Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 305/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 122,  art. 187 par. 1,  art. 191,  art. 210 par. 1 pkt 6,  art. 210 par. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Haberka (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Semiczek, Asesor WSA Iwona Solatycka, Protokolant: Starszy specjalista Aleksandra Połaczewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie 3 kwietnia 2024 r. sprawy ze skarg Z. B. i W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 20 grudnia 2022 r. znak SKO 4011/652/22 w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2022 r. uchyla w całości zaskarżoną decyzję oraz uchyla w całości poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Krośnice z 26 października 2022 r. o znaku RF.3127.866.2022.W.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Z. B. i W. B. (dalej: skarżący, podatnicy) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z 20 grudnia 2022 r. znak SKO 4011/652/22 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy K. (dalej: Wójt) z 26 października 2022 r. znak RF.3127.866.2022.W z ustalającą Skarżącym wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2022 w wysokości 1 083 zł

Postępowanie przed organami.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z 26 października 2022 r. Wójt ustalił skarżącym wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2022 w wysokości 1 083 zł. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wysokość podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości ustalono na podstawie złożonych przez strony Informacji oraz ewidencji gruntów, stosując stawki określone w aktualnie obowiązujących przepisach podatkowych.

Podatkiem od nieruchomości organ opodatkował położony na należącej do skarżących działce budynek mieszkalny o powierzchni [...] m2, pozostałe budynki o powierzchni [...] m2 oraz grunty pozostałe o powierzchni [...] m2 obejmujące działkę geodezyjną nr [...], przy ul. [...], [...] K. Podatku rolnego nie wymierzono, gdyż grunty o pow. [...] ha są użytkiem rolnym klasy V i korzystają z ustawowego zwolnienia.

SKO, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując, że z materiału dowodowego sprawy (księga wieczysta nr [...], prowadzona przez Sąd Rejonowy w M., Wydział Ksiąg Wieczystych) wynika, że status właścicieli skarżący uzyskali w wyniku umowy darowizny z 9 sierpnia 1994 r. W tych okolicznościach ciążył na nich ustawowy obowiązek złożenia informacji podatkowych. W aktach sprawy znajduje się "Wykaz nieruchomości", datowany na 9 kwietnia 2001 r., w którym figurują jako właściciele "B. Z. i W.". W wykazie tym wskazano następujące przedmioty do opodatkowania: podatkiem od nieruchomości: budynek mieszkalny, o powierzchni użytkowej [...] m2, budynek gospodarczy o powierzchni użytkowej [...] m2, garaż o powierzchni użytkowej [...] m2, grunty pozostałe o powierzchni [...] arów; podatkiem rolnym: grunty - użytki rolne o powierzchni [...] arów.

SKO wskazało, że w przeszłości, przy okazji postępowań dotyczących łącznego zobowiązania podatkowego za inne okresy, próby weryfikacji tego oświadczenia nie powiodły się. Oględziny nieruchomości były bowiem przez skarżących uniemożliwiane. W tych okolicznościach zasadnie organ pierwszej instancji w zakresie powierzchni użytkowych budynków przyjął dane wykazane we wcześniejszej, nie negowanej przez podatników, decyzji wymiarowej za 2019 r. oraz ww. informacji.

Organ odwoławczy podkreślił decydującą rolę zapisów ewidencji gruntów i budynków, między innymi w zakresie wymiaru podatków, a w szczególności od gruntów.

Postępowanie przed Sądem.

W dwóch skargach do tut. Sądu o analogicznej treści Skarżący (każdy odrębnie) wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzucili naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1170 ze zm., dalej: u.p.o.l.) przez: "1) uznanie, że skarżący użytkowali nieruchomość przez okres, za który został naliczony podatek; 2) uznanie, że przedmiotowa nieruchomość jest nieruchomością zabudowaną, kiedy budynek na niej posadowiony nie został dokończony i prawnie odebrany; 3) błąd w ustaleniach faktycznych przez naliczenie podatku od nieruchomości z uwzględnieniem domu, który nie został odebrany oraz pomimo, że dokumentacja podpisywana była przez brata skarżących Z. B.(1)". Wywozili także, że: "Skarżący nie odpowiadają za poczynania ich brata Z. B.(1), który w okresie od 21 listopada 2014 r. do 18 grudnia 2015 r. przebywał w przedmiotowej nieruchomości i opiekował się matką skarżących z uwagi na przebywanie przez nich w areszcie śledczym. Nie ponoszą oni również odpowiedzialności za podpisywane i odbierane przez brata dokumenty, które zaadresowane były do skarżących.

