Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1404/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju~Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Paulina Słonecka po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 752/20 w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 14 grudnia 2020 r., I SA/WA 752/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. S.A. (Skarżąca) na decyzję Ministra Rozwoju (Minister) z 21 lutego 2020 r. nr DO-II.7610.623.2019.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego.

Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :

1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (dalej jako: "ustawa o komercjalizacji PKP") poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem jej użytkowania wieczystego;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, tj.

1. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji no podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.;

2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako "k.p.a."), art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do czynności podjętych w granicami sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także braku rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności nie uwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu Skarżącej 5 grudnia 1990 r. oraz znajdowania się na niej naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy i podtorza, potwierdzających przeznaczenie nieruchomości jako infrastruktury kolejowej linii [...] – [...], co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i oddaleniem skargi;

3. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz do zarzutu naruszenia art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną postępowania sądowoadministracyjnego.

Skarżąca na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie Sądu kasacyjnego.

Organy obu instancji odmówiły Skarżącej stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o pow. 0.0040 ha, w obrębie [...], ark. mapy [...] z dniem 27 października 2000 r.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organy wskazały art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2018 r. poz. 1311 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz.U. z 2001 r. Nr 4, poz. 29).

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów było stwierdzenie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, by przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w posiadaniu Skarżącej 5 grudnia 1990 r.

Ustalenia faktyczne organów i dokonaną przez nie ich ocenę prawną podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., co obliguje Sąd kasacyjny do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego.

Niezasadny był najdalej idący zarzut, to jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.(punkt II. 3 petitum skargi kasacyjnej). Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Wszystkie powyższe elementy zawiera uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Sąd przedstawił stan faktyczny sprawy, stanowiska Skarżącej oraz Ministra. Następnie wyjaśnił z jakich przyczyn podziela stanowisko Ministra, w tym co nie zaistnienia w sprawie przesłanek zastosowania art. 34 ustawy. Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni podziela wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie stanowisko, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia.

Natomiast brak przekonania strony skarżącej o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa - którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych - czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony skarżącej, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Za niezasadny uznać również należało zarzut objęty punktem II.2 petitum skargi kasacyjnej to jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. na skutek zaniechania wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności nie uwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu Skarżącej 5 grudnia 1990 r.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Skarżąca celem wykazania spełnienia przesłanek z art. 34 ustawy przedłożyła wypis z rejestru gruntów oraz wyrys z mapy ewidencyjnej z 21 lutego 2019 r., wydruk z księgi wieczystej z 8 kwietnia 2019 r., wypis z ewidencji środków trwałych dotyczący dz. nr [...], a także oświadczenie z 8 kwietnia 2019 r. A.B. – [...] i A.C. – [...], że grunt 5 grudnia 1990 r. był w posiadaniu PKP. Jedynie ten z tego ostatniego dokumentu wynikało, że sporny grunt znajdował się 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP.

Przypomnieć należy w tym miejscu, że sposób potwierdzania przez PKP posiadania nieruchomości celem wykazania spełnienia przesłanek z art. 34 ustawy uregulowany został w przywołanym przez organy rozporządzeniu. W § 2 pkt 1 rozporządzenia wymienione zostały dokumenty pozwalające na potwierdzenie posiadania. Dokumenty te to :

1) odpis z księgi wieczystej, zaświadczenie z księgi wieczystej zamkniętej lub ze zbioru dokumentów dla nieruchomości, jeżeli treść takiego odpisu lub zaświadczenia świadczy o posiadaniu gruntów przez PKP,

2) wypis z ewidencji gruntów i budynków (katastru nieruchomości),

3) wypis z ewidencji środków trwałych, prowadzonej przez przedsiębiorstwo PKP, dotyczący budynków, budowli lub innych urządzeń trwale związanych z gruntem,

4) umowa najmu, dzierżawy, użyczenia lub inna umowa,

5) decyzja lokalizacyjna,

6) pozwolenie na budowę,

7) dokument poświadczający fakt ponoszenia przez PKP opłat z tytułu użytkowania nieruchomości lub zarządu nieruchomością albo płacenia podatków od nieruchomości,

8) inne dokumenty potwierdzające realizację inwestycji na posiadanym gruncie i świadczące o poniesieniu przez PKP własnych środków finansowych na finansowanie budowy, odbudowy, rozbudowy, nadbudowy, przebudowy oraz modernizacji lub likwidacji budynków, innych urządzeń i lokali, w szczególności takie, jak sprawozdania dotyczące finansowania inwestycji (a), decyzje o przekazaniu środków finansowych na inwestycje (b), umowy o współfinansowaniu kosztów inwestycji (c), orzeczenia i protokoły z badania bilansów (d).

Stosownie natomiast od ust. 2 cytowanego paragrafu, jeżeli nie zachowały się dokumenty wymienione powyżej, stwierdzenia dotychczasowego posiadania gruntów przez PKP można dokonać zgodnie z brzmieniem art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W niniejszej sprawie Skarżąca nie twierdziła, że nie zachowały się dokumenty, o których mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia. Przedłożyła wydruk z księgi wieczystej, który nie potwierdzał faktu posiadania nieruchomości przez PKP oraz dokumenty geodezyjne, sporządzone jednak na inną datę niż 5 grudnia 1990 r. Skoro zachowane, przedłożone przez Skarżącą dokumenty nie potwierdzały faktu posiadania przez jej poprzednika prawnego spornego gruntu 5 grudnia 1990 r. brak było podstaw do prowadzenia postępowania w trybie art. 75 k.p.a. Oznacza to również, że przedstawione przez Skarżącą oświadczenie podpisane przez jej dwóch pracowników nie mogło stanowić dowodu potwierdzającego posiadanie nieruchomości przez jej poprzednika prawnego 5 grudnia 1990 r.

Dodatkowo, jak zwrócił uwagę Minister dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego, powyższe oświadczenie samo w sobie nie potwierdzało, aby przedmiotowa działka w dniu 5 grudnia 1990 r. była w posiadaniu PKP. Oświadczenie to pochodziło bowiem od podmiotu będącego beneficjentem uwłaszczenia, a więc bezpośrednio zainteresowanym w sprawie oraz jest na dużym poziomie ogólności (bez powołania się na określone dokumenty, czy podania konkretnych czynności i dat ich wykonywania).

Minister zwrócił również uwagę, że Wojewoda wystąpił o ustosunkowanie się do wątpliwości związanych z brakiem infrastruktury kolejowej na przedmiotowej działce wskazując, że z informacji udzielonych przez prywatnych właścicieli sąsiadujących działek, na których miałaby przebiegać ww. linia, wynika, że działka ta miała być zajęta pod infrastrukturę kolejową w postaci drugiego toru kolejowego linii kolejowej [...]-[...], jednak tor ten nigdy nie powstał, w związku z czym na przedmiotowej nieruchomości brak jest jakiejkolwiek infrastruktury kolejowej. Wojewoda zwracał się również do Skarżącej o przedłożenie wypisu i wyrysu z mapy ewidencyjnej wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., wypisu z ewidencji środków trwałych wraz z informacją, kiedy znajdujące się na niej urządzenia infrastruktury kolejowej zostały wybudowane oraz czy linia [...]-[...] jest linią kolejową czynną (jeśli nie, to kiedy został zaprzestany ruch kolejowy). Pismo to pozostało bez odpowiedzi.

Sąd kasacyjny zwraca w tym miejscu dodatkowo uwagę, że zarówno oświadczenie z 8 kwietnia 2019 r. (w świetle którego sporna nieruchomość znajdowała się w posiadaniu PKP 5 grudnia 1990 r.) jak i wypis z ewidencji środków trwałych (nie zawierający żadnej informacji co do tego, na jaką datę jest on sporządzony) podpisane zostały przez tę samą osobę, to jest A.B. W sytuacji, w której organ zwracał się do Skarżącej o uzupełnienie dokumentów, zaniechanie przedłożenia wypisu z ewidencji środków trwałych potwierdzającego, że wymienione w nim elementy znajdowały się na spornej nieruchomości 5 grudnia 1990 r., powoduje, że oświadczenie z 8 kwietnia 2019 r. tym bardziej nie może zostać uznane za wiarygodne.

W ocenie Sądu kasacyjnego Sąd pierwszej instancji nie naruszył wskazanych w punkcie II.2 petitum skargi kasacyjnej przepisów postępowania podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez organy i przyjmując je za podstawę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Skarżąca ani na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji ani na etapie odwołania nie podjęła żadnych czynności mających na celu wyjaśnienie podstawowej dla sprawy okoliczności, to jest kwestii posiadania spornej nieruchomości przez jej poprzednika prawnego 5 grudnia 1990 r. Sąd kasacyjny podkreśla, że dokumenty wymienione w rozporządzeniu mogły znajdować się wyłącznie w posiadaniu Skarżącej, organ nie miał możliwości ich pozyskania. W konsekwencji przedstawione w skardze kasacyjnej stanowisko, że Sąd Wojewódzki akceptując ustalenia faktyczne poczynione przez organy zaakceptował dokonane przez nie naruszenie przepisów postępowania, to jest art. art. 7 art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. jest niezasadne.

Zatem za niezasadny uznać należało również zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 34 ust. 1 ustawy objęty punktem I petitum skargi kasacyjnej. Dla zastosowania powyższego przepisu konieczne było ustalenie w toku postępowania administracyjnego, że grunt znajdował się w posiadaniu PKP 5 grudnia 1990 r. Skoro zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza tej okoliczności, brak było podstaw do stwierdzenia nabycia przez Skarżącą prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości.

Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że zarówno Wojewoda jak i Sąd pierwszej instancji błędnie wskazywali w swoich rozstrzygnięciach, że zastosowanie art. 34 ustawy wymaga wykazania, iż grunt zajęty był pod linię kolejową. Przesłanka zajęcia gruntów pod linię kolejową i pozostawania we władaniu PKP 28 lutego 2003 r. przewidziana jest w art. 37a ustawy, to jest w przepisie przewidującym nabycie przez Skarb Państwa gruntów zajętych pod owe linie i niestanowiących własności Skarbu Państwa ani jednostek samorządu terytorialnego. Tym niemniej, skoro w sprawie nie zostało wykazane posiadanie spornego gruntu przez poprzednika prawnego Skarżącej 5 grudnia 1990 r. zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiadał prawu.

Podsumowując za niezasadne uznać należy również zarzuty objęte punktem II.1 petitum skargi kasacyjnej bowiem zastosowanie przez Sąd Wojewódzki art. 151 p.p.s.a. i oddalenie skargi było w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy prawidłowe.

Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną albowiem wyrok Sądu pierwszej instancji pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.