Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3206/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 83 ust. 1, art. 124
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 września 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 668/23 w sprawie ze skargi D.M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2022 r. nr 992700/620/850/2021-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 1 września 2023 r. (sygn. akt II SA/Wa 668/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), określanej dalej jako "P.p.s.a.", uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy przyznania D.M. (M.) renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z 7 października 2021 r. przedstawicielka ustawowa małoletniego skarżącego zwróciła się do organu o przyznanie mu renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu A.M. We wniosku wskazano, że w związku ze śmiercią ojca skarżącego, który w głównej mierze pokrywał koszty utrzymania syna, jego sytuacja materialno-bytowa znacząco się pogorszyła, a sam skarżący ze względu na młody wiek nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Świadczenie w trybie zwykłym nie zostało mu przyznane ze względu na brak spełnienia przesłanki pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego w ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią ubezpieczonego, aczkolwiek przedstawicielka ustawowa skarżącego podkreśliła, że do wymaganego okresu zabrakło jedynie kilku miesięcy, bowiem ojciec skarżącego udowodnił staż pracy w wysokości 4 lat, 1 miesiąca i 25 dni w ostatnim dziesięcioleciu życia.

Decyzją z [...] listopada 2021 r. Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku wskazując, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS – zaistnienie szczególnych okoliczności uniemożliwiających ubezpieczonemu spełnienie warunków ustawowych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Z dokumentacji organu wynika, że ojciec skarżącego zmarł w wieku 38 lat i udokumentował jedynie 5 lat, 11 miesięcy i 28 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w latach 2014-2016 i 2020-2021 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Wobec ojca skarżącego we wskazanych okresach nie orzeczono o całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne okoliczności, które uniemożliwiałyby mu podjęcie zatrudnienia. W związku z powyższym organ uznał, że świadczenie jest nienależne.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek przedstawicielki ustawowej skarżącego organ decyzją z [...] lutego 2022 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję własną. Uzasadniając rozstrzygnięcie podkreślono, że przy ustalaniu świadczenia w drodze wyjątku bierze się pod uwagę łączny okres ubezpieczenia, który powinien być adekwatny do wieku ubezpieczonego, a niespełnienie tego warunku musi być skutkiem szczególnych okoliczności, które w niniejszej sprawie nie nastąpiły. Powtórzono, iż z dokumentacji organu wynika, że ojciec skarżącego w okresach od 14 kwietnia 2001 do 21 kwietnia 2008, od 4 lipca 2014 do 21 kwietnia 2016 oraz od 1 stycznia 2020 do 31 maja 2021 nie wykonywał żadnej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, a we wniosku o przyznanie świadczenia nie wskazano, żadnych okoliczności przez które zatrudnienie to nie mogło być przez niego podjęte. Organ dodał również, że elementem, który bierze się pod uwagę przy rozstrzyganiu kwestii przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest także sytuacja materialna wnioskującego, jednakże wszystkie przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS muszą zostać spełnione łącznie. Tym samym w ocenie organu zaskarżona decyzja była prawidłowa.

W skardze na powyższą decyzję skarżący reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową wniósł o jej uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zażądał dopuszczenia dowodu z dokumentu w postaci zaświadczenia o zatrudnieniu ojca skarżącego w okresie od 23 kwietnia 2018 r. do 8 lipca 2018 r. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podniósł, że art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia wprost uprawnienia do świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego, bowiem istotne jest czy przyczyną niespełnienia tego warunku były szczególne okoliczności, które w opinii skarżącego miały miejsce w niniejszej sprawie. Odnosząc się do wyliczonego przez organ stażu ubezpieczeniowego ojca skarżącego wskazano, że niezasadnie przyjęto za dzień rozpoczęcia wykonywania pracy zarobkowej ojca skarżącego dzień uzyskania przez niego pełnoletniości, natomiast czas zakończenia nauki szkolnej (ojciec skarżącego posiadał wykształcenie średnie) przypada na 19 rok życia. Co więcej w okresach od 14 kwietnia 2001 do 21 kwietnia 2008 czy od 4 lipca 2014 do 21 kwietnia 2016 przedstawicielka skarżącego wskazała, że nie było zasadą - zwłaszcza wśród ludzi młodych - wykonywanie pracy w oparciu o umowę o pracę tylko w oparciu o tzw. popularne wówczas "umowy śmieciowe".

