Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 956/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Protokolant: sekretarz sądowy Anna Bubula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w Sosnowcu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 19 czerwca 2023 r. znak SKO-GN-4160-144/22 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach orzeczeniem z dnia 16 lutego 1959 r. nr RLU-V/161/59, na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. 1947. 59, poz. 318), dekretu zmieniającego z dnia 28 września 1949 (Dz.U.53 poz.404), dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U.1949.46.339) oraz ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U.1958.17.71) orzekło, że:

1) wszystkie nieruchomości ziemskie wraz ze znajdującymi się zabudowaniami położone we wsi B. gromada W. przechodzą na własność Skarbu Państwa;

2) stwierdziło, że nieruchomościami niniejszym orzeczeniem przejętymi na rzecz Skarbu Państwa są ciała hipoteczne, o wyszczególnionej w orzeczeniu liczbie wykazu hipotecznego;

3) ustaliło, że wszystkie nieruchomości ziemskie przejęte na Skarb Państwa wolne są od jakichkolwiek ciężarów.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wszyscy mieszkańcy wsi B. gromada W. zostali przesiedleni na Ziemie Zachodnie w ramach akcji "W" względnie opuścili gospodarstwa, które nie zostały rozdysponowane na rzecz innych osób, tudzież repatriowali do ZSRR.

Wnioskiem z dnia 15 lutego 2006 r. M. Ż. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r. znak: RLU-V/161/59.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 6 sierpnia 2008 r. nr SKO-I-01/2379/GNp/2006 stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r. w miejscowości B. – ujętych w Lwh [...], Lwh [...], Lwh [...]

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w zaskarżonym orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach brak jest prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskich. Cytowane przepisy nie zezwalały na globalne przejmowanie gruntów położonych w danej miejscowości, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Brak określenia w osnowie decyzji przedmiotu przejęcia ocenić należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, bowiem prowadziło ono do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło być tytułem wykonawczym skierowanym na odebranie nieruchomości. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach ograniczyło się w sentencji badanego orzeczenia do przytoczenia nr Lwh, w których zostały ujęte nieruchomości przejęte przez Państwo, brak natomiast w tym orzeczeniu jakichkolwiek danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości. W uzasadnieniu wskazano, że "wszyscy mieszkańcy wsi B., gromada W. przesiedleni zostali na Ziemie Zachodnie w ramach akcji "W", względnie opuścili gospodarstwa, które nie zostały rozdysponowane na rzecz innych osób, tudzież repatriowali do ZSRR, wobec tego należało orzec jak w sentencji".

W powyższym postępowaniu nie brał udziału jako strona Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne – Nadleśnictwo Ł.. Na ich wniosek Wojewoda Małopolski postanowieniem z dnia 20 grudnia 2010 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją SKO w Nowym Sączu z dnia 6 sierpnia 2008 r.

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 5 marca 2013 r. nr WS-III.7515.2.80.2011.RW stwierdził wydanie z naruszeniem prawa ostatecznej decyzji SKO w Nowym Sączu z dnia 6 sierpnia 2008 r. w części w jakiej Skarb Państwa – Lasy Państwowe – Nadleśnictwo Ł. bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu, jednak odmówił jej uchylenia, ponieważ w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

