Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 173/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, 3a, 3b
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 stycznia 2024 r. nr UP-33/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA/Bd 173/24

UZASADNIENIE

W dniu [...] października 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek M. K. (dalej także jako: "Skarżący") o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku Skarżący powołał się na swoją trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną.

ZUS (dalej także jako: "ZUS", "organ"), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, decyzją z [...] listopada 2023 r. odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. W treści decyzji organ stwierdził, że należności z tytułu składek figurujących na koncie Skarżącego są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zdaniem organu bieg terminu przedawnienia został zawieszony ze względu na wymienione w uzasadnieniu decyzji czynności podejmowane przez organ.

W dniu [...] grudnia 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący uznał, że wydana decyzja narusza wszelkie standardy prawa materialnego i nie różni się niczym od innych decyzji wydanych przez ZUS. Nadmienił, że kilka poprzednich decyzji było uchylonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. Zaznaczył, że ZUS wpisał go do sądowego rejestru dłużników niewypłacalnych niszcząc przez to możliwość normalnego życia. Uniemożliwia mu to zaciągnięcie jakichkolwiek zobowiązań w bankach. Poinformował, że mieszka w starym domu opalanym piecem kaflowym, gdzie temperatura osiąga 18 stopni Celsjusza. Nadmienił również, że Minister do Spraw Polityki Społecznej wydał rozporządzenie wykonawcze, którego pracownicy ZUS nie wzięli pod uwagę. Uznał, że należałoby złożyć zawiadomienie do prokuratury o wykorzystywaniu stanowiska funkcjonariusza publicznego dla własnych korzyści. Zaznaczył, że ma 47 lat i nieoperacyjnego naczyniaka, a ZUS cały czas niszczy mu życie. Skarżący ma ograniczone możliwości znalezienia lepiej płatnej pracy. Jest zmuszony do wykonywania prac dorywczych, by zapewnić sobie godne życie, co negatywnie wpływa na jego stan zdrowia.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ podał, że z przedłożonego przez Skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z [...] października 2023 r. (data wypełnienia) wynika, że: Skarżący jest kawalerem; jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, zawartej na czas nieokreślony w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym [...], gdzie osiąga wynagrodzenie wysokości [...] zł netto miesięcznie; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy; nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy; stałe wydatki związane z utrzymaniem Skarżący oszacował na kwotę [...]zł (co 2 miesiące) z tytułu opłat eksploatacyjnych; ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł miesięcznie; wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z siostrą B. K., która nie osiąga dochodu oraz siostrą M. K., która osiąga dochód w kwocie [...]zł; Skarżący posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów za okres 2018-2025 w kwocie [...]zł, przy czym zobowiązanie jest przez niego spłacane zgodnie z harmonogramem w łącznej miesięcznej kwocie [...]zł; Skarżący nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, praw majątkowych oraz wierzytelności; sposobem na uregulowanie należności jest ich umorzenie, co pozwoli Skarżącemu na podjęcie lepiej płatnej pracy; siostry Skarżącego są po szkołach specjalnych, więc mają ograniczone możliwości na podjęcie dobrze płatnej pracy; prowadzone wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne ogranicza mu zmianę zatrudnienia; uregulowanie należności spowoduje pogorszenie jego sytuacji materialnej; ma naczyniaka w okolicy móżdżka; jest pod stałą opieką neurologiczną.

Organ ustalił, że Skarżący nie posiada nieruchomości ani majątku ruchomego. Z ustaleń ZUS wynikało ponadto, że: [...] listopada 2014 r. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej [...] polegającej na działalności usługowej wspomagającej produkcję roślinną; Skarżący od [...] grudnia 2020 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym [...], gdzie podstawy wymiaru składek za ostatnie 3 miesiące kształtowały się następująco: październik 2023 r. – 3.600, tj. [...] zł netto; listopad 2023 r. – 3.120, tj. [...] zł netto + wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy finansowane ze środków pracodawcy za okres od [...] listopada 2023 r. do [...] listopada 2023 r. w wysokości [...] zł; grudzień 2023 r. – 3.600, tj. [...] zł netto. W związku z tym, zdaniem organu, średniomiesięczny dochód Skarżącego liczony za ostatnie 3 miesiące wynosi około [...] zł.

