Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1875/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 26 września 2023 r., znak SKO-NP-4115-252/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. J. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 26 września 2023 r. (znak SKO-NP-4115-252/23) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy D. z 23 maja 2023 r. (znak OPS//000281/SP/5222/05/2023) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny tej sprawy przedstawiał się następująco:

Skarżący pismem z 28 marca 2023 r. (data wpływu do organu) złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wobec rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, H. J. Do wniosku dołączył odpisy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki z 24.06.2016 r. (wydane do 30.06.2017 r.) oraz z 3.10.2019 r. (wydane na stałe). Z dokumentów tych wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności tej osoby datuje się od maja 2016 r., zaś przyczyna niepełnosprawności oznaczona została symbolem 05-R (dysfunkcja narządu ruchu). Nadto, skarżący załączył wykaz czynności realizowanych względem matki z podaniem ich częstotliwości w ciągu dnia.

W dniu 14 kwietnia 2023 r. (data wpływu do organu) skarżący złożył pismo informujące o osobach zobowiązanych do alimentacji jego matki (jej dzieci). Są to następujące osoby:

- H. J. - mieszka w W., pracuje w Szwajcarii;

- K. J. - mieszka w K., pracuje w Belgii;

- T. J. - mieszka w B., emeryt, ma problemy z oczami;

- Z. T. mieszka w Ł., jest aktywna zawodowo;

- A. M. – mieszka w W., pracuje w sklepie;

- D. T., mieszka w P., emerytka, ma problemy zdrowotne;

- W. W., mieszka w K., emerytka ma problemy z kręgosłupem i oczami;

- M. J. mieszka w K., jest aktywna zawodowo;

- M. K. - mieszka w K., emerytka, operację kręgosłupa.

Skarżący podał zarazem, że jego rodzeństwo nie jest w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu aby zaopiekować się całodobowo matką.

W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 18 kwietnia 2023 r. pracownik socjalny zapisał, że matka skarżącego leczy się z powodu niewydolności serca, nadciśnienia tętniczego, miażdżycy, zwyrodnienia kręgosłupa i stawów oraz osteoporozy. Ma problemy z chodzeniem, często korzysta z balkonika. Zmaga się z brakiem czucia w palcach u rąk i nóg, problemami z ustabilizowaniem poziomu cukru we krwi, zanikami pamięci i pogorszeniem ostrości widzenia. Skarżący zapewnia pomoc matce w codziennych czynnościach, dba o czystość i porządek w domu, przygotowuje posiłki, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie, podaje lekarstwa, zapewnia opał, pali w piecu, pomaga matce dbać o higienę osobistą. Pracownik socjalny zapisał także, iż matka skarżącego ma jeszcze dziewięcioro dzieci, wszyscy mieszkają poza jej miejscem zamieszkania, odwiedzają matkę, lecz nie pomagają w opiece nad nią. W toku wywiadu skarżący złożył oświadczenie, że udzielana matce pomoc obejmuje wsparcie w przeprowadzeniu do łazienki, sprzątanie, gotowanie, palenie w piecu, praniu, robieniu zakupów, podawaniu leków, czasem pomoc w myciu, codzienne smarowanie maścią przeciwbólową, pomoc w ubieraniu się. Podał również, że zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego w 2016 r.

Organ I instancji decyzją z 23 maja 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przytoczył treść wywiadu środowiskowego oraz pisma skarżącego dotyczącego osób zobowiązanych do alimentacji (por. wyżej). Wskazał, że z oświadczenia skarżącego wynika, iż jego rodzeństwo nie może zajmować się matką ze względu na aktywność zawodową. Organ stwierdził, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistej opiece, lecz może obejmować wsparcie finansowe (opłacenia osoby, która tę opiekę zapewni). Aktywność zawodowa dzieci, czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowi, w ocenie organu, obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem. Ponadto organ zaznaczył, że skarżący jest uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę na okres od 1 listopada 2022 r. do 30 października 2023 r. i okoliczność ta stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust .5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej "ustawa"). Dalej organ wskazał, że nie została spełniona także przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy.

W odwołaniu od opisanej decyzji skarżący zarzucił:

1. naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy, poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K38/13);

2. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b ustawy poprzez pominięcie celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

3. niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b ustawy i nieuwzględnienie tego, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Decyzją z 26 września 2023 r. organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Podał, że art. 17 ust. 1b ustawy, jako niekonstytucyjny, nie powinien mieć zastosowania i w tym zakresie decyzja organu I instancji nie była prawidłowa. Kolegium zwróciło uwagę na ustalenia poczynione w toku postępowania dowodowego. Przywołało opisane wyżej schorzenia niepełnosprawnej, w tym problemy z kręgosłupem i poruszaniem się (korzysta z balkonika), pogorszeniem się ostrości widzenia i zanikami pamięci, ma problemy z czuciem w palcach u rąk i nóg. Wskazał organ odwoławczy, że skarżący świadczy pomoc matce, a czynności opiekuńcze obejmują: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowanie i podanie posiłków, utrzymanie porządku w domu, umawianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, załatwienie spraw urzędowych, palenie w piecu. Kolegium wskazało na dzienny rozkład czynności opiekuńczych, który przedstawia się następująco: w godzinach od 7 do 9 – przygotowanie ubrań, pomoc w dojściu do toalety, pomiar ciśnienia, mycie protezy i pomoc w jej założeniu. Następnie, od 9 do 11 – przygotowanie śniadania, podanie posiłku, zmywanie, sprzątanie. Dalej, od 11 do 13 – przygotowanie obiadu i jego podanie, zmywanie, sprzątanie. Od 13 do 15 – pranie, prasowanie, przygotowanie opału. Od 15 do 17 palenie w piecu i ćwiczenia z matką. Od 17 do 19 – smarowanie maściami, oklepywanie, podanie leków i posiłku, zaś od 19 do 21 wieczorna toaleta i przygotowanie posłania. W porze nocnej tj. od 21 do 23 przygotowanie do snu i dwukrotne w nocy przyjęcie do matki.

Kolegium Odwoławcze przywołało i wyjaśniło ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, akcentując m.in. to że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą tylko opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Organ odwoławczy uznał, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że zakres opieki, nie ma takiego charakteru, aby zmuszał skarżącego do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium, wskazane przez odwołującego się czynności jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Ponadto, są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, która (jak wynika z rozkładu dnia przedstawionego w oświadczeniu jak i innych oświadczeń) nie jest osobą obłożnie chorą, czy leżącą - z trudnościami ale przemieszcza się po mieszkaniu samodzielnie często korzysta z balkonika, nie jest osoba, z którą nie ma kontaktu - pozwala na zorganizowanie przy współuczestnictwie osób zobowiązanych do alimentacji czy wsparcia ze strony usług opiekuńczych opieki, aby nie musiał on rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Akcentowało SKO także, iż dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotny był także fakt, że niepełnosprawna ma jeszcze (tj. poza skarżącym) dziewięcioro dzieci zobowiązanych do jej alimentacji, które powinny uczestniczyć w opiece nad nią. Kolegium wskazało, że nie zostały przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, iż rodzeństwo skarżącego legitymuje się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności wskazującym, iż wymaga opieki i pomocy i z tego względu nie jest w stanie wspomóc matkę w opiece lub że ich sytuacja życiowa, ekonomiczna nie pozwala na zorganizowanie opieki nad matką. SKO podkreśliło, że nie istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż rodzeństwo odwołującego nie jest w stanie wspomóc brata w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni. Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać bowiem na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Kolegium wskazało, że ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. Zwróciło także uwagę, że przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej, a uchylanie się od wykonywania takiego obowiązku stanowi - w określonych sytuacjach - przestępstwo (art. 209 k.k.).

W skardze do Sądu na opisaną wyżej decyzję skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 17 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji przez niego z zatrudnienia oraz że w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;

2. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez błędną wykładnię i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny.

Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak też zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że organ administracji nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego skarżącego w złożonym oświadczeniu. Ponadto organ dokonał pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Podkreślił, że jego matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zaakcentował, że wszystkie wykonywane przez niego czynności opiekuńcze są konieczne aby zapewnić właściwe warunki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, a opieka ta jest całodobowa. Wskazał również, że nie było podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia osobie niepełnosprawnej niezbędnej opieki poprzez weryfikację sytuacji rodzinnej i finansowej pozostałych osób zobowiązanych względem niej do alimentacji w sytuacji, gdy do sprawowania opieki zobowiązał się skarżący. Końcowo podkreślił, że jego rodzeństwo nie jest w stanie go wspomóc w sprawowaniu opieki.

W odpowiedzi na skargę SKO w Nowym Sączu domagało się jej oddalenia, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że SKO w Nowym Sączu w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka - po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten, w dacie wydania kontrolowanej decyzji mówił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z kolei w myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Stosownie do ustępu 2 cytowanego ostatnio przepisu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w tej sprawie – pracy w gospodarstwie rolnym), a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Podkreślić trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Przedstawione wyżej, ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazują, że nieuprawnione jest utożsamianie dopuszczalności nabycia prawa do tego świadczenia tylko od stwierdzenia faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bez uwzględniania przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania pracy) – spowodowanej tą opieką. Jak przy tym akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Zatem, dysponowaniem przez niepełnosprawnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności samo przez się nie wyklucza ani nie znosi powinności badania – w kontekście sygnalizowanego wyżej związku przyczynowego – jaki jest zakres czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez wnioskodawcę i czy w okolicznościach danej sprawy rzeczywiście uniemożliwia on podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W kontrolowanej sprawie nie było sporne między stronami postępowania zarówno to, że matka skarżącego dysponuje stosownym orzeczeniem uznającym ją za osobę niepełnosprawną w znacznym stopniu, jak też to, że skarżący, jako zobowiązany do jej alimentacji, sprawuje nad nią opiekę. Złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w części III formularza zawierającej oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym naprowadzał, że skarżący nie jest rolnikiem (ani małżonkiem rolnika) i nie zaprzestał on pracy w gospodarstwie rolnym. Dostrzec jednak trzeba, że w piśmie z 18.04.2023 r. (k. 9) skarżący podał (pod rygorem odpowiedzialności karnej), że od 2016 r. nie pracuje w gospodarstwie rolnym z uwagi na opiekę nad matką (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). Mimo więc wynikającej z przytoczonych wyżej okoliczności labilności twierdzeń skarżącego co do charakteru jego aktywności zawodowej z której miał zrezygnować z uwagi na opiekę nad matką, stwierdzić finalnie należało, że to ostatnio wskazane oświadczenie (o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym) stanowiło punkt odniesienia dla ocen dotyczących istnienia związku przyczynowego w rozumieniu wyżej wskazanym.

Zdaniem Sądu, prawidłowo wywiodło w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że w przedmiotowej sprawie zakres opieki realizowanej przez skarżącego względem matki nie uprawniał do przyjęcia występowania bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Zauważyć należy, iż uwarunkowania zdrowotne matki skarżącego związane są z chorobami układu ruchowego (symbol niepełnosprawności 05-R). Na okoliczności związane z tymi uwarunkowaniami wskazywała także przedłożona do akt dokumentacja medyczna matki skarżącego (karty szpitalne z lat 2014-2018). W toku postępowania skarżący akcentował również pogorszenie wzroku (widzenia) matki oraz zaniki pamięci, jak też problemy z czuciem w palcach u rąk i nóg (k. 8 a.a. protokół wywiadu środowiskowego, k. 9v). Stwierdzić jednak trzeba, że do akt sprawy skarżący nie złożył jakichkolwiek dokumentów mogących uprawdopodabniać występowanie neurologicznych schorzeń jego matki (w szczególności podnoszonych zaników pamięci), co nakazywało przyjąć, że schorzenia takie nie zostały wykazane. Powyższe oznaczało, iż skarżący nie dowiódł w toku postępowania administracyjnego, że jego matka wymaga także szczególnej pieczy (specyficznych czynności opiekuńczych) wynikających ze schorzeń wykraczających poza ustalone przyczyny niepełnosprawności. Na realizowanie względem matki takich właśnie czynności, skarżący w ogóle nie wskazywał.

W zakresie zaś stwierdzonego w postępowaniu stanu zdrowia matki skarżącego dostrzec trzeba, że w toku wywiadu środowiskowego podał on, iż matka "często korzysta z balkonika". Z oświadczenia tego wynika więc, że matka skarżącego jest zasadniczo osobą mobilną, a asekurację przy przemieszczaniu się zapewnia jej wskazane wyżej urządzenie (przyrząd). Z powyższego należy też wnosić, że matka skarżącego nie jest osobą leżącą. Z akt nie wynika przy tym, aby była to osoba pampersowana lub wymagająca karmienia przez inne osoby. Na takie uwarunkowania zdrowotne skarżący także nie wskazywał w toku postępowania, a powyższe nakazywało uznać, że niepełnosprawna nie potrzebuje pieczy uwzględniającej wskazaną wyżej specyfikę uwarunkowań zdrowotnych. W zakresie zaś spożywania posiłków, jak i korzystania z toalety jest to osoba samodzielna. Jak przy tym wyżej już wskazano, matka skarżącego nie jest osobą, która z uwagi na przypadłości neurologiczne wymagałaby stałej pieczy, czy uważności opiekuna, celem uchronienia jej od ewentualnego niebezpieczeństwa, które sama mogłaby spowodować, a na takie okoliczności nie naprowadza analiza akt administracyjnych, w oparciu o które orzeka Sąd (por. art. 133 ust. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. 2023 r., poz. 1364; dalej p.p.s.a.).

W oparciu natomiast o złożone przez skarżącego oświadczenie organ przyjął, że opieka nad matką sprowadzać ma się do: troski o czystość i porządek w domu, przygotowania posiłków (3 razy dziennie), zrobienia zakupów (co drugi dzień), umówienia wizyt lekarskich (raz w miesiącu recepta), podania lekarstw (dwa razy dziennie), zapewnienia opału, palenia w piecu, pomocy przy higienie osobistej. Wskazany wykaz czynności opiekuńczych skarżący uzupełnił w oświadczeniu z 18.04.2023 r. o smarowanie maścią przeciwbólową oraz pomoc przy ubraniu się. W wykazie czynności załączonym do wniosku wskazał również na ćwiczenia fizyczne, które z matką ma odbywać 2-3 razy dziennie, prasownie, sprzątanie, opłacanie rachunków, odśnieżanie i czynności ogrodnicze. Dostrzec trzeba, że w odnośnie pomocy przy higienie osobistej skarżący podawał, że wsparcie udzielane matce przy kąpieli odbywa się "czasem" (k. 9v). Z powyższego wynika więc, że matka skarżącego w zakresie utrzymania higieny osobistej zasadniczo jest samodzielna, skoro czynności opiekuńcze skarżącego w tym względzie, nie są każdorazowo nieodzowne. Mając na uwadze przedstawiony (podany przez skarżącego) zakres opieki jaką ma realizować względem matki, jak też zarysowane wyżej uwarunkowania zdrowotne tej osoby, w ocenie Sądu trafnie uznało orzekające w sprawie Kolegium Odwoławcze, iż realizacja tych czynności nie wymusza całkowitej rezygnacji z pracy osoby, która zadania te wykonuje. Zaznaczyć bowiem należy, iż akcentowana przez skarżącego istotna część czynności, które postrzega jako opiekuńcze – odnosi się w istocie do prowadzenia domu. Podkreślić zaś trzeba, że opieka w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.s.r. musi być związana wyłącznie z osobą chorego (nakierowana na jego osobę), a nie zaś dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, w której ta osoba zamieszkuje z opiekunem. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie, czy gotowanie są bowiem typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu lub w weekendy) i jako takie nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki" (por. wyrok NSA z 24.06. 2021 r., I OSK 351/21). Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczące się w pojęciu "opieka nad osobą" prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (tak cytowany wyżej wyrok NSA z 14.02. 2024 r., I OSK 229/23). Powyższe nakazywało przyjmować, że analizowane czynności nie mogą być uwzględniane przy ocenie skali zaangażowania opiekuńczego skarżącego. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, gdy weźmie się pod uwagę, że czynności te skarżący wykonuje w ramach gospodarstwa domowego, którego sam jest także członkiem (por. też wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21 oraz WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21). Czynności te zatem wykonuje on w istotnej mierze na swoją rzecz, a nie na potrzeby matki. Na akceptację zasługiwało więc stanowisko SKO wskazujące, iż zasadnicza część czynności skarżącego względem matki, w rzeczywistości sprowadza się do bieżących czynności dnia codziennego. Nie sposób przy tym twierdzić, aby z uwagi na potrzebę wykonania czynności domowych, skarżący musiał całkowicie zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym. Celnie więc akcentował organ odwoławczy, iż czynności te są do pogodzenia z podjęciem wskazywanej pracy.

Także podana przez skarżącego pomoc udzielana matce w zachowaniu higieny osobistej (o ile w ogóle jest nieodzowna – por. wyżej), czy w uczestnictwie w wizytach lekarskich – ze swojej istoty nie stanowi takiej aktywności, która odznaczałyby się długotrwałą opieką, uniemożliwiającą jakikolwiek zatrudnienie opiekuna. Wskazane wyżej czynności są bowiem wykonywane zwykle w określonych porach dnia lub raz na jakiś czas (częstotliwości wizyt lekarskich skarżący określił na raz w miesiącu, zaś czynności higieniczne – realizowane są zasadniczo rano i wieczorem). Ograniczony do określonych pór dnia charakter pomocy udzielanej niepełnosprawnej w higienie osobistej oraz odbywanie co pewien czas wizyt lekarskich pozwala – w ocenie Sądu – na takie zorganizowanie własnego czasu przez skarżącego, aby realizacja takich zadań nie odbywała się z uszczerbkiem dla aktywności zawodowej opiekuna.

Wynikający natomiast z akt stan zdrowia niepełnosprawnej, który choć niewątpliwie wskazuje na pewne trudności w poruszaniu się – nie uprawniał do podważenia przyjętego przez orzekające organy administracji publicznej zakresu czynności realizowanych przez skarżącego względem matki. Czynności te natomiast, jak wyżej już wskazano, nie odznaczają się takim przymiotem, który uzasadniałby konieczność całkowitego niepodejmowania przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym. Jak przy tym wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r. (sygn. I OPS 5/12) praca w gospodarstwie rolnym charakteryzuje się elastycznością czasu pracy. Przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Mając powyższe na uwadze stwierdzić więc należało, że specyfika pracy w gospodarstwie rolnym, uwzględniająca akcentowaną przez NSA elastyczność czasu tej pracy, pozwala w ocenie Sądu, na dostosowanie przez skarżącego rozkładu zajęć zawodowych w tym gospodarstwie do wymogów opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tym bardziej, że jak wyżej wskazano, zakres tej opieki, nie jest szczególnie rozległy i obejmuje głównie prowadzenie domu.

Końcowo należy zwrócić uwagę na dwie kwestie.

Pierwsza to występowanie innych - niż tylko skarżący - osób zobowiązanych do alimentacji jego matki. Jak ustalono w postępowaniu, obowiązek alimentacyjny, poza skarżącym obciążą także dziewięcioro dzieci niepełnosprawnej. Sąd orzekający w tej sprawie podziela pogląd oparty na wypowiedziach prezentowanych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego rzutujący na istnienie związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22). Jak zasadnie wskazano w wyroku WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22 "(...) w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjął." Stanowisko takie wyrażane jest w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten w wyroku z dnia 20 grudnia 2023 r. (sygn. akt I OSK 2322/22) akcentował bowiem, iż nie bez znaczenia dla sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że podlegająca opiece osoba niepełnosprawna posiada oprócz skarżącego, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) NSA wywodził, że skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto – podkreślał NSA – w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych. Z kolei w wyroku z dnia 6 lutego 2024 r. (sygn. akt I OSK 128/23) NSA zajął stanowisko, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, iż opieka sprawowana przez skarżącą może być wspomagana przez dwóch braci skarżącej, przy czym wsparcie to nie musi przybierać postaci świadczeń osobistych. Sprawowany wymiar opieki, w tym w związku z uwzględnieniem możliwości wsparcia ze strony rodzeństwa, nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia. Podobne zapatrywanie wyraził NSA także w wyrokach z dnia 14 lutego 2024 r., I OSK 229/23 oraz z 21.02.2024 r., I OSK 158/23.

Z uwagi na powyższe poglądy i rozważania, trafne było stanowisko Kolegium Odwoławczego, iż rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne było uwzględnianie sytuacji innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej. Nie można przy tym zarzucić wadliwości stanowisku Kolegium z którego wynika, iż po stronie rodzeństwa skarżącego nie zostało wykazane, aby istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody rzutujące na możliwość partycypacji (np. finansowej) w opiece nad ich matką. Zastrzec zarazem trzeba, iż wobec przedstawionych wcześniej rozważań i ocen wskazujących na to, iż zakres opieki świadczonej przez skarżącego względem matki, zrelatywizowany do ustalonego w postępowaniu stanu zdrowia tej osoby – nie wykluczał możliwości pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym – sygnalizowana wyżej kwestia ma jedynie charakter uboczny i uzupełniający.

Druga, to zagadnienie dotyczące tego, iż skarżący składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dysponował już innym świadczeniem przyznanym z uwagi na sprawowanie opieki nad matką (specjalny zasiłek opiekuńczy). Okoliczność podobieństwa ustawowych przesłanek przyznania obu świadczeń - nie mogła warunkować pozytywnego kierunku rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wskazać bowiem trzeba, że regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwalają przyjmować, iż występować może automatyczne przeniesienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której uprzednio przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy. Inaczej mówiąc, w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak regulacji przewidującej, że fakt uprzedniego przyznania zainteresowanemu specjalnego zasiłku opiekuńczego determinuje (przesądza) uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie ostatnio wskazanego świadczenia wymaga bowiem przeprowadzenia odrębnego (tj. samodzielnego, autonomicznego) postępowania administracyjnego, w którym – niezależnie od ocen poczynionych w innych postępowaniach – badane są normatywnie określone przesłanki przyznania tegoż wsparcia. Poddanie sądowej kontroli decyzji wydanej w tym przedmiocie powoduje, że poza zakresem ocen Sądu pozostają uprzednio wydane decyzje przyznające skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy.

W odniesieniu zaś do zarzutów skargi akcentujących fakt potwierdzenia w wywiadzie środowiskowym tego, że skarżący sprawuje opiekę nad matką zauważyć trzeba, że z zaprezentowanych na wstępie rozważań wynika, że sam fakt sprawowania opieki nie stanowi o możliwości przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Ogół zaś okoliczności tej sprawy nakazywał stwierdzić, że zasadnie przyjął organ odwoławczy brak występowania związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu zaprezentowanym na wstępie uzasadniania.

Z uwagi na powyższe, Sąd skargę oddalił, a podstawą prawną tego rozstrzygnięcia był art. 151 p.p.s.a.