Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 999/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 37 ust. 2 pkt 1,2 art. 106 ust.3, art. 106 ust. 3a, , art. 8 ust. 3, art. 37 ust.3
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 153, art. 190, art. 151, art. 145 par 1 pkt 1 lit.a, c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 4 lutego 2021 r., znak: SKO.1553/20 w przedmiocie zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy punkt I decyzji Prezydenta Miasta Zamość z dnia 20 października 2020 r., znak: MC.II.5100.00531.3.2020; II. w pozostałym zakresie oddala skargę; III. przyznaje radcy prawnemu K. K. - B. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 lutego 2021r., nr SKO 1553/20 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zamość z dnia 22 października 2020 r.

Wskazaną decyzją organ I instancji przyznał M. G. zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej kolejno za okresy: w pkt 1. od dnia 26 września 2020 r. do 30 września 2020 r. w kwocie 15,21 zł; w pkt 3. od dnia 1 października 2020 r. do 31 października 2020 r. w kwocie 30,00 zł; w pkt. 5 od dnia 1 listopada 2020 r. bezterminowo w kwocie 645,00 zł miesięcznie; za cały ten okres M. G. został objęty ubezpieczeniem zdrowotnym (punkty 2, 4 i 6 decyzji); w pkt 7 nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji w części dotyczącej pkt 1 i 3, kwestionując sposób wyliczenia zasiłku za wrzesień i październik 2020r. Jego zdaniem za okres od 26 do 30 września 2020 r. zasiłek powinien być wyliczony mając na względzie, że w świetle art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020r., poz.1876 ze zm., dalej jako u.p.s."), świadczenie za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc pełne kwoty świadczenia przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem, co dałoby kwotę 107,50 zł za 5 dni września. Natomiast odnośnie okresu od 1 do 31 października 2020r. zasiłek powinien być przyznany w pełnej wysokości tj. w kwocie 645 zł, gdyż w dniu 26 września 2020r. utracił zasiłek dla bezrobotnych.

Organy obu instancji uznały, że skarżący kwalifikuje się do otrzymania zasiłku stałego zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. od dnia 26 września 2020r. bezterminowo z powodu zaliczenia go do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Wyjaśniając sposób wyliczenia zasiłku za wrzesień i październik 2020r. Kolegium wskazało, że skarżący do 26 września 2020r. posiadał status bezrobotnego z prawem do zasiłku - ostatni zasiłek za okres od 1 do 26 września 2020 r. został mu wypłacony 9 października 2020 r. Wobec utraty statusu osoby bezrobotnej, skarżący mógł się ubiegać o przyznanie zasiłku stałego, jednak organ mógł przyznać taki zasiłek w wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej (701 zł) a jej dochodem. Zarówno w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku stałego, jak i w miesiącu złożenia tego wniosku (co miało miejsce 27 września 2020r.) skarżący osiągnął dochód w wysokości 609,72 zł, a więc wskazana różnica we wrześniu wyniosła 91,28 zł, zasiłek przysługiwał jednak tylko przez 5 dni, zatem jego wysokość wyniosła 15,21 zł. Z kolei w październiku 2020r. skarżący osiągnął dochód w wysokości 685,62 zł, a różnica wyniosła 25,38 zł, jednak ze względu na to, że w świetle art. 37 ust. 3 u.p.s. kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł, organ za październik 2020 r. przyznał skarżącemu zasiłek w tej wysokości. Dopiero w listopadzie 2020r. skarżący utracił dochód w postaci zasiłku dla bezrobotnych, dlatego dopiero od tego miesiąca przyznano mu zasiłek w pełnej wysokości (645 zł). Wbrew przekonaniu skarżącego, z dniem 26 września 2020 r. utracił on status bezrobotnego, a nie dochód z tego tytułu. Jak wynika z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z dnia 14 października 2020r., zasiłek dla bezrobotnych za sierpień 2020r. został mu wypłacony 8 września 2020r., a za wrzesień 2020 r. w dniu 9 października 2020 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie M. G. domagał się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając jej wydanie z naruszeniem art.6, art.7, art.8, art.9, art. 10 § 1, art. 12, art. 12 § 2, art.35 § 1, art.35 § 2, art.35 § 3, art.36 § 1k.p.a. Mając na uwadze te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji bezpośrednio ją poprzedzającej.

