Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1114/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 58 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. Sp. z o.o. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 1609/22 w sprawie ze skargi S. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 27 września 2022 r. nr 2401-IEE.711.813.2022.1/JO w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. Sp. z o.o. w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1609/22 oddalił skargę S. Sp. z o.o. w S. (dalej: Spółka, Skarżąca, Strona) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IAS, DIAS) z 27 września 2022 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Dyrektor Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w Sosnowcu (dalej: Dyrektor O/ZUS) postanowieniem z 31 maja 2022 r. odmówił Spółce zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w S1. sp. z o.o. Postanowienie to zostało odebrane przez prokurenta Spółki w dniu 3 czerwca 2022 r.

Pismem z 3 sierpnia 2022 r. (nadanym w tym samym dniu w placówce pocztowej wyznaczonego operatora) pełnomocnik Skarżącej złożył prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie Dyrektora O/ZUS, dołączając także zażalenie na to postanowienie.

Postanowieniem z 27 września 2022 r. DIAS odmówił przywrócenia terminu do wniesienia żalenia. Wyjaśniając, że termin do dokonania czynności należy przywrócić, gdy zainteresowany uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, co może nastąpić jedynie wówczas, gdy zainteresowany działał z najwyższą starannością, a dopełnienie przez niego czynności w terminie stało się obiektywnie niemożliwe z powodu trudnej i niezależnej do przezwyciężenia przeszkody, stwierdził, że pełnomocnik, który podnosił niezdolność do wykonywania czynności zawodowych w sposób niezawiniony, nie dochował przewidzianego przez ustawodawcę terminu do wniesienia w imieniu Skarżącej zażalenia na przedmiotowe postanowienie. Pełnomocnik, będący pełnomocnikiem zawodowym nie wykazał się należytą starannością, gdyż powinien poinformować o braku możliwości dokonania czynności z uwagi na swoją niezdolność do pracy, jak również nie została dochowana należyta staranność po stronie Spółki, polegająca na braku sprawdzenia czy w terminie do wniesienia zażalenia pełnomocnik mógł podjąć czynności.

W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia pełnomocnik Skarżącej wskazał bowiem, że informację o konieczności sporządzenia zażalenia otrzymał od Spółki w dniu 6 czerwca 2022 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej, tj. przed upływem terminu do jego wniesienia, który przypadał na 10 czerwca 2022 r. Wcześniej 21 maja 2022r. uległ wypadkowi i od 23 maja 2022 r. do 29 lipca 2022 r. nieprzerwanie był niezdolny do pracy, a w okresie od 17 czerwca 2022r. do 22 czerwca 2022 r. był hospitalizowany.

Zdaniem DIAS, pełnomocnik powinien był poinformować Spółkę o braku możliwości dokonania czynności z uwagi na swoją niezdolność do pracy trwającą w terminie do wniesienia zażalenia, aby profesjonalnie zadbać o zabezpieczenie interesów skarżącej, w szczególności, że dokonywał już w imieniu Skarżącej czynności dotyczących zwolnienia spod egzekucji zajętych wierzytelności, inicjując postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. Stwierdził, że profesjonalizm zawodowego pełnomocnika winien wyrażać się w należytej staranności w działaniu, a w przypadku trwania okoliczności uniemożliwiających podejmowanie czynności w rzetelnym poinformowaniu o przeszkodach do działania, bądź zapewnienia wypełnienia tego obowiązku przez inną osobę, czego zaniechał. Stopień należytej staranności jest podwyższony w przypadku profesjonalnych pełnomocników - adwokatów i radców prawnych. Taki pełnomocnik w stopniu większym niż sama strona bowiem zdaje sobie sprawę z konsekwencji naruszenia terminów procesowych, zwłaszcza ustawowych terminów dotyczących zaskarżenia, co oznacza, że zachowaniu tych terminów powinien poświęcić szczególną uwagę. Nadto złożenie zażalenia i poddanie kontroli instancyjnej postanowienia przez organ odwoławczy, nie wymaga szczególnej formy ani treści, a wystarczy przekonanie, że strona nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem, tak aby sprawę przekazać do jej ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy, w myśl z art. 128 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 144 k.p.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA), po rozpoznaniu skargi Spółki, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.; dalej : p.p.s.a.), oddalił skargę, uznając, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa.

Kierując się art. 58 § 1 k.p.a., stanowiącym podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, WSA zauważył, że przy ocenie czy Spółka dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy, organ powinien odwołać się do obiektywnych mierników staranności. O braku winy strony można mówić tylko wtedy, gdy zaistniała rzeczywista przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi i przyczyna ta była niezależna od strony, przy czym strona nawet przy dołożeniu najwyższej staranności nie była w stanie owej przeszkody przezwyciężyć. Ciężar wykazania, że zaistniała przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej, spoczywał na stronie, przy czym wystarczającym środkiem jest uprawdopodobnienie. Jest ono środkiem zwolnionym od ścisłych formalności, ale jego zadaniem jest przekonanie organu orzekającego o prawdziwości graniczącej niemalże z pewnością, co do twierdzeń, formułowanych we wniosku o przywrócenie terminu. Aby uprawdopodobnić brak winy, strona winna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu.

Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybieniu terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa, czy poprzez niedostateczną staranność w prowadzeniu własnych spraw, nieznajomość prawa, "przeoczenie" wynikające ze słabej znajomości procedury, oczekiwanie na poradę profesjonalisty.

Przywrócenie terminu, zdaniem WSA, ma charakter wyjątkowy i może nastąpić tylko wtedy, gdy uchybienie terminowi nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy podjęciu największego w danych warunkach wysiłku.

Odnosząc powyższe do sprawy, WSA podzielił opinię DIAS, że Spółka nie uprawdopodobniła, aby uchybienie terminu było od niej niezależne.

Skarżąca podnosiła, że 21 maja 2022 r. jej pełnomocnik uległ wypadkowi komunikacyjnemu i jego niezdolność do pracy trwała nieprzerwanie do 29 lipca 2022r. Spółka w dniu 6 czerwca 2022 r. przesłała do pełnomocnika za pomocą poczty elektronicznej odpis postanowienia Dyrektora O/ZUS z 31 maja 2022 r., celem wniesienia w jej imieniu zażalenia. Później nie podejmowała już z pełnomocnikiem żadnego kontaktu. Zatem w ogóle nie zainteresowała się losem zażalenia, które winno zostać wniesione do 10 czerwca 2022 r. Powyższe, zdaniem WSA, świadczyło o braku dbałości o własne interesy przez Spółkę.

Zdaniem WSA, choroba pełnomocnika, mająca być powodem niezłożenia zażalenia w terminie, miała w tym przypadku znaczenie wtórne Skarżącej bowiem, a nie pełnomocnikowi doręczono postanowienie z 31 maja 2022 r. Pełnomocnictwo dla r.pr. R. B. złożone zostało dopiero wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, tj. 8 sierpnia 2022 r. (data wpływu pisma do DIAS). W takiej sytuacji, skoro Skarżącej zostało doręczone postanowienie, od którego przysługiwało zażalenie i to ona przesłała jego odpis pełnomocnikowi, to dbając o swe interesy, powinna podjąć czynności zmierzające do ustalenia czy takie zażalenie zostało sporządzone i wniesione w terminie. Nie czyniąc powyższego, wykazała się niedostateczną starannością w prowadzeniu własnych spraw.

Sąd I instancji przyjął, że zachowanie pełnomocnika Skarżącej również cechowała niedostateczna staranność. Gdyby należycie dbał o interesy swojego mocodawcy, podjąłby działania zmierzające do poinformowania go, że 21 maja 2022r. uległ wypadkowi i w związku z tym jest niezdolny do pracy, także do podjęcia w jego imieniu czynności procesowych. Zwłaszcza że, jak wynikało ze skargi, Spółka i jej pełnomocnik ustalili, że w sprawach, w których Dyrektor O/ZUS będzie po raz drugi odmawiał zwolnienia wierzytelności spod egzekucji, zażalenia na te postanowienia będzie wnosił już pełnomocnik, gdyż istniało duże prawdopodobieństwo utrzymania ich w mocy przez organ odwoławczy i wówczas konieczność zaskarżenia ostatecznych postanowień do WSA. Nadto, pełnomocnik hospitalizowany był dopiero od dnia 17 czerwca 2022 r.

Z wyrokiem WSA nie zgodziła się Spółka i wystąpiła ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA), zaskarżając orzeczenie w całości. Wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżony wyrok, o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego i zasądzenie ich, w tym kosztów zastępstwa procesowego od organu oraz oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.

Na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 k.p.a. poprzez akceptację nieuzasadnionego twierdzenia organu, że Skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nie nastąpiło bez jej winy.

W uzasadnieniu wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ – Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od Spółki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Organ podniósł argumenty wskazujące na trafność wyroku wydanego przez Sąd I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 182 § 2 i § 3 p.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy i druga strona – organ w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej także wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Na wstępie należy zauważyć, że bezsporne było, że zażalenie na postanowienie Dyrektora O/ZUS z 31 maja 2022 r., doręczone bezpośrednio Spółce w dniu 3 czerwca 2022 r., zostało złożone przez pełnomocnika Spółki w dniu 3 sierpnia 2022 r. za pośrednictwem urzędu pocztowego. Zatem zażalenie to zostało złożone po upływie ustawowego terminu na jego złożenie, który upłynął w dniu 10 czerwca 2022r. Także 3 sierpnia 2022 r. został złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie Dyrektora O/ZUS. Oba pisma procesowe zostały wniesione przez pełnomocnika Spółki, który dołączył do nich pełnomocnictwo do reprezentacji Skarżącej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach niniejszej sprawy Dyrektor IAS oraz WSA zasadnie przyjęli, że uchybienie spornego terminu nie nastąpiło bez winy strony. Tym samym bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. należy przypomnieć, że zgodnie ze wspólną dla wszystkich procedur (administracyjnych, sądowych) zasadą formalizmu, do istoty czynności procesowych stron należy dokonywanie ich w terminach określonych w przepisach prawa. Postępowanie administracyjne stanowi bowiem pewien ciąg uporządkowanych i sformalizowanych czynności organów oraz stron, które to czynności zmierzają do rozstrzygnięcia danej sprawy, co do zasady, poprzez wydanie decyzji (art. 1 oraz art. 104 k.p.a.), a w realiach niniejszej sprawy – postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ujęcie tych czynności w określone ramy czasowe jest warunkiem niezbędnym do realizacji takich zasad ogólnych, jak w szczególności zasada legalizmu (art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP) oraz zasada szybkości (art. 12 k.p.a.). Ustawodawca przewidział równocześnie, że w pewnych wyjątkowych przypadkach uchybienie przez stronę terminu nie powinno rodzić dla niej negatywnych skutków. Stąd też w art. 58 § 1 k.p.a. wprowadzono możliwość przywrócenia terminu, jeżeli strona uprawdopodobni, że jego uchybienie nastąpiło bez winy strony. Z wykładni językowej tego przepisu wynika, że warunkiem koniecznym do uwzględnienia podania o przywrócenie terminu jest brak jakiejkolwiek winny strony (odpowiednio: reprezentującego ją pełnomocnika – por. wyrok NSA z 12 października 2023 r., sygn. akt II OSK 1208/22; postanowienie NSA z 13 czerwca 2017r., sygn. akt II GZ 388/17, opubl., podobnie jak dalej cytowane orzeczenia: orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy przyjąć, że według art. 58 § 1 k.p.a. każdy stopień winy, w tym w postaci najlżejszej, nie wyłączając lekkiego niedbalstwa, uzasadnia wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu (por. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt

II OSK 3006/20). Dla przywrócenia terminu niezbędne jest wykazanie, że uchybienie terminu zostało spowodowane przyczynami niezawinionymi przez stronę, a nadto przeszkód w dochowaniu terminu nie można by było usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyroki NSA z: 13 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 278/18; 10 lutego 2023 r., sygn. akt II GSK 1173/19). Jeżeli strona jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego), to przy ocenie braku winy należy mieć na uwadze, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jak - adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z zawodowym charakterem działalności, posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedur administracyjnych (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2919/20).

W świetle powyższej interpretacji art. 58 § 1 k.p.a., przyjętej również przez Dyrektora IAS i WSA, w zasadzie niepodważanej przez Skarżącą, odnosząc ją do faktów przedstawionych przez Skarżącą i poczynionych ustaleń, wymagało zauważenia, że postanowienie Dyrektora O/ZUS zostało skierowane do Spółki i odebrała je osoba uprawniona do odbioru korespondencji w dniu 3 czerwca 2022 r. Następnie – 6 czerwca 2022 r. odpis tego postanowienia został przesłany drogą mailową r.pr. R. B., któremu 10 lutego 2022 r. Spółka udzieliła pełnomocnictwa do jej reprezentacji. Pełnomocnictwo to zostało dołączone do zażalenia Spółki na postanowienie Dyrektora O/ZUS i wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia ww. zażalenia, złożonych 3 sierpnia 2022 r. Brak zainteresowania się Spółki do chwili wniesienia w sierpniu środka zaskarżenia, czy pełnomocnik sporządził i wniósł zażalenie (takie oczekiwanie wynikało z mejla wysłanego przez Spółkę do r.pr. R. B. w dniu 6 czerwca 2022 r., k. – 12 akt adm.) i to w sytuacji, gdy postanowienie to zawierało pouczenie o terminie i trybie złożenia zażalenia, świadczyło o braku należytej staranności w zachowaniu Spółki, która jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą jest zobowiązana do prowadzenia swoich spraw co najmniej z należytą starannością. Jeżeli pełnomocnik nie powiadomił Spółki o wypadku, który miał miejsce 21 maja 2022 r. i niemożności podejmowania czynności związanych z reprezentacją Spółki, to okoliczności te nie miały wpływu na ocenę braku staranności po obu stronach. Radca prawny był hospitalizowany w okresie od 17 czerwca do 22 czerwca 2022 r. i nie tylko z powodu urazu powypadkowego, jak wynikało z karty informacyjnej, a co ważniejsze w okresie, gdy upłynął termin (10 czerwca 2022 r.) na złożenie zażalenia. Przy tym przedstawione zaświadczenia lekarskie, szczególnie sprzed hospitalizacji obejmowały krótkie okresy niezdolności do pracy, a przy tym wskazywały, że chory może chodzić. Złożenie zażalenia i wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia w dniu 3 sierpnia 2022 r. tłumaczono tym, że pełnomocnik przebywał na zwolnieniu lekarskim łącznie do 29 lipca 2022. I w trakcie zwolnienia z uwagi na duży ból nie był w stanie pracować, w tym nawet odbierać korespondencji na komputerze. Oświadczeń tych dodatkowo nie potwierdziła analiza innych spraw, rozpoznawanych przez skład orzekający także na posiedzeniu w dniu 11 stycznia 2024r., w których Spółkę reprezentował ten sam pełnomocnik. I tak w sprawie I GSK 1898/22 pełnomocnik odebrał odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawie I SA/Gl 461/22 w dniu 15 lipca 2022 r., a w sprawie I GSK 1851/22 odebrał w dniu 28 czerwca 2022r. odpis sentencji wyroku w sprawie I SA/Gl 410/22 i w dniu 4 lipca 2022 r., za pośrednictwem poczty złożył do WSA wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia w tej ostatniej sprawie. Dlatego słusznie organ, a za nim WSA przyjęli, że choroba pełnomocnika nie była tego rodzaju, że uniemożliwiała mu podejmowanie czynności oraz jakikolwiek kontakt ze Spółką. Uchybienie terminu nastąpiło zatem także z przyczyn zawinionych przez pełnomocnika.

Podsumowując, Skarżąca nie uprawdopodobniła, że przeszkód w dochowaniu terminu do wniesienia omawianego zażalenia nie można byłoby usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku ze strony Spółki lub reprezentującego ją zawodowego pełnomocnika. Należy przy tym dodać, że w art. 58 § 1 k.p.a. nie chodzi o każde prawdopodobieństwo wystąpienia danej okoliczności związanej z twierdzeniem o braku winy strony, ale o prawdopodobieństwo odpowiednio wysokie, pozwalające uznać, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego, że twierdzenia strony co do tej okoliczności są bardziej wiarygodne niż wersja przeciwna (por. wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 153/22).

Nie można więc wyrokowi WSA zarzucić, że przy ocenie postanowienia DIAS rozstrzygającego na podstawie art. 58 § 1 k.p.a., naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) czy art. 151 p.p.s.a., skoro wydał wyrok odpowiadający prawu.

Z powyższych względów skargę kasacyjną Spółki jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw na mocy art. 184 p.p.s.a. należało oddalić. O kosztach postępowania kasacyjnego (za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną przez radcę prawnego, który nie prowadził sprawy w II instancji) orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).