Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 906/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 319
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - t..j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 września 2022 r. nr DSE2-K0971-D14877-45D/22 w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Z. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Z. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 września 2022 r., nr DSE2-K0971-D14877-45D/22, o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 29 lipca 2019 r., uzupełnionym pismami z dnia: 14 lutego 2020 r., 1 marca 2020 r. i 25 czerwca 2020 r., skarżący zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 319 ze zm.), wskazując na: uczestnictwo w strajku 1980 r.; uczestnictwo w strajku okupacyjnym w grudniu 1981 r.; udział w strajkach 15 – minutowych organizowanych w 1982 r., 1984 r. oraz w 1988 r.; udział w manifestacjach i akcjach protestacyjnych m.in. w 1982 r. i w 1986 r.; udział w mszach rocznicowych i innych uroczystościach patriotycznych; pomoc finansowa dla rodzin osób represjonowanych; kolportaż wydawnictw opozycyjnych m.in. Portowiec; pobicie przez ZOMO podczas przewozu materiałów konspiracyjnych w 1983 r. a przez to doznanie rozstroju zdrowia. Przy piśmie z dnia 24 października 2019 r. skarżący dołączył do wniosku decyzję Prezesa IPN, w której stwierdzono, że nie był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Decyzją z dnia 9 lipca 2020 r., wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 319 ze zm.), Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazując, że skarżący nie przedstawił dowodów na to, że spełnia wymogi ustawowe do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych. Jedynym potwierdzonym wystąpieniem o charakterze wolnościowym był udział skarżącego w strajku w 1988 r.

Po rozpoznaniu złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 12 października 2020 r. utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia 9 lipca 2020 r.

Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że w celu potwierdzenia podnoszonych przez skarżącego aktywności, pismem z dnia 25 października 2019 r. wystąpił z wnioskiem o kwerendę do Instytutu Pamięci Narodowej, który w piśmie z dnia 26 listopada 2019 r. wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących skarżącego, w oparciu o które możliwe byłoby przygotowanie informacji o działalności opozycyjnej lub doznanych represjach w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r. Nadto, w dniu 5 marca 2020 r. organ skierował wniosek o zaopiniowanie wniosku skarżącego przez Pomorską Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych w Gdańsku, która w dniu 25 maja 2020 r. podjęła uchwałę negatywnie opiniującą wniosek skarżącego. Jednocześnie, organ wezwał skarżącego do uszczegółowienia okoliczności prowadzenia działalności antykomunistycznej oraz doświadczenia represji, na co skarżący nie udzielił wystarczającej odpowiedzi.

W ocenie organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie potwierdza spełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Przeprowadzona przez organ we własnym zakresie kwerenda nie przyniosła rezultatów. Również skarżący nie wskazał jakichkolwiek konkretnych działań prowadzonych w ramach nielegalnych struktur organizacyjnych, których celem było odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Skarżący w trakcie postępowania administracyjnego przedłożył co prawda oświadczenia świadków, jednak z uwagi na bardzo ogólne stwierdzenia świadków, brak konkretnych, rzeczowych informacji o działalności skarżącego, oświadczenia te, w opinii organu, nie mogą być uznane za dowód istotny w sprawie, gdyż nie umożliwiają ustalenia, na czym polegała działalność skarżącego oraz jaki miała charakter, a także w jakim okresie była prowadzona. Ponadto, Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych w Gdańsku podjęła uchwałę o negatywnym zaopiniowaniu wniosku w uzasadnieniu wskazując, że działalność opisana przez skarżącego nie znajduje potwierdzenia wśród działaczy Solidarności Portu Gdańskiego. Rada podjęła kontakt z osobami wskazanymi we wniosku przez skarżącego, i świadkowie nie potwierdzili z nim znajomości, nie byli w stanie określić jaką rolę pełnił w strukturach Solidarności. Zaś świadek, który złożył oświadczenie w sprawie – Z. D., oświadczył, że o działalności wnioskodawcy wiedział pośrednio ze słyszenia. Jedynym potwierdzonym wystąpieniem o charakterze wolnościowym był udział wnioskodawcy w strajku w 1988 r. Skarżący nie przedłożył również dokumentacji świadczącej o tym, że pobicie go podczas przewozu materiałów opozycyjnych stanowi okoliczność uprawniającą do uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych w świetle art. 3 powołanej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznając skargę Z. P. na powyższą decyzję wyrokiem z dnia 20 października 2021 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 488/21 uchylił decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 października 2020 r., nr DSE3-K0998-D14877-17/20 oraz decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 lipca 2020 r., nr DSE2-K1040-D14877-13D/20 uznając, że wydane zostały one z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, orzekający w sprawie organ - pomimo aktywnej inicjatywy dowodowej skarżącego - nie podjął wszelkich czynności w celu zweryfikowania przesłanek koniecznych do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej.

