Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 447/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 10 i 11
journal: Dz.U. 2018 poz 151
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - tekst jedn.
article: par. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 2172
law: Rozporządzenie Ministar Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 11 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2024 roku sprawy ze skargi A. G. na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 8 lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie w części utrzymującej w mocy postanowienie organu I instancji to jest w odniesieniu do zarzutu 1 i 2 oraz poprzedzające je postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 29 maja 2024 r., nr [...] w części oddalające zarzuty określone w pkt 1 i 2; II. zasądza od [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącej kwotę, 100zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Pismem z 2 listopada 2021 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R., dalej: "PPIS", wezwał A. G. do poddania małoletniej I. G. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko wskazanym w wezwaniu chorobom w podanym w nim terminie.

W dniu 30 listopada 2022 r. PPIS wystawił upomnienie adresowane do zobowiązanej, wzywając ją do poddania małoletniej I. G. wyszczególnionym w nim szczepieniom ochronnym w podanym w nim terminie.

W dniu 26 stycznia 2023 r. PPIS jako wierzyciel skierował do Wojewody W. do egzekucji administracyjnej tytuł wykonawczy z 26 stycznia 2023 r. wystawiony na A. G. w celu wyegzekwowania obowiązku poddania małoletniej I. G. obowiązkowym szczepieniem ochronnym wymienionym w tytule wykonawczym.

W dniu 16 kwietnia 2024 r. Wojewoda W. wydał postanowienie o nałożeniu na A. G. grzywny w celu przymuszenia w wysokości 1 060 zł.

Strona wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zarzucając:

1. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r., poz. 151 ze zm.), dalej: "ustawa", przez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i pominięcie jako podstawy prawnej określenia wymagalności obowiązku rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2023 r., poz. 2077), dalej: "rozporządzenie z 27 września 2023 r.";

2. brak wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; Dz. U. z 2023 r., poz. 2505; dalej: "p.e.a.") z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak wykluczenia przeciwwskazania do szczepienia i brak wydania zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym;

3. naruszenie art. 29 § 2 p.e.a. przez przystąpienie do egzekucji w sytuacji gdy tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów z art. 27 p.e.a., tj. niewłaściwie podano podstawę prawną obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy i brak wskazania w tytule wykonawczym podstawy prawnej egzekucji.

Postanowieniem z 29 maja 2024 r. PPIS oddalił zarzuty określone w pkt 1, 2 i 3 zarzutów w całości.

Strona wniosła zażalenie na postanowienie z 29 maja 2024 r.

Postanowieniem z 8 lipca 2024 r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, dalej: "[...]PWIS", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej: K.p.a.", art. 17 § 1 i art. 18 pkt 2 p.e.a. uchylił postanowienie PPIS w części dotyczącej oddalenia zarzutu nr 3 i umorzył postępowanie w tym zakresie oraz utrzymał w mocy postanowienie PPIS w pozostałej części, tzn. w odniesieniu do oddalenia zarzutów nr 1 i 2.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, co następuje.

Zgodnie z art. 33 § 1 p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawy zarzutów określa art. 33 § 2 p.e.a. Zarzuty mogą być oparte jedynie na tych podstawach.

Zgodnie z art. 33 § 2 p.e.a. podstawę zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może stanowić: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgłoszony zarzut nr 3 (naruszenie art. 29 § 2 p.e.a. przez przystąpienie do egzekucji w sytuacji gdy tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów z art. 27 p.e.a., tj. niewłaściwie podano podstawę prawną obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy i brak wskazania w tytule wykonawczym podstawy prawnej egzekucji) nie może stanowić zarzutu egzekucyjnego, gdyż nie ma go w katalogu podstaw zarzutów określonych w art. 33 § 2 p.e.a. Możliwość zgłoszenia takiego zarzutu przewidywał art. 33 § 1 pkt 10 p.e.a., w treści obowiązującej przed 30 lipca 2020 r., a więc przed wejściem w życie art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070). Obecnie niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 p.e.a. zgodnie z art. 59 § 1 pkt 3 p.e.a. może stanowić podstawę do umorzenia postępowania. Organem właściwym do rozpatrywania wskazanych środków prawnych jest organ egzekucyjny (tu: Wojewoda W.). Postanowienie organu pierwszej instancji należało zatem w tym zakresie uchylić, a postępowanie w tym zakresie - umorzyć.

Pozostałe zarzuty (nr 1 i nr 2), tj. odpowiednio określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa i brak wymagalności obowiązku, organ pierwszej instancji rozpatrzył prawidłowo, oddalając je w całości.

