Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1682/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie : Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 28 sierpnia 2023 r. znak SKO-NP-4115-201/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 28 sierpnia 2023 r., znak: SKO-NP-4115-201/23, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania A. N. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Szczawnica z dnia 25 kwietnia 2023 r., znak: MGOPS- 5231/52-4/22, odmawiającej przyznania A. N. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. N. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 25 kwietnia 2023 r., znak: MGOPS-5231/52-4/22, wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2, art. 20, art. 23 ust. 1-4 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2021 r. poz. 1481), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466), art. 104, art. 107 i art. 127a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) – Burmistrz Miasta i Gminy Szczawnica odmówił przyznania A. N. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. N. ze względu na brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawczyni (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

Działając na skutek odwołania A. N., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 28 sierpnia 2023 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na wstępie, że to, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawczyni, nie może uzasadniać odmowy w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Mimo to odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadna. Organ odwoławczy zaznaczył, że matka wnioskodawczyni zmarła w dniu 29 czerwca 2023 r. i opisał stan faktyczny. Z ustaleń wywiadu środowiskowego, oświadczeń wnioskodawczyni i orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że matka wnioskodawczyni miała 86 lat, zamieszkiwała wspólnie z wnioskodawczynią i od ponad roku (kwietnia 2022 r.) legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (upośledzenie narządu ruchu, choroby neurologiczne). Warunki mieszkaniowe były trudne, bo trzyosobowa rodzina (niepełnosprawna matka, wnioskodawczyni, syn wnioskodawczyni) mieszkała w jednym pokoju z kuchnią – budynek położony wysoko w górach bez dostępu do bieżącej wody, brak łazienki, toaleta na zewnątrz. Matka wnioskodawczyni miała problemy z poruszaniem się, nie poruszała się samodzielnie, przemieszczała się za pomocą kul lub z pomocą innych osób. Opieka polegała na sprawowaniu nadzoru, pomocy przy czynnościach higienicznych (mycie ciała, głowy, czesanie, obcinanie paznokci), zmianie bielizny osobistej i pościeli, ubieraniu, utrzymywaniu w czystości domu, przygotowaniu posiłków, podaniu leków, załatwianiu spraw urzędowych oraz spraw związanych z leczeniem, przygotowaniu opału, paleniu w piecu. Zakres wymienionych czynności ustalonych na podstawie wywiadu środowiskowego jest tożsamy z czynnościami wymienionymi w piśmie stanowiącym załącznik do wniosku, w którym wnioskodawczyni wskazała: utrzymanie higieny, kąpiel, prowadzenie do toalety (codziennie), smarowanie maściami przeciwbólowymi, mierzenie ciśnienia, podawanie leków (dwa razy dziennie), pranie, sprzątanie (codziennie), w razie potrzeby opłacenie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, odśnieżenie, prace w ogrodzie, czytanie książek i pism urzędowych, oklepywanie, masaże, codzienne układanie do snu i czuwanie. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwoławczy zauważył, że poza wnioskodawczynią w tym samym stopniu obciążeni ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec osoby niepełnosprawnej są M. M. (zam. w N., mieszka z 18-letnią córką uczącą się w szkole średniej, rodzina utrzymuje się z renty rodzinnej i pracy na umowę zlecenia, nie jest w stanie podjąć opieki z uwagi na pracę zawodową i niskie dochody) oraz J. N. (zam. w miejscowości matki, prowadzi gospodarstwo domowe wraz żoną i synem, pracuje w godzinach od 8 do 16, nie współuczestniczył w opiece nad matką ze względu na zobowiązania zawodowe). W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że brak jest obiektywnych okoliczności (niepełnosprawność w stopniu znacznym, trudna sytuacja finansowa), które pozwalałyby "anulować" obowiązek alimentacyjny rodzeństwa wnioskodawczyni, toteż rodzeństwo powinno podzielić się opieką tak, aby jej sprawowanie nie wymagało rezygnacji z aktywności zawodowej choćby w ograniczonym zakresie przez wnioskodawczynię. Organ odwoławczy wskazał też, że przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, dbanie o regularność zażywania lekarstw, robienie zakupów (szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego) nie wymagają całodobowej dyspozycyjności i są to typowe czynności dnia codziennego wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Pewne czynności związane z prowadzeniem domu, tj. robienie zakupów, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, wnioskodawczyni wykonywała nie tylko specjalnie dla matki, ale również i dla siebie, chociażby z racji wspólnego zamieszkania. Zatem wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki nad niepełnosprawną matką, która nie była osobą leżącą, obłożnie chorą, pozwala przyjąć, że przy współudziale rodzeństwa (zwłaszcza brata mieszkającego w tej samej miejscowości) wnioskodawczyni nie musiałaby rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Pismem z dnia 29 września 2023 r. A. N. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu. Skarżąca wniosła o: (i) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającą ją decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania; (ii) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 2) rażącą obrazę art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas gdy funkcjonalna wykładania przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w ówczesnym brzmieniu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako przeszkodę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Przechodząc do pozostałych aspektów sprawy, zauważyć trzeba, że – jak wnika z poczynionych przez organy ustaleń – skarżąca była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego (zasiłek był przyznany do dnia 31 października 2023 r. – decyzja z dnia 14 listopada 2022 r.). Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przeszkoda normatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, opisana w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy, ustaje z chwilą uchylenia decyzji przyznającej prawo do alternatywnego świadczenia. Nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do alternatywnego świadczenia, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2022 r., I OSK 1400/21, CBOSA). Rozważania co do ewentualnego sposobu umożliwienia skarżącej wyboru świadczenia korzystniejszego (gdyby istotnie do zbiegu uprawnień doszło) mogłyby zatem być zrelatywizowane wyłącznie do przyszłości – jednak, wobec śmierci osoby wymagającej opieki, w okolicznościach niniejszej sprawy w założeniu odpada potrzeba ich prowadzenia. Już z tej przyczyny decyzja odmowna jawi się jako zasadna.

Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną matce S. N., przy czym do takiego wniosku prowadzi całościowa ocena ogółu istotnych w tej mierze elementów stanu faktycznego, do których należą zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą w ramach pomocy matce, możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych, a także powinność współdziałania w opiece nad S. N. wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji względem niej w takim samym stopniu.

Gdy chodzi o pierwszy z wymienionych elementów, to w ramach pomocy matce skarżąca wykonuje takie czynności jak pomoc przy codziennej higienie osobistej, prowadzenie do toalety, przygotowywanie posiłków i leków, załatwianie spraw urzędowych oraz spraw związanych z leczeniem, robienie zakupów, dbanie o utrzymanie czystości w mieszkaniu, palenie w piecu, odśnieżanie. Zdaniem Sądu, taki zakres czynności nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Pomoc świadczoną matce, w wykazanym zakresie, skarżąca może łączyć z pracą.

Poza tym zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą trzeba oceniać z uwzględnieniem okoliczności, że możliwe jest uzyskanie wsparcia w postaci usług opiekuńczych, a także z uwzględnieniem okoliczności, że w opiece nad S. N. powinny uczestniczyć wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji względem niej w takim samym stopniu, a więc nie tylko skarżąca, ale także jej rodzeństwo (M. M., J. N.), które nie miało ku temu obiektywnych przeszkód. Dotyczy to zwłaszcza J. N., który mieszka w S. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki w takim samym stopniu jak wnioskodawca – ma znaczenie przy ocenie związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia a sprawowaną opieką (zob. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2023 r., I OSK 2322/22; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2024 r., I OSK 128/23, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., I OSK 229/23, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2024 r., I OSK 158/23, CBOSA).

Zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).

"Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (...). W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjęła. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.i.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć" (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., III SA/Kr 375/23, oraz powołane tam orzecznictwo, w tym wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r., III SA/Kr 669/22, i z dnia 5 grudnia 2022 r., III SA/Kr 918/22, CBOSA).

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa materialnego powołanych w skardze (w tym art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a ustawy).

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.