Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 274/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1; art. 32 ust.1;
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15 ust.2;
journal: Dz.U. 2023 poz 100
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t. j.)
article: art. 7; art. 77 § 1; art. 80;
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2023 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 grudnia 2022 r., znak: SKO.41/5577/OS/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r. nr SKO.41/5577/OS/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania N. S. (dalej także jako "skarżąca" lub "strona") od decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 27 października 2022 r. nr MOPR.D-ŚS.460.96612.5.2022 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r.") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 15 lutego 2022 r. nr SKO.41/415/OS/2022, po rozpatrzeniu odwołania N. S. od decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 11 października 2021 r. nr MOPR.D-ŚS.460.96612.1.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem K. S.: w kwocie 1.9171 zł miesięcznie na okres od dnia 1 września 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. oraz w kwocie 2.119 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2022 r. na stałe.

Decyzją z dnia 27 października 2022 r. nr MOPR.D-ŚS.460.96612.5.2022 Kierownik Sekcji ds. Świadczeń Rodzinnych Nr 4 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie (m.in.) art. 32 ust. 1 u.ś.r., uchylił ww. decyzję Kolegium z dnia 15 lutego 2022 r., orzekającą o przyznaniu stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu 7 września 2022 r. uzyskał informację, iż K. S. podjął od dnia 1 września 2022 r. zatrudnienie na umowę o pracę w związku z realizacją aplikacji radcowskiej. Odnośnie do tej okoliczności strona w dnia 21 września 2022 r. złożyła oświadczenie, w którym wskazała, że o godzinie 6:00 pomaga mężowi w szykowaniu się do wyjścia do pracy, zaś około godziny 7.30 zawozi męża do pracy i pomaga w zajęciu stanowiska pracy. W czasie, gdy mąż jest w pracy, sprząta mieszkanie oraz gotuje, obiad, przy czym z mężem pozostaje w stałym kontakcie i w razie konieczności jest do jego dyspozycji. O godzinie 15.45 odbiera męża z pracy i pomaga mu dotrzeć do samochodu.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że w zaistniałej sytuacji strona wprawdzie nadal sprawuje osobistą opiekę nad mężem, jednakże nie w takim zakresie, który uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie organu, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy natomiast stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji N. S. zarzuciła organowi pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że:

- podjęcie zatrudnienia przez jej męża powoduje ustanie konieczności zapewnienia mu przez skarżącą stałej i długotrwałej opieki lub pomocy, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż opieka taka nadal jest przez skarżącą codziennie wykonywana w sposób stały;

- podczas przebywania męża w pracy skarżąca nie sprawuję nad nim opieki i może w tym czasie podjąć zatrudnienie, podczas gdy wtedy również musi być do stałej dyspozycji męża, na wypadek konieczności zapewnienia mu bezpośredniej pomocy w związku z doznaną kontuzją podczas upadku, na wypadek złego samopoczucia lub potrzeby transportu w jakieś miejsce;

- podczas pobytu męża w pracy, oprócz bycia w ciągłym pogotowiu na wypadek konieczności zapewnienia mężowi bezpośredniej pomocy, wykonuję tylko zwykłe czynności życia codziennego, niezwiązane bezpośrednio z opieką nad mężem, jak "sprzątanie i gotowanie obiadu", podczas gdy użyte przez skarżącą w oświadczeniu z dnia 21 września 2022 r. sformułowanie "m.in." wskazuje, że czynności te nie wyczerpują wielości jej zadań podczas nieobecności męża w domu.