Na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1. W art. 17 ust. 10 ustawy zawarto delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zdrowia do określenia w drodze rozporządzenia m. in. wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązanych do poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących podstawę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. Wydane na mocy delegacji ustawowej rozporządzenie z 27 września 2023 r. doprecyzowuje obowiązek szczepień, ustalając schemat obowiązkowych szczepień u dzieci i młodzieży, który obejmuje liczby dawek i terminy ich podawania z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Obowiązek szczepienia wynika zatem bezpośrednio z przepisów prawa, a nie z decyzji PPIS.

PPIS prawidłowo określił obowiązek. Przywoływany przez zobowiązaną przepis art. 17 ust. 2 i 4 ustawy nie stanowi podstawy obowiązku wykonania szczepień ochronnych. Przepis ten jest adresowany do osoby przeprowadzającej szczepienia ochronne, zatem nie znalazł się w podstawie prawnej, którą należy zawrzeć w tytule wykonawczym.

Mając powyższe na uwadze PPIS prawidłowo rozpatrzył pozostałe zarzuty przez ich oddalenie, dlatego postanowienie organu pierwszej instancji w tym zakresie należało utrzymać w mocy.

PPIS odniósł się do sytuacji indywidualnej zobowiązanej przez wskazanie informacji o korespondencji prowadzonej ze zobowiązaną. Podany jest też wiek dziecka i wszelkie niezbędne dane dotyczące stron postępowania. Nie naruszono art. 104 § 2 w zw. z art. 107 K.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a. Obowiązek wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy. Organy przeprowadziły postępowanie nie naruszając przepisów K.p.a. Rozstrzygnięcie oparto na właściwej podstawie prawnej, a stan faktyczny ustalono bezspornie. Uzasadnienie postanowienia jest wystarczające i spełnia wymogi art. 107 K.p.a. Organ w sposób niebudzący wątpliwości przytoczył fakty istotne dla rozstrzygnięcia, wyjaśnił jaki jest przedmiot postępowania, w oparciu o jaką podstawę prawną jest ono prowadzone, a tym samym jaki jest zakres ustaleń.

Jak wynika z akt sprawy upomnienie skierowano do zobowiązanej pismem z 30 listopada 2022 r. i doręczono je 1 grudnia 2022 r. (odbiór potwierdzono podpisem).

Obowiązek wykonania szczepień jest nadal wymagalny. Termin wykonania obowiązku przekroczono. Każde szczepienie określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 27 września 2023 r. ma swój własny harmonogram realizacji, tj. liczbę dawek, wiek dziecka i termin wykonania, w związku z czym obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostanie wykonane w terminie określonym w obowiązującym schemacie. Ponadto, zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań. Lekarskie badanie kwalifikacyjne jest integralną częścią szczepienia i jest dokonywane bezpośrednio po stawieniu się osoby zobowiązanej, po czym - w przypadku braku przeciwwskazań - podawana jest szczepionka. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dziecko do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 11 rozporządzenia z 27 września 2023 r. lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwskazanych do stosowania. PPIS nie otrzymał od zobowiązanej informacji z żadnej z poradni specjalistycznych o odroczeniu szczepień ochronnych u małoletniej I. G., więc obowiązek wykonania szczepień ochronnych u dziecka jest nadal wymagalny. Ponadto, w otrzymanej dokumentacji brak jest informacji dotyczących wykonania badania kwalifikacyjnego. Zatem lekarz nie mógł wykluczyć przeciwwskazań do szczepień, skoro zobowiązana nie stawiła się nawet na badanie kwalifikacyjne do szczepień.

Zobowiązana podnosi brak wskazania przez organ raportu, z którego wynika, że lekarz zgłasza przedstawicieli ustawowych dziecka jako osoby uchylające się od obowiązku szczepień ochronnych. PPIS wielokrotnie informował w korespondencji prowadzonej ze zobowiązanymi, że zgodnie z art. 17 ust. 8 pkt 2 ustawy osoby przeprowadzające szczepienia ochronne sporządzają sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz sprawozdania ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną, które przekazują państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu. W przypadku niewykonania obowiązkowych szczepień, PPIS jest uprawniony, jako wierzyciel obowiązku, do żądania jego wykonania.

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym i odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2023 r., poz. 2119). Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przepisy rozporządzenia z 27 września 2023 r. w § 3 regulują przedział czasu, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. To, że został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po jego upływie obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej.