W uzasadnieniu opisanego na wstępie wyroku uwzględniającego skargę wyjaśniono, że zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS organ zobligowany jest do stosowania przepisów k.p.a. w postępowaniach w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku. Oznacza to, że prowadząc postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie organ powinien dążyć do realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz starannie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie (art. 107 § 3 k.p.a.). Sąd stwierdził natomiast, że zaskarżona decyzja wydana została bez pełnego ustalenia i rozważenia okoliczności faktycznych, które mogły mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem z akt sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji poinformowano przedstawicielkę ustawową skarżącego o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań ani nie poinformowano o możliwości zgłoszenia wniosków dowodowych oraz złożenia do akt ewentualnych dowodów (dokumentów dotyczących zatrudnienia, czy stanu zdrowia zmarłego ojca małoletniego), które mogłyby przyczynić się do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Brak takiego działania ze strony organu doprowadził do sytuacji, w której dopiero na etapie postępowania sądowego przedstawicielka ustawowa złożyła do akt sprawy kopię dokumentu dotyczącego okresu zatrudnienia ojca skarżącego za granicą w okresie od 23 kwietnia 2018 r. do 8 lipca 2018 r., która w ocenie Sądu nie została uwzględniona w stażu ubezpieczeniowym ojca skarżącego.

Ponadto podkreślono, że w ostatnim dziesięcioleciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy ojca skarżącego, udokumentowano 4 lata, 1 miesiąc i 25 dni okresów składkowych i nieskładkowych, a więc relatywnie długi okres. Organ jednak nie zbadał, w oparciu o ewentualne wyjaśnienia przedstawicielki ustawowej skarżącego i dokumenty, czy w przypadku ojca skarżącego zaistniały jakiekolwiek usprawiedliwione ograniczenia aktywności zawodowej, np. z powodów zdrowotnych. Konieczne zatem było uchylenie decyzji i zobowiązanie organu do uzupełnienia postępowania dowodowego poprzez zwrócenie się do przedstawicielki ustawowej skarżącego o przedstawienie wszelkich, dostępnych jej dokumentów dotyczących zatrudnienia oraz stanu zdrowia zmarłego ojca skarżącego. Dopiero wtedy zajdzie możliwość oceny przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, żądając jego uchylenia w całości i oddalenia skargi, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Orzeczeniu zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. na przesłance z art. 174 pkt 1 ustawy P.p.s.a., to jest art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez przyjęcie, że pomimo, iż w okresach od 14 kwietnia 2001 r. do 21 kwietnia 2008 r., od 4 lipca 2014 r. do 21 kwietnia 2016 r. oraz od 1 stycznia 2020 r. do 31 maja 2021 r. ojciec skarżącego nie był całkowicie niezdolny do pracy, powyższe nie oznacza, że nie istniały przeszkody, które uniemożliwiały mu podjęcie zatrudnienia, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym i najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego data powstania całkowitej niezdolności do pracy, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, pozwala bowiem ustalić moment z którym osoba ubezpieczona nie miała obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego;

2) na podstawie art. 174 pkt. 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez błędne uznanie, że organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy z którego miałoby wynikać, że:

a. przed dniem 10 lipca 2021 r., tj. przed dniem śmierci ojca skarżącego pomimo braku orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy istniały szczególne okoliczności z powodu których nie spełnił on warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym podczas gdy zgodnie z ugruntowanym i z najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego data powstania całkowitej niezdolności do pracy, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, pozwała bowiem ustalić moment z którym ubezpieczony nie miał obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego, natomiast postępowanie również w tym zakresie zostało przez organ prawidłowo przeprowadzone poprzez wszechstronne zebranie materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie wszystkich istotnych kwestii;

b. organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, gdyż w ocenie Sądu I Instancji materiał dowodowy nie został przez organ wyczerpująco ustalony i oceniony, podczas gdy zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy, realizując zasadę prawdy obiektywnej zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., zobowiązane są co prawda do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale nie zwalnia to strony od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, a strona jest bowiem zobowiązana przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu,

