Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 184/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 8 stycznia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia NSA del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem K. a Miastem B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Powiat K. jako właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 30 sierpnia 2024 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K., działający w imieniu Powiatu K. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem K. a Miastem B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – A.D. - umieszczonego w rodzinie zastępczej.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że A.D. (dalej również jako "małoletni") na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 19 lutego 2024 r., sygn. III Nsm 18/24, w trybie zabezpieczenia na czas trwania postępowania, umieszczony został w rodzinie zastępczej niezawodowej D. i A.B., mieszkających w K.. D. i A. B. złożyli wniosek o przyznanie świadczenia na pokrycie niezbędnych wydatków związanych z potrzebami przyjmowanego małoletniego. W uzasadnieniu dalej wskazano, że małoletni przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej zamieszkiwał wraz z ojcem A.D. w B. przy (...) – aż do czasu śmierci ojca tj. do dnia 14 stycznia 2024 r. Jak również podniesiono matka małoletniego – N.V. - nie utrzymuje z nim kontaktu od 8 lat, nie bierze udziału w jego wychowaniu i nie jest znana jej miejsce zamieszkania. Brak jest również informacji na temat odebrania matce małoletniego władzy rodzicielskiej.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta B. podniósł, że Miasto B. nie jest organem właściwym w sprawie, bowiem małoletni umieszczony został w pieczy zastępczej już po śmierci swojego ojca, a zatem jego miejsce zamieszkania powinno zostać ustalone na podstawie miejsca zamieszkania jego matki – N.V.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 kpa, spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie spór powstał pomiędzy Miastem K. a Powiatem N. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich przebywającej w rodzinie zastępczej. Żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).

Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 t.j.; dalej: "kpa"). Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 w zw. z art. 191 ust. 9 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). Nie jest kwestionowane, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 18 lutego 2024 r. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K., sygn. akt: III Nsm 18/24 – wydanym w trybie zabezpieczenia. Istotne jest zatem gdzie małoletni miał miejsce zamieszkania przed tą datą.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j., dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc).

Z akt sprawy wynika, że ojciec małoletniego – A.D. – zmarł 14 stycznia 2024 r., natomiast matka małoletniego – N.V. – przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej posiadała pełną władzę rodzicielską (dopiero na mocy Postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 16 lipca 2024 r., sygn. III Nsm 18/14 N.V. pozbawiona została władzy rodzicielskiej), ponadto od 8 lat nie utrzymuje kontaktów z małoletnim i nie bierze udziału w jego wychowaniu. Nie jest znane jej miejsce zamieszkania.

Niewątpliwie w tej sytuacji miejsce zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zstępczej powinno być w pierwszej kolejności ustalone w związku z miejscem zamieszkania jego matki, która od chwili śmierci ojca małoletniego tj. 14 stycznia 2024 r. do dnia wydania postanowienia w przedmiocie pozbawienia jej władzy rodzicielskiej tj. 16 lipca 2024 r. dysponowała pełną władzą rodzicielską.

Fakt, że matka małoletniego nie sprawuje nad nim opieki i że małoletni z nią nie mieszkał i nie mieszka nie ma wpływu na to, że po śmierci ojca małoletniego to jej przysługuje wyłączna władza rodzicielska. Zdanie drugie przepisu art. 26 § 2 kc - zgodnie z którym jeżeli dziecko nie przebywa na stałe stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy – nie będzie mieć w sprawie zastosowania, bowiem dotyczy to wyłącznie sytuacji, w których władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Skoro nie można ustalić miejsca zamieszkania matki małoletniego, a w konsekwencji nie można ustalić powiatu właściwego do ponoszenia wydatków w oparciu o tę przesłankę, zastosowanie znajdzie przepis art. 191 ust. 2 upz, zgodnie z którym jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały.

Jak wynika z akt administracyjnych ostatnie (i jedyne) miejsce zameldowania małoletniego to K., (...), gdzie małoletni zameldowany był w okresie od 5 lipca 2010 r. do 9 marca 2016 r. Pozwala to przyjąć, że zgodnie z art. 191 ust. 2 upz organem właściwym w sprawie jest Powiat K.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.