Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 603/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 271 pkt 2, art. 282 § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant Ewa Gmurczyk, , po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi T. S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2023 r., sygn. akt III FSK 3306/21, w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1759/19, w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 25 października 2019 r., nr 2401-IEW1.4123.29.2019.11 UNP: 2401-19-214028 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich oddala skargę o wznowienie postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 15 grudnia 2023 r., sygn. akt III FSK 3306/21, Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1759/19, w sprawie ze skargi T. S. (dalej również: Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 25 października 2019 r., nr 2401-IEW1.4123.29.2019.11 UNP: 2401-19-214028, w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

Wymienione wyroki oraz pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych, przywołane w niniejszym uzasadnieniu, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

Pismem z 15 maja 2024 r. Skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem tutejszego Sądu z 15 grudnia 2023 r., sygn. akt III FSK 3306/21, wnosząc o jego uchylenie, przyznanie kosztów postępowania ze skargi o wznowienie postępowania oraz przyjęcie, że nieważnością dotknięte jest postępowanie w okresie od niedoręczenia pełnomocnikowi M. S. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 24 sierpnia 2020 r. Wniesiono także o przeprowadzenie w sprawie dowodów:

a) ze świadków M. i B. S. w szczególności na wykazanie faktów: braku awizowania przesyłek niedoręczonych M. S.; nieprawidłowości w doręczeniach przesyłek w rejonie ul. [...] w G.; stałej kontroli zawartości pocztowej skrzynki oddawczej na nieruchomości w G. ul. [...]; stałego zamieszkiwania M. S. pod adresem w G. ul. [...]; niewyjeżdżania na dłuższy czas w okresach od pierwszych zawiadomień podanych na kopertach zawierających przesyłki do czasu pozostawania przesyłek w pocztowej placówce w G.; osoby stale doręczającej przesyłki polecone w rejonie ulicy [...],

b) z dokumentu w postaci pisemnego oświadczenia B. i M. S. z 15 kwietnia 2024 r. celem uprawdopodobnienia faktów wskazanych pod literą a) oraz faktów i twierdzeń zawartych w uzasadnieniu podstawy wznowienia.

Jako podstawę wznowienia Skarżący wskazał art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), podnosząc zarzut nieważności postępowania przed NSA, albowiem z powodu naruszenia przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym o doręczeniach przesyłek i zasad procedury, został pozbawiony możności działania w toku postępowania wywołanego skargą kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach.

Skarżący zwrócił uwagę, że skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego została złożona z zachowaniem trzymiesięcznego terminu liczonego od 28 lutego 2024 r., tj. dnia doręczenia do rąk M. S. odpisu wyroku NSA z 15 grudnia 2023 r.

W uzasadnieniu podstawy wznowienia Skarżący podniósł, że dopiero po zapoznaniu się z aktami sprawy o sygn. akt I SA/Gl 1759/19 w dniu 16 kwietnia 2024 r. w siedzibie WSA jego pełnomocnik powziął wiadomość, że trzy przesyłki sądowe -zawierające odpowiednio odpis wyroku WSA w Gliwicach z 24 sierpnia 2020 r. z uzasadnieniem w sprawie sygn. akt I SA/Gl 1769/19, odpis skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach i zawiadomienie NSA w sprawie o sygn. akt III FSK 3306/21 w przedmiocie skierowania sprawy na posiedzenie niejawne - zostały zwrócone przez operatora pocztowego, a na kopertach z przesyłkami znajdują się adnotacje, jakoby były one dwukrotnie awizowane i nie zostały odebrane przez M. S. działającego w charakterze pełnomocnika Skarżącego.

Pełnomocnik zaprzeczył, jakoby wskazane przesyłki były awizowane w dniach wynikających z adnotacji zmieszczonych na kopertach. W okresach od pierwszych dat wskazanych jako daty awizowania przesyłek do dat, w których przesyłki pozostawały w pocztowej placówce odbiorczej w G., pełnomocnik nigdzie na dłużej nie wyjeżdżał, codziennie był w domu. Także zamieszkująca stale pod tym samym adresem żona pełnomocnika i matka Skarżącego nigdzie na dłużej nie wyjeżdżała, zwykle przebywa w domu, a zatem było możliwe doręczenie przesyłek do jej rąk. Pełnomocnik jest przekonany, że niedoręczenie przesyłek nastąpiło na skutek nieprawidłowości w doręczeniu przesyłek przez pracowników Poczty Polskiej, co wcześniej zdarzało się kilkakrotnie. Zaznaczono, że pocztowa skrzynka oddawcza na posesji pełnomocnika jest w dobrym stanie, jednakże możliwym pozostaje, że osoba trzecia usunęła z niej awiza.