Skarżąca zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i niepoprawne zastosowanie, polegające na uznaniu, że podjęcie zatrudnienia przez męża uchyla konieczność wykonywania nad nim stałej opieki, a także uznaniu, opieka świadczona przez skarżącą nie jest opieką o charakterze stałym;

- art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i niepoprawne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że podjęcie zatrudnienia przez męża skarżącej jest okolicznością uprawniającą organ do uchylenia decyzji z dnia 15 lutego 2022 r., podczas gdy okoliczność ta nie spowodowała zniesienia konieczności zapewnienia mężowi przeze mnie stałej opieki;

Ponadto strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji w całości oraz w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 27 grudnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium wyjaśniło, że przewidziany w art. 32 ust. 1 u.ś.r. tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej warunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta ma zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny" stan sprawy, co spowodowało konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji.

Kolegium wskazało za organem pierwszej instancji, że z przekazanych przez stronę informacji wynika, iż K. S. podjął od dnia 1 wrześnie 2022 r. zatrudnienie na podstawie umowy o pracę w związku z odbywaną aplikacją radcowską. W dniu 1 grudnia 2022 r. strona przedłożyła umowę o pracę zawartą pomiędzy K. S. a Kancelarią Radców Pranych Spółką partnerską w L. na okres od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 31 stycznia 2024 r. Ponadto złożył pismo pracodawcy, z którego wynika, że mąż skarżącej świadczy pracę w wymiarze 7 godzin dziennie - przeciętnie 35 godzin tygodniowo, przy czym jeden dzień w tygodniu korzysta ze zwolnienia od pracy celem uczestnictwa w obowiązkowych zajęciach szkoleniowych.

W tych okolicznościach, w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji zasadnie ponownie przeanalizował kwestię spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.

Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż okoliczność podjęcia przez K. S. zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, skutkująca przebywaniem przez niego przez 7 godzin w ciągu dnia w miejscu pracy, gdzie świadczy on czynności w warunkach zabezpieczonych przez pracodawcę i pod jego nadzorem, w istotnym stopniu zmienia zakres opieki świadczonej przez stronę i rzutuje na ocenę występowania związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki. W ocenie organu odwoławczego, zakres tej opieki nie uniemożliwia już skarżącej podjęcia zatrudnienia, ponieważ w czasie od zawiezienia męża do pracy, tj. od godziny 7:30, do jego odbioru z pracy, tj. do godziny 15:45, skarżąca nie sprawuje nad nim opieki. Fakt, iż podczas nieobecności męża strona wykonuje typowe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak sprzątanie, robienie zakupów czy gotowanie, nie oznacza natomiast, że wiążą się one ze sprawowaniem opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zdaniem Kolegium, w stanie faktycznym i prawnym sprawy organ pierwszej instancji zasadnie zatem uznał, że skoro K. S. podjął zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy, to od września 2022 r. zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie wyklucza możliwości wykonywania przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze. W trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła tym samym okoliczność mająca istotny wpływ na przyznane uprawnienie, a wobec tego zasadnie podjęte zostały czynności w trybie art. 32 u.ś.r.

N. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję organu odwoławczego. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem, że wymiar opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem nie spełnia przesłanek do przyznania m świadczenia pielęgnacyjnego;

b) art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, że K. S. przebywa w pracy od godziny 7:30 do godziny 15:45 i w tym czasie nie pozostaje pod opieką skarżącej, podczas gdy mąż przebywa w pracy od godziny 8:00 do godziny 15:00 i znajduje się przez cały ten czas pod jej opieką;

c) art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na ocenie zebranego materiału dowodowego w sposób wybiórczy, z pominięciem zasad logiki, co spowodowało utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia 15 lutego 2022 r.;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i niepoprawne zastosowanie, polegające na uznaniu, że:

- pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad mężem nie ma bezpośredniego związku przyczynowego, podczas gdy opieka ta ma charakter stały, a w rezultacie związek taki istnieje;