W odpowiedzi na skargę organ podatkowy podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Wskutek takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie w razie naruszenia prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

Głównym przedmiotem sporu było opodatkowanie podatkiem od nieruchomości budynku mieszkalnego, znajdującego się na działce, której właścicielami są Skarżący.

Na wstępie przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1-3 u.p.o.l., opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają grunty, budynki lub ich części oraz budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Według art. 4 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., podstawę opodatkowania dla gruntów stanowi ich powierzchnia, a zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. podstawę opodatkowania dla budynków lub ich części stanowi powierzchnia użytkowa. W art. 1a ust. 1 pkt 5 u.p.o.l. ustawodawca zamieścił definicję legalną określenia: "powierzchnia użytkowa budynku lub jego części", wskazując, że jest nią powierzchnia mierzona po wewnętrznej długości ścian na wszystkich kondygnacjach, z wyjątkiem powierzchni klatek schodowych oraz szybów dźwigowych; za kondygnację uważa się również garaże podziemne, piwnice, sutereny i poddasza użytkowe. Dodatkowo, w art. 4 ust. 2 u.p.o.l. określono, że powierzchnię pomieszczeń lub ich części oraz część kondygnacji o wysokości w świetle od 1,40 m do 2,20 m zalicza się do powierzchni użytkowej budynku w 50%, a jeżeli wysokość jest mniejsza niż 1,40 m, powierzchnię tę pomija się.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.p.o.l obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 2 u.p.o.l. jeżeli okolicznością, od której jest uzależniony obowiązek podatkowy, jest istnienie budowli albo budynku lub ich części, obowiązek podatkowy powstaje z dniem 1 stycznia roku następującego po roku, w którym budowa została zakończona albo w którym rozpoczęto użytkowanie budowli albo budynku lub ich części przed ich ostatecznym wykończeniem. Zatem w sprawie nie jest istotny sam fakt dokonania prawnego odbioru budynku, lecz okoliczności wskazane w art. 6 ust.2 u.p.o.l. tj. istnienie budynku, budowa została zakończona lub rozpoczęto użytkowanie budynku lub części przed ostatecznym wykończeniem.

Rozpoczęcie użytkowania części budynku powoduje powstanie obowiązku podatkowego w stosunku do całego budynku. Wynika to wprost z treści art. 6 ust. 2 u.p.o.l., stanowiącego, że jeżeli okolicznością, od której jest uzależniony obowiązek podatkowy, jest istnienie budowli albo budynku lub ich części, obowiązek podatkowy powstaje z dniem 1 stycznia roku następującego po roku, w którym budowa została zakończona albo w którym rozpoczęto użytkowanie budowli albo budynku lub ich części przed ich ostatecznym wykończeniem. (wyrok NSA w Warszawie z 21 października 2021 r., III FSK 121/21).

Ze znajdującego się w aktach zawiadomienia o zmianie danych w ewidencji gruntów i budynków z 17 grudnia 2015 r. i jego załącznika nr 1 wynika, że na działce znajduje się budynek mieszkalny (rok zakończenia budowy 2000 r.). Jak stanowi art. 21 ust. ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2021 r., poz. 1990, ze zm.) podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. W świetle powołanego przepisu, w sprawach wymiaru podatków organy podatkowe są związane ewidencją gruntów i budynków. Sąd zauważa, że zasada związania treścią zapisów w ewidencji, choć kluczowa dla ustalenia rodzaju podatku i jego wymiaru, nie może być rozumiana w sposób bezrefleksyjny i na tyle formalistyczny, że miałaby zwalniać organy podatkowe z obowiązku przestrzegania fundamentalnej zasady postępowania podatkowego, jaką jest zasada prawdy obiektywnej. Jednak w świetle okoliczności sprawy, tj. mając na uwadze, że skarżący nie przedstawili przeciwdowodu, co do istnienia budynku mieszkalnego, w ocenie Sądu, ten fakt został prawidłowo ustalony przez organy. W toku postepowania podatkowego organy podatkowe, co do zasady, nie weryfikują poprawności postępowania przez organem ewidencyjnym, w zakresie gruntów i budynków.

Natomiast, w przedstawionych Sądowi aktach administracyjnych, na podstawie których orzekały organy, brak jest dokumentów z których wynika powierzchnia użytkowa budynku mieszkalnego. Nie są takimi dokumentami niepodpisana informacja z kartoteki budynków, jako niespełniająca wymogów dokumentu urzędowego, o którym mowa w art. 194 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r., poz. 2651, ze zm., dalej: o.p.)., jak również noszący datę 9 kwietnia 2001 r. wykaz nieruchomości, niepodpisany przez podatnika.

Z mocy ostatnio powołanego przepisu dokumenty urzędowe sporządzone w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy władzy publicznej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Dokumenty urzędowe korzystają z dwojakiego rodzaju domniemań: domniemania prawdziwości, to znaczy że dokument pochodzi od organu, który go wystawił i domniemania zgodności z prawdą oświadczenia organu, od którego dokument pochodzi. Ustawodawca, w przytoczonym powyżej przepisie przyjął w stosunku do dokumentu urzędowego domniemanie prawdziwości i domniemanie zgodności z prawdą. W warunkach sprawy domniemywać należy, że podstawę dla ustalenia stanu faktycznego sprawy koniecznego dla wydanego rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji stanowiły jedynie informacja z rejestru budynków (która nie ma nawet wymaganego podpisu), jak również niepodpisany przez podatników wykaz nieruchomości. Ponadto SKO powołało się na nieudaną próbę dokonania oględzin, jednak dokumentów świadczących o tej okoliczności nie ma w aktach sprawy.

Uznać zatem należy, że w sprawie organ nie zweryfikował powierzchni budynku mieszkalnego, co wskazuje na naruszenie przepisów procesowych związanych z koniecznością zgromadzenia całości materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

W ocenie Sądu, zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia powierzchni budynku, oznacza, że zaskarżona decyzja narusza art. 122 i art. 187 § 1 o.p. ponieważ organ oparł się na niepełnym materiale dowodowym, który nie dawał dostatecznych podstaw do ustalenia stanu faktycznego sprawy, przez co naruszył również art. 191 o.p. i w konsekwencji art. art. 4 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.

Stosownie do art. 122 o.p. w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Z kolei zgodnie z art. 187 § 1 o.p. organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W niniejszej sprawie zostały naruszone powyższe, fundamentalne zasady postępowania podatkowego. Organ podatkowy pierwszej instancji wydał rozstrzygniecie na podstawie materiału dowodowego "wątpliwej wartości", gdyż znajdujący się w aktach dowód nie spełniał wymogu dokumentu urzędowego, o którym mowa w art. 194 § 1 o.p., a wykaz nieruchomości nie został podpisany przez podatnika. Ww. dowody nie mogły zatem stanowić wystarczającego materiału do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji do ustalenia skarżącym łącznego zobowiązania pieniężnego na 2022 r., zwłaszcza w świetle zarzutów skarg. Organ odwoławczy winien był więc taką decyzję uchylić, a co najmniej uzupełnić postepowanie dowodowe, tak aby poczynione ustalenia miały należyte potwierdzenie.

Ponadto – mimo powołania się przez organ odwoławczy na próbę dokonania oględzin przedmiotowej nieruchomości - w aktach brak jest dokumentów potwierdzających również tę okoliczność.

Reasumując, w ocenie sądu organy dokonały ustaleń w oparciu o niepełny, nieprawidłowo zgromadzony materiał dowodowy, a to uniemożliwia Sądowi ocenę poprawności ustalonego i opisanego przez organ w skarżonym rozstrzygnięciu stanu faktycznego sprawy. W ponownym postepowaniu organy winny zgromadzić w pierwszej kolejności dowody na wszystkie powoływane przez siebie ustalenia.

Stosownie do treści art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Organ, o którym mowa w § 1 (m.in. którego działanie jest przedmiotem skargi), przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania (art. 54 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Aktami sprawy w rozumieniu tego przepisu są zarówno akta sądowe jak i przestawione sądowi akta organu (M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wydanie 3, Warszawa 2015, str. 567-569). Podstawą orzekania jest zatem przede wszystkim materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania (wyroki NSA z: 2 grudnia 2010 r., I GSK 806/10; 29 maja 2009 r., I FSK 506/08; 22 stycznia 2009 r., I FSK 1977/09; 6 listopada 2008 r., II FSK 1023/07; 26 sierpnia 2008 r., II FSK 999/07; 9 lipca 2008 r., II OSK 795/07).

W konsekwencji Sąd uznał, że organ odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na niepełnym materiale dowodowym, co skutkowało naruszeniem art. 122 o.p., art. 187 § 1 o.p. i art. 191 o.p., art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 o.p. Z kolei odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi, wobec zaistniałych nieprawidłowości należy uznać za przedwczesne.

Ponownie rozpatrując sprawę organy podatkowe zobowiązane będą do podjęcia adekwatnych do powyżej przedstawionej oceny prawnej czynności wyjaśniających, zmierzających do ustalenia, powierzchni budynków oraz okoliczności o których mowa w art. 6 ust.2 u.p.o.l.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.