Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2737/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6145 Sprawy dyrektorów szkół
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1148
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wójta Gminy [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 802/19 w sprawie ze skargi E.B. na zarządzenie Wójta Gminy [...] z dnia 6 sierpnia 2019 r. nr 100/2019 w przedmiocie odwołania ze stanowiska Dyrektora Szkoły Podstawowej w [...] oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 802/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E.B. na zarządzenie Wójta Gminy [...] z dnia 6 sierpnia 2019 r. nr 100/2019 w przedmiocie odwołania ze stanowiska Dyrektora Szkoły Podstawowej w [...], stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia (pkt I); zasądził od Wójta Gminy [...] na rzecz skarżącej E.B. kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt II).

U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Wójt Gminy [...] zarządzeniem z dnia 6 sierpnia 2019 r. nr 100/2019, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 506 ze zm., dalej w skrócie "u.s.g.") oraz art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1148 ze zm., dalej w skrócie "ustawa"), po zasięgnięciu opinii [...] Kuratora Oświaty, odwołał E.B. (dalej w skrócie: "dyrektor szkoły" lub "skarżąca") ze stanowiska Dyrektora Szkoły Podstawowej w [...] z dniem 7 sierpnia 2019 r., bez wypowiedzenia. W uzasadnieniu wydanego zarządzenia stwierdzono, że w ocenie organu prowadzącego szkołę w przedmiotowej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który uzasadnia odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły bez wypowiedzenia. Wskazano na skargi złożone przez nauczycieli, pracowników niepedagogicznych oraz rodziców dzieci uczęszczających do szkoły. Opisano liczne zachowania, które określono jako niewłaściwe. Zaznaczono również, że już w 2017 r., podczas kontroli doraźnej, stwierdzono szereg nieprawidłowości w funkcjonowaniu szkoły i wydano stosowne zalecenia, do których dyrektor szkoły winna była się zastosować, a nie podjęła w tym zakresie żadnych działań prewencyjnych. Zdaniem organu prowadzącego szkołę, analiza stanu faktycznego (w tym zwłaszcza wyjaśnień złożonych przez rodziców, nauczycieli oraz inne osoby zainteresowane, które są spójne i konsekwentne) prowadzi do stwierdzenia, że waga stawianych zarzutów jest poważna, a czyny te naruszają prawo i dobro dzieci. Podkreślono, że wieloletni konflikt w szkole ciągle narasta i burzy właściwy klimat społeczny, a tym samym obniża poziom pracy wychowawczej i dysharmonizuje prawidłowe funkcjonowanie szkoły. Ze wskazanych przyczyn niecierpiących zwłoki, jak i w celu ochrony uczniów szkoły, podjęto decyzję o zawieszeniu dyrektora szkoły w pełnieniu obowiązków. Dyrektor nie wdrożyła działań, do których została zobligowana w zaleceniach Kuratorium Oświaty z dnia 19 stycznia 2018 r., a co więcej, sama była sprawcą naruszenia nietykalności cielesnej ucznia. Istnieje zatem obawa, że dalsze wykonywanie przez nią obowiązków generowałoby zagrożenie dla dobra szkoły, innych współpracowników, a przede wszystkim uczniów. Podano także, że równie poważne, choć nie przesądzające w decyzji, są zarzuty zachowań wobec pracowników i kadry pedagogicznej, wskazujące na co najmniej zaburzone relacje pracownik – pracodawca, które godzą w powagę urzędu dyrektora szkoły oraz dobro samej szkoły. Rzecznik Dyscyplinarny dla Nauczycieli prowadzi postępowanie wyjaśniające w związku z czynem nierzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym stanowiskiem, w tym wykorzystywania stosunku zależności w celu wymuszania określonych zachowań i działań innych osób. Ponadto organ prowadzący szkołę pismem z dnia 3 czerwca 2019 r. wystąpił z wnioskiem do Rzecznika o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego za uchybienie obowiązkom nauczyciela, o których mowa w art. 75 i art. 85 lit. t w zw. z art. 6 ustawy Karta nauczyciela, a z dniem 4 czerwca 2019 r. wydano decyzję o zawieszeniu dyrektor szkoły w pełnieniu obowiązków.

Na powyższe zarządzenie z dnia 6 sierpnia 2019 r. E.B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której zarzuciła rażące naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy, polegające na:

- odwołaniu skarżącej ze stanowiska dyrektora szkoły, pomimo że nie zaistniała przesłanka obligatoryjna do odwołania – nie zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek";

- odwołaniu skarżącej ze stanowiska dyrektora szkoły bez dokonania ustaleń faktycznych co do zaistnienia podstaw odwołania oraz zaniechanie przeprowadzenia przez organ prowadzący szkołę czynności wyjaśniających, jak również oparcie zarządzenia wyłącznie o gołosłowne i w żaden sposób niezweryfikowane twierdzenia osób, które wniosły skargę na dyrektora szkoły do Rady Gminy;

- pozbawieniu skarżącej prawa do obrony i zabrania głosu we własnej sprawie, polegające na niepoinformowaniu skarżącej o wszczęciu postepowania zmierzającego do jej odwołania, a w konsekwencji pozbawienie prawa do ustosunkowania się do postawionych zarzutów;

- oparciu aktu odwołania skarżącej o fikcyjne zarzuty i okoliczności niemające miejsca oraz błędne przyjęcie, jakoby skarżąca miała dopuścić się naruszenia nietykalności cielesnej ucznia oraz nie zrealizowała zaleceń kuratoryjnej kontroli z 2017 r.;

- podjęciu zaskarżonego zarządzenia bez uzasadnienia dotyczącego odwołania skarżącej, poprzez załączenie do zarządzenia o odwołaniu skarżącej uzasadnienia w sprawie jej zawieszenia w wykonywaniu obowiązków, co powoduje, że brak jest wiedzy co do tego, jakie były powody odwołania skarżącej ze stanowiska, pomimo że w przypadku odwołania dyscyplinarnego organ ma obowiązek wskazać w uzasadnieniu orzeczenia konkretne powody odwołania i uzasadnić, w oparciu o stosowne dowody, że naruszenie zaistniało oraz że miało cechy szczególnie uzasadnionego przypadku.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia.

Wójt Gminy [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy, organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Warunkiem skutecznego i prawidłowego odwołania w powołanym trybie jest zatem zasięgnięcie opinii kuratora oświaty, a także wykazanie zaistnienia takich okoliczności, które mieszczą się w ustawowych "przypadkach szczególnie uzasadnionych" i które uprawniają organ założycielski do odwołania ze stanowiska dyrektora w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. W ocenie Sądu pierwszej instancji, powołanych przez organ okoliczności nie można zakwalifikować jako przypadku szczególnie uzasadnionego w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy. Organ nie wykazał też w przekonujący sposób, że miały one faktycznie miejsce. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że z akt sprawy nie wynika, aby organ poczynił we własnym zakresie jakiekolwiek ustalenia w celu zweryfikowania okoliczności wskazywanych w skargach na dyrektora szkoły, w tym zwłaszcza w odniesieniu do najcięższego zarzutu (dotyczącego naruszenia nietykalności cielesnej ucznia), np. poprzez ustalenie, czy fakt ten został zgłoszony stosownym organom. Brak takiej weryfikacji nasuwa uzasadnione wątpliwości co do istnienia podstaw do wydania zaskarżonego zarządzenia. Należy bowiem wskazać, że w związku z częścią zarzutów kierowanych pod adresem skarżącej toczyło się postępowanie dyscyplinarne. Przy czym ze złożonego na rozprawie przed tutejszym Sądem w dniu 8 stycznia 2020 r. ostatecznego postanowienia Komisji Dyscyplinarnej Nauczycieli przy Wojewodzie [...] z dnia 20 września 2019 r. wynika, że umorzono postępowanie w tej sprawie z uwagi na brak materiału dowodowego potwierdzającego zarzut nierzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym stanowiskiem i wykorzystywania stosunku zależności w celu wymuszenia określonych zachowań i działań innych osób. W tej sytuacji oparcie się na uchwale Rady Gminy, rozpatrującej skargę na działalność dyrektora szkoły, nie można uznać za wystarczające. Ponadto podnieść należy, że zarzuty kierowane wobec skarżącej dotyczą w istocie negatywnej oceny jej pracy oraz zadań wykonywanych przez nią jako dyrektora szkoły. Nawet zatem, jeśli skarżąca rzeczywiście dopuściła się powtarzających się naruszeń opisanych przez organ oraz pozostaje w konflikcie z częścią podwładnych czy rodziców uczniów, to wskazane okoliczności mogły być rozpatrywane tylko jako ewentualna podstawa odwołania ze stanowiska kierowniczego w trybie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, bowiem to nie ilość zdarzeń konstruuje przypadek szczególnie uzasadniony, ale ich charakter. Tym samym nawet większa liczba powtarzalnych uchybień, dających podstawę do rozważenia przez organ odwołania dyrektora z końcem roku szkolnego, nie daje uprawnień do zastosowania nadzwyczajnego trybu odwołania dyrektora, a więc odwołania go w trakcie roku szkolnego i bez wypowiedzenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Wójt Gminy [...]. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzucił:

I) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 3 § 1, art. 106 § 3 i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, pomimo nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący i należyty całego materiału dowodowego, w tym nieuwzględnienie:

a) pisma rodzica – E.D. do Kuratorium Oświaty w [...] oraz stanowiska tego Kuratorium po kontroli doraźnej w dniu 11 stycznia 2018 r., przeprowadzonej w związku ze skargą dotyczącą pobicia syna D.S. (uczeń klasy V), w którym kontrolujący stwierdzili: "nieprawidłowości m.in. w zakresie zapewnienia uczniom bezpieczeństwa w szkole, a także w organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej"; w konsekwencji w styczniu 2018 r. odwołanemu dyrektorowi szkoły zostały wydane zalecenia, które dotyczyły podjęcia działań poprawiających bezpieczeństwo uczniów w szkole oraz poprawę efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej przez szkołę zarówno uczniom, jak i rodzicom;

b) oświadczenia rodzica – E.D. z dnia 13 kwietnia 2019 r., wraz z zaświadczeniem lekarskim z dnia 23 kwietnia 2018 r., w którym stwierdziła, iż jej syn D.S. doznał w Szkole Podstawowej w [...] przemocy fizycznej i psychicznej od uczniów, a przemocy psychicznej od dyrektor szkoły E.B., która szorowała rękę ucznia szczotką, w wyniku czego spowodowała u tego ucznia otarcia naskórka;

c) protokołu kontroli doraźnej z grudnia 2018 r. w związku z kontrolą doraźną w dniach 3-10 grudnia 2018 r., w wyniku skargi rodzica – A.G. dotyczącej pobicia w szkole M.G. (ucznia klasy V); w wyniku kontroli dyrektorowi szkoły wydane zostały zalecenia, które dotyczyły zobowiązania nauczycieli do wzmożenia nadzoru pedagogicznego w zakresie przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa w zakresie zapewnienia uczniom bezpieczeństwa oraz rzetelnego realizowania zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć, podjęcia działań poprawiających bezpieczeństwo uczniów w szkole oraz poprawy efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej przez szkołę zarówno uczniom, jak i rodzicom;

d) protokołu kontroli doraźnej z dnia 27 maja 2019 r. w związku z pismem Wójta Gminy [...], zawierającym informacje dotyczące skargi złożonej przez W. i R. B. (rodzice ucznia klasy VI) oraz przez pracowników Szkoły Podstawowej w [...]; w wyniku kontroli dyrektorowi szkoły zostały wydane zalecenia, które dotyczyły zapewnienia bezpieczeństwa (w tym bezpieczeństwa psychicznego) wszystkim uczniom (bez względu na ich wygląd zewnętrzny) w czasie zajęć organizowanych przez szkołę (z bezzwłocznym terminem realizacji), zaś w związku z niepokojącymi informacjami pozyskanymi w przeprowadzonym badaniu ankietowym polecono dyrektorowi szkoły podjęcie działań w zakresie przeciwdziałania przemocy i agresji w szkole, tj. zapewnienie uczniom bezpieczeństwa w czasie zajęć organizowanych przez szkołę; zalecono również, aby dyrektor szkoły w wykonywaniu swoich zadań podjął skuteczne metody współpracy z rodzicami oraz wypracował wspólnie z nauczycielami zasady wzajemnej współpracy w celu poprawy wzajemnych relacji (z bezzwłocznym terminem realizacji);

e) pisma z dnia 24 czerwca 2019 r., skierowanego do Kuratorium Oświaty w [...], z którego wynika, iż w Szkle Podstawowej w [...] w dniu 27 maja 2019 r. odbyła się kolejna kontrola doraźna na temat sposobu realizacji zadań nauczyciela/dyrektora, związanych z powierzonym mu stanowiskiem oraz wychowawczą i opiekuńczą funkcją szkoły, a także dotyczące przestrzegania praw dziecka i ucznia;

f) uchwały Rady Gminy [...] z dnia 30 maja 2019 r. nr IX/87/2019, uznającej skargę na dyrektora szkoły za zasadną, wraz z uzasadnieniem;

g) pism rodziców stanowiących odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Komisji Skarg, Wniosków i Petycji z dnia 3 kwietnia 2019 r. do złożenia wyjaśnień, tj.: uzasadnienia zaistniałych sytuacji, gdzie i kiedy nastąpiła przemoc wobec uczniów, dlaczego nie zostały powiadomione odpowiednie organy – Prokuratura Rejonowa w [...] oraz Państwowa Inspekcja Pracy, kiedy i na jakich osobach dyrektor szkoły wymuszała, wyśmiewała, zachowywała się nieodpowiednio (oświadczenie A.K. z dnia 16 kwietnia 2019 r. – wezwana do złożenia wyjaśnień oświadczyła, iż jej córka nękana była przez uczniów z klasy wyzwiskami obraźliwymi, co zgłaszała dyrektor E.B.; pismo z dnia 19 kwietnia 2019 r. – W. i R. B. potwierdzili, że odwołana dyrektor odnosiła się do ich syna D.B., używając przezwiska; pisma W.D. z dnia 11 i 19 kwietnia 2019 r. – wskazała na upokorzenia, jakich doznała oraz podała, że wobec niej oraz wobec jej córki Natalii dyrektor szkoły używała słów obelżywych, poniżających i ośmieszających),

– które to dowody, przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia, wskazują, iż organ w przekonywujący sposób wykazał, że powołane zdarzenia miały miejsce i doprowadziły do destabilizacji funkcjonowania szkoły kierowanej przez odwołaną dyrektor, skutkiem czego błędne było uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że kwestionowane zarządzenie narusza prawo;

2) art. 147 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., z uwagi na uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia Wójta Gminy [...], podczas gdy w świetle zaistniałych faktów i przy zachowaniu prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego oraz prawidłowym ich zastosowaniu, Sąd pierwszej instancji winien wydać wyrok oddalający skargę, gdyż przyczyny odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły stanowiły na tyle istotne naruszenie prawa, które należało zakwalifikować jako "przypadki szczególnie uzasadnione" w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy;

II) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że wskazanych w zaskarżonym zarządzeniu przyczyn odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły nie można zakwalifikować jako przypadków szczególnie uzasadnionych w rozumieniu tego przepisu, podczas gdy okoliczności te, badane zarówno łącznie, jak też odrębnie, stanowiły szczególnie uzasadniony przypadek, gdyż brak zapewnienia bezpieczeństwa wszystkim uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę, brak przeciwdziałania przemocy i agresji w szkole oraz spowodowanie przez odwołaną dyrektor naruszenia nietykalności cielesnej i godności ucznia, uzasadniało natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora przez skarżącą.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Chybione okazały się zarzuty naruszenia prawa procesowego.

Wskazany w zarzucie pierwszym przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Powołując ów przepis skarżący kasacyjnie w istocie zmierza do podważenia oceny prawnej i ustaleń poczynionych przez Sąd pierwszej instancji, co nie mogło być skuteczne, w/w przepis zakreśla jedynie zakres sądowej kontroli działalności organów administracji publicznej, natomiast sposób przeprowadzania tej kontroli regulowany jest w dalszych przepisach p.p.s.a.

Z kolei przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest jedynie możliwe przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów, na zasadach określonych w art. 106 § 3 p.p.s.a. Ze względu na kontrolne funkcje sądu administracyjnego, sąd ten może dokonywać tylko takich ustaleń faktycznych, które są niezbędne dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Nie może natomiast dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu załatwieniu sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym aktem. Innymi słowy – nie może w tym zakresie wyręczać organu administracyjnego. Trafne jest stanowisko WSA w Olsztynie, że z akt sprawy nie wynika, aby organ poczynił we własnym zakresie jakiekolwiek ustalenia w celu zweryfikowania okoliczności wskazywanych w skargach na dyrektora szkoły, w tym zwłaszcza w odniesieniu do najcięższego zarzutu, a więc dotyczącego naruszenia nietykalności cielesnej ucznia, np. poprzez ustalenie, czy fakt ten został zgłoszony stosownym organom. Jak już wyżej wskazano, owego uchybienia organu nie można było "naprawić" na etapie postępowania sądowoadministracyjnego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a.

Kolejny powołany w w/w zarzucie przepis, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., stanowi natomiast, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że objęło ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w powołanym przepisie, a przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd pierwszej instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. Zauważyć należy, iż za pomocą zarzutu naruszenia tego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd meriti stanu faktycznego czy też stanowiska co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, a w konsekwencji trafności rozstrzygnięcia. Poza tym przepis ten nie może, co do zasady, stanowić samodzielniej podstawy kasacyjnej, bowiem wedle treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA z 2010 r., nr 3, poz. 39) może on być samodzielną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy motywy wyroku nie zawierają stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Takiego braku niepodobna wytknąć omawianym motywom, bowiem Sąd pierwszej instancji jednoznacznie wyartykułował swoje zastrzeżenia w zakresie ustaleń organu, a w zasadzie ich braku.

Nietrafny okazał się także zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy. Przepis ten stanowi, że organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" użyte w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy powinno być rozumiane wąsko. Uzasadnić to należy między innymi tym, że – co do zasady – nauczyciel powoływany jest na stanowisko kierownicze po przeprowadzeniu postępowania konkursowego na określoną prawem kadencję, a więc powinien mieć możliwość zarządzania placówką na okres wskazany w powołaniu. Po wtóre, ustawa określa również inne, bardziej precyzyjnie sformułowane, przesłanki odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego (art. 66 ust. 1 pkt 1), a zatem przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku" wyrażoną w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy należy traktować jako ultima ratio. Przyjmuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznaczać może albo nagłe zdarzenie powodujące konieczność niezwłocznego przerwania czynności dyrektora albo naruszenie prawa przez dyrektora, czy też inne jego zachowania (nawet niezawinione), które muszą być na tyle istotne, że mogą prowadzić do destabilizacji działalności placówki oświatowej, a tym samym godzić w interes publiczny. "Szczególnie uzasadnione przypadki" to takie, które powodują, że nie należy zwlekać z odwołaniem dyrektora, a wręcz odwołanie z tej funkcji jest konieczne i uzasadnione. W orzecznictwie przyjmuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" obejmuje sytuacje, w których nie jest możliwe spełnianie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, ponieważ naruszenie prawa przez dyrektora jest na tyle istotne, że nie pozwala to na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę, a stwierdzone uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły, zaś osoba sprawująca funkcję kierowniczą utraciła zdolność wykonywania powierzonej jej funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na niej obowiązków (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5073/21). Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji – w rozpoznawanej sprawie tego rodzaju zdarzeń czy zachowań po stronie dyrektora szkoły nie wykazano. Okoliczność, że E.B. pozostawała w konflikcie z częścią podwładnych czy rodziców uczniów nie uzasadnia jej odwołania w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy. WSA w Olsztynie trafnie wskazuje, że to nie ilość zdarzeń konstruuje przypadek "szczególnie uzasadniony", ale charakter tych zdarzeń. Tym samym, nawet większa liczba powtarzalnych uchybień, dających podstawę do rozważenia przez organ odwołania dyrektora z końcem roku szkolnego, nie daje uprawnień do zastosowania nadzwyczajnego trybu odwołania dyrektora (w trakcie roku szkolnego i bez wypowiedzenia). Ponadto podnieść należy, że część zarzutów wobec skarżącej dotyczy zdarzeń z dość długiego (przynajmniej dwuletniego) okresu. W orzecznictwie natomiast wskazuje się, że dyrektora szkoły można odwołać bez wypowiedzenia w trakcie roku szkolnego jedynie jeżeli jest to usprawiedliwione niezwykle ważnymi przyczynami, a nie każdym naruszeniem prawa przez dyrektora szkoły. Zwolnienie to nie może być też dokonane w dowolnym czasie w relacji do zdarzeń je uzasadniających. Negatywna ocena działalności dyrektora szkoły przez organ prowadzący w zakresie gospodarki finansowej lub inne zaniedbania dotyczące organizacji pracy nie mieszczą się w zawartym w powołanym przepisie pojęciu "szczególnie uzasadnionych przypadków" i nie uzasadniają odwołania dyrektora w omawianym trybie. Powód zwolnienia musi wynikać z okoliczności nagłych, które będą miały miejsce "tu i teraz" (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r., sygn. akt II SA 3053/01, LEX nr 82679 oraz wyrok NSA z dnia 18 lipca 2006 r., sygn. akt I OSK 648/06, LEX nr 275919). Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji przyjął, że okoliczności, na które powołuje się organ, nie były zdarzeniem nagłym, uzasadniającym natychmiastowe jego działanie. Skoro bowiem powoływane przez organ zdarzenia dotyczą okresu z przynajmniej 2 lat, to uznać należy, że organ miał możliwość odwołania dyrektora w trybie zwykłym, określonym w art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy.

W świetle przedstawionych rozważań na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 147 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. Przepis art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. stanowi o skardze na akty organów jednostek samorządu terytorialnego inne niż akty prawa miejscowego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Z kolei art. 147 § 1 p.p.s.a. należy do tzw. przepisów wynikowych, a co za tym idzie znajduje on zastosowanie w sprawie, jeżeli wskutek przeprowadzonej kontroli sąd pierwszej instancji stwierdzi istnienie naruszeń prawa przez organy administracji publicznej w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Tym samym nie można zarzucić sądowi administracyjnemu naruszenia tegoż przepisu, jeżeli wcześniej nie wykaże się, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa. Skarga kasacyjna skutecznie nie wykazała, aby WSA w Olsztynie naruszył powołany przepis.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.