Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 455/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 i 3
journal: Dz.U. 2023 poz 388
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 lipca 2024 r. sprawy ze skargi C. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 29 maja 2023 r. nr DSE3-K1082-D18524-25/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 września 2022 r. nr DSE2-k1047-D18524-9D/22.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi C. Z. jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 29 maja 2023 r. (nr DSE3-K1082-D18524-25/23), w której organ ten działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 137 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 5 w zw. z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 388, dalej: ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 12 września 2022 r. (nr DSE2-K1047-D18524-9D/22) o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Podstawę wydania tej decyzji stanowiły następujące ustalenia faktyczne:

C. Z. zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z tytułu:

1. przebywania w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium RP bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2. brania udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce oraz w związku z tym, uczestnictwem na skutek działania (w tym niejawnego) wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, doznania rozstroju zdrowia;

3. inwigilowania przez organy bezpieczeństwa państwa;

4. pozbawienia możliwości wykonywania zawodu.

W treści wniosku strona przedstawiła argumentację w powołaniu na którą domagała się przyznania jej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w oparciu o przesłanki ustawowe.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w ramach którego zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej o treści dokumentów dotyczących wnioskodawcy oraz przeprowadził kwerendę na powszechnie dostępnych stronach tematycznych nie stwierdził dowodów potwierdzających zasadność tego wniosku.

Z tych powodów, w decyzji z dnia 12 września 2022 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wnioskodawcy potwierdzenia wnioskowanego statusu. W treści tej decyzji wskazał, strona nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów na deklarowaną działalność antykomunistyczną lub doznane represje. Dowodów na tę okoliczność nie przyniosły także podjęte przez organ z urzędu czynności dowodowe. W zasobach archiwalnych IPN nie odnaleziono dokumentów świadczących o działalności antykomunistycznej lub represjach a jedynym odnalezionym dokumentem dotyczącym strony jest karta z kartoteki paszportowej. Dokumentacja paszportowa zawiera zastrzeżenie wyjazdów zagranicznych do krajów kapitalistycznych, J. i A. na okres od 29 sierpnia 1985 r. do 31 lipca 1987 r. Jednak adnotacja o tym zastrzeżeniu wydanym przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Lesku nie informuje o przyczynach zakazu. W szczególności, nie można na tej podstawie uznać za udowodnioną polityczną przyczynę zastrzeżenia, albowiem nie można wykluczyć innych przyczyn.

Wzmianki o działalności wnioskodawcy nie przyniosła także kwerenda na powszechnie dostępnych stronach tematycznych Biuletynu Informacji Publicznej IPN oraz Encyklopedii Solidarności.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona wskazała, że wiedzę o tym, że wnioskodawca "czynnie wspierał Polskę w celu odzyskania jej niepodległości i suwerenności" ma świadek L. B. Z tego względu strona domagała się ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem dowodu z zezna tego świadka.

Na dowód istnienia podstaw do uznania wnioskodawcy za osobę represjonowaną wnioskodawca załączył do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zaświadczenie z Aresztu Śledczego w D. (zaświadczenie datowane na 3 lica 2019 r.), w którym potwierdzono fakt odbywania przez stronę kary w okresie od 3 listopada 1983 r. do 27 lipca 1984 r.

W toku ponownego rozpoznania sprawy (pismem z dnia 10 października 2022 r.) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podjął czynności uzupełniające i wystąpił do Aresztu Śledczego w D. z zapytaniem co było podstawą odbywania kary przez stronę w okresie od 3 listopada 1983 r. do 27 lipca 1984 r. i czy powyższe skazanie wiązało się z działalnością w opozycji antykomunistycznej lub udziale w wystąpieniach wolnościowych.

W dniu 30 marca 2023 r. organ prowadzący postępowanie przeprowadził dowód z przesłuchania świadka L. B.

W wydanej w dniu 29 maja 2023 r. decyzji Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 12 września 2023 r. Jak argumentował, mając na uwadze ponowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz materiał pozyskany na etapie postępowania zainicjowanego wniesieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ nie stwierdził spełnienia przez stronę przesłanek określonych w art. 2 lub w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Analizując spełnienie w sprawie przesłanki z art. 2 ustawy, organ przypomniał treść tego przepisu a następnie podniósł, że strona nie przedstawiła dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadziła ona, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka.