- wymiar opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem umożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej, podczas gdy rodzaj i charakter, jak również długotrwałość tejże opieki, z uwagi na konieczność ciągłego zapewnienia pomocy mężowi, uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy;

b) art. 17 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i niepoprawne zastosowanie, polegające na wprowadzeniu innych przesłanek negatywnych istnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, niż przewiduje to ustawa, co skutkowało bezpodstawnym odebraniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego;

c) art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i niepoprawne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że podjęcie zatrudnienia przez męża skarżącej jest okolicznością uprawniającą organ do uchylenia decyzji z dnia 15 lutego 2022 r. przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, podczas gdy okoliczność ta nie spowodowała zniesienia konieczności zapewnienia mężowi przez skarżącą stałej opieki, a tym samym utraty przez nią prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Lublin ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. Podniosła, że organy obu instancji nie podjęły w niniejszym postępowaniu żadnych czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, posiłkując się jedynie materiałem dowodowym zebranym w związku z wydaniem decyzji z dnia 15 lutego 2022 r. oraz częściowo wyjaśnieniami skarżącej zgłoszonymi w związku z realizacją dyspozycji art. 25 ust. 1 u.ś.r. W zaskarżonej decyzji błędnie wskazano, że mąż skarżącej świadczy pracę w godzinach 7:30 - 15:45, podczas gdy zarówno z umowy o pracę z dnia 1 grudnia 2022 r., jak i oświadczenia pracodawcy (doręczonych do organu w dniu 1 grudnia 2022 r.), wynika, iż mąż od 1 grudnia 2022 r. jest zatrudniony w Kancelarii na czas określony i świadczy pracę w godzinach 8:00 - 15:00. We wcześniejszym okresie tj. od 1 września 2022 r. do 30 listopada 2022 r., mąż był zatrudniony w Kancelarii na umowę na okres próbny. Wskazana godzina 15.45 wynikła z omyłki, która została sprostowana w dniu 1 grudnia 2022 r. Poza tym mąż jeden dzień w tygodniu korzysta ze zwolnienia od pracy celem uczestniczenia w zajęciach obowiązkowych na aplikacji radcowskiej. Zajęcia te odbywają się w trybie hybrydowym, ok. 6-7 godzin tygodniowo. W przypadku, gdy odbywają się w trybie zdalnym, mąż uczestniczy w nich pozostając w domu, będąc fizycznie pod opieką skarżącej, natomiast gdy odbywają się w Ośrodku Dydaktyczno-Szkoleniowym Okręgowej Izby Radców Prawnych, skarżąca świadczy pomoc mężowi w dotarciu na i z zajęć, pozostając przy tym do dyspozycji męża w godzinach zajęć (czeka na parkingu w samochodzie, aż mąż skończy zajęcia lub wraca do domu i "jest pod telefonem" na wypadek konieczności zapewnienia pomocy mężowi). Z kolei w czasie pobytu męża w pracy jest do stałej jego dyspozycji na wypadek konieczności zapewnienia mu osobistej pomocy w razie upadku lub złego samopoczucia. W razie większych trudności w dotarciu do pracy, pracodawca pozwala mężowi pracować zdalnie z domu. Wówczas na skarżącej spoczywa obowiązek przygotowania mężowi miejsca pracy w domu, a także udzielenia pomocy w skanowaniu i kserowaniu dokumentów.

Skarżąca podniosła, że w stanie faktycznym będącym przedmiotem sprawy, podejmowanych przez nią czynności nie sposób uznać za wykonywanie zwykłych czynności życia codziennego, jak sprzątanie mieszkania, ponieważ czynności te są wykonywane anormalnie, nie w celu zapewnienia czystości w mieszkaniu, lecz z powodu zapewnienia bezpieczeństwa mężowi. Nie sposób uznać, że czynności te, w takim te rozmiarze w jakim są wykonywane, są zwykłymi obowiązkami domowymi, wykonywanymi przez każdego.