W złożonym wniosku i pismach uzupełniających skarżący twierdził, że spełnia wymogi ustawy do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej wskazując świadczące o tym jego zdaniem fakty. Z kolei organ prowadzący postępowanie uzyskał od Prezesa IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w trybie art. 5 ust. 5 ustawy, informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono żadnych dokumentów, w oparciu o które możliwe byłoby przygotowanie informacji o działalności opozycyjnej lub doznanych represjach w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r.

Ponadto, w trybie art. 5 ust. 6 ustawy, organ wystąpił do Pomorskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych, która w dniu 7 maja 2020 r. podjęła uchwałę negatywnie opiniującą wniosek skarżącego, wskazując m.in., że opisana przez skarżącego działalność opozycyjna nie została zweryfikowana i potwierdzona przez świadków – działaczy Solidarności z Portu Gdańskiego z tamtego okresu i nie została uznana za "działalność szczególną".

W ocenie Sądu, na tle zebranego i przedstawionego powyżej materiału dowodowego, nie można uznać, wbrew ocenie organu, w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie spełnia wymogów ustawowych do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, określonych w art. 2 ust. 1 lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, określonych w art. 3 pkt 3 lit b ustawy a postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący, gdyż pozostaje jeszcze szereg możliwości jego uzupełnienia.

Przede wszystkim, z kontrolowanych decyzji nie wynika, aby organ dokonał samodzielnej oceny przedstawionych przez skarżącego i powołanych wyżej dowodów, ograniczając się do stwierdzenia, że niewątpliwe jest jedynie, że skarżący był członkiem NZSS "Solidarność", brał udział w strajkach w 1988 r. Organ nie odniósł się jednakże do wszystkich okoliczności wypływających z przedstawionych przez skarżącego dowodów i nie dokonał ich oceny w konfrontacji z pozostałym materiałem sprawy, a także nie podjął próby wyjaśnienia tych okoliczności np. zwracając się do odpowiednich organów NSZZ "Solidarność" o potwierdzenie aktywności skarżącego. Organ nie dokonał również samodzielnej oceny oświadczenia świadka Z. D., jako że oparł się w tym zakresie na ocenie Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej, która stwierdziła, że świadek ten posiadał informacje o skarżącym jedynie ze słyszenia, co nie wynika z treści oświadczenia, a które to oświadczenie potwierdza działania wskazane przez skarżącego. Organ nie przesłuchał również samodzielnie tego świadka w celu zweryfikowania podnoszonych przez niego okoliczności i nie dokonał ich oceny w konfrontacji z pozostałym materiałem dowodowym. Ponadto, uchwała Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej, która negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego, stanowi wyłącznie materiał pomocniczy w postępowaniu dotyczącym statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, który nie przesądza kierunku rozstrzygnięcia, lecz może ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów. Organ orzekający nie dokonał zaś oceny tej uchwały i nie poczynił na jej podstawie żadnych własnych ustaleń, a jedynie bezkrytycznie przyjął ustalenia z niej wynikające. Zauważyć zaś należy zdaniem Sądu, że w uchwale tej Rada powołała się również na rozmowy ze świadkami, a organ uznał je za przesłuchanie świadków stanowiące dowód w sprawie nie tylko nie dokonując ich samodzielnej oceny, ale przede wszystkim nie przeprowadzając dowodu z ich zeznań. Dotyczy to C. N., W. O. i I. L., których skarżący we wniosku podał jako tych, którzy potwierdzą jego działalność antykomunistyczną. W tej sytuacji przesłuchanie tych osób było niezbędne. Co więcej, organ zaakceptował stwierdzenie Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej, że nie ma podstaw, aby stwierdzić, że skarżący prowadził "działalność szczególną", który to warunek nie wynika z przepisów powołanej wyżej ustawy, na co zresztą wskazywał skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednocześnie, Rada stwierdziła, że skarżący mógł być uczestnikiem wymienionych przez niego działań, co jest wystarczające dla przyznania mu wnioskowanego statusu.

