Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 857/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 4,
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1818/21 w sprawie ze skargi D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 13 września 2021 r., nr SKO-NP-4115-271/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. prostuje oczywistą omyłkę w sygnaturze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1818/21 w ten sposób, że zamiast oznaczenia "III SA/Kr 1818/22" wpisuje oznaczenie "III SA/Kr 1818/21"; 2. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Jabłonka z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr OPS.5222-4/21; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz D. O. kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 6 czerwca 2022 r. sygn. III SA/Kr 1818/21 oddalił skargę D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 13 września 2021 r., nr SKO-NP-4115-271/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadniając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji wskazał, że ze stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca wykonywała przy matce czynności takie jak: przygotowywanie posiłków, które jej matka spożywa samodzielnie, podawanie lekarstw, pomoc w codziennym utrzymaniu higieny osobistej, pomoc przy ubieraniu, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich w ośrodku zdrowia, w razie potrzeby mierzenie ciśnienia. Ponadto ustalono, że matka skarżącej jakkolwiek niewątpliwie jest osobą schorowaną to jednak nie używa pieluchomajtek, jest osobą chodzącą, według potrzeb korzysta z balkonika. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ odwoławczy zasadnie ocenił, że były to w istocie czynności sprowadzające się do pomocy przy czynnościach codziennych. Tak świadczona pomoc nie wykracza poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres, rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy rodzicem, a dzieckiem. Zatem rodzaj i zakres tych czynności nie wyklucza jakiejkolwiek aktywności zarobkowej skarżącej. Podkreślono, że wraz ze skarżącą i jej matką zamieszkiwał brat skarżącej, który w sytuacjach nieobecności skarżącej w domu był obecny przy matce. Wskazano też należy, że oprócz skarżącej zobowiązana alimentacyjnie w równym stopniu, co skarżąca jest reszta jej rodzeństwa, tj. brat i dwie siostry. Jako powody, dla których osoby te nie sprawowały opieki nad matką wymieniono zamieszkiwanie za granicą, praca zawodowa, czy problemy osobiste. Tymczasem, jak wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), dalej: "k.r.o." obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Skargę kasacyjną od wyroku wywiodła D. O. zarzucając Sądowi pierwszej instancji:

naruszenie prawa materialnego, tj. :

a) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

b) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na własny stan zdrowia i inne obowiązki oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, przyznanie skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Analiza wskazanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie są trafne.

