Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 819/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6196 Funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu i Biura Ochrony Rządu
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , Protokolant specjalista Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723 z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową, odmówił wyłączenia stosowania wobec L. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

L. S. wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. wystąpiła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie wobec niej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku wskazała, że w okresie uznanym za pracę na rzecz totalitarnego państwa, czyli od [...] sierpnia 1974 r. do [...] marca 1981 r. pracował jako [...] w Biurze [...] MSW, a do jej zadań należało przepisywanie na maszynie wspomnień z czasów II wojny światowej i niedługo po niej. Podkreśliła, że jej służba przed dniem 31 lipca 1990 r. była niewiele znacząca w wymiarze czasowym i funkcyjnym, a stanowisko maszynistki stanowiło najniższe ze stanowisk, nadto jej rola była czysto techniczna, a nie decyzyjna, nie podejmowała żadnych działań - bezpośrednio i pośrednio - przeciwko opozycji. Opisała nadto szczegółowo przebieg swoje służby po 1 kwietnia 1981 r., wskazując okresy pełnienia służby oraz zajmowane stanowiska służbowe. Zaznaczyła, że swoje obowiązki i zadania wykonywała bardzo dobrze po 12 września 1989 r., czego dowodem są liczne awanse, nagrody, opinie oraz odznaczenie Złotym Krzyżem Zasługi przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu [...] października 2003 r.

Podniosła też, że wraz z przejściem do Urzędu Ochrony Państwa otrzymała stanowisko kierownika Sekcji [...], wielokrotnie awansowała w hierarchii służbowej, otrzymywała pochwały, nagrody pieniężne i wyróżnienia, podkreślając, że w instytucjach, w których pracowała – Urząd Ochrony Państwa i Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego okazywano jej ogromne zaufanie, oddelegowując na szkolenia i powierzając nowe obowiązki.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec L. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Na skutek wniesionej przez L. S. skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 38/20 uchylił ww. decyzję z dnia [...] listopada 2019 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] ponownie odmówił wyłączenia stosowania wobec L. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Podstawę powyższego stanowiło ustalenie organu, że w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku rozpoznania skargi L. S., wyrokiem z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 979/21 uchylił tę decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że organ wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia art. 153 P.p.s.a. Organ nie uwzględnił bowiem w sposób pełny oceny prawnej (wykładni prawa) oraz wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 38/20. Przyjmując bowiem prawidłowo, że w przypadku skarżącej spełnione są kryteria z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, tj. "krótkotrwałość służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem życia i zdrowia", organ nie rozważył w sposób rzetelny i wszechstronny czy w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w ww. przepisie.

Jak wskazał bowiem WSA w Warszawie w ww. wyroku z dnia 15 lipca 2020 r., prawodawca nie zacieśnił rozumienia pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku", do potrzeby wyróżnienia się danego funkcjonariusza, czy posiadania przezeń nadzwyczajnych, ponadprzeciętnych zasług, w obligatoryjnym połączeniu z nadzwyczaj krótkim pełnieniem służby na rzecz totalitarnego państwa. Wręcz przeciwnie - mając na względzie wyrażone przez projektodawcę cele wprowadzenia Noweli z 2016 roku oraz rolę w tym kontekście regulacji art. 8a ustawy zaopatrzeniowej - należy uznać, że szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być sytuacja, gdy zastosowanie reguły z art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej prowadziłoby do utraty uprawnień nabytych w trakcie służby na rzecz niepodległej Polski, gdy miał on w danym zakresie istotne zasługi, a - w świetle dostępnych informacji - danemu funkcjonariuszowi nie można przypisać konkretnych, godzących w wolności obywatelskie, działań w ramach pełnienia służby w okresie istnienia totalitarnego państwa. Jak podkreślali bowiem projektodawcy, celem opracowania i uchwalenia Noweli z 2016 roku było wyłącznie pozbawienie nieuprawnionych - społecznie nieakceptowanych - korzyści, wynikających ze służby na rzecz totalitarnego państwa. W kontekście przesłanki opisanej przez prawodawcę jako "szczególnie uzasadniony przypadek" nie może być zatem bez znaczenia, odnotowane tylko w uzasadnieniu skarżonego aktu, nadanie L. S. w okresie pełnienia służby na rzecz państwa demokratycznego Złotego Krzyża Zasługi. Wymaga zatem wyjaśnienia przez organ, jakie były kryteria przyznania tego odznaczenia na dzień, gdy uzyskała je skarżąca. W kontekście przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie mogą pozostawać a priori bez znaczenia także faktyczne okoliczności pełnienia służby przez skarżącą na rzecz totalitarnego państwa, w tym podnoszony w skardze charakter wykonywanych zadań.