Uzasadniając zarzuty podniósł, że stan faktyczny sprawy nie został prawidłowo ustalony, skarżący złożył dwa wnioski o przyznanie pomocy – z 27 września 2020r. i z 19 października 2020r., a z decyzji nie wynika, który z wniosków organ rozpatrywał w tej sprawie. Poza tym wskazał, że działanie organów było opieszałe, a miesięczny termin rozpatrzenia sprawy nie został dotrzymany; ponadto nie zapewniono mu czynnego udziału na każdym etapie postępowania i nie informowano o wykonywanych czynnościach, a trzy różne decyzje z 4 lutego 2021 r. zostały do niego skierowane w jednej przesyłce pocztowej, co było niedopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 18 listopada 2021r., sygn. akt II SA/Lu 348/21 w pkt. I. uchylił pkt I zaskarżonej decyzję, zaś w pkt. II. w pozostałej części oddalił skargę.

Sąd stwierdził, że skarga jest częściowo zasadna, ponieważ zasiłek za wrzesień 2020r. (za 5 dni) powinien zostać przyznany w wyższej kwocie tj. w wysokości 30 zł, a nie 15,21 zł, ponieważ w świetle art. 37 ust. 3 u.p.s. minimalna kwota zasiłku to 30 zł. Sąd za prawidłowe jednocześnie uznał wyliczenia przez organy kwot zasiłku za ten miesiąc oraz za październik 2020r. Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 106 ust. 3 u.p.s., świadczenia pieniężne z pomocy społecznej (zatem i zasiłek stały) przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją (...). W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Sąd wskazał, że z zaświadczenia PUP w [...] z dnia 14 października 2020 r. wynika, że w wrześniu 2020 r. skarżącemu wypłacony został zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 609,72 zł, zaś w październiku 685,62 zł. Zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s. w przypadku osoby samotnie gospodarującej wysokość zasiłku ustala się, odejmując od kryterium dochodowego (wynoszącego obecnie 701 zł) dochód tej osoby. Zatem zasiłek dla skarżącego za pełny miesiąc wrzesień 2020 r. powinien wynosić 91,28 zł, zaś za 5 dni - 15,21 zł (91,28 zł : 30 dni x 5 dni). Przyznając skarżącemu zasiłek stały za wrzesień w takiej właśnie wysokości, organy pominęły że kwota zasiłku nie może być niższa niż 30 zł (co wynika z art. 37 ust. 3 u.p.s.).

W związku z tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części wskazując, że ponownie rozpoznając sprawę w zakresie przyznania skarżącemu zasiłku stałego za miesiąc wrzesień 2020r. organ odwoławczy uwzględni unormowanie art. 37 ust. 3 u.p.s.

W obszernym uzasadnieniu Sąd odniósł się również do zarzutów skargi i jej argumentacji.

Tak więc Sąd nie zgodził się ze skarżącym, że przy obliczeniu zasiłku za wrzesień 2020r. należało uwzględnić pełną kwotę zasiłku tj. 645 zł, następnie podzielić na 30 dni, co dało kwotę 21,5zł i pomnożyć ją przez 5 dni, co dałoby kwotę 107,5 zł. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo uznały, że we wrześniu skarżący osiągnął dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 609, 72 zł. Zatem wyliczając zasiłek za 5 dni września prawidłowo organ uwzględnił różnicę pomiędzy kryterium dochodowym a kwotą uzyskanego zasiłku dla bezrobotnych, a nie pełną wysokość świadczenia (645 zł), przysługującą, gdyby skarżący nie osiągnął żadnego dochodu.

Za prawidłowe Sąd uznał również ustalenie wysokości przyznanego skarżącemu zasiłku stałego za październik 2020 r. Wskazał, że skarżący w tym miesiącu osiągnął dochód w kwocie 685,62 zł (wypłacony zasiłek dla bezrobotnych) i w związku z tym ,w okresie, w którym skarżącemu przysługuje zasiłek stały, nastąpiła zmiana wysokości dochodu skarżącego przekraczająca 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (10% z 701 zł to kwota 70,1 zł, zaś dochód skarżącego w październiku 2020r. zwiększył się w stosunku do dochodu we wrześniu 2020r. o kwotę 75,9 zł), a zatem taka zmiana musiała zostać uwzględniona przy obliczaniu wysokości zasiłku stałego (art.106 ust.3a u.p.s.). Od 1 października 2020 do 31 października 2020 wysokość zasiłku stałego stanowić więc będzie różnicę między kwotą w wysokości 701 zł a kwotą w wysokości 685,62 zł, co daje kwotę 15,38 zł. Sąd podkreślił, że w odniesieniu do tego miesiąca organ zastosował prawidłowo art. 37 ust. 3 u.p.s. orzekając, że za ten miesiąc skarżącemu przysługuje zasiłek stały w minimalnej kwocie tj. 30 zł.