W ocenie skarżącej, zakres wykonywanych przez nią obowiązków nie pozwala na świadczenie pracy obok opieki nad niepełnosprawnym mężem, ponieważ praca ta byłaby ciągle przerywana i nie do pogodzenia z opieką. Mąż skarżącej znajduje się poza domem niespełna 7 godzin dziennie. Uwzględniając natomiast czas konieczny na dojazd z mężem do Kancelarii oraz do domu, konieczność wykonywania innych obowiązków mających związek z opieką nad mężem, a także konieczność bycia w ciągłej dyspozycji męża gdy jest on poza domem, skarżąca nie ma możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

W tym stanie rzeczy, zdaniem skarżącej, żadna z przesłanek uprawniająca organ do wydania decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. na gruncie niniejszej sprawy nie wystąpiła.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji z dnia 27 października 2022 r. nie naruszają prawa.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowi przede wszystkim przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., w myśl którego organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

W orzecznictwie wskazuje się, że każda z przesłanek wymienionych w przytoczonym przepisie stanowi samodzielną i odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji, a zakresy wszystkich wyszczególnionych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji są rozłączne (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 996/10, LEX nr 756012). Ostatnia z tych przesłanek określona została w sposób ogólny, jako wystąpienie "innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń". Przesłanka ta swym zakresem obejmuje więc wszelkie okoliczności świadczące o ustaniu pozytywnej przesłanki lub wystąpieniu negatywnej przesłanki przyznania (a w konsekwencji też pobierania) świadczenia rodzinnego.

W niniejszej sprawie jako okoliczność świadczą o ustaniu uprawnienia skarżącej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, organy uznały fakt podjęcia przez męża skarżącej, od dnia 1 września 2022 r. zatrudnienia na umowę o pracę w Kancelarii Radców Pranych w L., w związku z realizacją aplikacji radcowskiej. W ocenie Sądu, dokonana przez organy kwalifikacja skutków tej okoliczności, jest prawidłowa.

Podkreślić należy, że uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uwarunkowane wyłącznie brakiem przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., lecz również spełnieniem wszystkich przesłanek pozytywnych określonych w tym artykule. Podstawową przesłanką pozytywną dla pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest natomiast wynikająca z ustępu 1 tego artykułu przesłanka konieczności rezygnacji z zatrudnienia w celu prawowania opieki. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Literalne brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do uznania, że z założenia świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić pomoc ze strony Państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, pomimo, że u.ś.r. nie zawiera definicji pojęcia "sprawowanie opieki", to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, musi ona mieć charakter stały i lub długoterminowy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Jak słusznie bowiem zauważono w zaskarżonej decyzji, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Wszak świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty braku dochodu jedynie w takiej sytuacji (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, LEX nr 1773689).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela podgląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 833/11 (LEX nr 1154913), iż niezasadnym jest a priori przyjmowanie, że zatrudnienie osoby niepełnosprawnej powinno wykluczać dopuszczalność przyznania osobie sprawującej nad nią opiekę świadczenia pielęgnacyjnego. Aktywność zawodowa osoby niepełnosprawnej samoistnie nie przesądza o braku uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania nad tą osobą opieki, albowiem okoliczność taka nie została wymieniona przez ustawodawcę wśród przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Takiej oceny nie zawierają jednak kontrolowane w sprawie decyzje, dlatego też zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organy ww. przepisu, nie jest trafny.

