Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 507/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.111, art.1112par.2 pkt.5, art.111n par.1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz,, Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi G.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia 3 sierpnia 2023 r. nr 3201-IEE2.7113.77.2023.1 w przedmiocie skargi na czynności w toku licytacji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] sierpnia 2023 r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie komornika skarbowego Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z [...] czerwca 2023 r. o nieuwzględnieniu skargi G. K. (dalej: "zobowiązany", "strona", "skarżący") na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji nieruchomości ujawnionej w księdze wieczystej nr [...]

Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym:

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. (organ egzekucyjny) prowadzi wobec zobowiązanego egzekucję m.in. z nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...] stanowiącej lokal niemieszkalny położony przy ul. [...][...] nr [...] w K..

[...] czerwca 2023 r. odbyła się licytacja ww. nieruchomości pod nadzorem komornika skarbowego. W toku licytacji pełnomocnik skarżącego złożył skargę do protokołu licytacji. Przedmiotem skargi było zarzucenie poborcy skarbowemu błędnego pouczenia o skutkach sprzedaży nieruchomości. W ocenie pełnomocnika skarżącego, hipoteka ustanowiona przez Prokuraturę w dziale IV księgi wieczystej nr [...] nie wygaśnie wraz ze sprzedażą tej nieruchomości. Skarga została natychmiast rozstrzygnięta i, jako niedotycząca czynności poborcy skarbowego, nie została uwzględniona. Z uwagi na to, że licytant J. M. zaoferował najwyższą cenę (tj. kwotę [...]zł), po trzykrotnym jej obwieszczeniu, organ egzekucyjny zamknął licytację.

Następnie, komornik skarbowy ogłosił postanowienie nr [...] z [...] czerwca 2023 r. o udzieleniu przybicia na rzecz licytanta J. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą P. .

Pismem z [...] czerwca 2023 r. pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na postanowienie o udzieleniu przybicia.

Postanowieniem z [...] lipca 2023 r., nr 3201- [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie o udzieleniu przybicia w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Organ wskazał, że w toku licytacji pełnomocnik skarżącego złożył skargę do protokołu w trybie art. 111 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz.479 ze zm., zw. dalej: "u.p.e.a."). Ustna skarga została przyjęta do protokołu i rozpatrzona poprzez jej nieuwzględnienie przez komornika skarbowego. Rozstrzygnięcie komornika skarbowego ma moc postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Wobec powyższego, organ egzekucyjny powinien wstrzymać się z wydaniem postanowienia o udzieleniu przybicia co najmniej do czasu upływu terminu do wniesienia zażalenia. Wydanie ww. postanowienia o przybiciu było więc przedwczesne.

Pismem z [...] czerwca 2023 r. pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi złożonej do protokołu zarzucając naruszenie art. 111 c § 2 pkt 5 oraz art. 111n § 1 i 2 u.p.e.a., jak również art. 8 K.p.a. w zw. z art. 9 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie oraz domagając się uwzględnienia złożonej skargi oraz unieważnienia późniejszego postępowania w przedmiocie licytacji i zawieszenie wszelkich, dalszych czynności egzekucyjnych do czasu rozstrzygnięcia przedmiotowego zażalenia.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, zaskarżonym postanowieniem, utrzymał w mocy postanowienie komornika skarbowego Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z [...] czerwca 2023 r. o nieuwzględnieniu skargi skarżącego na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji nieruchomości ujawnionej w księdze wieczystej nr [...]

Organ odwoławczy powołał treść art. 111 u.p.e.a. i wskazał, że przedmiotem skargi na czynność poborcy skarbowego było podanie błędnych informacji o prawach i obowiązkach ciążących na nieruchomości, a mianowicie błędnych informacji dotyczących wpisanej w dziale IV hipoteki ustanowionej na rzecz Prokuratury Krajowej. W protokole pierwszej licytacji nieruchomości z [...] czerwca 2023 r. odnotowano, że "prawa obciążające nieruchomość, które wygasną z chwilą gdy postanowienie o przyznaniu własności stanie się ostateczne to m.in.: hipoteka przymusowa na kwotę [...]zł na rzecz P. W.. W ocenie pełnomocnika zobowiązanego, na licytacji podano błędne informacje dotyczące wpisanej w dziale IV hipoteki ustanowionej na rzecz Prokuratury Krajowej bowiem hipoteka ta nie wygaśnie.