Sąd zarzucił, że organ rozpoznając ponownie sprawę nie zastosował się do powyższych zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 lipca 2020 r., co do oceny przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ dokonując takiej oceny pominął zupełnie kwestię nadania L. S. w okresie pełnienia przez nią służby na rzecz państwa demokratycznego Złotego Krzyża Zasługi, a także nie przeprowadził jakichkolwiek ustaleń na okoliczności charakteru wykonywanych zadań przez skarżąca w okresie pełnienia przez nią służby na rzecz państwa totalitarnego. Organ dokonując takiej oceny przywołał jedynie wybiórczo informacje z akt osobowych o sygn. [...] wywodząc z tego, że skarżąca utożsamiała się z ustrojem totalitarnym. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na podanie o przyjęcie do służby z [...] lipca 1973 r. wskazując, że skarżąca świadomie rozpoczęła służbę w Służbie Bezpieczeństwa, a także na opinie służbowe zawarte w aktach osobowych wywodząc z nich, że skarżąca kształciła się oraz szkoliła w okresie realizowania zadań w Służbie Bezpieczeństwa, a przełożeni byli usatysfakcjonowaniu poziomem realizacji przez nią obowiązków służbowych. Zaakcentowane zostało także członkostwo skarżącej w PZPR. W oparciu o powyższe organ stwierdził, że postawa skarżącej związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa nie kwalifikuje sprawy jako szczególnie uzasadnionego przypadku.

Organ nie rozważył w ogóle, zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku WSA w Warszawie z 15 lipca 2020 r., czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego można przypisać skarżącej konkretne, godzące w wolności obywatelskie działania w ramach pełnienia służby w okresie istnienia totalitarnego państwa.

Z powyższego wynika, że organ pobieżnie i wybiórczo przeanalizował przebieg służby skarżącej, którą - co istotne - pełniła przez prawie 30 lat i której zdecydowana większość przypada po dniu 12 września 1989 r., a przede wszystkim nie uwzględnił wykładni przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" dokonanej przez WSA w ww. wyroku z dnia 15 lipca 2020 r.

Organ zupełnie pominął przy tym podnoszoną przez skarżącą wielokrotnie kwestię, że w okresie służby na rzecz totalitarnego państwa, czyli od [...] sierpnia 1974 r. do [...] marca 1981 r. pracowała jako maszynistka w Biurze [...] MSW, a do jej zadań należało przepisywanie na maszynie wspomnień z czasów II wojny światowej i niedługo po niej. Zatem, jak podkreślała skarżąca, sprawując funkcję pomocniczo-techniczną w Biurze [...], nie podejmowała żadnych działań godzących w wolności i prawa człowieka. Kwestie te organ miał obowiązek uwzględnić przy ponownym orzekaniu w niniejszej sprawie, zaś zaniechanie w tym zakresie wskazuje na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

Organ nie rozważył także w sposób wyczerpujący charakteru służby, postawy skarżącej oraz osiągnięć w służbie po dniu 12 września 1989 r. W istocie organ zmarginalizował przebieg służby skarżącej po tej dacie stwierdzając jedynie, że argumenty dotyczące wysokiej odpowiedzialności, wzorowego wywiązywania się z obowiązków oraz otrzymywanych pochwał i wyróżnień, nie mają kluczowego znaczenia w przedmiotowej sprawie w kontekście postawy L. S. w trakcie pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa.

