Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 662/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 132 ust. 3,
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2023 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 7 marca 2023 r. nr NWXIV.7581.2.4.2023 w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta C., wykonujący zasadnie z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia 27 stycznia 2023 r., [...] , wydaną na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm. – dalej u.g.n.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku Z. S. (dalej: strona, skarżąca) o wypłatę zwaloryzowanej części odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, położonej w C. przy ul. [...] o pow. 2238 m2, omówił wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną ww. nieruchomość.

W uzasadnieniu podano m. in., że decyzją z dnia 21 września 1970 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (j.t. Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 z późn. zm.), orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości jw. W ww. decyzji ustalono odszkodowanie za składnik gruntowy oraz składnik budowlany, w kwocie łącznej 13.395,16 zł. Postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte na wniosek Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w K. Nieruchomość niezbędna była pod budowę dworca autobusowego PKS. Decyzja wywłaszczeniowa z dnia 21 września 1970 r. wobec niewniesienia odwołania stała się prawomocna, co zostało stwierdzone przez PWRN w K. w dniu 13 listopada 1970 r. Wnioskiem z dnia 13 maja 2020 r., uzupełnionym pismem z dnia 2 lipca 2020 r., Z. S., reprezentowana przez pełnomocnika, wystąpiła o wypłatę zwaloryzowanej części należnego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Wskazano, że w aktach sprawy wywłaszczeniowej brak jest dowodów na to, że ustalone w decyzji odszkodowanie zostało wypłacone na rzecz spadkodawców wnioskodawczyni. Organ skierował prośby do odpowiednich instytucji o przekazanie dokumentów finansowych potwierdzających fakt i formę dokonania wypłaty odszkodowania ustalonego ww. decyzją. Instytucje te i podmioty poinformowały, że nie odnalazły, bądź nie posiadają dokumentacji potwierdzającej wypłatę odszkodowania. Ustalono jednak, że wnioskiem z dnia 15 grudnia 1970 r. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w K. wystąpiło do Sądu Powiatowego w C. o przyjęcie do depozytu sądowego kwot na rzecz nieznanych z miejsca pobytu: J. R. (2.232,40 zł), F. F. (2.232,40 zł) i G. T. vel E. B. (2.232,40 zł), w związku z wywłaszczeniem decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 21 września 1970 r. nieruchomości jw. Sąd Powiatowy w C. postanowieniem z dnia [...] sygn. akt[...] , zezwolił PKS na złożenie do depozytu sądowego kwoty łącznej 6.697,20 zł, tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w C. przy ul.[...] . Zgodnie z dokumentami (polecenia przelewów) z 9 marca 1971 r. PKS dokonało przelewów kwot jw. dla każdej z ww. osób na rachunek Sądu Powiatowego w C., tytułem depozytów sądowych. Ponieważ przekazane do depozytu sądowego kwoty odszkodowania przynależne były osobom nieznanym z miejsca pobytu, postanowienie Sądu z dnia [...] sygn. akt [...] w terminie od dnia 28 maja 1971 r. do dnia 28 czerwca 1971 r., zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C. Przynależne odszkodowania nie zostały jednak podjęte, co oznacza, że złożona do depozytu sądowego suma odszkodowania przeszła na własność Państwa (art. 26 ust. 3 ww. ustawy z 12 marca 1958 r.). Podmiot zobowiązany do wypłaty ustalonego w ww. decyzji odszkodowania wykonał swoje zobowiązanie. Dłużnik został zwolniony ze zobowiązania wobec wierzycieli, gdyż ważne złożenie do depozytu sądowego odszkodowania wywołuje takie same skutki, jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej.

