Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 158/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8 ust. 1 i ust. 3; art. 39; art. 41
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 25 stycznia 2024 r. nr 406.51/E-17/27/2024 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: SKO, organ odwoławczy) działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 910 ze zm.; dalej: u.p.s.), decyzją z dnia 25 stycznia 2024 r., nr 406.51/E-17/2024, utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta S. przez Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w S. (dalej: MOPS, organ I instancji) z dnia 12 grudnia 2023 r., nr MOPS.5102.26.12.2023, w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup żywności i węgla.

Decyzja SKO wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

W. P. (dalej: wnioskodawca, skarżący) w dniu 13 listopada 2023 r. złożył do MOPS w S. wniosek o udzielenie mu pomocy finansowej na zakup żywności i węgla.

Po rozpoznaniu wniosku organ I instancji decyzją z dnia 12 grudnia 2023 r., nr MOPS.5102.26.12.2023, odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego na zakup żywności i węgla z powodu przekroczenia kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. W uzasadnieniu organ ten wskazał, że wnioskodawca utrzymuje się z renty socjalnej w kwocie 1.445,48 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł, więc łączny jego dochód wynosi 1.661,32 zł. Dodatkowo organ stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s. Organ wyjaśnił, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, gdyż budżet MOPS w 2023 r. na zasiłki celowe i pomoc w naturze wynosi 68.000 zł, zaś miesięczny budżet to kwota 5.700 zł. W listopadzie 2023 r. z pomocy w formie zasiłku celowego skorzystało 86 rodzin (w tym 116 osób w tych rodzinach), wysokość zasiłku wyniosła od 50 zł do 200 zł. Na dzień 10 grudnia MOPS wykorzystał 99% budżetu na zasiłki celowe i pomoc w naturze. Natomiast skarżący posiada stałe dochody, których wysokość przekracza kryterium dochodowe, więc w jego sytuacji brak jest szczególnie uzasadnionego przypadku. W okresie od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. pobrał on świadczenia na łączną kwotę 5.121,50 zł. W grudniu 2023 r. ma również pomoc w formie opłaconego gorącego posiłku.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł W. P.

Po rozpoznaniu odwołania SKO decyzją z dnia 25 stycznia 2024 r., nr 406.51/E-17/2024, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał i omówił przepisy regulujące omawianą materię. Zdaniem organu zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opalu, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia ustawowego kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. (dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł).

Dalej organ wyjaśnił, że z przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący ma 69 lat i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka w lokalu komunalnym i ponosi comiesięczne koszty utrzymania. Jego dochód obejmuje rentę socjalną w kwocie 1.445,48 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, ma potrącenia komornicze w kwocie 763,51 zł, więc kwota do wypłaty wynosi 681,97 zł. Zatem dochód skarżącego należy wyliczyć następująco: do renty socjalnej w kwocie 1.445,48 zł miesięcznie (kwota 1.588,44 zł po odliczeniu składki zdrowotnej w kwocie 142,96 zł) należy doliczyć zasiłek pielęgnacyjny wynoszący 215,84 zł miesięcznie. Łączny dochód skarżącego stanowi więc kwotę 1.661,32 zł i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie 776.00 zł.

Zdaniem organu odwoławczego przyznanie środków z pomocy społecznej jest warunkowane możliwościami finansowymi Ośrodka, które są niewielkie. Budżet MOPS w 2023 r. na zasiłki celowe i pomoc w naturze wynosi 68.000 zł, a miesięczny budżet to kwota 5.700. zł. W listopadzie 2023 r. z pomocy w formie zasiłku celowego skorzystało 86 rodzin (w tym 116 osób w tych rodzinach), wysokość zasiłku wyniosła od 50 zł do 200 zł. Na dzień 10 grudnia MOPS wykorzystał 99% budżetu na zasiłki celowe i pomoc w naturze.

W ocenie organu wykonywanie zadań z pomocy społecznej nie może być zawężone do wybranej grupy osób, którym udzielana byłaby pomoc w satysfakcjonującej wysokości. Tym samym nie można ograniczać dostępu do świadczenia innym osobom tylko dlatego, że niektórym podopiecznym udzielana byłaby pomoc w pełni zabezpieczająca ich potrzeby. Natomiast z akt sprawy wynika, że potrzeby odwołującego się nie są pomijane przez organ I instancji i są zaspokajane w granicach jego możliwości finansowych. W 2023 r. odwołujący się regularnie otrzymywał pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego: (-) styczeń - kwota 510,60 zł na dofinansowanie leków, środków czystości, czynsz, energię, na ciepły posiłek; (-) luty - kwota 512,50 zł z przeznaczeniem na żywność, opłaty mieszkaniowe, dojazd od lekarza, środki higieniczne oraz na ciepły posiłek; (-) marzec - kwota 504,00 zł na leki, żywność, środki higieniczne, potrzeby bytowe oraz na ciepły posiłek; (-) kwiecień - kwota 300,00 zł na zakup pralki i leczenie, a dodatkowo w okresie od 1marca 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r. otrzymał pomoc w postaci gorącego posiłku; (-) maj - kwota 300,00 zł na leki, żywność, konsultację lekarską; (-) czerwiec - kwota 412,50 zł na potrzeby bytowe oraz na ciepły posiłek; (-) lipiec - kwota 412,50 zł na leki, żywność, potrzeby bytowe, konsultacje lekarskie oraz ciepły posiłek; (-) sierpień - kwota 421,00 zł na leki, żywność, potrzeby bytowe oraz ciepły posiłek; (-) wrzesień - kwota 421,00 zł na leki, potrzeby bytowe oraz ciepły posiłek; (-) październik - kwota 421,00 zł na środki czystości i leki oraz na ciepły posiłek; (-) listopad - kwota 594,40 zł na drewno, środki higieniczne i myjące, wyposażenie gospodarstwa domowego, leki, gaz oraz na ciepły posiłek; (-) grudzień - kwota 262.50 zł, w tym 50 zł z. przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków i żywności, zaś kwota 212,50 zł na opłacenie ciepłego posiłku w listopadzie 2023 r.; (-) na okres od 1czerwca 2023 r. do 30 listopada 2023 r. przyznano mu usługi opiekuńcze.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, że brak było także podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Zasiłek taki może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W niniejszej sprawie nie wystąpiły zaś szczególne, wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniałaby ponowne przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Skarżący przez cały 2023 rok co miesiąc otrzymywał wsparcie finansowe w postaci specjalnego zasiłku celowego. Przykładowo w październiku otrzymał kwotę 421,00 zł na środki czystości i leki oraz na ciepły posiłek, w listopadzie - kwotę 594.40 zł na drewno, środki higieniczne i myjące, wyposażenie gospodarstwa domowego, leki, gaz oraz na ciepły posiłek. Dlatego też po wnikliwej ocenie materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie stwierdził w działaniach organu I instancji podejmowanych w przedmiotowej sprawie cech innego, czy też gorszego potraktowania potrzeb skarżącego niż innych podopiecznych organu I instancji.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniósł W. P., w której zarzucił, że dotychczas brano pod uwagę, że jest on osobą niepełnosprawną oraz chorą i przyznawano mu 400 zł oraz posiłki nie uwzględniając potrąceń komorniczych. Obecnie zabrano mu wszystko: opiekunkę, nie kupiono opału na zimę, nie daje się paczek. Uznano, że skarżący ma dochód w wysokości 1661 zł miesięcznie i sam musi sobie radzić. Tymczasem skarżący wskazał, że jego dochód wynosi kwotę 682 zł z ZUS-u i kwotę 215 zł tytułem zasiłku pielęgnacyjnego. Natomiast komornik potrąca mu kwotę 763 zł.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o ustalenie przez Sąd, kto ma i musi mu pomagać.

W odpowiedzi na skargę organ w niósł o jej oddalenie.

Ustanowiony skarżącemu pełnomocnik z urzędu wyjaśnił, że Rada Gminy S. uchwałą z dnia 14 marca 2023 r., nr XXXI/319/2020, w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku celowego w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub produktów żywnościowych w celu udzielenia wsparcia w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 – 2023 podwyższyła kryterium dochodowe do 200%, czyli do kwoty 1552 zł. Zdaniem więc pełnomocnika, zważywszy na toczące się postępowanie egzekucyjne, które pomniejsza dochód skarżącego, spełnia on kryterium dochodowe do przyznania mu żądanego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącemu pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup żywności i węgla.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: u.p.s.).

W świetle tej regulacji w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Z regulacji tej wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach, tzw. uznania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna, jak wynika z art. 3 ust. 1 u.p.s., ma charakter wsparcia osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są natomiast zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 u.p.s.

Celem pomocy społecznej nie jest zatem stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów. Pomoc ta ma z założenia charakter doraźny i nie może być traktowana jako źródło utrzymania i służyć pełnemu zaspokojeniu wszystkich potrzeb podopiecznych, ani tym bardziej rozwiązywania ich indywidualnych problemów. Pomoc ta nie może polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (zob. m. in. wyrok NSA z 2 września 2015 r., I OSK 2224/15, pub. CBOSA). Zasiłek celowy jest fakultatywną formą pomocy i nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego obowiązku przyznania zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z oczekiwaniami. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ powinien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i środki finansowe, jakimi dysponuje. Winien też uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres pomocy udzielonej mu ze środków publicznych.

Podkreślić należy, że organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania specjalnego dowodu, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilości osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania. Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Zwłaszcza, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, które muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Brak przyznania pomocy społecznej w pełnym wnioskowanym zakresie nie może tym samym świadczyć o dyskryminacji wnioskodawcy.

Przyznanie zasiłku celowego w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. Niespełnienie zaś tego wymogu wyłącza możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, co oznacza, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych i istnienia "niezbędnej potrzeby bytowej", organ obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego.

W niniejszej sprawie podkreślenia wymaga, że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., który wynosi 776 zł miesięcznie, gdyż uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 1.661,32 zł. Nie spełnia także kryterium dochodowego w wysokości 1.552 zł ustalonego w Uchwale Nr XXXI/319/2023 Rady Gminy S. z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku celowego w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub produktów żywnościowych w celu udzielenia wsparcia w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (Dz. Urz. Woj. Podl. z 2023 r., poz. 1567), w której podwyższono do 200% kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) uprawniające do przyznawania zasiłku celowego w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób i rodzin wymienionych w uchwale Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu ,,Posiłek w szkole i w domu’’ na lata 2019-2023 (M.P. poz. 1007) zmienionej uchwałą Nr 264 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia (M.P. 2022 r. poz. 1287).

Zdaniem Sądu organy trafnie wyliczyły otrzymywany przez skarżącego dochód miesięczny w wysokości 1.661,32 zł. Nie można zgodzić się zarówno ze skarżącym, jak i jego pełnomocnikiem, że skarżący spełnia kryteria dochodowe opisane powyżej. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W stanie faktycznym sprawy z dochodu otrzymywanego przez skarżącego potrącana jest co miesiąc, w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika na rzecz wierzyciela, którym jest ZUS, kwota 763,51 zł tytułem zaległości alimentacyjnych. Jednakże kwota ta nie pomniejsza dochodu uzyskiwanego przez skarżącego, gdyż egzekwowane świadczenia nie należą do kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. Jak wskazano bowiem w uchwale NSA z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OPS 2/21, alimenty, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm.) nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. Skoro obowiązek alimentacyjny realizowany jest w ramach nawiązanego stosunku alimentacyjnego, powstałego z mocy prawa, niezależnie od woli stron, wskutek istnienia określonych relacji rodzinnych, takich jak pokrewieństwo, powinowactwo czy przysposobienie, to zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz tych osób uprawnionych nie można utożsamiać z kwotami należności wyegzekwowanych lub zwróconych przez dłużnika na rzecz funduszu alimentacyjnego w ramach nie prywatnoprawnego lecz przecież, co istotne, publicznoprawnego zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 721/21).

Przekroczenie kryterium dochodowego, jak już wskazywano wyżej, uniemożliwiało przyznanie skarżącemu zasiłku celowego. Uzasadniało jednak rozważenie przez organy przesłanek dotyczących możliwości przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, co też organy w sprawie niniejszej uczyniły.

Niezależnie od powyższego organ przeanalizował możliwość objęcia skarżącego pomocą szczególną. Organ pierwszej instancji rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na zasadach art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przyznanie tego zasiłku na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, a równocześnie nie wymaga się od wnioskodawcy spełnienia kryterium dochodowego.

Zasiłek ten może być przyznany z uwagi na wyjątkowość zaistniałych po stronie wnioskodawcy okoliczności, do zbadania których zobowiązany jest organ pomocy społecznej. Pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku jest pojęciem ogólnym i niedookreślonym, nie posiadającym legalnej definicji ustawowej. W doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Warszawa 2008, s. 202).

Okoliczności, które skarżący wskazuje, nie mogą być kwalifikowane jako zdarzenia szczególne i losowe, czyli że nastąpił przypadek szczególnie uzasadniony. Pomoc udzielana na tej podstawie winna być skierowana do osób, które na skutek zdarzeń losowych znalazły się w tak trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie same, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości, sytuacji tej przezwyciężyć. Pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego ma służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być zaspokojone we własnym zakresie. Skarżący niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji, ale zagrożenia wyżej opisanego nie ustalono i nie wynika ono z materiału dowodowego sprawy, co nie budzi wątpliwości.

W ocenie Sądu, organy w sprawie niniejszej słusznie oceniły, że w przypadku skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Uzasadniając swoje stanowisko trafnie podkreśliły co jest celem pomocy społecznej, a więc zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, pomoc w życiowym usamodzielnianiu oraz integracji ze środowiskiem. Jeszcze raz wskazać więc trzeba, że rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ale i możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Podnieść także należy, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie, w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. A zatem wsparcie przyznawane na gruncie ustawy o pomocy społecznej, bez względu na jego rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Omawiana pomoc nie może zatem zabezpieczać wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również być przyznana w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Przepis art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy, zasadą pomocniczości.

W przypadku skarżącego nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" rozumiany jak powyżej oraz w kontekście charakteru pomocy społecznej w jej całokształcie. Rozstrzygnięcie organów w tym zakresie nie przekroczyło zatem granic uznania administracyjnego. W szczególności podkreślenia wymaga, że sam skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja cechowała się szczególnością uprawniającą do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Sytuacja życiowa skarżącego została opisana i wnikliwie przeanalizowana. Wskazano, z jakich form i z jakiej wysokości pomocy skarżący ostatnio korzystał, informując, że w okresie styczeń – grudzień 2023 r. otrzymywał on pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego w łącznej kwocie 5121,50 zł. Dodatkowo miał przyznane usługi opiekuńcze w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 30 listopada 2023 r. Wskazano również na niemożliwość zaspokojenia wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej, bo Ośrodek posiadał na zasiłki celowe kwotę 68 000 zł na cały rok, zaś w listopadzie 2023 r. w formie zasiłku celowego skorzystało 86 rodzin, w tym 116 osób w tych rodzinach.

Zdaniem Sądu niezasadne są zarzuty skarżącego podniesione w skardze oraz zarzuty jego pełnomocnika podniesione na rozprawie. Organy wszechstronnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy, obszernie odniosły się do stanowiska skarżącego oraz bez naruszenia prawa oceniły jego sytuację materialną i zdrowotną, co czyni zarzuty procesowe bezskutecznymi. Rozważono zarówno interes indywidualny (sytuację rodzinną, zdrowotną, finansową skarżącego oraz zakres udzielonej mu pomocy, który to argument czyni bezskutecznym twierdzenia strony, jakoby organy celowo nie przyznawały mu świadczeń, jak i społeczny (możliwości pomocy społecznej, ilość osób potrzebujących, cele i zadania pomocy społecznej). Nie może ujść uwadze, że aktualna sytuacja skarżącego jest organom doskonale znana z uwagi na ilość składanych wniosków, obszerność przedstawianej przez stronę charakterystyki sytuacji życiowej a także wielość sporządzanych wywiadów środowiskowych na potrzeby prowadzonych postępowań, która to okoliczność również Sądowi jest znana z lektury akt administracyjnych.

Nie można również nie wspomnieć, że wydana decyzja (co najmniej w części dotyczącej zasiłków celowych przyznawanych na specjalnych zasadach, niezależnie od kryterium dochodowego) ma charakter uznaniowy. Dokonywana przez Sąd kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd orzekający w niniejszej sprawie przeprowadzając kontrolę legalności w tak zakreślonych ramach uznał, że rozstrzygając o nieprzyznaniu pomocy społecznej organy pozostawały w dopuszczalnych prawem granicach swobody. Zdaniem Sądu organy dokonały wystarczających ustaleń co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Na tej podstawie słusznie uznały, że ustalone i uwzględnione okoliczności, mające wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, uzasadniały wydanie zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja znajduje oparcie w materiale dowodowym sprawy, a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.