Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1666/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1b, ust. 1 pkt 4, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 17b ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 maja 2023 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 5 października 2022 r. nr SKO.4111/856/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego B. R. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 5 października 2022 r. nr SKO.4111/856/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO, Kolegium), po rozpoznaniu odwołania B.R. (dalej: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt, organ I instancji) z 11 sierpnia 2022 r. nr GOPS.5032.88.2021/22.ŚP w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, 16 lutego 2022 r. B.R. zwrócił się do Wójta z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem H.R., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2013 r. W orzeczeniu tym wskazano, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 marca 2013 r.

Decyzją z [...] kwietnia 2022 r. nr [...], Wójt Gminy K. odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, ze względu na brak spełnienia przesłanki odnoszącej się do momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie, które decyzją z [...] maja 2022 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W trakcie postępowania organ I instancji ustalił, że H.R. jest osobą będącą w związku małżeńskim ze S.R., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zostało potwierdzone odpowiednim dokumentem. Z kolei skarżący nie jest zatrudniony oraz nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika i zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 11 lutego 2022 r., co potwierdza jego oświadczenie złożone pod odpowiedzialnością karną zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący sprawuje codzienną opiekę nad swoim niepełnosprawnym ojcem i pomaga mu w codziennym funkcjonowaniu m.in. pomagając w higienie osobistej, wyżywieniu, opaleniu mieszkania, w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia.

Wójt Gminy [...] decyzją z 11 sierpnia 2022 r. nr GOPS.5032.88.2021/22.ŚP odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.), tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Od powyższej decyzji skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

– błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

– art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.), poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z 5 października 2022 r. nr SKO.4111/856/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie w zakresie niespełnienia przez osobę wymagająca opieki przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowisko organu I instancji nie zasługuje na aprobatę i niniejsza okoliczność nie zachodzi. SKO podało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, należy pominąć kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego Kolegium uznało, że wskazany przez organ I instancji powód, dla którego odmówiono przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rzeczywistości nie zachodzi. Przeszkody w tym zakresie nie stanowi okoliczność, że data powstania niepełnosprawności ojca skarżącego jest w późniejszym wieku.

W ocenie Kolegium okoliczności sprawy uzasadniają natomiast, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepełnosprawnością ojca skarżącego, zakresem sprawowanej opieki i pomocą a brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego. Ustalony przez organ I instancji stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości, a informacje o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki są wystarczające. Jednak zdaniem SKO niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego i rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym nie są związane z koniecznością stałej opieki nad ojcem. Ojciec skarżącego nie jest osobą leżącą, porusza się za pomocą laski. Ojciec skarżącego wymaga pomocy w codziennym życiu i czynnościach, jednakże zdaniem organu odwoławczego nie wyklucza to podjęcia zatrudnienia. Z ustaleń poczynionych w sprawie bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawnym ojcem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest jak najbardziej do pogodzenia z równoczesnym prowadzeniem gospodarstwa rolnego lub podjęciem pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy jest w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem ojca ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, kontynuowania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub podjęcia innej pracy.

Zdaniem organu odwoławczego takie czynności jak: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, pranie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, regulowanie opłat związanych z utrzymaniem domu czy też załatwianie wszelkich spraw urzędowych - należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być wykonywane w sposób ciągły. Pomoc, która zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego i nie ma znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, B.R. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez:

– zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia;

– zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad ojcem oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a pogorszającym się stanem zdrowia jego ojca, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; o zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie; o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący wykonuje w związku z opieką nad ojcem czynności związane z pomocą w podstawowych czynnościach samoobsługowych. Sprawowana przez niego opieka nad ojcem polega m.in. na przygotowywaniu i podawaniu posiłków, umawianiu i towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich, nadzorowaniu leczenia, realizacji recept, zajmowaniu się gospodarstwem domowym - sprzątaniu, praniu itp., zastępowaniu ojca w załatwianiu wszelkich spraw, robieniu zakupów, pomocy w utrzymywaniu choć minimalnych kontaktów społecznych oraz pomocy w typowych codziennych czynnościach. Ponadto skarżący pomaga niepełnosprawnemu ojcu w wykonywaniu czynności higienicznych. W ocenie skarżącego organ nie wziął tego rodzaju czynności składających się na sprawowanie opieki pod uwagę przy podejmowaniu przedmiotowej decyzji, uznając w sposób nieznajdujący oparcia w przepisach prawa, że nie mają one znaczenia dla oceny spełnienia przesłanek ustawowych.