W ocenie organu odwoławczego, hipoteka której podstawą jest postanowienie prokuratora, nie jest inną hipoteką niż ta uregulowana w ustawie o księgach wieczystych i hipotece (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 lutego 2021 r., sygn. akt.: III CSKP 33/21). Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że hipoteka ustanowiona na mocy postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym wydanym przez prokuratora, jest jakimś "szczególnym rodzajem hipoteki", która nie wygasa. Wobec powyższego, hipoteka ta wygaśnie, a zatem informacje udzielone podczas licytacji były prawidłowe.

Organ odwoławczy powołał nadto treść art. 112c u.p.e.a. Organ wskazał, że z chwilą gdy postanowienie o przyznaniu własności staje się ostateczne, wygasają wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych, ciążące na nieruchomości. W miejsce tych praw powstaje prawo do zaspokojenia z ceny nabycia w kolejności przewidzianej w przepisach o podziale kwoty uzyskanej z egzekucji. Odpowiadając na zarzut odnoszący się do widniejącego w dziale III KW nr [...] [...] zakazu zbywania nieruchomości organ odwoławczy zauważył, że został on podniesiony dopiero na etapie zażalenia. W tej sytuacji, jak wskazał organ, nie ma podstaw aby odpowiadać na ten zarzut. Powołał się przy tym na wyrok WSA w Krakowie z 24 stycznia 2019 r. sygn. akt. I SA/Kr 1238/18 .

Organ odwoławczy wskazał także, że za spóźnione uznaje zarzuty dotyczące naruszenia zasady pogłębiania zaufania (art. 8 K.p.a.) oraz zasady udzielania informacji (art. 9 K.p.a.).

Reasumując, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] sierpnia 2023 r. oraz poprzedzającego go postanowienia komornika skarbowego Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z [...] czerwca 2023 r. oraz umorzenie postępowania w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów art. 111c § 2 pkt 5 oraz 111 n § 1 i § 2 u.p.e.a., jak również art. 8 K.p.a. w zw. z art. 9 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie, w konsekwencji czego, organ utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie komornika skarbowego z dnia [...] czerwca 2023 r. i nie uwzględnił skargi złożonej do protokołu podczas licytacji.

W ocenie skarżącego, przedmiotowe postanowienie zapadło z pominięciem i naruszeniem wymogów wynikających z przepisów wskazanych w petitum skargi.

Skarżący wskazał, że w dziale III księgi wieczystej wpisany został na podstawie art. 292 k.p.k. zakaz zbywania i obciążania nieruchomości - wobec toczącego się obecnie postępowania karnego. W przypadku sprzedaży tej nieruchomości - zastosowane zabezpieczenie majątkowe nie wygaśnie z mocy prawa z chwilą przyznania własności tej nieruchomości nowemu nabywcy. Co więcej, zaspokojenie się z przedmiotowej nieruchomości, po zakończeniu postępowania karnego, nastąpi niezależnie od faktu przejścia prawa własności na inną osobę niż pierwotny właściciel. Oznacza to zatem, że w chwili obecnej licytant, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał przybicia, poniesie w przyszłości wymierną stratę materialną związaną z zakupem nieruchomości, wobec której orzeczono w postępowaniu karnym ww. zakaz.

W tym miejscu skarżący zaznaczył, że skoro podczas przeprowadzania licytacji, organ egzekucyjny nie pouczył o powyższych kwestiach licytujących to wprowadził ich bezsprzecznie w błąd, co do przyszłości licytowanej nieruchomości, narażając ich tym samym na uszczerbek finansowy. Nadto, organ w toku licytacji zapewnił, że ostrzeżenie z działu III, tj. zakaz zbywania i obciążania nieruchomości w rzeczywistości oznacza, że nowy nabywca nieruchomości nie może jej zbyć na rzecz osoby trzeciej, co uznać należy za stanowisko absurdalne i całkowicie sprzeczne z ugruntowanym już orzecznictwem.

Skarżący stwierdził, że brak dokonania przez organ pouczenia w przedmiocie faktycznego stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości oraz dalszych, doniosłych skutków prawnych, które z tego wynikają jest wprost istotnym uchybieniem mającym wpływ na przebieg i wynik licytacji, albowiem kluczowe dla sprawy informacje zostały przez organ egzekucyjny zatajone. Ponadto, w ocenie skarżącego, doszło również do naruszenia art. 8 oraz art. 9 K.p.a.