c. poprzez błędne uznanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 10 k.p.a., że niezastosowanie i niepoinformowanie przez organ o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz złożenia własnych wniosków dowodowych, za pomocą których mógłby wykazać chociażby okoliczność, że zaszły szczególne okoliczności warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, podczas gdy skuteczne wniesienie takiego zarzutu wymaga uprawdopodobnienia istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a treścią rozstrzygnięcia, polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia podjętego wyrokiem byłaby inna.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołując się na orzecznictwo NSA organ wskazał, że rzeczywiście organy, realizując zasadę prawdy obiektywnej zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., zobowiązane są co prawda do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale nie zwalnia to strony od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy. Zobowiązana jest ona bowiem przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyroki NSA z: 27 lipca 2011 r. sygn. akt 11 OSK 1560/10, 18 grudnia 2018 r. sygn. akt 1 OSK 256/17, 27 czerwca 2019 r. sygn. akt 1 OSK 2168/17, 30 czerwca 2022 r. sygn. akt 111 OSK 5191/21). Organ nie jest zatem zobligowany do poszukiwania materiału dowodowego, w szczególności gdy strona postępowania nie powołuje żadnych okoliczności mogących potencjalnie świadczyć o zaistnieniu szczególnych okoliczności. W przedmiotowej sprawie skarżący reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową w postępowaniu przed organem opisując szczególne okoliczności, które w jego ocenie zaszły wskazywał na fakt, że ojciec skarżącego "nie leczył się przewlekle" i "zmarł nagle w niewyjaśnionych dotychczas okolicznościach". Nie było zatem żadnych podstaw dla organu, aby zwrócić się do przedstawicielki ustawowej skarżącego o przesłanie ewentualnych dokumentów dotyczących stanu zdrowia ojca skarżącego. Odnosząc się do okresu zatrudnienia ojca skarżącego w Królestwie Niderlandów od 23 kwietnia 2018 r. do 8 lipca 2018 r. organ zaznaczył, że do dnia sporządzenia skargi kasacyjnej nie uzyskano potwierdzenia ubezpieczenia za ten okres, natomiast nawet w przypadku zaliczenia go do stażu ubezpieczeniowego nie ma on wpływu na przyznanie prawa do renty rodzinnej.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19; wyrok NSA z dnia 1 marca 2023 r., I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący kasacyjnie wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2022 r., I OSK 931/22).

Rozpatrywana w niniejszej sprawie skarga kasacyjna koncentruje się wokół kwestii prawidłowości zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, natomiast zasadniczy problem sprowadza się do pytania - czy rzeczywiście organ nie dopełnił obowiązków przy gromadzeniu materiału dowodowego poprzez niezrealizowanie zasady czynnego udziału strony i zapewnienia jej możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji administracyjnej w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji w tym zakresie, że na podstawie regulacji art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS "[w] postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej", a tym samym w postępowaniu administracyjnym dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku miały zastosowanie zasady dotyczącej udziału stron i zasady gromadzenia materiału dowodowego. Przepis art. 10 § 1 K.p.a. stanowi, że "organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań". W ocenie Sądu pierwszej instancji organ naruszył powyższy przepis i Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko.

Z akt sprawy nie wynika, aby organ podjął jakikolwiek kontakt z przedstawicielką ustawową skarżącego w celu umożliwienia wypowiedzenia się na temat zebranych dowodów przed wydaniem decyzji, zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji. Jedynie w notatce z 4 stycznia 2022 r. wskazano, że pracownik organu kontaktował się z przedstawicielką skarżącego, natomiast kontakt ten dotyczył jedynie sytuacji materialnej skarżącego (decyzji o zasiłku rodzinnym). Jak przyjęto w orzecznictwie do "naruszenia zasady czynnego udziału stron w toczącym się postępowaniu administracyjnym dochodzi w sytuacji, gdy na skutek naruszenia powyższych przepisów strona nie miała możliwości uczestniczenia w konkretnych czynnościach procesowych, a w następstwie tego nie mogła zrealizować przysługujących jej praw, a naruszenie to nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach postępowania" (wyrok NSA z 10.10.2023 r., III OSK 633/22, LEX nr 3687693). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem brak odpowiedniego działania ze strony organu podczas gromadzenia materiału dowodowego doprowadził do niekompletnego obrazu stanu faktycznego sprawy.