W związku z tym Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie.

Niezależnie od tego Sąd za prawidłowe uznał przyznanie skarżącemu zasiłku stałego w pełnej wysokości począwszy od listopada 2020r., gdyż w tym miesiącu skarżący nie uzyskał już dochodu.

Sąd nie stwierdził ponadto naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 37 ust. 1 i 2 oraz 106 ust. 4 u.p.s., bowiem organ I instancji zgromadził w sposób wyczerpujący materiał dowodowy niezbędny dla wydania w sprawie rozstrzygnięcia (przeprowadził wywiad środowiskowy, uwzględnił dokumentację medyczną skarżącego i zaświadczenia PUP w [...]).

Za niezasadne uznał również zarzuty naruszenia art. 9 k.p.a. oraz art. 10 k.p.a., gdyż z akt wynika, że skarżący był informowany o prawnych skutkach swoich działań bądź ich braku oraz brał czynny udział w postępowaniu, co potwierdzają: notatki urzędowe z 1, 3, 7, 8 września 2020r., pismo skarżącego z 12 października 2020 r. wraz z dołączonymi dokumentami oraz wywiad środowiskowy. Sąd podkreślił, że realizowanie obowiązku informowania stron, o którym stanowi art. 9 k.p.a., polega jedynie na ogólnym ukierunkowaniu strony co do przepisów prawa znajdujących zastosowanie w jej sprawie, natomiast nie nakłada na organy administracji obowiązku udzielenia porad prawnych, czy też doradztwa. Nie jest równoznaczny z obowiązkiem zawiadamiania strony o konsekwencjach niedostosowania się do konkretnych przepisów.

Odnosząc się do zarzutu przewlekłości postępowania (naruszenia art. 12 k.p.a., art. 35 k.p.a. oraz art. 36 k.p.a.). Sąd wyjaśnił, że przedmiot sądowej kontroli w niniejszej sprawie nie obejmuje terminowości i sprawności działania organów administracji.

Sąd odniósł się również do zarzutu, że organ przyjął błędną datę wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku stałego. Wskazał, że choć rzeczywiście we wniosku z 28 września 2020r. skarżący prosił o przyznanie pomocy finansowej, nie precyzując, że chodzi mu o zasiłek, to jednak wskazał, że z dniem 26 września 2020r. zakończył się okres zasiłkowy w PUP w [...], a jego sytuacja materialna jest bardzo trudna w związku z ponoszonymi kosztami leczenia i rehabilitacji. Dysponując orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności organ nie popełnił błędu, wnioskując w planie pomocy i działań na jego rzecz z 14 października 2020r., po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, o przyznanie świadczenia na zakup żywności i zasiłku celowego na zakup leków, a także o zasiłek stały. Warto zauważyć, że wniosek o przyznanie tego świadczenia skarżący złożył już 31 lipca 2020r., jednak w dniu 8 września 2020r. złożył oświadczenie, że z niego rezygnuje, argumentując to koniecznością rezygnacji z zasiłku dla bezrobotnych. W konsekwencji Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 14 września 2020r. postępowanie w tej sprawie umorzył. Skoro wspomniana przesłanka odpadła, organ prawidłowo odczytał wniosek z 28 września 2020r. jako ponowną prośbę o udzielenie pomocy także w tej formie.

Po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej pełnomocnika skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 września 2023r., sygn. akt I OSK 1720/22 uchylił powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd ten podniósł, że skarga kasacyjna w istocie wskazuje na jedno uchybienie Sądu I instancji, polegające na zawarciu w sentencji wyroku rozstrzygnięcia o uchyleniu punktu I decyzji Kolegium oraz oddaleniu skargi w pozostałym zakresie, podczas gdy decyzja Kolegium nie posiada jednostek redakcyjnych (punktów) i ogranicza się do rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

NSA uznał zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 p.p.s.a. za trafny, gdyż istnieje wątpliwość co do precyzyjnego ustalenia treści rozstrzygnięcia mogącego skutkować niewykonalnością orzeczenia sądowego. Przepis art. 138 p.p.s.a. wymaga precyzyjnego oznaczenia aktu lub czynności organu administracji publicznej, których dotyczy wyrok, by nie istniały żadne wątpliwości co do tego, jaki akt jest przedmiotem zaskarżenia. W razie rozbieżności między sentencją wyroku a jego uzasadnieniem, o zakresie rozstrzygnięcia decyduje sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie, które powinno odpowiadać treści rozstrzygnięcia. Nie jest przy tym dopuszczalne uzupełnienie rozstrzygnięcia zawartego w sentencji fragmentami uzasadnienia.

Za zasadny uznał NSA także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie i uniemożliwia kontrolę sądowi II instancji. Wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione. Zdaniem NSA, uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji nie realizuje powyższego wymagania zwłaszcza, że w uzasadnieniu powielany jest błąd z sentencji orzeczenia.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji winien będzie uwzględnić wskazania wyżej przedstawione. NSA dodał, że mając na uwadze powyższe rozważania oraz okoliczności niniejszej sprawy, nie odnosił się do zarzutu naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., i art. 77 k.p.a. (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 190 ust. 1 p.p.s.a. - sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, a zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ze względu na brak podstawowych elementów uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz ze względu na nieprecyzyjną sentencję wyroku, skutkującą niewykonalnością, nie jest możliwa merytoryczna kontrola sprawy przez ten Sąd. Konieczne stało się, zdaniem NSA, uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W związku z tym, Sąd ponownie dokonał kontroli legalności zaskarżonej decyzji, a więc jej zgodności z prawem, do czego jest uprawniony stosownie do art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.).

Sąd stwierdził, że skarga w części zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn, niż w niej wskazane.

Przede wszystkim należy zauważyć, że przedmiotem kontroli była zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana na skutek odwołania skarżącego wyłącznie w części decyzji organu I instancji, tj. jej pkt 1 i 3, w pozostałym zakresie tj. pkt 2, 4 – 7, skarżący nie wniósł odwołania, a zatem w pozostałym zakresie decyzja organu I instancji stała się ostateczna (zob. wyrok NSA z dnia 6 lipca 2018r., II OSK 1988/16).

Kwestie sporne rozstrzygane zaskarżoną decyzją Kolegium dotyczyły wyłącznie pkt 1 i 3 decyzji organu I instancji, tj. wysokości przyznanego skarżącemu zasiłku stałego za wrzesień i październik 2020r. Zaskarżona decyzja Kolegium utrzymała więc w mocy wyłącznie rozstrzygnięcia sformułowane w pkt 1 i 3 decyzji organu I instancji, a w konsekwencji również skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dotyczyła tylko tych dwóch kwestii. Sąd badał obecnie tylko legalność rozstrzygnięcia z pkt 1 i 3 decyzji organu I instancji, utrzymanych w mocy przez Kolegium, natomiast ze względu na to, że w pozostałej części decyzja organu I instancji stała się ostateczna, nie mogła być ona w tej części objętą kontrolą sądową w toku rozpatrywania skargi w postępowaniu zwykłym.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 37 pkt 1 i 2 u.p.s.

Zgodnie z tym przepisem - zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (pkt 1) oraz pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (pkt 2).

W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy (co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 2 kwietnia 2019 r. oraz zmieniające je orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 31 stycznia 2020 r.).

Spór dotyczy wysokości przyznanego mu zasiłku we wrześniu i październiku 2020r.

Wysokość zasiłku nie jest ustalona z góry przez ustawodawcę. W świetle art. 37 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. zależy ona od dochodu, jaki uzyskuje wnioskodawca i od jego kryterium dochodowego. Przysługuje on w wysokości różnicy między dochodem osoby samotnie gospodarującej a kryterium dochodowym, który w przypadku skarżącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wynosiło 701 zł (co nie jest kwestionowane).

