Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 256/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: par. 4, par. 6, par. 7, par. 8
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 235, art. 237 par. 1 pkt 3-6, par. 1 z indeksem 1, art. 298 z indeksem 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1465
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
article: par. 2, par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2369
law: Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej
article: par. 5, par. 6, par. 7, par. 10, par. 11
journal: Dz.U. 2005 nr 81 poz 716
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz  ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Adam Osik (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 5 kwietnia 2024 r., nr OHP.906.2.8.2024.MC w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2024 r., nr OHP.9022.9.62.2021.AW.32.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 lutego 2024 r. nr OHP.9022.9.62.2021.AW.32, wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) – dalej jako: "k.p.a." i art. 5 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2023r., poz. 338 ze zm.), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku nie stwierdził u D. G. choroby zawodowej - choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa: COVID-19, wymienionej w poz. 26 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1465).

Organ wskazał, że D. G. rozpoczęła pracę zawodową w dniu 9 czerwca 1988 r. w Urzędzie Pocztowo-Telekomunikacyjnym nr [...] w G., na stanowisku doręczyciela. W maju 1999 r. objęła stanowisko listonosza w Oddziale Oddawczym Okręgowego Urzędu Pocztowego nr [...] w G., a następnie w Urzędzie Pocztowym nr [...] w G. Od dnia 7 marca 2012 r. do 30 września 2021 r. pracowała na stanowisku listonosza w Urzędzie Pocztowym nr [...] w G. Praca D. G. na stanowisku listonosza w Urzędzie Pocztowym nr [...] w G. polegała na posortowaniu poczty i dostarczeniu poczty do adresatów. Po zakończeniu pracy w terenie, D. G. wracała do urzędu pocztowego i rozliczała się z dostarczonych przesyłek. Podczas wykonywanych czynności zawodowych strona postępowania miała bezpośredni kontakt z klientami m.in. podczas dostarczania przesyłek poleconych.

Zgodnie z pismem Poczty Polskiej S.A. z dnia 25 października 2021 r., pracodawca, w związku z wprowadzeniem na terenie kraju stanu epidemii wirusa SARS CoV-2, opracował i wdrożył wytyczne w sprawie zasad postępowania w celu zmniejszenia rozprzestrzeniania się patogenu poprzez zapewnienie maseczek ochronnych, rękawiczek jednorazowych czy płynów do dezynfekcji rąk. Ponadto, jak wskazała D. G., podczas wyjaśnienia wniesionego ustnie w dniu 14 października 2021 r., naczelnik urzędu udostępniał pracownikom listę mieszkań, w których aktualnie odbywano izolację lub kwarantannę, które nie były obsługiwane.

D. G. uzyskała wynik pozytywny badania pod kątem zakażenia wirusem SARS CoV-2 w dniu 9 marca 2021 r. Badanie wykonała w związku z pojawieniem się w dniu 6 marca 2021 r. objawów wskazujących na zarażenie. W wywiadzie epidemiologicznym sporządzonym przez upoważnionego przedstawiciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku w dniu 10 marca 2021 r. nie ujawniono zawodowego ani pozazawodowego źródła zakażenia wirusem SARS CoV-2. Ponadto zgodnie z dokumentacją Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Gdańsku, w okresie poprzedzającym zakażenie D. G., nie stwierdzono ogniska epidemiologicznego ww. wirusa w miejscu pracy tj. w Urzędzie Pocztowym nr [...] w G.

Na podstawie dokumentacji medycznej oraz badania lekarza specjalisty chorób zakaźnych, przeprowadzonego w jednostce orzeczniczej I stopnia, lekarz orzecznik z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Gdańsku rozpoznał u D. G. COVID-19, jednocześnie nie uznając zawodowej etiologii schorzenia i wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W dniu 15 stycznia 2024 r. organ otrzymał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wystawione przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi. Na podstawie wywiadu oraz badań przeprowadzonych w trakcie hospitalizacji w ww. Instytucie potwierdzono u D. G. zakażenie wirusem SARS CoV-2 wywołującym chorobę zakaźną COVID-19, której następstwem była izolacja domowa w dniach od 9 do 18 marca 2021 r., jednakże nie uznano zawodowej etiologii schorzenia.

Lekarz orzecznik podkreślił, iż "(...) ryzyko zakażenia związane z tak zakaźnym patogenem jakim jest wirus SARS CoV-2 w trakcie epidemii, w okresie przed uzyskaniem odporności populacyjnej istniało podczas codziennych kontaktów z członkami rodziny, których status epidemiologiczny był wówczas nieznany, jak również podczas kontaktów z innymi osobami np. w sklepie czy autobusie". Zawodowa etiologia choroby zakaźnej jaką jest COVID-19 miałaby miejsce w przypadku wystąpienia istotnego ryzyka zakażenia wirusem SARS CoV-2 w miejscu pracy, po udowodnionym kontakcie z osobą, u której rozpoznano infekcję wywołaną ww. czynnikiem biologicznym. W przedmiotowym przypadku brak jest dowodów pozwalających na przyjęcie z pewnością lub wysokim prawdopodobieństwem, że rozpoznane u D. G. zakażenie nastąpiło na skutek wykonywanej pracy.

Ponadto lekarz orzecznik podkreślił, iż "(...) podjęte przez pracodawcę środki profilaktyczne w związku z ówcześnie trwającą epidemią były zgodne z zalecanymi procedurami zapobiegania zakażeniu wirusem SARS CoV-2, zaś odpowiedzialna realizacja zalecanych środków profilaktycznych stwarzała warunki dla uniknięcia zakażenia".

Organ wskazał, że zgodnie z wytycznymi do rozpoznawania chorób zakaźnych jako chorób zawodowych opracowanych przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi, stwierdzenie choroby zawodowej - choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa: COVID-19 w przypadku pracowników "(...) innych (niż medyczna) grup zawodowych, decyzja o rozpoznaniu choroby zawodowej powinna być podejmowana za każdym razem indywidulanie, między innymi po potwierdzeniu istotnego ryzyka zakażenia wirusem SARS CoV-2 w miejscu pracy i przy braku dowodów na pozazawodowe źródło zakażenia".