Pismem z dnia 17 października 2022 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Sosnowcu, działając na podstawie art. 184 § 1 i § 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., wniósł sprzeciw od ostatecznej decyzji SKO w Nowym Sączu z dnia 6 sierpnia 2008 r., domagając się stwierdzenia jej nieważności. Zarzucił, że decyzja SKO w Nowym Sączu z dnia 6 sierpnia 2008 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, a to art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 156 § 1 pkt 2 in fine oraz pkt 5 poprzez uznanie, że ww. orzeczenie obarczone było brakiem osnowy decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, co rażąco naruszało przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego rzeszowskiego i krakowskiego oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany, a nadto orzeczenie to nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych. Zdaniem prokuratora orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r. odpowiadało wymogom wówczas obowiązującego prawa. Orzeczenie nie mogło rażąco naruszać przepisu rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r., gdyż ani granice nieruchomości nie były zatarte, ani też właściciel nie był nieznany i było ono wykonalne, bo stanowiło podstawę przeniesienia własności na własność Państwa. Nadto, kwestionowana decyzja wyeliminowała z obrotu prawnego orzeczenie korzystające przez prawie 60 lat z domniemania zgodności z prawem i wywołało skutki polegające na nabyciu prawa przez Skarb Państwa. Prokurator wskazał, że dekret z 1949 r., który był podstawą wydania decyzji stanowił, że na własność Państwa mogą być przejmowane w całości lub części nieruchomości ziemskie położone w określonych - wskazanych konkretnie w tym dekrecie - województwach, jeżeli nie pozostają one w faktycznym władaniu właścicieli (art. 1 ust. 1). O przejęciu tych nieruchomości ziemskich na własność Państwa miała orzekać powiatowa władza administracji ogólnej (art. 3 ust. 1 dekretu). Równocześnie Minister Rolnictwa i Reform Rolnych w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej miał w drodze rozporządzenia ustalić sposób określenia przejmowanych na rzecz państwa nieruchomości ziemskich, w razie, gdy ich granice zostały zatarte, a także tryb postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (art. 3 ust. 2). Natomiast rozporządzenie wykonawcze Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przyjmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany stanowiło, że przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie (lub ich części), w razie, gdy granice ich zostały zatarte, określa się w orzeczeniu przez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów (§1 ust. 1 rozporządzenia). Ponadto, jeżeli właściciel nieruchomości ziemskiej był nieznany, należało w orzeczeniu uczynić o tym wzmiankę, a samo orzeczenie ogłosić w dzienniku wojewódzkim oraz wywiesić równocześnie w lokalu urzędowym stosownych władz (§ 2 ust. 1 rozporządzenia). Prokurator podkreślił, że w przypadku ww. dekretu oraz wydanego na jego podstawie ww. rozporządzenia z 1950 r. prawodawca w sposób bardzo liberalny określił wymagane konstytutywne elementy orzeczeń przenoszących własność nieruchomości na rzecz Państwa. Sam dekret nie zawierał w zasadzie żadnych wymogów w omawianym zakresie. Nie precyzował bowiem w jaki sposób winna być opisana nieruchomość przejmowana w sytuacjach innych niż przewidziane w/w Rozporządzeniem z dnia 16 września 1950 r. tj., gdy granice nieruchomości nie były zatarte lub gdy właściciel nieruchomości nie był znany. W szczególności zaś nie zawierał on bynajmniej wyraźnego i bezwzględnego wymogu, że w orzeczeniu takim właściwa władza powinna była precyzyjnie oznaczyć i określić przejmowaną nieruchomość. W orzeczeniu PPRN w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 roku, organ oznaczył przejmowane nieruchomości wymieniając numery lwh, w których przedmiotowe nieruchomości zostały ujęte. W orzeczeniu tym wymieniono m.in. lwh nr: [...], w których jako właścicielki zostały ujęte A. z T. B. oraz M. B.. Zważywszy na liberalne stanowisko ówczesnego prawodawcy w kwestii wymaganych składników (elementów) omawianego orzeczenia, istotne było, czy w oparciu o treść decyzji było możliwe zidentyfikowanie osoby wywłaszczonego i jego mienia, nawet jeżeli orzeczenie miało charakter zbiorczy i ogólny (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. I SA/Wa 905/17). Nie budzi również wątpliwości, że na podstawie ówcześnie obowiązującego prawa, tj. ww. dekretu z 1949 roku, istniały podstawy do przejścia własności nieruchomości przez Państwo. Nieruchomość była położona w wymienionym w dekrecie powiecie i województwie, znajdowała się w obrębie pasa granicznego określonego w załączniku do Rozporządzenia Ministra Spraw wewnętrznych z dnia 10 czerwca 1938 r. o pasie granicznym, była to nieruchomość ziemska i wówczas nie znajdowała się w faktycznym władaniu właściciela. W kwestionowanym orzeczeniu PPRN w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 roku, dotyczącym wsi B., gromada W. , wskazano, że orzeczeniem objęte są ciała hipoteczne o wyszczególnionej w orzeczeniu liczbie wykazu hipotecznego. Zatem, stosownie do obowiązujących w dniu 16 lutego 1959 roku przepisów, wskazano położenie nieruchomości oraz konkretnie zidentyfikowano nieruchomości pod względem rejestrowym, podając numery liczby wykazów nieruchomości. Stosownie do znajdujących się w aktach sprawy uwierzytelnionych kopii wykazu hipotecznego nr [...] właścicielkami nieruchomości objętych wykazem tj. parcel l .kat. [...] były po połowie A. z T. B. oraz małoletnia A. B. - córka S. . Właścicielami nieruchomości objętych wykazem Iwh [...] (czyli parcel l. kat. [...] oraz [...]) były m. in. A. z T. B. oraz M. B. - córka S. po [...] części. Prawo własności nieruchomości objętych Iwh [...] gm. B. tj. nieruchomości oznaczonych jako p.gr. 1, p.gr. 2 oraz p.b. [...] było wpisane na rzecz m.in. A. z T. B. oraz M. B. - córki S. po [...] części. Skuteczność przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, jak również dopuszczalność wydania w tym zakresie orzeczenia nacjonalizacyjnego, była bowiem uzależniona jedynie od zaistnienia przesłanki braku władania tą nieruchomością przez jej właściciela. N. A. z T. B. i M. B. zostały przesiedlone z miejscowości B. na tereny Ziem Zachodnich (na co wskazuje wniosek M. Ż. z dnia 15 lutego 2006 roku, uwierzytelniona kopia karty przesiedleńczej Nr [...], dokumenty przesłane wraz z pismem Urzędu Miejskiego w D. z dnia 25 listopada 2011 r.).

