Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 965/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Powszechny obowiązek obrony
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60,39 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2004 nr 241 poz 2416
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r.  o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity
article: art. 6,7,8,9
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. ref. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2009 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie powołania do zasadniczej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję – Kartę powołania Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. z dnia [...] r. seria [...] nr [...] oraz decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. z dnia [...] r. nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Wojskowy Komendant Uzupełnień w T., działając min. na podstawie art. 60 ust. 1 i 2, art. 100 ust. 1 i 3 oraz art. 101a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), zwanej dalej ustawą o powszechnym obowiązku obrony, decyzją - kartą powołania Seria [...] nr [...], powołał M. K. do odbycia zasadniczej służby wojskowej w Centrum Szkolenia Marynarki Wojennej w U. z terminem stawiennictwa w dniu [...] r.

W dniu [...]r. M. K. złożył w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w T. odwołanie od powyższej decyzji, w którym powołał się na okoliczność pobierania nauki na Politechnice [...]. Do odwołania załączył zawiadomienie o przyjęciu na studnia wydane przez dziekana Wydziału [...] wskazanej uczelni.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w T., działając na podstawie art. 42 ust. 1 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielenia odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118, poz. 800), po rozpatrzeniu wniosku poborowego z dnia [...] r., nie udzielił mu odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki. Organ uznał, że wniosek nie został złożony w terminie określonym w § 8 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Nadto zaświadczeniu odmówił mocy prawnej wobec jego niepodpisania przez rektora uczelni.

Z kolei, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji – karty powołania, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 45 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, że orzekanie o udzieleniu poborowym odroczeń zasadniczej służby wojskowej należy do wojskowych komendantów uzupełnień, w związku z czym Wojskowy Komendant Uzupełnień w T. rozpoznał zawarty w odwołaniu wniosek poborowego w części dotyczącej odroczenia zasadniczej służby wojskowej i decyzją z dnia [...] r. nr [...] odroczenia tego nie udzielił. Następnie, w oparciu o analizę akt, stwierdził, że M. K. posiada ustaloną kategorię zdrowia "A" – zdolny do służby wojskowej oraz obecnie nie korzysta z odroczenia zasadniczej służby wojskowej, a zatem istniały podstawy do przeznaczenia a w konsekwencji powołania go do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Ponadto organ poinformował o treści art. 39 ust. 1 pkt 4 powołanej wyżej ustawy stanowiącego podstawę odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole, a nadto wskazał, że warunki i tryb udzielania odroczeń, a także dokumenty jakie należy dołączyć do wniosku o udzielenie odroczenia określa rozporządzenie z dnia 31.05.2006 r. (Dz. U. Nr 118, poz. 800) w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej. Podał również, powołując się na regulację § 8 pkt 1 tego rozporządzenia, że poborowy, który został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej co najmniej na 14 dni przed dniem stawienia się do odbycia tej służby określonym w karcie powołania. Złożony przez poborowego wniosek o udzielenie odroczenia nie spełnia tego warunku. Tym samym, zdaniem organu, brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Powyższą decyzję M.K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając organowi naruszenie art. 39 ust. 1 pkt 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118, poz. 800) oraz art. 7, art. 8 i w szczególności art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie wezwania go do usunięcia braków formalnych wniosku z [...] r. o odroczenie zasadniczej służby wojskowej. W związku z tym skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. Nr [...] z dnia [...] r. oraz karty powołania z [...] r. i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w dniu otrzymania karty powołania, tj. [...] r. poinformował Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T., iż decyzją Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej – Wydział [...] z dnia [...] r. został przyjęty na studia stacjonarne inżynierskie i dlatego nie może odbyć czynnej służby wojskowej. Pomimo, iż decyzję tą przedłożył odmówiono jej przyjęcia oraz poinformowano go o prawie odwołania od decyzji - karty powołania. Z prawa tego skorzystał wnosząc odwołanie, w którym podniósł okoliczność pobierania nauki na studiach dziennych Politechniki [...] - Wydział [...] oraz załączając zawiadomienie Politechniki z dnia [...]r. W ocenie skarżącego Wojskowy Komendant Uzupełnień w T. nieprawidłowo uznał, że odwołanie zawiera wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Wniosek taki skarżący złożył bowiem [...]r. wskazując, że pobiera naukę i przedkładając decyzję o przyjęciu na studnia dzienne. W tej sytuacji, zdaniem skarżącego, obowiązkiem Wojskowego Komendanta Uzupełnień było pouczenie go o właściwej formie złożenia wniosku i wezwanie do usunięcia ewentualnych braków formalnych. Natomiast celem złożenia odwołania od decyzji – karty powołania było uwzględnienie przez Wojewódzkiego Komendanta Uzupełnień w T. wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej z dnia [...] r.