Z motywów podjętych w sprawie decyzji wynika natomiast, że okoliczność podjęcia przez K. S. pracy organy zakwalifikowały jako rzutującą na spełnienie określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia w celu prawowania opieki. Poddanie przez organy tej przesłanki ponownej ocenie w kontekście ujawnionej okoliczności, uznać natomiast należy za zasadne, albowiem niewątpliwie aktywność zawodowa osoby niepełnosprawnej w pewnych sytuacjach - przy uwzględnieniu zakresu, trybu i charakteru świadczonej przez tę osobę pracy - może skutkować ograniczeniem zakresu opieki sprawowanej nad tą osobą na tyle, że sprawowaną opieka nie wyklucza już możliwości podjęcia przez zatrudnienia przez opiekuna. W szczególności o ustaniu przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczyć może podjęcie przez osobę wymagającą opieki pracy zarobowej w pełnym wymiarze czasu pracy (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, LEX nr 1215517). Taka sytuacja ma zaś miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz wyjaśnień samej skarżącej wynika, że podjętą w Kancelarii pracę K. S. wykonuje w pełnym wymiarze czasu pracy (pełnego etatu), czy czym z uwagi na niepełnosprawność męża skarżącej w stopniu znacznym, jego czas pracy – zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 100) – wynosi 7 godzin na dobę (35 godzin tygodniowo). Z przedstawionej umowy o pracę (k. 14 akt adm. I inst.) wynika, że K. S. zobowiązany jest pracę wykonywać stacjonarnie w siedzibie Kancelarii, przy czym, według wyjaśnień skarżącej, pracodawca czasami umożliwia mu wykonywanie pracy zdalnie z domu, jednak ma to miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Ponadto, jako aplikant radcowski, zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), przez jeden dzień w tygodniu każdego tygodnia ma zapewnione zwolnienie od pracy celem uczestnictwa w zajęciach szkoleniowych w ramach odbywanej aplikacji. Zajęcia te, jak wskazała skarżąca, realizowane są w trybie hybrydowym, w wymiarze ok. 6-7 godzin tygodniowo.

W świetle powyższych okoliczności za prawidłową uznać należy ocenę organów, iż w zaistniałym stanie faktycznym, wraz z podjęciem zatrudnienia przez K. S. na warunkach opisanych powyżej, możliwe stało się również podjęcie pracy przez skarżącą i wykonywanie jej obok sprawowanej opieki nad mężem. Rozbieżność miedzy godzinami pracy męża skarżącej wskazanymi w zaskarżonej decyzji (7:30 – 15:45), a podanymi przez skarżącą (8:00 – 15:00), nie wpływa na zasadność tej oceny. Niezależnie bowiem od tej rozbieżności, wykonywanie pracy przez K. S. wiąże się z tym, że przez znaczną część dnia (niemal siedem godzin dziennie) skarżąca nie sprawuje nad nim opieki. Na ocenę możliwości podjęcia przez skarżącą pracy nie może natomiast mieć wpływu wykonywanie przez skarżącą w tym czasie czynności innych, niż opiekuńcze.

Ponadto, zdaniem Sądu, nie można zgodzić się z twierdzeniem, że z podjęciem przez skarżącą pracy nie da się pogodzić konieczności dowożenia męża do miejsca pracy (jak wynika z wyjaśnień skarżącej - oddalonego o ok. 9 km od miejsca zamieszkania) oraz jego odbierania z miejsca pracy, zaś raz w tygodniu – na i z zajęć odbywanych w ramach aplikacji radcowskiej. Nie sposób bowiem uznać, że czynności te są na tyle czasochłonne, iż całkowicie wykluczają możliwość podjęcia przez skarżącą pracy, nawet w niepełnym wymiarze. Tego rodzaju czynności bardzo często wykonywane są przez osoby pracujące na rzecz innych członków rodziny. Jako przeszkodę w podjęciu pracy nie można też zakwalifikować wykonywanych przez skarżącą w czasie, gdy jej mąż przebywa w pracy bądź na zajęciach szkoleniowych, czynności z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego, nawet przy uwzględnieniu ich większej częstotliwości w przepadku gospodarstwa domowego, w skład którego wchodzi osoba niepełnosprawna.