Sąd uznał też, że uzasadnienia odmowy przyznania skarżącemu żądanych uprawnień nie mogło stanowić wyłącznie nieodnalezienie w Instytucie Pamięci Narodowej dokumentów potwierdzających działalność antykomunistyczną skarżącego oraz doznane przez niego represje. To, że nie ma w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej dokumentów dotyczących działalności skarżącego w zorganizowanych strukturach opozycji antykomunistycznej, nie świadczy jednoznacznie o tym, że takiej działalności skarżący faktycznie nie prowadził.

W konsekwencji uznano, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego przez orzekający organ dokonana została z naruszeniem art. 80 k.p.a., gdyż nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy i jawi się jako przedwczesna, a postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., gdyż nie wyjaśnia sprawy w sposób nie budzący wątpliwości.

Ponownie rozpoznając sprawę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 września 2022 r., nr DSE2-K0971-D14877-45D/22 odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ wskazał, że Z. D. zmarł dnia 9 listopada 2021 r., zatem przesłuchanie go nie było możliwe. Z kolei C. N. w rozmowie telefonicznej oznajmił, że nie pamięta Z. P. oraz odmówił wzięcia udziału w przesłuchaniu. Organowi udało się przeprowadzić dowód z przesłuchania W. O. oraz I. L. Z przesłuchania W. O. wynika, że pracował w tym samym zakładzie pracy, co skarżący - posiadali "kontakt zawodowy", jednak pracowali na dwóch różnych wydziałach, więc p. O. nie posiada wiedzy na temat działalności opozycyjnej prowadzonej przez wnioskodawcę. Z relacji I. L. wynika natomiast, że wraz ze skarżącym był pracownikiem Portu Gdańskiego, a skarżący w latach 80 ubiegłego wieku "opowiadał się po stronie Solidarności" i miał prowadzić działalność opozycyjną "aż do wolnych wyborów". Pan L. twierdzi, że w przeszłości przekazywał stronie ulotki opozycyjne "kilkadziesiąt razy - jednorazowo kilkanaście sztuk". Świadek nie był naocznym świadkiem kolportażu prowadzonego przez stronę, jednak wskazał, że "z uwagi na to, że Z. mieszkał w T. i dojeżdżał do pracy koleją, mógł kolportować prasę na terenie T. oraz zostawiać w pociągu". Świadek nie wskazał również tytułów i nazw tych pism, nie był w stanie również podać imion bądź nazwisk osób, które miały otrzymywać ulotki od skarżącego.

Organ wskazał też, że Komisja Krajowa NSZZ "Solidarność" w Gdańsku poinformowała, że w ich zasobach archiwalnych znajduje się publikacja pt. "Druga bitwa Pod Oliwą" z której wynika, że p. P. był uczestnikiem strajku w 1988 r. w Porcie Gdańskim. Natomiast kwerendy archiwalne przeprowadzone w Archiwum Państwowym w Gdańsku oraz Archiwum Archidiecezjalnym w Gdańsku zakończyły się wynikiem negatywnym. Organ zwrócił się również do Zarządu Portu Gdańskiego SA - również i w tym przypadku kwerendy archiwalne zakończyły się wynikiem negatywnym.

Z oceny zgromadzonych w sprawie dowodów wynika zdaniem organu, że nie zostały spełnione w odniesieniu do skarżącego przesłanki określone w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Jak podkreślono, działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy.

Wnioskodawca nie przedstawił dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził taką działalność, również czynności podjęte w postępowaniu wyjaśniającym nie dostarczyły dowodów potwierdzających okoliczności podnoszone przez stronę. Materiał dowodowy nie potwierdza również, aby wnioskodawca podlegał represjom, o którym mowa w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Wnioskodawca wskazał we wniosku okoliczności represyjnego pobicia, nie potwierdziła tego kwerenda archiwalna przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej ani świadkowie. Żadna z czynności procesowych podjętych przez organ nie pozwala uznać, że strona była represjonowana z powodów politycznych w rozumieniu powołanej ustawy.

Z. P. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 września 2022 r., nr DSE2-K0971-D14877-45D/22 wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, zarzucając przeprowadzanemu przez organ postępowaniu brak rzetelności, rażące niedbalstwo i niekompetencję.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – zwanej dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 319), zwanej dalej ustawą. Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia, zaś przedmiotowy wniosek dotyczył obu tych kategorii.