Mimo rozpoznania u D. G. jednostki chorobowej - choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa: COVID-19, wymienionej w poz. 26 wykazu chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022r., poz. 1836) dalej jako: "rozporządzenie", materiał dowodowy zebrany w przedmiotowej sprawie nie wykazał, aby na stanowisku pracy listonosza w Urzędzie Pocztowym nr [...] w G. występowało istotne, czyli większe niż u ogółu społeczeństwa, narażenie na zakażenie wirusem SARS CoV-2. Ponadto wdrożone przez byłego pracodawcę działania profilaktyczne na okres trwania epidemii wirusa SARS CoV-2, dodatkowo niwelowały to ryzyko. Tym samym brak jest zależności przyczynowo-skutkowej pomiędzy rozpoznaną jednostką chorobową, a charakterystyką wykonywanej pracy.

Decyzją z dnia 5 kwietnia 2024 r. nr OHP.906.2.8.2024.MC, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpoznaniu odwołania D. G. od wyżej opisanej decyzji organu pierwszej instancji, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że strona skorzystała z przysługującego jej prawa do przeprowadzenia ponownego badania, a tożsamość rozstrzygnięć i spójność w treści obu wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich nie budzi wątpliwości.

Oceniając narażenie zawodowe organ pierwszej instancji uwzględnił okres narażenia od marca 2020 roku, tj. od chwili wystąpienia w Polsce pierwszego udokumentowanego przypadku zachorowania na COVID-19. Z karty oceny narażenia zawodowego i zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że D. G. podczas pracy w Poczcie Polskiej S.A. z siedzibą w Warszawie - Urząd Pocztowy nr [...] w G., ul. [...] w okresie od 1 marca 2020 r. do 30 września 2021 r. nie była narażona na czynnik biologiczny wirus SARS-CoV-2.

Według zgodnych oświadczeń strony i Poczty Polskiej S.A. pracodawca opracował i wdrożył wytyczne w sprawie zasad postępowania w celu zmniejszenia ryzyka rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2 poprzez zapewnienie pracownikom maseczek, jednorazowych rękawiczek i płynów do dezynfekcji rąk.

Oświadczenie strony o chronologicznym osobowym postępie zakażeń w Urzędzie Pocztowym nr [...] w G. nie jest w ocenie organu II instancji wiążące, gdyż nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Zgodnie z informacjami zawartymi w wywiadzie epidemiologicznym z dnia 10 marca 2021 r. strona nie potwierdziła, aby miała kontakt z osobą zakażoną wirusem SARS-CoV-2 lub podejrzaną o takie zakażenie w ciągu ostatnich 14 dni przed wystąpieniem u niej objawów chorobowych. Również (jak wskazano w karcie oceny narażenia zawodowego i w treści decyzji) w dokumentacji Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Gdańsku, w okresie poprzedzającym zakażenie D. G., nie stwierdzono ogniska epidemiologicznego wirusa SARS-CoV-2 w miejscu pracy, tj. Urzędzie Pocztowym nr [...] w G.

W niniejszym przypadku brak jest dowodów pozwalających na przyjęcie z pewnością lub przeważającym prawdopodobieństwem zawodowej etologii zakażenia. Zatem nie została spełniona przesłanka pozwalająca stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że stwierdzona jednostka chorobowa została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję D. G. podniosła, że organy nie wykazały się rzetelnością w wyjaśnianiu narażenia w miejscu jej pracy. Pominięto jej oświadczenie o chronologicznym osobowym postępie zakażeń koronawirusem w urzędzie pocztowym nr [...] w G. wskazując na możliwość zakażenia poza miejscem pracy. Organ nie wykazał się dociekliwością w sprawdzeniu obostrzeń o zachowanie dystansu w miejscu pracy. Biorąc pod uwagę chronologiczną kolejność zachorowań pracowników w miejscu jej pracy była ona trzecią osobą zakażoną i nie ostatnią. Pierwszym zarażonym, który nie poszedł do lekarza z obawy o swoje miejsce pracy, był listonosz samochodowy P. D., drugim zarażonym był R. K., który trafił do szpitala na SARS CoV-2, skarżąca zaś była trzecią osobą zarażoną, a po niej były jeszcze następne osoby. Skarżąca nie zna kolejności zachorowań współpracowników ale wszyscy przechodzili we wspomnianym okresie jej zwolnienia lekarskiego COVID. Przełożona nie zgłosiła ogniska chorobowego a rozpowszechniła wiadomość, że miała miejsce dezynfekcja placówki. Z uwagi na chorujących pracowników placówki pocztowej nie zgłoszono ogniska zakażeń, bo skutkowałoby to zamknięciem placówki, czego naczelnik chciała uniknąć. Skarżąca podniosła nadto, że nikt z jej bliskich nie był chory wcześniej niż ona. Co do niemożliwości zakażenia się od klientów ze względu na stosowane środki ochrony, którymi były bawełniane maseczki przeciwbakteryjne, to skarżąca wskazała, że zastosowany filtr w maseczkach otrzymanych od pracodawcy to BFE>98% niespełniający norm co do wirusów, więc narażenie również zachodziło. O miejscach z ogniskiem SARS-Cov-2 była skarżąca poinformowana, lecz nikt nie informował o ogniskach bezobjawowych. Natomiast w urzędzie pocztowym w małym pomieszczeniu przy niezachowaniu dystansu (biurka za blisko siebie) przebywało ośmiu pracowników, gdzie narażenie na COVID było bardzo duże. Biorąc pod uwagę rozprzestrzenianie się wirusa w małych pomieszczeniach drogą kropelkową i kolejność w zakażeniach pracowników w miejscu swej pracy skarżąca uważa, że do zakażenia doszło w trakcie wykonywania obowiązków służbowych listonosza. Następstwem przebycia COVID przez skarżącą są zaniki pamięci brak kondycji, osłabiony węch, zespół chronicznego zmęczenia, problemy sercowo naczyniowe, duszności, uczucie chłodu.