W ramach tej argumentacji organ przedstawił ocenę przeprowadzonego dowodu z zeznań świadka L. B. wskazując, że jego zeznania nie są wystarczającym dowodem na spełnienie przez stronę przesłanek z ustawy. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w pierwszej kolejności zaznaczył, że świadek ten nie ma potwierdzonego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Następnie odnotował, że z zeznań tego świadka wynika, że strona wspierała działalność opozycyjną, współorganizowała strajki, także sama brała udział w tych strajkach, roznosiła ulotki informacyjne, pilnowała aby ZOMO nie wtargnęło do zakładu, narażała się na utratę pracy, na pobicie, na groźby dyrektora, a także była przymuszana do zwolnienia się z pracy.

Oceniając treść tych zeznań pod kątem spełnienia przesłanki z art. 2 w/w ustawy Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że sam udział w demonstracji nie stanowi przesłanki do potwierdzenia wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W nawiązaniu do okoliczności roznoszenia przez stronę ulotek stwierdził, że świadek nie wskazał żadnych szczegółów dotyczących tego kolportażu (nie wskazał od kogo wnioskodawca miał otrzymywać antykomunistyczne materiały, nie określił nadto z jaką częstotliwością, w jakich ilościach i w jakich miejscach strona miała je kolportować). Świadek nie wskazał także, by wnioskodawca robił to w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi.

Odnosząc się do pozostałej części zeznań tego świadka organ argumentował, że nie każda działalność opozycyjna, jak również, nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest uznawana przez prawodawcę jako podlegająca ustawie. Organ odwołał się do preambuły ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej podnosząc, że już sama jej treść dowodzi tego, że przepisy tej ustawy mają zastosowanie do działalności, którą można określić mianem szczególnych zasług, prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności ,majątku lub praw pracowniczych,

W ocenie organu, materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdził również podnoszonej przez stronę okoliczności podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy.

Jak argumentował organ, strona podnosiła, że przebywała w więzieniu w okresie od 3 listopada 1983 r. do 27 lipca 1984 r. Wskazywana przez stronę represja była rozpatrywana pod kątem spełnienia przez stronę przesłanki z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Jej wystąpienie organ wykluczył w powołaniu na treść dokumentu (postanowienie o tymczasowym aresztowaniu strony) jakie Dyrektor Aresztu Śledczego w D. nadesłał przy piśmie z dnia 21 października 2022 r. Jak argumentował organ, zatrzymanie strony "miało związek z działaniami, które tak wówczas jak i obecnie skutkują odpowiedzialnością karną, bez względu na deklarowaną przyczynę ich popełnienia."

Jak dalej argumentował organ, strona stwierdziła również, że brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym doznała rozstroju zdrowia. Wskazywana przez wnioskodawcę represja była rozpatrywana pod kątem spełnienia przesłanki z art. 3 pkt 3 lit a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W sprawie organ doszedł do wniosku, że strona nie przedstawiła jakiejkolwiek dokumentacji medycznej dotyczącej samego procesu leczenia oraz jego długości. W sprawie nie wykazano także udziału strony w wystąpieniu wolnościowym, w związku z czym nie została spełniona przesłanka represji z art. 3 pkt 3 lit. a w/w ustawy.

Szef Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odnotował także, że zgodnie z oświadczeniem strony - miała ona być inwigilowana, wobec czego, podnoszona przez stronę represja została oceniona przez ten organ pod kątem spełnienia przesłanki z art. 3 pkt 3 lit b ustawy. W nawiązaniu do tej przesłanki organ podniósł, że w trakcie prowadzonego postępowania nie odnaleziono dowodów inwigilacji strony. Wnioskodawca nie przedstawił także dowodów, które potwierdzałyby wzięcie przez niego udziału w wystąpieniu, które skutkowałoby inwigilacją i podjęciem wobec niego bezprawnego działania polegającego na popełnieniu na jego szkodę przestępstwa lub wykroczenia, w związku z czym nie zachodzą przesłanki z art. 3 pkt 3 lit b ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Wskazał również, że twierdzenia strony o tym, że została ona z przyczyn politycznych pozbawiona możliwości wykonywania zawodu zostały ocenione pod kątem spełnienia przesłanek z art. 3 pkt 3 lit c i d ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W nawiązaniu do powyższego organ podniósł, że strona nie wykazała, aby brała udział w wystąpieniu wolnościowym, które skutkowałoby pozbawieniem możliwości wykonywania zawodu, w związku z czym nie zachodzą wystarczające przesłanki do uznania, że strona spełnia warunki z art. 3 pkt 3 lit c ustawy. Organ negatywnie ocenił także wystąpienie w sprawie przesłanki z art. 3 pkt 3 lit d ustawy. Jak argumentował na tle tego przepisu, rozwiązanie umowy o pracę jest represją przewidzianą w ustawie, jednak okoliczność ta musi mieć związek z wzięciem przez stronę udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wnioskodawca tym czasem nie przedstawił dowodów na to, by brał udział w takowym wystąpieniu, które skutkowałoby rozwiązaniem umowy o pracę, w związku z czym nie zachodzą wystarczające przesłanki do uznania, że strona spełnia warunki, o których mowa w art. 3 pkt 3 lit. d ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła naruszenie:

