Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 282/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 28
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 stycznia 2024 r. nr UP-68/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 26 stycznia 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 listopada 2023 r. nr 2415/2023 odmawiającą A. G. (dalej: "skarżąca") umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1230, dalej: "u.s.u.s.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2023 r. skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Wskazała, że z uwagi na stan zdrowia jest wykluczona z prowadzenia działalności gospodarczej. Będzie występować z wnioskiem o przyznanie znacznego stopnia niepełnosprawności z uwagi na poważne problemy ze wzrokiem – skarżąca nie widzi na jedno oko, a w drugim ma znacznie osłabione widzenie. Straciła również słuch, cierpi na migotanie przedsionków, astmę oskrzelową i zapalenie żył. Ma rozpisane trzy zabiegi operacyjne. Do wniosku skarżąca dołączyła fakturę VAT za leki oraz skierowania do szpitala, do poradni okulistycznej, do poradni chirurgicznej, skierowanie na badania laboratoryjne, zaświadczenia lekarskie, kartę pobytu na izbie przyjęć, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego

Pismem z dnia 31 sierpnia 2023 r. skarżąca została wezwana o uzupełnienie wniosku o przyznanie pomocy de minimis.

Z dołączonej do akt informacji o postępowaniu egzekucyjnym wynika, że zaległości skarżącej obejmują okres od października 2015 r. do stycznia 2023 r., w łącznej kwocie 38597,66 zł. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu 20 sierpnia 2019 r., zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia, zajęcia rachunku bankowego. Wskazano, że w odniesieniu do należności za okres od 10/2015 do 07/2017 bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia 21 listopada 2017 r. (doręczenie zawiadomienia przeddecyzyjnego) do 30 lipca 2018 r. (uprawomocnienie się decyzji) oraz od 30 czerwca 2018 r. (wszczęcie postępowania egzekucyjnego).

Skarżąca wyjaśniła, że jest osobą samotną, bezdomną. Nie może skorzystać z pomocy społecznej, ponieważ nie ma miejsca zamieszkania, w którym można przeprowadzić wywiad środowiskowy. Mieszka grzecznościowo u znajomych w różnych miejscach. Nie może dostać pomocy mieszkaniowej, ponieważ jako dochód liczona jest cała emerytura skarżącej, bez potrąceń komorniczych. Skarżąca jest osobą schorowaną, a schorzenia na które cierpi wykluczają prowadzenie działalności (biorezonansu). Zadłużenie skarżącej stale rośnie, a pobierana od skarżącej kwota nie wystarcza nawet na zapłatę odsetek. Skarżąca cierpi na niewydolność układu krążenia, chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie, napadowe migotanie przedsionków, chorobę zakrzepowo-zatorową, niewydolność układu żylnego i limfatycznego, astmę oskrzelowa, duszności, zapalenia oskrzeli, płuc, otyłość, niedoczynność tarczycy, zaflegmienie, dnę moczanową, zapalenie barku lewego, zespół cieśni nadgarstka, nietrzymanie moczu, ślepotę prawego oka, niedowidzenie na oko lewe, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, zaburzenia równowagi. Lewe kolano zostało zakwalifikowane do operacji.

Decyzją z dnia 26 września 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Pismem z dnia 13 listopada 2023 r. skarżąca wskazała, że do akt nie zostały dołączone pisma skarżącej z dnia 23 października 2023 r. oraz 6 października 2023 r. Wskazała, że kwoty zaległości są zbliżone, ale nie identyczne, wynika to z faktu, że jedna z osób nie uwzględniła kwoty 7545,60 zł wyegzekwowanej na rzecz ZUS przez komornika.

