Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1318/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1318/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 stycznia 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jakub Makuch (spr.), Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski, WSA Janusz Kasprzycki, Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2023 r., sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 czerwca 2023 r. nr SKO-NP-4115-148/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W. S. (dalej "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 16 czerwca 2023 r. (znak SKO-NP-4115-148/23) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy G. z 24 marca 2023 r. (znak: DŚR.5231.223.SP.2023) o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 20.02.2023 r. skarżąca wniosła do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem pracy zawodowej spowodowanym opieką nad matką, A. W. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 17.05.2017 r., matka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności (do 31.05.2021 r.), a niepełnosprawność ta uwarunkowana jest chorobami neurologicznymi oraz dysfunkcją narządu ruchu (symbole: 10-N i 05-R). Z orzeczenia tego wynika również, iż niepełnosprawność u matki skarżącej istnieje od 51-go roku życia, a ustalony, znaczny stopień tej niepełnosprawności występuje od 12.04.2017 r. Lekarz orzecznik KRUS orzeczeniem z 10.05.2022 r. stwierdził trwałą niezdolność matki skarżącej do samodzielnej egzystencji.

W toku wywiadu środowiskowego ustalono, że niepełnosprawna cierpi na padaczkę, zaburzenia depresyjne, początki choroby Alzheimera, cukrzycę, zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne. Jest po krwotoku śródmiąższowym z niedowładem prawej strony. Osoba ta – jak zapisał pracownik socjalny – wymaga pomocy w wielu czynnościach dnia codziennego i samodzielnie nie jest w stanie funkcjonować. W wywiadzie odnotowano, że skarżąca ma dwóch braci, którzy nie są w stanie opiekować się matką z uwagi na pracę zawodową (brat D.), zaś brat S. – także z uwagi na stan zdrowia. Zakres opieki realizowanej przez skarżącą obejmuje: przygotowanie posiłków, sprzątanie, robienie prania, załatwianie spraw urzędowych, utrzymanie higieny osobistej matki.

Wskazaną wyżej decyzją z 24.03.2023r., organ I instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca od 2018 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką sprawowaną nad matką. Organ przytoczył przywołane wyżej ustalenia wywiadu środowiskowego, a następnie stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (uzależniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od momentu powstania niepełnosprawności osoby podlegającej opiece).

W odwołaniu skarżąca podała, że wydane rozstrzygnięcie nie uwzględnia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13, którym stwierdzono niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Organ odwoławczy decyzją z 16.06.2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium zwracając uwagę na wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdziło, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczenia rodzinnych nie może aktualnie stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej wywodziło, że w sprawie ustaleniu podlegało jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zwróciło uwagę, że z przeprowadzonego 8.03.2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż niepełnosprawna mieszka z synem S. Jest ona osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, leczy się z powodu wielu chorób przewlekłych, tj. na padaczkę, zaburzenia depresyjne, ma zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne, nieprawidłową glikemię, początki Alzheimera. Ma ona także niedowład prawej strony z uwagi na udar, który przeszła. W związku z powyższym osoba ta wymaga opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, a pomoc tę zapewnia skarżąca. Kolegium Odwoławcze podało, że skarżąca nie mieszka w tej samej miejscowości, w której mieszka jej matka, a mimo tego pomaga we wszystkich czynnościach dnia codziennego, tj.: w przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu, praniu, załatwianiu lekarstw i wizyt lekarskich oraz w sprawach urzędowych, zakupach, utrzymaniu higieny osobistej. Kolegium wskazywało, że - jak ustalono – skarżąca sprawuje opiekę nad matką całodobowo i jest jedyną osobą, która może zapewnić opiekę 24 godziny na dobę. Jak wynika z oświadczenia odwołującej się – jej brat S., który mieszka wraz z matką, nie jest w stanie się nią opiekować ze względu na pracę zawodową i własny stan zdrowia, zaś drugi brat (D.) mieszka pod Warszawą, pracuje, odwiedza matkę dwa razy w roku.