- art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 86 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i wydanie decyzji która narusza słuszny interes skarżącego;

- naruszenie prawa materialnego a to art. 3 pkt 3 lit. c i d ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej poprzez odmówienie przyznania stronie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W treści skargi strona podniosła argumenty wskazujące na to, że podtrzymuje wniosek odnośnie do przesłanek z art. 3 ustawy w zakresie analizowanym przez organ w toku postępowania, a nie tylko w zakresie art. 3 pkt 3 lit. c i d ustawy.

W związku z tym , że w uzasadnieniu skargi strona wskazywała także na art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej pełnomocnik strony wyznaczony z urzędu, na rozprawie w dniu 4 lipca 2024 r. na pytanie Sądu sprecyzował, że zarzuty skargi odnośnie do naruszeń prawa materialnego dotyczą naruszenia art. 3 pkt 3 lit. c i d oraz art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W piśmie procesowym z dnia 3 października 2023 r. pełnomocnik strony zarzucił organowi brak inicjatywy w gromadzeniu materiału dowodowego sprawy (art. 77 k.p.a.).Podniósł jednocześnie, że choć organ nie wykazał się aktywnością w zebraniu materiału dowodowego, to jednak z dowodów, które udało się zgromadzić w sprawie jednoznacznie wynika, że skarżący brał udział w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości oraz respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jak również, że we wskazanym przez siebie okresie pracował on w różnych zakładach pracy, będąc zmuszonym zmienić miejsce zatrudnienia z przyczyn politycznych.

Podkreślił, że skarżący został pozbawiony wolności z powodów politycznych i choć formalnie wskazano inną przyczynę jego aresztowania, to jednak nigdy nie został skazany za te czyny, co jedynie potwierdza, że w rzeczywistości powód jego aresztowania był stricte polityczny.

Zaakcentował także, że choć jeden ze wskazanych przez skarżącego świadków zmarł, to drugi – L. B. potwierdził uczestnictwo strony w zorganizowanych strukturach antykomunistycznych oraz aktywną działalność opozycyjną, za którą – jak wskazał świadek – skarżący podlegał represjom politycznym.

Jak dalej argumentował pełnomocnik w w/w piśmie, organ odmówił wiarygodności zeznaniom L. B. podczas gdy świadek ten jest w trakcie procedury potwierdzającej status działacza antykomunistycznego lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ, nie czekając na zakończenie postępowania o ustalenie statusu tego świadka, odmówił mu wiarygodności wskazując właśnie na brak odpowiedniego statusu.

W kolejnym piśmie procesowym, tj. z dnia 5 lutego 2024 r. pełnomocnik strony wniósł o zobowiązanie strony przeciwnej do udzielenia informacji w przedmiocie aktualnego statusu w/w świadka oraz do przedłożenia decyzji potwierdzającej nadanie w/w świadkowi statusu działacza antykomunistycznego lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz o przeprowadzenie przez Sad dowodu z tej decyzji.

W następstwie wezwania Sądu, w dniu 28 marca 2024 r. organ nadesłał do Sądu, potwierdzoną za zgodność z oryginałem, kopię decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 sierpnia 2023 r. (nr DSE3-K1027-D20702-4D/23) o odmowie potwierdzenia L. B. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W odpowiedzi na skargę, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że wynikająca z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. "możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy" oznacza prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji (lub postanowienia), a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego materialnego lub procesowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt III FSK 3887/21, wyrok Wojewódzkiego; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 438/19).