ZUS wskazał, że siostra Skarżącego B. K. (42 lata) od [...] listopada 2023 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń oraz nie jest zarejestrowana jako bezrobotna w Urzędzie Pracy.

Druga siostra Skarżącego M. K. (40 lat) od [...] maja 2019 r. jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenie w firmie [...], gdzie podstawy wymiaru składek za ostatnie 3 miesiące kształtowały się następująco: wrzesień 2023 r. – 2.050, tj. [...] zł netto; październik 2023 r. – 2.200, tj. [...] zł netto; listopad 2023 r. – 1.900, tj. [...] zł netto. W związku z tym, zdaniem organu, średniomiesięczny dochód M. K. liczony za ostatnie 3 miesiące wynosi około [...] zł.

Celem rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i stwierdził, że należności figurujące na koncie Skarżącego jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS podkreślił, że jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230; dalej także jako: "u.s.u.s.").

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności organ ustalił, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – Skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej jednak nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych, ponieważ Skarżący ma dwie siostry;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ wskazał na toczące się postępowanie egzekucyjne i wynikający z tej przyczyny brak możliwości zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki bowiem postępowanie toczy się to, zdaniem ZUS, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ wyczerpane.

W konsekwencji powyższego – wobec stwierdzenia, że względem Skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek – niemożliwe było zdaniem ZUS pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie organ wskazał na art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365; dalej także jako: "Rozporządzenie") i podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w Rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ zaznaczył, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie ma w sprawie zastosowania, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona.

Organ nie stwierdził również wystąpienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia dotyczącej możliwości umorzenia należności ze względu na stan zdrowia. Stwierdzenie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także występowaniem skutku istnienia tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący powołał się na problemy zdrowotne swoje oraz siostry M. K.. Z dokumentacji medycznej dołączonej do akt sprawy wynika, że rozpoznano u Skarżącego naczyniaka żylnego, inne wrodzone wady rozwojowe układu krążenia i inne wady rozwojowe naczyń mózgowych. Zaznaczył, że jest pod stałą opieką poradni neurologicznej. Natomiast jego siostra cierpi z powodu innych chorób krążka międzykręgowego i przemieszczeń krążka międzykręgowego. ZUS podkreślił, że w sprawie nie odnotowano jednak żadnych dokumentów, które wykluczałyby Skarżącego z możliwości podejmowania pracy zarobkowej (np. orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy lub pracy w warunkach chronionych), jak również potwierdzających konieczność sprawowania wyłącznej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Skarżący jest aktywny zawodowo i osiąga dochód z tytułu wykonywanej umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem ZUS względem Skarżącego nie jest możliwe również umorzenie należności na podstawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia dotyczącej sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wyjaśnił, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Zdaniem organu każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje tę sytuację za wypełniającą przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. W tym kontekście organ podał, że Skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, gdzie osiąga minimalne wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Organ wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia [...] września 2023 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2024 r. minimalne wynagrodzenie z pracę w pełnym wymiarze czasu pracy od [...] stycznia 2024 r. wynosi [...] zł brutto miesięcznie tj. około [...] zł netto. Organ II instancji zauważył, że Skarżący ma 48 lat, co daje podstawę do przypuszczeń, że będzie jeszcze na przestrzeni wielu lat aktywny zawodowo. Ponadto Skarżący poinformował, że osiąga dochód z tytułu wykonywanych prac dorywczych by poprawić sytuację finansową rodziny, jednak nie została przez niego podana wysokość osiąganego w ten sposób dochodu.

Organ wskazał również na prowadzenie przez Skarżącego wspólnego gospodarstwa domowego z dwiema siostrami, przy czym dochody M. K. to około [...] zł miesięcznie.

Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem Skarżący oszacował na kwotę [...]zł. Skarżący ponosi także koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł miesięcznie. ZUS stwierdził, że wskazane przez Skarżącego wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Również opłaty za energię, gaz czy wodę to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. W ocenie ZUS podniesione okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Organ zauważył, że Skarżący posiada także inne zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów, które są spłacane w kwocie [...]zł miesięcznie. Posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być zdaniem ZUS argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek.

