Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 353/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 2, art. 16 ust. 2, art. 50 ust. 2, 3 i 4
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 15, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184, art. 209, art. 210, art. 250
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 497/23 w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 kwietnia 2023 r., nr SKO.41/2198/OS/2023 w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W LUBLINIE WYROKIEM Z 19 PAŹDZIERNIKA 2023 R. PO ROZPOZNANIU SKARGI Z. W. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W [...] Z 21 KWIETNIA 2023 R. W PRZEDMIOCIE USŁUG OPIEKUŃCZYCH UCHYLIŁ ZASKARŻONĄ DECYZJĘ.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Kolegium. Zaskarżyło to rozstrzygnięcie w całości, wniosło o jego uchylenie i oddalenie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Dodatkowo organ zrzekł się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., w zw. z art. 15 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., w zw. z art. 16 i art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268, z późn. zm.), dalej: u.p.s., przez ich niezastosowanie w sprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu świadczonej w ramach działalności gospodarczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy prawidłowości odmowy przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych skarżącemu legitymującemu się orzeczeniem o niepełnosprawności, pozostającym z żoną w orzeczonej sądownie separacji. Kontrolujący w tej sprawie postępowanie organów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że odmowa przyznania wspomnianych świadczeń nie może być uzasadniona niedostarczeniem przez skarżącego zaświadczenia na druku przyjętym w wewnętrznym zarządzeniu organu pomocowego oraz pominięciem nowego orzeczenia o niepełnosprawności rozszerzającego katalog przyczyn stwierdzonej niepełnosprawności. Ponadto w ocenie Sądu pozostawienia skarżącego bez pomocy w postaci wnioskowanych usług nie uzasadnia fakt, że skarżący ma syna, na którym ciążą określone obowiązki względem rodzica.

Z uwagi na sytuację rodzinną skarżącego, a w szczególności pozostawanie w orzeczonej separacji, wniosek złożony przez skarżącego podlegał rozpatrzeniu na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Analiza zacytowanego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie to wydawane jest w warunkach tzw. uznania administracyjnego. Przepis art. 50 ust. 2 u.p.s. wskazuje bowiem nie na obowiązek przyznania usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych, ale na taką dopuszczalność. Oznacza to, że sąd administracyjny kontrolujący decyzję wydaną na wspomnianej podstawie administracyjnej przede wszystkim ma obowiązek ustalić, czy postępowanie dowodowe w sprawie zostało prawidłowo przeprowadzone, a ocena dowodów i uzasadnienie decyzji nie wskazują, że została ona podjęta w sposób dowolny.

Z uwagi na powyższe należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 50 u.p.s. usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3), a specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4).

Analiza tych przepisów oraz przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. Nr 189 poz. 1598, z późn. zm.) wskazuje, że nie wszystkie rodzaje usług wynikać będą z orzeczenia albo zaświadczenia lekarskiego, co prawidłowo odnotował pełnomocnik skarżącego. Zatem nie w każdym przypadku żądanie takiego orzeczenia albo zaświadczenia przez organy prowadzące postępowanie będzie zasadne. W tym miejscu należy wskazać, że wprawdzie skarżący wskazał w piśmie z 5 stycznia 2023 r., że wnioskowane przez niego usługi mieszczą się w § 1 pkt 1 lit. c i e oraz pkt 2 i 4 wspomnianego rozporządzenia, ale jednocześnie w piśmie tym wskazał, o jakie konkretnie usługi występuje. Analiza tych usług nie wskazuje, aby do ich przyznania niezbędne było ich potwierdzenie stosownym orzeczeniem lub zaświadczeniem lekarskim. Oznacza to, że brak dokumentu żądanego przez organ pierwszej instancji w toku postępowania administracyjnego nie może być przyczyną odmowy przyznania wnioskowanych usług.

Jednocześnie należy zauważyć, że skoro zaświadczenie to nie było niezbędne do rozpatrzenia wniosku skarżącego, to nieprzekazanie przez skarżącego tego zaświadczenia nie może być poczytywane za brak współdziałania wnioskodawcy w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. Zauważyć przy tym należy, że analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, że skarżący jest aktywną stroną postępowania i udziela wyjaśnień i odpowiedzi na pisma organów, co przeczy tezie organu o braku niezbędnej współpracy ze strony skarżącego.

Rację należy przyznać także Sądowi pierwszej instancji, który prawidłowo wskazał, że organ odwoławczy pominął w toku rozpatrywania sprawy aktualne orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego. Wprawdzie słusznie Kolegium odnotowało, że orzeczenie to potwierdza, że skarżący nadal – jak miało to miejsce w przypadku poprzednio przedłożonych orzeczeń – pozostaje osobą niepełnosprawną, tj. nie nastąpiła zmiana kwalifikacji skarżącego w tym zakresie, ale należy odnotować, że orzeczenie to wskazało nową, dodatkową okoliczność stanowiącą podstawę stwierdzenia niepełnosprawności. Okoliczność tę prawidłowo podniósł w odpowiedzi na skargę pełnomocnik skarżącego. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zasadnie uznał, że orzeczenie to daje informację o pogorszeniu się stanu zdrowia skarżącego, która to okoliczność ma znaczenie dla przyznania bądź odmowy przyznania wnioskowanych usług i jako taka nie powinna zostać pominięta.

W rozpoznawanej sprawie brak było także podstaw do uznania słuszności tezy organów o względnej samodzielności skarżącego tak w realizacji czynności dnia codziennego, załatwianiu spraw urzędowych czy gospodarowaniu środkami finansowymi. Okoliczności takie jak samodzielne poruszanie się samochodem czy na rowerze oraz dokonywanie samodzielnie lub z żoną zakupów nie wynikają – jak słusznie odnotował to pełnomocnik skarżącego – z utrwalonego materiału dowodowego, a ich przywołanie nastąpiło bez podania źródła tych ustaleń wyłącznie w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji.

Zgodzić zatem należy się z Sądem pierwszej instancji, że ocena materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania ujawniona w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nosi cechy dowolności.

Z uwagi na powyższe zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 15 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 50 ust. 2 u.p.s. należało uznać za niezasadny.

Na marginesie badania kwestii prawidłowości oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie odnotować także należy, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest rodzinnego wywiadu środowiskowego utrwalającego okoliczności, na których organy rozpoznające wniosek skarżącego oparły swoje ustalenia faktyczne. Nie można zatem uznać, aby uznanie poszczególnych okoliczności za udowodnione w sprawie odbyła się na podstawie całokształtu materiału dowodowego powołanego w uzasadnieniach wydanych decyzji.

Niezależnie od powyższego, odnosząc się do kwestii naruszenia art. 16 ust. 2 u.p.s., należy wskazać, że z analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał naruszenie tego przepisu za podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. Odniesienie się przez skład orzekający w pierwszej instancji do treści tego przepisu należy uznać za ogólną wytyczną co do powinności spoczywających na organach rozpatrujących wnioski o przyznanie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych. Powołanie się zatem przez Sąd na ten przepis, nawet w sytuacji, gdy jak słusznie odnotował to autor skargi kasacyjnej, nie stanowił on podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, nie może przesądzać o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.