Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 663/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7, art. 9 ust. 4a, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 marca 2015 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [..] marca 2014 r. nr [...], ustalającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] i pobrane w okresie od 1 maja 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. w wysokości 1.000 zł za świadczenia nienależnie pobrane, ustalającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] i pobrane w okresie od 1 lipca 2013 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 1.500 zł za świadczenia nienależnie pobrane, zobowiązującą K. K. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w łącznej wysokości 2.500 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, na wniosek K. K. z dnia 22 września 2011 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Burmistrz K. decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] przyznał wnioskodawczyni świadczenie z funduszu alimentacyjnego na syna M. B. w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r.

Ponadto, na wniosek strony z dnia 19 września 2012 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Burmistrz K. decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] przyznał wnioskodawczyni świadczenie z funduszu alimentacyjnego na syna M. B. w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) Burmistrz K. uchylił z mocą obowiązującą od dnia 1 lipca 2013 r. w całości decyzję z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Organ administracji wyjaśnił, że w dniu 16 września 2013 r. wnioskodawczyni dostarczyła zaświadczenie o wysokości dochodu z tytułu podjęcia zatrudnienia od 13 maja 2013 r., natomiast mąż wnioskodawczyni A. K. dostarczył zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia z tytułu podjęcia zatrudnienia od 12 stycznia 2012 r. W związku z powyższym, organ administracji ponownie ustalił dochód rodziny, który w przeliczeniu na osobę wynosił 820,34 zł i przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń, co skutkowało utratą uprawnień do świadczeń w wysokości 500,00 zł miesięcznie od 1 lipca 2013 r.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości. Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanym stanie faktycznym brak było podstaw do wzruszenia decyzji w trybie art. 24 ust. 1 ustawy i organ pierwszej instancji mógł skorzystać wyłącznie z instytucji nienależnie pobranych świadczeń, zobowiązując stronę do ich zwrotu. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na nieprawidłowe ustalenie dochodu, uprawniającego do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustalił świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] i pobrane w okresie od 1 maja 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. w wysokości 1.000 zł za świadczenia nienależnie pobrane, ustalił świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] i pobrane w okresie od 1 lipca 2013 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 1.500 zł za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązał K. K. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w łącznej wysokości 2.500 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ administracji wyjaśnił, że w związku z podjęciem zatrudnienia przez męża wnioskodawczyni od dnia 1 marca 2012 r. dochód w przeliczeniu na osobę za kwiecień 2012 r. wyniósł 828,70 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń w maju i czerwcu 2012 r. Natomiast w lipcu 2012 r. dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł 661,10 zł w związku z utratą zasiłku dla bezrobotnych przez wnioskodawczynię. Wobec powyższego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za maj i czerwiec 2012 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. Ponadto w związku z podjęciem zatrudnienia przez wnioskodawczynię od dnia 13 maja 2013 r. dochód w przeliczeniu na osobę za czerwiec 2013 r. wyniósł 956,44 zł i i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń od lipca 2013 r. Wobec powyższego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi.

W odwołaniu od decyzji strona wyjaśniła, że we wrześniu 2012 r. poinformowała pracownika MOPS w K. o podjęciu przez męża zatrudnienia w kwietniu 2012 r. i dostarczyła wszystkie wymagane dokumenty. Natomiast o podjęciu zatrudnienia od 13 maja 2013 r. poinformowała pracownika MOPS, składając we wrześniu 2013 r. kolejny wniosek o wypłatę świadczeń. Przyznając w 2012 r. świadczenia, pracownik MOPS z niezrozumiałych powodów uznał, że mąż dalej prowadzi działalność gospodarczą, pomijając fakt jej likwidacji i podjęcia pracy w kwietniu 2012 r. Jeżeli organ do wyliczenia dochodów za 2012 r. przyjął dochody z działalności gospodarczej męża za rok 2011, to winien również zażądać zaświadczeń o dochodach miesięcznych z tej działalności w roku 2012 r. Strona wyjaśniła, że alimenty z MOPS pobierała od około 15 lat, a zasiłek rodzinny w zależności od dochodu w danym roku i nigdy nie zatajała zarobków swoich i męża.

Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, wyjaśnił że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza 725 zł. Zarówno wniosek o przyznanie świadczeń, jak i wydane decyzje zawierały pouczenie o obowiązku informowania w przypadku wystąpienia zmian, mających wpływ na prawo do świadczeń, w tym o zmianach w liczbie członków rodziny oraz o uzyskaniu dochodu. Jednakże strona nie poinformowała o podjęciu zatrudnienia przez męża i zmianie sytuacji dochodowej rodziny, składając wniosek w dniu 19 września 2012 r. Brak jest w aktach sprawy dowodu, wskazującego na spełnienie tego obowiązku. Strona winna poinformować o podjęciu zatrudnienia przez męża już w styczniu 2012 r., a o podjęciu zatrudnienia przez siebie w maju 2013 r.

Kolegium wskazało, że dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie za 2010 r. wyniósł 582,48 zł. Dochód ten należało powiększyć o wynagrodzenie męża strony – 2.644,41 zł. Dochód rodziny wyniósł więc 3.314,81 zł, w przeliczeniu na osobę 828,70 zł. Przekroczone zostało zatem ustawowe kryterium dochodowe w miesiącach maj – czerwiec 2012 r. i świadczenia pobrane w tym okresie należy uznać za pobrane nienależnie. Natomiast dochód rodziny w 2011 r. wyniósł 315,47 zł (w przeliczeniu na osobę - 78,87 zł), a po uwzględnieniu dochodu męża z tytułu zatrudnienia oraz dochodu z zatrudnienia strony w wysokości 1.181,38 zł, dochód rodziny wyniósł 3.825,79 zł, w przeliczeniu na osobę – 956,44 zł. Przekroczone zostało zatem ustawowe kryterium dochodowe od czerwca 2013 r., a więc świadczenia pobrane w okresie lipiec – wrzesień 2013 r. należy uznać za pobrane nienależnie. Skoro strona nie poinformowała o zmianie okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczeń, świadczenia zostały pobrane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do nich, a więc wystąpiła przesłanka z art. 23 ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając naruszenie:

- art. 2 pkt 7a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez przyjęcie, że świadczenia alimentacyjne zostały pobrane nienależnie,

- art. 19 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez przyjęcie, że skarżąca została prawidłowo poinformowana i pouczona przez organ administracji o jego treści,

- art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej,

- art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez naruszenie zasady równości w prawie pomiędzy urzędnikiem a obywatelem.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że podjęcie pracy przez męża zgłosiła we wrześniu 2012 r., a o swoim zatrudnieniu poinformowała organ we wrześniu 2013 r. Natomiast organ bezpodstawnie nie dał wiary jej wyjaśnieniom, przyjmując za wiarygodne twierdzenia pracownika. Poza tym składane wnioski wypełniała tylko częściowo, ponieważ nie była zorientowana i nie została pouczona co do sposobu wypełnienia formularza. Nie wszystkie przedłożone dokumenty zostały też wymienione we wniosku jako załączniki, dlatego w przekonaniu skarżącej zgłoszenie zatrudnienia nie zostało załączone do akt sprawy. Brak jest też podpisu skarżącej pod treścią pouczenia o konieczności niezwłocznego informowania o zmianach w sytuacji materialnej, zawartego we wniosku z dnia 19 września 2012 r. Pouczenia zamieszczane na standardowych drukach nie są należyte, z uwagi na przywoływanie jedynie treści przepisów, bez wyjaśnienia ich treści. Ponadto wyniki kontroli, opisane w piśmie Wojewody D. z dnia 16 września 2011 r. wskazują na szereg uchybień w pracy MOPS.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż wskazane w skardze.

Spór pomiędzy stronami dotyczy prawidłowości decyzji ustalającej pobrane przez skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 2.500 zł za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązującej skarżącą do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w łącznej wysokości 2.500 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Stosownie do art. 2 pkt 7 w/w ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

W myśl art. 19 ust. 1 w/w ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia.

W rozpatrywanej sprawie organ administracji powołał się na przesłankę, wynikającą z art. 2 pkt 7 lit. a) w/w/ ustawy, wskazując że strona nie poinformowała o zmianie sytuacji dochodowej rodziny, spowodowanej podjęciem pracy przez męża skarżącej w marcu 2012 r. oraz podjęciem pracy przez skarżącą w maju 2013 r. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy skarżąca była poinformowana o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o zmianach, m. in. o uzyskaniu dochodu, co zostało potwierdzone przez skarżącą własnoręcznym podpisem (s. 4 wniosku z dnia 22 września 2011 r. i z dnia 19 września 2012 r.). Pouczenie takie zamieszczone zostało też w decyzjach ustalających wysokość świadczeń alimentacyjnych. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca nie dopełniła obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zmianie sytuacji dochodowej rodziny, wynikającej z podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącą i jej męża. Nie znajdują potwierdzenia sugestie skarżącej odnośnie nie dołączania do akt administracyjnych sprawy dokumentów, składanych przez skarżącą pracownikowi organu.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Wynika z tego, że obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 438/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 846/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09, publ. CBOiS). O rozgraniczeniu w art. 23 ustawy decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń świadczy również art. 23 ust. 2 ustawy, który stanowi, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, oraz art. 23 ust. 4 ustawy, który stanowi o tym, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy sygn. akt II SA/Bd 846/11, publ. CBOiS).

W świetle przytoczonych uwag, należało zarówno decyzję organu I instancji, jaki i decyzję organu odwoławczego, uznać za niezgodne z prawem. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji w jednej decyzji ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz orzekł o ich zwrocie wraz z odsetkami, natomiast SKO utrzymało tę decyzję w mocy. Skoro więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, a dopiero następnie otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia, to tym samym należało zaskarżoną decyzję uchylić z uwagi na wskazane naruszenie przepisów prawa materialnego. Z powyższych względów należało również orzec o uchyleniu decyzji organu I instancji.

Ponadto zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Definicja dochodu członka rodziny została przedstawiona w art. 2 pkt 5a ustawy. Dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a.

Organ pierwszej instancji ustalając ponownie prawo do świadczeń alimentacyjnych jako dochód uzyskany skarżącej w stosunku do dochodu za 2010 r. przyjął zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 670,40 zł. Należy jednak zwrócić uwagę, że zasiłek w powyższej wysokości skarżąca uzyskała tylko za sierpień 2011 r. (k. 27 akt administracyjnych załączonych do sprawy o sygn. akt IV SA/Wr 664/14 – wydruk pobranych świadczeń i zasiłków z PUP). W następnych miesiącach zasiłek ten wypłacany był w niższej wysokości i za kwiecień 2012 r. (miesiąc następujący po miesiącu uzyskania dochodu przez męża) wyniósł 529,09 zł, a nie jak przyjął organ 670,40 zł. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien przyjąć prawidłową kwotę dochodu uzyskanego z tytułu zasiłku dla bezrobotnych.

Stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w punkcie I wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku znajduje umocowanie w art. 152 powyższej ustawy.