Decyzją z dnia 20 listopada 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych: w punkcie 1: odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 57100, 90 zł w tym na:

- ubezpieczenie społeczne na okres od 10.2015 r. do 07.2017 r. w łącznej kwocie 27613, 82 zł w tym z tytułu składek - 16373,82 zł, odsetek liczonych na dzień 29 sierpnia 2023 r. - 11240 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01.2016 do 07.2017 r., od 01.2019 do 06.2019 r., od 08.2019 do 02.2022 r., od 08.2022 do 05.2023 r. w łącznej wysokości 29448,92 zł w tym z tytułu składek - 21180, 92 zł, odsetek liczonych na 29 sierpnia 2023 r. – 8204 zł, kosztów upomnienia 64,00 zł;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okres od 04.2017 r. do 06.2017 r. w kwocie 38,16 zł z tytułu nieopłaconych składek.

W punkcie 2 decyzji odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w wysokości 55076,98 zł w tym na:

- ubezpieczenie społeczne za okres od 10.2015 r. do 07.2017 r. w łącznej kwocie 25855,06 zł w tym z tytułu składek - 15533, 06 zł oraz odsetek liczonych na 29 sierpnia 2023 r. – 10322 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01.2016 r. do 07.2017 r., od 01.2019 do 06.2019 r. od 08.2019 do 02.2022 r. w łącznej kwocie 29221,92 w tym z tytułu:

- składek 21180,92 zł,

- odsetek liczonych na 29 sierpnia 2023 r. 7977, 00 zł,

- kosztów upomnienia 64 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Skarżąca utrzymuje się z emerytury, uzyskując kwotę netto (po zajęciach komorniczych) 2 552,46 zł, skarżąca nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, jest właścicielką pojazdu Land Rover rok produkcji 2002 oraz biorezonansu. Skarżąca posiada zadłużenie w kwocie około 200.000 zł u osób fizycznych oraz w bankach. W dalszej części uzasadnienia organ dokonał analizy sytuacji skarżącej pod kątem zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 u.s.u.s. Ustalił, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. Nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w tej sytuacji nie ma zastosowania. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zaległości skarżącej za okres od 10.2015 r. do 01.2023 r. były sukcesywnie od 20 sierpnia 2019 r. kierowane do egzekucji, w ramach której dokonano zajęcia rachunku bankowego oraz zajęcia świadczenia emerytalnego. Nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową - organem prowadzącym łączną egzekucję jest komornik sądowy. Organ podniósł, że skarżąca pobiera świadczenie emerytalne, z którego można skutecznie prowadzić egzekucję należności z tytułu składek. Aktualnie ze świadczenia emerytalnego dokonywane są potrącenia w kwocie 1 042,60 zł na rzecz komorników, którzy egzekwują należności cywilno-prawne. Organ podniósł, że ponoszenie przez skarżącą kosztów utrzymania oraz istnienie innych długów skarżącej nie może uzasadniać umorzenia zaległości względem ZUS. Organ podkreślił, że skarżąca jako główny argument przemawiający za umorzeniem należności wskazuje ograniczone możliwości płatnicze, które nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości, a ponadto trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona, a odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W rezultacie, to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa właśnie na nim. Organ wskazał, że skarżąca uzyskuje dochód przekraczający minimum socjalne dla jednej osoby, a przesłanka dotycząca stanu zdrowia ma zastosowanie wtedy, kiedy z uwagi na sytuację zdrowotną osoba zobowiązana nie ma możliwości osiągnięcia dochodu. Taka sytuacja w stosunku do skarżącej nie ma miejsca, ponieważ posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego. W rezultacie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do umorzenia należności.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem. Wskazała, że systematyczna utrata wzroku uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Kwota uzyskiwana z emerytury uniemożliwia spłatę zadłużenia. Podniosła, że nie ma środków na wynajem mieszkania, pomieszkuje u różnych osób, ponosi wysokie koszty dojazdów do Krakowa, musi przyjeżdżać do miasta z uwagi na leczenie, do ZUS, a także do sądu i prokuratury. Samochód wskazany w zaskarżonej decyzji został skarżącej skradziony w Czechach, nie wykryto sprawców, a postępowanie umorzono. Skarżąca nie może sprzedać urządzenia do biorezonansu, ponieważ z uwagi na długi i umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie nie jest to możliwe. Aparat nie działa, a koszty naprawy przekroczyłyby najpewniej kwotę 30.000 zł. Podniosła, że nie była w stanie płacić składek z uwagi na trudną sytuację życiową. Była samotną matką trójki chorych dzieci. Starsza córka ma wadę serca, syn jest przewlekle chory z powodu niedotlenienia przy porodzie – cierpi na padaczkę, nietrzymanie moczu, nietrzymanie stolca, zapalenie trzustki, jelit. Ma uszkodzony ośrodkowy układ nerwowy. Najmłodsza córka cierpi na chorobę autoimmunologiczną małopłytkowość. Skarżąca opiekowała się osobami ciężko chorymi w rodzinie i sama zachorowała.