A. G. wniosła skargę na postanowienie [...]PWIS w części dotyczącej utrzymania w mocy postanowienia PPIS o oddaleniu zarzutów nr 1 i nr 2 zarzucając:

1. naruszenie art. 15 w zw. z art. 33 § 2 p.e.a. przez brak uprzedniego doręczenia upomnienia;

2. naruszenie art. 7, art. 77, art. 136 i art. 138 K.p.a. w zw. z art. 27 p.e.a. przez niezapoznanie się z aktami sprawy, w tym zażaleniem i niezbadanie czy tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo, podczas gdy zawiera istotne uchybienia i nie spełnia wymogów z art. 27 p.e.a.;

3. brak wymagalności obowiązku z uwagi na określenie go na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2172), dalej: "rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r.", który to przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 został uznany za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), dalej: "Konstytucja";

4. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia przez uznanie, że skarżąca nie wykonała obowiązku, podczas gdy w aktach sprawy nie ma potwierdzenia kwalifikacji do obowiązkowych szczepień ochronnych;

5. naruszenie art. 7a, art. 77 i art. 81a K.p.a. przez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych i wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść skarżącej oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;

6. naruszenie art. 80 K.p.a. przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie jej dowolnie, co skutkowało uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, a w szczególności brak oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżone postanowienie w części utrzymującej w mocy postanowienie PPIS (tj. w odniesieniu do zarzutów nr 1 i nr 2) i poprzedzające je postanowienie PPIS w części oddalającej zarzuty określone w pkt 1 i 2 naruszają przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.").

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie [...]PWIS z 8 lipca 2024 r. w części utrzymującej w mocy postanowienie PPIS z 29 maja 2024 r. o oddaleniu zarzutów nr 1 i nr 2 (taki zakres zaskarżenia wskazano w skardze). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.), a więc poza jej granicami pozostało rozstrzygnięcie WPWIS dotyczące uchylenia postanowienia PPIS w części dotyczącej oddalenia zarzutu nr 3 i umorzenia postępowania organu pierwszej instancji w tym zakresie.

Zgodnie z art. 33 § 2 p.e.a. podstawę zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może stanowić: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Rozpatrzenie zarzutu może odbywać się wyłącznie w odniesieniu do złożonego przez zobowiązanego zarzutu (w zakresie złożonego zarzutu i w jego granicach), nie zaś - jak co do zasady odbywa się to w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym - w granicach całej sprawy. Wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym na jednej z podstaw wymienionych w art. 33 § 2 p.e.a. legitymuje organ do rozpatrzenia zarzutu, ale wyłącznie w odniesieniu do tej podstawy, która dookreślona została we wniesionym przez zobowiązanego środku zaskarżenia (zarzutach).

Skarżąca wniosła zarzuty nr 1 i nr 2 (jak wskazano wyżej, zarzut nr 3 pozostał poza granicami sprawy sądowoadministracyjnej), które polegały odpowiednio na:

1. określeniu obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z art. 17 ust. 2 i 4 ustawy przez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i pominięcie jako podstawy prawnej określenia wymagalności obowiązku rozporządzenia z 27 września 2023 r.;

2. braku wymagalności obowiązku szczepień z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, braku wykluczenia przeciwwskazania do szczepienia i braku wydania zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, powołując jako podstawę zarzutu art. 33 § 2 pkt 6 lit. a p.e.a.

Powołany wyżej zarzut nr 1 pozwala na stwierdzenie, że wniesiono go na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c p.e.a., gdyż obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z art. 17 ust. 1 ustawy, ale jest również nierozerwalnie związany z art. 17 ust. 2 i 4 ustawy statuującymi obowiązek wykonania lekarskiego badania kwalifikacyjnego w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego oraz wydaniem zaświadczenia ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania.

Z kolei powołany wyżej zarzut nr 2 pozwala na zakwalifikowanie go jako zarzutu wniesionego na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a., mimo powołania w zarzucie przepisu art. 33 § 2 pkt 6 lit. a p.e.a. Jest tak dlatego, że wskazane w uzasadnieniu zarzutu okoliczności nie świadczą o odroczeniu terminu wykonania obowiązku, ale o wystąpieniu innej przyczyny braku wymagalności obowiązku.

Lekarskie badanie kwalifikacyjne do szczepienia może być zatem wykonane jedynie wtedy, gdy dana osoba nie tylko podlega obowiązkowi szczepień, ale i obowiązek ten jest wymagalny. Co istotne, tytuł wykonawczy wydano 26 stycznia 2023 r., w czasie obowiązywania rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. (zanim weszło w życie rozporządzenie z 27 września 2023 r.).

W tym kontekście istotne dla rozstrzygnięcia jest to, że Trybunał Konstytucyjny wskazanym wyżej wyrokiem z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 stwierdził, że art. 17 ust. 11 ustawy w zw. z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji.

W wyroku tym wskazano, że powyższe stanowisko nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją samego obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, w związku z czym konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku i z tych przyczyn określono termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów - po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Ponieważ wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 909), termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego upłynął z dniem 12 listopada 2023 r.