Sąd zalecił w związku z tym, aby rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględnił powyższe rozważania oraz ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 38/20. Organ powinien dokonać ponownej oceny przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", uwzględniając fakt nadania L. S. w okresie pełnienia służby na rzecz państwa demokratycznego Złotego Krzyża Zasługi, a także charakter wykonywanych zadań przez skarżącą w okresie pełnienia przez nią służby na rzecz państwa totalitarnego.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, rozpoznając po raz kolejny sprawę, decyzją z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec L. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że całkowity okres służby wnioskodawczyni wynosi 29 lat, 9 miesięcy i 11 dni, zaś jej służba pełniona na rzecz totalitarnego państwa trwała 6 lat i 8 miesięcy, co stanowi ok. 22% ogółu jej służby. Kierując się wytycznymi zawartymi w wyroku WSA w Warszawie z 15 lipca 2020 r. organ przyjął, że okres pełnienia służby na rzecz państwa totalitarnego był okresem krótkotrwałym. Tym samym uznał, że w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Odnosząc się do przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej organ stwierdził, iż nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez ww. w trakcie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r. W opinii Szefa Agencji Wywiadu wnioskodawczyni rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby w Urzędzie Ochrony Państwa oraz Agencji Wywiadu, a dokumenty zgromadzone w sprawie nie zawierają treści, które mogłyby podawać w wątpliwość rzetelność jej służby. Biorąc pod uwagę przywołane wyżej okoliczności uznał, iż wnioskodawczyni spełniła przesłankę stypizowaną w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.

Odnośnie natomiast zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" organ podkreślił, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków należy do standardowych powinności funkcjonariusza. Stąd też nie można uznać za wyjątkową sytuację przypadku, w którym otrzymywał on w czasie pełnienia służby nagrody albo inne gratyfikacje z tego tytułu. Organ zaznaczył przy tym, że świadczenie emerytalne wypłacane wnioskodawczyni nie było podwyższone ze względu na służbę w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu na podstawie przepisów rozporządzenia wykonawczego do ustawy zaopatrzeniowej.

Odnosząc się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z 13 stycznia 2022 r. w kwestii dokonania oceny, czy sprawa stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, organ powołał się na złożone przez wnioskodawczynię podanie o przyjęcie do pracy w charakterze pracownika umysłowego w MSW. Zaznaczył, że na skutek powyższego podania wnioskodawczyni została przyjęta na stanowisko maszynistki Sekcji Ogólnej Biura [...] MSW. Tym samym można stwierdzić, że wnioskodawczyni z pełną świadomością, nie wbrew jej woli, została przyjęta do przedmiotowych struktur, które dobrze znała z przekazów rodzinnych. Jak przyjmuje się natomiast w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, osobista chęć przystąpienia do organów Służby Bezpieczeństwa przemawia za tym, że w sprawie nie możemy mówić o wystąpieniu szczególnie uzasadnionego przypadku.

Organ podniósł też, wnioskodawczyni zobowiązała się do zachowania ścisłej tajemnicy w związku z podjętymi czynnościami służbowymi w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

Jak wynika natomiast z opinii służbowej z [...] czerwca 1977 r. wnioskodawczyni w trakcie pełnienia służby w organach bezpieczeństwa zdała egzamin na podoficera Milicji Obywatelskiej oraz ukończyła cykl doskonalenia zawodowego trwający w okresie od [...] października 1974 r. do [...] czerwca 1977 r. z wynikiem bardzo dobrym. Jednocześnie jak wynika z informacji z wniosku z [...] sierpnia 1979 r., ww. została przyjęta na I rok Zawodowego Studium Administracyjnego. Powyższe w ocenie organu świadczy o tym, że ww. nie była szeregowym pracownikiem, lecz wiązano z nią konkretne plany, inwestowano w nią środki finansowe, a sama zainteresowana dążyła do podwyższenia kwalifikacji oraz konsekwentnego rozwoju kariery zawodowej w przedmiotowej organizacji. Powyższe wskazuje również, że przełożeni byli usatysfakcjonowani poziomem realizacji przez nią obowiązków służbowych, na co wskazują zawarte w aktach osobowych opinie służbowe.

Dokonując oceny zaistnienia w przedmiotowej sprawie "szczególnie uzasadnionego przypadku" organ stwierdził, że z pewnością nie można tutaj mówić o braku świadomości strony co do charakteru struktur, do których przynależała i apanaży uzyskiwanych z tego tytułu. Na powyższe wskazuje również otrzymany w trakcie realizowania zadań w ramach Służby Bezpieczeństwa dwukrotnie dodatek operacyjny oraz dwukrotnie dodatek kwalifikacyjny. Ponadto wnioskodawczyni otrzymała awans na stanowisku służbowym oraz trzykrotnie awans w stopniu służbowym poparty szczegółowymi opiniami bezpośredniego przełożonego.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie organu, wnioskodawczyni identyfikowała się z realizowanymi przez ustrój PRL zadaniami i funkcjami, zaś jej działania w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego podejmowane w ramach działalności zawodowej były realizowane w sposób świadczący o jej dużym zaangażowaniu.