Od ww. decyzji strona, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła odwołanie. Zarzucono m. in. naruszenie art. 6, 7, 77 § 1, 80 k.p.a., poprzez:

a) dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, niewszechstronny i sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, polegającej na przyjęciu przez organ, że suma odszkodowania przynależnego poprzednikom prawnym wnioskodawczyn, została skutecznie złożona do depozytu sądowego na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w C., a także, że dłużnik wykonał swoje zobowiązanie wobec poprzedników prawnych wnioskodawczyni, podczas gdy z uzasadnienia decyzji wynika, że ww. postanowienie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Wydział Budżetowo-Gospodarczy w C., natomiast przepisy prawne obowiązujące w czasie wydania decyzji oraz postanowienia depozytowego przewidywały, iż w sytuacji, gdy wierzyciel lub jego miejsce zamieszkania nie są znane, o zezwoleniu na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego sąd ogłosi publicznie w budynku sądowym oraz w lokalu prezydium właściwej rady narodowej, a zgodnie z treścią uzasadnienia decyzji postanowienie depozytowe zostało wywieszone tylko w Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Wydział Budżetowo-Gospodarczy w C., co stanowiło naruszenie procedury obowiązującej w zakresie ogłoszenia o złożeniu przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia przez organ, że złożenie sumy odszkodowania do depozytu sądowego z naruszeniem ww. procedur było skuteczne, a dłużnik spełnił swoje zobowiązanie wobec poprzedników prawnych wnioskodawczyni;

b) dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, niewszechstronny i sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, polegającej na przyjęciu przez organ, że suma odszkodowania przynależnego poprzednikom prawnym wnioskodawczyni została skutecznie przejęta przez Skarb Państwa po upływie 5 lat od dnia doręczenia wezwania osobom uprawnionym do odbioru odszkodowania z depozytu sądowego wraz ze wskazaniem skutków jego niepodjęcia, podczas gdy z uwagi na błędy proceduralne związane z ogłoszeniem o złożeniu sumy odszkodowania nie można uznać, że upływ ww. terminu zwolnił podmiot zobowiązany od wypłaty odszkodowania poprzednikom prawnym wnioskodawczyni, gdyż nigdy nie rozpoczął biegu oraz, że kwota ta przeszła na własność Skarbu Państwa, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia wnioskodawczyni możliwości dochodzenia swoich praw;

c) dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, niewszechstronny i sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, polegającej na bezzasadnym przydaniu znaczenia przez organ znajdującemu się w aktach sprawy zaświadczeniu Państwowego Biura Notarialnego w C. z dnia 26 stycznia 1970 r., z którego wynika, że nieruchomość położona w C. przy ul. [...] pod nr[...], była obciążona długami m. in. na rzecz Skarbu Państwa, które w omawianym przypadku przewyższały kwotę ustalonego odszkodowania, podczas gdy z decyzji ani jakichkolwiek innych dokumentów znajdujących się w aktach wywłaszczeniowych nie wynika, aby suma odszkodowania lub chociażby jego część przynależna poprzednikom prawnym wnioskodawczyni uległa potrąceniu z tytułu ciążących na nieruchomości wierzytelności, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia wnioskodawczyni możliwości dochodzenia swoich praw.

Wojewoda Śląski decyzją z dnia 7 marca 2023 r., znak NWXIV.7581.2.4.2023, wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano m. in., że z poleceń przelewów wynika, iż Przedsiębiorstwo dokonało przekazania środków (3 x 2.232,40 zł) na rachunek Sądu, tytułem depozytów sądowych. Obowiązek realizacji świadczenia wynikający z prawomocnej decyzji z 21 września 1970 r. został zrealizowany. Ważne złożenie do depozytu sądowego odszkodowania wywołuje takie same skutki, jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej. Regulacje w tym zakresie (obowiązującego w dacie wywłaszczenia art. 26 ust. 2 ustawy z ustawy z 12 marca 1958 r. oraz obecnie obowiązującego art. 133 u.g.n.) mają na celu z jednej strony zabezpieczenie interesu osoby uprawnionej do otrzymania tego odszkodowania, a z drugiej strony zabezpieczają również interes podmiotu zobowiązanego do zapłaty odszkodowania. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska o nieskuteczności spełnienia w analizowanej sprawie świadczenia, z uwagi na rzekome naruszenie procedury w zakresie ogłoszenia o złożeniu przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. Postanowienie Sądu Powiatowego w C. z[...]. o zezwoleniu na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania ustalonego ww. decyzją wywłaszczeniowo-odszkodowawczą zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C. przez okres miesiąca, spełniając tym samym wymóg określony w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 1965 r. o zasadach i trybie postępowania w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego.