Słuszności oceny organów nie podważa również twierdzenie skarżącej o konieczności pozostawania do dyspozycji męża "pod telefonem" w czasie, gdy przebywa on pracy bądź na zajęciach szkoleniowych, na wypadek konieczności udzielenia mu pomocy. W tym kontekście Kolegium słusznie zauważyło, że zatrudnienie osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym wiąże się z określonymi obowiązkami po stronie pracodawcy. Pracodawca zobowiązany jest do zapewnienia takiemu pracownikowi warunków pracy chronionej, ewentualnie przystosowania stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej (art. 4 ust. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Spełnienie tych wymogów ma na celu zapewnienie osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym jak największego bezpieczeństwa w miejscu pracy. Skoro zaś pracodawca K. S. zobowiązany jest zapewnić mu takie warunki pracy, to brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca zmuszona jest czuwać nad bezpieczeństwem męża w czasie, gdy przebywa on w miejscu pracy. Ponadto mąż skarżącej wykonuje pracę w Kancelarii, w której pracę wykonują również inne osoby. Co oczywiste, w towarzystwie innych osób uczestniczy również w zajęciach szkoleniowych w ramach odbywanej aplikacji radcowskiej. Uzasadnione jest więc w tym wypadku założenie, że w razie nagłej konieczności udzielenia mu pomocy w tych miejscach (np. w sytuacjach wskazanych przez skarżąca, tj. w razie upadku lub nagłego pogorszenia samopoczucia), będzie mógł liczyć na pomoc odpowiednio pracodawcy i współpracowników lub osób prowadzących szkolenie i innych aplikantów.

W tej sytuacji nie sposób uznać, że skarżąca, w ramach sprawowanej nad mężem opieki, jest nadal zmuszona pozostawać w ciągłej dyspozycji męża, rozumianej jako gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o pomoc rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych. Podjęcie zatrudnienia przez K. S. ograniczyło na tyle tak rozumianą opiekę wykonywaną przez skarżącą, że obecnie opieka ta nie pozbawia skarżącej możliwości podjęcia jakiejkolwiek formy zatrudnienia. Tym samym skarżąca przestała spełniać warunek pobierania świadczenia pielęgnacyjnego określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a w tej sytuacji zasadne było zastosowanie art. 32 ust. 1 tej ustawy poprzez uchylenie decyzji przyznającej skarżącej przedmiotowe świadczenie. Omawiane świadczenie nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub za rezygnację z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Chodzi przy tym o brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, a więc w jakiejkolwiek formie i nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przedmiotowe świadczenie nie może być bowiem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (por. wyroki NSA: z dnia 9 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 136/22; z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 631/22; opubl. w CBOSA).

Podkreślić przy tym należy, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów, które, pozwalałyby dojść do konkluzji odmiennej. W tej sytuacji organom nie sposób zarzucić dowolności przy ocenie materiału dowodowego. Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 7 k.p.a., wyrażający zasadę prawdy obiektywnej, nakazuje uwzględnienie przy załatwianiu sprawy nie tylko słusznego interesu obywatela (skarżącej), ale także interesu społecznego. W interesie społecznym leży zaś to, by orzekając w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały na uwadze cel tego świadczenia, jakim jest z jednej strony, zapewnienie choćby częściowej rekompensaty osobom niemającym żadnych szans na podjęcie zatrudnienia z uwagi na przyjęcie na siebie obowiązku intensywnej, stałej i długotrwałej opieki nad bliskim niepełnosprawnym w stopniu znacznym, co wiąże się z ograniczeniem własnej swobody w wyborze zatrudnienia, a z drugiej, odmienne potraktowanie osób, które w takiej sytuacji z przyczyn obiektywnych się nie znajdują (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 159/21, opubl. w CBOSA). Do tej drugiej grupy, zdaniem organów orzekających w sprawie, należy w aktualnym stanie rzeczy skarżąca, zaś Sąd tę ocenę podziela.

Podsumowując stwierdzić należy, że zarzuty skargi wskazujące na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 i ust. 5 oraz art. 32 ust. 1 u.ś.r., są pozbawione podstaw. Organy nie dopuściły się również naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrolując legalność zaskarżonych decyzji według kryteriów określonych w art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), Sąd nie dopatrzył się także naruszenia innych, niż objęte zarzutami skargi, przepisów prawa.

Z tych wszystkich względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ww. ustawy orzekł, jak w sentencji wyroku.