Decyzją z dnia 23 stycznia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności skarżącej i podzielił argumentację w niej przyjętą. Wskazał, że skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą w dniu 2 maja 2023 r. ZUS przeprowadził analizę udzielenia skarżącej pomocy de minimis z punktu widzenia przepisów unijnych, wskazał że ewentualna pomoc skarżącej nie będzie pomocą publiczną. ZUS ustalił, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu zgodnie z art. 24 u.s.u.s. Nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4b, 4c u.s.u.s., nie zaszła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., ponieważ działalność skarżącej została zawieszona, co nie jest równoznaczne z zakończeniem jej prowadzenia, nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza koszty upomnienia, nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie zachodzi również przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. ZUS wskazał, że skoro istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Dopóki bowiem istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Organ stwierdził, że zgromadzone w toku postępowania dowody nie dają podstaw do przyjęcia, aby były spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3a i rozporządzeniu. Ustalił, że kwota, która pozostaje skarżącej po zajęciach komorniczych jest powyżej minimum socjalnego, a zatem powyżej kwoty ubóstwa, przy czym wydatki na mieszkanie przyjęto na poziomie około 650 zł miesięcznie. Organ wskazał, że koszty ponoszone przez skarżącą nie mają charakteru nadzwyczajnego, a istnienie innych (niż zaległości wobec ZUS) długów skarżącej nie może stanowić podstawy umorzenia zaległości. Organ podniósł, że skarżąca ma trójkę dzieci, a rodzice i dzieci powinny się wzajemnie wspierać.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca nie zgodziła się z przyjętym w zaskarżonej decyzji stanowiskiem, że nie wykazała w sposób bezsporny, że z uwagi na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności względem ZUS wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Podniosła, że nie ma żadnego majątku, trójkę chorych dzieci, którym nie starcza pieniędzy na własne leczenie. W ocenie skarżącej nie jest możliwe przeżycie za 1695,66 zł, nie ma żadnej możliwości, aby za tę kwotę wynająć mieszkanie, więc skarżąca jest bezdomna. Jako samotna matka trójki chorych dzieci, musiała sprzedać mieszkanie i zaciągnąć kredyty, aby sfinansować koszty leków ratujących życie córki. Córka wymaga cały czas wsparcia całej rodziny. Skarżąca nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej, przebywanie w polu elektromagnetycznym mogłoby spowodować zgon skarżącej. Dzieci skarżącej są chore i wymagają stałej pomocy – syn, cierpi na porażenie okołoporodowe, jest na rencie socjalnej, córka A. ma wadę serca i wymaga wielospecjalistycznej opieki. Skarżąca wskazała, że założyła działalność, żeby pomóc sobie i dzieciom. Jednakże wszystkie dochody przeznaczała na koszty życia: wynajem mieszkania i leczenie dzieci, nie wystarczało jej na podstawowe potrzeby, nie miała środków na opłacanie składek ZUS. Skarżąca nie ma gdzie mieszkać, Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania skarżącej pomocy mieszkaniowej, ponieważ wziął pod uwagę wysokość emerytury netto bez potrąceń komorniczych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W czasie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie skarżąca wskazała, że w ostatnim czasie jej sytuacja życiowa uległa pogorszeniu. Ma zlecony pilny zabieg na kręgosłup, u córki stwierdzono nowotwór i nie może podjąć żadnej pracy, nie ma za co żyć. Skarżąca stara się uzyskać I grupę inwalidzką. Nie może otrzymać pomocy mieszkaniowej, ponieważ odmówiono jej przyznania mieszkania socjalnego, a także mieszkania za remont.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 28 ust. 1 u.s.u.s., zgodnie którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Jak stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z art. 28 ust. 3a. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (tj. Dz. U. 2003 r., 1635, dalej: "rozporządzenie") Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z ust. 2 za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