Reasumując prokurator stwierdził, że nie zachodziły podstawy do uznania, że orzeczenie Prezydium było wydane z rażącym naruszeniem prawa, czy też by było ono trwale niewykonalne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. nr SKO-GN-4160-144/22 działając na podstawie art. 158 § 1 oraz art. 156 § 1 oraz art. 126 K.p.a. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji SKO w Nowym Sączu z dnia 6 sierpnia 2008 r. nr SKO-I-01/2379/Gnp/2006.

W uzasadnieniu organ wskazał, że materialną podstawę do oceny zgodności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r. z prawem stanowią przepisy art. 1 dekretu z dnia 27.07.1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. R.P. Nr 46 poz. 339), na podstawie którego mogły być przyjmowane w całości lub części nieruchomości położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23.12.1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R.P. z 1927 r. Nr 11 póz. 83) oraz w powiatach biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Przepisy dekretu z dnia 27.07.1949 r. gwarantowały byłym właścicielom prawo do otrzymania własności gospodarstwa z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz dekretu z dnia 6.09.1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, bądź też nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 06.12.1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (vide art.5 ust. 2 dekretu). Nie ulega wątpliwości, że aby zainteresowani mogli skorzystać z prawa do otrzymania własności gospodarstwa z innych gruntów, konieczne było wskazanie jakie konkretnie nieruchomości stanowiące uprzednio ich własność zostały przejęte na Skarb Państwa.

W orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r., nie zostały wykazane podstawowe elementy konkretyzujące przejęte nieruchomości, tj. numery działek, ich powierzchnia jak również inne dane na podstawie, których można by obecnie stwierdzić jakie nieruchomości zostały tym orzeczeniem przejęte. Kolegium uznało zatem, że orzeczenie powyższe, zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącej w dacie przejęcia własność A. z T. B. oraz M. B. stanowi rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym, zgodnie z którym każda decyzja winna zawierać osnowę rozstrzygnięcia. Brak określenia przedmiotu przejęcia uniemożliwiał ponadto uzyskanie przez osobę, której odjęto tym orzeczeniem tytuł własności - ekwiwalentu w postaci zarachowania wartości przejętych gruntów (gdyż nie wiadomo, jakie grunty zostały przejęte) na poczet ceny nabycia innych gruntów rolnych zgodnie z art. 5 dekretu. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach ograniczyło się w sentencji badanego orzeczenia do przytoczenia nr Lwh, w których zostały ujęte nieruchomości przejęte przez Państwo, brak natomiast w tym orzeczeniu jakichkolwiek danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości oraz wskazania, czy zostają przejęte w całości czy w części, gdyż taką możliwość dopuszczał przepis art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.

Zatem wbrew zarzutom sprzeciwu, podanie w orzeczeniu nr Lwh nie może konwalidować wadliwości podjętego orzeczenia, które nie wskazywało, które konkretnie nieruchomości zostały tym orzeczeniem przejęte, tj. czy wszystkie nieruchomości, czy też tylko niektóre, w całości, czy w części. Osnowa decyzji powinna być bowiem tak sformułowana, aby z niej jasno wynikało jakich praw lub obowiązków strony dotyczy.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł Prokurator Prokuratury Okręgowej w Sosnowcu, zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta

Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym w związku z art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego i § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na

własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany – poprzez uznanie, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej, stanowiącej w dacie przejęcia własność A. z T. B. i M. B., jest brakiem osnowy decyzji stanowiącym rażące naruszenie art. 1 w/w dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r., gdy tymczasem szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez państwo nieruchomości nie wymagał ani art. 75 ust. 1 w/w rozporządzenia, ani żaden przepis dekretu z 1949r., zaś spełnione zostały wszystkie konieczne przesłanki do przejęcia nieruchomości w myśl art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Brak było również podstaw do zastosowania § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r.

W uzasadnieniu skargi prokurator wskazał, że bezspornie nieruchomość będąca przedmiotem postępowania była nieruchomością ziemską, położoną w określonym dekretem "miejscu" oraz – co najistotniejsze - nie znajdowała się w faktycznym władaniu właściciela, albowiem A. z T. B. i M. B. zostały przesiedlone w ramach Akcji "Wisła" na tzw. Ziemie Zachodnie. Wobec powyższego przyjąć należy, że konieczne przesłanki, umożliwiające przejęcie nieruchomości w trybie przepisów dekretu z 27.07.1949 r., zostały spełnione. Ponadto niezasadny jest argument, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej jest brakiem osnowy decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia z dnia 22.03.1928 r. Zgodnie z art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym każda decyzja winna zawierać powołanie się na podstawę prawną, datę, osnowę, oznaczenie rodzaju decyzji, pouczenie o środkach zaskarżenia oraz podpis władzy. Szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez państwo nieruchomości, poprzez podanie numerów parcel, oznaczeń wieczystoksięgowych czy też nazwisk właścicieli, nie wymagał ani art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, ani żaden przepis dekretu z 1949 r. Przepisy prawa nie nakazywały wymienienia w orzeczeniu nawet właściciela nieruchomości. Z treści natomiast orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1959 r. można było ustalić w sposób bezsporny, że dotyczy on nieruchomości określonej osoby. Chociaż opis przejętego mienia nie był precyzyjny, to pozwalał on jednak na dokonanie identyfikacji przejętego gruntu.

W konkluzji prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023.259 t.j., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).

Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia ( wyrok NSA W-wa z dnia 9.07.2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).

Skarga podlegała uwzględnieniu, jednakże nie na podstawie zarzutów w niej przedstawionych.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że przedmiotem badania w postępowaniu nieważnościowym wszczętym z urzędu na skutek sprzeciwu prokuratora była decyzja

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 6 sierpnia 2008 r. nr SKO-I-01/2379/GNp/2006, stwierdzająca częściową nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r.

Przypomnieć należy, że stosownie do art.156 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;

4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Organ administracyjny w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej wadliwą decyzją, a orzekając jak organ kasacyjny, koncentruje się wyłącznie na ustaleniu jednej z przesłanek stwierdzenia nieważności (albo jej niezgodności z prawem) i nie jest władny rozstrzygać o kwestiach dotyczących istoty sporu (wyrok SN z 7 marca 1996 r., III ARN 70/95, OSNP 1996, Nr 18, poz. 258). Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jako postępowanie nadzwyczajne służy zatem wyłącznie dokonaniu oceny, czy przy wydaniu decyzji nie doszło do nadzwyczajnych, tzw. kwalifikowanych naruszeń prawa, które uzasadniają podważenie mocy decyzji ostatecznej. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest więc ocena, czy kwestionowana decyzja została wydana w sytuacjach wyliczonych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a.

Postępowanie o stwierdzenie nieważności może dotyczyć decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, jak również decyzji wydanej w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji. W tym ostatnim przypadku przedmiotem oceny - przez pryzmat przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. - jest wyłącznie decyzja nieważnościowa.

Zauważyć w związku z tym należy, że jeśli przedmiotem żądania stwierdzenia nieważności jest decyzja wydana w uprzednim postępowaniu nieważnościowym, to w sposób rażący mogły zostać naruszone tylko te przepisy, które były stosowane (bezpośrednio) przez organ administracyjny w uprzednim postępowaniu nieważnościowym.

Stosownie do art.184 § 2 K.p.a. Prokurator wnosi sprzeciw do organu właściwego do wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany. W przypadku wniesienia sprzeciwu przez prokuratora właściwy organ administracji publicznej wszczyna w sprawie postępowanie z urzędu (art.186 K.p.a.).

Zgodnie z art. 157 § 1 K.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ.

Oceniając zatem decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 6 sierpnia 2008 r. nr SKO-I-01/2379/GNp/2006, stwierdzającą częściową nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r., organ w pierwszej kolejności winien był skontrolować, czy kwestionowana przez prokuratora decyzja wydana została przez właściwy organ.

Tej przesłanki nieważnościowej SKO w Nowym Sączu w ogóle nie rozważyło.

Tymczasem lektura przedłożonych akt administracyjnych wskazuje, że przede wszystkim ta przesłanka winna być przedmiotem uwagi organu. Zalega w nich bowiem odpis postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8.10.2010 r. sygn. I OW 104/10, którym - po rozpoznaniu wniosku Wojewody Małopolskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Małopolskim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwo Ł. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 6 sierpnia 2008 r. nr SKO.I-01/2379/GNp/2006 orzekającą o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r. nr RLU-V/161/59 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonych w B. , stanowiącej własność A. z T. B. i M. B. - wskazano Wojewodę Małopolskiego jako organ właściwy do rozpoznania wniosku.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni z tym orzeczeniem się zgadza.

Zwrócić należy uwagę, że kryteria ustalania organu wyższego stopnia zamieszczone w art.17 K.p.a. pozwalają na określenie kompetencji organu jedynie w obowiązującym stanie prawnym. Wątpliwości co do kompetencji organu właściwego do prowadzenia postępowania nadzorczego powstają przede wszystkim wówczas, gdy dotyczy ono decyzji wydanych w przeszłości przez organy, które w wyniku przeprowadzonych zmian strukturalnych zostały zniesione lub zreformowane. Trudności te wzmagają się w przypadku, gdy jednocześnie w prawie materialnym przestał istnieć rodzaj spraw, których dotyczyły te decyzje.

W doktrynie i orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, CH Beck, Warszawa 1996, s. 732 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r. sygn. akt III RN.83/98, OSNAPiUS 1999, nr 9, póz. 293). Innymi słowy, wskazanie organu obecnie uprawnionego do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 16 lutego 1959 r. - to wskazanie organu wyższego stopnia w stosunku do tego, w którego kompetencjach miałoby się mieścić rozpoznanie sprawy administracyjnej. Kompetencje zaś organu odnosić należy do "sprawy administracyjnej" w znaczeniu materialnym, a taką nie jest sama w sobie weryfikacja w trybie nadzwyczajnym wydanej już decyzji.

W zakresie ustalenia właściwości organów w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych w trybie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego orzecznictwo sądów nie było jednolite. Przyjmowano w tych sprawach albo właściwość samorządowego kolegium odwoławczego albo organu administracji rządowej.

Przykładem pierwszej grupy orzeczeń wskazać można postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane w sprawie do sygn. akt l OW 17/05, w której Naczelny Sąd Administracyjny ustalił właściwość Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organu właściwego do stwierdzenia nieważności orzeczenia prezydium powiatowej rady narodowej o przejęciu nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. nr 59 póz. 318) i dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województw: białostockiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. nr 46 poz. 339). W późniejszym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od tego poglądu, reprezentując stanowisko, że ogólne domniemanie właściwości organów gminy z art.1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34 opoz.198 z późn.zm.) nie mogło dotyczyć kompetencji wynikających z dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. z dwóch powodów. Po pierwsze przestała istnieć w ogóle podstawa prawna do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach, a po drugie przejmowanie nieruchomości na własność państwa nie było i nie jest zadaniem własnym gminy. Właściwość organów gminy mogła bowiem obejmować takie sprawy tylko jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Stosownie do postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2008r., sygn. akt I OW 70/08, opub. w LEX nr 515625 i z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I OW 152/08, opub. w LEX nr 565755) w sprawach dotyczących stwierdzania nieważności orzeczeń Prezydiów Powiatowych Rad Narodowych wydawanych na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. organem właściwym rzeczowo jest wojewoda.

W uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 17 kwietnia 2012 r., II OPS 1/12 stwierdzono, że organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 § 1 k.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wydanej przez organ wymieniony w art. 17 k.p.a., ustala się na podstawie art. 157 § 1 i art. 17 k.p.a. w związku z art. 20 k.p.a. Treść tej uchwały – dotycząca problematyki organu właściwego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej - ma istotne znaczenie dla oceny prawnej wskazanego wyżej istotnego zagadnienia w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej, co oznacza, że samorządowe kolegium odwoławcze jest organem odwoławczym, gdy decyzję w pierwszej instancji wydał organ jednostki samorządu terytorialnego oraz organem nadzoru, gdy decyzję kwestionowaną w postępowaniu nadzwyczajnym wydał organ jednostki samorządu terytorialnego. Taki zakres działalności samorządowych kolegiów odwoławczych wyznacza właściwość rzeczową kolegiów w rozumieniu art. 20 k.p.a. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że samorządowe kolegium odwoławcze może być, z uwagi na właściwość rzeczową, organem wyższego stopnia, a więc organem odwoławczym lub organem nadzoru w stosunku do organów administracji publicznej, innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego. Wywiedziona z art. 20 k.p.a. reguła, że właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania, w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma zastosowanie wówczas, gdy art. 157 § 1 w związku z art. 17 k.p.a. są niewystarczające dla ustalenia organu właściwego z uwagi na zmianę we właściwości organów. Przy czym nie chodzi o każdą zmianę właściwości organów, lecz o zmianę związaną z przemianami strukturalnymi, za którymi idzie likwidacja jednych organów i tworzenie innych. Należy zatem przyjąć jako zasadę, że tak długo, jak istnieje organ, który był właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w dacie jej wydania, jest on właściwy do orzekania na podstawie art. 156 k.p.a. w sprawie tej decyzji". Co więcej w uzasadnieniu uchwały wskazano, że zasada ustalania właściwości na podstawie art. 157 § 1 k.p.a. odnosi się również do decyzji wydanej przez organ z naruszeniem przepisów o właściwości. Do stwierdzenia nieważności właściwy będzie ten organ, który jest organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 k.p.a. w stosunku do organu, który wydał decyzję, a nie ten organ, który byłby właściwy, gdyby decyzja została wydana przez organ właściwy. Ustalenie właściwości organu wyższego stopnia następuje zatem zawsze w odniesieniu do organu, który wydał decyzję.

Rozwinięcie powyższej koncepcji odnaleźć można w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 984/11. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że jeśli zniesiony został organ, który wydał zakwestionowaną decyzję, ale istnieje organ, który byłby właściwy do orzekania w sprawie stwierdzenia jej nieważności, to zachowuje on swe kompetencje merytoryczne do rozstrzygania w trybie nadzorczym. Wynikająca z art. 157 § 1 k.p.a. zasada, że określenie organu wyższego stopnia następuje w odniesieniu do organu, który wydał kwestionowaną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzję, powinna generalnie mieć zastosowanie także w przypadku zniesienia organu. Nie ma bowiem żadnych podstaw aby w takiej sytuacji od niej odstąpić. Możliwość przyjęcia innego rozwiązania, tj. ustalenia organu, do którego właściwości w aktualnym stanie prawnym należą określone sprawy i na tej podstawie określenie organu wyższego stopnia, byłoby uzasadnione jedynie w przypadku zniesienia organu wyższego stopnia określonego zgodnie z zasadą wyrażoną wyżej, bądź w przypadku takiej zmiany jego kompetencji, która wyklucza rozstrzyganie w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji. Dopóki zaś funkcjonuje organ, który był właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w dacie jej wydania, to jest on nadal właściwy do stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Jest oczywiste, że w dacie wydawania decyzji z dnia 6 sierpnia 2008 r. nr SKO-I-01/2379/GNp/2006 nie istniał organ, który wydał orzeczenie z dnia 16 lutego 1959 r. nr RLU-V/161/59, czyli Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach, jak i organ wyższego stopnia nad tym organem, czyli Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie. Skoro obydwa te organy w związku z przemianami strukturalnymi nie istnieją, to organem właściwym - stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. - do rozstrzygnięcia sprawy z wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia 16 lutego 1959 r., jak i w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 6 sierpnia 2008 r. jest organ wyższego stopnia nad organem, który w 2008 roku miałby kompetencję do rozstrzygania spraw, w których wydane zostało orzeczenie 16 lutego 1959 r.

Orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r. wydane zostało na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. 1947. 59, poz. 318), dekretu zmieniającego z dnia 28 września 1949 (Dz.U.53 poz.404), dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U.1949.46.339) oraz ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U.1958.17.71).

Według art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzekał organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej. W wyniku zmian dokonanych nowelą z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 10, poz. 56), ustawa zmieniła tytuł na: ustawa o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, a jej jednolity tekst ogłoszony został w Dzienniku Ustaw z 1989 r. Nr 58, poz. 348. Właściwość organu w jednolitym tekście ustawy określał przepis art. 16 ust. 3, zgodnie z którym organem właściwym do orzekania o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa jest organ administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego.

Z kolei na mocy art. 5 pkt 7 lit. b ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej (Dz. U. Nr 34, poz. 198) kompetencja do orzekania w sprawie przejęcia nieruchomości rolnych na własność państwa w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. przekazana została do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej. Przepis art. 5 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. uchylony został z dniem 1 stycznia 1999 r. przepisem art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 126 ze zm.). Wcześniej natomiast, bo z dniem 1 stycznia 1992 r., weszła w życie ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464), która skreśliła m.in. rozdział II ustawy z dnia 12 marca 1958 r. zatytułowany "Przejęcie niektórych nieruchomości rolnych i leśnych na własność Państwa".

Po dacie 1 stycznia 1992 r. przestał więc istnieć w obowiązującym prawie rodzaj spraw, którego dotyczyła decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r.

Według art. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206), zadania administracji rządowej w województwie wykonują: 1) wojewoda, 2) organy rządowej administracji zespolonej w województwie, w tym kierownicy zespolonych służb, inspekcji i straży, 3) organy niezespolonej administracji rządowej, 4) jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, jeżeli wykonywanie przez nie zadań administracji rządowej wynika z odrębnych ustaw lub z zawartego porozumienia, 5) starosta, jeżeli wykonywanie przez niego zadań administracji rządowej wynika z odrębnych ustaw, 6) inne podmioty, jeżeli wykonywanie przez nie zadań administracji rządowej wynika z odrębnych ustaw. Tak więc sprawy z zakresu zadań administracji rządowej należą do kompetencji jednostek samorządu terytorialnego oraz starostów tylko wtedy, gdy wynika z odrębnych ustaw lub z zawartego porozumienia. Z kolei zgodnie z art.3 ust. 1 pkt 7 tej ustawy wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu K.p.a. Jeżeli zatem z odrębnych ustaw nie wynika, który z organów administracji rządowej jest właściwy w określonej sprawie z zakresu administracji rządowej, to organem właściwym w takiej sprawie także jako organ wyższego stopnia, jest wojewoda.

Zauważyć także należy, że reguła wynikająca z uprzedniego brzmienia art.17 pkt 1) K.p.a., że w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej, dotyczy spraw, które pozostają we właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego.

Sprawa objęta decyzją PPRN w Gorlicach nie jest objęta kognicją organów samorządu terytorialnego.

Dlatego też organem wyższego stopnia do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r. był wojewoda.

Identyczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. I OSK 2136/15 w sprawie ze skargi na decyzję SKO w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, którą to decyzją stwierdzono w części nieważność decyzji w sprawie sprzedanych lokali w budynku objętym orzeczeniem o przejęciu własności na rzecz Skarbu Państwa. Cytowanym wyrokiem NSA uchyliło zaskarżony wyrok WSA w Warszawie oraz uchyliło zaskarżoną decyzję SKO w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu.

Tak więc już z tego względu zaskarżona decyzja z dnia 19 czerwca 2023 r. nr SKO-GN-4160-144/22 podlegała uchyleniu.

Podkreślenia także wymaga, że przedmiotem oceny organu - przez pryzmat przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. - winna być wyłącznie decyzja SKO w Nowym Sączu z dnia 6 sierpnia 2008 r. nr SKO-I-01/2379/GNp/2006, stwierdzająca w części nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r.

Tymczasem, w ślad za zarzutami przedstawionymi w sprzeciwie prokuratora, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO w Nowym Sączu wprost wynika, że organ ponownie kontrolował orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r., a materialną podstawę do oceny zgodności tego orzeczenia z prawem stanowiły przepisy art. 1 dekretu z dnia 27.07.1949 r.

Należy jeszcze raz wyraźnie zaakcentować, że w kontrolowanym obecnie przez Sąd postępowaniu nieważnościowym organ uprawniony był wyłącznie do oceny, czy decyzja SKO w Nowym Sączu z dnia 6 sierpnia 2008 r. nr SKO-I-01/2379/GNp/2006 stwierdzająca w części nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r., nie była obarczona kwalifikowanymi wadami rażącego naruszenia prawa, nie zaś do powtórnej oceny orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 16 lutego 1959 r. o przejściu wszystkich nieruchomości ziemskich położonych we wsi B. gromada W. na własność Skarbu Państwa.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie zatem rozważenie powyższych okoliczności, mając na uwadze poniższe stanowisko Sądu.

Z uwagi na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 § 1, może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1. Z tego też powodu wykładnia analizowanych przesłanek powinna mieć charakter ścieśniający (por. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z 7.07.1983 r., II SA 581/83, LEX nr 1687617).

Wady decyzji administracyjnej, stanowiące zgodnie z art. 156 § 1 K.p.a., przyczyny stwierdzenia jej nieważności mają charakter materialny i tkwią w niej samej (por. J. Borkowski [w:] Kodeks..., red. J. Borkowski, s. 235). Przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa przesądzają – występujące zasadniczo kumulatywnie – trzy przesłanki: "oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja" (W. Chróścielewski [w:] W. Chróścielewski, J.P. Tarno, Postępowanie..., s. 190; podobnie NSA w wyroku z 14.03.2012 r., II OSK 2525/10, LEX nr 1145613). W doktrynie prawa oraz orzecznictwie sądów administracyjnych powszechny jest pogląd, że uchybienia prawa mają charakter rażący w przypadku istnienia wad o szczególnym ciężarze gatunkowym. Następuje to wówczas, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść rozstrzygnięcia stanowią zaprzeczenie obowiązującego stanu prawnego w całości lub w części (p. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Warszawa 2004, str. 729-730). W judykaturze sądów administracyjnych przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa ma miejsce wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa jest bowiem z reguły wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w wykładni prawa, którego treść jest jasna i nie wywołuje rozbieżności interpretacyjnych. O takim naruszeniu prawa można mówić jedynie wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej. Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa.

Podkreślenia także wymaga, że zgodnie z art.156 § 2 K.p.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 16 czerwca 2021 r. (Dz.U.2021.1491), a wprowadzonym ustawą z dnia z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego - nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ustawa nowelizująca dodała również do art.156 K.p.a. § 3 o treści: "Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.". W myśl art.2 ust.2 noweli postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Organ powinien zwrócić również uwagę na jeszcze jeden problem. W doktrynie sporne jest, czy prokuratorowi przysługuje sprzeciw w przypadku określonym art.156 § 2 K.p.a., skoro przepis ten nie "przewiduje stwierdzenia nieważności". Według jednego stanowiska prokuratorowi nie służy prawo wniesienia sprzeciwu od decyzji ostatecznej wtedy, gdy przepisy Kodeksu lub przepisy szczególne przewidują stwierdzenie wydania tej decyzji z naruszeniem prawa (por. Knysiak-Sudyka Hanna (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, publikowano: WKP 2023). Można też spotkać się z poglądem przeciwnym (por. W. Czerwiński, Udział..., s. 296, J. Sadowski, Sprzeciw prokuratora z żądaniem wznowienia postępowania administracyjnego, OMT 1988/2, s. 24).

Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie odnosi się do istoty sprawy, sprowadzającej się do dokonania oceny, czy decyzja nieważnościowa z dnia 6 sierpnia 2008 r. podjęta została z rażącym naruszeniem przepisów prawa.

Dlatego też, ponieważ zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art.156 § 1 K.p.a., na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.