Skarżący zarzuca, że organ wadliwie ustalił jego dochód za wrzesień (a dokładnie za ostatnie 5 dni września) i (cały) październik 2020r., ponieważ w tym okresie skarżący nie posiadał już prawa do zasiłku dla bezrobotnych; w przekonaniu skarżącego to, że zasiłek ten wypłacono mu faktycznie już po ustaniu tego prawa, a więc we wrześniu i w październiku 2020r., nie oznacza, że uzyskał on dochód w tych miesiącach, wręcz przeciwnie - skarżący w tych miesiącach utracił dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. W konsekwencji, jego zdaniem, organ powinien przyznać mu za wrzesień kwotę 107, 50 zł, a nie 15,21 zł, zaś w październiku kwotę maksymalną zasiłku tj. 645 zł, a nie 30 zł.

Skarżący podnosił też, że składał do organu wnioski o pomoc w dniu 27 września 2020r. i 19 października 2020r., a wniosek z 27 września 2020r. dotyczył wyłącznie zasiłku celowego i świadczenia na żywność. Zdaniem skarżącego, wszelkie poczynione wyliczenia oraz twierdzenie, że wystąpił on o zasiłek stały wnioskiem z 27 września jest kłamstwem. Jego zdaniem, istotne znaczenie ma ustalenie daty złożenia wniosku, ponieważ data złożenia wniosku "warunkuje, jaki dochód (z jakiego miesiąca) jest brany pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku".

Przede wszystkim za prawidłowe należy uznać przyjęcie przez organy obu instancji, że o zasiłek stały skarżący zwrócił się do organu 27 września 2020r. (data wpływu 28 września 2020r.).

Chronologia jego wniosków jest następująca:

Z akt wynika, że skarżący 31 lipca 2002r. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej m.in. zasiłek celowy, stały oraz na posiłki (zasiłek stały w formie uzupełniającej). Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku dla osób bezrobotnych.

W dniu 1 i 8 września 2020r. przeprowadzano rozmowę telefoniczną w sprawie przyznania skarżącemu zasiłku stałego wyjaśniając, że w razie przyznania mu takiego zasiłku, straci zasiłek dla bezrobotnych, w związku z tym w piśmie z 8 września 2020r. skarżący zrezygnował z zasiłku stałego.

W dniu 10 września 2020r. przyznano mu zasiłek celowy jednorazowo, a drugą decyzją z tego samego dnia odmówiono mu przyznania świadczenia na zakup posiłku lub żywności. Z kolei decyzją z 14 września 2020r. umorzono postępowanie w sprawie przyznania zasiłku stałego w związku z cofnięciem wniosku.

W dniu 27 września 2020r. (wpływ 28 września 2020r.) skarżący złożył kolejne "podanie o przyznanie pomocy finansowej" wskazując, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, gdyż 26 września 2020r. zakończył się okres zasiłkowy.

Podczas wywiadu środowiskowego 12 października 2020r., przeprowadzonego telefonicznie, skarżący oświadczył, że oczekuje pomocy na zakup żywności i zasiłku celowego. W protokole wywiadu wskazano, że we wrześniu 2020r. miał przyznane świadczenie na zakup żywności, zasiłek okresowy i zasiłek celowy na zakup leków. W związku z tym specjalistka pracy socjalnej, przeprowadzająca wywiad, za zasadne uznała przyznanie skarżącemu nie tylko świadczenia na zakup żywności, zasiłku celowego, ale także zasiłku stałego od 26 września 2020r., w związku z tym, że w dniu złożenia podania o pomoc tj. 27 września 2020r. nie miał on już prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Następnie odrębnymi decyzjami z dnia 14 października 2020r. organ przyznał skarżącemu kolejny zasiłek celowy jednorazowo oraz świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "posiłek w domu i w szkole".

Decyzją z 22 października 2020r. organ przyznał natomiast zasiłek stały na wniosek z 27 września 2020r.

W aktach znajduje się też wniosek skarżącego o zasiłek stały z 18 października 2020r. "począwszy od 27 września 2020r." W związku z tym, że zasiłek taki przyznano decyzją z 22 października 2020r., decyzją z dnia 14 października 2020r. organ odmówił przyznania (po raz drugi) tego zasiłku na ten sam okres.

Zarzuty skarżącego, że organ bezzasadnie wydał decyzję z 22 października 2020r. na podstawie wniosku z 27 września 2020r. są nieuzasadnione.