W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji dotknięte jest uchybieniami procesowymi, które czynią przyjętą w tej decyzji ocenę prawną za przedwczesną.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych powołując się na przesłankę z art. 2 oraz art. 3 pkt 1 lit. a i art. 3 pkt 3 lit. a, lit. b. lit. c i lit. d ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy).

Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy).

Z kolei, zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

Z treści art. 3 pkt 3 lit. a, lit. b. lit. c i lit. d w/w ustawy wynika natomiast, że definicję osoby represjonowanej z powodów politycznych ustawodawca odnosi do osoby, w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

Jak wynika z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Przy czym, powyższy status potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o czym stanowi ust. 2 art. 5 tej ustawy.

Z kolei przesłanki formalne do wydania merytorycznej decyzji określa art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej stanowiąc, że do wniosku dołącza się:

1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz

2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności oraz aktualną fotografię wnioskodawcy.

Z treści art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy wynika, że ustawodawca nałożył na wnioskodawcę inicjującego postępowanie w sprawie nabycia określonego statusu, o którym mowa w tej regulacji , obowiązek przedłożenia do wniosku stosownych dokumentów potwierdzających spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę. Na stronie ciąży zarówno obowiązek współdziałania z organem, jak i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, zwłaszcza gdy postępowanie łączy się z uzyskaniem praw lub nałożeniem obowiązków, a nieudowodnienie konkretnego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Fakt ten nie zwalnia jednak organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, bowiem kluczowe znaczenie ma zebranie w toku postępowania całego materiału dowodowego, zaś obowiązek w tym zakresie spoczywa na organie, o czym stanowi art.77 kpa.

Jednocześnie art. 5 ust. 5 i ust.6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej ustawodawca przewidział , że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może nadto zwrócić się do:

- Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3, oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów ,

- właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych .

W analizowanej sprawie przedmiotem sporu między stronami jest kwestia, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego skarżący spełnił ustawowe przesłanki dla wnioskowanego przez niego potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W ocenie Sądu, przedstawiona w zaskarżonej decyzji ocena materiału dowodowego sprawy jest przedwczesna i jako taka wymaga uzupełnienia, co oczywiście nie przesądza o zasadności samego wniosku, lecz jedynie o tym, że materiał dowody jaki zaoferował skarżący oraz jaki zgromadził z urzędu Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest wyczerpujący biorąc pod uwagę narzędzia procesowe jakimi dysponował w sprawie organ administracji publicznej.

Niewątpliwie, organ orzekający w sprawie podjął określone działania procesowe zmierzające do ustalenia prawdy obiektywnej, a jednocześnie, do zweryfikowania twierdzeń samego skarżącego. Organ wystąpił bowiem do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o treści zgromadzonych dokumentów dotyczących wnioskodawcy, przeprowadził kwerendę na stronach internetowych Biuletynu Informacji Publicznej IPN i Encyklopedii Solidarności, zwrócił się do Aresztu Śledczego w D. z zapytaniem o podstawę odbywania przez stronę kary pozbawienia wolności w okresie od 3 listopada 1983 r. do 27 lipca 1984 r. oraz przesłuchał w charakterze świadka L. B. Czynności procesowe organu Sąd uznał za jedynie częściowo realizujące obowiązek organu w zakresie gromadzenia materiału dowodowego sprawy, niezbędnego do wydania końcowego rozstrzygnięcia w sprawie.

W pierwszej kolejności zarzuty Sądu dotyczą sposobu przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka L. B. Jak wynika z akt sprawy, dowód z tego świadka został przeprowadzony na okoliczność prowadzenia przez stronę działalności antykomunistycznej, a także na okoliczność doznanych przez nią represji. W znajdującym się w aktach sprawy (przedłożonym przez wnioskodawcę) oświadczeniu pisemnym tego świadka (z dnia 19 października 2022 r.) L. B. wskazał m.in.: że strona współorganizowała strajki, także uczestnicząc w nich czynnie, wspierała działalność opozycyjną, świadek jako Przewodniczący N. powierzał stronie "tajne czynności", C. Z. roznosił ulotki informacyjne, "narażał się na utratę pracy, na pobicie". Jak również, że z wiedzy tego świadka wynika, że w związku z w/w działalnością strona "miała nieprzyjemności" oraz że przymuszano ją do zwolnienia się z pracy.

Tymczasem, jak wynika z protokołu przesłuchania L. B. (protokół przesłuchania z dnia 30 marca 2023 r.) przy przeprowadzaniu tej czynności procesowej organ poprzestał zasadniczo na swobodnej wypowiedzi tego świadka, nie zadając temu świadkowi dodatkowo pytań odnośnie do wiedzy o zdarzeniach opisanych przez L. B. w oświadczeniu z dnia 19 października 2022 r. Nie można nie dostrzec, że treść wypowiedzi L. B. podczas przesłuchania nie odnosi się do tego, jakie to tajne czynności powierzał on skarżącemu, co świadek miał na uwadze formułując twierdzenie, że strona wspierała działalność opozycyjną, nadto również, że w związku z tą działalnością miała nieprzyjemności. A także, w oparciu o jakie fakty świadek wskazuje w oświadczeniu z dnia 19 października 2022 r. , że stronę przymuszano do zwolnienia z pracy.

Już tylko z tego powodu, przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka L. B. wymaga – w ocenie Sądu – powtórzenia celem zadania temu świadkowi pytań korespondujących z treścią jego oświadczenia z dnia 19 października 2022 r. oraz weryfikujących zawarte w tym oświadczeniu stwierdzenia. Ne można zapominać, że to organ jest gospodarzem postępowania, dopuszczając dowód z przesłuchania świadka powinnością organu było nakierowanie przeprowadzenia tej czynności na ustalenie faktów, które mogły być istotne w sprawie, bądź też na ich wykluczenie w świetle zasad swobodnej oceny dowodów.

Z przedstawioną wyżej argumentacją koresponduje kolejny zarzut Sądu a odnoszący się do pomieszczonej w zaskarżonej decyzji argumentacji organu odnośnie do tego, że świadek L. B. nie wskazał żadnych szczegółów dotyczących "rzekomego" kolportażu przez stronę ulotek informacyjnych. W nawiązaniu do tej uwagi podnieść trzeba, że skoro organ w toku przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wspomnianego świadka nie zadał temu świadkowi pytań odnośnie do faktu i okoliczności roznoszenia ulotek przez skarżącego (o czym wspominał ten świadek w oświadczeniu z dnia 19 października 2022 r.), to nie może w decyzji wspierać się argumentacją tego typu: że "[...]Świadek nie wskazał żadnych szczegółów dotyczących rzekomego kolportażu. Świadek nie wskazał od kogo Wnioskodawca miał otrzymywać ww. antykomunistyczne materiały, a także nie określił z jaką częstotliwością, w jakich ilościach i w jakich miejscach Strona miała je kolportować. Świadek nie wskazał, także by Wnioskodawca robił to w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi."

O czym była już mowa, to organ jest gospodarzem postępowania administracyjnego, na którym ciążą obowiązki procesowe wynikające z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W toku ponownego przesłuchania świadka rzeczą organu jest więc uzupełnienie materiału dowodowego o w/w kwestie związane z kolportażem ulotek przez skarżącego, a następnie dokonanie oceny, czy tego rodzaju działalność (o ile zostanie ustalona) może stanowić o wystąpieniu przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Uzupełniająco należy w tym miejscu także podnieść, że w toku przesłuchania w dniu 30 marca 2023 r. L. B. wskazał imiona i nazwiska osób wspólnie strajkujących (Z. Ślisz, M. Sadurski, W. Kroczak). Organ nie przeprowadził dowodu z zeznań tych świadków na okoliczność istotą w świetle zasadności wniosku strony, nie ustalił tym samym, czy osoby te brały udział ze skarżącym w strajku (strajkach) oraz w jakim okresie, nie wskazał również, dlaczego przeprowadzenie dowodu z tych świadków było zbędne.