Należy zauważyć, że decyzja wydawana na podstawie art. 28 u.s.u.s. jest decyzją uznaniową, a zatem kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14). Sąd sprawdza, czy organy rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., III SA/Kr 3/12, wyrok NSA z 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14).

Należy podnieść, że sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności, Sąd nie ocenia decyzji z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., III SA/Kr 3/12, wyrok NSA z 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14).

W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych przedwcześnie odmówił umorzenia zaległości skarżącej bez rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, a nadto bez uwzględnienia i zweryfikowania podnoszonej przez skarżącą okoliczności, że w aktach brakuje dwóch pism składanych w toku postępowania, tj. pisma skarżącej z dnia 23 października 2023 r. oraz 6 października 2023 r. W ocenie Sądu ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji są niepełne i nie uwzględniają (przy ocenie zagrożenia skarżącej ubóstwem) faktu, że skarżąca jest osobą bezdomną, a zatem możliwość zabezpieczenia potrzeb bytowych skarżącej powinna uwzględniać wysokość kosztów wynajęcia lokalu, czy pokoju, ponieważ uwzględnienie samych opłat eksploatacyjnych nie daje pełnego obrazu możliwości majątkowych skarżącej. Wskazać ponadto należy, że organ nie uwzględnił przy ocenie zasadności umorzenia należności skarżącej pogarszającego się stanu zdrowia skarżącej, jej możliwości spłaty zadłużenia, a także podnoszonej przez skarżącą okoliczności, że ma trójkę ciężko chorych dzieci. W rezultacie, zawarte w decyzji rozważania o wzajemnym wspieraniu się dzieci i rodziców pozostają w sprzeczności z twierdzeniami skarżącej wskazującymi na zależność dzieci skarżącej od stałego wsparcia i pomocy ze strony matki. Zdaniem Sądu konieczne było ustalenie zakresu pomocy udzielanej dzieciom przez skarżącą, ustalenie kto sprawuje opiekę nad synem skarżącej, ewentualnie ustalenie kto ponosi koszty utrzymania syna, czy dzieci skarżącej pozostają w związkach małżeńskich (ma to znaczenie z punktu widzenia kolejności obowiązków alimentacyjnych). Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalając sytuację majątkową skarżącej powinien również uwzględnić okoliczność, że skarżąca ze środków uzyskiwanych po dokonanych potrąceniach komorniczych powinna opłacić wynajęcie mieszkania, ponieważ zgodnie z wyjaśnieniami skarżąca pozostaje osobą bezdomną, a nie może budzić wątpliwości, że potrzeby mieszkaniowe wymagają zaspokojenia w pierwszej kolejności. W zaskarżonych decyzjach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się do przedłożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej oraz podnoszonych przez skarżącą okoliczności pogarszającego się stanu zdrowia skarżącej, kosztów z tym związanych oraz braku możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.

W rezultacie, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy- tj. art. art. 7 i art. 77 k.p.a. Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma bowiem miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni całokształt okoliczności związanych z sytuacją zdrowotną, majątkową, rodzinną skarżącej, w oparciu o przedłożone skarżącą dokumenty i oświadczenia oceni, czy zachodzą przesłanki umorzenia należności, a podjęte rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Wyjaśni również, czy pisma skarżącej z dnia 23 października 2023 r. oraz 6 października 2023 r. zostały dołączone do akt zgodnie z wnioskiem skarżącej.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 985) orzekł jak w sentencji wyroku.