Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 747/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2025-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 23 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 roku sprawy ze skargi D. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 sierpnia 2024 roku nr UP - 570/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 9 sierpnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) utrzymał w mocy decyzję ZUS z 14 czerwca 2024 r. odmawiającą D.S. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 92 492,50 zł oraz z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 90 527,72 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskiem z 11 października 2023 r. D.S. (dalej: strona, skarżąca, zobowiązana) wystąpiła o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku poinformowała, że znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej.

Z przedłożonego przez stronę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że strona: jest mężatką; nie pracuje zarobkowo; od 3 września 2023 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2190,01 zł brutto, tj. 1992,91 zł netto w styczniu 2024 r. oraz 1445,41 zł netto w lutym 2024 r.; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków/świadczeń z urzędu pracy; nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy; stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacowała na łączną kwotę 1100 zł, w tym 600 zł czynsz i 500 zł opłaty eksploatacyjne; ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości 300 zł miesięcznie; ponosi inne wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 200 zł miesięcznie; wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z: mężem, który posiada dochód w kwocie 2185,15 zł netto miesięcznie; synem, który posiada dochód w kwocie 194 zł netto miesięcznie; synową, która posiada dochód w kwocie 3200 zł netto miesięcznie; dwojgiem wnucząt w wieku 13 lat i 4 lata; posiada inne zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków za 2020-2021 w kwocie 11 027,12 zł, po 500 zł miesięcznie; inne zobowiązania w kwocie 58 000 zł, po 1900 zł miesięcznie; posiadane zobowiązania spłacane są w formie egzekucji prowadzonej przez komorników; jest współwłaścicielką 1/2 części garażu w zabudowie szeregowej o powierzchni 10 m2; nie posiada praw majątkowych; posiada samochód marki Renault Scenie z 2000 r.; nie posiada innych składników mienia ruchomego; nie posiada wierzytelności; sytuacja rodziny nie ulegnie poprawie do czasu pozbycia się długów; od 1 maja 2024 r. sytuacji rodziny może ulec pogorszeniu, gdyż synowa ma umowę o pracę do 30 kwietnia 2024 r.; aktualnie nie widzi możliwości finansowych pozwalających na spłacenie zadłużenia; leczy się na astmę i nadciśnienie; z uwagi na podejrzenie rozwijającego się reumatoidalnego zapalenia stawów, otrzymała skierowanie do poradni reumatologicznej; syn cierpi na astmę oraz nadciśnienie, natomiast wnuki są alergikami; najmłodszy wnuk ma atopowe zapalenie skóry i często choruje, przez co musi się nim zajmować; z powodu pandemii i utraty lokalu zmuszona była do zamknięcia działalności; firma, z którą miała podpisaną umowę nie wywiązała się z jej warunków, co doprowadziło do powstania długów, które do tej pory spłaca.

Z ustaleń ZUS wynika, że strona: 1 stycznia 2024 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej; od 3 września 2023 r. pobiera świadczenie emerytalne, które aktualnie wynosi 2455,43 zł brutto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia wynikające z tytułu egzekucji sądowej prowadzonej przez komornika sądowego w kwocie 613,85 zł; do wypłaty pozostaje kwota 1620,59 zł netto; mąż pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, które wyniosło: kwiecień 2024 r. - 5272,26 zł brutto, tj. około 4382 zł wraz z rocznym świadczeniem dla emerytów i rencistów; maj oraz czerwiec 2024 r. - 3491,30 zł brutto, tj. około 2917 zł netto; od 1 lipca 2024 r. jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w Ax. SP. Z O.O., od 2 lipca 2024 r. jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w Sx. SP. Z O.O.; syn od 4 kwietnia 2023 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/16 czasu pracy w Px. Z O.O., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie trzy miesiące wyniosły 265,13 zł, tj. około 208 zł netto miesięcznie; w KRS figuruje jako członek zarządu w Stowarzyszeniu [...]; synowa od 1 czerwca 2023 r. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w Komendzie Wojewódzkiej Policji w Łodzi, gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie cztery miesiące kształtowały się następująco: kwiecień 2024 r. - 5488,60 zł, tj. około 4071,39 zł netto miesięcznie; maj oraz czerwiec 2024 r. - 5109,88 zł, tj. około 3812 zł netto miesięcznie; lipiec 2024 r. - 6609,88 zł, tj. około 4836,34 zł netto; jest właścicielką na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej lokalu niemieszkalnego - garażu o powierzchni 21 m2; 22 października 2021 r. zbyła posiadaną nieruchomość, tj. grunty orne o powierzchni 0,1338 ha; jest właścicielem samochodu osobowego marki Opel Astra z 1997 r.; samochodu osobowego marki Renault Megane Scenie z 2000 r. Z decyzji wydanej przez Starostwo Powiatowe w Zgierzu wynika, że postanowiono o wyrejestrowaniu oraz demontażu innego samochodu osobowego marki Opel Astra niż wyżej wymieniony. Od 1 lipca 2019 r. przysługuje prawo do świadczenia rodzinnego z Programu 500+ (aktualnie 800+) na każde dziecko, a więc rodzina strony uzyskuje zasiłek na dwoje wnuków w łącznej wysokości 1600 zł miesięcznie.

Decyzją z 15 grudnia 2023 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 92 492,50 zł oraz z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 90 527,72 zł.

Wnioskiem z 10 stycznia 2024 r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z 8 lutego 2024 r. ZUS uchylił decyzję z 15 grudnia 2023 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W piśmie z 14 marca 2024 r. strona wskazała, że jej stan rodzinny i majątkowy uległ pogorszeniu w stosunku do tego, który został opisywany we wniosku inicjującym postępowanie, a następnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona powołała się na trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną.

ZUS decyzją z 14 czerwca 2024 r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

1) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, wymieniona w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej: u.s.u.s.);

2) strona nie wykazała zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego;

3) strona nie wykazała, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia;

4) strona nie wykazała, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wnioskiem z 9 lipca 2024 r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem przez ZUS decyzji z 14 czerwca 2024 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzją z 9 sierpnia 2024 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z 14 czerwca 2024 r. W uzasadnieniu decyzji z 9 sierpnia 2024 r. ZUS wyjaśnił, że należności, figurujące na koncie strony jako płatnika składek, są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami u.s.u.s.

ZUS stwierdził, że wobec strony nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Mając na uwadze art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1–3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie), ZUS zaznaczył, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej. Decydując się na założenie działalności gospodarczej strona powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.

Jak wskazał ZUS wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Strona powołała się na problemy zdrowotne swoje oraz syna i wnuków. Poinformowała, że leczy się na astmę i nadciśnienie. Z uwagi na podejrzenie rozwijającego się reumatoidalnego zapalenia stawów strona otrzymała skierowanie do poradni reumatologicznej. Wskazała, że syn cierpi na astmę oraz nadciśnienie, natomiast wnuki są alergikami, a najmłodszy wnuk ma atopowe zapalenie skóry i często choruje. ZUS podchodzi ze zrozumieniem do problemów zdrowotnych strony oraz syna i wnuków. Jednakże stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast w przypadku strony przesłanka ta nie zachodzi. Strona dysponuje świadczeniem emerytalnym, które jest niezależne od aktywności zawodowej, w tym również od stanu zdrowia. Skoro zatem strona dysponuje dochodem w postaci pobieranej emerytury, której wymagalność nie jest uzależniona od aktywności zawodowej zdeterminowanej stanem zdrowia, przesłanka umorzenia nie może zostać spełniona.

W ocenie ZUS ograniczone możliwości płatnicze strony nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji, lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. Strona pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2234,44 zł netto, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne przez komornika sądowego. W ocenie ZUS ewentualne dołączenie się do prowadzonego przez komornika postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji strony ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które są wyrazem zasady ochrony dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych. Jak bowiem wynika z przepisów art. 140 w związku z art. 139 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z emerytury mogą być dokonywane potrącenia w wysokości 25% świadczenia, zaś wysokość świadczenia odpowiadająca 50% kwoty najniższej emerytury pozostaje wolna od egzekucji i potrąceń. Zatem pobierane przez stronę świadczenie emerytalne nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie minimum socjalnego, które nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne.

Odnosząc się do ewentualnych wątpliwości co do uznania świadczenia 800+ jako dochodu, ZUS wyjaśnił, że świadczenia tego oficjalnie nie wlicza się do dochodu rodziny, ale tylko dlatego, że jest to świadczenie zaliczane do grona źródeł zwolnionych z podatku od osób fizycznych lub niepodlegających opodatkowaniu. Jednakże ZUS uznaje go jako systematyczny dodatkowy przypływ gotówki w celu częściowego pokrycia wydatków ponoszonych w związku z wychowaniem dziecka oraz zaspokajaniem jego potrzeb życiowych.

