Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1295/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 marca 2024 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

U z a s a d n i e n i e:

Prezydent Miasta Bydgoszczy decyzją z dnia 2 sierpnia 2023 r., na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwanej dalej: "u.ś.r.", odmówił E. B., zwanej dalej: "skarżącą" lub "stroną", przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji oparł o następujące ustalenia i rozważania:

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożono 29.05.2023 r. Ustalono, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad zamieszkującą z nią niepełnosprawną Z. B. (siostra teścia) od 10.11.2021 r., co potwierdził wywiad środowiskowy z dnia 15.06.2023 r.

Na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, wobec braku pokrewieństwa. Skarżąca w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną Z. B. nie podejmuje zatrudnienia od 2020 r., a od 1.08.2022 r. posiada ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Z orzeczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia 22.01.2016 r. wynika, iż Z. B. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Skarżąca oświadczeniem z dnia 13.06.2023r. poinformowała, że nie posiada orzeczenia, które wskazywałoby, iż niepełnosprawność Z. B. powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Wyjaśniono, że nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1-1b u.ś.r. Jednocześnie zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wskazano, że na stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną Z. B., niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia, a strona od 1 sierpnia 2022 r. posiada ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, który to fakt stanowi negatywną przesłankę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, jak wynika to z art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a u.ś.r.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca stwierdziła, że ww. orzeczenie jest dla niej krzywdzące, ponieważ tylko ona z mężem byli gotowi pomóc cioci Z. B., a biska rodzina cioci (bracia i bratankowie) w ogóle nie wykazali chęci pomocy i do chwili obecnej nie interesują się losem chorej Z. B..

Skarżąca wniosła o uchylenie wydanej decyzji i przekazanie jej do ponownego rozpatrzenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy decyzją z dnia 25 września 2023 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775), zwanej dalej: "kpa", w związku z art. 17 ust. 1, ust. 1a pkt 2 u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania:

Podaniem z dnia 29 maja 2023 r. skarżąca wniosła o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na Z. B., która jest panną. Z oświadczenia strony z dnia 29 maja 2023 r. wynika, że strona sprawuje opiekę nad Z. B. od 10 listopada 2021 r. i nie podejmuje zatrudnienia od 2020 r. Strona wskazała, że nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki; dziadkowie nie żyją, rodzice nie żyją, dzieci nie żyją, rodzeństwo jest już w podeszłym wieku. Z oświadczenia strony z dnia 29 maja 2023 r. wynika, że strona obecnie przebywa na rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Rentę strona ma przyznaną do 31 maja 2023 r. Strona sprawuje opiekę and ciocią Z. B., siostrą taty męża strony. Z oświadczenia strony z dnia 29 maja 2023 r. wynika, ze rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, ciocia nie ma dzieci. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 22 stycznia 2016 r. wynika, że Z. B. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lipca 2022 r. wynika, że strona ma ustalona rentę od [...] sierpnia 2022 r. z tytułu częściowej niezdolności do pracy do [...] maja 2023 r. Ciocia Z. B. jest panną, rodzeństwo nigdy nie wykazywało zainteresowania stanem zdrowia cioci. Strona jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad ciocią. Z wywiadu z dnia 15 czerwca 2023 r. wynika, że strona nie pracuje zawodowo, ma rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Strona posiada rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z uwagi na sprawowaną opiekę nad p. Z. B. zrezygnowała z podjęcia zatrudnienia. Z oświadczenia strony z dnia 15 czerwca 2023 r. wynika, że sprawuje stałą, bezpośrednią opiekę nad ciocią Z. B.. Z oświadczenia Z. B. z dnia 15 czerwca 2023 r. wynika, że bratanka żona p. B. sprawuje opiekę nad p. Z. B..

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że opiekę nad Z. B. sprawuje strona, która jest żoną bratanka osoby wymagającej opieki. Z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej k.r.o.) wynika, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Strona nie spełnia tej przesłanki. Mając powyższe na uwadze utrzymano zaskarżoną decyzje w mocy.

W skardze złożonej do Sądu, skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję w całości, zarzucając naruszenie

1) 107 § 1 pkt 8 kpa, poprzez brak pod wydaną decyzją podpisów - nieczytelne i niepozwalające ustalić czy pochodzą od osoby wchodzącej w skład orzekający, co winno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji bowiem zdaniem strony została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa- art. 156 § 1 pkt 2,

2) naruszenie 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 107 § 3 kpa, poprzez zaniechanie zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie w tym brak uwzględnienia faktu faktycznie sprawowanej opieki przez składająca skargę, braku możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na sprawowanie stałej i całodobowej opieki nad Z. B., co zdaniem skarżącej powoduje, że są spełnione przesłanki do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego - cel ustawowy został zrealizowany poprzez spełnienie określonych w przepisach przesłanek,

