Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 18/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 162 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 10 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Asesor sądowy WSA Michał Ilski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2023 roku sprawy ze skargi P. .. w P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 października 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania P. .. (dalej też: "Spółka", "Strona" lub "Skarżąca") od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 lipca 2022 r., nr [...], w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2017-2021. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że w dniu 11 sierpnia 2022 r. pełnomocnik Spółki K. B. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, załączając odwołanie od powyższej decyzji. Datą doręczenia decyzji był 18 lipca 2022 r., co oznacza, że ostatnim dniem na wniesienie odwołania i tym samym dotrzymania terminu do zaskarżenia był dzień 1 sierpnia 2022 r. Organ powołując się na treść art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm. – dalej w skrócie: "O.p."), zaznaczył, że rozpatrując sporną w niniejszej sprawie kwestię zawinienia w uchybieniu terminu, należy oceniać ją w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania, jakiego można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O ile poza sporem jest, że przesyłkę poleconą zawierającą przedmiotową decyzję doręczono pod wskazywany przez Stronę adres korespondencyjny, to zdaniem organu, błąd wewnętrzny Spółki - uchybienie jej pracownika w przekazaniu przesyłki, spowodował spóźnione złożenie odwołania. Zdaniem organu powyższa sytuacja nie jest okolicznością, mogącą stać się podstawą zastosowania instytucji przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W konsekwencji stwierdzono, że niedochowanie terminu do złożenia odwołania nie nastąpiło bez winy Strony. Organ wykluczył, aby zachowanie terminu stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, bądź by strona nie miała wpływu na zdarzenie powodujące uchybienie terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie, jak w niniejszej sprawie.

2. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W skardze sformułowano następujące zarzuty naruszenia przepisów postępowania:

1) naruszenie art. 162 § 1 i 2 O.p. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia przez Skarżącą odwołania od decyzji, pomimo że w złożonym wniosku wykazano brak winy w uchybieniu terminowi;

2) naruszenie art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego polegające na błędnym przyjęciu, że do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji doszło z winy pracownika Spółki, podczas gdy winę tę należy przypisać pracownikowi spółki księgowej obsługującej Skarżącego.

W motywach skargi podkreślono, że decyzja wpłynęła do Kancelarii Głównej Spółki w dniu 18 lipca 2022 r. Zgodnie z regulacjami obowiązującymi w Spółce została przekazana do właściwej komórki organizacyjnej, którą dla decyzji podatkowych dotyczących podatku od nieruchomości jest Biuro Obsługi Majątku [...] C. U. K. Sp. z o.o. (dalej w skrócie: "CUK"). Zaznaczono, że CUK jest odrębnym podmiotem prawnym, prowadzącym na zlecenie Skarżącej obsługę Spółki w zakresie rozliczania podatku od nieruchomości. Decyzja wpłynęła do CUK w dniu 21 lipca 2022 r. i zgodnie z wewnętrznymi zasadami obowiązującymi w CUK powinna zostać niezwłocznie przekazana do Biura Podatków [...], które prowadzi wszelkie postępowania podatkowe Spółki. W dacie wpływu decyzji do CUK pracownik odpowiedzialny za przygotowanie korekt deklaracji, stanowiących załącznik do wniosku o stwierdzenie nadpłaty był na urlopie i urlop ten trwał do końca lipca 2022 r. Osoba, która zastępowała tego pracownika, nie weryfikując treści korespondencji, nie nadała sprawie biegu, lecz pozostawiła ją do załatwienia temu pracownikowi po jego powrocie z urlopu. Po powrocie z urlopu pracownik CUK w dniu 4 sierpnia 2022 r. zapoznał się z treścią decyzji i w tym samym dniu przesłał mailem jej skan do Biura Podatków [...]. Dnia 11 sierpnia 2022 r. pełnomocnik Spółki złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji wraz z samym odwołaniem. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu zawartym w postanowieniu o odmowie przywrócenia terminu, uznając je za nieznajdujące oparcia w stanie faktycznym sprawy, a w konsekwencji sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa. Wskazano, że błędne ustalenie stanu faktycznego spowodowało wydanie postanowienia z rażącym naruszeniem jednej z podstawowych zasad postępowania podatkowego, jaką jest zasada prawdy materialnej. Zdaniem Strony organ całkowicie pominął lub niewłaściwie ocenił przedstawione przez Spółkę wyjaśnienia i dokumenty. Nie zgodzono się z twierdzeniem, że do uchybienia terminowi doszło z winy Spółki, gdyż dopuścił się go pracownik Skarżącego. Zdaniem Skarżącej to zaniechanie pracownika CUK, a nie pracownika Spółki doprowadziło do uchybienia terminowi. Wskazano, że CUK jest odrębnym podmiotem, spółką prawa handlowego, zatem nie można twierdzić, że pracownik CUK jest pracownikiem Spółki. W związku z tym organ błędnie ustalił stan faktyczny sprawy, przyjmując, że do uchybienia terminowi doszło na skutek zawinienia pracownika Skarżącej. Zdaniem Strony nie jest konieczne, aby podatnik udowodnił brak swojej winy w uchybieniu terminowi, lecz wystarczy, aby uwiarygodnił swoją staranność i fakt, że przeszkoda była od niego niezależna i istniała cały czas, aż do upływu ostatniego dnia terminu. Spółka wyjaśniła, że podpisała z CUK Umowę o Poziomie Świadczenia Usług w dniu 20 sierpnia 2019 r. i na jej podstawie CUK przyjął na siebie obowiązki i odpowiedzialność w zakresie prowadzenia rachunkowości Skarżącej. Jednocześnie w umowie wskazano, że nie dotyczy ona usług określonych w ustawie z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym, a więc m.in. reprezentowania Skarżącej w postępowaniach przed organami administracji publicznej i organami podatkowymi, zatem CUK nie był uprawniony do wniesienia odwołania od decyzji. Ponadto CUK zobowiązał się do świadczenia usług zgodnie z wewnętrznymi aktami organizacyjnymi obowiązującymi w Spółce, w tym z zarządzeniem, zgodnie z którym do nadzorowania i koordynacji zagadnień podatkowych Spółki zobowiązany jest Dyrektor Biura Podatków. Z powyższego wynika, że to Skarżący był podmiotem wyłącznie uprawnionym do wniesienia odwołania i na nim spoczywał obowiązek dochowania terminu do zaskarżenia decyzji. W ocenie Spółki, to nie jej działania, bądź jej pracowników, doprowadziły do niewniesienia w terminie odwołania. Spółka wprowadziła zasady obiegu dokumentów oraz komunikacji z CUK w taki sposób, aby zapewnić: 1) prawidłowe wypełnianie przez nią obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego oraz 2) dochowanie wszelkich terminów procesowych/ wyznaczonych przez organ podatkowy. Błąd, który doprowadził do uchybienia terminu nie był zatem zawiniony przez Spółkę, wręcz przeciwnie Spółka wprowadziła zasady komunikacji pomiędzy CUK a Biurem Podatków/ innymi komórkami organizacyjnymi Spółki, które to zasady nakazują niezwłoczne przekazanie dokumentów do Biura Podatków [...]. Miały one na celu niedopuszczenie do uchybienia terminom procesowym, jednak do uchybienia tego doszło na skutek nieprzewidzianych przez Spółkę okoliczności. W związku z tym zdaniem Skarżącej, nie można przypisać jej nawet najlżejszego niedbalstwa w niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania. Skoro CUK nie jest podmiotem uprawnionym do świadczenia usług doradztwa podatkowego, to nie można mu przypisać wyższych niż przeciętne wymogów przy dochowywaniu terminów procesowych. Spółka nie popełniła także błędu w wyborze, gdyż CUK jest podmiotem profesjonalnie świadczącym usługi księgowe, posiadającym swoje wewnętrzne procedury. Skarżąca miała zatem pełne prawo oczekiwać, że wszelkie dokumenty będą jej przekazywane zgodnie z wewnętrznymi regulacjami.

2.1. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację w sprawie.

2.2. Na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – dalej w skrócie: "P.p.s.a.") Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w postępowaniu uproszczonym, albowiem przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym kończące postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

3. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź uchybienia prawu materialnemu. W sytuacji braku powyższych uchybień, na podstawie art. 151 P.p.s.a., sąd oddala skargę w całości albo w części.

3.1. Oś sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy wystąpienia przesłanki uprawdopodobnienia braku winy Skarżącej w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania od decyzji podatkowej organu I instancji.

3.2. Zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi wraz z dopełnieniem odpowiedniej czynności procesowej.

Przesłankę braku winy należy oceniać w świetle kryterium należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych przez podatnika, od którego należy wymagać dbałości o swoje interesy. W związku z powyższym o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony, a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu. Obowiązek strony do dochowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych wiąże się bowiem z tym, że nawet lekkie niedbalstwo wyklucza możliwość uznania uchybienia terminu za niezawinione (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2008 r., o sygn. akt I FSK 695/07 - treść powołanych wyroków dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: baza internetowa CBOSA). W klauzuli należytej staranności, która jest punktem odniesienia dla oceny braku winy, zawarta jest odpowiedzialność strony postępowania podatkowego za dobór osób, którymi się posługuje przy prowadzeniu swoich spraw. Nie można przyjąć braku winy w uchybieniu terminu przez podmiot, który miał podjąć czynność procesową, jeżeli przyczyną tego była działalność lub brak działania osób, którymi podmiot się posługuje (por. wyroki NSA: z dnia 25 października 2011, o sygn. akt II FSK 731/10 oraz z dnia 29 sierpnia 2017 r., o sygn. akt II FSK 2003/15). Przeszkodą uzasadniającą przywrócenie terminu może być siła wyższa, np. powódź, odcięcie od świata na skutek ataku ostrej zimy oraz niektóre zdarzenia losowe, np. przerwy w komunikacji, poważny wypadek samochodowy, związany z hospitalizowaniem w ostatnich dniach upływu terminu (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 lutego 2018 r., o sygn. akt III SA/Wa 572/17).

Ciężar wykazania, że zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej spoczywa na stronie, przy czym wystarczającym środkiem jest tutaj uprawdopodobnienie. Uprawdopodobnienie jest środkiem zwolnionym od ścisłych formalności, ale jego zadaniem jest przekonanie organu o prawdziwości graniczącej niemalże z pewnością, co do formułowanych twierdzeń we wniosku o przywrócenie terminu. Aby uprawdopodobnić brak winy, strona postępowania powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 30 listopada 2017 r., o sygn. akt I SA/Ke 575/17).

3.3. W niniejszej sprawie bezsporne jest niezachowanie przez Skarżącą terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Strona nie kwestionuje również prawidłowego doręczenia w dniu 18 lipca 2022 r. decyzji podatkowej na adres Spółki. Z akt sprawy wynika, że decyzja podatkowa kierowana do Skarżącej została przekazana do CUK zgodnie z wiążącą strony umową. Pracownik CUK, zastępujący pracownika na urlopie, nie nadał pismu dalszego biegu, co spowodowało niewniesienie odwołania od decyzji w terminie.

3.4. Sąd w składzie orzekającym stwierdza, że organ właściwie ocenił przesłanki decydujące o nieprzywróceniu terminu, uznając, że w przedmiotowej sprawie nie została uprawdopodobniona przesłanka braku winy Skarżącej w uchybieniu terminu. W związku z tym odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji była zasadna.

Wbrew stanowisku Skarżącej, w przypadku uchybienia terminowi podatnik ponosi odpowiedzialność nie tylko za swoje działania czy zaniechania, ale odpowiada również za działania osób, którymi się posługuje. Należyta staranność obejmuje konieczność zorganizowania działania firmy, czy współpracy z podmiotem zewnętrznym, w taki sposób, aby zapewnić należyty przepływ korespondencji, by nie dochodziło do uchybienia terminom. Jeżeli Strona zdecydowała się zorganizować działanie firmy w taki sposób, że pisma organów administracyjnych dotyczące podatku od nieruchomości na konkretnym etapie wpływają do zewnętrznej spółki CUK, to za faktyczne zaniechania pracowników CUK, którymi – co bezsporne – posługuje się pośrednio Strona, odpowiada Skarżąca. Fakt, że pracownicy CUK nie są pracownikami Skarżącej nie ma znaczenia dla oceny braku winy Strony w uchybieniu terminu. Istotne jest natomiast, że Skarżąca organizując obieg korespondencji, powierzyła CUK kierowaną do niej przesyłkę dotyczącą postępowań podatkowych na własne ryzyko. Zachowanie należytej staranności wymaga odpowiedniego zorganizowania działania firmy nie tylko poprzez zapisy w umowie, które przytoczono w skardze, ale poprzez wprowadzenie sprawdzonych w praktyce mechanizmów dających gwarancję, graniczącą z pewnością, że przesyłka trafi na czas do odpowiedzialnej osoby.

Skarżąca podała, że wprowadziła zasady obiegu dokumentów oraz komunikacji z CUK w taki sposób, aby zapewnić m.in. dochowanie wszelkich terminów procesowych, co ma świadczyć o tym, że Skarżąca właściwie zorganizowała pracę firmy i nie można jej przypisać nawet najlżejszego niedbalstwa. Stwierdzić jednak należy, że podjęte przez Skarżącą starania w zakresie zorganizowania obiegu dokumentów okazały się zawodne w praktyce, mimo tak zwyczajnej sytuacji jak urlop pracownika CUK, w wyniku czego doszło do uchybienia terminowi. W omawianych okolicznościach nie można przyjąć, aby Skarżąca dopełniła należytej staranności w tym zakresie oraz aby urlop pracownika CUK uznać za przeszkodę nie do przezwyciężenia. Podatnik w przypadku uchybienia terminu odpowiada nawet za lekkie niedbalstwo (zob. powołany już wyrok o sygn. akt II FSK 731/10 oraz wyrok NSA w Warszawie z dnia 20 września 2001 r., o sygn. akt IV SA 1340/99 – drugi z wyroków dostępny w LEX nr 54141). Przykładem pożądanego działania w celu dochowania należytej staranności mogłoby być sprawowanie odpowiedniego nadzoru nad pracownikami CUK przez Skarżącą, a przeszkodę można było przezwyciężyć, wyznaczając kompetentnych pracowników do zastępowania w czasie urlopu (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2017 r., o sygn. akt II FSK 2003/15). Urlop pracownika nie jest bowiem okolicznością uzasadniającą przyjęcie braku winy w uchybieniu terminu.

Należy podkreślić, że nie można przyjąć, by uchybienie terminowi nastąpiło bez winy podmiotu, który miał podjąć czynność procesową, jeżeli przyczyną tego była działalność lub brak działania osób, którymi podmiot się posługuje. Jeżeli Strona korzysta z usług zleceniobiorcy i w tym zakresie powierza mu korespondencję od organów podatkowych, to za brak należytego działania pracownika zleceniobiorcy odpowiedzialność ponosi także sama Strona. Skarżąca ponosi odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu swoich spraw. Dobór tych osób jest sprawą wewnętrznej organizacji danego podmiotu gospodarczego i odpowiedzialności za podejmowane w tym zakresie decyzje nie można przenosić na inne osoby fizyczne lub prawne (por. powołany już wyrok o sygn. akt II FSK 731/10). Należy przy tym zauważyć, że Strona odpowiada nie tylko za działania swojego pracownika, ale również może ponosić odpowiedzialność za działania pracownika zleceniobiorcy (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2009, o sygn. akt I SA/Gl 558/09).

Wprawdzie SKO błędnie wskazało, że osoba, która nie przekazała korespondencji była pracownikiem Skarżącej, zamiast pracownikiem CUK, jednak mankament ten nie sposób uznać za istotny. Nie miał on bowiem żadnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ to Skarżąca ponosi odpowiedzialność także za zaniechanie podmiotu, który sama wybrała do obsługi obiegu korespondencji. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że przesyłka zawierająca decyzję organu I instancji wpłynęła do Kancelarii Głównej Spółki w dniu 18 lipca 2022 r., a następnie do CUK w dniu 21 lipca 2022 r. Zdaniem Sądu, tam właśnie zaistniało co najmniej lekkie zaniedbanie, albowiem jak przyznała sama Skarżąca, osoba z CUK "nie weryfikując treści korespondencji, nie nadała sprawie biegu, lecz pozostawiła ją do załatwienia temu pracownikowi po jego powrocie z urlopu". W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że w sprawie dochowano najwyższych standardów staranności.

Wobec powyższego nie można uznać, że przyczyny uchybienia terminu były całkowicie niezależne od Skarżącej. W tym stanie rzeczy organ właściwie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, a Sąd w składzie orzekającym nie stwierdza naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

3.5. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę w całości jako niezasadną.