W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oświadczenia skarżącej o chronologicznym osobowym postępie zakażeń w Urzędzie Pocztowym nr [...] w G. nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym i są sprzeczne z informacjami udzielonymi pracownikowi Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Gdańsku przez skarżącą w trakcie wywiadu epidemiologicznego w dniu 10 marca 2021 r., w którym odnotowano, co następuje. Jako zakład pracy wskazano Urząd Pocztowy G. [...], ul. [...], ostatni dzień pobytu w pracy to 5 marca 2021 roku, nie ujawniono zawodowego ani pozazawodowego źródła zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Skarżąca nie podała, aby miała kontakt z osobą zakażoną wirusem SARS-CoV-2 lub podejrzaną o takie zakażenie w ciągu ostatnich 14 dni przed wystąpieniem u niej objawów chorobowych.

Na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 r. skarżąca, podtrzymując zarzuty zawarte w skardze, oświadczyła, że zaraziła się wirusem COVID-19 w urzędzie pocztowym, w którym pracowała. Jak pracowała w terenie to noszone były maseczki i rękawiczki, natomiast w placówce pocztowej nie przestrzegano tych zasad, pracownicy pracowali bardzo blisko siebie. Zdaniem skarżącej zaraziła się od kolegi, który był chory lecz nie poszedł na zwolnienie. Po skarżącej były jeszcze dwie osoby chore, być może inne również, które nie poszły na zwolnienie. Nie była w szpitalu w związku z tą chorobą, ale bardzo ciężko ją przeszła. Skarżąca chorowała w marcu 2021 r. Do rodziny nie jeździła. Córka miała wówczas 23 lata i nie pracuje, gdyż jest osobą niepełnosprawną. W urzędzie było specjalne pomieszczenie dla listonoszy. Rano spędzali tam czas razem od 7:30/8:00 do 11:00 godziny, trzeba było przygotować i podzielić przesyłki. Po południu skarżąca wracała do urzędu tylko po to, żeby zrobić rozliczenie. Przebywała wtedy w pomieszczeniu dla listonoszy godzinę lub dwie. Wówczas nie wszyscy byli w pomieszczeniu, niektórzy przebywali w terenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury zasad współżycia społecznego czy celowościowej.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania.

Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem organy nie dokonały w sprawie wszystkich koniecznych ustaleń i nie rozpoznały sprawy w jej całokształcie, co stanowiło o istotnym naruszeniu przepisów art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Istotą sporu jest to, czy zostały spełnione przesłanki pozwalające na stwierdzenie u skarżącej choroby zawodowej, a co za tym idzie czy okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że były podstawy do jej stwierdzenia.

Zgodnie z definicją sformułowaną w art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1320 ze zm.) dalej jako "k.p."., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Przepis art. 2352 k.p. stanowi natomiast, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 k.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1287) dalej jako "rozporządzenie", określające wykaz chorób zawodowych, a także okresy, w których wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych.

Z przytoczonych regulacji normatywnych wynika, że tylko rozpoznanie u badanego jednej z chorób wskazanych w wykazie chorób zawodowych pozwala organowi inspekcji sanitarnej na wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Niezbędne jest również ustalenie, że wystąpienie zdiagnozowanej jednostki chorobowej, zamieszczonej w powyższym wykazie, bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w miejscu pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Ponadto, rozpoznanie choroby zawodowej w trakcie trwania zatrudnienia uzależnione jest od istnienia narażenia zawodowego, a w przypadku ustania zatrudnienia, od wystąpienia objawów choroby w okresie ustalonym rozporządzeniem. Brak którejkolwiek z wymienionych przesłanek w stanie faktycznym sprawy wyklucza możliwość stwierdzenia choroby zawodowej. Nie można jej zatem stwierdzić zarówno wtedy, gdy choroba wskazana w wykazie nie została spowodowana działaniem narażenia zawodowego jak i wówczas, gdy udokumentowane objawy tej choroby wystąpiły po upływie okresu ustalonego w rozporządzaniu.

Element formalny pozwalający na przyjęcie choroby zawodowej, tj. wskazanie danej choroby w określonym wykazie został w niniejszej sprawie spełniony. Skarżąca zachorowała na COVID-19 w przebiegu zakażenia wirusem SARS-CoV-2. We wskazanym powyżej wykazie chorób zawodowych znajdują się "choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa" – pkt 26 wykazu, a zakażenie COVID-19 jest chorobą zakaźną o podłożu wirusowym, która atakuje drogi oddechowe (może wywołać objawy podobne do przeziębienia, niemniej jednak w cięższych przypadkach wywołuje powikłania takie jak zapalenie płuc czy niewydolność oddechową), a za rozwinięcie się tej choroby odpowiada koronawirus SARS-CoV-2. Podkreślenia wymaga, że w odniesieniu do COVID-19, podobnie jak w przypadku innych chorób zakaźnych czy pasożytniczych nie można określić okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym – w części wskazanego powyżej wykazu określonej jako: "Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym" obok pkt 26 dotyczącego chorób zakaźnych lub pasożytniczych albo ich następstw wskazano bowiem: "nie można określić".

Podzielając poglądy sformułowane w orzecznictwie sądowym podkreślić należy, że na gruncie art. 2351 k.p. pojęcie "wysokie prawdopodobieństwo" należy interpretować w ten sposób, że praca w określonych warunkach narażenia powoduje wyższe aniżeli przeciętne ryzyko rozwoju choroby zawodowej. Rzeczą organu prowadzącego postępowanie z wniosku o stwierdzenie choroby zawodowej jest zatem ustalenie danych dotyczących środowiska pracy wnioskodawcy, występujących czynników ryzyka, określenie wykonywanych przez pracownika czynności i ich ewentualnego wpływu na powstanie choroby zawodowej. Nie jest jednak wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym"), a stwierdzonym schorzeniem. Uznanie danej choroby za chorobę zawodową zależy od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być przy tym zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość. Możliwe jest bowiem uznanie choroby za zawodową, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie. Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana wyłącznie przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą, pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 567/19 i z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3100/17 oraz powołane tam orzecznictwo, wszystkie jak dalej przywoływane orzeczenia sadów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest szczególnym rodzajem postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzja o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydawana jest na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jej wydanie poprzedza zatem postępowanie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej. W zakresie tego postępowania, na zasadzie § 6 ust. 1 rozporządzenia, orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne wskazane w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zatrudniony w jednostce orzeczniczej.

