Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2288/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 188
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 marca 2023 r., sygn. III SA/Kr 1363/22 w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 8 lipca 2022 r. nr SKO.NP/4115/230/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z 7 kwietnia 2022 r. nr DŚRSM-5202-28/22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz M. N. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1363/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Krakowie (dalej: Sąd I instancji) oddalił skargę M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie (dalej: Kolegium) z 8 lipca 2022 r., nr SKO.NP/4115/230/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z rezygnacji z zatrudnienia.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 7 kwietnia 2022 r. nr DŚR.5202-28/22 Prezydenta Miasta [...] 2022 r. (dalej: Prezydent) odmówił M. N. (dalej: Skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę D. N. (dalej: matka) z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że matka Skarżącego na podstawie orzeczenia wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 20 stycznia 2022 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 grudnia 2021 r. Przyczyną odmowy przyznania niepełnosprawności jest fakt, że niepełnosprawność powstała po 25 roku życia. Nadto organ podkreślił, że stosunek pracy Skarżącego wygasł na mocy porozumienia stron, z inicjatywy pracodawcy. Skarżący został zwolniony z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Zdaniem organu związek między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy może być podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarżący.

Zaskarżoną decyzją z 8 lipca 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 b, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r.", "ustawa o świadczeniach rodzinnych") oraz wskazał, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pomięciem kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało, że pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy przez Skarżącego, a koniecznością stałej opieki nad matką.

W pierwszej kolejności Kolegium wskazało, że Skarżący zarówno w wywiadzie środowiskowym jak i w oświadczeniu z 22 marca 2022 r. podniósł, że nie pracuje od grudnia 2021 r. i od tego czasu nie podejmował zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Jednocześnie z przedłożonego do akt świadectwa pracy wydanego przez [...] Sp. z o.o. gdzie Skarżący był zatrudniony w okresie od 18 września 2015 r. do 30 listopada 2021 r. wynika, że stosunek pracy ustał 30 listopada 2021 r. w wyniku rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron z inicjatywy pracodawcy (z przyczyn niedotyczących pracowników – zwolnienie grupowe). W okresie od 19 grudnia 2021 r. do 16 czerwca 2022 r. Skarżący posiadał status bezrobotnego z prawem do zasiłku. Od 17 czerwca 2022 r. Skarżący posiada status bezrobotnego bez prawa do zasiłku z uwagi na upływ okresu pobierania zasiłku.

Zestawiając powyższe ustalenia z załączonym do akt orzeczeniem o niepełnosprawności matki Skarżącego, z jednoczesnym stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnoprawności datuje się od 23 grudnia 2021 r. Kolegium podkreśliło, że zaprzestanie pracy przez Skarżącego 30 listopada 2021 r. (z uwagi na zwolnienia grupowe) nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Nadto wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżący złożył 3 marca 2022 r., a zgodnie z oświadczeniem Skarżącego chorobę [...] zdiagnozowano u matki w czerwcu 2021 r.

Dalej Kolegium podało, że Skarżący prowadzi wspólnie z matką gospodarstwo domowe. Matka skarżącego cierpi na: [...]. Leczy się u lekarza rodzinnego oraz psychologa. Jest osobą częściowo niesamodzielną, jednak po mieszkaniu porusza się samodzielnie, przy pomocy szafek (mieszkanie jest małe) natomiast w większości czasu jest osobą leżącą. Syn niepełnosprawnej wykonuje podstawowe czynności opiekuńcze takie jak kąpiel, strzyżenie włosów, mierzenie poziomu cukru, podawanie leków, przygotowywanie posiłków, towarzyszenie w wizytach lekarskich, wykonywanie czynności porządkowych, opłacanie rachunków, robienie zakupów. Skarżący stara się codziennie spacerować z matką, jednak jest to trudne, ponieważ mieszkają na 4 piętrze. Skarżący odrzucił możliwość wprowadzenia usług opiekuńczych, ponieważ matka skarżącego "nie wyobraża sobie obecności w domu obcej osoby".

Kolegium powołując się na liczne orzeczenia sądów administracyjnych wskazało, że sama pomoc osobie wymagającej opieki w większości czynnościach deklarowanych przez Skarżącego takich jak np. sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły. W przedmiotowej sprawie czynności opiekuńcze wykonywane przez Skarżącego wobec matki, mają charakter typowych czynności codziennych. Kolegium nie kwestionując złego stanu zdrowia matki Skarżącego podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Kolegium, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez Skarżącego opieką nad matką a rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia taki związek nie istnieje. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka Skarżącego posiada znaczny stopień niepełnosprawności nie sposób jednak przyjąć, aby Skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się samodzielnie poruszającą się i wykonującą w większości czynności samoobsługowe matką, rzeczywiście nie mógł podjąć żadnej pracy. Przyjęty stan faktyczny sprawy uzasadnia zatem ocenę, że bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją przez Skarżącego z aktywności zawodowej (zwolnienie grupowe), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, nie istnieje w realiach rozpoznawanej sprawy. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Skargę na powyższą decyzję do Sądu I instancji wniósł Skarżący.

Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 15 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1363/23 – Sąd I instancji oddalił wniesioną skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że Skarżący opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Nie jest również sporny zakres opieki Skarżącego nad matką, a także jej stan zdrowia, którego organy nie kwestionują. Zdaniem Sądu I instancji, sporne jest natomiast czy zakres opieki sprawowanej nad matką uniemożliwia Skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Dodatkowo organy kwestionują związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Zdaniem Sądu I instancji, organy prawidłowo przyjęły, że Skarżący nie wykazał związku przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad matką. Skarżący pracował do 30 listopada 2021 r. Został zwolniony z pracy z uwagi na zwolnienia grupowe i w okresie od 19.12.2021 r. do 16.06.2022 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Od 17.06.2022 r. Skarżący posiadał status bezrobotnego bez prawa do zasiłku (z uwagi na upływ okresu pobierania zasiłku). Orzeczenie o niepełnosprawności matki Skarżącego zostało wydane w 20 stycznia 2022 r., z jednoczesnym stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnoprawności datuje się od 23 grudnia 2021 r., a wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę Skarżący złożył 3 marca 2022 r., a więc w okresie, kiedy jeszcze pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Dalej Sąd I instancji podał, że w trakcie postępowania ustalono, że w ramach opieki nad matką Skarżący wykonuje takie czynności jak: kąpiel, strzyżenie włosów, mierzenie poziomu cukru, podawanie leków, przygotowywanie posiłków, towarzyszenie w wizytach lekarskich, wykonywanie czynności porządkowych, opłacanie rachunków, robienie zakupów. Skarżący stara się codziennie spacerować z matką, jednak jest to trudne, ponieważ mieszkają na 4 piętrze.

Sąd I instancji podał również, że nie ulega wątpliwości, że matka Skarżącego jest osobą chorą i wymaga opieki, jednak takie czynności, jak przygotowywanie posiłków i ich podanie, podanie leków, pomoc przy kąpieli, (zakupy, sprzątanie, pranie, itd.) trudno uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mają pod opieką starszych i z reguły schorowanych rodziców i które wykonują przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy też w dni wolne od pracy.

Zdaniem Sądu I instancji, podkreślić również należy, że zgodnie z oświadczeniem Skarżącego z 22 marca 2022 r. chorobę [...] zdiagnozowano u matki w czerwcu 2021 r., a jednak Skarżący do końca listopada pracował na cały etat i jednocześnie sprawował opiekę nad matką. W konsekwencji, zdaniem Sądu I instancji, nie sposób przyjąć, aby konieczność opieki sprawowanej przez Skarżącego nad niepełnosprawną matką powodował brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd I instancji wskazał przy tym, że podobnie jak organy, nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki Skarżącego i konieczności pomocy matce (do czego jest on, jako syn, zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że Skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że Skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką.

Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi oraz rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym. Ewentualnie wniósł o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie podać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące tylko naruszenia prawa materialnego. Istotą sporu jest spełnienie przez Skarżącego przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, wobec konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 4 u.ś.r.). Organ odwoławczy stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy brak jest określonego w ww. normie związku przyczynowo-skutkowego. Skargą kasacyjną zakwestionowano przyjętą przez Kolegium ocenę zakresu opieki. Wskazano, że organ odwoławczy niezasadnie przyjął, iż czynności wykonywane przez Skarżącego trudno uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna, gdyż są typowymi czynnościami dnia codziennego. Powyższe okoliczności stały się podstawą odmowy ustalenia przez Kolegium prawa do wnioskowanego świadczenia. Stanowisko to podzielił Sąd Wojewódzki, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Kolegium.

W sprawie natomiast sporne nie jest, że Skarżący należy do osób uprawnionych do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej matki, oraz że osoba podlegająca opiece legitymowała się wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym miejscu przypomnieć należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4 tej normy, jeżeli nie podejmują one zatrudnienia lub rezygnują z niego, bądź z innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten formułuje więc warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę dokonując oceny spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia.

W świetle powyższego, osoba ubiegająca się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy.

Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Podkreślić w tym miejscu należy, że ww. norma nie wymaga, by strona zrezygnowała z pracy zarobkowej, a wystarczającym jest, by nie miała realnej możliwości jej podjęcia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Sytuacja taka miała miejsce w analizowanej sprawie. Zarzuty podniesione w złożonym środku zaskarżenia koncentrują się bowiem wokół wskazania, iż rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad matką wymuszał na Skarżącym niepodejmowanie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację skargi kasacyjnej. Jak wskazano już wyżej – przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w sytuacji konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, oceniać należy każdorazowo w sposób zindywidualizowany. Istotne jest, by była to ocena aktualna, obejmująca walidację zakresu potrzeb podopiecznego, czynności, których wykonywanie jest konieczne w celach pomocowych oraz czasu, który wnioskujący o świadczenie poświęca na ich sprawowanie. Następnie należy odnieść powyższe do możliwości kontynuowania zatrudnienia, bądź podjęcia pracy przez opiekuna.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy zauważyć należy, że wynikający z akt stan zdrowia podopiecznej oraz zakres i wymiar czasu sprawowanej opieki nie pozwala na przyjęcie, że strona mogłaby aktualnie poza czynnościami opiekuńczymi być aktywna zawodowo. Bezsporne jest, że matka Skarżącego cierpi na [...] oraz [...] i znajduje się pod opieką psychologa. Ponadto jest ona osobą częściowo niesamodzielną, gdyż po mieszkaniu porusza się przy pomocy szafek zaś w większości czasu jest osobą leżącą. Zgodnie zaś z oświadczeniem Skarżącego osoba niepełnosprawna wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu, a w szczególności przy utrzymaniu higieny (kąpieli czy strzyżeniu włosów). Ponadto mierzy matce poziom cukru a także zachęca ją do spacerów. Skarżący podaje leki oraz przygotowuje i podaje posiłki. Ponadto codziennie wykonuje czynności gospodarstwa domowego o charakterze porządkowym oraz robieni zakupy. Skarżący załatwia sprawy urzędowe, opłaca rachunki oraz organizuje i towarzyszy matce w wizytach lekarskich czy realizuje recepty. Opieka świadczona jest z tej przyczyny całodobowo. Zatem na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że matka Skarżącego wymaga stałej pomocy osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Natomiast Sąd I instancji uznał, że zakres i charakter czynności, które wykonuje strona w związku z opieką nad matką umożliwia jej podjęcie zatrudnienia, także w niepełnym wymiarze czasu pracy. W konsekwencji wskazano na niezaistnienie związku przyczynowo – skutkowego, pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad matką.

Ocenę taką Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za nietrafną i nieznajdującą oparcia w zebranym materiale dowodowym. Trudno bowiem przyjąć, że matka Skarżącego, legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności, potrzebująca stałej pomocy w czynnościach higienicznych oraz obecności innej osoby w związku z [...], [...], chorobą [...] nie wymaga poświęcenia czasu i uwagi opiekuna w zakresie, który umożliwiałby Skarżącemu jednoczesne świadczenie pracy.

Dodatkowo zauważenia wymaga, że przytoczone powyżej czynności opiekuńcze wykonywane są przez stronę na stałe, nawet w godzinach nocnych i obejmują działania powtarzane wielokrotnie w ciągu dnia. Niekwestionowane jest również, że matka strony opieki w pełnym zakresie wymaga i bez tego typu pomocy ze strony innych osób nie może samodzielnie funkcjonować. W tej sytuacji niezasadnym było uznanie przez Sąd I instancji, że zakres czynności opiekuńczych nie spełnia więc przesłanki stałej i długotrwałej opieki.

Podkreślić tu należy, że w odniesieniu do sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych szczególnego rozważenia wymaga charakter wykonywanych przez nie czynności opiekuńczych – nawet tych związanych z przygotowaniem posiłku, utrzymaniem czystości w mieszkaniu, podaniem leków, etc. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień. Zakres czynności i częstotliwość z jaką Skarżący pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu w istotny sposób ogranicza ją czasowo i tym samym eliminuje z rynku pracy.

Błędne zatem jest stanowisko Kolegium zaakceptowane przez Sąd I instancji, że Skarżący może podjąć pracę, gdyż opieka sprawowana nad matką nie koliduje z podjęciem przez nią aktywności zawodowej. Należy ponownie podkreślić, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by strona zrezygnowała z pracy zarobkowej - wystarczy by jej nie podjęła z uwagi na w pełni ją absorbującą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Tak też jest w niniejszej sprawie. Zachodzi zatem oczywisty związek przyczynowy między brakiem podejmowania pracy przez Skarżącego, a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (matką).

Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaakceptować stanowiska SKO oraz Sądu I instancji odnośnie braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką strony.

Powyższe z kolei skutkuje uznaniem za usprawiedliwiony podniesiony w środku zaskarżenia zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., dotyczącego niewłaściwego zastosowania tej normy prawa materialnego.

Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącego kasacyjnie organy uwzględnią wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 4 u.ś.r., ocenę okoliczności niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej. Będą również zobowiązane rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. i uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.