Zdaniem skarżącego organ odwoławczy powinien wziąć po uwagę, że od chwili, w której konieczne stało się sprawowanie opieki nad ojcem, opieka ta jest sprawowana przez niego. Skarżący istotnie, we wcześniejszym okresie, próbował łączyć opiekę nad ojcem i matką z pracą w gospodarstwie rolnym, jednak pogarszający się z czasem stan zdrowia ojca wymagał zwiększenia zakresu opieki. Obecnie skarżący nie jest w stanie pogodzić opieki nad ojcem z pracą w gospodarstwie rolnym.

Skarżący podniósł również, że na okoliczność ustalenia mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie powinien wpływać fakt konieczności uiszczania podatku rolnego przy niepodważalnym fakcie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, wydzierżawieniu i zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zdaniem skarżącego zastosowanie przez organ wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 259 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

Rozpoznając skargę w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Na aprobatę zasługiwało stanowisko Kolegium odnośnie braku podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Odnośnie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Powyższe oznacza, że od 23 października 2014 r., kiedy to weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 5 1600/16, powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd nie podzielił natomiast przedstawionych w zaskarżonej decyzji argumentów dotyczących odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium uznało, że nie podejmowanie zatrudnienia przez Skarżącego i rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym nie są związane z koniecznością stałej opieki nad ojcem, ponieważ nie jest on osobą leżącą i porusza się przy pomocy laski. Zdaniem Kolegium zakres i rozmiar czasowy opieki jest jak najbardziej do pogodzenia z równoczesnym prowadzeniem gospodarstwa rolnego lub podjęciem pracy nawet w niepełnym wymiarze czasowym.

Zdaniem Sądu przedstawiona powyżej ocena Kolegium pozostaje w sprzeczności ze zgromadzonymi dowodami na etapie postępowania przed organem I instancji.

W sprawie nie było kwestionowane, że Skarżący – jako syn osoby niepełnosprawnej jest stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem ojca.

Fakt legitymowania się przez matkę Skarżącego – S.R. stosownym orzeczeniem o uznaniu jej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym nie był kwestionowany. W sprawie nie istniała więc negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Odnośnie natomiast przesłanki, dotyczącej związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Organ I instancji zgromadził następujące dowody.

Po pierwsze z orzeczenia o przyznaniu H.R. znacznego stopnia niepełnosprawności wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 orzeczenia).

Należy wskazać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 100 z późn. zm.), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednym z kryteriów przyznania znacznego stopnia niepełnosprawności, zgodnie z § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 857) jest konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwianiu kontaktów ze środowiskiem.

W orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym wobec ojca Skarżącego potwierdzono, że H.R. wymaga tego rodzaju opieki.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 1854/19, Lex nr 3300984) wyjaśnił, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka.

Zarówno z zasad doświadczenia życiowego jak i woli prawodawcy wynika, że prowadzenie gospodarstwa domowego - w tym przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, czy robienie zakupów są czynnościami niezbędnymi dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki i wchodzą w zakres prawidłowo sprawowanej opieki (zob. wyroki WSA w Gdańsku z 10 lutego 2022r., sygn. akt III SA/Gd 967/21, z 8 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 1203/20; dostępne w bazie CBOSA). Cały zakres wymienionych w § 29 ust. 1 ww. rozporządzenia czynności składa się na sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 699/21, dostępny w CBOSA).

Odnosząc się do argumentu, zawartego w zaskarżonej decyzji, że ojciec Skarżącego nie jest osobą leżącą należy wskazać, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, zob. także wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępny w CBOSA).