Pierwszą kategorię, "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Z kolei w art. 3 ustawa wprowadza definicję "osoby represjonowanej z powodów politycznych" statuując, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Należy podkreślić, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

Przy czym, powyższy status potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o czym stanowi ust. 2 art. 5 tej ustawy. Do wniosku, stosownie do treści art. 5 ust. 3 ustawy, dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności oraz aktualną fotografię wnioskodawcy.

Na wstępie zauważyć należy, że niespornie wobec skarżącego nie zachodzi negatywna przesłanka posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy. Zgodnie bowiem z wymogiem art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy skarżący przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 16 października 2018 r., w której organ ten stwierdził, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W złożonym wniosku i pismach uzupełniających skarżący twierdził, że spełnia wymogi ustawy do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej wskazując, że w latach 1980 – 1989 działał, z narażeniem życia, wolności, majątku i praw pracowniczych, w podziemnych strukturach "Solidarności" a działalność ta polegała na tym, że: brał udział w strajku w sierpniu 1980 r.; został członkiem NSZZ "Solidarność" i cały czas działał w Komitecie Zakładowym NZSS "Solidarność"; brał czynny udział w pomocy rodzinom represjonowanych działaczy "Solidarności" a także pisaniu petycji w sprawie uwolnienia więźniów politycznych; zajmował się kolportażem "Portowca" a także rozpowszechniał wśród pracowników innych zakładów pracy i w środkach transportu publicznego inne wydawnictwa "Solidarności" a także ulotki nawołujące do akcji strajkowych, demonstracji czy bojkotu wyborów do Sejmu w 1985 r. podczas dojazdów do pracy kilkakrotnie został pobity przez ZOMO, przez co dostał rozstroju zdrowia; brał aktywny udział w strajku w Porcie Gdańskim w 1988 r.; brał udział w strajku okupacyjnym od 14 do 19 grudnia 1981 r.; brał udział w strajkach 15 – minutowych: 13 maja 1982 r., 11 października 1982 r., w listopadzie 1984 r., od 22 sierpnia 1988 r. do 2 września 1988 r.; brał udział w kilku demonstracjach i akcjach protestacyjnych, które były tłumione przez opancerzone kolumny ZOMO i ROMO; brał udział w mszach rocznicowych odprawianych w sierpniu i grudniu oraz za Ojczyznę; brał udział w pielgrzymce robotników na Jasną Górę stanowiącą manifestację poparcia dla "Solidarności"; popierał i brał udział w zbieraniu podpisów pod petycjami: o ułaskawienie i zwolnienie z dalszego odbywania kary kolegów skazanych przez Sąd Marynarki Wojennej w Gdyni, domagającą się przywrócenia do pracy działaczy portowej "Solidarności" zwolnionych na podstawie amnestii z więzień, o ponowne przyjęcie do pracy zwolnionych i represjonowanych w czasie stanu wojennego; w kwietniu 1983 r. w trakcie przewozu materiałów konspiracyjnych z pracy do domu został zatrzymany i pobity przez patrol MO, w wyniku czego był hospitalizowany i otrzymał zwolnienie lekarskie z pracy na okres 30 dni.

Na dowód wskazanych aktywności skarżący powoływał się na współpracę ze wskazanymi konkretnie osobami zasłużonymi w walce z reżimem komunistycznym a także przedłożył do akt m.in.: podziękowania, które otrzymał w dniu 15 października 1991 r. w dowód uznania za wspólny wkład pracy w Komisji Zakładowej NZSS "Solidarność" Portu Gdańskiego; legitymację wystawioną dnia 1 kwietnia 1988 r. potwierdzającą, że jest członkiem NSZZ "Solidarność" od dnia 10 listopada 1980 r., potwierdzającą jego członkostwo w NZSS "Solidarność"; oświadczenie złożone przez Z. D.; dyplom dla skarżącego z okazji XX–lecia "Solidarności"; podziękowanie dla skarżącego od Przewodniczącego "Solidarności" za determinację i odwagę w czasie strajków z 1988 r.; wykaz uczestników strajków na Wybrzeżu 1988 r.; kartę leczenia szpitalnego z dnia 29 kwietnia 1983 r.

Organ prowadzący postępowanie uzyskał od Prezesa IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w trybie art. 5 ust. 5 ustawy, informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono żadnych dokumentów, w oparciu o które możliwe byłoby przygotowanie informacji o działalności opozycyjnej lub doznanych represjach w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r.

