Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 601/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi B. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2023 r., w wyniku rozpatrzenia wniosku B. J.(dalej: "skarżąca", "zobowiązana") o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. [...]; dalej także: "Zakład", "organ odwoławczy", "ZUS") na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.

z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej "kpa"), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.; dalej: "u.s.u.s.") utrzymał w mocy decyzję własną (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.; dalej także: "Zakład", "organ") z [...] maja 2023 r.

o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Wnioskiem z 17 lutego 2023 r. skarżąca wystąpiła o umorzenie części zadłużenia z tytułu składek, to jest należności za okres od 1 stycznia 1999 r. w postaci odsetek od nieopłaconych składek w łącznej kwocie 20 670,00 zł, którą składają się odsetki z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od 11.2001 r. do 02.2004 r.

w kwocie 16 804,00 zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 2 760,00 zł za okres od 11.2001 r. do 02.2004 r. oraz składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 1 106,00 zł. Poinformowała jednocześnie, że złożyła również wniosek o rozłożenie na raty należności głównej. Dodała, że część zadłużenia została już umorzona, jednak sytuacja osobista i materialna nie uległa poprawie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] maja 2023 r. nr [...] odmówił skarżącej umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazał, iż należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na koncie płatnika skarżącej figurują wyłącznie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników i niniejszej sprawie zastosowanie znajduje jedynie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przesłanki te zostały wyczerpująco określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia sytuacji innych niż wymienione

w art. 28 u.s.u.s.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, że aktualnie pobiera emeryturę w wysokości około 1.360,00 zł. Oświadczyła, że koszty związane

z jej leczeniem wynoszą aktualnie miesięcznie około 650,00 zł, a koszty opłat eksploatacyjnych aktualnie wynoszą ok. 1.400 zł. Podkreśliła, że niezależnie od jej sytuacji majątkowej i rodzinnej, Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wydał

w stosunku do niej decyzję o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie przepisów, na które ZUS powołuje się w swojej decyzji.

ZUS, powołaną na wstępie decyzją z [...] czerwca 2023r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2023r. podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na wstępie przedstawił stan faktyczny sprawy, w którym ustalono między innymi, że skarżąca: 1 października 2006 r. strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej ([...]); obecnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.060,67 zł, z którego dokonywane są potrącenia z tytułu egzekucji administracyjnej w wysokości 515,16 zł; nie widnieje jako właścicielka żadnej nieruchomości, ani pojazdu; postępowanie egzekucyjne na rzecz przedmiotowych należności prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego; ma córkę M. G. oraz syna K. J.; mąż skarżącej W. J. obecnie pobiera świadczenie emerytalne; 17 lutego 2023 r. zwróciła się z wnioskiem o rozłożenie na raty należności z tytułu składek; Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z 16 czerwca 2023 r. poinformował, że rozpatrzył wniosek zgodnie z propozycją skarżącej, tj. spłaty w 11 ratach po 400,00 zł miesięcznie (plus opłata prolongacyjna).

Następnie organ odwoławczy wywiódł, że niezbędnym warunkiem wydania przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) jest jednoznaczne stwierdzenie, że należności objęte wnioskiem są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Stwierdził w tym względzie, że organ I instancji prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami u.s.u.s. Celem rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi na specyfikę zadłużenia, które dotyczy należności

z tytułu odsetek od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, zdaniem organu odwoławczego wniosek strony może zostać rozpoznany tylko w oparciu o wystąpienie elementu całkowitej nieściągalności długu.

Wskazał, że w świetle art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności

z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone

w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Wskazane w tych przepisach przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W tym względzie wskazał, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn,

o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej, jednak pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.060,67 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne w wysokości 515,16 zł; ponadto posiada również następców prawnych: męża W. J. oraz córkę M. G. i syna K. J.;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość należności z tytułu składek, o których umorzenie strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z 22 grudnia 2022 r. nr [...] umorzył prowadzone w stosunku do skarżącej postępowanie egzekucyjne ze względu na bezskuteczność egzekucji. W uzasadnieniu NUS oświadczył, że w trakcie postępowania egzekucyjnego dokonał zajęcia rachunku bankowego skarżącej oraz zwrotu podatku - zajęcia te okazały się nieskuteczne. Dokonał również zajęcia świadczenia emerytalnego i ten środek okazał się skuteczny. NUS zaznaczył, że ustalono, że skarżąca nie posiada innych rachunków bankowych, nie posiada nieruchomości, ani pojazdu. Nie podjęła również stałego zatrudnienia.

