Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 690/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1 i § 2, art. 174 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 43, art. 42 § 1-3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 18.
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 1 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 559/22 w sprawie ze skargi R. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 16 września 2022 r., nr 2801-IEE.711.90.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie na rzecz R. Z. kwotę 457 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 1 lutego 2023 r. w sprawie sygn. akt I SA/Ol 559/22 oddalił skargę R. Z. (dalej Strona, Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej DIAS) z dnia 16 września 2022 r. w przedmiocie uchybienia terminu do złożenia skarg na czynności egzekucyjne.

Zaskarżone postanowienie utrzymywało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej NUS) z dnia 20 czerwca 2022 r. o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne.

Z akt wynika, że organ egzekucyjny prowadził skierowane do majątku R. Z. (dalej zobowiązany, strona, podatnik, skarżący) postępowanie egzekucyjne, na podstawie trzech tytułów wykonawczych: z 2.05.2022 r. i z 9.05.2022 r. (dwa tytuły).

Organ egzekucyjny zajął wierzytelności zobowiązanego na rachunkach w bankach: P. [...], S. [...], P. [...].

Odpisy tytułów wykonawczych z 2.05.2022 r. i z 9.05.2022 r. oraz zawiadomienia o zajęciach z 2 maja 2022 r. i z 10 maja 2022 r., wysłano do dłużnika za pośrednictwem operatora pocztowego, na adres zobowiązanego wykazany w tytułach wykonawczych: E., ul. [...]. Odebrała je 5 i 12 maja 2022 r. M. K., opisana przez pracownika operatora pocztowego jako osoba (współlokator), która podjęła się oddania przesyłek adresatowi, co wynika z potwierdzeń odbioru dopiętych do zajęć wierzytelności.

Pismem z 24 maja 2022 r., zobowiązany skierował do NUS, na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., skargę na czynności organu egzekucyjnego w zakresie zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych należności w podatku dochodowym za 2018 r. i 2019 r. Pismem z 9 czerwca 2022 r. strona uzupełniła skargę na czynności egzekucyjne. Zarzuciła doręczenie zawiadomień organu egzekucyjnego pracownikowi dłużnika zamiast zobowiązanemu. Pracownik przekazywał korespondencję ze znacznym opóźnieniem albo wcale, co uniemożliwiało stronie podjęcie stosownych działań.

NUS postanowieniem z 20 czerwca 2022 r. stwierdził uchybienie terminu do złożenia skarg na czynności egzekucyjne zajęć wierzytelności z rachunków bankowych. Powołał w sentencji art. 17 § 1 i § 1c oraz art. 54 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej w skrócie u.p.e.a.). Wskazał w uzasadnieniu, że 5 i 12 maja 2022 r. doręczono dłużnikowi zawiadomienia o ww. zajęciach z 2 i 10 maja 2022 r. Organ stwierdził, że zobowiązany wniósł skargi na czynności egzekucyjne po upływie siedmiodniowego terminu na ich wniesienie. Skargi zostały nadane w placówce pocztowej 24 maja 2022 r., natomiast terminy na ich złożenie upłynęły odpowiednio 12 oraz 19 maja 2022 r.

W treści zaskarżonego postanowienia DIAS uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 42 § 1, art. 43, art. 44 i art. 46 k.p.a. w zakresie doręczeń korespondencji. Powołał się na wydruk z rejestru SeRCe z 13.07.2022 r. i podał, że adres doręczenia zajęć: E., ul. [...], jest adresem rejestracyjnym podatnika – adresem zamieszkania – ważnym od 23.07.2011 r., oraz adresem siedziby działalności gospodarczej i jednocześnie adresem przechowywania dokumentacji rachunkowej – ważnym od 1.12.2015 r. Natomiast zgłoszony przez skarżącego adres prowadzenia działalności gospodarczej: E., ul. [...], jest ważny od 27.02.2018 r. Wskazany adres rejestracyjny skarżący podawał również w pismach kierowanych do organów.