W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania podniesiono, że adnotacje poczty o umieszczeniu zawiadomień (awizo) o przesyłkach w skrzynce pocztowej są błędne. Zarówno WSA, jak i następnie NSA błędnie przyjęły, że wskazane przesyłki zostały skutecznie doręczone Skarżącemu do rąk jego pełnomocnika. Brak doręczenia jest następstwem nieprawidłowości w doręczeniach ze strony Poczty Polskiej oraz nieprecyzyjnego oznaczenia na kopercie zawierającej przesyłkę z NSA jej adresata. Zdaniem Skarżącego, w sprawie zachodzą podstawy do przyjęcia, że został on pozbawiony możności obrony swoich praw w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach.

W zakreślonym ustawowo terminie organ nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania sądowego nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania, z zastrzeżeniem, że uprawnienie to doznaje wyłączenia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.

W świetle art. 281 p.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. W myśl art. 280 § 1 p.p.s.a. warunkami dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania są wniesienie jej w terminie oraz oparcie na ustawowej podstawie wznowienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, oba wskazane warunki Skarżący spełnił - skargę inicjującą niniejsze postępowanie wniesiono w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym Strona odebrała odpis wyroku tutejszego Sądu wraz z uzasadnieniem, zaś jako podstawę żądania wskazano okoliczność pozbawienia możności działania przed tutejszym Sądem wobec braku wiedzy o toczącym się postępowaniu będącego wynikiem naruszenia przepisów procesowych o doręczeniach przesyłek sądowych.

Przechodząc do oceny zasadności skargi o wznowienie postępowania, należy zauważyć, że hipoteza art. 271 pkt 2 p.p.s.a. wymusza zaistnienie korelacji pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania, z jednoczesnym dokonaniem zastrzeżenia, że chodzi o związek przyczynowy o ścisłym charakterze. Oznacza to, że tylko bezpośrednia i wyłączna przyczyna pozbawienia strony możności działania w postaci naruszenia przepisów prawa, niezawinionego przez stronę, a będącego wynikiem nieprawidłowego procedowania sądu, może stanowić skuteczną podstawę wznowienia, o której mowa w komentowanym przepisie. Skoro pozbawienie strony możności obrony swoich praw musi nastąpić wskutek naruszenia przepisów prawa, należy wykluczyć subiektywne okoliczności tego pozbawienia. Może ono nastąpić tylko z winy sądu bądź innego podmiotu biorącego udział w tym postępowaniu. Co przy tym istotne, występowanie w sprawie związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem procedury kształtującej tok postępowania a brakiem realizacji przez stronę uprawnień procesowych, jako przesłanka zawarta w hipotezie przywołanej normy, musi być przedmiotem dowodzenia, zaś zainteresowana strona winna wykazać się odpowiednią inicjatywą dowodową i zaoferować sądowi materiał, na podstawie którego możliwym będzie ustalenie jego występowania.

W rozpoznawanej sprawie Skarżący podniósł zarzut nieważności postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym z powodu naruszenia przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowiących o doręczeniach przesyłek, w wyniku czego został pozbawiony możności działania w toku postępowania wywołanego skargą kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Zdaniem Strony, zarzucany błąd w toku doręczania przesyłek sądowych dotyczył przesyłek zawierających odpowiednio odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zapadłego w sprawie, odpis skargi kasacyjnej od tego orzeczenia wywiedzionej oraz zawiadomienie o terminie posiedzenia wyznaczonego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Jak wynika z analizy akt sprawy, wszystkie wskazane przesyłki zostały uznane za doręczone w trybie doręczenia zastępczego. Konstrukcja fikcji doręczenia, o którym mowa w art. 73 § 1-3 p.p.s.a., zakłada domniemanie faktyczne wykonania przez podmiot doręczający obowiązków tam wskazanych. Domniemanie to jest wzruszalne, może być obalone, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością lub że warunki te nie miały miejsca. Wbrew argumentacji skargi o wznowienie w sprawie nie doszło do naruszenia procedury w zakresie doręczenia przesyłek sądowych zarówno przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym. Korespondencja sądowa od początku zainicjowania sprawy przed Sądem pierwszej instancji kierowana była do ojca Skarżącego, który sporządził skargę i działał - stosownie do art. 35 § 1 p.p.s.a. - jako jego pełnomocnik na podstawie pełnomocnictwa procesowego z 12 lutego 2020 r., nadesłanego pismem z 2 marca 2020 r. W realizacji dyspozycji art. 67 § 5 p.p.s.a. od tej daty pisma kierowane były do pełnomocnika na adres wskazany przezeń w skardze. W toku postępowania pełnomocnik nie sygnalizował zmiany adresu do doręczeń.

Przesyłkę zawierającą odpis wyroku wraz z uzasadnieniem nadano 5 października 2020 r. Pierwsza awizacja miała miejsce 7 października 2020 r., powtórna zaś 15 października 2020 r. Potwierdzają to podpisy i pieczęcie Urzędu Pocztowego umieszczone na znajdującej się w aktach kopercie. Jak wynika z informacji listonosza umieszczonej na druku potwierdzenia doręczenia, przesyłkę pozostawiono w placówce pocztowej UP G. 7 października 2020 r., o czym umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej. Przesyłkę zwrócono jako niepodjętą w terminie 22 października 2020 r. Doręczenie zastępcze spełniało wszystkie elementy procedury, zatem zasadnie zarządzeniem z 3 listopada 2020 r. uznano przesyłkę za doręczoną 21 października 2020 r.