Zdaniem Sądu wskazania, zawarte w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności znalazły potwierdzenie w ustaleniach dokonanych w trakcie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego 4 marca 2022r. Pracownik socjalny stwierdził bowiem, że ojciec Skarżącego poza innymi schorzeniami, z powodu choroby [...] posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z uwagi na upośledzenie narządu ruchu. Ma trudności w poruszeniu się a czyni to za pomocą laski. Wymaga więc pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu m.in. w higienie i zapewnieniu wyżywienia. Zaznaczono przy tym, że opieka ta jest stała.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga, aby opieka nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny była sprawowana stale lub długotrwale. Obydwa rodzaje opieki oznaczają pieczę o charakterze ciągłym sprawowaną w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, w zakresie koniecznym i niezbędnym w celu przystosowania niepełnosprawnego do pełnienia ról społecznych, nie wykluczając przy tym możliwości prowadzenia bieżących spraw życia codziennego.

Zdaniem Sądu, zarówno wskazania zawarte w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności w połączeniu z ustaleniami zawartymi w wywiadzie środowiskowym wskazują, że Skarżący pełni opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium w trakcie postępowania odwoławczego nie przeprowadziło uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w trybie art. 136 k.p.a., które dostarczyłoby dowodów, pozwalających na dokonanie odmiennych ustaleń. Natomiast zgromadzone przed organem I instancji dowody w postaci wywiadu środowiskowego i orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazują, że opieka sprawowana przez Skarżącego nad niepełnosprawnym ojcem spełnia wymogi, wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z łącznie czytanych przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13, dostępny baza CBOSA). Wymóg rezygnacji z rzeczywistej bądź potencjalnej możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Wobec tego dla oceny związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy rezygnacją z zarobkowania (czy odpowiednio powstrzymywaniem się do zarobkowania) a sprawowaniem osobiście i w sposób ciągły (na stałe lub długotrwale) opieki lub pomocy osobie niepełnosprawnej nie należy odwoływać się do założeń co do rzeczywistych możliwości zarobkowania. Te bowiem zwykle są zmienne w czasie i uzależnione chociażby od takich czynników, jak wiek danej osoby i jej "atrakcyjność" na rynku pracy, czy koniunktura gospodarcza. Istotne jest, że w określonym momencie wnioskodawca postanawia zrezygnować z zarobkowania (jeżeli pracę zarobkową wykonuje) lub się od niego powstrzymać (jeżeli w danym momencie pracy nie świadczy, ale jest zdolny i gotowy do jej podjęcia), a czyni to w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tym też znaczeniu związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni, bowiem niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą (zob. wyrok NSA z 29 maja 2020r., I OSK 1854/19, dost. baza CBOSA).

Odnośnie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w niniejszej sprawie należy wskazać, że Skarżący w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. złożył oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. W sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego osobom prowadzącym gospodarstwo rolne, istotne jest oświadczenie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej w zakresie wykazania zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Oświadczenie powinno być uznane za wiarygodny dowód, chyba że pojawią się inne istotne wątpliwości je obalające, których jednakże Organy w toku postępowania nie ujawniły a materiał dowodowy w sprawie nie wskazuje, by wystąpiły jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie. Należy natomiast pamiętać, że przewidziana w przepisie art. 17b ust. 2 u.ś.r. forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy (por. wyrok WSA w Warszawie z 24 lutego 2023 r., I SA/Wa 2355/22, LEX nr 3523337, wyrok WSA w Kielcach z 14 marca 2023 r., II SA/Ke 54/23, LEX nr 3513554). Należy również uwzględnić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie - po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia - wystąpi on o to świadczenie, dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. W niniejszej sprawie natomiast Skarżący wyjaśniał, że zdecydował się na wystąpienie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że obecnie zakres opieki nad ojcem jest na tyle szeroki, że nie jest w stanie jej pogodzić z pracą zarobkową.

Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że przedstawiona przez Kolegium w zaskarżonej decyzji przyczyna odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Zdaniem Sądu ustalenia wywiadu środowiskowego wraz z wydanym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wskazują, że Skarżący sprawuje opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przesłanka rezygnacji z zatrudnienia została przez Skarżącego wykazana stosownie do wymogu, wynikającego z art. 17b ust. 2 u.ś.r. Organy nie zgromadziły dowodów, które mogłyby podważyć wiarygodność oświadczenia, o jakim mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.) Sąd na rzecz Skarżącego zasądził kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.