Odpowiednie badania, stanowiące podstawę do wydania orzeczenia, przeprowadza jednostka orzecznicza I stopnia, do której pracownik lub były pracownik jest kierowany przez właściwy organ inspekcji sanitarnej (§ 4 ust. 1 rozporządzenia). Jeśli pracownik nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego wydanego po przeprowadzeniu badań, stosownie do § 7 ust. 1 rozporządzenia może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Na zasadzie § 8 ust. 2 rozporządzenia właściwy powiatowy inspektor sanitarny może z kolei wystąpić do jednostki orzeczniczej o dodatkową konsultację, podjąć czynności wyjaśniające lub żądać od lekarza, który wydał orzeczenie jego dodatkowego uzasadnienia. Wskazany przepis stanowi bowiem, że jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.

Z treści powyższych przepisów rozporządzenia wynika, że postępowanie w przedmiocie wydania orzeczenia lekarskiego, jakkolwiek mieści się w granicach postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej i stanowi jego niezbędny element, to jednak ma odrębny charakter. To w ramach tego postępowania pracownik lub były pracownik poddawany jest badaniom, których wyniki, obok dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego, stanowią podstawę do wydania orzeczenia lekarskiego, przez uprawnionego lekarza. Przedmiotem tego orzeczenia jest rozpoznanie choroby zawodowej albo stwierdzenie braku podstaw do jej rozpoznania.

Oznacza to, że kwestia rozpoznania choroby zawodowej nie należy do kompetencji właściwego organu inspekcji sanitarnej, a orzeczenie lekarskie wydane w tym przedmiocie nie musi odpowiadać wymogom decyzji administracyjnej. Opiera się ono na wiadomościach specjalnych lekarza spełniającego określone wymagania kwalifikacyjne i stanowi środek dowodowy, co do rozpoznania określonej choroby. Brak jest podstaw prawnych do oceny przez organy inspekcji sanitarnej dokumentacji medycznej pracownika i prowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie rozpoznania i przyczyn choroby zawodowej. Analiza dokumentacji pod kątem ewentualnej zawodowej etiologii schorzenia należy do kompetencji lekarzy orzeczników, a nie organów inspekcji sanitarnej, gdyż to lekarzom orzecznikom, jako specjalistom medycyny pracy, znana jest specyfika czynności zawodowych mogących mieć wpływ na rozwój schorzeń ujętych w wykazie chorób zawodowych.

Zgodnie z zapisami § 6 rozporządzenia orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, wydawane jest na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (ust. 1). Przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego na czynniki biologiczne uwzględnia się rodzaj czynnika, ustalenie kontaktu, okresu utajenia oraz stwierdzenie mechanizmu działania lub drogi szerzenia się czynnika, bez konieczności określenia stężenia tego czynnika (ust. 2 pkt 2). Natomiast jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie: w tym m.in. do pracodawcy - w zakresie obejmującym przebieg oraz organizację pracy zawodowej pracownika lub byłego pracownika, w tym pracę w godzinach nadliczbowych, dane o narażeniu zawodowym, obejmujące także wyniki pomiarów czynników szkodliwych wykonanych na stanowiskach pracy, na których pracownik był zatrudniony, stosowane przez pracownika środki ochrony indywidualnej, a w przypadku narażenia pracownika na czynniki o działaniu uczulającym (alergenów) - także o przekazanie próbki substancji, w ilości niezbędnej do przeprowadzenia badań diagnostycznych (ust. 5 pkt 1), a także pracownika lub byłego pracownika - w zakresie uzupełnienia wywiadu zawodowego przeprowadzonego przez lekarza wykonującego zawód w ramach wykonywania działalności leczniczej lub zatrudnionego w podmiocie leczniczym albo właściwego państwowego inspektora sanitarnego wydającego skierowanie na badanie w związku z podejrzeniem choroby zawodowej (ust. 5 pkt 5).

Z kolei ocena narażenia zawodowego, stanowiąca podstawę wydania orzeczenia lekarskiego, stosownie do § 4 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia, przeprowadzana jest przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego. Sporządzana jest na odpowiednim formularzu przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a jeżeli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, w przypadku wątpliwości dotyczącej zgromadzonej dokumentacji, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy z uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego.

W świetle przywołanych powyżej przepisów obowiązującego prawa kolejnym obowiązkiem orzekających w niniejszej sprawie organów było zbadanie, czy wystąpił związek przyczynowy między objętą wykazem chorobą a warunkami wykonywanej przez skarżącą pracy, tj. zgodnie z wolą ustawodawcy ustalenie czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że choroba na którą zachorowała, tj. COVID-19, została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Oceny owego narażenia zawodowego należy dokonać przez pryzmat warunków pracy. Właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, w szczególności przeprowadza ocenę narażenia zawodowego oraz sporządza kartę oceny narażenia zawodowego, którą wraz ze skierowaniem na badania przekazuje do jednostki orzeczniczej I stopnia. W myśl § 4 ust. 1a rozporządzenia ocenę narażenia zawodowego sporządza się na formularzu określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 237 § 4 pkt 1 k.p., przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 2981 k.p. przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a jeżeli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, w przypadku wątpliwości dotyczącej zgromadzonej dokumentacji, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy z uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego. Przepis art. 2981 k.p. zawiera delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw pracy, na podstawie której Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 10 grudnia 2018 r. rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej (Dz.U. z 2018 r., poz. 2369 ze zm.), w którym m.in. określono zakres, sposób i warunki prowadzenia, przechowywania oraz zmiany postaci dokumentacji pracowniczej, z uwzględnieniem wymagań dotyczących dokumentacji w postaci elektronicznej. Jak wynika ze wskazanego rozporządzenia pracodawca prowadzi oddzielnie dla każdego pracownika akta osobowe (§ 2), przy czym akta osobowe pracownika – jak wskazano w § 3 - obejmują m.in. oświadczenia i dokumenty dotyczące przebiegu zatrudnienia, a w tym m.in.: zakres czynności (zakres obowiązków), potwierdzenie poinformowania pracownika chociażby o: - o warunkach zatrudnienia (art. 29 § 3 i art. 291 § 2 k.p.) oraz o zmianie warunków zatrudnienia (art. 29 § 32 i art. 291 § 4 k.p.), o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną prac, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami (art. 226 pkt 2 k.p.).

Podkreślić należy, że jakkolwiek tryb postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest szczególnym rodzajem postępowania administracyjnego, to jednak regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu nie modyfikują zasad ogólnych postępowania administracyjnego określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego w tym zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Stanowią one lex specialis wobec przepisów k.p.a. i jedynie uzupełniają ogólne regulacje postępowania administracyjnego, poprzez ich uszczegółowienie i dostosowanie do specyfiki rozpatrywanych spraw. W pozostałym, nieuregulowanym przez rozporządzenie zakresie, do postępowania tego znajdują zastosowanie zasady postępowania administracyjnego, które nakładają na organy szereg obowiązków związanych z ustalaniem stanu faktycznego sprawy, jak i jego oceną.

Zgodnie zatem z art. 7 k.p.a. organy inspekcji sanitarnej winny podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). W granicach tego obowiązku mieszczą się między innymi kompetencje organu wynikające z § 8 ust. 2 rozporządzenia oraz realizowany w tym zakresie wymóg z art. 75 § 1 k.p.a. dopuszczenia jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Ocena zebranego materiału dowodowego powinna być natomiast dokonana według wymagań wynikających z art. 80 k.p.a., tj. na podstawie całokształtu materiału dowodowego i powinna znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, które winno realizować zasadę przekonywania określoną w art. 11 k.p.a. i odpowiadać regulacji z art. 107 § 3 k.p.a.

Orzekając o chorobie zawodowej, organ inspekcji sanitarnej powinien mieć przy tym na uwadze, że orzeczenie jednostki orzeczniczej w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej jest tylko jednym z dowodów podlegających ocenie i nie zastępuje oceny organu w zakresie stwierdzenia choroby zawodowej. Jest ono opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., która podlega swobodnej ocenie stosownie do art. 80 k.p.a. O ile zatem, w świetle przepisów rozporządzenia bez tej opinii, bądź sprzecznie z nią, organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby to jednak dokonując jej oceny, w granicach wskazanych art. 80 k.p.a., winien zwrócić uwagę na jej właściwe uzasadnienie i spełnienie przesłanek formalnych. Tylko bowiem właściwie sporządzona i uzasadniona opinia lekarska, która nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów, może być powołana jako środek dowodowy i podstawa decyzji wydawanej w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.

Podkreślić trzeba, że związanie orzeczeniem lekarskim nie jest tożsame z bezkrytycznym akceptowaniem zawartych w nim informacji i twierdzeń. Obowiązkiem organu inspekcji sanitarnej jest zbadanie, czy wydane orzeczenie lekarskie wyjaśniło istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i czy opinia ta jest rzeczowo i przekonywająco uzasadniona. Ocena ta winna dotyczyć sposobu argumentacji, jasności przekazu, kompletności, wszechstronnego wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, a także braku sprzeczności orzeczenia z definicją choroby zawodowej, określoną przepisami prawa.

W przypadku stwierdzenia, że orzeczenie nie jest wystarczające do wydania decyzji - jest niejasne, niepełne albo sprzeczne z innymi dowodami, zgodnie z § 8 ust. 2 rozporządzenia inspektor sanitarny może wystąpić do lekarza, który wydał orzeczenie, z żądaniem dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, bądź też wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. Może również podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego, o którym mowa w § 8 ust. 1 rozporządzenia.

Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Jako opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinno zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów, zwłaszcza gdy wynikają z nich odmienne oceny, w tym do oceny narażenia zawodowego.

Z kolei powołane wcześniej przepisy art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nakazują organom inspekcji sanitarnej w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie jego całokształtu ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Stąd, choć orzeczenie lekarskie stanowi środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, podlega weryfikacji tak jak każdy inny dowód w sprawie. Jeżeli orzeczenie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem, organ nie może samodzielnie go podważać w kwestii rozpoznania lub braku rozpoznania choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych. Ocena w zakresie zaistnienia ustawowych przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej ostatecznie należy zawsze do organu wydającego decyzję, który dokonując ustaleń w tym zakresie samodzielnie, m.in. przeprowadza ocenę narażenia zawodowego i bada zaistnienie przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że istotnym elementem prawidłowej oceny warunków pracy na potrzeby ewentualnego stwierdzenia u pracownika (byłego pracownika) choroby zawodowej, tj. oceny tych warunków przez pryzmat tego, czy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba pracownika (byłego pracownika) została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, a tym samym ustalenia czy okoliczności konkretnej sprawy wskazują na wystąpienie związku przyczynowego między ujętą w wykazie chorobą a warunkami wykonywanej pracy - jest zgromadzenie i ocena rzetelnie prowadzonej przez pracodawcę dokumentacji pracowniczej, a w tym przede wszystkim dokumentacji obrazującej przebieg zatrudnienia. Podkreślić przy tym należy, że dokumentacja przebiegu zatrudnienia jest również – obok badań lekarskich i dokumentacji medycznej – podstawą do dokonania ustaleń faktycznych. Istotna jest również ocena – w oparciu o dokumenty, które zobligowany jest posiadać pracodawca, organizacji pracy zawodowej pracownika (byłego pracownika). Dopiero bowiem na tej podstawie można w sposób nie budzący wątpliwości dokonać oceny narażenia zawodowego, a następnie wydać orzeczenie lekarskie w sprawie stwierdzenia lub nie choroby zawodowej. Dokumentacja ta pozwala bowiem nie tylko na ustalenie rodzaju czynnika biologicznego – w tym przypadku wirusa SARS-CoV-2 – ale i kontaktu z tymże czynnikiem biologicznym, okresu jego utajnienia oraz mechanizmu działania lub drogi szerzenia się tego czynnika. Nadto, dokumentacja ta – tj. prowadzona przez pracodawcę dokumentacja pracownicza - jest niezbędna do wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, która winna być wydana na podstawie kompletnego materiału dowodowego.

Należy w tym miejscu podkreślić, że ustalenie warunków pracy należy odnieść do konkretnego stanowiska pracy, przyjmując za punkt odniesienia wszelkie czynniki występujące w danym środowisku pracy a nie tylko te, które wynikają z zakresu czynności zawodowych, gdyż wtedy ustawodawca nie użyłby ogólnego pojęcia "środowiska pracy", co wskazuje na potrzebę uwzględnienia ogółu czynników, które występowały w miejscu, w którym praca była świadczona. W zakresie pojęcia środowiska pracy zawarte jest zarówno bezpośrednie stanowisko pracy, jak i ogół warunków pracy. Przez warunki pracy nie należy pojmować jedynie stanowiska pracy, lecz za punkt odniesienia należy przyjmować wszelkie czynniki występujące w środowisku pracy. Wąskie rozumienie pojęcia "środowiska pracy", uznać należy za nieprawidłowe. Pojęcie to obejmować więc musi swoim zakresem nie tylko bezpośrednie stanowisko pracy, lecz ogół warunków pracy. Na "warunki pracy" składa się całokształt materialnych czynników, z którymi człowiek się styka w toku wykonywania pracy.

Zauważyć należy, że w orzeczeniu jednostki orzeczniczej II stopnia wydanym w stosunku do skarżącej wskazano, że Eksperci Polskiego Towarzystwa Medycyny Pracy oraz eksperci Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi biorąc pod uwagę stanowisko Sekcji Medycyny Pracy Europejskiego Związku Specjalistów w Dziedzinie Medycyny pracy oraz definicję choroby wywołanej zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 podawaną przez Światową Organizację Zdrowia, w marcu 2021 r. zarekomendowali rozpoznanie COVID-19 jako choroby zawodowej:

1. u personelu medycznego i innych osób pracujących w sektorze ochrony zdrowia, po wykazaniu stałej pracy w bezpośrednim kontakcie z pacjentami ( i to nie tylko tymi, u których zdiagnozowano zakażenie wirusem SARS-CoV-2), przy braku dowodów na pozazawodowe źródło zakażenia;

2. w przypadku innych grup zawodowych w toku indywidualnego postępowania, m.in. po potwierdzeniu istotnego ryzyka zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w miejscu pracy (np. po udowodnieniu odpowiednio długiego i bliskiego kontaktu z osobami , u których rozpoznano COVID-19) i przy braku dowodów na pozazawodowe źródło zakażenia.

Z powyższego jednoznacznie wynika, że w odniesieniu do osób zatrudnionych zarówno w sektorze ochrony zdrowia, jak i poza nim decydującym czynnikiem w ramach ustalenia, czy COVID-19 może być uznany za chorobę zawodową, jest fakt bezpośredniego, jak i odpowiednio długiego i bliskiego kontaktu z osobami, u których rozpoznano te chorobę. Dopiero zatem wyczerpujące i jednoznaczne wyjaśnienie, czy skarżąca w okresie swego zachorowania na COVID-19 miała bezpośredni lub długi i bliski kontakt z osobami u których rozpoznano COVID-19, może pozwolić na poczynienie ustaleń w zakresie występowania narażenia zawodowego.

Wskazać należy, że w wykazie szkodliwych czynników biologicznych wyliczonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. z 2005 r., Nr 81, poz. 716 ze zm.) zarówno koronawirus zespołu ostrej niewydolności oddechowej (wirus SARS), jak również koronawirus zespołu ostrej niewydolności oddechowej 2 (wirus SARS-CoV-2) zostały zakwalifikowane do 3 grupy zagrożenia. Przy czym, jak wyjaśniono w klasyfikacji szkodliwych czynników biologicznych, do grupy 3 zagrożenia zaliczane są: "Czynniki, które mogą wywołać u ludzi ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, a rozprzestrzenianie ich w populacji ludzkiej jest bardzo prawdopodobne. Zazwyczaj istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia" (część I załącznika nr 1 pt.: "Klasyfikacja i wykaz szkodliwych czynników biologicznych", do rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych). Wskazane powyżej rozporządzenie określa również w załączniku nr 2 wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych, w którym to załączniku zwrócono uwagę m.in. na: pracę w jednostkach ochrony zdrowia, w tym w pomieszczeniach izolacyjnych i zakładach, gdzie są wykonywane badania pośmiertne (l.p. 4); pracę w laboratoriach klinicznych, weterynaryjnych lub diagnostycznych (l.p. 5); a także pracę inną od wymienionej w lp. 1-7, w przypadku której wynik oceny ryzyka, przeprowadzony zgodnie z § 5 i § 6 rozporządzenia, wskazuje, że czynniki biologiczne mogą być obecne w środowisku pracy.

W myśl § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych przed wyborem środka zapobiegawczego pracodawca dokonuje oceny ryzyka zawodowego, na jakie jest lub może być narażony pracownik, uwzględniając w szczególności: 1) klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników biologicznych; 2) rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia na działanie szkodliwego czynnika biologicznego; 3) informację na temat: a) potencjalnego działania alergizującego lub toksycznego szkodliwego czynnika biologicznego, b) choroby, która może wystąpić w następstwie wykonywanej pracy, c) stwierdzonej choroby, która ma bezpośredni związek z wykonywaną pracą; 4) wskazówki organów właściwej inspekcji sanitarnej, Państwowej Inspekcji Pracy oraz jednostek służby medycyny pracy.

Zgodnie zaś z § 6 rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych ocena ryzyka, o którym mowa w § 5, powinna być aktualizowana w szczególności w odniesieniu do zmian mających znaczenie dla zdrowia pracowników w miejscu pracy.

