Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1330/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 czerwca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/390/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 19 czerwca 2013 r. nr SKO.ŚR/4111/390/2023 działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775), po rozpatrzeniu odwołania S. B. (dalej: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza A. z dnia 17 marca 2023 roku nr OPS.DŚR.ŚR.4802.02.204.2023.ŚP.OD.AG w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką R. B.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 20 lutego 2023 r. skarżąca, wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności nr [...] z dnia 11 stycznia 2016 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W., z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się do 8 grudnia 2015 r., ale nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Burmistrz A. po rozpoznaniu ww. wniosku, decyzją z 17 marca 2023 roku, odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niepełnosprawność matki nie powstała później niż do ukończenia 25 roku życia. Nadto organ I instancji wskazał, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnoprawną matką, gdyż nie pracowała wcześniej.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy t.j.:

1. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 kk.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w zakresie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, co doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania orzeczenia, polegającym na błędnym ustaleniu, że skarżąca w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie jest zmuszona do rezygnacji z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy skarżąca się z powodu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może podjąć zatrudnienia lub innej formy pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy - tym bardziej, że ostatnią dekadę spędziła sprawując opiekę nad niepełnosprawnym ojcem;

2. art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej wyżej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie;

3. art. 17 ust. 1b u.ś.r., która w sposób niekonstytucyjny różnicuje sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas powstania niepełnoprawności podopiecznego;

4. art. 17 ust. 1 pkt 2 i 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r., poprzez dokonanie wyłącznie wykładni językowej wskazanych wyżej przepisów, podczas gdy przy ich stosowaniu należy kierować się dyrektywami wykładni systemowej i funkcjonalnej z uwagi na cel regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, który ma na względzie udzielanie pomocy finansowej osobom, które zmuszone są zrezygnować z zatrudnienia lub z jego podjęcia z, tytułu konieczności sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą takiego wsparcia i to bez względu na wiek, w którym niepełnosprawność podopiecznego powstała.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania ciągłej opieki nad niepełnosprawną matką. Wyjaśniła, że wcześniej zajmowała się niepełnosprawnym ojcem i z tego tytułu od 2018 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Po śmierci ojca zajęła się opieką nad niepełnosprawną matką.

Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia tj. brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zawodowej, a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej matce stałej opieki. Z akt przedmiotowej sprawy, a w szczególności z zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w W. z dnia 21.02.2023 r. wynika, że skarżąca w okresie od 1994 r. do nadal status osoby bezrobotnej posiadała przez większość czasu, bowiem przerwy wynosiły około 7 lat łącznie, przy czym ostatnia półroczna przerwa maiła miejsce w 2018 r. Mając powyższe dane na uwadze trudno jest przyjąć, że powstrzymywanie się od podjęcia zatrudnienia wynika z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Ponadto należy zauważyć, że osoba wymagająca opieki posiada 4 dzieci (łącznie ze skarżącą). Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że S. B. (córka) zamieszkuje w tym samym domu co matka i skarżąca, niemniej prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy córki (do czego zresztą jest zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), nie negując również faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, podkreślić należy, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium zwróciło również uwagę, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W związku z powyższym wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka w postać, czasu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie mogła być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne w tej mierze było stanowisko organu I instancji który za podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przyjął że niepełnosprawność matki powstała, gdy była ona już osobą dorosłą. Okoliczność ta nie mogła jednak przemawiać za przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym skutkować uwzględnieniem odwołania.

Kolegium podkreśliło, że przyznanie wnioskowanego świadczenia byłoby sprzeczne z przepisami prawa, co skutkowałoby zarzutem rażącego naruszenia prawa przez organ.

Na powyższą decyzję skarżąca, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy t.j.:

a) art. 6 k.p.a. polegające na przekroczeniu przez organ administracji przepisów obowiązującego prawa;

b) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez niewystarczające rozważenie materiału dowodowego zebranego w nin. sprawie z poszanowaniem i uwzględnieniem interesu strony, niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a także nie rozpatrzenie w sposób wnikliwy zebranego materiału dowodowego, polegające na błędnym uznaniu, iż:

- brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zawodowej a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej matce stałej opieki, albowiem jak twierdzi organ skarżąca od 1994r. była osobą bezrobotną, z łącznymi przerwami w wymiarze 7 lat, z zupełnym pominięciem faktu, iż skarżąca S. B. przez blisko 10 lat zajmowała się niepełnosprawnym ojcem, na którego również otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne przez okres około 1 roku przed jego śmiercią, a rejestracja w Urzędzie Pracy pozwalała jej zachować ubezpieczenie;

- R. B. posiada jeszcze troje dzieci, poza skarżącą, na których również ciąży obowiązek sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, bez uwzględniania faktu, iż część rodzeństwa skarżącej mieszka poza miejscowością, w której zamieszkuje osoba wymagająca opieki, a młodsza córka S. B. podejmuje zatrudnienie a nadto nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją matką;

c) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędne jego zastosowanie w niniejszej sprawie, polegające na pominięciu faktu, iż skarżąca może strać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również w przypadku kiedy nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną o której mowa w tym przepisie, skoro faktycznie takie zatrudnienie mogłaby podjąć gdyby nie sprawowana opieka nad niepełnosprawną matką;

d) art. 127 § 1 w zw. z art. 129 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wadliwie przeprowadzone przez organ II instancji postępowanie odwoławcze skutkujące niewydaniem decyzji uchylającej decyzję organu I instancji i orzekającej co do istoty sprawy, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy w sprawie na to pozwala

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. Dodatkowo skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci: zalecenia z wizyty z dnia 25.04,2023r.; wyników badań obrazowych z dnia 6.12.2021r.; wynik RTG kr, lędźwiowo-krzyżowego 2 z dnia 29 listopada 2019r.; decyzji Burmistrza A. z OPS.DŚR.ŚR.4802.01.09.2019.ŚP.ZM.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 czerwca 2013 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza A. z dnia 17 marca 2023 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką R. B., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 11 stycznia 2016r. wynika, że matka skarżącej ma stopień niepełnosprawności znaczny, na stałe, a symbolem opisującym jej niepełnosprawność jest 05-R. W aktach administracyjnych znajdują się karty z leczenia szpitalnego oraz zaświadczenia lekarskie. Wynika, że matka skarżącej ma cukrzyce typu 2, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, stan po strumektomii (1992r.), obustronny głęboki niedosłuch, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa i stawów obwodowych, gonartroza obustronna, dyskopatia szyjna i lędźwiowa, osteoporoza. Matka skarżącej przeszła również zabieg usunięcia zaćmy.

Matka skarżącej jest wdową oraz posiada jeszcze troje dzieci S. B., która mieszka w tym samym domu co skarżąca z matką, tylko piętro wyżej oraz D. B. i A. F. Jak wynika ze skargi oraz oświadczenia złożonego na rozprawie S. B. nie opiekuje się matką, gdyż pracuje w systemie zmianowym, a pozostałe rodzeństwo mieszka w innej miejscowości.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że matka skarżącej ma problemy z poruszaniem się – nie jest w stanie sama wstać z łóżka i skorzystać z toalety. Skarżąca wykonuje przy matce czynności higieniczne, przygotowuje posiłki. Skarżąca dba o czystość w domu oraz wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I nastąpiła z uwagi na negatywna przesłankę wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Z kolei organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie brak aktywności zawodowej skarżącej bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie może być uznane za rozstrzygający o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Skarżąca w niniejszej sprawie jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jego wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Należy jednak wskazać, że jej brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. III SA/Gd 145/21). Skarżąca może bowiem zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuj go z powodu opieki nad niepełnosprawną matką. Sprawowanie opieki ma więc stanowić ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., III SA/Kr 802/20). Trafnie przy tym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 758/14, który wprawdzie dotyczy specjalnego zasiłku opiekuńczego to jednak przesłanki jego uzyskania są ukształtowane identycznie z przesłankami uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stwierdzono, że rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć jako niewykonywanie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, który tego wymaga. Nie prowadzenie więc przez skarżącą gospodarstwa rolnego od 1998 r. nie może być więc samoistną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie zakres czynności opiekuńczych, które faktycznie uniemożliwiają podjęcie aktywności zawodowej.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przy tym poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 18 maja 2021 r. (I OSK 275/21, LEX nr 3279929), iż prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Gdyby bowiem zaakceptować powyższy pogląd przesłanka nie podejmowania zatrudniania wyrażona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. byłaby pozbawiona desygnatów. Z kolei proces interpretacji nie można doprowadzić do tego, że część normy nie będzie miała żadnego znaczenia prawnego i będzie miała charakter pusty. Co więcej, wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki. Stąd w licznych orzeczeniach podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 października 2021 r., I OSK 493/21, LEX nr 3336366). Także Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, iż również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (Wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).

