Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2352/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 8
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 18
journal: Dz.U. 1984 nr 52 poz 268
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a), art. 141 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka (sprawozdawca) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt VIII SA/Wa 405/21 w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 3 marca 2021 r. nr SKO.ZR.4111.107.354.2021 w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 405/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 3 marca 2021 r. znak SKO.ZR.4111.107.354.2021 w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Radomiu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Jastrząb z dnia 11 stycznia 2021 r. uchylającą własną decyzję z dnia 1 grudnia 2020 r. o przyznaniu A.K. prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Organ zbadał sytuację skarżącej i wskazał, że w świetle sytuacji dochodowej rodziny - od 1.12.2020 r. nie spełniła ona kryterium dochodowego wskazanego w art. 5 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz.111 ze zm., dalej: u.ś.r., ustawa), jak również przesłanek do ustalenia do wypłaty wnioskowanych świadczeń w sposób wskazany w art.5 ust.3 - 3c tej ustawy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła A.K.

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Sąd wskazał, że powodem uchylenia decyzji Wójta Gminy Jastrząb z dn.01.12.2020r. w przedmiocie przyznania A.K. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: K., J., P. rodzeństwo K., było stwierdzenie, że zmianie uległ stan faktyczny mający wpływ na prawo do tego dodatku. Przy czym kwestia ustalenia dochodu przypadającego na osobę w rodzinie, w tym metodyki jego wyliczenia, nie została pozostawiona uznaniu organu administracji rozpoznającemu wniosek strony. Ustawodawca w art. 3 pkt 1 u.s.r. zawarł zamknięty katalog przychodów i dochodów, które podlegają zaliczeniu do dochodu rodziny. W ocenie Sądu, bezspornie zmiana sytuacji dochodowej rodziny skarżącej mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych nastąpiła, zatem rację należało przyznać organom orzekającym w sprawie.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła A.K. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 5 ust. 8 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą niepoprawnym przyjęciem, iż w przedmiotowej sprawie do dochodu rodziny należy doliczyć dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego, w sytuacji gdy żaden z członków rodziny nie pracuje w tymże gospodarstwie;

b) art. ust. 5 ust. 8 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd rozumienia przepisu w ten sposób, że dochód z gospodarstwa rolnego uzyskuje się według hektarów przeliczeniowych niezależnie od tego, czy pracuje się w tym gospodarstwie, czy np. zostało ono oddane w posiadanie zależne, podczas gdy właściwe jego pojmowanie powinno uwzględnić fakt rzeczywistego zajmowania się gospodarstwem przynoszącym dochód;

c) art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym w zw. z art. 5 ust. 8 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zastosowania w/w przepisów;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz art. 141 § 1 w związku z art. 151 p.p.s.a. polegające na niedokładnym zbadaniu sprawy oraz niepełnym i błędnym ustaleniu stanu faktycznego będącego przedmiotem skargi, przy równoczesnym bezkrytycznym przyjęciu ustaleń organów administracyjnych jako prawidłowych oraz nieprawidłowym uzasadnieniu wyroku;

b) art. 145 § 1 lit. a) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi, mimo że powinien był ją uwzględnić i zgodnie z żądaniem skargi uchylić decyzje Organów administracyjnych obu instancji, gdyż doszło do naruszenia przez te Organy przepisów postępowania, w szczególności poprzez niezebranie i nierozważenie pełnego materiału dowodowego potrzebnego do wydania orzeczenia bazującego na ustaleniach faktycznych, a nie na niepotwierdzonych dowodach i tezach zaprezentowanych w decyzjach.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonego wyroku, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Wniesiono także o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, czy art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i o zawieszenie niniejszego postępowania w razie przedstawienia pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna (środek odwoławczy) została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie powołano się na obie podstawy kasacyjne. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy należy stwierdzić, iż nie zawiera on usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępnie realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej należy przypomnieć, że przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywnego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862; B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 612–620).

Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 612–620).

Wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy, przychylając się do stanowiska, że nie każde nieprawidłowe przedstawienie podstaw kasacyjnych wynikających z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. dyskwalifikuje skargę kasacyjną (zob. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poczynienie powyższych uwag było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada w pełni omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. Tytułem przykładu ilustrującego wzmiankowane wyżej mankamenty skargi kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji można wskazać następującą niestaranność, w zarzucie nr 2a oraz następnie w zarzucie nr 2b wskazuje się na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. m. in. z art. 151 p.p.s.a Jest to nieprawidłowo sformułowany zarzut, gdyż wyrok nie może naruszać jednocześnie norm (przepisów) p.p.s.a. o przeciwstawnej treści jurydycznej, jednej stanowiącej o uwzględnieniu skargi, a drugiej o nieuwzględnieniu skargi. Ponadto przywołany tutaj dwukrotnie przez ksastora art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. dotyczy – jak wiadomo - naruszenia prawa materialnego, którym środek odwoławczy usiłuje kwestionować naruszenie przepisów postępowania (ewentualnie autor skargi kasacyjnej mógł mieć na względzie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a.) Przykładowo przywołane niedociągnięcia (nieprawidłowości) są niewątpliwie usterkami środka odwoławczego obniżającymi jego skuteczność.

Kwestionując w środku odwoławczym stan faktyczny ustalony przez organy, następnie zaakceptowany przez Sąd I instancji, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie nie zostały naruszone przepisy postępowania. Nie można zaskarżonemu wyrokowi postawić zarzutów naruszenia przywoływanego art. 145 § 1 lit. b) p.p.s.a. (czy ewentualnie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a.) oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., 134 § 4 p.p.s.a. i pozostałymi przywoływanymi normami (przepisami) prawa. Naruszenie przez Sąd wojewódzki powołanych przepisów, niezależnie od poczynionych wyżej wywodów w zakresie wad środka zaskarżania, mogłoby mieć miejsce wówczas, gdyby dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej. Z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. – dotyczącego, co już uwypuklano wyżej, naruszenia prawa materialnego – czy ewentualnie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. (nie wskazanego w skardze kasacyjnej) wynika bowiem, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Tylko bowiem takie naruszenia przepisów mogłyby uzasadniać zastosowanie przez Sąd I instancji środka przewidzianego w powołanym przepisie. W niniejszej sprawie nie można Sądowi I instancji postawić skutecznie tego zarzutu, gdyż nie dopuścił się naruszenia, które miałoby wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.

Sąd I instancji zasadnie uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane. Nie sposób więc kwestionować ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku. Zakres prowadzonego przez organy postępowania dowodowego determinowany był treścią przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w tej sprawie. Postawione zarzuty zmierzały natomiast do wykazania, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy dotyczących załatwianej sprawy administracyjnej w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, zaś Sąd I instancji takie postępowanie organu zaakceptował. Z zarzutem tym nie można się jednak zgodzić.

Należy podkreślić, że o zakresie postępowania dowodowego decyduje nie subiektywne przekonanie strony, lecz treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w danej sprawie. Niezbędne dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla sprawy. W niniejszej sprawie organ odwoławczy przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz wyjaśnił i przeanalizował wszystkie te okoliczności, które były niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto w sposób wyczerpujący wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że Sąd I instancji orzekł w granicach sprawy, które to granice wyznaczają wydane w sprawie akty administracyjne – nie został zatem naruszony art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wnikliwie i dokładnie przedstawił także argumentację do wydanego rozstrzygnięcia, w związku z czym nie można też mówić o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. Podkreślić w tym miejscu należy, że w myśl tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość pisemnych motywów wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera elementów wskazanych w powołanym przepisie oraz nie pozwala na kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawiono stan faktyczny sprawy, przedstawiono zarzuty sformułowane w skardze oraz wskazano i wyjaśniono podstawę oddalenia skargi – zostały zatem spełnione wymogi przewidziane w przywołanym przepisie. Odmienne zapatrywanie na przepisy prawa przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż pisemne motywy zaskarżonego wyroku nie odpowiadają wymogom ustawowym. Podkreślić też w tym miejscu należy, że poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź sposobu zastosowania prawa materialnego.

Nie został też naruszony przepis art. 3 § 1 p.p.s.a., który definiuje pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej i stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny może naruszyć ww. przepisy wyłącznie wówczas, gdy rozpozna sprawę inną niż sądowoadministracyjna, oceni działalność podmiotu spoza administracji publicznej lub zastosuje środki prawne nieznane przepisom p.p.s.a. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 398/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W doktrynie oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie przyjmuje się, że to, czy ocena legalności zaskarżonego aktu była prawidłowa czy też błędna, nie może być utożsamiane z naruszeniem powyższej regulacji (zob. R. Hauser, A. Kabat, Właściwość sądów administracyjnych, RPEiS 2004/2/25 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 20 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 345/10; 8 października 2015 r. sygn. akt II GSK 2991/14; 10 listopada 2016 r., II GSK 912/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Innymi słowy, okoliczność, że strona nie została przekonana co do przyjętego w sprawie rozstrzygnięcia, nie oznacza naruszenia właściwych zasad postępowania administracyjnego. Strona ma bowiem prawo do własnego subiektywnego przekonania o zasadności jej zarzutów, zaś przekonanie to nie musi mieć odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawnych i ich wykładni (zob. m. in. wyroki NSA z dnia: 29 września 2010r. sygn. akt I OSK 124/10; 22 lutego 2022 r. sygn. akt II OSK 540/19; z dnia 6 grudnia 2022 r. sygn. akt II OSK 3780/19, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych uprzednio rozstrzygnięć organów i następnie orzeczenia Sądu I instancji stanowiły w szczególności przepisy art. 32 ust. 1 oraz art. 5 ust. 8 i 5 ust. 8a i inne ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej u.ś.r.), które odpowiednio stanowią, że organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń; sprawach nieuregulowanych w u.ś.r. stosuje się przepisy k.p.a.

Kluczową dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy jest kwestia, czy zasadnie Sąd wojewódzki zaakceptował sposób ustalenia dochodu uzyskiwanego przez skarżącą kasacyjnie z gospodarstwa rolnego w zakresie sprawy w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku.

Na kanwie realizowanej niniejszym sądowoadministarcyjnej kontroli instancyjnej, należy przypomnieć, że orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym, nie budzi na gruncie art. 5 ust. 8 u.ś.r. wątpliwości akceptacja dochodu z gospodarstwa rolnego, liczonego wg "hektarów przeliczeniowych". Uznać zatem należy, że ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. Dochód z gospodarstwa rolnego wylicza się ryczałtowo według hektarów przeliczeniowych. Z brzmienia art. 5 ust. 8 tejże ustawy wynika, że ustawodawca przyjął wspomniane domniemanie, iż z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1892 z późn. zm.), niezależnie od tego czy i jakiej wysokości jest uzyskiwany. Przepis ten zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym, który należy każdorazowo przyjąć, starając się o uzyskanie świadczenia. Taki pogląd Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w wielu orzeczeniach między innymi w wyrokach NSA z dnia: 14 grudnia 2007 r. sygn. akt I OSK 321/07; 15 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 50/08 23 czerwca 2009 r.; sygn. akt I OSK 1290/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym brak jest podstaw, w opozycji do wniosku zawartego w środku odwoławczym, aby w tym zakresie Sąd odwoławczy przedstawił pytanie prawne Trybunałowi Konstytucyjnemu.

Przenosząc powyższe w realia rozpoznawanej sprawy, Sąd kasacyjny podziela ustalenie Sądu wojewódzkiego, iż ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął akcentowane wyżej domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. W rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego zatem także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, tj. w dzierżawę lub w użytkowanie. Przepis art. 5 ust. 8 nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym (realizowanym w rzeczywistości) z działalności rolniczej, lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do potrzeb ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Pogląd, że ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjął odnośne domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w wielu orzeczeniach, m. in. przywoływanych wyżej.

Prawidłowe jest stwierdzenie skarżonego wyroku, że w myśl art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem m.in. oddanej w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Tak jak to trafnie uznały orzekające w sprawie organy, zawarte przez skarżącą umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego nie zostały zawarte stosownie do ww. przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż nie zostały zawarte w celu uzyskania prawa do emerytury bądź renty. Stąd też dochód uzyskany z gospodarstwa wyliczony według treści art. 5 ust. 8 u.ś.r. podlega wliczeniu do dochodów rodziny na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a wyjątki zawarte w przepisie art. 5 ust. 8a u.ś.r. nie mają w niniejszej sprawie zastosowania, co słusznie zaakceptował Sąd I instancji.

Tym samym Sąd I instancji dokonał zatem prawidłowej analizy prawnej i faktycznej sprawy, za niezasadne uznać należy zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem, a tym samym Sąd I instancji zasadnie oddalił skargę.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.