uznane za współdziałające, co w jakikolwiek sposób uzasadniałoby powołanie art. 9 § 2 kks w uzasadnieniu.

Po drugie, warunkiem odpowiedzialności ewentualnego współdziałającego w granicach swojej nieumyślności jest istnienie nieumyślnej odmiany danego typu czynu zabronionego, tymczasem Kodeks karny skarbowy nie przewiduje nieumyślnej odmiany oszustwa celnego.

Po trzecie, strona podmiotowa (umyślność lub nieumyślność) stanowi znamię czynu zabronionego, a nie okoliczność osobistą, wyłączającą lub łagodzącą albo zaostrzającą odpowiedzialność uwzględnianą tylko co do sprawcy, którego dotyczy. Jako przykłady takich okoliczności osobistych wskazuje się okoliczności wyłączające winę: nieletniość, niepoczytalność, usprawiedliwiony błąd co do bezprawności, stan wyższej konieczności wyłączający winę; okoliczności wyłączające karalność: czynny żal, stosunek bliskości do sprawcy, obawę, przedawnienie karalności, znikomy stopień społecznej szkodliwości czynu; okoliczności osobiste łagodzące odpowiedzialność karną: ograniczoną poczytalność, nieusprawiedliwiony błąd co do kontratypu oraz nieusprawiedliwiony błąd co do bezprawności, bezskuteczny czynny żal; okoliczności osobiste zaostrzające odpowiedzialność karną.

Umyślność nie jest natomiast przesłanką odpowiedzialności karnej niezależną lub odrębną od realizacji znamion typu czynu zabronionego. W szczególności nie należy utożsamiać stosunku psychicznego sprawcy do czynu z elementem winy. We współczesnej nauce prawa karnego dominuje tzw. czysta normatywna teoria winy, zgodnie z którą strona podmiotowa (umyślność lub nieumyślność) jest elementem czynu, a nie elementem kształtującym winę. Skoro art. 87 § 1 kks penalizuje wyłącznie czyny umyślne, brak umyślności prowadzi do niewypełnienia znamion wskazanego czynu zabronionego, i w rezultacie czyn polegający na nieumyślnym wprowadzeniu organu uprawnionego do kontroli celnej w błąd nie może być penalizowany.

Reasumując, Kodeks karny skarbowy nie penalizuje nieumyślnego wprowadzenia w błąd organu celnego ani w art. 87 ani w żadnym innym artykule. Taki czyn w ogóle nie jest czynem zabronionym i nie podlega sądowemu postępowaniu karnemu w rozumieniu art. 103 ust. 2 UKC. W rezultacie zastosowanie art. 103 ust. 2 UKC było w przedmiotowej sprawie nieprawidłowe.

Wskazanie w zgłoszeniu celnym Indii jako kraju pochodzenia towarów, podczas gdy towary te w rzeczywistości pochodziły z Chin, świadczy jedynie o nieprawidłowości zgłoszenia przez przedstawiciela skarżącego towaru do procedury celnej. Organ nie może bezrefleksyjnie przyjąć, że błąd w oznaczeniu pochodzenia towarów stanowi działanie umyślne i w rezultacie czyn podlegający postępowaniu karnemu.

W sprawie można zidentyfikować okoliczności wskazujące na brak świadomości skarżącego oraz jego przedstawiciela co do tego, że swoim zgłoszeniem mogą wprowadzić organ celny w błąd. Przede wszystkim z zeznań S. G. wynika, że odbiorcy części reeksportowanych do państw europejskich nie zawsze byli świadomi faktu, że części przeznaczone do montowanych przez spółkę indyjską rowerów pochodziły m.in. z Chińskiej Republiki Ludowej.

Ponadto skarżący dokonując zgłoszenia celnego, opierał się na świadectwach niepreferencyjnego pochodzenia wystawionych przez Indyjską Izbę Handlową. Jak zauważył organ pierwszej instancji wydane świadectwa były autentyczne, i formalnie prawidłowe, zostały bowiem wystawione przez właściwy indyjski organ. Skarżący nie kwestionuje ustaleń organów celnych co do materialnej nieprawidłowości zaświadczeń. Zostały one bowiem wydane na skutek rzekomego wprowadzenia władz indyjskich w błąd przez eksportera, spółkę indyjską. Powyższa okoliczność sama w sobie nie wpływa jednak w żaden sposób na ustalenie co do zakresu świadomości skarżącego oraz jego przedstawiciela.

Skarżący z ostrożności procesowej wskazał nadto, że znamion czynu zabronionego stypizowanego w art. 87 § 1 kks nie wypełnia również zachowanie przedstawiciela spółki indyjskiej, polegające na wprowadzeniu w błąd Indyjskiej Izby Handlowej, co do rzeczywistego pochodzenia towarów. Indyjska Izba Handlowa nie jest bowiem organem uprawnionym do kontroli celnej w rozumieniu art. 87 § 1 kks. Republika Indii nie jest państwem członkowskim Unii Europejskiej a prawo polskie nie upoważnia Indyjskiej Izby Handlowej do stosowania jakichkolwiek przepisów prawa celnego.

W niniejszej sprawie nie ma też znaczenia różnica, jaka może zachodzić pomiędzy znaczeniem terminu "organ celny" a "organ uprawniony do kontroli celnej". Zgodnie bowiem z art. 5 pkt 3 UKC "kontrole celne" oznaczają określone czynności wykonywane przez organy celne w celu zapewnienia zgodności z przepisami prawa celnego oraz innymi przepisami regulującymi wprowadzanie, wyprowadzanie, tranzyt, przemieszczanie, składowanie i końcowe przeznaczenie towarów przemieszczanych między obszarem celnym Unii a krajami lub terytoriami spoza tego obszaru oraz obecność i przemieszczanie w ramach obszaru celnego Unii towarów nieunijnych i towarów objętych procedurą końcowego przeznaczenia. Z treści przywołanego przepisu wyraźnie wynika, że pomiędzy nazwą "organ uprawniony do kontroli celnej" a nazwą "organ celny" zachodzi stosunek podrzędności, tzn. zakres pojęcia organ uprawniony do kontroli celnej mieści się w zakresie pojęcia organ celny. Skoro, jak wskazano wyżej, Indyjska Izba Handlowa nie jest organem celnym, nie jest również organem uprawnionym do kontroli celnej w rozumieniu art. 87 § 1 kks. Ustawodawca unijny na gruncie UKC konsekwentnie rozróżnia "organy celne" w rozumieniu powyżej przytoczonej definicji od pozostałych organów określanych jako "inne organy", "inne właściwe organy", "organy sądowe, "właściwe organy" "organy państwa lub terytorium spoza obszaru celnego Unii" (zob. np. art. 3 ust. pkt c, art. 38 ust. 1, art. 43, art. 47, art. 53 ust. 1, art. 119 ust. 3 UKC).

Pomiędzy zachowaniem przedstawiciela spółki indyjskiej a błędem polskiego organu celnego nie zachodzi związek warunek normatywny. Zachowanie przedstawiciela spółki indyjskiej stanowiące przekroczenie normy zakazującej wprowadzania w błąd, wywołało stan zagrożenia dla dóbr skarżącego, który to stan zagrożenia przerodził się następnie w naruszenie. To skarżący bowiem dokonał niekorzystnego rozporządzenia mieniem, płacąc za towary o innych właściwościach niż deklarowane przez kontrahenta, oraz to skarżący ponosi ryzyko związane z błędnym zgłoszeniem celnym. Dopiero zachowanie przedstawiciela skarżącego w postaci złożenia błędnych zgłoszeń celnych wywołało stan zagrożenia dla należności celnych i to przedstawicielowi skarżącego można obiektywnie przypisać skutek w postaci wprowadzenia polskiego organu celnego w błąd.