Dodać należy, że zgodnie z § 7 pkt 2 rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych stosowanie środków zapobiegawczych nie zwalania pracodawcy od obowiązku: m.in. prowadzenia rejestru prac narażających pracowników na działanie szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do grupy 3 lub 4 zagrożenia, w formie elektronicznej lub księgi rejestrowej, z uwzględnieniem – w szczególności – informacji dotyczących: a) liczby pracowników wykonujących te prace, b) wykazu czynności, podczas których pracownik jest lub może być narażony na działanie szkodliwych czynników biologicznych, c) imienia, nazwiska, stanowiska oraz telefonu kontaktowego pracodawcy lub osoby przez niego upoważnionej do nadzoru w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,

W świetle kolejnych punktów § 7 ww. rozporządzenia stosowanie środków zapobiegawczych nie zwalania pracodawcy od obowiązków:

- projektowania procesu pracy w sposób pozwalający na uniknięcie lub zminimalizowanie uwalniania się szkodliwego czynnika biologicznego w miejscu pracy (§ 7 pkt 4);

- zapewnienia pracownikom środków ochrony zbiorowej lub w przypadku gdy w inny sposób nie można uniknąć narażenia, środków ochrony indywidualnej, odpowiednich do rodzaju i poziomu narażenia (§ 7 pkt 5);

- przeprowadzanie badań na obecność szkodliwego czynnika biologicznego, tam gdzie jest to konieczne i technicznie wykonalne, z wyłączeniem pierwotnie zamkniętej przestrzeni (§ 7 pkt 9);

- prowadzenie rejestru pracowników narażonych na działanie szkodliwych czynników biologicznych zakwalifikowanych do grupy 3 lub 4 zagrożenia, w formie elektronicznej lub księgi rejestrowej, uwzględniając w szczególności informacje dotyczące: rodzaju wykonywanej pracy, stopnia zagrożenia spowodowanego działaniem szkodliwego czynnika biologicznego, awarii i wypadków związanych z narażeniem na działanie szkodliwego czynnika biologicznego, wyniku przeprowadzonej oceny ryzyka z podaniem nazwy szkodliwego czynnika biologicznego i grupy zagrożenia, liczby pracowników narażonych na działanie szkodliwego czynnika biologicznego, imienia, nazwiska, stanowiska oraz numeru telefonu kontaktowego osoby odpowiedzialnej u pracodawcy za bezpieczeństwo i higienę pracy oraz ochronę zdrowia pracowników (§ 7 pkt 14).

Przy czym w myśl § 10 rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych rejestr, o którym mowa w § 7 pkt 14, pracodawca przechowuje przez okres nie krótszy niż 10 lat od dnia ustania narażenia, z zastrzeżeniem ust. 2. Obowiązki pracodawcy w zakresie ochrony pracownika przed zagrożeniem spowodowanym przez szkodliwy czynnik biologiczny zostały szczegółowo określone w § 11 rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych, a wśród nich wskazano chociażby na: wyposażenie pracownika w odpowiednie środki ochrony indywidualnej i przechowywania ich w wyraźnie oznakowanym miejscu (§ 11 ust. 1 pkt 2); zapewnienie właściwych pomieszczeń, urządzeń higieniczno-sanitarnych, a także środków higieny osobistej oraz, jeżeli to konieczne, środków do odkażania skóry lub błon śluzowych (§ 11 ust. 1 pkt 3). W § 15 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych określono obowiązki pracodawcy w przypadku rozpoznania u pracownika choroby, która może być skutkiem narażenia na działanie szkodliwego czynnika biologicznego. Do obowiązków tych zaliczono: 1) poinformowanie właściwego inspektora sanitarnego o zaistniałym przypadku zachorowania; 2) zapewnienie pozostałym pracownikom narażonym na działanie szkodliwego czynnika biologicznego, w takim stopniu jak choremu pracownikowi, możliwości przeprowadzenia badań lekarskich; 3) przeprowadzenie ponownej oceny ryzyka na stanowisku pracy; 4) eliminacja powstałego zagrożenia.

W ocenie Sądu analiza przedłożonych akt sprawy wykazała, że w ramach przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania wyjaśniającego, mającego zmierzać do ustalenia, czy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba COVID-19 stwierdzona u skarżącej, została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, nie zgromadzono pełnej dokumentacji, która pozwoliłaby na dokonanie oceny, o której mowa w art. 2351 k.p. W szczególności w aktach sprawy znajduje się pismo Poczty Polskiej SA wraz z załączoną informacją o zatrudnieniu i sposobie wykonywania pracy przez skarżącą zatrudnioną na stanowisku listonosza. Informacja ta wskazuje wyłącznie na rodzaj wykonywanych czynności bez określenia ich charakterystyki w sposób szczegółowy. Ponadto wskazano, że nie zidentyfikowano narażenia zawodowego na wirus SARS-CoV-2. Dodano, że ocena ryzyka zawodowego na stanowisku listonosza znajduje się w załączeniu, jednak dokumentu takiego nie dołączono. W świetle tak lakonicznej informacji, sporządzonej w dniu 25 października 2021 r., a więc na czas sporządzenia odpowiedzi na wezwanie organu inspekcji sanitarnej, nie zaś na czas wykonywania pracy przez skarżącą, i w odniesieniu do argumentacji przytoczonej przez skarżącą w skardze oraz rozwiniętej na rozprawie, nie można postępowania wyjaśniającego ocenić jako postępowania przeprowadzonego w sposób dokładny i opartego na całokształcie materiału dowodowego zebranego w sposób wyczerpujący. Nie odnosi się on bowiem do podnoszonych już w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego, okoliczności związanych z brakiem zachowania dystansu społecznego w miejscu wykonywania pracy przez skarżącą, faktu kontaktu z innymi współpracownikami w godzinach 7:30-11:00 w niewielkim pomieszczeniu, gdzie sortowano i przygotowywano pocztę do doręczenia, a w szczególności pominięto fakt kontaktu z osobami, co do których skarżący wyjaśniała, że stwierdzono u nich zachorowanie na COVID-19, zarówno przed jak i po rozpoznaniu COVID-19 u samej skarżącej. Niezbędnym dla prawidłowego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy było zatem dokonanie ustaleń co do stwierdzonych zachorowań w odnośnym okresie czasu w miejscu pracy skarżącej i dokonanie oceny warunków pracy z uwzględnieniem wytycznych przyjmowanych przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, opartych na założeniu, że COVID-19 jako choroba zawodowa powinna być stwierdzona u osób wykonujących zawody tzw. niemedyczne, jeżeli w indywidualnych przypadkach można stwierdzić odpowiednio długie i bliskie kontakty z osobami zakażonymi, co jest jednoznaczne z istotnym ryzykiem zakażenia wirusem SARS-CoV-2.