W związku z tym, jedynym skutecznym środkiem jest zajęte świadczenie emerytalne,

z którego miesięcznie egzekwuje 448,75 zł. NUS wyjaśnił, że zaległości strony na

20 grudnia 2022 r. wynosiły 151.338,59 zł. Aby egzekwować taką kwotę przy założeniu, że dalsze odsetki nie będą wzrastać potrzeba będzie w zaokrągleniu 336 miesięcy, co daje 28 lat. Strona miała na dzień wydania postanowienia [...] lata, w 2021 r. przeciętne trwanie życia kobiet to 80 lat. Z tej analizy wynikało, że mając na uwadze kwotę do wyegzekwowania wraz z odsetkami, która będzie wzrastać nie jest możliwe, aby zaległość została wyegzekwowana w całości. W związku z tym postanowiono

o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w części, a pozostałą część tytułów wykonawczych pozostawiono do egzekucji.

Zdaniem ZUS, niniejsze postanowienie nie może stanowić podstawy umorzenia przedmiotowych należności. Po pierwsze przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z przepisu tego wynika bowiem, że przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W przypadku czynności w postaci postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane w tym przedmiocie orzeczenie musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Po drugie Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne, z uwagi na fakt, że nie było możliwe wyegzekwowanie należności w całości ze względu na zbyt wysoką kwotę zadłużenia. Obecnie sytuacja się zmieniła. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył stronie część zadłużenia, w związku z tym kwota zaległości uległa znacznemu zmniejszeniu. Zdaniem ZUS prowadzona egzekucja pozwoli ca całkowite wyegzekwowanie należności

w obecnej wysokości;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - wobec zadłużenia na koncie strony postępowanie egzekucyjne prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego. W wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wpływają regularne wpłaty na poczet należności z tytułu składek. Nie jest oczywiste zatem, że

w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ strona pobiera świadczenie emerytalne, które stanowi skuteczne źródło egzekucji.

Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Przytoczone powyżej przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Organ odwoławczy zaznaczył, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności. Nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona została całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia.

Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Wskazał w tym miejscu, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

W konsekwencji ZUS uznał, że wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zgromadził bowiem materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją ocenę opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji.

Organ gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej. Dlatego, zdaniem organu odwoławczego argumenty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mogły zostać uwzględnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że nie zostały wypełnione ustawowe przesłanki pozwalające na umorzenie należności opisanych

w pkt 1 decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2022 r.

Nr [...], podczas gdy zgodnie z postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] grudnia 2022 r. umorzono prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne ze względu na bezskuteczność egzekucji, podając za podstawę bezskuteczności art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji, stanowiącym o umorzeniu w przypadku stwierdzenia, że

w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co stanowi podstawę do umorzenia należności zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Niezależnie od zarzutu przedawnienia należności, zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła całkowite pominięcie okoliczności sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej przy ocenie zasadności umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przy wydaniu bowiem zarówno zaskarżonej, jak

i poprzedzającej ją decyzji organu doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sporem w sprawie objęta jest zasadność odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż zadłużenie, o którego umorzenie skarżąca wnosi dotyczy należności z tytułu odsetek od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, które mogą być umorzone tylko w przypadku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Nie dopatrując się wystąpienia w sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności uznając, iż zadłużenie jest wymagalne i nie jest przedawnione Zakład odmówił umorzenia wskazanych w decyzji z dnia 9 maja 2023 r. należności.

Zdaniem skarżącej wbrew twierdzeniu Zakładu w sprawie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzący postępowanie egzekucyjne wydał postanowienie o jego umorzeniu powołując się na bezskuteczność egzekucji, o której mowa w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uwagi na to, iż przepis ten odwołuje się do okoliczności nie uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne uznała, że została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Stwierdziła zatem, że uzasadnione jest rozpatrzenie sprawy przez pryzmat możliwości dokonywania zajęć egzekucyjnych oraz realnej spłaty zadłużenia. Wskazała również na przedawnienie należności.

Odnosząc się do tak zakreślonego przedmiotu sporu wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko

w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, który dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Stosownie do art. 32 u.s.u.s., do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, m.in. w zakresie stosowania ulg

i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z niekwestionowanych twierdzeń Zakładu wynika, iż zadłużenie, o którego umorzenie skarżąca wnosi dotyczy należności z tytułu odsetek od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, stąd wniosek został rozpoznany w oparciu o art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s.

W ocenie Sądu merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony

o umorzenie należności może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących czyli takich do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi zatem istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji gdy zobowiązania nie ma, bo np. wygasło wskutek przedawnienia. W przypadku złożenia wniosku o umorzenie składek lub też odsetek pierwszą czynnością organu rentowego winno być zatem wyjaśnienie czy należności te istnieją czy też wygasły bo uległy przedawnieniu.

W sytuacji gdyby okazało się, że choćby część należności objętych wnioskiem strony uległa przedawnieniu to oznaczałoby, że zobowiązanie z tytułu składek w tym zakresie przestało istnieć i w tej części organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 k.p.a. (por. wyrok WSA w Lublinie z 10 marca 2020 r., III SA/Lu 660/19; wyrok WSA w Kielcach z 20 lutego 2020 r., I SA/Ke 487/19; wyrok WSA w Łodzi z 20 grudnia 2019 r., III SA/Łd 714/19, wszystkie opubl. CBOSA).