Zdaniem skarżącego żaden z organów orzekających w sprawie nie dokonał subsumpcji stanu faktycznego pod normę prawną zdekodowaną z art. 103 ust. 2 UKC. Organy nie wskazały, które z wcześniej uznanych za udowodnione faktów mieszczą w się w zakresie zastosowania normy, ani tym bardziej nie uzasadniły swojej oceny w tym przedmiocie. Samo przywołanie treści przepisu w uzasadnieniu decyzji, bez jakiegokolwiek odniesienia się do stanu faktycznego sprawy, nie spełnia warunków uzasadnienia prawnego decyzji. Podobnie w orzecznictwie europejskim wskazuje się, że uzasadnienie decyzji nie może ograniczać się do powtórzenia kryterium oceny.

Wadliwe uzasadnienie decyzji nie pozwala na ocenę, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy.

Pominięcie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej, oceny okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ administracji publicznej przepisów o postępowaniu administracyjnym, w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ pierwszej instancji do dziś nie wszczął postępowania przygotowawczego w sprawie przestępstwa skarbowego określonego w art. 87 § 1 kks. Tak rażąco niespójne działanie organów celnych prowadzi do wniosku, że kwalifikacja czynu jako czynu podlegającego sądowemu postępowaniu karnemu dokonana przez organy celne na potrzeby postępowania celnego miała charakter instrumentalny.

Skarżący zauważył, że dłużnikowi celnemu wprawdzie nie przysługuje konstytucyjne prawo do przedawnienia powiadomienia o długu celnym, jednak z uwagi na treść przepisów UKC dotyczących instytucji przedawnienia ma on prawo oczekiwać, że upływ terminu przedawnienia uniemożliwi zmianę określonej wcześniejszą decyzją wysokości długu celnego. Uzależnienie terminu przedawnienia od wystąpienia czynu podlegającego sądowemu postępowaniu karnemu wydłuża ten termin o okres 2 lat, a tym samym istotnie zmienia sytuację prawną i faktyczną dłużnika celnego. Powstaje wówczas stan niepewności co do sytuacji dłużnika celnego, on zaś sam nie wie, czy wysokość należności celnych może ulec zmianie. Zasada ochrony zaufania obywatela do państwa i prawa wymaga, by dłużnik celny mógł w rozsądnych granicach przewidzieć, czy mogło dojść do przedłużenia terminu przedawnienia. Norma skonstruowana w sposób umożliwiający instrumentalne stosowanie art. 103 ust. 2 UKC może być niezgodna z art. 2 w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji, jako naruszająca konstytucyjne zasady wywodzone z art. 2 w związku z art. 42 ust. 2 Konstytucji, to jest zasadę zaufania obywateli do państwa i prawa, zasadę bezpieczeństwa prawnego oraz zasadę ustanawiającą zakaz tworzenia uprawnień pozornych.

Skarżący ma świadomość, że opisana nierówność wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zgodnie z którym dla zastosowania art. 103 ust. 2 UKC pozostaje bez znaczenia czy przestępstwa dopuścił się dłużnik celny, osoba, której sprawstwo implikuje odpowiedzialność posiłkową dłużnika celnego, czy też osoba z dłużnikiem niezwiązana. Jednakże, w sytuacji, kiedy wypełnienie znamion czynu zabronionego nie zostało w ogóle wykazane, nierówność ta jest szczególnie widoczna i traktowanie dłużnika, który nie popełnił ani wykroczenia, ani przestępstwa skarbowego w taki sposób, jakby takie czyny popełnił, sprzeczne jest z zasadami konstytucyjnymi.

W odpowiedziach na skargę organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 259) powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Należy w pierwszej kolejności wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w swoim orzecznictwie zajmował już stanowisko w sprawach związanych z importem z Indii rowerów (części rowerowych), które jak się okazało pochodziły z Chin. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje poglądy prawne wyrażone w wyrokach wydanych w sprawach o sygnaturach akt III SA/Gd 1065/21 i III SA/Gd 68/22 (Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poglądy te należało w dalszej części uzasadnienia powtórzyć, z uwzględnieniem wszystkich różnic i odrębności występujących w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy w pierwszej kolejności uznać za całkowicie nietrafne zarzuty dotyczące nieprawidłowości postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organy celne, a co za tym idzie wadliwości dokonanych przez te organy ustaleń dotyczących faktycznego pochodzenia importowanych towarów z Chin. Wbrew tym zarzutom należy stwierdzić, że organy administracji celno- skarbowej obu instancji nie przekroczyły granic swobodnej oceny dowodów uznając, że dokumenty zgromadzone przy współudziale administracji celnej indyjskiej wskazują jednoznacznie na to, że zbieżność szczegółowych danych ilościowych i rodzajowych pomiędzy towarami sprowadzonymi z Chin do Indii przez U. i towarami wyeksportowanymi przez ten podmiot do Polski wyklucza jakąkolwiek przypadkowość. Zbieżność ta pozwoliła organom administracji na słuszne przyjęcie, że towary wyprodukowane w Chinach zostały w Indiach jedynie przepakowane, przez co nie uzyskały niewątpliwie pochodzenia indyjskiego. Także uzyskane przez organy oświadczenia indyjskiego przedsiębiorcy co do transferu do Polski produktów pochodzenia chińskiego potwierdzają w sposób spójny i logiczny istotę procederu wynikającego już z przeanalizowanych przez organy dokumentów. W tej sytuacji wnioski strony skarżącej o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłych ds. mechaniki rowerowej, czy biegłych z zakresu księgowości słusznie nie zostały przeprowadzone w toku postępowania, gdyż nie mogły mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przedłożenie przez indyjskiego eksportera nieprawdziwych danych tamtejszym organom właściwym do wydania świadectw pochodzenia spowodowało wydanie takich świadectw, potwierdzających nieprawdę co do pochodzenia importowanych do Polski towarów.

Zatem ustalony prawidłowo przez organy administracji celnej stan faktyczny sprawy należało uznać za dający w pełni podstawę dla rozważań dotyczących zastosowania przepisów prawa materialnego.

Skarżący, oprócz nietrafnego, jak wskazano wyżej kwestionowania samych ustaleń dotyczących pochodzenia towarów z Chin starał się przekonywać, że nawet, gdyby istotnie importowane towary miały pochodzenie chińskie, to nie miał świadomości i wiedzy, że towar jest innego pochodzenia niż deklarował dostawca. Kwestionował w tym kontekście zasadność retrospektywnego księgowania kwoty niedoboru cła antydumpingowego, przy czym bezsporne było to, że towary pochodzenia chińskiego, tego rodzaju jak te, które sprowadziła z Indii skarżąca spółka obciążało cło antydumpingowe na podstawie przepisów rozporządzenia Rady (UE) nr 502/2013 z dnia 29 maja 2013 r.

Przepisy art. 103 UKC stanowią, że :

1. O długu celnym nie powiadamia się dłużnika po upływie okresu trzech lat od dnia powstania długu celnego.

2. W przypadku, gdy dług celny powstał w wyniku czynu, który w czasie popełnienia podlegał sądowemu postępowaniu karnemu, okres trzech lat przewidziany w ust. 1 przedłuża się minimalnie do pięciu a maksymalnie do dziesięciu lat zgodnie z prawem krajowym.

3. Okresy, o których mowa w ust. 1 i 2, zostają zawieszone jeżeli:

a) złożone zostaje odwołanie zgodnie z art. 44; takie zawieszenie obowiązuje od daty złożenia odwołania i przez okres trwania postępowania odwoławczego; lub

b) organy celne poinformowały dłużnika zgodnie z art. 22 ust. 6 o przyczynach, dla których zamierzają powiadomić o długu celnym; takie zawieszenie obowiązuje od daty takiego powiadomienia do końca okresu, w którym dłużnik ma możliwość przedstawienia swojego punktu widzenia.