Przesyłkę zawierającą odpis skargi kasacyjnej organu nadano do pełnomocnika Skarżącego 14 grudnia 2020 r. Pierwsza awizacja miała miejsce 17 grudnia 2020 r., powtórna - 28 grudnia 2020 r. Przesyłkę pozostawiono w placówce pocztowej UP G. 17 grudnia 2020 r., a następnie zwrócono jako niepodjętą 4 stycznia 2021 r. Dane te wynikają z podpisów i pieczęci Urzędu Pocztowego oraz informacji listonosza umieszczonej na druku potwierdzenia doręczenia. Prawidłowo zarządzeniem z 19 stycznia 2021 r. WSA w Gliwicach uznał przesyłkę za doręczoną 31 grudnia 2020 r.

Przesyłkę zawierającą zawiadomienie o składzie orzekającym i terminie posiedzenia przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nadano 24 października 2023 r. Pierwsza awizacja miała miejsce 27 października 2023 r., powtórna natomiast 6 listopada 2023 r. Przesyłkę pozostawiono w placówce pocztowej UP G. 27 października 2023 r., o czym umieszczono zawiadomienie w drzwiach adresata, a następnie zwrócono jako niepodjętą 13 listopada 2023 r. Mając na uwadze, że doręczenia zastępczego dokonano w sposób prawidłowy, zarządzeniem z 20 listopada 2023 r. uznano przesyłkę za skutecznie doręczoną 10 listopada 2023 r. Powyższe informacje wynikają również z danych zawartych na internetowej stronie Poczty Polskiej S.A. w ramach śledzenia przesyłek.

Rozpoznając skargę o wznowienie postępowania, należało stwierdzić, że ówczesnemu pełnomocnikowi Skarżącego skutecznie doręczono sporne przesyłki, zaś Skarżący nie zaoferował wiarygodnych przeciwdowodów umożliwiających poddanie w wątpliwość takiego stanu i obalenia fikcji doręczenia z art. 73 p.p.s.a., w szczególności nie przeprowadził procedury reklamacyjnej u operatora pocztowego. W przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi pocztowej istnieje możliwość zainicjowania przez zainteresowanego usługobiorcę postępowania reklamacyjnego w trybie art. 92 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz.U. z 2023 r. poz. 1640 ze zm.) i § 1-6 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej (Dz.U. z 2019 r. poz. 474) celem wyjaśnienia dostrzeżonych uchybień. Powyższe nabiera szczególnego znaczenia, ilekroć z okoliczności potencjalnego niewykonania lub nienależytego wykonania usługi pocztowej strona zamierza uchylić się od negatywnych skutków, jakie zdarzenie to wywołuje w sferze jej sytuacji procesowej. Brak zainicjowania procedury reklamacyjnej lub niewykazanie jego przeprowadzenia uniemożliwia skuteczne obalenie domniemania z art. 73 § 4 p.p.s.a. Skarżący tymczasem nie sprostał ciążącemu nań obowiązkowi wykazania podnoszonych uchybień, czyniąc przedmiotem inicjatywy procesowej niepoparte dowodami oświadczenia o nieotrzymywaniu awiz pocztowych. Zawarty w treści skargi wniosek dowodowy w zakresie dowodu ze świadka należało uznać za niedopuszczalny. Na mocy odesłania zawartego w art. 276 p.p.s.a. w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi o wznowienie do postępowania dowodowego zastosowanie znajduje art. 106 § 3-5 p.p.s.a. wyznaczający granice dozwolonej inicjatywy dowodowej tak zainteresowanej strony, jak również sądu w przypadku działania z urzędu, wykluczając możność korzystania z osobowych źródeł dowodowych. Podobnie za niedozwolony należało uznać dowodów z dokumentu w postaci pisemnego oświadczenia B. i M. S. jako stanowiący w istocie dowód ze świadka na piśmie, co również w świetle dyspozycji art. 106 § 3 p.p.s.a. nie mogło zostać uwzględnione.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powoływana przez Skarżącego przesłanka wznowienia postępowania w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła, co przesądzało o nieskuteczności wniesionego środka zaskarżenia. Sporne przesyłki zostały przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego do należycie umocowanego pełnomocnika strony i na adres przezeń wskazany w skardze. Znajdujące się w aktach sprawy koperty są prawidłowo ostemplowane i opatrzone właściwymi adnotacjami doręczyciela.

Przez wzgląd na ogół zaprezentowanej argumentacji skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego należało jako merytorycznie niezasadną oddalić na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a.

s. Paweł Borszowski s. Krzysztof Winiarski s. Krzysztof Przasnyski