Skoro przedmiotem niniejszej sprawy było żądanie skarżącej dotyczące umorzenia odsetek od zaległości składkowych za okres od listopada 2001 r. do lutego 2004 r., to podstawowym obowiązkiem organu było ustalenie, czy objęte żądaniem umorzenia należności są nadal wymagalne czy też się przedawniły. Powyższe winno znaleźć odzwierciedlenie nie tylko w uzasadnieniu decyzji, ale również w przekazanych przez organ Sądowi aktach administracyjnych sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych dostrzega powyższa konieczność, albowiem w decyzji z dnia [...] maja 2023 r. wydanej w pierwszej instancji przywołuje regulacje dotyczące przedawnienia, wskazując także na okoliczności, które spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Wywody zawarte w ww. decyzji są jednak niepełne. Zauważyć bowiem należy, iż skarżąca we wniosku o umorzenie odsetek wskazuje na odsetki od składek za okres od listopada 2001 r. do lutego 2004 r., co może wskazywać na odsetki dotyczące wszystkich miesięcy tego okresu. W wydanych decyzjach brak jest argumentacji, która wskazywałaby na to, że odnośnie niektórych okresów odsetki nie występują. Jednocześnie w decyzji Zakładu z dnia [...] maja 2023 r. także posłużono się oznaczeniem okresu 11/2001 - 02/2004 lub 11/2001 - 01/2004. Tymczasem wykaz tytułów wykonawczych przedstawiony w uzasadnieniu, mający wykazać, iż należności nie zostały przedawnione pomija niektóre miesiące (06, 08, 09 2002 r.), nie odnosi się też do składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Akta nie zawierają także dokumentacji źródłowej, na którą powołuje się ZUS, pozwalającej na weryfikację twierdzeń zawartych w wydanych decyzjach. Nie zostało do akt dołączone także postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego

w G. z dnia [...] grudnia 2022 r., na które powołuje się Zakład.

Tym samym, stwierdzić należy, że kwestia ewentualnego przedawnienia składek, a w konsekwencji odsetek nie została wyjaśniona w sposób wystarczający. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał więc, że organ administracji naruszył przepisy postępowania, a mianowicie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, organ nie ustalił w sposób prawidłowy, pełny i poddający się kontroli sądowej wysokości należności, która została objęta wnioskiem o umorzenie. W szczególności nie zostały rozwiane wątpliwości co do przedawnienia zaległości, o których umorzenie wnioskowała skarżąca. Wobec niepełnych ustaleń w tym zakresie i braku dokumentacji dotyczącej postępowania egzekucyjnego - Sąd nie był w stanie zweryfikować twierdzeń dotyczących tej kwestii. Uchybienia te są zaś istotne, albowiem wpływają na upływ terminu przedawnienia, które organ był zobowiązany uwzględnić z urzędu.

ZUS miał natomiast obowiązek zgromadzić w aktach sprawy dowody na powyższe okoliczności i na ich podstawie dokonywać koniecznych do właściwego rozstrzygnięcia sprawy ustaleń. Obowiązkowi temu organ niewątpliwie uchybił. Oznacza to, że nie jest aktualnie możliwe dokonanie przez Sąd weryfikacji ustaleń i wniosków wyprowadzonych przez Zakład o wymagalności spornych należności. Decyzja ta uchyla się zatem spod kontroli Sądu w powyższym zakresie. Nie jest zaś rolą Sądu dokonywanie takich ustaleń za organ. Powyższe uchybienia uniemożliwiają dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległa przedawnieniu.

W ponownym postępowaniu organ winien uwzględnić rozważania zawarte

w niniejszym uzasadnieniu. Przede wszystkim wyjaśnić kwestię przedawnienia składek, od których odsetek umorzenia żąda skarżąca. Winien także ponownie ustalić jakie są terminy ich przedawnienia za poszczególne okresy, kiedy stały się one wymagalne oraz kiedy nastąpiła przerwa lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia i od kiedy termin ten biegnie dalej lub biegnie od nowa. Organ nie może przy tym poprzestać wyłącznie na przytoczeniu stosownych regulacji prawnych i przedstawieniu niepełnego wykazu tytułów egzekucyjnych. Powyższych ustaleń dokonać należy na podstawie dowodów, które należy zgromadzić w sprawie, czego wyrazem będzie ich obecność w aktach sprawy. Dopiero zaś w razie ustalenia, że nie upłynął termin przedawnienia ZUS dokona wnikliwej analizy wystąpienia przesłanek koniecznych dla prawidłowego rozpoznania wniosku złożonego w niniejszej sprawie. Dopiero w oparciu o tak dokonane ustalenia wyda rozstrzygnięcie w sprawie.

Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)

w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.