Ponadto, w trybie art. 5 ust. 6 ustawy, organ wystąpił do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Pomorska Wojewódzka Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w dniu 7 maja 2020 r. podjęła uchwałę negatywnie opiniującą wniosek skarżącego, wskazując, że opisana przez skarżącego działalność opozycyjna nie została zweryfikowana i potwierdzona przez świadków – działaczy Solidarności z Portu Gdańskiego z tamtego okresu i nie została uznana za "działalność szczególną". W uchwale wskazano, że Rada przeprowadziła rozmowy ze wskazanymi przez skarżącego działaczami Portu Gdańskiego tj.: C. N., E. S., I. L., E. F., A. F. oraz S. Z., którzy nie byli w stanie określić roli skarżącego w strukturach "Solidarności" w Porcie, podkreślając, że nie znali go lub wspólnie nie działali. Może to, w ocenie Rady, świadczyć o tym, że skarżący nie był organizatorem a jedynie uczestnikiem tych działań.

W sprawie istotne jest również to, że była ona już przedmiotem rozpoznawania przez tutejszy Sąd, który wyrokiem z dnia 20 października 2021 r, sygn. akt II SA/Gd 488/21, uchylił obie wydane uprzednio decyzje odmawiające skarżącemu przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej uznając, że materiał dowodowy był niepełny, a ten który został zgromadzony, został nieprawidłowo oceniony.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie sądu i organu w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (zob. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 426/08). W konsekwencji, stanowisko sądu I instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownego orzeczenia organu administracyjnego powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej tegoż sądu wyrażonej w poprzednim orzeczeniu a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wyrażonym wcześniej poglądem (zob. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 886/07), chyba, że w okresie pomiędzy wydaniem wyroku a ponowną skargą do sądu administracyjnego zmianie uległy przepisy. Kontrola przez sąd rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się zaś do oceny czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd (zob. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 729/10).

Pojęcie "ocena prawna" oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Organy są związane nie tyko oceną prawną, ale i wskazaniami co do dalszego postępowania. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą sposobu działania organów w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie wadliwości w postępowaniu prowadzonym po wydaniu wyroku. Związanie wyrażonymi w orzeczeniu sądu wskazaniami co do dalszego postępowania obliguje organ do wykonania wytycznych sądu (np. wyrok NSA z 20 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 838/17).

Przy tym, przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący a uregulowania zawarte w art. 153 p.p.s.a. mają zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu. Nadto, zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Biorąc pod uwagę powyższe należy wskazać, że to niewątpliwie na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedłożenia stosownych dowodów potwierdzających spełnienie warunków dla uzyskania wnioskowanego statusu. Na stronie ciąży zarówno obowiązek współdziałania z organem, jak i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, zwłaszcza gdy postępowanie łączy się z uzyskaniem praw lub nałożeniem obowiązków, a nieudowodnienie konkretnego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Jednakże nie oznacza to, iż organ prowadzący postępowanie jest zwolniony z obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Zauważyć bowiem trzeba, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie przy tym do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jednocześnie, art. 75 § 1 k.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W świetle zaś art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Wskazać należy, że wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 1988 r., sygn. akt SA/Po 1495/87, niepubl.), co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego; organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności (zob. J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., sygn. akt I SA 1270/93, OSP 1994, nr 7-8, poz. 131). To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 1994 r., sygn. akt III SA 491/93). Nieustosunkowanie się przez organ do niektórych dowodów budzi wątpliwości co do prawidłowości oceny innych dowodów (wyrok NSA z 16 lutego 2000 r., sygn. akt I SA/Wr 28/98,). Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

W ocenie Sądu, orzekający w sprawie organ ponownie rozpatrując sprawę, po wyroku tutejszego Sądu z dnia 20 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 488/21, nie sprostał powyższym wymaganiom, jakkolwiek bowiem przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, zgodnie ze wskazaniami Sądu wynikającymi z powyższego wyroku, to jednak dokonana przez niego ocena tak zgromadzonych dowodów musi zostać uznana za wybiórczą, a tym samym dowolną. Organ nie ocenił bowiem wszystkich dowodów we wzajemnym powiązaniu, koncentrując się wyłącznie na niektórych z nich i z tego wywodząc brak potwierdzenia prowadzenia przez skarżącego działalności opozycyjnej opisanej we wniosku. Nadto dokonując oceny dowodów organ ponowił te same błędy, które popełnił przy wydawaniu poprzednich decyzji, pomijając tym samym ocenę prawną dokonaną przez Sąd w wyroku w sprawie II SA/Gd 488/21. Podkreślić należy, że w wyroku tym Sąd nie tylko wskazał na braki w materiale dowodowym, które organ uzupełnił, ale również na niewłaściwą ocenę dowodów już zgromadzonych (jak choćby oświadczenia Z. D. czy opinii Rady Konsultacyjnej – o czym niżej), co organ ponownie rozpatrując sprawę jednak pominął.

Organ stwierdził, że ocena dowodów prowadzi do wniosku, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 2 ustawy. Działalności opozycyjnej wnioskodawcy nie potwierdziła kwerenda archiwalna przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, również właściwa miejscowo Rada Konsultacyjna podjęła negatywną uchwałę w niniejszej sprawie. Jedyną osobą, która posiadała jakąkolwiek wiedzę o aktywnościach podejmowanych przez wnioskodawcę jest I. L., który jednak nie był w stanie wskazać szczegółów, które uwiarygodniłyby jego relację. W. O. nie posiadał wiedzy dotyczącej aktywności skarżącego, a przesłuchanie Z. D. nie było możliwe.

Jeżeli chodzi o podniesione w decyzji wyniki kwerendy archiwalnej oraz opinii Rady Konsultacyjnej, to w kwestiach tych wiążąco wypowiedział się już Sąd w sprawie II SA/Gd 488/21. Należy zatem powtórzyć, że uzasadnienia odmowy przyznania skarżącemu żądanych uprawnień nie mogło stanowić wyłącznie nieodnalezienie w Instytucie Pamięci Narodowej dokumentów potwierdzających działalność antykomunistyczną skarżącego oraz doznane przez niego represje. Brak bowiem w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej dokumentów dotyczących działalności skarżącego w zorganizowanych strukturach opozycji antykomunistycznej nie świadczy jednoznacznie o tym, że takiej działalności skarżący faktycznie nie prowadził. Nie wszystkie dokumenty dotyczące badanego okresu są dostępne i znajdują się w zasobach archiwalnych. Dokonywana przez Szefa Urzędu w tego rodzaju sprawach ocena powinna być całościowa i powinna uwzględniać uwarunkowania ustrojowo – polityczne badanego okresu. Działalność opozycji antykomunistycznej - z oczywistych względów - nie charakteryzowała się transparentnością. Z uwagi na powyższe, potwierdzenie przez skarżącego faktu działalności opozycyjnej może być utrudnione w zakresie przedstawienia dowodów ten fakt potwierdzających. Ponadto, dowody i informacje uzyskane w zaświadczeniach IPN nie są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać. Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza bowiem w ten sposób postępowania dowodowego, nie zwalnia też organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych w przepisach art. 7, art. 77 czy art. 80 k.p.a.