Organ podkreślił, że o skuteczności doręczenia korespondencji decyduje zarówno zwrotne potwierdzenie odbioru, jak i adnotacje poczynione przez doręczyciela. Pracownik urzędu pocztowego na jednym z potwierdzeń odbioru odnotował, że odbiorca korespondencji jest współlokatorem zobowiązanego. Organ odwoławczy uznał za wiążącą dla organu egzekucyjnego i organu odwoławczego informację pracownika operatora pocztowego, zawartą na zwrotnych potwierdzeniach odbioru, co do rzeczywistych dat tam wskazanych, dotyczących odbioru przesyłek, jak też wskazania osoby, której przesyłki przekazano. Przesyłki polecone były wysłane na właściwy adres zamieszkania zobowiązanego w E., ul. [...]. Tym samym, w toku postępowania organ egzekucyjny prawidłowo, zgodnie z przepisem art. 22 § 2 u.p.e.a., wysyłał korespondencję na adres zamieszkania zobowiązanego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalając skargę zaakceptował ustalenia organu. Sąd stwierdził, że prawidłowo doręczono przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych z 2.05.2022 r. i z 9.05.2022 r. oraz zawiadomień o zajęciach z 2 maja 2022 r. i z 10 maja 2022 r.

Przesyłki zostały zaadresowane imiennie na zobowiązanego, co wynika z określenia osoby dłużnika w tytułach wykonawczych.

Zobowiązany prowadził w czasie wszczęcia egzekucji działalność gospodarczą ze zgłoszonym miejscem siedziby: E., ul. [...] – od 1.12.2015 r. Wskazany adres był również adresem zgłoszonym przez stronę jako adres rejestracyjny – zamieszkania: od 23.07.2011 r. do 29.06.2022 r., czyli w okresie poprzedzającym rozpoczęcie działalności gospodarczej w 2015 r.

Z treści art. 42 k.p.a. wynika, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Organ wysłał omawianą korespondencję na zgłoszony przez podatnika adres rejestracyjny – adres zamieszkania. Adresowanie przesyłek prawidłowo wskazywało na ich kierowanie do miejsca zamieszkania, a nie miejsca pracy. Odbierająca przesyłkę 5 maja 2022 r. M. K. po prostu podjęła się oddania przesyłki adresatowi, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Zaznaczenie na formularzu potwierdzenia odbioru – doręczenia przesyłki 5 maja 2022 r. dorosłemu domownikowi, który podjął się oddania przesyłek adresatowi, jak też wpis pracownika operatora pocztowego doręczającego przesyłkę 12 maja 2022 r. na potwierdzeniu odbioru: "M. K. współlokator" – wprost świadczy o tym, że dokonano doręczeń w miejscu zamieszkania. Powyższy sposób doręczeń 5 i 12 maja 2022 r. jest skuteczny i nie narusza prawa. Tym bardziej, że skarżący nie podał organom w omawianym okresie innego adresu, pod którym zamieszkuje.

Nie zmienia tego argumentacja strony skarżącej. Nie ma podstaw, aby w omawianej sytuacji uznawać za naruszające prawo doręczenie przesyłki pod adresem zamieszkania osobie, która podjęła się oddania przesyłki adresatowi. Wystarczające są ustalenia adresowe, dokonane na podstawie zgłoszonych przez podatnika danych rejestracyjnych na dzień wystawienia tytułów wykonawczych.

Zaskarżony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl).

W skardze kasacyjnej Strona zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej "P.p.s.a.":

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. art. 7, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 1960 Nr 30 poz. 168), dalej "k.p.a.", w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku - o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 1966 nr 24 poz. 151 z późn. zm.) dalej "u.p.e.a." poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych na skutek błędnej, dowolnej i wybiórczej oceny dowodów w konsekwencji czego ustalenie, że adres na który doręczano skarżącemu wszelką korespondencje w sprawie był jego adresem domowym, zaś każdorazowo odbierana korespondencja była przez M. K. (współlokatora), podczas gdy - jak wynika to ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - korespondencja doręczana była podatnikowi w miejscu jego pracy, a osoba odbierająca korespondencje nigdy nie zamieszkiwała z podatnikiem, bowiem od 2020 roku pozostaje jego pracownikiem zatrudnionym w oparciu o umowę o pracę,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 42 §1, art. 43, art. 44, art. 46 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędną ich wykładnie i zastosowanie w konsekwencji czego uznanie, że pismo z dnia 5 maja 2022 roku oraz pismo z dnia 12 maja 2022 roku, obok innych pism kierowanych w postępowaniu egzekucyjnym do skarżącego, a odebranych przez M. K. (pracownika podatnika) w jego miejscu pracy, zostały skutecznie doręczone, podczas gdy dyspozycja art. 43 k.p.a. ma zastosowane jedynie i tylko do doręczeń w miejscu zamieszkania, a zatem wszelka korespondencja nadawana na adres miejsca pracy podatnika nie powinna być i nie może być wydana pracownikowi, lecz zostać doręczona w oparciu o art. 44 k.p.a. tylko i wyłącznie podatnikowi, przy czym w ramach w/w działań Organu doszło również do rażącego naruszenia art. 46 k.p.a., gdyż pod zwrotnymi potwierdzeniami odbioru korespondencji kierowanej do podatnika nie ma jego podpisu, lecz widnieje wyłącznie podpis innej osoby Powyższe działanie Organu doprowadziło z kolei do rażącego naruszenia art. 10 k.p.a poprzez niezapewnienie podatnikowi czynnego udziału w każdym etapie postępowań prowadzonych przez Organ, a to w konsekwencji skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego i przeprowadzeniem czynności egzekucyjnych, co do których podatnik nie mógł podejmować żadnych kroków prawnych ani realizować skutecznej obrony.

Z daleko idącej ostrożności procesowej zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w zw. z art. 54 §1 ust 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7, 8 i 12 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie i w konsekwencji ustalenie, że siedmiodniowy termin na złożenie skargi na czynność egzekucyjną Organu liczony winien być od 5 i 12 maja 2022 roku, podczas gdy - jak wynika ze stanowiska Organu - zakończenie postępowania egzekucyjnego w wyniku egzekucji z rachunku bankowego nastąpiło w dniu 18 maja 2022 roku, a podatnik zaskarżył czynności w postaci egzekucji środków z tego rachunku, a zatem siedmiodniowy termin do złożenia skargi na działanie Organu został otwarty z chwilą zakończenia postępowania i winien być liczony od 18 maja 2022 roku i upływać najwcześniej w dniu 24 maja 2022 roku (data złożenia skargi).

Mając powyższe na względzie, w oparciu o art. 176 § 1 pkt 3 P.p.s.a., wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i zaskarżonych postanowień jak również ujawnionych w treści ich uzasadnienia a niewłaściwie wykonanych czynności w ramach postępowania egzekucyjnego, nakazanie organowi dokonanie zwrotu podatnikowi nienależnie pobranych świadczeń w toku egzekucji, a następnie umorzenie postępowania egzekucyjnego jako przedwczesnego i nakazanie organowi dokonania prawidłowo podatnikowi upomnienia w trybie art. 15 §1 u.p.e.a. celem umożliwienia podatnikowi dobrowolnej spłaty należności podatkowych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych - na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. Jednocześnie wniesiono o odstąpienie od wyznaczania rozprawy - na podstawie 176 § 2 P.p.s.a.

Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

Jako częściowo zasadny należy uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych na skutek dowolnej i wybiórczej oceny dowodów w konsekwencji czego ustalenie że odbierana korespondencja przez M. K. doręczana była domownikowi w rozumieniu art. 43 k.p.a. Zasadny jest również zarzut naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 43 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędną ich wykładnie i zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że doręczenie tytułów wykonawczych oraz zawiadomień nastąpiło prawidłowo.

Natomiast niezasadne są zarzuty w zakresie którym kwestionują ustalenie, że adres na który dokonywano doręczana jest adresem zamieszkania Strony.

Skarżący kwestionuje ustalenie organów zaakceptowane przez Sąd I instancji, odnoszące się do doręczenia stronie korespondencji egzekucyjnej - przesyłek zawierających odpisy tytułów wykonawczych z 2.05.2022 r. i z 9.05.2022 r. oraz zawiadomień o zajęciach z 2 maja 2022 r. i z 10 maja 2022 r. Zdaniem Strony błędnie uznano, że adres na który była doręczona korespondencja był jego adresem domowym. Skarżący wskazał, że korespondencja była doręczona w miejscu jego pracy, a osoba odbierająca korespondencje nigdy nie zamieszkiwała z podatnikiem, bowiem od 2020 r. jest jego pracownikiem zatrudnionym w oparciu o umowę o pracę.

Okoliczności przekazania przesyłek zawierających tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia o zajęciu adresowane do strony, zostały ustalone i nie są sporne. I tak, przesyłki zostały wysłane na adres E., ul. [...] i w dniach 5 oraz 12 maja 2022 r. zostały odebrane przez M. K., która jak wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru przesyłki podjęła się oddania przesyłek adresatowi i w jednym przypadku została przez doręczyciela określona jako "współlokator". Również nie jest kwestionowane, że zobowiązany prowadził w czasie wszczęcia egzekucji działalność gospodarczą ze zgłoszonym miejscem siedziby: E., ul. [...] – od 1.12.2015 r. Wskazany adres był również adresem zgłoszonym przez stronę jako adres rejestracyjny – zamieszkania: od 23.07.2011 r. do 29.06.2022 r. Dane te wynikają z rejestru SeRCe z 13.07.2022 r. i z 22.11.2022 r.