Ponadto skarżący nie zgodził się z poglądem zaprezentowanym przez organ odwoławczy w kwestii naruszenia terminu do złożenia wniosku o odroczenie zasadniczej służby wojskowej. Wskazał, że skoro miał się stawić do odbycia służby wojskowej w dniu [...]r., to wniosek o odroczenie powinien złożyć najpóźniej w dniu [...] r., tj. dzień po otrzymaniu karty powołania. Tymczasem wniosek został złożony [...], a więc w terminie. Zdaniem skarżącego brak odroczenia zasadniczej służby wojskowej na czas pobierania nauki jest wynikiem wprowadzenia go w błąd przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T., niedopełnienia obowiązku wezwania do usunięcia braków wniosku o odroczenie, jak również błędnym zakwalifikowaniu złożonego w dniu [...] r. odwołania.

W dalszej części uzasadnienia skarżący zarzucił Wojskowemu Komendantowi Uzupełnień w T., iż podważając ważność dokumentu wydanego przez Dziekana Wydziału [...] Politechniki [...] z powodu jego niepodpisania przez rektora tej uczelni odmówił udzielenia odroczenia bez uprzedniego dopełnienia obowiązku wezwania go o uzupełnienie tego braku. W ocenie skarżącego w sprawie doszło do naruszenia ciążących na organach obowiązków dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego, oraz prowadzenie postępowania w sposób pogłębiający zaufanie do organów, w tym poprzez udzielenie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, wynikających z postanowień zawartych w art. 7,8 i 9 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wskazał, że jest ono zgodne orzecznictwem sądów administracyjnych, albowiem w przypadku, gdy w odwołaniu od karty powołania poborowy złoży jednocześnie wniosek o udzielenie mu odroczenia wojskowy komendant uzupełnień zobowiązany jest go rozpatrzyć i wydać w sprawie decyzję o udzieleniu bądź odmowie udzielenia odroczenia. Organ powołał się przy tym na wyrok NSA z dnia 03.08.2007r. sygn. akt II OSK 803/07. Odnosząc się do zarzutów skargi podniósł, że warunkiem wszczęcia postępowania jest złożenie pisemnego, udokumentowanego i uzasadnionego wniosku o udzielenie odroczenia Zaznaczył, że taki wniosek może być złożony w każdym czasie. Jeżeli natomiast poborowy został już powołany do służby wniosek może być skutecznie złożony nie później niż 14 dni przed dniem stawienia się do służby określonym w karcie powołania. Okoliczności sprawy wskazują, iż termin ten nie został zachowany, bowiem odwołanie jak i zarazem wniosek o odroczenie poborowy złożył [...] r., tj. 1 dzień przed dniem, w którym miał rozpocząć służbę wojskową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że godnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) Ponadto wskazać należy, iż zgodnie z art. 134 tej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bierze zatem pod uwagę każde naruszenie prawa, także to niekwestionowane przez skarżącego.

W ramach kontroli zgodności z prawem wydawanych przez organy administracji rozstrzygnięć sądy administracyjne oceniają zgodność działania tych organów z przepisami procedury jak również prawidłowość zastosowania prawa materialnego. Dokonując oceny zasadności wniesionej przez M. K. skargi, Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta ma usprawiedliwione podstawy, gdyż postępowanie w sprawie przeprowadzono wadliwie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie było powołanie skarżącego do czynnej służby wojskowej. Zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) powołanie do czynnej służby wojskowej następuje między innymi za pomocą karty powołania. Od decyzji o powołaniu do czynnej służby wojskowej służy powołanemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego, składane za pośrednictwem wojskowego komendanta uzupełnień (art. 60 ust. 2a cyt. ustawy). Stosownie do art. 83. ust. 1 wskazanej ustawy do odbycia zasadniczej służby wojskowej powołuje się poborowych przeznaczonych stosownie do art. 45 do tej służby. Jednocześnie ustawodawca w art. 39 cyt. ustawy przewidział możliwość odroczenia zasadniczej służby wojskowej, którego udziela się na udokumentowany wniosek poborowego. Postępowanie w tym przedmiocie prowadzi wojskowy komendant uzupełnień (art. 42 cyt. ustawy). Z powyższych przepisów wynika, iż do odbycia zasadniczej służby wojskowej może zostać powołany poborowy uznany za zdolnego do odbycia tej służby, który jednocześnie nie korzysta z odroczenia służby.

Powracając na grunt niniejszej sprawy wskazać przyjdzie, że w dniu [...] r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w T. wydał i wręczył poborowemu M.K. kartę powołania. Jednakowoż, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, w tym samym dniu, tj. [...] skarżący złożył w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w T. na sformalizowanym druku oświadczenie, w którym, poza danymi dotyczącymi między innymi zdolności do odbywania zasadniczej służby wojskowej, podał, że ubiega się o odroczenie zasadniczej służby wojskowej z powodu studiów. Składając przedmiotowe oświadczenie skarżący w istocie zmierzał do spowodowania wszczęcia postępowania we wskazanym zakresie. Oświadczenie to powinno było zatem w pierwszej kolejności skutkować prowadzeniem postępowania w kierunku odroczenia zasadniczej służby wojskowej na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Zgodnie z brzmieniem wskazanego przepisu poborowemu na jego udokumentowany wniosek udziela się odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole wyższej, jeżeli jest on studentem, na czas pobierania tej nauki. W przypadku wystąpienia przesłanki określonej w art. 39 ust. 1 pkt 4 organ jest zobowiązany wydać decyzję o odroczeniu zasadniczej służby wojskowej nawet wówczas, gdyby miało to być kolejne odroczenie (przesłanka ta nie jest bowiem uwarunkowana ograniczeniami określonymi w ust. 4 oraz ust. 5 omawianego przepisu). Wojskowy Komendant Uzupełnień w T. zobowiązany był podjąć czynności zmierzające do załatwienia sformułowanego we wskazanym oświadczeniu wniosku o odroczenie zasadniczej służby wojskowej oraz wezwać poborowego do jego udokumentowania, zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. Nr 118, poz. 800), wyznaczając w tym celu określony termin. Po myśli wskazanego przepisu udokumentowanie wniosku o odroczenie zasadniczej służby wymaga dołączenia zaświadczenia rektora szkoły wyższej albo dyrektora szkoły lub zakładu kształcenia nauczycieli. Tymczasem organ ten nie podjął jakichkolwiek czynności w przedmiotowym zakresie, wydał natomiast kartę powołania. W tej sytuacji należało stwierdzić, że wydanie karty powołania bez uprzedniego rozpoznania sprawy odroczenia zasadniczej służby wojskowej było przedwczesne, a więc wadliwe. Z podanych przyczyn zaskarżone rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy kartę powołania jak również decyzja - karta powołania nie mogły się ostać.

Z podanych wyżej powodów za błędne należało uznać wydanie decyzji z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odroczenia zasadniczej służby wojskowej w oparciu o pismo skarżącego z dnia [...] r. stanowiące odwołanie od decyzji – karty powołania. Wydanie decyzji w przedmiocie odroczenia na etapie postępowania odwoławczego, jak słusznie zresztą zauważył organ w odpowiedzi na skargę, byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby dopiero w odwołaniu od karty powołania poborowy wskazał na okoliczności stanowiące podstawę do odroczenia zasadniczej służby wojskowej. W takim przypadku organ odwoławczy, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., byłby zobowiązany do zawieszenia postępowania do czasu uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, bowiem pomiędzy decyzją w przedmiocie odroczenia zasadniczej służby wojskowej a rozpoznaniem odwołania od karty powołania zachodziłby związek przyczynowy tego rodzaju, że wynik tego pierwszego postępowania miałby wpływ na wydanie decyzji w postępowaniu odwoławczym. Tymczasem, jak wyżej wskazano, wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej został zawarty już w oświadczeniu z dnia [...]r.. Okoliczność ta stanowiła natomiast przeszkodę do wydania karty powołania do czasu ostatecznego zakończenia sprawy wszczętej na skutek wskazanego wniosku.

Przyjdzie dodatkowo zauważyć, że organ odwoławczy w dniu [...] r. wydał zaskarżoną decyzję (doręczoną stronie [...] r.) pomimo, iż nie upłynął jeszcze nawet termin do wniesienia odwołania od decyzji wydanej przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie odroczenia zasadniczej służby wojskowej (w aktach brak dowodu doręczenia tej decyzji stronie). Ponadto z akt nie wynika, aby Wojskowy Komendant Uzupełnień w T. przed wydaniem wskazanej decyzji powiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie odroczenia zasadniczej służby wojskowej, co wydaje się być zasadne zważywszy na okoliczność, iż pismo z dnia [...] r. stanowiło odwołanie od decyzji – karty powołania. Z akt nie wynika również, aby organ ten przed wydaniem decyzji o odmowie odroczenia ze względu na pobieranie nauki w szkole wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentu o jakim mowa w § 5 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej, czym uniemożliwił mu wykazanie okoliczności koniecznych dla pozytywnego rozstrzygnięcia poprzez przedłożenie wymaganych prawem dokumentów okoliczności te poświadczających. Przypomnieć przyjdzie, że w postępowaniu administracyjnym wydanie decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego, co wynika z wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, która swoje rozwinięcie znajduj w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązki te odnoszą się również do sytuacji, w której ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, jednakowoż o ich spełnieniu świadczyć będzie pouczenie strony o konieczności udokumentowania wskazanych przez nią faktów od przedstawienia wymaganych prawem dowodów. Poza tym wskazać przyjdzie, że uzasadnienie decyzji odmawiającej odroczenia służby ze względu na pobieranie nauki nie spełnia wszystkich wymogów zastrzeżonych przez art. 107 § 3 k.p.a., nadto, co do podstawy odroczenia, przywołuje błędnie podstawę materialnoprawną.

Mając na względzie powyższe Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja - karta powołania zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego, a to art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych samych przyczyn Sąd nie będąc związany granicami skargi, działając na podstawie art. 135 tej ustawy, uchylił decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. z dnia [...] r. Zgodnie z brzmieniem powołanego wyżej art. 135 Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to konieczne dla końcowego jej załatwienia.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu, przy czym wydając jakiekolwiek rozstrzygniecie uwzględni organ stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania i nie popełni wytkniętych uchybień.

O niewykonalności zaskarżonej decyzji przed uprawomocnieniem się wyroku Sąd orzekł zgodnie z art. 152 powołanej wyżej ustawy.