Zatem okres przedawnienia długu celnego przedłuża się w przypadku, gdy dług celny powstał w wyniku czynu, który w czasie popełnienia podlegał ściganiu w postępowaniu karnym. Ukształtowane w orzecznictwie TSUE i sądów krajowych stanowisko co do przedłużenia okresu przedawnienia długu celnego pozwala na sformułowanie następujących tez:

- to organ celny dokonuje kwalifikacji czynu jako podlegającego w chwili popełnienia postępowaniu karnemu i dokonuje tego całkowicie autonomicznie, nie będąc uzależnionym od uprzedniego wszczęcia dochodzenia (śledztwa) przez właściwe organy ścigania, a tym bardziej od wydania prawomocnego wyroku skazującego przez sąd (por. wyrok TS w sprawie Zefeser: C-62/06);

- nie jest konieczne, aby przestępstwa (w tym przestępstwa skarbowego) dopuścił się dłużnik celny czy jeden z dłużników solidarnych; konsekwencje związku między penalizowanym czynem i długiem celnym ponoszą nawet dłużnicy, mogący być osobiście przez ten czyn poszkodowani – dla zastosowania art. 221 ust. 4 WKC (będącego odpowiednikiem art. 103 ust. 2 UKC w poprzednim stanie prawnym) pozostaje bez znaczenia czy przestępstwa dopuścił się dłużnik celny czy też nawet osoba niezwiązana z dłużnikiem celnym (wyrok TS z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie Snauwert sygn. akt C -124/08).

- konieczne jest wykazanie, że pomiędzy popełnionym czynem zabronionym (przestępstwem) istnieje (realny i konkretny) związek przyczynowo - skutkowy, czyli skutkiem popełnienia konkretnego czynu stanowiącego przestępstwo ma być powstanie długu celnego.

Skoro rowery i ich części zakupione przez skarżącego zostały w rzeczywistości wyeksportowane z Chin, a w Indiach poddano je jedynie przepakowaniu, to niewątpliwie zachowały swoje chińskie pochodzenie. Posiadane i przedłożone wraz ze zgłoszeniami celnym przez importera świadectwa pochodzenia towaru okazały się zatem nieprawdziwe.

Przedłożenie przez indyjskiego eksportera oświadczeń i dokumentów poświadczających nieprawdę w celu uzyskania indyjskiego świadectwa pochodzenia dla towarów mających w istocie pochodzenie chińskie, w celu uniknięcia obciążenia tych towarów cłem antydumpingowym stanowi niewątpliwie czyn określony w art. 87 § 1 ustawy - Kodeks karny skarbowy - spełniający znamiona oszustwa celnego, czyli wprowadzenia w błąd organów celnych i narażenia należności celnych na uszczuplenie przez uniknięcie płacenia należnego cła antydumpingowego. Działanie indyjskiego eksportera było oczywiście umyślne, skoro towary sprowadzone przez siebie z Chin przedstawił właściwym władzom jako indyjskie, po to by uzyskać świadectwo pochodzenia z iNDII. Oczywistym celem i skutkiem tego działania było uniknięcie zastosowania wobec eksportowanych z Indii do Polski towarów cła antydumpingowego w wysokości 48,5 % wartości celnej towaru, a zatem znacznie przewyższającej cło na zasadach ogólnych ze stawką erga omnes w wysokości 14 % wartości celnej towaru.

Z punktu widzenia zastosowania przepisów dotyczących przedłużenia okresu przedawnienia długu celnego nie ma znaczenia, czy doszło do wszczęcia postępowania karnego, czy tyko mogło do tego dojść. Organ celny ocenia określony czyn jako zdarzenie kwalifikowane w świetle regulacji prawnokarnych jako takie, które może powodować wszczęcie postępowania. Organy administracji celnej dokonują kwalifikacji czynu jedynie dla celów postępowania administracyjnego, aby umożliwić organom celnym skorygowanie błędu i pobór niewystarczających należności celnych, a nie rozstrzygają o popełnieniu przestępstwa. Organ dokonuje "rozstrzygnięcia" na użytek prawa celnego, co nie uchyla domniemania niewinności dłużników w świetle odpowiedzialności karnej (karnoskarbowej).