Skarżący nie zgodził się również z treścią zaskarżonej decyzji, w części w której organ uznał za spóźniony zarzut naruszenia zasady pogłębiania zaufania oraz zasady udzielania informacji (art. 8 i art. 9 K.p.a.). Skarżący wskazał, iż naturalną konsekwencją błędnego i niepełnego pouczenia stron oraz licytantów jest naruszenie ww. elementarnych zasad postępowania administracyjnego, tym samym stanowisko organu uznać należy za chybione. Skarżący wskazał, że zarzut odnoszący się do widniejącego w dziale III księgi wieczystej zakazu zbywania nieruchomości również został podniesiony na etapie składania skargi do protokołu, jednak organ jedynie ustnie odniósł się do niego wskazując, że "nowy nabywca nieruchomości nie może jej zbyć na rzecz osoby trzeciej".

W ocenie skarżącego, już samo wpisanie w dziale III księgi wieczystej ostrzeżenia wynikającego z art. 292 K.p.k. niesie za sobą dużo szersze i dużo dalej idące skutki niż tylko te związane z naruszeniem ww. przepisów w trakcie trwania licytacji. Jak bowiem wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego i który to pogląd skarżący w pełni podziela - zakaz zbywania i obciążania nieruchomości, orzeczony na podstawie art. 292 K.p.k., uniemożliwia w ogóle, co do zasady rozporządzanie nieruchomością, a jakakolwiek czynność prawna w tym zakresie - dokonana po ujawnieniu wpisu ostrzeżenia w księdze wieczystej, jest z mocy prawa nieważna. Nie ma również znaczenia czy do sprzedaży nieruchomości dochodzi w drodze licytacji czy też zbycia w drodze czynności prawnej. Przedmiotowa licytacja zatem w ogóle nie powinna się odbyć (i powinna być przed jej terminem, co najmniej zawieszona) a dokonanie przybicia na rzecz licytanta jest w tej sytuacji czynnością nieważną. Skarżący przywołał w tym miejscu tożsame stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 7 maja 2009 r., sygn. akt IV CSK 567/08.

W ocenie skarżącego, zaskarżone postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie z [...] czerwca 2023 r. wydane zostało z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa i jako takie nie może się ostać.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika ponadto, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

Przeprowadzona w zakreślonych wyżej ramach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że organy nie naruszyły prawa, co skutkowało oddaleniem skargi.

Granice niniejszej sprawy wyznaczyło postanowienie organu w przedmiocie skargi na czynność poborcy skarbowego w toku licytacji nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], lok. [...], dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...] .

Przedmiotem skargi była, podniesiona przez skarżącego w toku licytacji, kwestia niewygaśnięcia hipoteki ustanowionej na mocy postanowienia prokuratora i wpisanej w dziale IV księgi wieczystej. Tymczasem, organ egzekucyjny wskazując w tymże protokole prawa obciążające nieruchomość, które wygasną z chwilą gdy postanowienie o przyznaniu prawa własności stanie się ostateczne, hipotekę tę wymienił.

Zgodnie z art. 111I u.p.e.a. skargę na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji, aż do jej zamknięcia zgłasza się ustnie komornikowi skarbowemu, który przyjmuje skargę do protokołu i natychmiast ją rozstrzyga, chyba że nie jest to możliwe. Rozstrzygnięcie komornika skarbowego ma moc postanowienia, na które przysługuje zażalenie.

Przedmiotem skargi złożonej na podstawie powyższego przepisu mogą być zatem wyłącznie czynności poborcy skarbowego podejmowane w toku licytacji. W ramach przedmiotowej skargi można podnosić jedynie kwestie formalnoprawne, które odnoszą się tylko do prawidłowego przebiegu danej czynności (realizacji określonego środka egzekucyjnego - egzekucji z nieruchomości, jej licytacji) w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 września 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 737/21; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 2 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 1048/17 - te i inne przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W dalszej kolejności należy wyjaśnić, że skarga wymieniona w art. 111I u.p.e.a. dopuszcza możliwość badania jedynie tych czynności, które przynależą poborcy skarbowemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez niego czynności, a więc tych, o których mowa w Oddziale 6 u.p.e.a.