W kwestii uchwały Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej, która negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego, Sąd wskazał, że stanowi ona wyłącznie materiał pomocniczy w postępowaniu dotyczącym statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, który nie przesądza kierunku rozstrzygnięcia, lecz może ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów. Co więcej, Sąd wskazał, że w uchwale tej Rada stwierdziła, że skarżący mógł być uczestnikiem wymienionych przez niego działań, co jest wystarczające dla przyznania mu wnioskowanego statusu. Ponownie rozpatrując sprawę, mimo oceny prawnej dokonanej przez Sąd i wynikającej z niej wskazań co do dalszego postępowania, organ orzekający ponownie nie dokonał oceny tej uchwały i nie poczynił na jej podstawie żadnych własnych ustaleń a jedynie bezkrytycznie przyjął za wiążące jej negatywne rozstrzygnięcie. Tymczasem Rada Konsultacyjna wprawdzie negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej ale z jej uzasadnienia wynika, że uczyniła to w oparciu o założenie, że nie potwierdzono, aby było on organizatorem działań w ramach działalności podziemnej, choć mógł być ich uczestnikiem. Zgodnie z wiążącymi wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia 20 października 2021 r. II SA/Gd 488/21, uchwałę powyższą należy zatem odczytywać w ten sposób, że nie wykluczyła ona możliwości uczestnictwa skarżącego w działaniach mających cechy działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy. Pominięcie tego aspektu uchwały a skupienie się wyłącznie na negatywnym jej rozstrzygnięciu stanowiło naruszenie art. 153 p.p.s.a. oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Organ pominął również znajdujące się w aktach pisemne oświadczenie Z. D. Wprawdzie w ponownym postępowaniu przesłuchanie go w charakterze świadka okazało się niemożliwe, niemniej jednak w postępowaniu administracyjnym dowodem może być wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.), a zatem także pisemne oświadczenie. Zgodnie z tym oświadczeniem, cyt. "Pracowaliśmy razem w Porcie Gdańskim na rejonie [...] od 1997 r. do 2009 r. Z. P. zatrudniony był w Morskim Porcie Handlowym w Gdańsku na Rejonie [..]. W czasie od grudnia 1981 r. do 1988 r. działał w NSZZ "Solidarność". Brał udział w strajkach organizowanych na terenie zakładów, demonstracjach tłumionych przez oddziały ZOMO, marszach rocznicowych i pielgrzymkach. Od 1982 r. czynnie wspierał zbiórki pieniędzy dla rodzin kolegów uwięzionych lub wyrzuconych z pracy. Brał udział w zbieraniu podpisów pod petycjami o ułaskawienie i zwolnienie z aresztu działaczy skazanych przez Sąd Marynarki Wojennej w Gdyni, a także o ponowne przyjęcie do pacy zwolnionych i represjonowanych. Ponadto kolportował "Portowca" i inne materiały wśród pracowników innych gdańskich zakładów i ludności (...)". Z. D. w swoim oświadczeniu potwierdził zatem okoliczności podane przez skarżącego we wniosku, w tym wskazał na kolportowanie przez niego "Portowca". Oświadczenie to jest jednoznaczne i nie wskazuje, aby Z.D. miał wątpliwości co do podawanych przez siebie faktów ani żeby jednie przekazywał zasłyszane informacje. Fakt, że w postępowaniu nie udało się przesłuchać Z. D. sam w sobie nie może podważać wiarygodności tego oświadczenia. Jest ono częścią materiału dowodowego i powinno w świetle całokształtu okoliczności zostać ocenione, tymczasem zostało z niewiadomych powodów zignorowane.

W toku ponownego postępowania uzupełniono materiał dowodowy o przesłuchanie w charakterze świadków W. O. i I. L.

Zeznania W. O. nie dają podstaw do podważenia twierdzeń skarżącego – świadek ani nie zaprzeczył ani nie potwierdził działalności opozycyjnej skarżącego. Zeznał on, że był działaczem opozycji w innym wydziale i nie miał z Z. P. kontaktu opozycyjnego. Z zeznań tych wynika zatem, że świadek nie miał wiedzy na temat działalności opozycyjnej skarżącego, pracował bowiem w innym wydziale, wskazał natomiast na znajomość skarżącego i I. L.

I. L., zgodnie z powszechnie dostępnymi informacjami (Encyklopedia Solidarności), jest osobą odznaczoną Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2008), Krzyżem Wolności i Solidarności (2016). Od września 1980 r. był członkiem NSZZ "Solidarność" i Komisji Zakładowej PG. Był jednym z współzałożycieli pisma KZ "Portowiec". W latach 1982-1988 działał w Tymczasowej Komisji Zakładowej "Solidarność". Organizował kolportaż wydawnictw NSZZ "Solidarność" i drukował podziemną edycje "Portowca". W październiku 1982 r. brał udział w strajku w PG przeciwko delegalizacji "Solidarności". Są to fakty powszechnie znane – wynikają z Encyklopedii Solidarności – które Sąd stosownie do art. 106 § 4 p.p.s.a. bierze pod uwagę z urzędu. Mają znaczenie o tyle, że I. L. jako organizator kolportażu "Portowca" jest osobą mającą wiedzę na ten temat, a to wszak kolportażem m.in. właśnie "Portowca" zajmować miał się skarżący.

Przesłuchany w charakterze świadka w niniejszej sprawie I. L. zeznał, że Z.P. był tzw. łącznikiem, tj. kolportował ulotki, odezwy, prasę. Świadek przekazywał mu ulotki na terenie zakładu, jednorazowo kilkadziesiąt sztuk. To była prasa Solidarności i Portowej oraz odezwy kierowane do pracowników gdańskiego portu. Z. P. kolportował prasę na terenie T. oraz zostawiał w pociągu – miał taką możliwość bo dojeżdżał do pracy pociągiem z T. właśnie. Według świadka Z. P. był uczestnikiem nielegalnej Solidarności Portowej w Gdańsku, był czynnym członkiem i działaczem. Działał od 1980 r. do wolnych wyborów.