Skargę na powyższą decyzję złożył pełnomocnik strony, zaskarżając ją w całości. Zarzucił naruszenie:

1) art. 6, 7, 77 § 1, 80 k.p.a., poprzez:

- dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, niewszechstronny i sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, polegającej na przyjęciu, że odszkodowanie zostało złożone do depozytu sądowego w sposób prawidłowy, podczas gdy obowiązujące w dacie wywłaszczenia przepisy w zakresie wywłaszczania nieruchomości, w szczególności art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości stanowiły, iż złożenie kwoty należnego odszkodowania do depozytu sądowego jest możliwe m. in. jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne, z którymi mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, gdyż organowi nie było znane miejsce zamieszkania lub pobytu wywłaszczanych współwłaścicieli nieruchomości, a organ przed wydaniem orzeczenia nie podjął jakiejkolwiek próby ustalenia miejsca ich zamieszkania za pośrednictwem właściwych instytucji krajowych czy międzynarodowych, bądź innych dostępnych środków prawnych, podczas gdy już z samego brzmienia ich imion i nazwisk wynika, że były to osoby pochodzenia[...] , które w wyniku działań wojennych albo wyemigrowały z kraju albo zostały zamordowane przez okupanta. Podejmując tak daleko idącą ingerencję w prawo własności, jaką jest pozbawienie właściciela nieruchomości tego prawa, organ powinien był i co ważne miał możliwość zwrócić się do odpowiednich instytucji z zapytaniem o aktualne miejsce zamieszkania lub pobytu poprzedników prawnych skarżącej, co najprawdopodobniej pozwoliłoby organowi ustalić, iż m.in. G. B. nie mieszkała w tym czasie w Polsce i wyemigrowała do [...] i tam też zamieszkiwała po wojnie aż do swojej śmierci, co z kolei umożliwiłoby zawiadomienie jej o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym i orzeczeniu o odszkodowaniu chociażby za pośrednictwem ambasady RP w [...], co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia skarżącej możliwości dochodzenia swoich praw;

- dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, niewszechstronny i sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, polegającej na przyjęciu, że wymagane obowiązującymi w tej dacie przepisami prawa poinformowanie właścicieli nieruchomości o złożeniu kwoty odszkodowania do depozytu sądowego poprzez publiczne obwieszczenie, zostało zrealizowane zgodnie z tymi przepisami, podczas gdy nie jest możliwe stwierdzenie, iż postanowienie Sądu Powiatowego w C. [...] Wydział Cywilny z dnia [...]sygn. akt[...] , faktycznie zostało ogłoszone w sposób wymagany przez obowiązujące w tej dacie przepisy dotyczące postępowania wywłaszczeniowego, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia skarżącej możliwości dochodzenia swoich praw;

2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie przez Wojewodę decyzji w mocy, w sytuacji, gdy Wojewoda zobowiązany był do uchylenia tej decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Na tej podstawie wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu podano m. in., że organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających do ustalenia adresu zamieszkania lub pobytu poprzedników prawnych skarżącej. Przede wszystkim, nie zwrócił się on do odpowiednich instytucji, zarówno o zasięgu krajowym, jak i międzynarodowym, które mogłyby pomóc w ustaleniu miejsca zamieszkania dawnych właścicieli nieruchomości. Gdyby takie poszukiwania nie dały rezultatu w postaci odnalezienia adresu zamieszkania poprzedników prawnych skarżącej, dopiero wówczas można byłoby mówić o ziszczeniu się przesłanki umożliwiającej oddanie części odszkodowania do depozytu sądowego. Ponadto, nie jest możliwe ustalenie czy postanowienie depozytowe zostało faktycznie ogłoszone w sposób, o którym mowa w ww. rozporządzeniu, a tym samym, czy zostało ono ogłoszone w przewidziany w tych przepisach sposób.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1634 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

W świetle art. 132 ust. 3 u.g.n., który był podstawą decyzji, "Wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania."