Organ dodał, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej zobowiązanego przeanalizował dochody osiągane w gospodarstwie domowym Skarżącego na podstawie minimum socjalnego i minimum egzystencji. Organ zaznaczył, że typ prowadzonego przez Skarżącego gospodarstwa (dwie dorosłe kobiety i jeden dorosły mężczyzna) nie znajduje bezpośrednio odzwierciedlenia w opracowaniu Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, dlatego dla potrzeb ustalenia poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych prowadzonego przez Skarżącego gospodarstwa, ZUS odniósł się do minimum socjalnego ustalonego 5 grudnia 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r. dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego (w kwocie 4.635,04 zł) oraz do minimum egzystencji ustalonego 30 marca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w 2022 r. dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego (w kwocie 2.113,49 zł). Aktualny dochód w gospodarstwie domowym Skarżącego wynosi około [...] zł netto (który obejmuje średniomiesięczny dochód z wykonywanej umowy o pracę oraz średniomiesięczny dochód siostry z wykonywanej umowy zlecenia). Organ stwierdził, że dochód gospodarstwa domowego Skarżącego kształtuje się na poziomie niższym od ustalonego minimum socjalnego, natomiast wyższym od ustalonego minimum egzystencji. W związku z powyższym, zdaniem ZUS, w niniejszej sprawie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa zwłaszcza, że osiągany przez rodzinę Skarżącego dochód w pełni wystarcza na pokrycie wszystkich wykazanych kosztów związanych z utrzymaniem i posiadanych zobowiązań pieniężnych.

Ponadto organ zauważył, że Skarżący nie wykazał konieczności korzystania z żadnych form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, co zdaniem organu prowadzi do wniosku, że niezbędne potrzeby bytowe Skarżącego są zaspokojone.

W skardze do tut. Sądu M. K. zaskarżył decyzje ZUS wydane w I i II instancji w całości. W oparciu o art. 28 ust. 3b u.s.u.s. podniósł zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 87 Konstytucji RP polegający na lekceważeniu przez organ rentowy wydawanych wcześniej decyzji i wniosków. Zdaniem Skarżącego (z powołaniem się na naruszenie art. 7 Konstytucji RP) organ nie działa w granicach prawa, lekceważy ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o egzekucji w administracji oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zdaniem Skarżącego twierdzenie organu, że musi wyegzekwować należność nie interesując się sytuacją materialną zobowiązanego jest przestępstwem w rozumieniu art. 286 § 2 kodeksu karnego. W ocenie Skarżącego zaskarżona decyzja narusza prawo materialne oraz interes publiczny i prywatny.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r. poz. 1634; dalej także jako: "p.p.s.a.") – lub też - naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję ZUS z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.

W pierwszym rzędzie należy odnieść się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Do określenia terminu przedawnienia zaległości z tytułu składek w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie m.in. następujące przepisy prawa.

Z dniem [...] stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232 poz. 1378; dalej także jako: "u.r.o.p.) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 u.r.o.p., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 u.r.o.p., stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu. Nadmienić należy, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 września 2020 r., sygn. akt I UK 53/19, stwierdził, że powołana regulacja art. 27 ust. 2 u.r.o.p. oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.

Podać również należy, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Mając powyższe na uwadze stanowisko ZUS zaprezentowane w decyzji organu I instancji (str. 4) oraz zaakceptowane przez organ II instancji (str. 4) dotyczące wymagalności (braku przedawnienia) dochodzonych od Skarżącego należności jest prawidłowe.

Dochodzone przez organ należności dotyczą okresu: 09/2011-04/2013, 11/2013 – 11/2014 (składki na ubezpieczenie społeczne); 03/2011 – 05/2011, 07/2011-04/2013, 11/2013-11/2014 (składki na ubezpieczenie zdrowotne); 08/2013 – 10/2013, 10/2014 – 11/2014 (składki na Fundusz Pracy). Bieg terminu przedawnienia tych należności wynosi zatem 5 lat poczynając od dnia [...] stycznia 2012 r. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło poprzez podejmowane przez organ czynności doręczenia Skarżącemu: korespondencji obejmującej informacje o dochodzonych należnościach i wystawionych tytułach wykonawczych (k. 27, 91, 113, 233 akt administracyjnych, podteczka P3), zawiadomienia o wszczęciu postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] października 2018 r. (k. 2, k. 6 akt administracyjnych, podteczka P3), zawiadomienia o wszczęciu postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] października 2014 r. (k. 11, k. 7 akt administracyjnych, podteczka P3), zawiadomienia o wszczęciu postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. (k. 17, k. 13 akt administracyjnych, podteczka P3).

Zainicjowane przez organ czynności zmierzające do wyegzekwowania należności od Skarżącego były następnie kontynuowane, o czym świadczą dokumenty znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy. Skarżący w żaden sposób nie podważył wskazywanych przez ZUS okoliczności faktycznych, ani nie kwestionował prowadzenia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu kwestia przedawnienia zaległości została wyjaśniona dostatecznie i brak było przeszkód do orzekania o umorzeniu.

Jednocześnie należy przypomnieć, że obecnie kontrolowana decyzja dotyczy wniosku Skarżącego o umorzenie należności, nie dotyczy zaś kwestii wysokości i zasadności pobierania tych należności.

Odnosząc się do zasadności odmowy umorzenia zaległości w kontekście oceny wystąpienia przesłanek zastosowania tej instytucji należy wskazać, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "nieściągalności" zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wedle jego zapisów zachodzi ona, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednak tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365; dalej także jako: "Rozporządzenie"), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Dla oceny czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i Rozporządzenia dotyczą Skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek.

Stosownie do § 3 ust. 1 Rozporządzenia ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Przepis ten przewiduje w szczególności następujące przesłanki: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jednocześnie, w myśl § 3 ust. 2 Rozporządzenia za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku.

W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja w sprawie umorzenia zaległości podlega pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 września 2015r., sygn. akt II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 Rozporządzenia. Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 września 2015r., sygn. akt II GSK 1807/14).

W związku z powyższym jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych powyżej przepisach prawa, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego, przy czym ZUS może rozstrzygnąć o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2003r., sygn. akt III SA 3118/01; z 20 marca 2007r., sygn. akt II GSK 345/06; z 21 maja 2009r., sygn. akt II GSK 1045/08, z 8 lipca 2015r., sygn. akt II GSK 1502/14). Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 Rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Dokonując porównania sytuacji materialnej Skarżącego z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2017r., sygn. akt I GSK 1498/17). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 14 maja 2014r., sygn. akt II GSK 384/12; z 8 lipca 2015r., sygn. akt II GSK 1502/14).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ dokonał analizy aktualnych okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, iż w przypadku Skarżącego nie zachodzi żadna ze wskazanych w tym przepisie prawa sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Analizując zaś przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia zasadnie organ stwierdził, że nie została spełniona przesłanka określona w pkt 3, gdyż Skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji, w której został pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności ze względu na to, że choruje na przewlekłą chorobę lub ciąży na nim obowiązek sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Skarżący nie przedstawił również żadnej argumentacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji umorzenia składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia.

Oceniając kwestię spełnienia przesłanki uregulowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, co czego głównie odnosi się argumentacja Skarżącego, organ przeanalizował dochody osiągane w gospodarstwie domowym Skarżącego, przy czym zaznaczył, że typ prowadzonego przez Skarżącego gospodarstwa (dwie dorosłe kobiety i jeden dorosły mężczyzna) nie znajduje bezpośrednio odzwierciedlenia w opracowaniu Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. W związku z tym organ przyjął do analizy wskaźniki dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego, co - w ocenie Sądu - w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy było uzasadnione. Z wniosku Skarżącego wynika bowiem, że Skarżący oraz jego siostra M. K. są osobami aktywnymi zawodowo, zaś siostra B. K. nie osiąga żadnego dochodu. We wniosku Skarżący podał, że jego siostry "są po szkołach specjalnych". Organ w decyzji I instancji wskazał, że siostra B. K. jest osobą pozbawioną dochodu bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium oraz bez tytułu do ubezpieczenia w ZUS. Organ wskazał przy tym, że zgodnie z art. 33 ust. 4 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2023 r. poz. 735) pozbawienie powyższych praw - poza przypadkami podjęcia przez bezrobotnego zatrudnienia - następuje jedynie z przyczyn leżących po stronie bezrobotnego. Skarżący powyższych ustaleń odnośnie do siostry B. K. nie podważył.

Minimum socjalne ustalone 5 grudnia 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r. dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego w kwocie 4.635,04 zł (por. Poziom i struktura minimum socjalnego w cenach z III kwartału 2023 r. opublikowany: https://www.ipiss.com.pl/wp-content/uploads/2023/12/MS-3Q-2023.pdf). Natomiast minimum egzystencji ustalone 30 marca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w 2022 r. dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego to 2.113,49 zł (por. Informacja o poziomie i strukturze minimum egzystencji w 2022 r. opublikowany: https://www.ipiss.com.pl/wp-content/uploads/2023/04/ME-srednioroczne-2022-30-03-2023.pdf).

Aktualny średniomiesięczny dochód w gospodarstwie domowym Skarżącego został ustalony na poziomie około [...] zł netto z uwzględnieniem średniomiesięcznego dochodu z wykonywanej umowy o pracę przez Skarżącego oraz średniomiesięcznego dochodu siostry M. K. z wykonywanej umowy zlecenia). Na tej podstawie organ stwierdził, że nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa zwłaszcza, że osiągany przez rodzinę Skarżącego dochód w pełni wystarcza na pokrycie wszystkich wykazanych przez niego kosztów związanych z utrzymaniem i posiadanych zobowiązań pieniężnych.

Równocześnie w analizowanym kontekście wysokości uzyskiwanych przez Skarżącego dochodów i możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb gospodarstwa domowego Skarżącego, w ocenie Sądu, wymaga podkreślenia opisana na str. 8 zaskarżonej decyzji okoliczność, iż Skarżący poza wynagrodzeniem z tytułu umowy o pracę osiąga również inne dochody. Skarżący zaniechał jednak podania źródła i wysokości tych dochodów. Informacja wskazana na str. 8 zaskarżonej decyzji została podana przez Skarżącego we wniosku, który wpłynął do ZUS [...] grudnia 2023 r. (k. 21 akt administracyjnych).

W ocenie Sądu organ przekonująco uzasadnił odmowę umorzenia zaległości Skarżącego powołując się na obiektywne wskaźniki dotyczące minimum socjalnego oraz minimum egzystencji, fakt podejmowania prac dorywczych oraz pewien rodzaj przewidywań na przyszłość. Trafnie wskazano, że Skarżący ma dopiero 48 lat i brak jest udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych uniemożliwiających podjęcie przez niego zatrudnienia. Skarżący wskazał, że cierpi na naczyniaka w okolicy móżdżka i jest pod stała opieką neurologiczną, jednak nie przedstawił szerszej dokumentacji medycznej, która wskazywałaby na brak możliwości zatrudnienia ze względu na stan zdrowia. Przedstawione przez Skarżącego okoliczności stanu faktycznego i dokumenty (k. 12 akt administracyjnych) nie podważają stanowiska organu, że Skarżący może jeszcze osiągać dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zobowiązań wobec ZUS, które w chwili obecnej wynoszą ok. [...] zł. Skarżący nie przedstawił bowiem dokumentacji stwierdzającej niezdolność do pracy. Prawidłowo organ ocenił również sytuację zdrowotną siostry S. M. K., która pomimo ujawnionych schorzeń jest osobą aktywną zawodowo.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdził, że są bezzasadne. Skarżący powołał się na naruszenie art. 286 § 2 kodeksu karnego, przy czym nie przedstawił prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego, którym tut. Sąd byłby związany na podstawie art. 11 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, jak wskazano we wcześniejszej części uzasadnienia, organ prawidłowo zinterpretował i zastosował art. 28 u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd nie stwierdził również z kontrolowanej sprawie naruszenia przez organ przepisów Konstytucji RP.

Końcowo Sąd wskazuje, że w kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem to wnioskodawca w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinien wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niego instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywistym jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 Rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 379/18).

Mając powyższe na uwadze, stosownie do art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2024 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] maja 2024 r. (k. 30 akt sądowych). Wcześniej Skarżący został poinformowany także o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma (k. 29 akt sądowych). Należy zaznaczyć, że dopuszczalność rozpoznania spraw na posiedzeniach niejawnych w czasie obowiązywania obostrzeń związanych z epidemią COVID-19 była rozważana przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt II FSK 1230/21, a wyrażone w nim poglądy tut. Sąd podziela.

Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl