Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 108/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 49 par. 2, art. 61
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 17 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. Sp.k w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutu zgłoszonego na postępowanie egzekucyjne oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej (dalej: "DIAS") postanowieniem z [...] listopada 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia spółki [...] sp. z o.o. sp. komandytowa z siedzibą w [...] (dalej: "spółka", "strona") na postanowienie Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] (dalej: "ZUS") nr [...] z [...] września 2018 r. o odmowie uwzględnienia zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Dyrektor II Oddziału ZUS w [...], działając jako organ egzekucyjny i jednocześnie reprezentant wierzyciela wszczął wobec spółki postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] sierpnia 2018 r. o numerach: [...] obejmujących okres [...].

W toku prowadzonego postępowania spółka pismem z [...] sierpnia 2018 r. wniosła zarzut na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2018 r. poz. 1314, dalej: "u.p.e.a."), że prowadzona egzekucja administracyjna jest bezpodstawna w całości bowiem należności uległy przedawnieniu.

Organ I instancji ww. postanowieniem z [...] września 2018 r., wskazując na przepis art. 34 § 4 w związku z art. 33 pkt 1-10 i art. 18 u.p.e.a. odmówił uwzględnienia zarzutu.

Rozpoznając zażalenie spółki DIAS ww. postanowieniem z [...] listopada 2018 r., wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej jako K.p.a.) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

DIAS wskazał, że podziela stanowisko organu I instancji co do nieuzasadnionego zarzutu przedawnienia należności objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. Tytuły wykonawcze zostały doręczone spółce [...] sierpnia 2018 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku Ochrony Środowiska S.A., czego dowodem jest znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie ich odbioru. Rozważając zarzut przedawnienia zaległości objętych ww. tytułami wykonawczymi organ podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm., dalej "u.s.u.s") bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności uznaje się wystawienie upomnienia. W rozpatrywanej sprawie wystawiono:

. upomnienie za okres [...], które doręczono w siedzibie spółki [...] sierpnia 2012 r.;

. upomnienie za [...], które doręczono w siedzibie spółki [...] września 2012 r.,

. upomnienie za okres [...], które doręczono w siedzibie spółki [...] października 2012 r.

. upomnienie za [...], które doręczono w siedzibie spółki [...] listopada 2012 r.

. upomnienie za okres 10/2012-11/2012 , które doręczono w siedzibie spółki [...] listopada 2012 r.

. upomnienie za [...], które doręczono w siedzibie spółki [...] stycznia 2013 r.

. upomnienie za okres [...], [...], które doręczono w siedzibie spółki [...] marca 2013 r.

. upomnienie za okres [...], [...] , które doręczono w siedzibie spółki [...] września 2012 r.

Dalej DIAS napisał, że z uwagi na nieuregulowanie zaległości z tytułu składek na podstawie ww. upomnień, wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze, które przekazał organowi egzekucyjnemu, celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne wobec spółki zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych o numerach:

. [...] z [...] sierpnia 2012 r. za okres [...], doręczone w siedzibie spółki [...] września 2012 r.;

. [...] z [...] września 2012 r. za okres [...] doręczone w siedzibie spółki [...] września 2012 r.;

. [...] z [...] października 2012 r. za okres [...], doręczone w siedzibie spółki [...] października 2012 r.

W dniu [...] października 2012 r, przekazano ww. tytuły wykonawcze naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] w związku ze zbiegiem egzekucji do rachunku bankowego.

Dalej DIAS wskazał kolejne tytuły wykonawcze:

. [...] z [...] listopada 2012 r. za okres [...]; doręczone w siedzibie spółki [...] listopada 2012 r.; w dniu [...] stycznia 2013 r. przekazano ww. tytuły do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w związku ze zbiegiem egzekucji do rachunku bankowego.

. [...] z [...] stycznia 2013 r. za okres [...]; doręczone w siedzibie spółki [...] stycznia 2013 r.;

. [...] z [...] lutego 2013 r. za okres [...] doręczone w siedzibie spółki w dniu [...] lutego 2013 r.

W dniu [...] lutego 2013 r. przekazano ww. tytuły do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w związku ze zbiegiem egzekucji do rachunku bankowego.

. [...] z [...] marca 2013 r. za okres [...] doręczone w siedzibie spółki [...] kwietnia 2013 r.;

W dniu [...] maja 2013 r. przekazano ww. tytuły do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w związku ze zbiegiem egzekucji do rachunku bankowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z [...] października 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.

DIAS napisał, że w stosunku do powyższych należności początkiem zawieszenia biegu terminu przedawnienia jest data odbioru upomnienia dla poszczególnych miesięcy, natomiast data wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego tj. [...] października 2017 r. jest końcem zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Następnie DIAS wskazał, że ZUS w dniu [...] sierpnia 2018 r., ponownie wystawił tytuły wykonawcze obejmujące ww. zaległości: nr [...] do [...], od [...] do [...] Odpisy ww. tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku Ochrony Środowiska S.A. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr od Z[...] do [...] doręczono spółce [...] sierpnia 2018 r.

Organ wyższego stopnia ocenił, że na dzień ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego należności za okres od [...] do [...] nie uległy przedawnieniu z uwagi na występujące okoliczności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Należności za okres od [...] do [...] objęte tytułami nr [...] i [...] natomiast zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym na podstawie odebranych [...] czerwca 2018 r. upomnień. Czynności te dokonane zostały przed upływem pięcioletniego okresu przedawnienia.

Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej gdyż organ egzekucyjny, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a., nie dokonał ujawnienia majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, przewyższającego kwotę wydatków egzekucyjnych, to DIAS napisał, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., prawo do wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zobowiązanemu w terminie 7 dni licząc od daty otrzymania tytułu wykonawczego. W wymaganym terminie strona podniosła tylko zarzut przedawnienia zobowiązań. Odnosząc się natomiast do wniosku strony o wstrzymanie czynności egzekucyjnych to DIAS napisał, że w przepisach u.p.e.a. nie ma instytucji wstrzymania postępowania egzekucyjnego na wniosek dłużnika.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz orzeczenie co do istoty sprawy, w szczególności o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Spółka zarzuciła: naruszenie: art. 26 w zw. z art. 29 u.p.e.a. polegające na prowadzeniu postępowania egzekucyjnego pomimo braku podstaw prawnych do jego prowadzenia; naruszenie art. 33 u.p.e.a. polegające na prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, pomimo braku podstaw prawnych do jego prowadzenia oraz w stosunku do wierzytelności, które uległy przedawnieniu.; naruszenie art. 61 w związku z art. 59 u.p.e.a. polegające na prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, w szczególności na dokonaniu czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego pomimo braku podstaw prawnych do jego prowadzenia, w razie bowiem umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a. wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. W przedmiotowej sprawie taka przesłanka nie zaistniała, nie było więc podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

DIAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Na rozprawie w dniu [...] września 2019 r. pełnomocnik organu poinformował, że w zakresie zastosowania art. 61 u.p.e.a. co do nowego źródła dotyczącego majątku zobowiązanego, to organ uzyskał informację, że strona posiada rachunek bankowy, jednakże wskazał, że nie posiada informacji czy na danym rachunku pojawiają się środki finansowe, ale wskazane okoliczności i powyższy artykuł ustawy stanowiły podstawę do wdrożenia postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ oba postanowienia wydane w sprawie są zgodne z prawem i wydane zostały na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że art. 7 § 3 u.p.e.a. normuje ogólne zasady postępowania egzekucyjnego w administracji. Celem tego postępowania jest, wobec braku dobrowolnego wywiązania się z przez zobowiązanego, poprzez zastosowanie unormowanych w ustawie środków egzekucyjnych, wyegzekwowanie określonych obowiązków (pieniężnych lub niepieniężnych) o charakterze publicznoprawnym. Jednakże postępowanie to może być wszczęte i prowadzone zgodnie z ogólnymi zasadami tego postępowania, mając na uwadze podstawowy jego cel. W postępowaniu tym przysługują stronie tego postępowania określone, normatywnie środki prawne. Do środków tych zaliczyć należy m.in. zarzuty (określone w art. 33 § 1 pkt 1 – 10 u.p.e.a.), .

Przedmiotem kontroli judykacyjnej dokonywanej w niniejszej sprawie jest prawidłowość działania organów egzekucyjnych w aspekcie zarzutu przedawnienia (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), wskazanego w piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2018 r. (k. 161 – 163 akt administracyjnych). Ponadto strona zarówno w zażaleniu z dnia [...] października 2018 r. na postanowienie Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z [...] września 2018 r. o odmowie uwzględnienia zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym (k. 179 – 184 akt administracyjnych), a następnie w skardze z dnia [...] stycznia 2019 r., złożonej do tutejszego Sądu kwestionowała zasadność wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Należy w tym miejscu ponownie wskazać zakres sprawy administracyjnej, a w konsekwencji - także zakres kontroli judykacyjnej w niniejszej sprawie, a to w aspekcie poszerzania, w kolejnych pismach procesowych strony, zakresu zaskarżenia. Zdaniem Sądu w postępowaniu prowadzonym na skutek zażalenia na postanowienie wierzyciela zawierające jego stanowisko co do zarzutów niedopuszczalne jest zgłaszanie nowych zarzutów. Oznaczałoby to bowiem obejście przepisów określających termin, w jakim zarzuty te mogą być zgłoszone (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.) (zob. wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/WA 2485/04, LEX nr 831889). Zobowiązany nie może więc po upływie terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać tychże zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy gdyż zarzuty te są spóźnione i nie podlegają rozpatrzeniu (tak P. Przybysz w: Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Wydanie 7, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, s. 199 - 200). Także sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpoznawania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy przez zobowiązanego na etapie postępowania sądowego (por. aktualny wyrok NSA OZ w lublinie z dnia 3 grudnia 1997 r., I SA/ Lu 1246/96, LEX nr 35893).

Zobowiązany może natomiast korzystać z innych środków prawnoprocesowych i po upływie terminu wskazanego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. sprzeciwiać się prowadzeniu egzekucji, o ile spełnione są normatywne przesłanki, żądając np. umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 4 u.p.e.a.)

WSA, dokonując kontroli działalności organów na etapie postępowania egzekucyjnego w zakresie objętym zarzutem strony wskazanym w piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2018 r. tj. zarzutem przedawnienia zobowiązań z zakresu ubezpieczeń społecznych, wskazuje, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności uznaje się wystawienie upomnienia.

W kontrolowanej sprawie najpierw wystawiono upomnienia, doręczone każdorazowo w siedzibie spółki w datach wskazanych przez organy obu instancji; wystawiono także tytuły wykonawcze. Postanowieniem z [...] października 2017 r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone wobec stwierdzenia, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.), ale organ następnie uzyskał informację, że strona posiada rachunek bankowy. W związku z powyższym tytuły wykonawcze zostały wystawione ponownie, w dniu [...] sierpnia 2018 r., a doręczone zostały stronie dnia [...] sierpnia 2018 r. (k. 159 akt administracyjnych). Organy wykazały zatem, że należności objęte tytułami wykonawczymi z [...] sierpnia 2018 r. nie uległy przedawnieniu i nadal pozostają wymagalne, skoro po upływie prawie roku od umorzenia postępowania egzekucyjnego tytuły wykonawcze zostały wystawione i doręczone. Bieg terminu przedawnienia przerywa pierwsza czynność egzekucyjna, o której dłużnik został powiadomiony (art. 70 § 4 O.p.), zaś termin przedawnienia, którego bieg został przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny (art. 70 § 4 zdanie drugie O.p.).

Podkreślić należy, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym zaniechaniu prowadzenia postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe (w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne). Ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza wszakże, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania. Nie można mu również przypisać waloru res iudicata, ponieważ organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (por. wyrok NSA z 08 grudnia 2011 r., II FSK 1076/10; CBOSA). Podstawą normatywną wszczęcia ponownej egzekucji jest art. 61 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a. wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Jednakże problematyka wszczęcia ponownej egzekucji - poruszana zarówno na etapie postępowania egzekucyjnego (pierwszy raz – w ww. zażaleniu z dnia [...] października 2018 r.), jak sądowego (w ww. skardze z dnia [...] stycznia 2019 r.), pozostaje, biorąc pod uwagę powyższe rozważania, poza zakresem niniejszej sprawy administracyjnej, ograniczonej wyłącznie do zarzutu przedawnienia.

Nie wystąpiły w niniejszej sprawie przesłanki negatywne, uniemożliwiające, oczywiście w zakresie zarzutu strony, wszczęcie i prowadzenie ponownej egzekucji jeżeli – jak prawidłowo wskazały organy - egzekwowane należności nie uległy przedawnieniu.

Sąd stwierdza też - w aspekcie zarzutu przedawnienia - że bezzasadny jest zarzut braku doręczenia upomnień przed kolejnym wszczęciem postępowania egzekucyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że celem upomnienia jest dążenie do dobrowolnego wykonania istniejącego obowiązku poprzez uświadomienie zobowiązanemu następstw jego niezrealizowania. Jeżeli w danym przedmiocie uprawniającym do egzekucji administracyjnej w stosunku do określonego, niezmienianego następnie podmiotu, na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a. przesłane i doręczone zostanie upomnienie, brak jest podstaw do występowania przez wierzyciela z kolejnymi upomnieniami, także w przypadkach ponownego wszczynania postępowania egzekucyjnego w tym samym obszarze. Zasadą jest zatem, że upomnienie tylko jednokrotnie przypomina zobowiązanemu o powinności wykonania danego obowiązku - pod rygorem przymusowego prawnego wyegzekwowania - niezależnie od tego ile razy w danej sprawie wszczynane jest ponowne postępowanie egzekucyjne, z tym jednak zastrzeżeniem, że zasada ta znajduje zastosowanie do sytuacji, gdy dotyczy niezmienionych podmiotów zobowiązanych do wykonania obowiązku, a także tak samo określonego obowiązku (por. wyrok NSA z 06 marca 2019 r., II OSK 566/17; CBOSA).

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.), skargę oddalono.