Oceniając powyższe zeznania organ stwierdził, że świadek nie był w stanie wskazać szczegółów, które uwiarygodniłyby jego relację. Z taką oceną zeznań świadka nie sposób się zgodzić, jest ona całkowicie dowolna i oderwana od całokształtu materiału dowodowego jak również nie uwzględnia zasad logiki i doświadczenia życiowego. Przede wszystkim sam fakt, że świadek nie był w stanie podać komu skarżący przekazywał nielegalną prasę w żaden sposób nie deprecjonuje jego zeznań, trudno bowiem racjonalnie wymagać, aby ktokolwiek takimi danymi dysponował. Trudno oczekiwać, że ktokolwiek przekazując nielegalne pisma w ramach działalności antykomunistycznej, pozyskiwał przy tym dane osób, którym tę prasę przekazywał. Nie można zatem oczekiwać tego rodzaju informacji. Pominąwszy natomiast kwestię danych osób, którym skarżący przekazywał prasę, zeznania świadka są wystarczająco szczegółowe i potwierdzają prowadzenie przez skarżącego działalności opozycyjnej w ramach zorganizowanej struktury NSZZ "Solidarność" polegającej w szczególności na kolportażu prasy. Wbrew twierdzeniom organu, świadek wskazał też tytuły i nazwy pism jakie przekazywał skarżącemu – Solidarność, Portowa i odezwy. Przekazywał je skarżącemu jednorazowo po kilkadziesiąt sztuk, skarżący rozprowadzał je w T. i pozostawiał w pociągu. Działalność prowadził od 1980 r. do wolnych wyborów. Świadek wskazał, że nie pamięta aby Z. P. miał przerwy w działalności, jeśli takie były to wynikały ze stanu zdrowia.

Mając na uwadze powyższe uznać należy, że twierdzenie organu, iż materiał dowodowy nie potwierdza spełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w art. 2 ustawy, nie zostało oparte na wyczerpującej analizie całokształtu materiału dowodowego. Dowody zgromadzone w sprawie nie zostały ocenione łącznie i we wzajemnym powiązaniu. Tymczasem prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżący działał w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, będąc członkiem NZSS "Solidarność", w tym czasie m.in. brał udział w strajkach w 1988 r. oraz był tzw. łącznikiem, tj. zajmował się kolportażem nielegalnej prasy, przy czym działalność tę prowadził przez okres przynajmniej 12 miesięcy. W aktach sprawy znajduje się materiał dowodowy potwierdzający to w dostateczny sposób, w szczególności oświadczenie Z. D. i zeznania I.L., jak również dodatkowo podziękowania, które skarżący otrzymał w dniu 15 października 1991 r. w dowód uznania za wspólny wkład pracy w Komisji Zakładowej NZSS "Solidarność" Portu Gdańskiego; legitymacja potwierdzająca jego członkostwo w NZSS "Solidarność"; dyplom dla skarżącego z okazji XX–lecia "Solidarności"; podziękowanie dla skarżącego od Przewodniczącego "Solidarności" za determinację i odwagę w czasie strajków z 1988 r.; wykaz uczestników strajków na Wybrzeżu 1988 r.

Powtórzyć należy, że ze względu na trudności w dowodzeniu faktu prowadzenia działalności opozycyjnej ze względu na jej nielegalny w ówczesnym czasie charakter dokonywana przez Szefa Urzędu w tego rodzaju sprawach ocena powinna być całościowa. W tej sprawie całokształt dowodów zgromadzonych w sprawie nie daje podstaw do podważenia wiarygodności twierdzeń skarżącego.

W ocenie Sądu, Szef Urzędu dokonując oceny zgromadzonych w tej sprawie dowodów naruszył art. 80 k.p.a., ocena ta bowiem była wybiórcza, a nie całościowa. Organ nie uwzględnił również wiążącej go oceny prawnej zawartej w wyroku tutejszego Sądu z dnia 20 października 2021 r., II SA/Gd 488/21, naruszając tym samym art. 153 p.p.s.a. Naruszenie przepisów procesowych skutkowało naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 ustawy.

Uznając, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd orzekł w pkt 1 wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji. W pkt 2, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., Sąd zasądził na rzecz skarżącego od organu kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie ponowne rozpatrzenie wniosku skarżącego przy uwzględnieniu przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a.

Sąd orzekł na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).