ZUS wyjaśnił, że wyznacznikiem trudnej sytuacji materialnej jest kwota minimum socjalnego w Polsce ustalana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla gospodarstw pracowniczych lub emeryckich. Typ gospodarstwa prowadzonego przez stronę (emerycko-pracowniczy, sześcioosobowy) nie znajduje odzwierciedlenia w opracowaniu Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, stąd osiąganych dochodów nie można odnieść wprost do ustalonej kwoty minimum socjalnego. Opracowane 28 czerwca 2024 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne w I kwartale 2024 r. wskazuje na dwuosobowe gospodarstwo emeryckie kwotę 2949,23 zł, natomiast na czteroosobowe gospodarstwo pracownicze kwotę 5737,01 zł. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym strony to około 11 092 zł netto (dochód strony z pobieranego świadczenia emerytalnego przed potrąceniami, dochód męża z pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego, dochód syna z umowy o pracę, dochód synowej z umowy o pracę, świadczenie 800+). Zatem w niniejszej sprawie ZUS nie stwierdził zaistnienia sytuacji ubóstwa.

ZUS wyjaśnił, że do oceny sytuacji finansowej gospodarstwa domowego dłużnika należy przyjąć dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych. Jednocześnie do obliczenia dochodu rodziny nie zostało wliczone wynagrodzenie osiągane przez męża z tytułu wykonywanych umów zlecenie.

ZUS nie pominął również otrzymywania jednorazowego trzynastego i czternastego świadczenia, co wpływa na poprawę sytuacji finansowej gospodarstwa domowego. Ze świadczeń tych nie można dokonywać potrąceń i egzekucji.

Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem strona oszacowała na łączną kwotę 1600 zł. Strona ponosi także wydatki związane z leczeniem w wysokości 300 zł miesięcznie oraz inne wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 200 zł miesięcznie. ZUS stwierdził, że wskazane przez stronę wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie musi ponosić. Opłaty za energię, gaz czy wodę są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Dodatkowo podniesione przez stronę okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Strona posiada także inne zobowiązania pieniężne z tytułu podatków oraz inne zobowiązania, które są spłacane w formie egzekucji prowadzonej przez komorników po 1900 zł miesięcznie. Zdaniem ZUS zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne bowiem zaciągane były przez stronę świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych, godząc się na ich ewentualne negatywne skutki. ZUS nie mógł zaakceptować, że w sytuacji gdy osoba deklaruje znajdowanie się w trudnej sytuacji finansowej, sukcesywnie spłaca swoje zobowiązania wobec innych podmiotów, nie regulując należności z tytułu składek, które jako publicznoprawne powinny mieć pierwszeństwo zaspokojenia. Przepisy, na podstawie których ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Zdaniem ZUS z uwagi na posiadany przez stronę majątek nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a to z kolei nie wyklucza możliwości odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego. Na posiadanej nieruchomości ZUS może dokonać zabezpieczenia hipotecznego na należności z tytułu składek i może ona stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego w celu choćby częściowej spłaty zadłużenia. 22 października 2021 r. strona zbyła grunty orne o powierzchni 0,1338 ha. Zaś zadłużenie względem ZUS dotyczy lipca 2016 r.–września 2021 r., co oznacza, że w chwili zbycia nieruchomości strona była już dłużnikiem ZUS.

Skargę na powyższą decyzję ZUS z 9 sierpnia 2024 r. złożyła do sądu strona, wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją ZUS z 14 czerwca 2024 r. oraz zarzucając naruszenie:

1. art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. w zw. z art. 283a u.s.u.s. w zw. z art. 32 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia polegające na uchyleniu się od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, polegające w szczególności na pominięciu przy ocenie wysokości należności z tytułu składek, do których zapłaty zobowiązana jest skarżąca, a także dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego prowadzącej do ustalenia, iż stan rodzinny i majątkowy nie daje podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego powinna prowadzić do wniosku, iż stan majątkowy i sytuacja rodzinna strony uniemożliwia spłacenie tych należności, ponieważ ich zapłata spowodowałaby dla zobowiązanej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki,

2. art. 7 k.p.a. w zw. z. art. 123 u.s.u.s. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. 32 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez brak właściwego uwzględnienia słusznego interesu obywatela przemawiającego za umorzeniem składek z tytułu ubezpieczenia społecznego z uwagi na trudną sytuację rodzinną i materialną uniemożliwiającą zapłatę tych należności oraz przyznanie bezwzględnego pierwszeństwa interesom finansowym ZUS, mimo iż nie jest on równoznaczny z interesem społecznym, na który wskazuje art. 7 k.p.a.,

3. art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegającej na dokonaniu dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skutkującego błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, iż trudna sytuacja majątkowa skarżącej nie ma charakteru trwałego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

23 stycznia 2025 r. na rozprawie, która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, pełnomocnik skarżącej poparł skargę, wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Na pytanie sądu, czy skarżąca występowała do ZUS o zawarcie układu ratalnego, pełnomocnik skarżącej oświadczył, że nie występowała.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

Jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Wskazać należy, że powyższe wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek, pozwalających na umorzenie składek, został określony jasno i precyzyjnie, i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.), może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Z uwagi na to, że składki, o umorzenie których skarżąca wnosiła, dotyczyły w uproszczeniu okresu od lipca 2016 r. do września 2021 r., w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii ich wymagalności. Niedopuszczalne jest bowiem objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustaleń tych dokonuje się niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje.

Jak wynika z akt administracyjnych w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia zaległych składek, gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.) od 12 kwietnia 2017 r. dla najstarszych zaległości, a kolejne były sukcesywnie obejmowane egzekucją trwającą do chwili obecnej. W związku z powyższym należy uznać, że należności objęte wnioskiem skarżącej o umorzenie nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Organ był więc uprawniony do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej o umorzenie zaległych składek.

W ocenie sądu organ prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu swojej decyzji organ skrupulatnie i wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tę w pełni podziela.

Nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., tj. śmierć skarżącej. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Brak jest bowiem w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe. Bez wątpienia nie ziściła się również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżąca od 1 stycznia 2024 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże nie nastąpiło wobec niej stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można egzekwować należności. Brak jest również dokumentów wskazujących, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie ogłoszono też upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. Z akt sprawy nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b i 4c u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżąca, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Słuszna jest również ocena, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Ani bowiem naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można również stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zdaniem sądu organ prawidłowo ustalił również, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie zaszła przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Skarżąca nie wykazała bowiem, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej. Nie wskazała też żadnego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić jej dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Jak to już bowiem zostało wcześniej wskazane, skarżąca od 1 stycznia 2024 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z powodu pandemii i utraty lokalu.

Organ prawidłowo wykazał też, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Wyjaśnić należy, że okoliczności wymienione w tym przepisie muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanej niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. W treści wniosku o umorzenie zaległych składek skarżąca wskazała, że sama ma problemy zdrowotne, a także jej syn i wnuki. Poinformowała, że leczy się na astmę i nadciśnienie. Z uwagi na podejrzenie rozwijającego się reumatoidalnego zapalenia stawów otrzymała skierowanie do poradni reumatologicznej. Z kolei jej syn cierpi na astmę oraz nadciśnienie, natomiast wnuki są alergikami, a najmłodszy wnuk ma atopowe zapalenie skóry i często choruje. W aktach sprawy brak jest jednak dokumentów, z których wynikałoby, że syn skarżącej został uznany za osobę całkowicie i trwale niezdolną do pracy czy też wymagałby stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Skarżąca nie wykazała także, że stan jej zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad chorymi wnukami uniemożliwia jej uzyskanie dochodu pozwalającego na uiszczenie zaległych składek.

W ocenie sądu w sprawie nie zaszła też przesłanka umorzenia w postaci pozbawienia skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na skutek opłacenia należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Jak wynika z akt sprawy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, synem, synową i dwójką wnuków. Skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej od 1 stycznia 2024 r., pobiera za to emeryturę w wysokości 2455,43 zł brutto, tj. 2234,44 zł netto. Z emerytury realizowane są potrącenia wynikające z tytułu egzekucji sądowej w wysokości 613,85 zł. W rezultacie do wypłaty przysługuje 1620,59 zł. Mąż skarżącej pobiera emeryturę – podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne z tego tytułu wynosiła w maju 2024 r. 3491,30 zł brutto, tj. około 2917,93 zł netto, w kwietniu 2024 r. 5272,26 zł brutto, tj. około 4382,77 zł netto (w kwocie uwzględniono dodatkowe świadczenie roczne dla emerytów i rencistów), w marcu 2023 r. 3491,30 zł brutto, tj. około 2917,93 zł netto. Dodatkowo mąż skarżącej od 1 maja 2024 r. oraz od 2 maja 2024 r. figuruje jako pracownik zatrudniony na podstawie dwóch umów zlecenie. Syn skarżącej pobiera wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wymiarze 1/16 etatu, a podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tego tytułu wynosiła 265,13 zł brutto, tj. około 208 zł netto. Dodatkowo w Krajowym Rejestrze Sądowym syn skarżącej figuruje jako członek zarządu w Stowarzyszeniu [...]. Synowa skarżącej od 1 czerwca 2023 r. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na pełen etat, a podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z niniejszego tytułu wynosiła: w maju 2024 r. 5109,88 zł brutto, tj. około 3783,48 zł netto, w kwietniu 2024 r. 5488,60 zł brutto, tj. około 4041,86 zł netto, w marcu 2024 r. 5109,88 zł brutto, tj. około 3783,48 zł netto. Dodatkowo synowa skarżącej pobiera świadczenie wychowawcze 800+ na dwóch synów w łącznej kwocie 1600 zł.

Podstawowym wskaźnikiem, służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej, są kwoty określające minimum socjalne. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, przedstawiając szacunkowe wartości minimum socjalnego w warunkach cenowych, nie uwzględnił gospodarstw mieszanych pracowniczo-emeryckich, a więc takiego typu gospodarstwa, jakie występuje w niniejszej sprawie. Mimo to, należy zwrócić uwagę, że minimum socjalne przypadające dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego (mężczyzna + kobieta) wynosi 2949,23 zł, tj. 1474,62 zł na osobę, zaś dla gospodarstwa czteroosobowego pracowniczego (mężczyzna + kobieta + dziecko młodsze + dziecko starsze) wynosi 5737,01 zł, tj. 1434,25 zł na osobę (Instytut Pracy i Spraw Socjalnych – minimum socjalne za I kwartał 2024 r. w relacji do przedstawionych przez skarżącą dochodów własnych i rodziny za ten okres), co daje łącznie 8686,24 zł. Uzyskiwany dochód rodziny skarżącej, na który składa się jej emerytura (bez uwzględniania potrąceń komorniczych), emerytura męża, wynagrodzenie syna oraz synowej, który wynosi łącznie około 9143 zł miesięcznie, jest wyższy od ww. kwoty minimum socjalnego o około 450 zł, zatem w niniejszej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa. Wbrew temu, co twierdzi skarżąca, należy zaznaczyć, że zestawiając dochód gospodarstwa domowego z minimum socjalnym, trzeba wziąć pod uwagę kwotę dochodu bez uwzględniania potrąceń, co jest zgodne z orzecznictwem sądowym. W wyroku z 9 maja 2018 r., sygn. akt I GSK 919/18, NSA zauważył, że pomniejszenia te są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji osoby zobowiązanej dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych. Wymienione potrącenia nie mogą mieć pierwszeństwa przed wierzytelnościami publicznymi, a ich regulowanie nie może uzasadniać uchylenia obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych. NSA zaznaczył, że każdy wierzyciel ma prawa, a wierzyciel publicznoprawny wręcz obowiązek dochodzenia swoich wierzytelności.

Zdaniem sądu jedyny błąd organu, którego dopuścił się przy ocenie sytuacji finansowej skarżącej, a jednocześnie błąd ten nie miał wpływu na wynik sprawy, polegał na tym, że ZUS, odnosząc uzyskiwane przez skarżącą i jej rodzinę dochody do minimum socjalnego, nieprawidłowo przy ustalaniu tego dochodu uwzględnił kwotę 500+ (aktualnie 800+) z tytułu świadczenia wychowawczego. Celem świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 421) jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216) w sposób wyraźny wskazano, że celem projektowanej ustawy jest przed wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe związane z wychowaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci. Jednocześnie podano, że istotą wprowadzonych projektowaną ustawa regulacji, jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia. Świadczenie wychowawcze jest zatem ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i z jego wychowaniem (por. wyrok NSA z 5 października 2021 r., sygn. akt I GSK 361/21). Brak jest zatem podstaw prawnych, aby świadczenie wychowawcze uwzględnić przy ustaleniu dochodu skarżącej, umożliwiającego spłatę zaległych składek w ZUS. Za przyjęciem powyższego stanowiska przemawia art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), zgodnie z którym do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się świadczenia wychowawczego. W konsekwencji należy stwierdzić, że świadczenia tego nie uwzględnia się przy badaniu dochodu przypadającego na członka rodziny, świadczenie to jest nieopodatkowane i nie stanowi dochodu w myśl przepisów podatkowych, nie wlicza się go do dochodu przy ustalaniu prawa do świadczeń z pomocy społecznej czy rodzinnych, a w postępowaniu sądowym w sprawie o alimenty sąd nie bierze pod uwagę faktu, że dziecko otrzymuje świadczenie wychowawcze.

Tym samym sąd przyjął, że organ nie miał podstaw przy ustalaniu dochodu gospodarstwa domowego skarżącej do uwzględnienia kwoty świadczenia wychowawczego 500+ (aktualnie 800+) na dwoje wnuków w łącznej wysokości 1600 zł miesięcznie. Mimo to należy mieć na uwadze, że łączny dochód rodziny skarżącej, który wynosi około 9143 zł miesięcznie, jest nadal wyższy od kwoty minimum socjalnego (8686,24 zł), o czym była mowa już wcześniej, i to nawet w sytuacji niewliczenia do dochodu skarżącej i jej rodziny świadczeń wychowawczych. W związku z tym, że wyżej opisany błąd organu nie zmienił w rzeczywistości sytuacji finansowej skarżącej, jak i jej rodziny w zestawieniu z kwotą minimum socjalnego, to zdaniem sądu nie należało zmieniać wyniku niniejszej sprawy. Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają także podniesione argumenty w skardze, co do posiadania czy też nieposiadania samochodu osobowego marki Opel Astra przez skarżącą. Nawet jeżeli to organ miałby rację i skarżąca nadal byłaby właścicielem ww. pojazdu, to i tak wobec skarżącej zastosowano środek egzekucyjny polegający na zajęciu rachunków bankowych oraz wierzytelności w urzędzie skarbowym, a nie ruchomości pod postacią samochodu osobowego.

Ponadto sąd zauważył, że stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżąca wykazała na poziomie 1600 zł. Poza zadłużeniem w ZUS posiada ona inne zobowiązania pieniężne, w efekcie czego z emerytury realizowane są potrącenia wynikające z tytułu egzekucji sądowej w wysokości 613,85 zł. Rodzina skarżącej dysponuje kwotą około 9143 zł miesięcznie. Po odjęciu kwoty minimum socjalnego, przeznaczonego dla gospodarstwa pracowniczo-emeryckiego w wysokości 8686,24 zł, pozostaje im kwota około 450 zł, z której może być prowadzona egzekucja zaległych składek. W kontekście zarzutu podniesionego w skardze, jakoby organ nie odniósł stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanej do wielkości należności i nie dokonał oceny, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony i jej rodziny, należało stwierdzić, że punktem odniesienia przy takiej ocenie może być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09), co w tej sprawie organ uczynił zarówno w decyzji wydanej w pierwszej instancji, jak i w drugiej instancji. W ocenie sądu organ wykazał, że pomimo egzekwowania należności, skarżąca będzie w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich dla niej skutków. W konsekwencji ocenił, że kwota, jaką dysponuje skarżąca na codzienne utrzymanie, pozwala jej na spłatę ciążących na niej zaległości. Jak wskazuje się w orzecznictwie przewidziana w art. 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe jej potrzeby będą zaspokojone. Stąd, w celu ustalenia, czy strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla własnego i swojej rodziny podstawowego utrzymania, organ jest obowiązany wskazać, czy jej dochody byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku. Należy również zauważyć, że skarżąca ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o zawarcie z ZUS układu ratalnego w celu spłaty zaległości i ustalenia składki stosownie do aktualnych możliwości płatniczych. Skarżąca powinna wziąć pod uwagę, że rata może zostać określona w bardzo niskiej wysokości, tak aby nie wpływać negatywnie na całość budżetu domowego.

Natomiast, co do ciążących na stronie innych zobowiązań cywilnoprawnych, należy wskazać, że umorzenie publicznoprawnych zaległości stanowiłoby de facto działanie sprzeczne z interesem społecznym. Znamienne jest również, że strona reguluje wspomniane zobowiązania cywilnoprawne. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych, oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek, jest zobligowany do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10, NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, że ZUS jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Mając powyższe na względzie, sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w jakiej znalazła się skarżąca, jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jej wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS.

Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia przepisów postępowania. Organ zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W tej sytuacji sąd uznał, że zarzuty podniesione przez skarżącą nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, gdyż nie były one zasadne. Rozpoznając niniejszą sprawę, nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

d.cz.