Zasadnie Sądowi pierwszej instancji zarzucono naruszenie art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię oraz akceptację błędnego zastosowania tego przepisu przez organy. Okolicznością która niesłusznie została całkowicie pominięta przez organy rozpoznające sprawę, Sąd pierwszej instancji, a nawet autora skargi kasacyjnej jest fakt, który choć nie jest kwestionowany, to nie jest również akcentowany przez żadną ze stron. Tymczasem, ma on istotne znaczenie dla oceny legalności działania organów administracji publicznej. Rozpoznanie wniosku skarżącej kasacyjnie, wymagało uwzględnienia pełnego kontekstu tej sprawy oraz pełnego kontekstu uregulowań prawnych znajdujących zastosowanie. Poza sporem pozostaje, że skarżąca decyzją z 3 czerwca 2011 r. nabyła bezterminowo prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kwestią bezsporną pozostaje, że z dniem 1 lipca 2013 r. skarżąca kasacyjnie utraciła prawo do tego świadczenia w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji z dnia 3 czerwca 2011 r. Z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 5 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014, poz. 567) i na podstawie tej ustawy wydano decyzję z 14 lipca 2014 r. przyznającą skarżącej kasacyjnie bezterminowo, od 1 lipca 2013 r. zasiłek dla opiekuna w związku z opieką sprawowaną nad matką W. P. Aktualnie, kiedy skarżąca kasacyjnie deklarując wolę rezygnacji z zasiłku dla opiekuna wystąpiła o przyznanie w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego organy zakwestionowały związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z podejmowania przez nią zatrudnienia, a sprawowaną nad matką opieką oraz wskazały, że okoliczność, iż matka skarżącej ma jeszcze kilkoro dzieci na których ciąży obowiązek alimentacyjny ma znaczenie przy ocenie przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestionowanego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z podejmowania zatrudnienia a sprawowaną nad matką przez skarżącą kasacyjnie opieką wskazać należy, że istnienie takiego związku nie było dotąd kwestionowane. Należy zauważyć, że zaistnienie tego związku przyczynowo-skutkowego było przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w czerwcu 2011 r., kiedy - jak wynika z akt - skarżącej kasacyjnie z tytułu opieki nad matką takie świadczenie przyznano bezterminowo. W związku z tym, że decyzja ta wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. skarżąca nabyła prawo do zasiłku dla opiekuna. Zaakcentować trzeba, że zasiłek dla opiekunów przyznawany zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów należy przede wszystkim postrzegać jako świadczenie rekompensujące słusznie nabyte, ale niekonstytucyjnie odebrane świadczenie pielęgnacyjne; natomiast wtórnie dopiero jako świadczenie nowe (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. I OSK 1717/15). Zasiłek dla opiekunów służy przede wszystkim restytucji dotychczasowego uprawnienia opiekuńczego. Skarżąca kasacyjnie od kilkunastu lat nieprzerwanie sprawuje opiekę nad matką i nie było dotąd sporu, co do tego że wymiar tej opieki stanowi przeszkodę w podjęciu przez nią zatrudnienia. Urodzona w 1938 r. matka skarżącej kasacyjnie legitymuje się od 1994 r. orzeczeniem zaliczającym ją do pierwszej grupy inwalidów ze wskazaniem wymogu opieki osób trzecich. Dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd Wojewódzki ocena materiału dowodowego prowadzi do wewnętrznie sprzecznych i niespójnych z zebranymi dowodami wniosków, że wymiar sprawowanej - wyłącznie i prawidłowo - przez D. O. opieka nad niepełnosprawną matką nie dowodzi związku z rezygnacją przez skarżącą kasacyjnie z zatrudnienia. W aktach niniejszej sprawy znajduje się wywiad środowiskowy, w którym pracownik organu zapisał, że: "pani D. O. śpi obok w pokoju. W razie potrzeby mierzy ciśnienie, podaje lekarstwa. Jest obecna 24h przy matce". Te ustalenia nie zostały zakwestionowane. Skoro bezsporne jest, że W. P. wymaga opieki osób trzecich, a nie ustalono aby D. O. w sprawowaniu tej całodobowej opieki wspierał (poza incydentalnym wsparciem zmarłego już brata) lub wyręczał jakikolwiek podmiot instytucjonalny czy fizyczny, jednocześnie nie stwierdzono aby W. P. była zaniedbywana, to zgodzić się należy ze skargą kasacyjną, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego.

Zasadnie też skarga kasacyjna wskazuje, że okoliczność, iż matka skarżącej ma kilkoro dzieci na których ciąży obowiązek alimentacyjny nie ma znaczenia przy ocenie przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wynika, aby przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie, że obok osoby ubiegającej się o świadczenie są również inne osoby, na których w tym samym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej i które mogłyby w pewnym zakresie opiekować się osobą niepełnosprawną lub udzielać wsparcia finansowego opiekunowi takiej osoby. Nie jest zatem dopuszczalna odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że obowiązek alimentacyjny spoczywa także na innych osobach oraz że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne oraz pozostałe osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, mogłyby podzielić między siebie obciążenia związane z opieką nad osobą niepełnosprawną. Taka przesłanka negatywna przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została przewidziana przez ustawodawcę w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Biorąc pod uwagę zasadność skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, jednocześnie uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał skargę. Stwierdziwszy, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Jabłonka z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr OPS.5222-4/21.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).

Jednocześnie wobec stwierdzenia oczywistej omyłki w komparycji wyroku Sądu pierwszej instancji, w zakresie numeru sygnatury sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 156 § 3 w zw. z art. 156 § 1 p.p.s.a. sprostował z urzędu w tym zakresie zaskarżone orzeczenie (pkt 1 wyroku).