W ocenie organu odwoławczego, z zaprezentowanych wyżej ustaleń nie można wnioskować, aby zakres opieki jaki wykonuje skarżąca względem niepełnosprawnej matki był tego rodzaju, że uniemożliwiałby podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie sposób – wg Kolegium Odwoławczego - przyjąć, iż odwołująca się stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która to opieka ma być trwała. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, robienie zakupów, dawkowanie lekarstw, zapewnienie dostępu do usług medycznych oraz innych instytucji - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką np. nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo, czy prowadzący gospodarstwo rolne. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Z ustaleń organu l instancji nie wynika, że matka odwołującej się jest osobą obłożnie chorą (leżącą) i niekontaktową. Ponadto, niepełnosprawna pod nieobecność skarżącej pozostaje sama w domu, albowiem syn, z którym mieszka, pracuje zawodowo. Akcentował organ II instancji, że na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, a tym samym uznać należy, iż nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego. Z powyższego wynika, iż zakres świadczonej opieki pozwala niepełnosprawnej na samodzielne funkcjonowanie w odrębnym niż skarżąca miejscu zamieszkania.

Nadto, SKO w Nowym Sączu zwróciło uwagę, że w sprawie ustalono, iż oprócz skarżącej zobowiązanymi do alimentacji niepełnosprawnej są pozostałe jej dzieci, tj.: synowie S. oraz D. Z ustaleń organu l instancji oraz ze złożonych przy wniosku inicjującym postępowanie pisemnych oświadczeń tych osób wynika, iż S. (zamieszkały wraz z matką) pracuje na gospodarstwie rolnym i z tego tytułu opłaca składkę KRUS, jak też pracuje na umowę zlecenia w miejscowej straży pożarnej jako konserwator. Z tego powodu nie może się opiekować matką. Z kolei drugi syn mieszka wraz ze swoja rodziną pod Warszawą, tam też pracuje, a w związku z powyższym nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawna matką. SKO akcentowało, że u żadnej ze wskazanych wyżej osób nich nie ma przeszkód - które świadczyłyby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mających charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Tymczasem - jak wskazują zasady doświadczenia życiowego - w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad rodzicami, aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki mieszka w innej miejscowości, prowadzi gospodarstwo rolne, czy pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe, w jej ocenie, nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne - nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Jak podkreśliło SKO, kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Wypełnienie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać przy tym na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobą uprawnioną. Stąd też, jeżeli pozostałe dzieci niepełnosprawnej, z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w.w. sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich, np. skarżąca, zaś koszty związane z tą opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci niepełnosprawnej. Zwrócono też uwagę, iż w ramach polityki społecznej prowadzonej przez Państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym jej zakresie czasowym.

W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nietrafne przyjęcie, że dzieci niesprawujące opieki nad matką powinny pokryć koszty związane z opieką, co wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 7, 77 par. 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, że skarżąca mieszka w innej miejscowości niż matka i że faktyczny zakres opieki nie uniemożliwia jej podjęcia pracy, a nadto że nie sprawuje ona stałej i nieprzerwanej opieki nad matką.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonych decyzji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca mieszka na tej samej posesji co jej matka, tyle że w odrębnym budynku, a nieruchomości te mają wspólne podwórze. Odnośnie zakresu opieki skarżąca akcentowała, że jej matka jest chora na padaczkę, cukrzycę, Alzheimera i ma zmiany zwyrodnieniowe. Ma ona tez niedowład prawej strony ciała z uwagi na przebyty udar. Podała, że czynności opiekuńcze są absorbujące. Takie czynności jak higiena osobista i podawanie leków są wykonywane rano, w południe i wieczorem, a żadnej z tych czynności matka nie jest w stanie sama zrobić. Skarżąca akcentowała, że żaden z jej braci nie jest w stanie wykonywać opieki. Według skarżącej, przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie przewiduje tego, że występowanie więcej niż jednego krewnego zobowiązanego do alimentacji osoby niepełnosprawnej wyłącza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę sprawującą opiekę.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten narusza przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrolowana decyzja podlegała zatem uchyleniu, stosownie do art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634; dalej p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.) Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Podkreślić trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki.