Fakt, że wnioskodawczyni realizowała zadania maszynistki, nie przesądza natomiast, o tym, że nie była ona zaufanym pracownikiem Służby Bezpieczeństwa, dopuszczonym do dostępu do wszystkich dokumentacji i informacji SB. Pozostając na etacie SB, czerpała świadomie pełne przywileje związane z tym zaszeregowaniem.

W ocenie organu, analiza materiałów dowodowych sprawy wskazuje, że wnioskodawczyni była funkcjonariuszem, który podnosił swoje kwalifikacje zawodowe w strukturach Służby Bezpieczeństwa, czerpał z tej organizacji pełne przywileje i korzyści materialne, przyczyniając się do jej trwania i rozwoju, co jednocześnie uniemożliwia stwierdzenie, że w sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem", wyłączającym w stosunku do ww. stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

W ocenie organu, w omawianej sprawie nie można też pominąć informacji, że wnioskodawczyni od 1985 r. była członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Skoro więc wnioskodawczyni przystąpiła do PZPR, to niewątpliwie nawiązała ówcześnie nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikowała się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami. Organ zaznaczył przy tym, że ubiegający się o członkostwo w PZPR musieli udowodnić przed POP, że ich postawa moralna i światopogląd są zbieżne z ideologią partii. Musieli również posiadać właściwą opinię w środowisku, która pozwalała na uzyskanie rekomendacji członków partii. Wstąpienie w szeregi PZPR nie mogło odbyć się na zasadzie zwykłego "zapisania".

Organ podniósł też, iż w dokumentacji IPN znajduje się informacja, że wnioskodawczyni była członkiem Związku Młodzieży Socjalistycznej, której głównym celem działalności było przygotowywanie członków do wstępowania w szeregi PZPR.

Odnosząc się natomiast do zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 979/21 w kwestii dokonania oceny przez organ, szczególnie uzasadnionego przypadku, uwzględniając fakt nadania wnioskodawczyni Złotego Krzyża Zasługi, Minister podał, że fakt ten został uwzględniony przez organ poprzez przyjęcie spełnienia przez stronę przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.

W sprawie decydujące znaczenie ma jednak fakt dobrowolnego przystąpienia wnioskodawczyni do organów państwa totalitarnego, duże zaangażowanie w realizację zadań charakterystycznych dla ww. jednostek oraz podzielanie poglądów przypisanych dla ustroju totalitarnego. Powyższe świadczy, że w przedmiotowej sytuacji nie może być mowy o uznaniu, że w przedmiotowej sprawie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający organowi skorzystanie z uprawnień zawartych w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Reasumując organ stwierdził, że rzetelna służba pełniona przez wnioskodawczynię w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, niewątpliwie zasługuje na szacunek i aprobatę. Jednakże biorąc pod uwagę całokształt służby ww., a w szczególności jej charakter przed dniem 31 lipca 1990 r., typowy dla ustroju państwa totalitarnego, w tym działalność w PZPR i ZMS oraz świadome podjęcie przez ww. służby w SB, przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W skardze na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2023 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając organowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 153 P.p.s.a. polegające na ponownym nieuwzględnieniu wykładni "szczególnie uzasadnionego przypadku", zawartej w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 15 lipca 2020 r., a także wskazówek subsumpcyjnych zawartych w tym wyroku oraz w wyroku WSA w Warszawie z 13 stycznia 2022 r., uchylających poprzednie decyzje. Podniosła przy tym, że uzasadnienie odmowy nie rożni się w żaden istotny sposób od uzasadnienia odmownej decyzji, która została uchylona wyrokiem WSA w Warszawie z 13 stycznia 2022 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że w wyroku WSA w Warszawie z 15 lipca 2020 r. znalazła się precyzyjna wykładnia terminu " szczególnie uzasadniony przypadek". Minister nadal nie zakwestionował natomiast charakteru jej pracy w Biurze [...] (praca na stanowisku maszynistki, a następnie sekretarza-maszynistki). Minister badał jej sprawę przez 6 lat i nie znalazł - mimo pogłębionej kwerendy - nawet cienia dowodu na działania godzące w wolności i prawa człowieka. Za kuriozalne uznała przypisywanie osobie zatrudnionej na stanowisku maszynistki dostępu do tajnej dokumentacji SB. Podniosła też, że faktem powszechnie znanym jest, iż Biuro [...] nie było żadnym centrum decyzyjnym, lecz przechowalnią działaczy (stąd ogromna liczba stanowisk kierowniczych wobec niewielkiej liczby stanowisk technicznych, takich jak jej), wobec czego, przepisując dokumenty, miała dostęp wyłącznie do pism o charakterze historycznym. Zarzuciła w związku z tym, że Minister dopuścił się absurdalnej sugestii, nie popartej żadnymi dowodami. Pomimo wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z 15 lipca 2020 r., organ w dalszym ciągu nie rozważył w ogóle, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego można przypisać jej konkretne, godzące w wolności obywatelskie działania w ramach pełnienia służby w okresie istnienia totalitarnego państwa. Ze względu na to, że takich działań nie było, Minister mimo dodatkowych kwerend w IPN, nie przedstawił ani jednego takiego przypadku.