Należy przy tym podkreślić, że brak zatrudnienia skarżącej w niniejszej sprawie wynikał ze sprawowania przez nią opieki nad zmarłym ojcem, na którego to pobierała ona świadczenie pielęgnacyjne.

Oddalenie skargi skarżącej nastąpiło jedynie z powodu posiadania przez nią rodzeństwa, które jest w tym samym stopniu co ona zobligowane do sprawowania opieki nad ich matką.

W jednolitym orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko skarżąca. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 132 § 2 k.r.o. poza powyższym wypadkiem (obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci) uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.

Jednak w sytuacji, gdy istnieje kilka osób zobligowanych do alimentacji w tym samym stopniu, przyjmuje się, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby w jednakowym stopniu zobligowane alimentacyjnie mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie uprawnionej w tej samej kolejności i stopniu.

Sąd, kierując się okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy, podziela argumentację wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych, że w niektórych sytuacjach mogą zaistnieć takie okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają sprawowanie opieki przez osobę spokrewnioną z osoba wymagająca opieki w tym samym stopniu co skarżący (por. wyrok WSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 301/21, lex nr 3218568 i tam wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 - dostępne na stronie www.nsa.gov.pl). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, czy stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności, który nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają, tym bardziej że wykonanie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych (Wyrok WSA w Krakowie z 31.08.2023 r., III SA/Kr 135/23, LEX nr 3607588).

W tym miejscu podkreślić należy, że Sądowi znane jest stanowisko prezentowane w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych zgodnie z którym w sytuacji "gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego" (zob. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. I OSK 925/21).

W ocenie Sądu orzekającego w nin. sprawie, przedstawione wyżej stanowisko nie uwzględnia subsydiarnego charakteru udzielanej pomocy w ramach świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz konieczności badania nie tylko przesłanki faktycznego sprawowania opieki ale również konieczności rezygnacji z zatrudnienia/ jego niepodejmowania z powodu sprawowania tej opieki. W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Zauważyć należy, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r. (Wyrok WSA w Krakowie z 31.08.2023 r., III SA/Kr 135/23, LEX nr 3607588).

Zdaniem Sądu organ trafnie uznał, że sama konieczność wykonywanie wskazanych przez skarżącą czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na fakt posiadania przez skarżącą rodzeństwa i możliwości podzielenia się opieką. Należy przy tym podkreślić, że siostra skarżącej mieszka w tym samy domu, co potrzebująca opieki matka.

Sąd nie dopatrzył się również takiego naruszenia przepisów procedury administracyjnej, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Skarżąca bowiem sama wskazała na fakt istnienia rodzeństwa, jak również wskazała czym się ono zajmuje oraz gdzie mieszka. Nie dostarczyła przy tym żadnych dowodów na istnienie obiektywnych okoliczności, które uniemożliwiałyby sprawowanie przez nich opieki nad matką. Wręcz przeciwnie skarżąca sama wskazała na takie okoliczności, które do obiektywnych przeszkód zaliczone być nie mogą. Wprawdzie decyzja organu II instancji opiera się na jednej błędnej przesłance – brak wcześniejszego zatrudnienia skarżącej, tym niemniej wskazuje również na fakt posiadania przez nią rodzeństwa, które również jest częściowo obciążone obowiązkiem alimentacyjnym. Uchylenie więc decyzji celem jedynie głębszego zbadania tej okoliczności byłoby sprzeczne z zasadą ekonomii procesowej i w efekcie nie miałoby wpływu na treść orzeczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.