Przedstawione wyżej, ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazują, że nieuprawnione jest utożsamianie dopuszczalności nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze stwierdzeniem jedynie faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bez uwzględniania przesłanki nieodzowności rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania pracy) – spowodowanej tą właśnie opieką. Jak przy tym akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Zatem, dysponowanie przez niepełnosprawnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności samo przez się nie wyklucza, ani nie znosi powinności badania – w kontekście sygnalizowanego wyżej związku przyczynowego – jaki jest zakres czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez wnioskodawcę i czy w okolicznościach danej sprawy rzeczywiście zakres ten uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Prezentację motywów przyjętego przez Sąd rozstrzygnięcia poprzedzić jednak należy stwierdzeniem, że trafnie SKO w Nowym Sączu w wydanej w tej sprawie decyzji, zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze, wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, zasadniczą kwestią sporną w kontrolowanej sprawie było to, czy występował związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez skarżącą zatrudniania (pracy zarobkowej), a opieką sprawowaną nad matką. Argumentami organu odwoławczego mającymi przemawiać za brakiem istnienia tego związku były:

1. fakt, że poza skarżącą są inne jeszcze osoby zobowiązane do opieki nad niepełnosprawną (tj. dwóch jej synów) oraz

2. ocena zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, mającego ograniczać się do zwykłych czynności dnia codziennego;

W zakresie pierwszej ze wskazanych wyżej okoliczności przywołanych w motywach organu odwoławczego należy wskazać, że Sąd orzekający w tej sprawie podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, czy wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22). Odnośnie do argumentu orzekającego SKO, że poza skarżącą są inne jeszcze osoby zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnej matki (dwóch jej synów) dostrzec jednakże trzeba, że przywołany argument był w realiach kontrolowanej sprawy o tyle nieuprawniony, że ustalenia w tym względzie opierają się jedynie tylko na złożonych na piśmie, przy wniosku inicjującym postępowanie, lapidarnych oświadczeniach braci skarżącej wskazujących na niemożność ich współpartycypacji w opiece nad matką z uwagi na pracę zawodową, jak też z uwagi na odległość dzielącą od matki (brat skarżącej D.) oraz stan zdrowia (brat S.). Stwierdzić jednak należy, że w sprawie nie podjęto jakichkolwiek kroków celem ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinno-dochodowej rodzeństwa skarżącej, nie wysłuchano tych osób, jak też nie odebrano od nich oświadczeń, co do okoliczności mogących rzutować na istnienie obiektywnych przeszkód do udziału w opiece nad rodzicem. Dostrzec przy tym należy, że kierowane do skarżącej pismo organu I instancji z 13.03.2023 r. (k. 38) wskazywało na możliwość wypowiedzenia się skarżącej co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Pismo to nie przywoływało jednak treści art. 79a k.p.a. Zgodnie zaś z treścią § 1 tego przepisu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Paragraf 2 tego przepisu przewiduje, że w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Podkreślić trzeba, że organ odwoławczy przyjmując odmienne od organu I instancji motywy rozstrzygnięcia tej sprawy, zobowiązany był do zastosowania cytowanego wyżej art. 79a k.p.a. i poinformowania skarżącej o tym, że nie wykazała ona, iż po stronie pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej nie występują obiektywne przeszkody w możliwości ich partycypacji w opiece, co z kolei spowoduje wydanie decyzji nieuwzględniającej wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwie więc brak poprawnego zastosowania przez organ odwoławczy przepisu art. 79a k.p.a. - mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, skoro skarżąca, będąc należycie pouczona, mogła jednak wykazać spełnienie okoliczności decydujących – zdaniem organu – o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. W powyższym aspekcie dostrzec należy, iż w aktach administracyjnych dwukrotnie pojawia się informacja, że brat skarżącej S. – choruje i stan jego zdrowia ma być także (poza pracą) powodem niemożności we współpartycypacji w opiece nad matką. Schorzenia te nie zostały ustalone, ani tym bardziej odniesione do miarodajnej w sprawie kwestii. O drugim bracie skarżącej z akt wiadomo tylko tyle, że mieszka pod Warszawą i pracuje. Żadnych bliższych danych indywidualizujących jego sytuację odnoszoną do ewentualnej niemożności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego względem matki – organ nie ustalił, ani w wyniku czynności podejmowanych z urzędu, ani w wyniku stosownego wezwania strony zainteresowanej wynikiem postępowania. Reasumując powyższe stwierdzić trzeba, że skoro w postępowaniu nie poczyniono dokładnych ustaleń w sygnalizowanym wyżej zakresie (tj. istnienia obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki przez rodzeństwo skarżącego), opierając się w tym względzie na pisemnych, lapidarnych treściach, to nie sposób też było kategorycznie uznawać, że przeszkody te w istocie nie występują. Zanegowanie istnienia związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. z powodu braku obiektywnych przeszkód leżących po stronie rodzeństwa wnioskodawcy w możliwości ich partycypacji w opiece nad niepełnosprawnym – winno opierać na jednoznacznych w tym względzie ustaleniach i kompleksowych ocenach. Takich ustaleń i ocen w kontrolowanej sprawie jednak nie przeprowadzono. W tym też aspekcie organ odwoławczy ponownie prowadzący postępowanie winien zastosować cytowany wyżej art. 79a k.p.a., a nadto rozważyć celowość wdrożenia przewidzianego art. 136 par. 1 k.p.a. dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w tej sprawie.