3) naruszenie art. 17 ust 1 u.ś.r., poprzez nieprawidłową interpretację i uznanie, że skarżąca nie spełnia przewidzianych prawem warunku w tym nie jest osobą uprawnią w świetle obowiązujących przepisów do sprawowania opieki nad Z. B. - błędne zastosowanie powyżej wskazanego przepisu oraz brak zastosowania przepisu art. 17 ust 1a, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom niespokrewnionym w sytuacji opisanej w przywołanym przepisie. Z. B. jest panną i nie posiada osób na których by spoczywał obowiązek alimentacyjny, które mogłyby sprawować opiekę nad nią w sytuacji gdy jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym wniesiono o:

1/ stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 z powodu rażącego naruszenia prawa- brak podstawowego elementu decyzji art. 107 § 1 pkt 8, ewentualnie

2/ uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z dnia 25 września 2023 roku SKO-4111/1423/23 oraz decyzji I instancji z dnia 02 sierpnia 2023 roku WSR-1.8252.453.2023 z powodu wskazanych naruszeń, które miało istotny wpływ na wynik postępowania czyli na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Na wstępie wymaga wskazania, że niniejsza sprawa, na podstawie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 z późn. zm.) została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Skarga okazała się niezasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 pkt 4 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przepisów tych wynika, że sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia aczkolwiek stanowią warunek konieczny uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to nie jedyny. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie natomiast do art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. K.r.o., ustala przy tym kolejność zobowiązanych. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jednoznacznie wskazuje katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania.

W rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowany i nie budzi wątpliwości fakt, że niepełnosprawna Z. B. jest osobą samotną, która nie posiada rodziców i dzieci, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto tym samym orzeczeniem stwierdzono, że badana wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z zebranego materiału dowodowego wynika również, że skarżąca sprawuje nad nią faktyczną opiekę. Niemniej jednak skarżąca nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Nie ciąży bowiem na niej wobec niepełnosprawnej – która jest siostrą teścia męża strony - obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 128 k.r.o. Z treści tych przepisów wynika zaś jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Dalsze pokrewieństwo w linii bocznej wyklucza możliwość przyznania świadczenia i to niezależnie od tego, czy osoba wnioskująca sprawuje rzeczywistą opiekę, ani też od tego, czy istnieją krewni w linii prostej, którzy taką opiekę sprawują i potencjalnie mogą lub nie mogą ubiegać się oświadczenie. Intencją ustawodawcy nie było bowiem wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Powyższego nie może zmienić okoliczność, że niepełnosprawna jest dla skarżącej osobą bliską i tylko ona może się nią zaopiekować. Moralny obowiązek opieki i dostarczania środków życiowych nie jest wystarczający do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Doceniając trud i wysiłek ponoszony przez skarżącą w zakresie opieki udzielanej osobie tego wymagającej, przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji Sąd obowiązany jest kierować się treścią obowiązującego prawa zamieszczonego w ustawie, ponieważ jedynym kryterium oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów administracji jest kryterium legalności, czyli zgodności z przepisem prawa. Sąd administracyjny nie może w swoim działaniu kierować się zasadami współżycia społecznego czy też innymi kryteriami czy wartościami.

Równocześnie Sąd stwierdza, że organ odwoławczy zasadnie zakwestionował wadliwe zastosowanie przez organ I instancji art. 17 ust. 1 b u.ś.r., który przewiduje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego tylko wobec osób, których niepełnosprawność powstała w okresach określonych w ww. przepisie, którego to warunku nie spełnia Z. B.. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na moment powstania niepełnosprawności Z. B.. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia (pod warunkiem kontynuowania nauki w szkole średniej lub wyższej, który to warunek w niniejszej sprawie nie został spełniony), w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji statuującym zasadę równości wobec prawa.

Co się tyczy natomiast zastosowania w sprawie przez organ I instancji art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a u.ś.r., to należy stwierdzić, że brak było do tego podstaw. Artykuł 17 ust. 5 pkt lit. a, u.ś.r., częściowo został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, wskazując, że zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r. określa, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, stwierdzono niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z przepisami ustawy zasadniczej w zakresie w jakim przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zestawienie treści powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z treścią przepisu, którego dotyczy wskazuje, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do jakiejkolwiek renty, za wyjątkiem renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji fakt uprawnienia niepełnosprawnej do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia, o ile oczywiście prawo do ww. renty nie zostałoby zawieszone.

Organ odwoławczy nie wyjaśnił co prawda, jednak jakie znaczenie ma ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego dla możliwości zastosowania w sprawie art. 17 ust. 5 pkt lit. a, u.ś.r. w przedmiotowej sprawie, ale zaniechanie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.