Zatem organy celne mogą skutecznie powiadomić dłużnika o kwocie należności celnych, podlegających zgodnie z prawem zapłacie, po upływie trzyletniego terminu od dnia powstania długu celnego w wypadku, gdy organy te nie mogły określić prawidłowej kwoty tych należności wskutek popełnienia czynu podlegającego ściganiu karnemu, choćby sprawcą tego czynu nie był dłużnik celny zgłaszający towar.

Konstrukcja prawna przedłużenia terminu przedawnienia długu celnego w przypadku, gdy powstał on wskutek popełnienia czynu podlegającego ściganiu karnemu wynika z konieczności umożliwienia organom celnym działania w celu ochrony rynku unijnego przed procederem nielegalnego unikania ceł antydumpingowych w przypadku, gdy działania o charakterze przestępczym utrudniają skuteczne wykrycie wszystkich okoliczności sprawy w zwykłym terminie. Z punktu widzenia tak określonego celu analizowanej regulacji nie ma znaczenia, kto podejmuje działania podlegające ściganiu karnemu. Bezprzedmiotowa jest zatem argumentacja skarżącego, dotycząca braku jego wiedzy, czy świadomości na temat charakteru działania indyjskiego eksportera. Nie było przedmiotem postępowania w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją przypisanie skarżącemu jakiejkolwiek formy zawinienia w popełnieniu czynu wprowadzenia organu celnego w błąd. Przedłużenie terminu przedawnienia długu celnego nie jest środkiem o charakterze karnym, dla zastosowania którego wiedza importera na temat możliwego pochodzenia importowanego towaru miałaby znaczenie. Jest to natomiast środek umożlwiający skuteczne egzekwowanie przez władze celne należnych świadczeń, pomimo utrudnień spowodowanych przez naruszające prawo działania uczestników obrotu. W tym kontekście rozważania skarżącego zawarte w drugiej skardze, a dotyczące kwestii prawnokarnej odpowiedzialności skarżącego na podstawie art. 87 §1 kks nie mogły być uznane za mające istotne, merytoryczne znaczenie.

Wprowadzenie w błąd organów celnych co do rzeczywistego pochodzenia towarów w celu uniknięcia zapłaty należności celnych samo w sobie, gdyby czyn ten był popełniony na terenie Polski przez obywateli polskich – spełniałoby znamiona przestępstwa z art. 87 § 1 kks, tj. narażenia należności celnych na uszczuplenie poprzez wprowadzenie organów celnych w błąd.

W konsekwencji, zgodzić należy się z organami, że termin przedawnienia należności celnych objętych zaskarżoną decyzją wynosił 5 lat. Decyzja organu I instancji stanowiąca akt powiadomienia skarżącego o długu celnym doręczona została stronom przed upływem tego terminu.

Podstawową przesłanką odstąpienia od retrospektywnego zaksięgowania długu celnego na podstawie oraz umorzenia należności celnych na podstawie art. 119 UKC jest błąd organu celnego.

W niniejszej sprawie polskiemu organowi celnemu nie sposób przypisać błędu. Organy celne zobligowane były w świetle przepisów obowiązujących w dacie zgłoszeń celnych jedynie do formalnej ich weryfikacji wraz z dołączanymi do niego dokumentami, nie zaś do dokonywania bieżącej kontroli merytorycznej. W niniejszej sprawie, zarówno samo zgłoszenie celne, jak i świadectwo pochodzenia spełniało wymogi formalne. Złożenie w urzędzie celnym zgłoszeń podpisanych przez zgłaszającego lub jego przedstawiciela czyni zgłaszającego lub jego przedstawiciela odpowiedzialnymi, zgodnie z obowiązującymi przepisami, za prawdziwość informacji podanych w zgłoszeniu oraz autentyczność załączonych dokumentów.

W tym stanie sprawy, uznając skargę za bezzasadną Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.