Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 188/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 i  par. 2 pkt 1, 3 i 5
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Asesor WSA Kamila Paszowska-Wojnar, Aneta Brzezińska, , po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 7 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. S.; A. S. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr 470000/71/2023/RED-EG-Post-165 w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych solidarnie na rzecz skarżących kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 15 maja 2023 r., A. S. i B. S. (dalej: skarżący, strony skarżące), prowadzący działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej A. s.c. we W. (dalej: spółka), reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli skargę na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu (dalej: organ, ZUS) z dnia 3 kwietnia 2023 r., nr 470000/71/2023/RED-EG-Post-165, oddalające zarzuty skarżących w sprawie egzekucji administracyjnej.

Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 20 lutego 2023 r., które wpłynęło do organu w dniu 27 lutego 2023 r., skarżący wnieśli zarzuty w sprawie egzekucji realizowanej w oparciu o następujące tytuły wykonawcze wystawione w dniu 12 stycznia 2023 r.: TW4470023001524, TW4470023001525, TW4470023001526, TW4470023001527, TW4470023001528, TW4470023001529, TW4470023001530, TW4470023001531, TW4470023001532, TW4470023001533, TW4470023001534, TW4470023001535, TW4470023001536, TW4470023001537, TW4470023001538, TW4470023001539, TW4470023001540, TW4470023001541, TW4470023001542, TW4470023001543, TW4470023001544, TW4470023001545, TW4470023001546, TW4470023001547, TW4470023001549, TW4470023001551, TW4470023001553, TW4470023001555, TW4470023001557, TW4470023001559, TW4470023001561, TW4470023001562, TW4470023001563.

W wyniku rozpatrzenia zarzutów organ oddalił je. W uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia organ wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (obecnie Dz. U. z 2022 r. poz. 1771, dalej: rozporządzenie w sprawie rozliczania składek) od dnia 1 stycznia 2018 r. dokonywane przez skarżących wpłaty zaliczane były w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości. Organ wskazał, że odpowiedź w tym zakresie oraz wyjaśnienie dotyczące przedawnienia należności powstałych przed 2017 r. zostały przekazane skarżącym pismem z dnia 14 marca 2023 r., nr 470000/71/1307/2023/WRI1. W związku z rozliczeniem wpłat na koncie skarżących organ odnotował zadłużenie w opłacaniu bieżącej składki tj. w okresie od lutego 2018 r. do lipca 2022 r., wobec czego skierował w dniu 22 września 2022 r. do zobowiązanych pisemne upomnienia. Przesyłkę zawierającą upomnienia po dwukrotnym awizowaniu uznano za doręczoną. W związku z brakiem płatności wierzyciel wystawił ww. tytuły wykonawcze, na podstawie których skierował sprawę do egzekucji z rachunku bankowego w I. S.A. w K.

W kwestionowanym postanowieniu ZUS wyjaśnił również, że tytuły wykonawcze wystawione przez wierzyciela w dniu 12 stycznia 2023 r. dotyczą składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy (dalej: FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (dalej: FGŚP) za okres od lutego 2018 r. do lipca 2022 r. Organ wyjaśnił, że w dacie ich wymagalności obowiązywał art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.), zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Organ dalej wyjaśnił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, że w odniesieniu do przedawnienia za czas od lutego 2018 r. do listopada 2018 r., składka była wymagalna od dnia następującego po terminie jej płatności, tj. dla: lutego 2018 od 16 marca 2018 r. a termin przedawnienia upłynąłby 15 marca 2023 r., dla marca 2018 od 17 kwietnia 2018 r. a termin przedawnienia upłynąłby 16 kwietnia 2023 r., dla kwietnia 2018 od 16 maja 2018 r., a termin przedawnienia upłynąłby 15 czerwca 2023 r., dla maja 2018 od 16 czerwca 2018 r., a termin przedawnienia upłynąłby 15 lipca 2023 r., dla czerwca 2018 od 16 lipca 2018 r., a termin przedawnienia upłynąłby 15 sierpnia 2023 r., dla lipca 2018 od 17 sierpnia 2018 r., a termin przedawnienia upłynąłby 16 września 2023 r., dla sierpnia 2018 od 18 września 2018 r., a termin przedawnienia upłynąłby 17 października 2023 r., dla września 2018 od 16 października 2018 r., a termin przedawnienia upłynąłby 15 listopada 2023 r., dla października 2018 od 16 listopada 2018 r., a termin przedawnienia upłynąłby 15 grudnia 2023 r., dla listopada 2018 od 17 grudnia 2018 r., a termin przedawnienia upłynąłby 16 stycznia 2024 r. Jednak z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego, bieg terminu przedawnienia został zawieszony.

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że przesłanki wskazane w art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.) stanowią katalog zamknięty, a zatem podstawą zarzutów mogą być tylko konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakikolwiek niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej. Organ wskazał, że zbadał wszystkie przesłanki wymienione w ww. przepisie, lecz nie znalazł podstaw do ich uwzględnienia.

Skargę na postanowienie organu wnieśli skarżący zarzucając błędny sposób zarachowania wpłat realizowanych przez skarżącą w latach 2018-2023, brak odniesienia się do zarzutu przedawnienia zobowiązań powstałych przed 2017 r., co doprowadziło do pokrycia przedawnionych zobowiązań, a w konsekwencji do powstania po stronie płatnika zobowiązań egzekwowanych przedmiotowymi tytułami wykonawczym. W ocenie skarżących gdyby ZUS prawidłowo, zgodnie ze wskazaniem dłużnika zaksięgował płatności z okresu 2018 – 2023, zobowiązania będące podstawą niniejszej egzekucji nie istniałyby. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że z powodu okresowej utraty płynności w okresie od 2001-2013 spółka była dłużnikiem ZUS. W związku z powyższym zawarła układ ratalny, którego zadłużenie zostało spłacone w czasie od czerwca 2014 r. do maja 2018 r. W okresie tym spółka regulowała na bieżąco naliczane obciążenia z tytułu wszystkich składek ZUS. Do stycznia 2023 r. wobec spółki nie toczyło się ponadto żadne postępowanie egzekucyjne oraz spółka nie otrzymywała od ZUS informacji o ewentualnym zadłużeniu, czy prowadzeniu postępowania w tym zakresie. Skarżący wskazali, że ponieważ wszystkie zobowiązania spółki powstałe w latach 2001-2013 zostały objęte spłaconym układem, a naliczenia z kolejnych okresów były regulowane na bieżąco, to nie mogły powstać zobowiązania egzekwowane przedmiotowymi tytułami wykonawczymi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu ZUS wskazał, że na skutek niedopełnienia przez spółkę obowiązku opłacenia składek wierzyciel skierował do skarżącej pisemne upomnienia, które po dwukrotnym awizowaniu zostały uznane za doręczone. W oparciu o ww. upomnienia wierzyciel wystawił w dniu 12 stycznia 2023 r. tytuły wykonawcze, na podstawie których wszczęto egzekucję. Odbiór przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych wraz z zajęciami potwierdziła w dniu 23 stycznia 2023 r. B. S. Tytuły na podstawie których wszczęto egzekucję dotyczyły należności: składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz FP i FGŚP, za okres od lutego 2018 r. do lipca 2022 r. W chwili ich wymagalności obowiązywał art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Organ wskazał, że z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego, które zostało wdrożone prawidłowo, bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu. Organ odniósł się również do zarzutu wadliwego rozliczenia dokonanych przez skarżącą wpłat wyjaśniając, że ich zarachowanie nastąpiło zgodnie z rozporządzeniem w sprawie rozliczania składek. Organ wyjaśnił, że zaksięgowanie wpłat skarżących nie zostało dokonane na przedawnione należności bowiem wystąpiły zdarzenia ingerujące w bieg terminu przedawnienia tj. prowadzenie postępowania egzekucyjnego, wniosek o abolicję z dnia 19 sierpnia 2013 r. i z dnia 6 listopada 2013 r. (oba wnioski rozpatrzone odmownie). Organ wskazał również, że ze spółką został zawarty układ ratalny – umowa nr 686/2013/1 z dnia 16 maja 2014 r., a należności te zostały spłacone. Dodatkowo organ wskazał, że o zmianie przepisów i konieczności rozliczania składek od najstarszych strona została powiadomiona przez organ pismem z dnia 5 grudnia 2018 r., znak: 470100/71/8083/2018/WRI, w którym wskazano kwotę niedopłaty na składki z ubezpieczenia społecznego, zdrowotnych, FP i FGŚP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Wskazać również należy, że stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd orzeka na podstawie akt sprawy, a więc w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organ w aktach administracyjnych.

Dokonując sądowej kontroli kwestionowanego rozstrzygnięcia według wskazanych kryteriów, Sąd uznał, że skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie z poniżej przedstawionych względów.

Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest zasadność odmowy uznania zarzutów skarżących w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec nich z wniosku wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu.

W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajdą przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w stanie prawnym wynikającym z wejścia w życie (z dniem 30 lipca 2020 r.) ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 ze zm.).

Dalej należy ogólnie wyjaśnić, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku przez zobowiązanego, tj. spowodowanie, aby zobowiązany zachował się w sposób zgodny z treścią nałożonego na niego obowiązku. Stosowanie przymusu egzekucyjnego jest bowiem podstawowym sposobem reakcji administracji na nieposłuszeństwo podmiotów administrowanych (por. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 1). Środkiem służącym obronie zobowiązanemu przed prowadzoną przeciwko niemu egzekucją administracyjną jest natomiast zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Rolą zarzutów jest umożliwienie zobowiązanemu zainicjowania weryfikacji czynności dokonywanych przez organ egzekucyjny, w ściśle określonym w art. 33 u.p.e.a. zakresie. Zarzuty mają więc zapewniać zobowiązanemu ochronę przed naruszeniem przez organ istotnych zasad postępowania egzekucyjnego lub prowadzeniem egzekucji w sytuacji, gdy jest ona niedopuszczalna.

Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit .a i b.

Zaprezentowane w art. 33 § 2 u.p.e.a. przesłanki tworzą katalog zamknięty. Rację ma zatem organ wskazując, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1244/10; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z 18 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2594/13 - CBOSA tj. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w związku z powyższym zobowiązany, wnosząc zarzut, zamierza wykazać, że: a) nie jest prawdziwe twierdzenie wierzyciela, że obowiązek istnieje (art. 33 § 2 pkt 1) albo b) wprawdzie obowiązek został nałożony na zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym, ale określenie obowiązku w tytule wykonawczym odbiega od treści nałożonego obowiązku (art. 33 § 2 pkt 2), albo c) obowiązek został nałożony na inną osobę niż wskazana w tytule wykonawczym jako zobowiązany (art. 33 § 2 pkt 3), albo d) tytuł wykonawczy został wystawiony przedwcześnie, bo przed doręczeniem zobowiązanemu upomnienia, które było wymagane (art. 33 § 2 pkt 4), albo e) obowiązek wygasł w całości lub w części, dlatego nie było podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 33 § 2 pkt 5), albo e) obowiązek nie jest wymagalny, dlatego nie było podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 33 § 2 pkt 6) - tak P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa, WKP 2021, art. 33.

Powyższą regulację u.p.e.a. należy stosować z uwzględnieniem treści przepisów materialnych stanowiących podstawę obowiązków, tj.: ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 146, dalej: ustawa o świadczeniach).

Podstawą prawną obowiązku objętego tytułami wykonawczymi w przedmiotowej sprawie stanowiły art. 46 ust. 1 i 2 u.s.u.s oraz art. 87 ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 46 ust. 1 u.s.u.s. płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Rozliczenie składek, o których mowa w ust. 1, oraz wypłaconych przez płatnika w tym samym miesiącu zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających rozliczeniu na poczet składek następuje w deklaracji rozliczeniowej według ustalonego wzoru. Nie podlegają rozliczeniu w deklaracji rozliczeniowej zasiłki wypłacone przez płatnika bezpodstawnie (art. 46 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 32 u.s.u.s do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Z kolei zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach wynika, że osoby i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 80 ust. 2, art. 84, art. 85 i art. 86, są obowiązane, bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób i jednostek nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15. dnia następnego miesiąca. Na podstawie art. 31 u.s.u.s. w związku z art. 51 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (obecnie Dz.U. z 2023, poz. 2383 ze zm., dalej: O.p.) mającego odpowiednie zastosowanie do należności z tytułu składek - należnością z tytułu składek jest składka niezapłacona w terminie płatności. Zgodnie z art. 23 u.s.u.s., od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w O.p. z wyłączeniem art. 56a. Na podstawie art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 1 O.p. należności z tytułu składek wygasają wskutek zapłaty ich w całości lub w części. Zgodnie z art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Szczegółowe zasady i tryb rozliczania w sprawach składek przez organ rentowy, w tym kolejność i sposób zaliczania wpłat na poszczególne fundusze Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ rentowy dokonuje na podstawie wydanego w oparciu o art. 49 u.s.u.s. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawie rozliczenia składek, do których poboru obowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Stan prawny niniejszej sprawy - na podstawie odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. - uzupełniają wreszcie przepisy ogólnej procedury administracyjnej. Jak wynika z brzmienia tego przepisu - jeżeli przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej k.p.a.).

Dodatkowo należy też wskazać, że zgodnie z art. 83c u.s.u.s. do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez Zakład jako wierzyciela na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepis art. 83 ust. 4 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Z kolei przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.

Tryb rozpatrzenia zarzutów ustawodawca uregulował w art. 34 u.p.e.a. Istotnym elementem tej procedury jest uzyskanie przez organ egzekucyjny wypowiedzi wierzyciela, który musi być powiadomiony o zgłoszeniu zarzutów przez zobowiązanego. W przypadku gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to jeden i ten sam podmiot, przeprowadzenie postępowania przewidzianego w art. 34 § 1 u.p.e.a. jest nieuzasadnione, w takim przypadku zbędne jest uzyskiwanie - w drodze postanowienia zaskarżalnego zażaleniem - stanowiska wierzyciela (por. uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r. I FPS 4/06) ze skutkiem w postaci obowiązku merytorycznego rozpatrzenia zgłoszonego zarzutu przez organ egzekucyjny.

Zatem z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie organem egzekucyjnym i wierzycielem egzekwowanej należności był Zakład Ubezpieczeń Społecznych zbędne było uruchomienie takiego trybu uzyskania stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Obowiązek merytorycznego rozpatrzenia zarzutów ciążył na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jako organie egzekucyjnym (por. uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06).

W niniejszej sprawie skarżący sformułowali zarzuty wskazując ich podstawę i uzasadnienie, załączając przy tym dowody z dokumentów. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym zostały złożone w oparciu o art. 33 § 2 pkt 1 i 3 u.p.e.a., tj. z uwagi na nieistnienie obowiązku, błąd co do zobowiązanego oraz przedawnienie zobowiązań powstałych przed 2017 r. Skarżący w rozwinięciu zarzutów wyjaśnili, że należności objęte postępowaniem zostały de facto przez nich zapłacone jednak sposób zarachowania przez organ dokonanych przez skarżących wpłat należy uznać za nieprawidłowy, ponieważ po pierwsze kwoty przelane przez skarżących zostały zaksięgowane na przedawnione składki, a po drugie zostały przeksięgowana na dług innego zobowiązanego – A. S., a nie spółki. Skarżący wskazali też na przedawnienie zobowiązań objętych egzekucją.

Odnosząc się do zasadności podjętego w sprawie rozstrzygnięcia trzeba wyjaśnić, że nieistnienie obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też, gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. Przez nieistnienie obowiązku należy rozumieć nie tylko brak należności głównej lub odsetek za zwłokę, lecz również brak innych należności objętych tytułem wykonawczym, w tym kosztów egzekucyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 664/22, LEX nr 3455385). Przy czym, co istotne, zobowiązany, wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), twierdzi, że obowiązek nie istnieje, ale nie dlatego, że wygasł w całości lub w części. Wygaśnięcie obowiązku stanowi bowiem odrębną podstawę zarzutu, wskazaną w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. (P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 33.). Skutkiem okazania dowodów nieistnienia obowiązku jest powstanie obowiązku odstąpienia organu egzekucyjnego lub egzekutora od czynności egzekucyjnych (art. 45 § 1 u.p.e.a.).

Co ważne, zobowiązany podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), winien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydania aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1378/08; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 451/12 - CBOSA).

Natomiast w przypadku wystąpienia w sprawie przedawnienia bądź uregulowania przez zobowiązanego długu (jego zapłaty) w toku postępowania mamy do czynienia z wygaśnięciem obowiązku, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.

Błąd co do osoby zobowiązanego, w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. oznacza sytuację, w której organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznał za zobowiązanego, w związku z czym doręczył jej tytuł wykonawczy oraz pouczył o prawie wniesienia zarzutów. Po drugie, chodzi o wskazanie w tytule wykonawczym osoby, na której nie ciąży obowiązek (por. Wyrok WSA w Lublinie z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 95/23, LEX nr 3548601).

Wystąpienie w sprawie przypadków, o których mowa w art. 33 § 2 pkt 1, 3 i 5 u.p.e.a., obliguje wierzyciela do wystąpienia do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 34a pkt 1 u.p.e.a.).

W odniesieniu do wygaśnięcia obowiązku z uwagi na jego przedawnienie wskazać należy, że stosownie do art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Regulację tę uzupełnia art. 32 u.s.u.s., który przewiduje że do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5-6. Z przywołanych przepisów wynika m.in. że bieg terminu przedawnienia składek:

- nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (art. 24 ust. 5a);

- zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b);

- zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata (art. 24 ust. 5e);

- ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna (art. 24 ust. 5f);

- ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy (art. 24 ust. 6).

Z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 47 ust. 1 u.s.u.s. wynika, że składki za dany miesiąc płatne są w następnym miesiącu, przy czym termin płatności uzależniony jest od formy organizacyjnoprawnej płatnika. Termin ich płatności uznać należy za datę wymagalności. W doktrynie przyjmuje się, że przez dzień wymagalność roszczenia powinno się rozumieć ostatni dzień, w którym dłużnik może spełnić świadczenie w sposób zgodny z treścią zobowiązania (zob. B. Kordasiewicz (w:) System Prawa Prywatnego. Tom 2, Prawo zobowiązań - część ogólna, red. Z. Radwański; s. 755). W przypadku zobowiązań z oznaczonym terminem ich wykonania, wymagalność wiąże się z nadejściem terminu do spełnienia świadczenia. Należności składkowe przedawniać będą się zatem sukcesywnie po upływie 5 lat licząc do daty ich wymagalności - daty płatności.

Ponadto należy też wskazać na aktualne brzmienie art. 24 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym - należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przy czym taki okres przedawnienia został wprowadzony od dnia 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378). Przed tą datą przedawnienie wynosiło 10 lat. Zgodnie z art. 27 ust. 2 ww. ustawy deregulacyjnej - jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Jak wynika z akt sprawy należności objęte postępowaniem obejmują składki za okres: od lutego 2018 r. do lipca 2022 r. Są to składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP.

Organ w kwestionowanym postanowieniu wskazał, że przedawnienie składek objętych postpowaniem nastąpiłoby najszybciej w dniu 15 marca 2023 r. (wymagalność najwcześniejszej składki rozpoczęła się od dnia 16 marca 2018 r., a zatem termin przedawnienia upłynąłby 15 marca 2023 r.). Co do zasady słuszne było wnioskowanie organu, iż doręczenie w dniu 23 stycznia 2023 r. zawiadomienia z dnia 16 stycznia 2023 r. o zajęciu wierzytelności i o wystawieniu tytułów wykonawczych zawiesiło bieg terminu przedawnienia. Niemniej jednak wyrażone przez organ stanowisko z uwagi na poniżej wskazane wady proceduralne należy uznać co najmniej za przedwczesne.

Należy bowiem wyjaśnić, że o prawidłowości stanowiska organu o braku wystąpienia w sprawie przedawnienia dochodzonych należności decyduje de facto prawidłowość stanowiska o zarachowaniu wpłat dokonanych przez skarżących na najdalej idące należności, co skutkowało uznaniem, że skarżący nadal posiadają dług podlegający egzekucji. W tym zakresie organ nie ustrzegł się błędów.

Choć co prawda organ prawidłowo odwołał się w swoich wywodach do rozporządzenia w sprawie rozliczania składek, to jednak uzasadnienie rozstrzygnięcia w tej części nie wyjaśnia w sposób jednoznaczny kluczowych dla sprawy okoliczności, a materiał znajdujący się w aktach sprawy nie pozwala na skuteczną weryfikację twierdzeń organu. W kontekście zarzutów skarżących, jednoznaczne wyjaśnienie wymagalności składek na które zostały zaksięgowane wpłaty skarżących jest istotną okolicznością w sprawie.

Sąd wyjaśnia, że od dnia 1 stycznia 2018 r. zasady dotyczące rozliczania wpłat na poczet składek zmieniły się. Składki aktualnie powinny być opłacane jednym przelewem dokonującym wpłat na indywidualny numer rachunku składkowego. Każdą wpłatę ZUS dzieli proporcjonalnie na wszystkie rodzaje opłacanych składek, na podstawie ich udziału w ostatniej deklaracji rozliczeniowej. Podzieloną wpłatę rozlicza się w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości, zgodnie z zasadami wynikającymi z rozporządzenia w sprawie rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z § 12 ust. 2 ww. rozporządzenia, kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 13 ust. 1. Analogicznie, zgodnie z § 12 ust. 4 rozporządzenia, kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. Do rozliczenia wpłat dokonanych przez płatnika składek odpowiednio po doręczeniu upomnienia lub wszczęciu postępowania egzekucyjnego stosuje się zasady z § 24 rozporządzenia.

Pomimo, iż słusznie organ powołał się na konieczność rozliczenia wpłat zobowiązanych na najdalej idące należności, to jednak w postanowieniu brak jest bezpośredniego odniesienia się przez organ do poszczególnych wpłat skarżących i sposobu ich zarachowania, brak jest powołania konkretnej podstawy prawnej dokonanego rozliczenia oraz organ zaniechał dokonania jednoznacznego ustalenia czy należności, które zostały pokryte z wpłat skarżących w latach 2018-2023, zostały dokonane na wymagalne, czy też przedawnione składki.

Zamieszczenie wyliczeń w odrębnym piśmie z dnia 14 marca 2023 r. nie spełnia przy tym podstawowych standardów rządzących postępowaniem wskazanych w art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i 80 oraz art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. W świetle dyrektyw płynących z zasad ogólnych postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 9 k.p.a. (zasada informowania) i art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) za dalece niewystarczające uznać należy skwitowanie ogólnikowym stwierdzeniem, że wierzyciel dokonał rozliczenia konta zgodnie z regulacjami rozporządzenia w sprawie rozliczania składek oraz, że miał podstawy do zaliczenia wpłat na poczet najwcześniejszych należności z tytułu składek. Odniesienie się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia jednym zdaniem, iż dokonanie rozliczeń wpłat skarżących nastąpiło zgodnie z rozporządzeniem w sprawie rozliczania składek świadczy de facto o nierozpoznaniu zarzutu strony w tym zakresie.

Wątpliwości te są tym bardziej uzasadnione, iż z analizy pisma, na które powołał się organ (tj. z dnia 14 marca 2023 r., znak: 470000/71/1307/2023/WRI1) wynika, że rozliczenia wpłat były dokonywane na należności, które swą datą sięgają roku nawet 2003. Choć co prawda organ powołał się w tym piśmie na fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego, złożenia przez strony skarżące wniosków o abolicję oraz umowy ratalnej, to jednak lakoniczność tych twierdzeń, w kontekście zarzutów strony - abstrahując, że w aktach sprawy nie zostały załączone dokumenty potwierdzające fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego i zawarcia umowy ratalnej - uniemożliwia ich weryfikację w sądowej kontroli postanowienia.

W wypadku zarzutu nieistnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa, konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, które - stosownie do art. 18 u.p.e.a. - powinno czynić zadość wymogom przepisów k.p.a., w szczególności art. 7 k.p.a., czyli zasadzie prawdy materialnej, art. 77 § 1 k.p.a., nakazującego organowi pozyskanie wyczerpującego materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Należy wyjaśnić, że zarzut w postępowaniu egzekucyjnym stanowi swoisty środek zaskarżenia, spełniający podobną rolę jak odwołanie w postępowaniu administracyjnym, posiada jednak pewne odrębności. Zobowiązana, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. Choć z jednej strony w postępowaniu egzekucyjnym organ nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a dopuszczalny ustawą zakres badania przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego wskazuje, że badanie to ma tylko charakter formalny, to należy mieć na względzie regulację art. 29 u.p.e.a., który zawiera regulacje badania dopuszczalności egzekucji. Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Należy jednak wyjaśnić, że ograniczenie badania zasadności i wymagalności obowiązku zawartego w tytule wykonawczym, wynikające z art. 29 § 1 u.p.e.a., nie może dotyczyć organu egzekucyjnego, który jednocześnie jako wierzyciel sam wystawia tytuł wykonawczy. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest w istocie ten sam organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W takiej sytuacji organ egzekucyjny powinien (ma obowiązek) przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie dopuszczalności prowadzenia egzekucji i ewentualnego zaistnienia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego (w całości lub w części).

W orzecznictwie podkreśla się, że obowiązkiem organu jest wskazanie, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1046/20). Przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2022 r., sygn. akt II USKP 17/22 publ. LEX nr 3537845).

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie w tym zakresie winno odnosić się szczegółowo do każdej należności na którą księgowane są wskazane przez skarżących wpłaty, z dokładnym wskazaniem czy są one wymagalne. Tylko bowiem na nieprzedawnione należności możliwe jest zarachowanie nowych wpłat zgodnie z postanowieniami rozporządzenia w sprawie rozliczania składek.

Szczegółowego uzasadnienia wymagają okoliczności wpływające na bieg terminu przedawnienia składek, na które nastąpiło zaliczenie wpłat skarżących w latach 2018-2023.

Po drugie, pomimo zgłoszenia przez skarżących wątpliwości odnośnie możliwości rozliczenia przez ZUS wpłat na zobowiązania innego podmiotu organ nie pokusił się o wyjaśnienie tej kwestii. Jest to jednak okoliczność istotna dla sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien wyjaśnić czy zobowiązanym w sprawie jest spółka cywilna, czy też poszczególni jej wspólnicy. W tym zakresie należy zauważyć, że spółka cywilna jest stosunkiem prawnym obligacyjnym, opartym na umowie. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm., dalej k.c.), począwszy od art. 860 reguluje specyfikę spółki cywilnej stanowiąc, że przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Zgodnie z art. 861 § 1 k.c. wkład wspólnika może polegać na wniesieniu do spółki własności lub innych praw albo na świadczeniu usług. Innymi słowy, wspólnicy realizują oznaczony w umowie cel gospodarczy poprzez wspólne działanie, a jeżeli zastrzegają, że wkłady mają być pokryte świadczeniem usług, to wskazany obowiązek realizują w ramach tej podstawy kontraktowej, a nie jakiejkolwiek innej umowy.

Wspólnik spółki cywilnej będący przedsiębiorcą, zobowiązany jest samodzielnie zgłosić się do ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz ewentualnie dobrowolnie do ubezpieczenia chorobowego. Wspólnik spółki cywilnej dokonuje też samodzielnie zapłaty za należności z tytułu składek za własne ubezpieczenie. Każdy ze wspólników odpowiada więc indywidualnie za zaległości powstałe z tytułu nieopłaconych składek ZUS za siebie. Jeżeli spółka cywilna nie zatrudnia pracowników, to nie ma obowiązku zgłaszania do ZUS spółki, jako płatnika składek. W takim przypadku taki obowiązek mają jedynie jej wspólnicy, którzy opłacają za siebie składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Każdy wspólnik ma obowiązek indywidualnego rozliczania z ZUS. Jeżeli natomiast dojdzie do zatrudnienia pracowników w spółce cywilnej, to wchodzi ona w rolę płatnika składek i wówczas należy dopełnić odpowiednich formalności w ZUS. Spółka cywilna jest w takim przypadku dla ZUS-u odrębnym płatnikiem składek na ubezpieczenie. Spółka cywilna zgłasza do ubezpieczeń swoich pracowników, zleceniobiorców i to na spółce spoczywa wówczas odpowiedzialność regulowania zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie osób “zatrudnionych w spółce". Wspólnik spółki cywilnej ponosi więc odpowiedzialność za zobowiązania ZUS wytworzone przez spółkę cywilną oraz przez samego siebie. Przy czym, co istotne w kontekście zgłoszonych przez skarżących zarzutów - wspólnik spółki cywilnej nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania innych wspólników, dotyczące ich własnych ubezpieczeń.

W ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśnienia wymaga, czy należności dochodzone przez organ dotyczą składek spółki, czy też poszczególnych jej wspólników, które nie mają związku ze spółką. Rozważania te winny odnosić się również do należności, na które organ zaliczył dokonane przez skarżących wpłaty. Nie jest bowiem dopuszczalne obciążanie spółki należnościami, które jej nie dotyczą.

W tym miejscu należy również wskazać na sposób doręczania rozstrzygnięć spółce cywilnej. Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2017 r. w sprawie o sygn. akt II UK 643/16 (OSNP 2018, nr 9, poz. 123), spółka cywilna nie jest płatnikiem składek w rozumieniu art. 4 pkt 2a u.s.u.s., a decyzja organu rentowego nie może zostać wydana przeciwko spółce cywilnej, a jej doręczenie nie odbywa się w sposób określony w art. 45 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, a zatem w lokalu jej siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Sąd wyjaśnia, że choć orzeczenie to zapadło na gruncie regulacji dotyczącej podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia, to jednak zagadnienia w nim poruszone mają zastosowanie do niniejszej sprawy. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy dokonał podsumowania istniejącego wówczas stanowiska dotyczącego doręczania decyzji do spółki cywilnej oraz jej wspólników. Na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Sąd Najwyższy przyjmował, że skoro pracodawcą w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy jest spółka cywilna, to również spółka cywilna, a nie tworzący ją wspólnicy, jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych w niej pracowników w myśl art. 4 pkt 2 lit. a u.s.u.s. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II UK 449/13, LEX nr 1451362). Sąd Najwyższy wskazał, że w nowszym orzecznictwie odstąpiono jednak od poglądu, że spółka cywilna może być pracodawcą. Obecnie dominuje pogląd kontestujący możliwość posiadania przez spółkę cywilną statusu pracodawcy w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy. Stroną postępowania o podleganie ubezpieczeniom społecznym i zapłatę składek powinien być zatem płatnik składek na te ubezpieczenia, czyli pracodawca. Skoro nie może nim być spółka cywilna, to status ten przysługuje wspólnikom. Decyzja organu rentowego nie może zostać wydana przeciwko spółce cywilnej, a jej doręczenie nie odbywa się w sposób określony w art. 45 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, a zatem w lokalu jej siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism.

Jak jednak wynika z akt sprawy zawiadomienie o zajęciu wierzytelności oraz tytuły wykonawcze zostały skierowane do samej spółki oraz do poszczególnych wspólników spółki w jednej przesyłce (do akt załączono jedno potwierdzenie odbioru). Zawiadomienie o wszczęciu odebrała jedynie B. S. W aktach brak dowodu doręczenia zawiadomienia o zajęciu do drugiego wspólnika spółki cywilnej.

Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Sądu, na etapie postępowania zakończonego zaskarżonym rozstrzygnięciem nie dochowano standardów prawidłowego procedowania.

W szczególności naruszono generalną dyrektywę procesową w zakresie należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Omawiana dyrektywa zwana "ogólną zasadą informowania" znajduje pełne zastosowanie nie tylko w ramach jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego, ale – poprzez odesłanie zawarte we wspomnianym wyżej art. 18 u.p.e.a., także na płaszczyźnie czynności procesowych postępowania egzekucyjnego. Jej adresatami są w szczególności organy podejmujące wszelkie władcze czynności wobec zobowiązanego.

Zgodnie z treścią art. 9 k.p.a. organy administracji powinny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ocena działania organ w zakresie odniesienia się do zarzutu strony, zgromadzenia materiału dowodowego potwierdzającego stanowisko organu oraz zaprezentowana przez ten organ argumentacja nakazują stwierdzenie, że organ nie sprostał zasadom jakie rządzą postępowaniem egzekucyjnym, wskazanym w art. 6, 7 oraz 107 § 3 na zasadzie ich obowiązywania zgodnie z art. 18 u.p.e.a.

W związku z powyższym Sąd uznał, że organ wydał zaskarżone postanowienie przedwcześnie, z naruszeniem art. 6, 7, 9 i 107 § 3 k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. To zaś sprawia, że treść takiego rozstrzygnięcia nie poddaje się kontroli Sądu pod względem jego zgodności z przepisami prawa. Uniemożliwia także odniesienie się do sformułowanych w skardze zarzutów.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni wyrażoną w niniejszym wyroku ocenę prawną, a następnie podejmie przewidziane prawem kroki prawne celem nadania sprawie odpowiedniego biegu. Dalszego wyjaśnienia wymaga prawidłowość rozliczenia wpłat skarżących, czy należności na które zostały zaksięgowane środki nie były przedawnione lub też, czy dotyczyły należności innego podmiotu aniżeli spółka.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c p.p.s.a., w zw. z art. 6, 7, 9, i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w pkt I wyroku.

O należnych skarżącemu kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika w osobie radcy prawnego: 480 zł - ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, do czego uprawnia art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.