W tym zakresie niezbędnym było dokonanie ustaleń dostępnymi środkami dowodowymi w kwestiach szczegółowego zakresu obowiązków i wykonywanych czynności z godzinowym podziałem dnia pracy, układu pomieszczeń zakładu pracy z uwzględnieniem możliwości zachowania dystansu społecznego (uwzględniającego fakt wskazania, z kim skarżąca kontaktowała się w okresie inkubacji choroby, w tym danych o zachorowaniach tych osób w szczególności wskazanych przez skarżącą w toku postępowania, a także podania czy skarżąca i kiedy rozmawiała lub przebywała w jednym pomieszczeniu i czy któryś z pracowników zachorował na COVID-19, a jeżeli tak to czy został skierowany na kwarantannę lub przebywał w związku tym w szpitalu, jeżeli zaś tak to który i kiedy), czy wszyscy pracownicy korzystali z jednego wejścia do budynku – wiadomym bowiem jest powszechnie, że do zarażenia może dojść nie tylko przez kontakt bezpośredni z zakażonymi osobami ale i przez kontakt pośredni z powierzchniami lub przedmiotami – chociażby dotykanie tych samych przedmiotów (np. klamek, czy sprzętów), liczby pracowników wykonujących pracę w zakładzie pracy, dat ujawnienia oraz skali zakażeń wirusem SARS-CoV-2 w zakładzie pracy, a także czy wykonywano u pracowników testy na COVID-19. Z akt sprawy nie wynika nadto, gdzie dokładnie powstało źródło zakażenia, brak jest bowiem dokumentów z dochodzenia epidemiologicznego. Zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi – pod pojęciem "dochodzenia epidemiologicznego" rozumie się wykrywanie zachorowań, czynnika etiologicznego oraz określanie przyczyn, źródeł, rezerwuarów i mechanizmów szerzenia się choroby zakaźnej lub zakażenia. Jednym słowem w aktach sprawy brak szczegółowej dokumentacji, która była podstawą wniosków jakie wyprowadził Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w toku wszczętego przez siebie postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącej. Materiału dowodowego w tym zakresie nie zgromadzono. W konsekwencji braku w aktach sprawy stosownej dokumentacji dotyczącej opisanych okoliczności faktycznych stwierdzić należy, że orzeczenia w sprawie choroby zawodowej zostały wydane jedynie w oparciu o dokumenty zawarte w aktach sprawy, które nie mogą być uznane za wystarczające.

Wobec powyższego powstają uzasadnione wątpliwości czy jednostki orzecznicze dysponowały dokumentami źródłowymi w wystarczającym i wyczerpującym zakresie, chociażby w postaci kompletnej dokumentacji pracowniczej skarżącej. Wobec braku chociażby wskazanej powyżej dokumentacji, ale również dokładnych informacji o środowisku pracy skarżącej, wnioski orzekających w sprawie organów wymykają się spod kontroli sądowej, albowiem oparte są na nieprawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym dotyczącym narażenia zawodowego. Co więcej, brak stosownej dokumentacji nie pozwala na dokonanie oceny, czy wnioski organu są prawidłowe, chociażby co do tego, że w przypadku skarżącej brak jest dowodów pozwalających na przyjęcie z pewnością lub przeważającym prawdopodobieństwem kontaktu w miejscu pracy, podczas wykonywania swoich obowiązków służbowych, z osobami u których rozpoznano zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Jest to o tyle istotne, że decyzja o rozpoznaniu danej choroby jako choroby zawodowej powinna być podejmowana indywidualnie po stwierdzeniu i zweryfikowaniu w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, pozwalające na ocenę istnienia ryzyka zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w miejscu pracy, w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych. Wobec braku stosownej dokumentacji nie można stwierdzić, czy w okresie inkubacji choroby COVID-19, skarżąca miała w miejscu pracy, podczas wykonywania obowiązków służbowych kontakt z osobą lub osobami, u których stwierdzono zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Nie jest wystarczające oparcie się na lakonicznym twierdzeniu pracodawcy, że nie zidentyfikowano na stanowisku skarżącej narażenia zawodowego na wirus SARS-CoV-2 ani też na wywiad epidemiologiczny przeprowadzony w dniu 10 marca 2021 r. ze skarżącą. Informacje podawane wówczas do wywiadu polegały na wiedzy skarżącej w tamtym czasie. Wiedza w zakresie kontaktu z przypadkiem potwierdzonym lub prawdopodobnym w ciągu ostatnich 14 dni przed wystąpieniem objawów – jak wynikało z jej wyjaśnień - pojawiła się u skarżącej w późniejszym okresie.

Reasumując wobec tego, że rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wszechstronnego i bezstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja powinna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., zaś dokonując tych czynności organy administracji muszą kierować się regułami określonymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona – stwierdzić należało, że obowiązkom tym uchybiono. Słuszne okazały się więc zarzuty skargi, w których skarżąca wskazywała na nierzetelne wyjaśnienie kwestii narażenia w miejscy jej pracy na zachorowanie na COVID-19. W ocenie sądu uchybienie wskazanym przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy co z kolei spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej do sądu decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane powyżej wytyczne Sądu. Rzeczą organów administracji publicznej będzie wyczerpujące zebranie materiału dowodowego i dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy w celu wykazania, czy w środowisku pracy skarżącej w okresie poprzedzającym jej zachorowanie i następującym po jej zachorowaniu na COVID-19 występowało narażenie zawodowe rozumiane jako istotne ryzyko zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w miejscu pracy wynikające z odpowiednio długiego i bliskiego kontaktu z osobami, u których rozpoznano COVID-19.

W tym stanie rzeczy sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.