W ocenie Sądu, w świetle podnoszonych przez stronę twierdzeń oraz uzyskanych w toku postępowania dokumentów (karta z kartoteki paszportowej z adnotacją o zastrzeżeniu wyjazdów zagranicznych do krajów kapitalistycznych, J. i A. w okresie od 29 sierpnia 1985 r. do 31 lipca 1987 r.; postanowienie o tymczasowym aresztowaniu z dnia 5 listopada 1983 r.) , co najmniej rozważenia ze strony organu wymagała również kwestia ewentualnego zwrócenia się do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku strony, co ustawodawca przewidział w treści art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Uchwała właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych, podjęta w trybie art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej stanowi wprawdzie wyłącznie materiał pomocniczy, nie przesądzający kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz mogący ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 74/19, LEX nr 2665525). W okolicznościach faktycznych sprawy nie można nie dostrzec, że organ bardzo powierzchownie odniósł się do kwestii adnotacji w pasporcie strony o zastrzeżeniu (wydanym przez Prokuratora Rejonowego w Lesku) wyjazdów zagranicznych do krajów kapitalistycznych, J. i A. na okres od 29 sierpnia 1985 r. do 31 lipca 1987 r. i Nie podjął nawet próby wyjaśnienia przyczyn tej adnotacji, tj. czy nastąpiła ona z powodów politycznych, czy też z powodów zupełnie innych.

Podobnie, w zakresie twierdzeń strony o pozbawieniu wolności z przyczyn politycznych przez okres od 3 listopada 1983 r. do 27 lipca 1984 r. organ poprzestał jedynie na wystąpieniu do Aresztu Śledczego w D. z zapytaniem, co było podstawą obywania przez stronę kary w okresie od 3 listopada 1983 r. do 27 lipca 1984 r. (czy wiązało się to z działalnością strony w opozycji antykomunistycznej lub udziale w wystąpieniach wolnościowych), uzyskując w odpowiedzi potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię postanowienia z dnia 5 listopada 1983 r. o tymczasowym aresztowaniu wnioskodawcy w związku z podejrzeniem zabrania (wspólnie i w porozumieniu z osobami wymienionymi w tym postanowieniu) w celu przywłaszczenia 4 kół do samochodu 126p i 30 litrów paliwa ogólnej wartości 17.500 zł na szkodę osoby wymienionej w tym postanowieniu oraz w związku z podejrzeniem dopuszczenia się "szeregu innych podobnych przestępstw na szkodę osób prywatnych o łącznej wartości nie mniej niż 45.000 zł."

Tymczasem, jak podnosi pełnomocnik strony, "skarżący został z powodów politycznych pozbawiony wolności i choć wskazano inną przyczynę jego aresztowania to jednak nigdy nie został skazany za te czyny, co tylko potwierdza, zdaniem tego pełnomocnika, "iż w rzeczywistości powód jego aresztowania był stricte polityczny." Okoliczności podnoszone przez pełnomocnika strony w piśmie procesowym z dnia 3 października 2023 r. wymagają zatem, w miarę możliwości oczywiście, zweryfikowania.

Czynnością procesową ukierunkowaną na wyczerpujące zebranie materiału dowodowego niewątpliwie byłoby również dopuszczenie dowodu z przesłuchaniu strony. Możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony wynika z ogólnych zasad dowodzenia, wskazanych w art. 86 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Z kolei treść art. 75 § 1 k.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ powinien również wezwać stronę do przedstawienia dowodów potwierdzających doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni w związku z okolicznościami na podstawie których strona domaga się uwzględnienia wniosku na podstawie przesłanki z art. 3 pkt 3 lit. a ustawy.

Jakkolwiek przeprowadzenie obu wyżej wspomnianych dowodów, tj. uzyskanie opinii właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej oraz przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony nie było bezwzględnym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie, to niewątpliwie, pozwoliłoby stwierdzić, że w sprawie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe w sposób wyczerpujący, w zakresie możliwym do przeprowadzenia.

Końcowo należy wyraźnie zaakcentować, że przeprowadzenie sugerowanych przez Sąd dowodów nie oznacza, że wniosek strony ostatecznie będzie zasługiwać na uwzględnienie. O samej zasadności wniosku Sąd na tym etapie sprawy nie przesądza, zaś w toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organu jest - w myśl zasady swobodnej oceny dowodów – dokonanie oceny na ile uzupełnione postępowanie dowodowe przyczyniło się (przyczyni się) do wykazania spełnienia przesłanek ustawowych, w powołaniu na które skarżący domaga się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Z powodów wyżej przedstawionych, stwierdzając naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 września 2022 r.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, organ zobowiązany jest przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, uwzględniając stanowisko Sądu przedstawione w wyroku a następnie, na podstawie dokonanych ustaleń dokonać ponownej oceny zasadności wniosku strony.