Niezasadny jest zatem zarzut dotyczący błędnego ustalenia przez organ adresu zamieszkania. Organ oparł się na danych znajdujących się rejestrach i wskazujących na adres zamieszkania. Ponadto jak słusznie zauważył Sąd I instancji Skarżący w omawianym okresie nie wskazał innego adresu pod którym zamieszkiwał. Jako prawidłowe należy uznać, że w dacie dokonania doręczenia spornej korespondencji adres: E. ul. [...] był adresem zamieszkania Skarżącego.

Spornym natomiast jest czy w okolicznościach sprawy doręczenie spornej korespondencji było skuteczne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa kwestia nie została wyjaśniona wystarczająco, aby przyjąć, że doręczenie zastępcze było skuteczne.

Pod tym samym adresem, co miejsce zamieszkania Strony, znajdowała się siedziba działalności gospodarczej Skarżącego co również wynikało z rejestrów. Skarżący wskazał w toku postępowania, że M. K. jest jego pracownikiem, na co przedłożył umowę o pracę. Z przedłożonej umowy o prace wynikało, że M. K. jest jego pracownikiem, a jej adres zamieszkania jest zupełnie inny, niż adres zamieszkania Strony. Ponadto organ nie wyjaśnił co oznacza zawarty na potwierdzeniu doręczenia przesyłki zapis "współlokator" w kontekście art. 43 k.p.a.

Pisma w postępowaniu administracyjnym, jak również w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, doręcza się w sposób sformalizowany i uregulowany w sposób kazuistyczny, co jest niezbędne ze względu na konieczność ścisłego określania faktów powodujących skutek prawny. Dokładne przestrzeganie tych reguł należy do podstawowych obowiązków Organu, albowiem od skuteczności doręczenia zależą uprawnienia procesowe i materialnoprawne stron, w tym przypadku skarżącego podatnika. Zgodnie z treścią art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich miejscu zamieszkania lub w miejscu pracy, co oznacza, że pisma te doręcza się bezpośrednio do rąk adresata. Natomiast w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania (art. 43 k.p.a.).

Ponieważ doręczenie zastępcze wywołuje takie same skutki, jak doręczenie zwykłe do rąk adresata, to przyjęty przez ustawodawcę tryb doręczenia zastępczego określonego w art. 43 k.p.a. wymaga bezwzględnego przestrzegania jego warunków. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia. Procesowa instytucja doręczenia zastępczego polega nie tyle na domniemaniu, ile oparta jest na konstrukcji fikcji prawnej poprzez uznanie, że nastąpiło doręczenie pisma, które de facto nie miało miejsca. Warunkiem przyjęcia przez organ takiej fikcji prawnej, tj. uznania, że nastąpiło doręczenie zastępcze, jest dysponowanie przez ten organ niebudzącym wątpliwości dowodem potwierdzającym, że przesłanki określone w art. 43 k.p.a. zostały spełnione. Dowodem na to jest dokument urzędowy w postaci prawidłowo wypełnionego zwrotnego potwierdzenia odbioru.

Doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. jest skuteczne, jeżeli spełnione są następujące przesłanki:

a) adresat jest nieobecny w mieszkaniu w czasie doręczania pisma,

b) pismo zostało przyjęte za pokwitowaniem przez dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę,

c) osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi,

d) w razie gdy pismo zostało przyjęte przez sąsiada lub dozorcę, o doręczeniu pisma tym osobom umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata.

Dodatkowo wskazać należy, że aby doszło do skutecznego doręczenia korespondencji w sposób zastępczy, np. dorosłemu domownikowi, to adresat tej przesyłki musi pod wskazanym w tej korespondencji adresem zamieszkiwać. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że "domownikiem" w rozumieniu powołanego przepisu jest osoba, która pozostaje z adresatem pisma we wspólnym gospodarstwie domowym. Będą to osoby, dla których mieszkanie adresata będzie ich aktualnym centrum życiowej działalności, ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów. Osoba ta nie musi być zameldowana w miejscu zamieszkania adresata. Wystarczające dla uznania określonej osoby za domownika, o którym mowa w art. 43 k.p.a. jest, aby osoba odbierająca pismo zamieszkiwała z adresatem, prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe lub też, aby będąc krewnym lub powinowatym, przebywała ona w mieszkaniu adresata za jego zgodą okresowo, przy czym bez znaczenia jest jakiego okresu to dotyczy oraz czy osoba ta prowadzi z adresatem wspólne gospodarstwo domowe. Wskazuje się, że status "domowników" adresata pisma mają również zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe.

Skuteczne doręczenie następuje wówczas, gdy pod nieobecność adresata w domu, pismo odbiera dorosły domownik w rozumieniu wyżej podanym, który zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi, przy czym zobowiązanie to następuje z momentem przyjęcia pisma i złożenia czytelnego podpisu na potwierdzeniu odbioru. Brak przy tym podstaw, aby twierdzić, że odbierający pismo domownik musi złożyć oświadczenie, że zobowiązuje się oddać pismo adresatowi. Już sam fakt, że dorosły domownik nie odmawia przyjęcia przesyłki oznacza, że podjął się on doręczenia tej przesyłki adresatowi.

Przepis art. 43 ustanawia domniemanie prawne o charakterze wzruszalnym wyrażające założenie, że po spełnieniu wymienionych w tym przepisie przesłanek pismo dotarło do adresata (tak E. Iserzon (w:) Iserzon E., Starościak J., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1964; s. 83).

Należy zauważyć, że w orzecznictwie zakres domniemania bywa określany różnie. Wskazuje się niekiedy, że dotyczy ono prawdziwości danych dokumentu - zwrotnego potwierdzenia odbioru (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., II OSK 2673/16), czy też prawidłowości samego doręczenia (zob. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2015 r., II GSK 1482/14). Możliwość obalenia domniemania nie jest kwestionowana w orzecznictwie ani w nauce. Sporne jednakże pozostają jego skutki. W orzecznictwie wyrażono pogląd, zgodnie z którym w przypadku gdy okaże się, że pismo zostało odebrane przez osobę nienależącą do podmiotów wymienionych w art. 43 k.p.a., należy przyjąć, że nie doszło do doręczenia pisma adresowanego do strony - zob. J. Wegner, Komentarz do art. 43 (w:) W. Chróścielewski (red.), Z. Kmieciak (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX 2019.

W orzecznictwie prezentowane jest równolegle stanowisko odmienne. Zakłada ono, że obalenie domniemania doręczenia przez podważenie spełnienia którejkolwiek z przesłanek nie prowadzi do uznania, że doręczenie nie miało miejsca, lecz że uchylone zostają skutki takiego doręczenia, związane z biegiem związanych z tym doręczeniem terminów (zob. postanowienia SN: z dnia 4 września 1970 r., I PZ 53/70, OSNCP 1971/6, poz. 100; z dnia 12 stycznia 1973 r., I CZ 157/72, OSNCP 1973/12, poz. 215; z dnia 16 czerwca 1997 r., I CKN 770/97, LEX nr 1224655; z dnia 14 marca 2001 r., II CZ 134/00, LEX nr 1167545; z dnia 8 sierpnia 2001 r., I CZ 104/01, LEX nr 51096; z dnia 8 sierpnia 2005 r., IV CZ 6/05, LEX nr 603429; z dnia 6 listopada 2002 r., III CZ 99/02 LEX nr 577482 i z dnia 5 lutego 2008 r., II PZ 72/07, LEX nr 817527; wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2004 r. OSK 937/04, LEX nr 2218304; wyrok SA w Lublinie z dnia 2 kwietnia 2015 r., I ACa 849/14, LEX nr 1711476; postanowienie NSA z dnia 7 grudnia 2016 r., I OZ 1747/16 - zob. J. Wegner, Komentarz do art. 43.

Niezależnie od przyjętego kierunku interpretacji skutków obalenia domniemania doręczenia, rozstrzygnięcie, czy w stanie faktycznym sprawy doszło do skutecznego doręczenia tytułów wykonawczych wystawionych wobec skarżącego oraz zawiadomień o zajęciu, ma istotny wpływ na wynik sprawy. Przesłanki doręczenia zastępczego muszą być spełnione kumulatywnie, a są nimi: nieobecność adresata w mieszkaniu, wydanie pisma za pokwitowaniem osobie wymienionej w art. 43 k.p.a., zobowiązanie tej osoby do przekazania pisma adresatowi i jeżeli tą osoba jest sąsiad lub dozorca domu pozostawienie zawiadomienia o tym fakcie w oddawczej skrzynce pocztowej bądź w drzwiach mieszkania. Nie jest wystarczające do uznania, jako prawidłowe doręczenie zastępcze - doręczenie osobie, która podjęła się oddania przesyłki. Osoba która podjęła się oddania przesyłki musi spełniać dodatkowe kryterium – być domownikiem bądź też sąsiadem (ale wtedy niezbędne jest zawiadomienie adresata).

W rozpoznawanej sprawie, korespondencja zaadresowana na adres zamieszkania Strony doręczona została – jak twierdzi Strona - jego pracownicy. Na potwierdzeniu odbioru zaznaczono, że doręczono dorosłemu domownikowi oraz wpisano "współlokator". W miejscu zamieszkania zgłoszona również była siedziba działalności Strony, co wynikała również z rejestru na danych z którego organ przyjął miejsce zamieszkania.

Jak już wskazano według art. 43 k.p.a. korespondencja w trybie zastępczym może zostać wydana dorosłemu domownikowi, sąsiadowi oraz dozorcy domu. Jak już wcześniej wskazano "domownikiem" w rozumieniu powołanego przepisu jest osoba, która pozostaje z adresatem pisma we wspólnym gospodarstwie domowym, będą to osoby, dla których mieszkanie adresata będzie ich aktualnym centrum życiowej działalności, ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów. Osoba ta nie musi być zameldowana w miejscu zamieszkania adresata (por. postanowienie NSA z dnia 7 grudnia 2011 r., II GSK 2247/11). Przykładowo, za domownika można uznać osobę spokrewnioną z adresatem pisma, ale nie jest to warunek konieczny. Warunkiem tym jest natomiast zamieszkiwanie tej osoby pod wskazanym adresem.

Stan faktyczny sprawy zdaje się natomiast wskazywać na to, że wszelka korespondencja, odbierana była przez osobę, której nie można przypisać cech "domownika", ani "sąsiada" w rozumieniu art. 43 k.p.a. Osoba, która odbierała korespondencję, nie prowadziła ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego, zamieszkiwała pod innym adresem niż skarżący. Skarżący wykazywał w toku postępowania, że była jego pracownikiem. Określenia "współlokator" również nie można uznać za równoważne z domownikiem, co najwyżej można rozważyć, czy "współlokatora" można uznać za sąsiada, ale w takim wypadku wymagane jest zawiadomienie adresata o doręczeniu pisma sąsiadowi. Co istotne na to, że korespondencję odebrał pracownik, Strona wskazała w toku postępowania przed organem, wprost w piśmie z 9 czerwca 2022 r. Organ nie podjął żadnych czynności by to wyjaśnić.

W tej sytuacji zarzut procesowy odnoszący się do dowolnej i wybiórczej oceny, że pisma w postępowaniu egzekucyjnym były prawidłowo doręczane, należało uwzględnić. Sąd pierwszej instancji powinien zatem ocenić, czy skutecznie doręczano korespondencję w tym postępowaniu, a następnie ocenić, jak ewentualna wadliwość w tym zakresie wpływa na złożoną przez Skarżącego czynność egzekucyjną.

Z akt wynika, że doręczenie nastąpiło na adres zamieszkania strony, tylko należy wyjaśnić czy prawidłowo zastosowano doręczenie zastępcze tj. czy M. K. jest w kręgu podmiotów wymienionych w art. 43 k.p.a. Z uwagi na to, że pod wskazanym adresem miała również siedziba działalności Skarżącego, to należało ewentualnie wyjaśnić czy przesyłkę tę odebrał upoważniony pracownik. Osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, pisma w postępowaniu administracyjnym należy doręczać tak jak każdej innej osobie fizycznej, zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1 - § 3 k.p.a. Niewątpliwie także, doręczenie przesyłki osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w jej zorganizowanym miejscu pracy, powinno nastąpić, jeżeli nie do rąk adresata, to do rąk osoby przez niego upoważnionej. Przez osobę upoważnioną, należy rozumieć każdą osobę, która ze względu na wykonywaną funkcję, została regulaminowo, czy tylko zwyczajowo uprawniona przez osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą do odbierania korespondencji przychodzącej do siedziby firmy przez tę osobę prowadzonej, która jest jednocześnie miejscem jej pracy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 594/09; z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2364/15; z dnia 18 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2663/17, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 587/14,)

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zatem, że dopiero po wyjaśnieniu tej kwestii i oceny skutków ewentualnego wadliwego doręczania pism w postępowaniu egzekucyjnym, możliwe będzie ustosunkowanie się do pozostałych zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej, a przede wszystkim czy skarga na czynność egzekucyjną złożona została z uchybieniem terminu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a.

|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jolanta Sokołowska |Paweł Borszowski |