Decyzją z dnia 21 września 1970 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., działając na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości jw. Decyzja wywłaszczeniowa z dnia 21 września 1970 r., wobec niewniesienia odwołania, stała się prawomocna, co zostało stwierdzone przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. w dniu 13 listopada 1970 r.

Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych (art. 16 §1 k.p.a.).

Niniejsze postępowanie nie może być zatem traktowane jako kolejna instancja zwyczajna, w ramach której mogłyby być rozpatrywane zagadnienia dotyczące poprawności procedowania przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej, zwłaszcza w zakresie prawidłowości poszukiwania i zawiadamiania stron postępowania.

Skoro decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna, stąd wywołała określone w niej skutki prawne.

Pod dokonanym wywłaszczeniu zastosowano także regulację z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (w brzmieniu z czasów prowadzenia postępowania), w świetle którego sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należało złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawiała przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne.

Tak też się stało i rozstrzygał w tej kwestii Sąd Powiatowy w C. w wydanym postanowieniu z dnia [...] sygn. akt[...]. Zezwolił on firmie PKS na złożenie do depozytu sądowego wskazanej tam kwoty. Nie jest rzeczą sądu administracyjnego weryfikowanie rozstrzygnięcia Sądu Powiatowego sprzed kilkudziesięciu lat oraz skuteczności takiego postanowienia. Wykracza to poza kompetencje tut. Sądu oraz zakres rozpatrywanej sprawy administracyjnej. Na posiadanym egzemplarzu orzeczenia znalazła się adnotacja o wywieszeniu go na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C. Był to sposób adekwatny do wymogów §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 1965 r. o zasadach i trybie postępowania w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego (Dz. U. Nr 42, poz. 261). Osobnego ogłoszenia publicznego dokonywano w budynku sądowym.

Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, by przyjmować, iż takiego ogłoszenia publicznego faktycznie nie dokonano. Nie to jest jednak najistotniejsze. Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego mogło być bowiem dokonane: 1) "po uzyskaniu zezwolenia sądu" (§2 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 1965 r.), 2) w niektórych przypadkach, co do pieniędzy polskich "przed uzyskaniem zezwolenia sądu (§2 ust. 2 ww. rozporządzenia), a nie po prawidłowym ogłoszeniu takiego zezwolenia.

Z poleceń przelewów z 9 marca 1971 r. wynika, że Przedsiębiorstwo PKS dokonało przekazania środków (3 x 2.232,40 zł) na rachunek Sądu tytułem depozytów sądowych.

Ważne złożenie do depozytu sądowego wywołuje takie same skutki jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej (zob. art. 470 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny; obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 z późn. zm.). Następuje tu zwolnienie dłużnika ze zobowiązania, a także ze skutków zwłoki lub opóźnienia w wypłacie oraz z waloryzacji na dzień wypłaty.

Likwidacja depozytu sądowego dokonywana była i jest w oparciu o odrębne regulacje, nieistotne z punktu widzenia niniejszej sprawy. Likwidacja taka nie powoduje bowiem uchylenia skutków prawnych zwolnienia się dłużnika z wypłaty odszkodowania, jakie powstały z dniem jego złożenia do depozytu sądowego.

Nie doszło zatem do naruszenia art. 6, 7, 77 §1, 80, 107 § 1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 132 ust. 3, ani też innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

-----------------------

*

i