Z powyższych oświadczeń skarżącego wynika, że skarżącemu już od lipca 2020r. zależało na przyznaniu zasiłku stałego (pierwszy wniosek jednak cofnął ze względu na zbieg z zasiłkiem dla bezrobotnych). Takie żądanie mieściło się również w jego "podaniu o pomoc" z 27 września 2020r. - należy zauważyć, że skarżący w odwołaniu od decyzji organu I instancji z 22 października 2020r. wprost wskazał, że podczas wywiadu (rozmowy telefonicznej) 12 października 2020r., która dotyczyła wniosku z 27 września 2020r., na pytanie, jakiej pomocy oczekuje, wskazał zasiłek stały, celowy i świadczenie na żywność. Organy, w tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując jego wniosek o przyznanie zasiłku stałego miały więc uzasadnione podstawy do rozpoznania jego wniosku z 27 września 2020r. jako wniosku o zasiłek stały.

Nie sposób też pominąć, że przyjęcie przez organ, że skarżący złożył wniosek o zasiłek stały dopiero 18 października 2020r., byłoby nie tylko niezgodne z wyraźnym oświadczeniem skarżącego sformułowanym w odwołaniu, ale byłoby niekorzystne dla skarżącego, ponieważ nie byłoby możliwe przyznanie mu tego zasiłku za wrzesień 2020r. Zarzuty skarżącego, że organy błędnie potraktowały jego wniosek z 27 września 2020r. jako wniosek o zasiłek stały, są więc niezrozumiałe, tym bardziej, ze skarżący konsekwentnie przed Sądem domaga się przyznania mu zasiłku stałego (w wyższej wysokości, niż uczynił to organ) już za wrzesień 2020r., co przecież nie byłoby możliwe, gdyby wniosek złożył dopiero w październiku 2020r.

Zarzuty skarżącego są trafne jedynie co do tego, że zasiłek stały za wrzesień powinien być mu przyznany w wyższej wysokości, jednak nie w wysokości wskazanej przez niego, lecz w kwocie 30 zł, tj. w kwocie najniższego zasiłku stałego, zgodnie z art. 37 ust. 3 u.p.s.

Gdy chodzi o zasady przyznawania i wypłaty zasiłku stałego, to jak wyżej wskazano - w świetle art. 37 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. - przysługuje on w wysokości różnicy między dochodem osoby samotnie gospodarującej a kryterium dochodowym, który w przypadku skarżącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wynosiło 701 zł.

Zgodnie zaś z art. 106 ust. 3 u.p.s., świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją (...). W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem.

Natomiast gdy chodzi o dochód dla potrzeb ustalenia wysokości zasiłku, to zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. - za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania (...).

Jak wynika z decyzji organu I instancji, organ ten przyznając skarżącemu zasiłek od września brał pod uwagę dochód zarówno z miesiąca poprzedzającego wniosek, tj. z sierpnia 2020r., jak i z września 2020r., stwierdzając, że w obu tych miesiącach dochód skarżącego był taki sam tj. 609,72 zł (zasiłki dla bezrobotnych wypłacone 7 sierpnia 2020r. i 8 września 2020r.), a więc za wrzesień różnica pomiędzy dochodem a kryterium dochodowym wyniosła 91,28 zł, a zasiłek wyliczony zgodnie z art. 106 ust. 3 u.p.s. za 5 dni września wyniósł 15,21 zł.

Skarżący podnosi, że zarówno we wrześniu, jak i w październiku 2020r. miała miejsce utrata dochodu tj. zasiłku dla bezrobotnych, a więc organ ustalając wysokość zasiłku stałego za te miesiące powinien przyjąć, że dochód skarżącego wynosił 0 zł.

Nie ulega wątpliwości, że skarżący utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 26 września 2020r., jednak otrzymał taki zasiłek jeszcze w dniu 8 września 2020r. – 609, 72 zł (netto) i 9 października 2020r. – 685, 62 zł (netto). Zasadnie organy uznały, że wypłacone zasiłki stanowiły dochód skarżącego (dochód uzyskany). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 maja 2015 r.. sygn. akt I OSK 2802/13 stwierdził, że "definicja z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uznaje nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie pomocy społecznej od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie". (zob. także wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 sierpnia 2023r., II SA/Po 298/23). Podobnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 1042/16 dokonując wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej: "za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. należy uznać przychód, który rzeczywiście został uzyskany". (zob. także WSA w Gdańsku w wyroku z 3 marca 2023r., III SA/Gd 508/19). Przez "dochód uzyskany" rozumie się więc dochód, który strona faktycznie otrzymała, niezależnie od tego, na jakiej podstawie prawnej to nastąpiło.

Utrata dochodu skarżącego nastąpiła natomiast dopiero w listopadzie 2020r., ponieważ w tym miesiącu skarżący nie uzyskał już dochodu, który uzyskiwał jeszcze w październiku. W tym miejscu należy wyjaśnić, jak należy rozumieć "utratę dochodu". Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 14 lutego 2020 r., I OSK 567/19 stwierdził, że "za dochód utracony należałoby uznać taki dochód, który istniał w miesiącu poprzedzającym złożenie podania, a nie istnieje w miesiącu w którym wnioskuje się o pomoc (...). Przez "utratę dochodu", o której mowa w ww. przepisie, należy rozumieć sytuację w której dana osoba czy rodzina w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczenia uzyskiwała jakiś dochód, natomiast w miesiącu jego złożenia już go nie uzyskuje. Tak też interpretowane jest to pojęcie w judykaturze" (por. wyroki: WSA w Gliwicach z 28 kwietnia 2014r., sygn. akt IV SA/Gl 1390/13, WSA w Rzeszowie z 8 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 110/14).

Wbrew przekonaniu skarżącego, wyrażonemu w skardze, utrata przez niego dochodu nie miała zatem miejsca ani we wrześniu, ani w październiku 2020r., gdyż w tych miesiącach skarżący uzyskał (faktycznie) dochód, pomimo tego, że już nie przysługiwało mu prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Tylko wówczas, gdyby w tych miesiącach skarżącemu tego zasiłku nie wypłacono, można by mówić o utracie dochodu.

W związku z tym organ ustalając wysokość zasiłku stałego za wrzesień 2020r. prawidłowo uwzględnił dochód skarżącego z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. z sierpnia na 609,72 zł, co doprowadziło do prawidłowego wyliczenia, że kwota różnicy między kryterium dochodowym a dochodem uzyskanym w sierpniu wynosi 91,28 zł (701 zł – 609,72 zł). Za 5 dni września zasiłek wyniósł 15,21 zł, co wynikało z podzielenia wyliczonej różnicy przez 30 dni i pomnożenia wyniku przez 5 dni września, stosownie do przytoczonego wyżej art. 106 ust. 3 u.p.s.

Błąd organu polegał jednak na tym, że organ pominął unormowanie zawarte w art. 37 ust. 3 u.p.s., który przewiduje, że minimalna kwota zasiłku stałego, to kwota 30 zł. W takiej wysokości powinien być zatem przyznany zasiłek za ten miesiąc, a nie w wysokości 15,21 zł.

Należy przy tym podkreślić, że – wbrew stanowisku skarżącego - w przepisie art. 106 ust. 3 u.p.s. chodzi o pełną kwotę zasiłku, która przysługiwałaby skarżącemu, gdyby zasiłek został mu przyznany za cały miesiąc, a nie o maksymalną (ustawową) kwotę zasiłku stałego (czyli 645 zł). Wynika to z przytoczonych wyżej przepisów określających zasady wyliczania zasiłku stałego. Zgodnie z nimi, zasiłek stały zależy od dochodu faktycznie uzyskanego przez stronę w danym miesiącu i stanowi różnicę między kryterium dochodowym tej osoby a tym dochodem. Nie jest tak, że przysługuje on w każdym miesiącu w takiej samej wysokości i to maksymalnej, przewidzianej przez ustawodawcę (w niniejszej sprawie to 645 zł). W związku z tym musi on być wyliczany za każdy miesiąc odrębnie i w efekcie może być różny w poszczególnych miesiącach, zależnie od dochodu; przekłada się to bezpośrednio na wysokość zasiłku za każdy dzień (kilka/kilkanaście dni) danego miesiąca.

Sposób wyliczenia przez organ zasiłku stałego za 5 dni września 2020r. był zatem prawidłowy, jednak ze względu na to, że zasiłek przyznano z pominięciem art. 37 ust. 3 u.p.s. (15, 21 zł zamiast 30 zł), Sąd stwierdził, że w tej części rozstrzygnięcie organu I instancji (pkt 1 decyzji) było wadliwe, a więc wadliwe było także utrzymanie w mocy tego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy.

W związku z tym Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", "c" p.p.s.a. - uchylił w punkcie I. zaskarżoną decyzję w tej części.

W pozostałym zakresie Sąd jednak oddalił skargę, ponieważ wysokość zasiłku stałego za październik 2020r. przyznanego w pkt. 3 decyzji organu I instancji, jest prawidłowa i uwzględnia powołany art. 37 ust. 3 u.p.s. Dochód skarżącego wyniósł 685,62 zł, a więc różnica między kryterium dochodowym a dochodem to 15, 38 zł (Kolegium omyłkowo wskazało kwotę 25, 38zł), czyli mniej niż minimalna wysokość zasiłku stałego (30 zł), dlatego organ prawidłowo przyznał skarżącemu zasiłek za ten miesiąc w wysokości 30 zł.

Należy zauważyć, że przy obliczaniu wysokości zasiłku stałego za październik 2020r. decydował dochód z października, a nie z sierpnia, czy września – gdyby przyjąć dochód z sierpnia, czy z września (w obu miesiącach był taki sam – 609,82 zł), zasiłek stały za październik byłby wyższy, gdyż dochód w tych miesiącach był niższy, niż w październiku (685,62 zł) – różnica między kryterium dochodowym a dochodem wynosiłaby 91,28 zł (701 zł – 609,82 zł) i w takiej wysokości byłby zasiłek stały. Organ I instancji trafnie jednak zauważył i wskazał w podstawie prawnej swojej decyzji przepis art. 106 ust. 3a u.p.s. Zgodnie z nim, zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie pobierania świadczenia pieniężnego nie wpływa na wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Wprawdzie przepis ten ma zastosowanie przede wszystkim do weryfikowania przyznanych już świadczeń, to jednak ze względów racjonalnych nie można go pomijać już przy wydawaniu decyzji o przyznaniu świadczenia (m.in. zasiłku stałego), jeśli wiadomo, że uzyskany przez wnioskodawcę dochód w kolejnych miesiącach od złożenia wniosku, był różny. W takiej sytuacji, pominięcie unormowania tego przepisu na tym etapie przyznawania świadczenia prowadziłoby do konieczności wszczynania nowego postępowania w celu zmiany (obniżenia) wysokości przyznanego wcześniej zasiłku, co przeczyłoby oczywiście zasadzie ekonomii procesowej.

W świetle powyższego Sąd uznał, że rozstrzygnięcie organu I instancji sformułowane w pkt. 3 decyzji, utrzymane następnie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest prawidłowe, dlatego w tej części Sąd oddalił skargę (punkt II. wyroku) na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania w odniesieniu do ustalenia wysokości zasiłku za październik nie są trafne. Organ wydając to rozstrzygnięcie zastosował właściwe przepisy i dokonał niezbędnych ustaleń.

Skarżący miał zapewnione prawo udziału w postępowaniu i z tego prawa skorzystał, co zresztą szczegółowo wypunktował Sąd w uzasadnieniu uchylonego wyroku.

Sąd rozpatrując niniejszą skargę nie był uprawniony do badania terminowości prowadzenia postępowania przez organ – zarzuty w zakresie przewlekłości czy bezczynności organu podlegają badaniu w odrębnych postępowaniach, a nie w postępowaniach ze skargi na ostateczną decyzję organu (do tych zarzutów także odniósł się Sąd już w poprzednim wyroku).

Z powyższych względów orzeczono, jak w sentencji.

Rozpatrując ponownie odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględni odwołanie w części dotyczącej pkt 1. decyzji organu I instancji w ten sposób, że zmieni wysokość przyznanego zasiłku stałego za wrzesień 2020r. z kwoty 15,21 zł na kwotę 30 zł.

O wynagrodzeniu ustanowionej w ramach prawa pomocy radcy prawnej (poprzednio adwokat) za reprezentowanie skarżącego obecnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, Sąd w punkcie III. sentencji wyroku orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 4 ust.1-3 oraz § 21 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019r. poz.68 ze zm.). Sąd przyznał radcy prawnemu K. K. - B. kwotę 590,40 zł obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Sąd uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020r. w sprawie SK 66/19, którego konsekwencją jest przyznawanie radcom prawnym, ustanowionym w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia w minimalnej wysokości przewidzianej dla tego samego rodzaju spraw dla radców prawnych ustanowionych z wyboru (we własnym zakresie), a więc na podstawie rozporządzenia z 22 października 2015r. Zgodnie zaś z § 14 ust. 1 lit. c tego rozporządzenia – stawka minimalna dla radcy prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w I instancji "w innej sprawie" wynosi 480 zł.