Skarżąca podkreśliła też, że ponad ¾ jej kariery zawodowej przypadło na okres po 1990 r. Jej emerytura była wysoka nie ze względu na pracę w Biurze [...], ale z uwagi na to, że zdecydowaną jej większość wypracowała po 1989 r.

Zarzuciła, że Minister ponownie rażąco bagatelizuje jej dokonania po 1990 r. i sam fakt odznaczenia jej Złotym Krzyżem Zasługi, tj. odznaczeniem przyznawanym osobom, które położyły wybitne zasługi dla państwa lub obywateli, spełniając czyny przekraczające zakres ich zwykłych obowiązków, a przynoszące znaczną korzyść państwu lub obywatelom.

Zdaniem skarżącej formułowane wobec niej przez organ zarzuty (dotyczące przynależności do PZPR, wykazywania inicjatywy do pracy w Biurze [...] oraz zdania egzaminu na podoficera Milicji Obywatelskiej z wynikiem bardzo dobrym) są nietrafione i bezpodstawne. Minister wydając zaskarżona decyzję nie uwzględnił żadnej ze wskazówek zawartych w wyrokach WSA w Warszawie z 15 lipca 2020 r. oraz 13 stycznia 2022 r., lekceważąc obowiązujące prawo, w tym art. 153 P.p.s.a.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

W dniu [...] września 2023 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe organu, do którego załączona została poświadczona za zgodność z oryginałem kopia pisma Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA z dnia [...] września 2023 r. dotyczącego ponownego ustalenia wysokości emerytury policyjnej L. S. w wysokości ustalonej przed [...] października 2017 r. w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2022 r. sygn. akt [...] oraz wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lipca 2023 r. sygn. akt [...].

W dniu [...] grudnia 2023 r. do akt sprawy załączony został natomiast odpis prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2022 r. sygn. akt [...], którym zmieniona została decyzja Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. w ten sposób, że ustalone zostało wnioskodawczyni L. S. prawo do emerytury policyjnej w wysokości ustalonej przed dniem [...] października 2017 r.

Załączony został do akt również odpis wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] lipca 2023 r. sygn. akt [...] oddalający apelację Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl zaś art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Należy przypomnieć, że zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2023 r. została wydana w następstwie uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 979/21. Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2021 r. o odmowie wyłączenia stosowania wobec L. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uznając, że organ administracji dopuścił się naruszenia zarówno przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., jak również dopuścił się błędnej interpretacji przepisu prawa materialnego, tj. art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, a przede wszystkim naruszenia art. 153 P.p.s.a., gdyż nie zastosował się w pełni do oceny prawnej i wskazań zawartych we wcześniejszym prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 38/20.

W związku z prawomocnym wyrokiem Sądu wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Wa 979/21 organ był zobowiązany ponownie rozpoznać sprawę z wniosku L. S., kierując się dyspozycją art. 153 P.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).

Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa czyniącej pogląd Sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Powyższe przesłanki nie zaistniały w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dopuścił się ponownie naruszenia art. 153 P.p.s.a. Organ nie uwzględnił bowiem oceny prawnej (wykładni prawa) oraz wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Warszawie z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 979/21, a także w przywołanym przez ten Sąd wcześniejszym wyroku WSA w Warszawie z 15 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 38/20.

Przyjmując bowiem prawidłowo, że w przypadku skarżącej spełnione są kryteria z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, tj. "krótkotrwałość służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.", organ nie rozważył, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku WSA w Warszawie z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 979/21, czy w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w ww. przepisie.