W zakresie drugiego z przywołanych przez organ odwoławczy motywów rozstrzygnięcia (zakres opieki skarżącej nad matką) – oceny zaprezentowane przez organ odwoławczy uznać należało za niewystarczające. Podkreślić bowiem trzeba, że o zakresie celowej opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna decyduje stan jej zdrowia. Akta sprawy naprowadzają na rodzaje schorzeń występujących u niepełnosprawnej: padaczka, zaburzenia depresyjne, Alzheimer, a więc choroby o podłożu neurologicznym. Żaden z orzekających organów administracji nie kwestionował istnienia tych schorzeń. Zauważyć należy przy tym, że uwarunkowania neurologiczne stanowią jedną z przyczyn niepełnosprawności matki skarżącej wskazaną w uzyskanym orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności (symbol 10-N). Poza wyżej wskazanymi chorobami, niepełnosprawna choruje także na cukrzycę, zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne i ma niedowład prawej części ciała. Organ odwoławczy formułując stanowisko, iż zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką ogranicza się do zwykłych czynności dnia codziennego, nie zaprezentował ocen ani rozważań uwzględniających bezspornie ustalone w postępowaniu dysfunkcje zdrowotne niepełnosprawnej, w tym obejmujące wskazaną wyżej sferę neurologiczną. Jak natomiast akcentowano na wstępie uzasadnienia, to właśnie stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, a w tym zawiera się także specyfika chorób którymi ta osoba jest obciążona - przekłada się na ocenę tego, czy jest ona zależna od opiekuna w takim zakresie, że czas potrzebny na zaspokojenie jej nieodzownych potrzeb – uzasadnia przyjęcie całkowitej rezygnacji opiekuna z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Specyfika przy tym takich chorób jak Alzheimer, padaczka, czy depresja – jest odmienna od uwarunkowań zdrowotnych osób np. obłożnie chorych (leżących). Tego aspektu (specyfiki chorób matki skarżącej odnoszonej do celowej w tym przypadku opieki) niezasadnie nie zbadał organ odwoławczy przyjmując, bez dostatecznych rozważań, że zakres czynności opiekuńczych skarżącej jest w istocie niewielki, skoro skarżąca z matką nawet nie mieszka. Jak przy tym wskazywano w skardze, skarżąca mieszka, co prawda oddzielnie od matki, jednakże jej dom, położony jest na tej samej posesji, co nieruchomość zajmowana przez niepełnosprawną. Taka natomiast odległość, bez wątpienia nie stoi na przeszkodzie efektywnemu sprawowaniu opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W przedstawionym wyżej zakresie, ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy uzupełni rozważania i oceny, odnosząc zakres czynności opiekuńczych skarżącej do bezspornie stwierdzonego stanu zdrowia jej niepełnosprawnej matki. Organ odwoławczy, o ile uzna to za konieczne, rozważy także potrzebę przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w tej sprawie, jeżeli przyjmie, że zakres deklarowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych może nie być pełny z uwagi na ustalony rodzaj schorzeń niepełnosprawnej matki.

Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 79a k.p.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie uwzględnić przedstawione wyżej rozważania i oceny.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634).