W tym miejscu należy również odnieść się do twierdzeń organu, zgodnie z którymi, aby skutecznie podnieść zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 10 k.p.a. konieczne jest uprawdopodobnienie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a treścią rozstrzygnięcia, polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia podjętego wyrokiem byłaby inna. W przedmiotowej sprawie natomiast związek przyczynowy jest oczywisty, bowiem już na etapie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ujawnione zostały dowody, które w sposób znaczący mogłyby wpłynąć na wysokość stażu ubezpieczeniowego ojca skarżącego w ostatnim dziesięcioleciu życia. Przedstawicielka ustawowa skarżącego przedstawiła bowiem zaświadczenie o zatrudnieniu w okresie od 23 kwietnia 2018 r. do 8 lipca 2018 r. oraz wskazała, że ojciec skarżącego posiadał wykształcenie średnie, co oznacza, że zakończył swoją edukację w wieku 19 lat, a nie jak przyjął organ w momencie osiągnięcia pełnoletności. Okoliczności te mogły zostać przez przedstawicielkę skarżącego powołane wcześniej, gdyby miała ona możliwość wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji. Warto również zaznaczyć, że wymagana przepisami liczba okresów składkowych i nieskładkowych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym wynosi pięć lat, a zatem różnica między okresem wykazanym, a okresem wymaganym jest niewielka, natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że "w przypadku gdy między wymaganą a rzeczywistą ilością okresów składkowych różnica jest niewielka to wnioskującemu łatwiej jest wykazać przed organem, że dążył do spełnienia wymogów ustawowych, ale wskutek zewnętrznych i niezależnych od jego woli szczególnych okoliczności nie był w stanie wypracować odpowiedniej ilości" (wyrok NSA z 11 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 207/23).

Zbyt dużo okoliczności wpływających na stan faktyczny nie zostało rozpatrzonych przez organ, aby uznać w sposób bezsporny, że nie miałoby to wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, zatem konieczne jest aby organ, zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku WSA w Warszawie, uzupełnił materiał dowodowy i ponownie przeanalizował kwestię czy można uznać w niniejszej sprawie, że doszło do zaistnienia szczególnych okoliczności uzasadniających niespełnienie warunków do przyznania świadczenia w trybie zwykłym.

Za nieskuteczny należy również uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania oraz zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne uznanie, że przed dniem śmierci ojca skarżącego pomimo braku orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy istniały szczególne okoliczności z powodu których nie spełnił on warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, podczas gdy z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, ze data powstania całkowitej niezdolności do pracy, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, pozwała bowiem ustalić moment z którym ubezpieczony nie miał obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że z powyższego wyroku NSA z 15 lipca 2022 r, sygn. akt III OSK 4314/21, wynika bezspornie, że śmierć ubezpieczonego albo orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające jego niezdolność do pracy jest niepodważalnym dowodem wskazującym konkretną datę, od której niemożliwe byłoby podjęcie przez ubezpieczonego działalności zarobkowej, jednakże nie oznacza to, że są to jedyne sytuacje, które będą mieściły się w zakresie zastosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Co więcej należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie - nawet przyjmując, że stan faktyczny został właściwie ustalony – główną przeszkodą w przyznaniu świadczenia było, jak wynika z decyzji organu, niespełnienie przez ubezpieczonego (ojca skarżącego) przesłanki zajścia szczególnych okoliczności uniemożliwiających ubezpieczonemu podjęcie zatrudnienia w celu wypracowania odpowiedniej liczby okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Nie jest w niniejszej sprawie zatem sporne, kiedy doszło do niezdolności do pracy, ale problem merytoryczny odnosi się do kwestii, czy w okresie ostatniego dziesięciolecia życia istniała jakaś przyczyna, która uniemożliwiła ojcu skarżącego podjęcie zatrudnienia tak aby wypracować co najmniej pięć lat okresów składkowych i nieskładkowych – zgodnie z art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W związku z powyższym zarzut ten nie mógł odnieść skutku.

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się zarzucanych naruszeń prawa, zatem na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.