WSA w Warszawie w wyroku tym zarzucił, że Minister rozpoznając ponownie sprawę nie zastosował się do zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 15 lipca 2020 r., co do oceny przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ dokonując takiej oceny pominął zupełnie kwestię nadania L. S. w okresie pełnienia przez nią służby na rzecz państwa demokratycznego Złotego Krzyża Zasługi, a także nie przeprowadził jakichkolwiek ustaleń na okoliczności charakteru wykonywanych zadań przez skarżącą w okresie pełnienia przez nią służby na rzecz państwa totalitarnego. Organ dokonując takiej oceny przywołał jedynie wybiórczo informacje z akt osobowych o sygn. [...] wywodząc z tego, że skarżąca utożsamiała się z ustrojem totalitarnym. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na podanie o przyjęcie do służby z [...] lipca 1973 r. wskazując, że skarżąca świadomie rozpoczęła służbę w Służbie Bezpieczeństwa, a także na opinie służbowe zawarte w aktach osobowych wywodząc z nich, że skarżąca kształciła się oraz szkoliła w okresie realizowania zadań w Służbie Bezpieczeństwa, a przełożeni byli usatysfakcjonowaniu poziomem realizacji przez nią obowiązków służbowych. Zaakcentowane zostało także członkostwo skarżącej w PZPR. W oparciu o powyższe organ stwierdził, że postawa skarżącej związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa nie kwalifikuje sprawy jako szczególnie uzasadnionego przypadku.

Organ nie rozważył natomiast w ogóle, zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku WSA w Warszawie z 15 lipca 2020 r., czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego można przypisać skarżącej konkretne, godzące w wolności obywatelskie działania w ramach pełnienia służby w okresie istnienia totalitarnego państwa.

Organ zupełnie pominął przy tym podnoszoną przez skarżącą wielokrotnie kwestię, że w okresie służby na rzecz totalitarnego państwa, czyli od [...] sierpnia 1974 r. do [...] marca 1981 r. pracowała jako maszynistka w Biurze [...] MSW, a do jej zadań należało przepisywanie na maszynie wspomnień z czasów II wojny światowej i niedługo po niej. Zatem, jak podkreślała skarżąca, sprawując funkcję pomocniczo-techniczną w Biurze [...], nie podejmowała żadnych działań godzących w wolności i prawa człowieka. Kwestie te organ miał obowiązek uwzględnić przy ponownym orzekaniu w niniejszej sprawie, zaś zaniechanie w tym zakresie wskazuje na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

Organ nie rozważył także w sposób wyczerpujący charakteru służby, postawy skarżącej oraz osiągnięć w służbie po dniu 12 września 1989 r. W istocie organ zmarginalizował przebieg służby skarżącej po tej dacie stwierdzając jedynie, że argumenty dotyczące wysokiej odpowiedzialności, wzorowego wywiązywania się z obowiązków oraz otrzymywanych pochwał i wyróżnień, nie mają kluczowego znaczenia w przedmiotowej sprawie w kontekście postawy L. S. w trakcie pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa.

Sąd zalecił w związku z tym, aby rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględnił powyższe rozważania oraz ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 38/20. Organ powinien dokonać ponownej oceny przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", uwzględniając fakt nadania L. S. w okresie pełnienia służby na rzecz państwa demokratycznego Złotego Krzyża Zasługi, a także charakter wykonywanych zadań przez skarżącą w okresie pełnienia przez nią służby na rzecz państwa totalitarnego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ rozpoznając ponownie sprawę nie zastosował się w tym zakresie do wskazań zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 13 stycznia 2022 r., co do oceny przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Uznając w zaskarżonej decyzji, że sprawa skarżącej nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, organ powtórzył w tym zakresie argumentację zawartą we wcześniejszej decyzji z dnia [...] stycznia 2021 r., która została uchylona prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 13 stycznia 2022 r. Organ ponownie przywołał wybiórczo informacje z akt osobowych o sygn. [...] wywodząc z tego, że skarżąca utożsamiała się z ustrojem totalitarnym. Organ powołał się przy tym ponownie na podanie o przyjęcie do służby z [...] lipca 1973 r. wskazując, że skarżąca świadomie rozpoczęła służbę w Służbie Bezpieczeństwa, a także na opinie służbowe zawarte w aktach osobowych wywodząc z nich, że skarżąca kształciła się oraz szkoliła w okresie realizowania zadań w Służbie Bezpieczeństwa, a przełożeni byli usatysfakcjonowaniu poziomem realizacji przez nią obowiązków służbowych, a także zaakcentowany został fakt członkostwa skarżącego w PZPR oraz w ZMS.

W oparciu o powyższe organ wywiódł, że skarżąca identyfikowała się z realizowanymi przez ustrój PRL zadaniami i funkcjami, zaś jej działania w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego podejmowane w ramach działalności zawodowej były realizowane w sposób świadczący o jej dużym zaangażowaniu. Fakt, że skarżąca realizowała zadania maszynistki, nie przesądza natomiast, o tym, że nie była ona zaufanym pracownikiem Służby Bezpieczeństwa, dopuszczonym do dostępu do wszystkich dokumentacji i informacji SB. Pozostając na etacie SB, czerpała świadomie pełne przywileje związane z tym zaszeregowaniem.

Reasumując organ stwierdził, że analiza materiałów dowodowych sprawy wskazuje, iż skarżąca była funkcjonariuszem, który podnosił swoje kwalifikacje zawodowe w strukturach Służby Bezpieczeństwa, czerpał z tej organizacji pełne przywileje i korzyści materialne, przyczyniając się do jej trwania i rozwoju, co uniemożliwia stwierdzenie, że w sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem", wyłączającym w stosunku do ww. stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Organ w toku ponownego rozpoznania sprawy nie przedstawił jednak żadnych nowych dowodów i nie przypisał skarżącej żadnych konkretnych czynów godzących w wolności obywatelskie, które pozwalałyby – w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego – na jednoznaczną ocenę, że prawa emerytalne nabyte przez skarżącą - przede wszystkim po ponad 20 latach służby w UOP oraz w ABW - zostały nabyte niesłusznie. Organ ponownie zmarginalizował też przebieg służby skarżącej po dniu 12 września 1989 r. oraz fakt nadania skarżącej Złotego Krzyża Zasługi, stwierdzając jedynie, że fakt ten został uwzględniony przez organ poprzez przyjęcie spełnienia przez skarżącą przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.

W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego nie pozwala na przyjęcie zindywidualizowanego zaangażowania skarżącej w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Z akt administracyjnych wynika, że działalność skarżącej w ramach państwa totalitarnego polegała na wykonywaniu zwykłych, standardowych czynności o charakterze pomocniczo-technicznym w Biurze [...] MSW. Przynależność skarżącej do organizacji takich jak Polska Zjednoczona Partia Robotnicza i Związek Młodzieży Socjalistycznej, a także chęć zdobywania wyższych kwalifikacji zawodowych, nie stanowią natomiast okoliczności dyskredytujących funkcjonariusza, choćby pozostawał on w służbie uznawanej za pełnioną na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Ogólne wnioski wywiedzione z faktu świadomej i sumiennej realizacji zadań służbowych świadczą o błędnej interpretacji przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".

W świetle powyższego zarzuty skargi należy uznać za uzasadnione. Zaskarżona decyzja została wydana z pominięciem wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 stycznia 2022 r., odnośnie oceny, czy w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", co stanowi o naruszeniu art. 153 P.p.s.a.

Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

Jednocześnie w ocenie Sądu, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zmienił się stan faktyczny sprawy i nie ma już podstaw prawnych do rozpoznania wniosku L. S. o wyłączenie stosowania wobec niej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Z dokumentów załączonych do akt sprawy wynika, że wyrokiem z dnia [...] lipca 2023 r. sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2022 r. sygn. akt [...], którym zmieniona została decyzja Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. w ten sposób, że ustalone zostało skarżącej L. S. prawo do emerytury policyjnej w wysokości ustalonej przed dniem [...] października 2017 r.

Ponadto z nadesłanej przez organ kopii pisma Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA z dnia [...] września 2023 r. wynika, że L. S. ponownie ustalono wysokość emerytury policyjnej w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia [...] października 2022 r. sygn. akt [...] oraz wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lipca 2023 r. sygn. akt [...].

W tej sytuacji zaistniały podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego. Stosownie bowiem do normy zawartej w art. 145 § 3 P.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Przepis ten nakłada na Sąd obowiązek umorzenia postępowania administracyjnego, gdy nie ma możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Wobec prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2022 r. sygn. akt [...] przywracającego L. S. prawo do emerytury policyjnej w wysokości ustalonej przed dniem [...] października 2017 r., bezprzedmiotowe w świetle art. 105 § 1 K.p.a. stało się orzekanie przez organ o wyłączeniu stosowania wobec L. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 145 § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.