Określony w art. 111I u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności poborcy skarbowego w toku licytacji, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego, podobnie jak skarga na czynności egzekucyjne z art. 54 § 1 u.p.e.a. Oba te środki mają charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie mogą mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak np. zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji.

Zarówno skarga z art. 111I, jak i z art. 54 u.p.e.a., nie stanowią również dla siebie konkurencyjnych środków zaskarżenia, a ich ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi, o której mowa w art. 111I u.p.e.a, nie można kwestionować innych czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego.

Skarga dotyczy czynności poborcy skarbowego podejmowanych w toku licytacji, a nie organu egzekucyjnego poprzedzających tę licytację (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 737/21).

Skarga z art. 111I u.p.e.a. przysługuje więc na faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji czynności w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z nieruchomości.

Z Oddziału 5 "Licytacja" Rozdziału 7 "Egzekucja z nieruchomości" Działu II "Egzekucja należności pieniężnych" u.p.e.a. wynika, że przedmiotem zaskarżenia w rozumieniu art. 111l tej ustawy mogą być czynności poborcy skarbowego wymienione w art. 111c § 2 (wywołanie licytacji i podanie przez poborcę skarbowego do wiadomości obecnych przedmiotu licytacji, ceny wywoławczej, wysokości wadium, terminu uiszczenia ceny nabycia, praw obciążających nieruchomość, które będą utrzymane w mocy z zaliczeniem i bez zaliczenia na cenę nabycia oraz zmian w stanie faktycznym i prawnym nieruchomości, jeżeli zaszły po jej opisie i oszacowaniu wartości), art. 111f § 4 (uprzedzenia obecnych przez poborcę skarbowego, po ustaniu przystąpień, że po trzecim obwieszczeniu dalsze postąpienia nie będą przyjęte, obwieszcza trzykrotnie ostatnio zaoferowaną cenę, zamyka licytację i wymienia licytanta, który zaoferował najwyższą cenę) i § 5 (zamknięcia licytacji, jeżeli należność wierzyciela wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi zostanie uiszczona przed zamknięciem licytacji), art. 111g (wstrzymania licytacji pozostałych nieruchomości lub ich części z chwilą, gdy osiągnięto kwotę wystarczającą na zaspokojenie dochodzonej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi, jeżeli przedmiotem licytacji jest kilka nieruchomości lub kilka części nieruchomości).

Przystępując do oceny zarzutów zgłoszonych w skardze skierowanej do Sądu, stwierdzić należy, że podniesiona przez zobowiązanego okoliczność naruszenia art. 111 c § 2 pkt 5 oraz art. 111n § 1 i 2 u.p.e.a., jak również art. 8 K.p.a. w zw. z art. 9 K.p.a. dotyczy "braku dokonania przez poborcę skarbowego pouczenia w toku licytacji w przedmiocie faktycznego stanu prawnego licytowanej nieruchomości oraz dalszych doniosłych skutków prawnych, które z tego wynikają". Podnosząc powyższy zarzut skarżący przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 lutego 2001 r., sygn. akt K 27/00 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2009 r., sygn. akt IV CSK 567/08 podkreślając, że "zakaz zbywania i obciążania nieruchomości orzeczony na podstawie art. 292 K.p.k. uniemożliwia w ogóle, co do zasady rozporządzanie nieruchomością, a jakakolwiek czynność prawna w tym zakresie – dokonana po ujawnieniu wpisu ostrzeżenia w księdze wieczystej - jest, z mocy prawa, nieważna.

Jednocześnie, w skardze podkreślono, że skoro podczas przeprowadzania licytacji, organ egzekucyjny nie pouczył o powyższych kwestiach licytujących to wprowadził ich w błąd, co do przyszłości licytowanej nieruchomości, narażając ich tym samym na uszczerbek finansowy. Organ w toku licytacji błędnie bowiem zapewnił, że ostrzeżenie z działu III, tj. zakaz zbywania i obciążania nieruchomości w rzeczywistości oznacza, że nowy nabywca nieruchomości nie może jej zbyć na rzecz osoby trzeciej, co uznać należy za niedopuszczalne.

Jednocześnie, przypomnieć należy, że skarga na czynność poborcy skarbowego dotyczyła błędnego pouczenia w zakresie niewygaśnięcia hipoteki przymusowej ustanowionej na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratury Krajowej we W..

Mając na uwadze powyższe wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 292 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1375 ze zm., dalej: "K.p.k."), zabezpieczenie grożącego przepadku następuje przez zajęcie ruchomości, zajęcie wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości.

Zakaz ten podlega ujawnieniu w księdze wieczystej, a w jej braku, w zbiorze złożonych dokumentów. W miarę potrzeby może być ustanowiony zarząd nieruchomości oskarżonego.

Jak wskazał NSA w wyroku z 11 marca 2009 r., sygn. akt II FSK 1779/07, przepis art. 292 K.p.k. przesądza o sposobach dokonania zabezpieczenia, co oznacza, że pozostałe kwestie dokonania zabezpieczenia majątkowego w procedurze karnej są uregulowane innymi przepisami, w tym w szczególności Kodeksu karnego wykonawczego. Jednocześnie przepis ten jest adresowany przede wszystkim do organu upoważnionego do wydania postanowienia o zabezpieczeniu, wskazując temu organowi jakie są prawnie dopuszczalne sposoby zabezpieczenia poszczególnych kar majątkowych. Jego adresatem jest także osoba, na majątku której dokonywane jest zabezpieczenie, a w tym sensie, że powyższe przepisy gwarantują jej, że żaden inny sposób zabezpieczenia, niewymieniony w art. 292 § 2 K.p.k. lub K.p.c., nie może być określony w postanowieniu sądu lub prokuratora. Przepis ten nie jest natomiast adresowany do organu egzekucyjnego (ani sądowego, ani administracyjnego).

W założeniu regulacja ta ma zapobiegać ukryciu lub wyzbyciu się przez podejrzanego (oskarżonego) jego majątku i tym samym uchronić przed utrudnieniem lub udaremnieniem możliwości wykonania wyroku w zakresie grzywien, środków kompensacyjnych i innych świadczeń.

Nieruchomości z zakazem zbywania mogą być przedmiotem licytacji komorniczej. Tytułem wyjaśnienia wskazać należy, że co do zasady nabywca w wyniku nabycia w drodze licytacji otrzymuje "czystą" nieruchomość, niektóre jednak ograniczenia ustanowione w księdze wieczystej będą oddziaływać też na nowego właściciela. Tak jest np. z zakazem zbywania i obciążania nieruchomości ustanowionym przez prokuratora w postępowaniu karnym, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

Tak więc, w nawiązaniu do argumentacji dotyczącej naruszenia prawa własności nabywcy przedmiotowej nieruchomości, wyjaśnić należy, że licytant w przedmiotowej sprawie, nabywając przedmiotową nieruchomość wiedział o ujawnionym w księdze wieczystej zakazie zbywania orzeczonym na podstawie art. 292 K.p.k. Wynika to wprost z protokołu licytacji z [...] czerwca 2023 r., a także z obwieszczenia o pierwszej licytacji nieruchomości położonej w K. przy ul. [...][...], lok. [...] dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Nabywca nabywając zatem przedmiotową nieruchomość w drodze licytacji, posiadał wiedzę o istniejącym obciążeniu, został prawidłowo pouczony przez poborcę skarbowego i powinien liczyć się z możliwością ograniczenia nabytego prawa. Zgodnie z art. 140 K.c., prawo własności nie ma charakteru bezwzględnego ani nieograniczonego, a zatem ograniczenie tego prawa na podstawie przepisów ustawy jest dopuszczalne i skuteczne. W rozpoznawanej sprawie ograniczenia w korzystaniu z prawa, które nabywca nabył wynikają z ustawy (art. 291-294 K.p.k.), nie są więc bezprawne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2009 r., sygn. akt IV CSK 567/08).

Sąd podziela także stanowisko wyrażone w ww. postanowieniu, którego treść obszernie przywołuje się w skardze, że "zakazu zbywania i obciążania nieruchomości orzeczonego na podstawie art. 292 § 2 K.p.k. nie można uznać za "prawo lub roszczenie osobiste" Skarbu Państwa w rozumieniu art. 1000 § 1 K.p.c. w związku z art. 16 ust. 2 u.k.w.h. Jest to powstające w sposób określony w kodeksie postępowania cywilnego i ujawnione w księdze wieczystej obciążenie nieruchomości dokonane w postępowaniu karnym, wynikające z publicznoprawnych uprawnień Państwa do zagwarantowania egzekucji wyroku sądowego wydanego w takim postępowaniu, do którego przepisy art. 1000 § 1 i art. 1003 § 1 K.p.c. nie mają zastosowania i które nie wygasa w wyniku przysądzenia własności po sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości".

Strona skarżąca jednak zdaje się mylić zakaz zbywania oraz obciążania nieruchomości (dział III) z hipoteką przymusową ustanowioną na mocy postanowienia prokuratora (prawo ujawnione w księdze wieczystej w dziale IV), której to właśnie hipoteki dotyczyła skarga podniesiona przez skarżącego w toku licytacji.

Mając to na uwadze, wyjaśnić należy, że hipoteka przymusowa jest instrumentem cywilnoprawnym także w sytuacji, gdy podstawą jej wpisu jest postanowienie prokuratora wydane w postępowaniu karnym. Kiedy hipoteka zostaje ujawniona w księdze wieczystej (art. 67 u.k.w.h.), powstaje stosunek cywilnoprawny między właścicielem nieruchomości a podmiotem, któremu przysługuje takie zabezpieczenie (wierzycielem hipotecznym). Jeżeli dojdzie do zbycia nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową, stosunek ten wiąże nabywcę nieruchomości z wierzycielem hipotecznym, niezależnie od tego czy nabywca ten uczestniczył w postępowaniu karnym. Kodeks postępowania karnego wskazuje, że zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 292 § 1 K.p.k.). Odsyła zatem m.in. do art. 747 K.p.c., który wskazuje hipotekę przymusową jako jeden ze sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych.

Hipoteka, której podstawą może zatem być również postanowienie prokuratora, nie jest inną hipoteką niż ta uregulowana w ustawie o księgach wieczystych i hipotece (por. postanowienie Sądu Najwyższego 19 lutego 2021 r., sygn. akt III CSKP 33/21).

Zgodnie z art. 112c § 1 u.p.e.a. z chwilą gdy postanowienie o przyznaniu własności staje się ostateczne, wygasają wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych, ciążące na nieruchomości. W miejsce tych praw powstaje prawo do zaspokojenia z ceny nabycia w kolejności przewidzianej w przepisach o podziale kwoty uzyskanej z egzekucji. A zatem, mając na uwadze powyższe, zgodzić należy się z organem, że hipoteka przymusowa ustanowiona na mocy postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym wydanym przez prokuratora w toku postępowania karnego, nie jest jakimś szczególnym rodzajem hipoteki, która nie wygasa.

Z protokołu licytacji wynika więc, że organ egzekucyjny udzielił prawidłowych informacji o stanie prawnym i faktycznym nieruchomości na postawie art. 111c § 2 pkt 5 u.p.e.a., wobec czego zarzut ten należało ocenić jako chybiony i to zarówno w przedmiocie hipoteki, której dotyczyła skarga na czynność organu egzekucyjnego w czasie licytacji, jaki i w przedmiocie zakazu zbywania nieruchomości, którą to okoliczność podniesiono na etapie zażalenia i skargi do sądu administracyjnego.

Jednocześnie, wyjaśnić należy, że skoro zarzut błędnego pouczenia w zakresie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości został podniesiony dopiero na etapie zażalenia, nie może być on brany pod uwagę w toku sprawy, której przedmiotem jest skarga na czynności prowadzącego licytację, która nie dotyczyła tej kwestii.

Z tego względu prawidłowe jest stanowisko organu odnośnie tej kwestii zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Sąd w swoich rozważaniach rozbudował argumentację w tym zakresie z uwagi na zarzuty skargi skierowanej do Sądu.

Zarzut naruszenia art. 111n § 1 i 2 u.p.e.a. także nie mógł odnieść zamierzonego skutku, bowiem organ uchylił postanowienie o udzieleniu przybicia z uwagi na nieostateczność zaskarżonego w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia.

Z mocy art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a.

Ponieważ działanie organów egzekucyjnych było zgodne z prawem, nie można postawić im zarzutu naruszenia art. 8 i art. 9 K.p.a.

W świetle powyższych ustaleń należy zatem stwierdzić, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.