Z wyroku TK wynika również, że Program Szczepień Ochronnych (PSO), wydawany przez GIS w formie komunikatu, wskazuje wiek dziecka, w którym należy poddać je obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko konkretnej chorobie. Osiągnięcie przez dziecko określonego wieku aktualizuje obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym. Wynika to z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. (obecnie zastąpionego rozporządzeniem z 27 września 2023 r.), który stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są przeprowadzane zgodnie z PSO na dany rok. Komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu nie można uznać, że PSO na dany rok nie wprowadza nowości normatywnej. Ani w ustawie ani w rozporządzeniu z 18 sierpnia 2011 r. nie sprecyzowano tych kwestii.

W uzasadnieniu orzeczenia TK zwrócono również uwagę, że w zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Przechodząc zaś do istoty oceny zgodności kwestionowanych przepisów z Konstytucją wskazano, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji. W realiach sprawy dochodzi jednak do pewnego paradoksu: w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z PSO. Z kolei art. 17 ust. 11 ustawy wskazuje, że komunikat GIS ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. W zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być wyłącznie unormowane rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera równocześnie skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Powinna wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce. Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwalało zatem na taką rekonstrukcję normy, aby TK wydał wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów.

Ponadto TK, odwołując się do szeregu wartości demokratycznego państwa prawnego, wynikających z art. 2 Konstytucji, zwłaszcza zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, jak i wymogu ustawowej formy ograniczenia wynikającego z art. 31 ust. 3 Konstytucji, wskazał, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). W wypadku niezrealizowania ciążącego na jednostce obowiązku musi ona liczyć się z poważnymi konsekwencjami. Z tego względu musi być w stanie precyzyjnie ustalić treść ciążącego na niej obowiązku. Sytuacja, gdy jego treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. W rezultacie - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Wskazano także, że stwierdzenie przez Trybunał zakresowej niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy w zw. z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej.

Mając przy tym świadomość, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej, TK zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy, terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do uregulowania w art. 17 ust. 10 pkt 2 ustawy, tj. określenia wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, PSO na dany rok, wydawany przez GIS w formie komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister Zdrowia może rozważyć ponadto sugestię, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.

Omawiany i przytoczony w obszernych fragmentach wyrok TK został wykonany rozporządzeniem z 27 września 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek uwzględnienia z urzędu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie. Oznacza to, że wyrok TK z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 ma znaczenie w kontrolowanej sprawie. W dacie orzekania przez organy stosowne przepisy we wskazanym w wyroku TK zakresie nie pozostawały już w obrocie prawnym. Wobec więc tego, że przepisy będące podstawą wydanych w sprawie rozstrzygnięć uznane zostały za niezgodne z Konstytucją, konieczne jest ponowne zweryfikowanie zarzutu braku wymagalności obowiązku na podstawie PSO ogłaszanego komunikatem.

Wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych nie może stanowić uzasadnienia dla dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów po upływie terminu odroczenia utraty przez nie mocy obowiązującej, co jednak nie oznacza bezzasadności obowiązku szczepień.

W tym kontekście, w ponownym postępowaniu istotne będzie odniesienie się przez PPIS do regulacji przyjętej w rozporządzeniu z 27 września 2023 r. zawierającym załącznik nr 1 "Schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży" i komunikatu GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych (ten ostatni z uwzględnieniem przesłanki aktualności, wyznaczanej datą orzekania przez organ).

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko, że brak jest podstaw do podważania w kontrolowanej sprawie obowiązku wykonania szczepienia ochronnego, a zbadania wymaga w istocie termin jego wymagalności (por.: wyrok o sygn. akt II GSK 2216/23 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Uwzględniając zmianę stanu prawnego, jako konieczne jawi się więc uaktualnienie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów strony w aspekcie wymagalności obowiązku poddania dziecka w określonym terminie konkretnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, ujętym w schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy PPIS powinien zatem ocenić, czy i jaki w nowym stanie prawnym wyznaczony został termin maksymalny wykonania obowiązku zaszczepienia. Zobowiązany będzie także uwzględnić zmiany prawne, do jakich doszło. Jakkolwiek Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy dotyczące Programu Szczepień Ochronnych ogłaszanego w formie komunikatu GIS, to zarazem potwierdził istniejący z mocy prawa obowiązek tych szczepień.

Wobec powyższego i w kontekście wyroku TK z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 naruszono art. 17 ust. 10 i 11 ustawy w zw. z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. i komunikatem GIS zawierającym Program Szczepień Ochronnych. Przedwczesne w takiej sytuacji byłoby odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi.

W tym stanie sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w pkt I. sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się kwota 100 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi.