Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 56/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i  lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wójt Gminy G. (dalej organ pierwszej instancji) decyzją nr [...] z dnia[...] ustalił odpłatność A. K. (dalej strona lub skarżąca) za pobyt matki H. K. w Domu Pomocy Społecznej im. [...] w G. od 1 sierpnia 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. w kwocie 417,08 zł oraz w kwocie 225,41 zł miesięcznie począwszy od września 2017 r., wskazując termin zapłaty oraz numer rachunku bankowego, na który należy dokonać wpłat. W uzasadnieniu podał, że matka strony została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w G. (dalej DPS) decyzją z dnia [...]a następnie decyzją z dnia [....] ustalono jej odpłatność za pobyt w DPS. Ponieważ dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, strona jest zobowiązana do wniesienia opłat poniesionych zastępczo przez Gminę G. za pobyt jej matki w DPS. Jednocześnie wyjaśniono, że okoliczność zawarcia umowy dożywocia z wnukiem nie miała wpływu na skierowanie matki strony do DPS, ani na ustalanie odpłatności strony, gdyż krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności jest ustalony i niezmienny.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego, nieuwzględnienie zaleceń Kolegium, błędne uznanie, że przekazanie nieruchomości w drodze dożywocia na rzecz zstępnych nie wpływa na jej obowiązek ponoszenia kosztów pobytu w DPS. Zdaniem strony okoliczność, iż obowiązek alimentacyjny względem H. K. spoczywa na M. i E. K. powoduje, iż to oni winni być zobowiązani do ponoszenia opłat za pobyt jej matki w DPS. Strona zarzuciła również, że organ pierwszej instancji arbitralnie przesądził, że prowadziła ona gospodarstwo domowe z rodziną córki przez dwa miesiące, a w pozostałym okresie już tylko z mężem. W odrębnym piśmie skierowanym Kolegium strona informowała, że matka przekazała swój dom na podstawie umowy dożywocia jej synowi i w związku z tym czuje się teraz pokrzywdzona koniecznością opłacania pobytu matki w DPS.

Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że A. K. jest córką H. K., która decyzją z dnia[...] nr [...] została umieszczona w DPS. H. K. zgodnie z decyzją z dnia [...] nr [...] ponosi odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 70% swojego dochodu, tj. 1.199,47 zł. W postępowaniu, o wszczęciu którego zawiadomiono skarżącą pismem z dnia 13 lipca 2017 r., decyzją z dnia [...] nr [...] organ pierwszej instancji ustalił stronie odpłatność za pobyt matki w DPS w kwocie 225,41 zł. miesięcznie począwszy od sierpnia 2017 r. Na skutek odwołania Kolegium decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji celem ustalenia struktury rodziny strony. W dniu 31 sierpnia 2017 r. w trakcie przeprowadzania wywiadu strona pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oświadczyła, iż prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, córką zięciem i wnukiem. W lipcu 2017 r. rodzina strony utrzymywała się z wynagrodzenia jej zięcia – M. G. w wysokości 4.817,67 zł, co potwierdza zaświadczenie pracodawcy oraz emerytury jej męża - D. K. w wysokości 3.309,41 zł (zgodnie z decyzją ZUS), a na stałe miesięczne wydatki rodziny składają się opłaty za: energię – 150 zł, gaz - 50 zł, leki – 150 zł, opał – 350 zł, wywóz śmieci – 50 zł, wodę – 90 zł, spłatę kredytu -1.500 zł, spłatę raty – 270 zł, inne - 90,67 zł. Strona podnosiła, że po opłaceniu rachunków ledwo starcza im na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Ponadto twierdziła, że jej matka posiada dom, w którym przebywają lokatorzy, co oznacza, że z zysku z najmu można opłacić pobyt matki w DPS. W dniach 3 września i 25 września 2017 r. strona złożyła oświadczenie, iż obecnie nie prowadzi gospodarstwa domowego z córką i jej rodziną, pozostaje na utrzymaniu męża i nie posiada żadnego dochodu. Kolegium podało, że z zaświadczenia Banku Spółdzielczego w G. z dnia 25 września 2017 r. wynika, iż skarżąca z mężem posiadają zadłużenie z tytułu kredytu mieszkaniowego w wysokości 338.370 zł, a z tytułu kredyt u gotówkowego - 1.752 zł. Kolegium ustaliło, iż organ pierwszej instancji w dniu 17 lipca 2017 r. zawarł z M. K. umowę, w której strony określiły wysokość miesięcznej opłaty ponoszonej przez M. K. za pobyt H. K. w DPS na kwotę 500 zł miesięcznie.

W zakresie stanu prawnego sprawy organ odwoławczy przytoczył i zinterpretował art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm., dalej ustawa). Odnosząc treść tych przepisów do okoliczności sprawy Kolegium stwierdziło, że strona z mocy ustawy, jako córka H. K., zobowiązana jest do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Podało, że wbrew twierdzeniom skarżącej ani okoliczność, że od wielu lat pozostaje z matką w konflikcie, ani fakt, że jej matka zawarła z wnukiem umowę dożywocia nie ma żadnego znaczenia dla tego obowiązku. Kolegium podkreśliło, że obowiązek przyjęty przez wnuka w umowie o dożywocie, o której mowa w art. 908 k.c., nie wyprzedza obowiązku innych osób w rodzinie (zstępnych) zdefiniowanego w ustawie o pomocy społecznej i tym samym nie stoi na przeszkodzie ustalenia córce opłaty za pobyt H. K. w DPS. Na poparcie swojego stanowiska Kolegium odwołało się do poglądów prezentowanych w judykaturze.

Odnosząc się do sytuacji rodzinnej i dochodowej strony Kolegium podzieliło ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji dotyczące struktury rodziny i nie dało wiary twierdzeniom strony, jakoby prowadziła gospodarstwo domowe z mężem odrębnie od córki i jej rodziny już w lipcu i sierpniu 2017 r., co motywowano odwołując się do treści oświadczenia z dnia 31 sierpnia 2017 r. oraz ustaleń wywiadu środowiskowego z tego samego dnia, z którego wynika, że rodzina strony składa się z 5 osób. Stanowisko w tej sprawie strona zmieniła dopiero oświadczeniem z dnia 3 i 25 września 2017 r., w którym wskazała, że "aktualnie" prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem, odrębne od rodziny córki. Kolegium uznało zatem za wiarygodne oświadczenia strony złożone pod odpowiedzialnością karną, potwierdzone dodatkowo wywiadem środowiskowym i nie uwzględniło przy tym wniosku o przesłuchanie na tę okoliczność świadków.

Organ odwoławczy stwierdził, że rodzina strony zarówno w sierpniu 2017 r., kiedy składała się z 5 osób, jak i od września 2017 r., gdy w jej skład wchodziły tylko dwie osoby, posiadała dochód przekraczający 300% kryterium dochodowego, albowiem dochód rodziny z lipca 2017 r., tj. z miesiąca poprzedzającego okres na który jest ustalana opłata wyniósł 8.127,08 zł, a we wrześniu 2017 r. - 3.309,41 zł, przy kryterium dochodowym wynoszącym odpowiednio 7.710 zł w sierpniu 2017 r. (514 zł x 5 osób x 300%) oraz 3.084 zł (514 zł x 2 osoby x 300%). Powyższe dawało zatem podstawę do naliczenia opłaty za pobyt H. K. w DPS w wysokości ustalonej przez organ pierwszej instancji.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wskazała, że nie zgadza się z decyzją Kolegium, gdyż jej dom rodzinny, w którym mieszkała przez 54 lata i remontowała, matka przekazała jej synowi i synowej we wrześniu 2016 r. w formie umowy o dożywocie. Gdy zachorowała obdarowani umieścili ją w DPS – nie wywiązując się z przyjętych zobowiązań, a skarżącej będącej jedyną córką nikt o zdanie nie pytał. Dom jest wynajmowany i z uzyskiwanych korzyści można opłacić pobyt matki w DPS. Skarżąca podkreśliła, że utrzymują się z mężem z jednej emerytury i mają bardzo wysokie wydatki w związku z kredytem hipotecznym zaciągniętym na zakup domu, wspólnie z córką i zięciem.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełnym zakresie dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2017, poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.).

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej podniesione, które to powody Sąd wziął pod uwagę działając z urzędu. Na mocy bowiem art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zaskarżona została decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą dla skarżącej odpłatność za pobyt matki w DPS za okres od 1 sierpnia 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. w kwocie 417,08 zł oraz w kwocie 225,41 zł miesięcznie począwszy od września 2017 r. Organy ustaliły, że w lipcu i w sierpniu 2017 r. rodzina skarżącej składała się z 5 osób, a od września 2017 r. w skład rodziny strony wchodziła skarżąca i jej mąż. Organy zgodnie stwierdziły, że w obydwu tych okresach dochód na osobę w rodzinie strony był wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i istnieje podstawa do ustalenia odpłatności w podanej wysokości, która – jak można wyliczyć (bo organy tego nie wyspecyfikowały) – faktycznie stanowi różnicę pomiędzy dochodem w rodzinie, a 300% kryterium dochodowego w rodzinie. Podano, że syn skarżącej zawarł z organem pierwszej instancji umowę, w której określono wysokość miesięcznej opłaty ponoszonej przez M. K. za pobyt H. K. w DPS na kwotę 500 zł miesięcznie. Skarżąca uważa, że nie powinna być obciążana koniecznością ponoszenia przedmiotowych opłat z tego powodu, iż matka zawarła z jej synem oraz synową umowę dożywocia i te właśnie osoby powinny wywiązać się z przyjętych na siebie zobowiązań, a nie oddawać babcię do DPS i to na dodatek bez porozumienia ze skarżącą. Wskazała, że dom objęty umową dożywocia przynosi zyski, które powinny być spożytkowane na pokrycie opłat za pobyt w DPS. Podkreśliła też trudną sytuację finansową wskazując, że trudności te są w znacznej mierze związane z koniecznością opuszczenia domu rodzinnego w związku z zawartą z jej synem i synową umową dożywocia oraz koniecznością zapewnienia sobie warunków mieszkaniowych, co wiązało się z zaciągnięciem kredytu hipotecznego.

Stan faktyczny sprawy został wyżej przedstawiony i będzie przywoływany przez Sąd w zakresie niezbędnym do wykazania dostrzeżonych uchybień. W tym miejscu wystarczy wskazać, że Sąd ocenia ustalenia faktyczne jako niekompletne. Jednocześnie Sąd stwierdza, że charakter pozostałych uchybień dostrzeżonych w sprawie, wymaga łącznego rozpoznania uchybień proceduralnych i wadliwości prawnomaterialnych.

W zakresie stanu prawnego sprawy wskazać trzeba na treść art. 59 ust. 1 i 2 ustawy, zgodnie z którym decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (ust. 1). Decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W przypadku regionalnych domów pomocy społecznej decyzję wydaje marszałek województwa, z zastrzeżeniem ust. 5 (ust. 2).

Art. 60 ust. 1 ustawy stanowi, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

Stosownie do art. 61 ust. 1-3 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (ust. 2). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2 (ust. 2a). W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a (ust. 2b). W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio (ust. 2c). W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (ust. 3).

Mając na uwadze wieloletnią rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych dotycząca w szczególności źródła obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz charakteru i zakresu rozstrzygnięć określających wysokość należnej opłaty Sąd wskazuje na stabilizację linii orzeczniczej uzyskaną w wyniku podjęcia w dniu 11 czerwca 2018 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały składu 7 sędziów, o sygn. akt I OPS 7/17 (dostępne CBOSA), o następującym brzmieniu tezy:

"Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej".

W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał dodatkowo, że dokonując wykładni przepisów dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty należy mieć również na uwadze, aby przyjęte rozwiązania realizowały podstawową zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. NSA podkreślił, że to ustawodawca zdecydował, iż powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku, pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.

Sąd wskazuje, że z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy). W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia tych opłat. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie.

Ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie nakazuje ustalenia obowiązku wszystkich osób zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułuje bowiem, tzw. współuczestnictwa materialnego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 24 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 937/15, dostępny CBOSA)). Art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawiera zamknięty krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność. O ile reguła kolejności dotyczy podmiotów wskazanych powyżej, o tyle nie można mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Z żadnego przepisu ustawy, ani z innego przepisu funkcjonującego w systemie prawnym nie wynika, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty, będących zstępnymi i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie. W takiej sytuacji bowiem organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że organ w sposób arbitralny dokonał wyboru osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat wchodzącej do kręgu zstępnych. Wykazano co prawda, że syn skarżącej M. K. zawarł z organem umowę, w której określono wysokość miesięcznej opłaty ponoszonej przez niego za pobyt H. K. w DPS na kwotę 500 zł; jednakże z akt sprawy wynika, że skarżąca i jej syn M. nie wyczerpują pełnego kręgu zstępnych H. K. Już chociażby tylko z pism skarżącej wynika, że posiada ona córkę M. G., z której rodziną zamieszkują w jednym domu oraz że jej zdaniem dom powinien był przepisany na najmłodszą córkę, która zapewniłaby babci opiekę. Obowiązkiem organu było ustalenie pełnego kręgu zstępnych, jako zobowiązanych w tej samej kolejności – czego zaniechał, ze skutkiem braku kompletności ustaleń dowodowych w sprawie. Powyższe stanowi naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 2017 r., poz. 1257, dalej k.p.a.) w związku z art. 77 § 1 k.p.a. Zgodnie z pierwszym z przywołanych przepisów prawnych w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; natomiast art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zaniechanie to, poza wadliwością proceduralną, stanowi naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy mające wpływ na wynik, gdyż skutkuje arbitralnym wyborem osób zobowiązanych do ponoszenia opłat spośród zobowiązanych w tej samej kolejności; co dodatkowo narusza art. 8 k.p.a., pozostając w opozycji do zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej.

W tym miejscu trzeba jeszcze wyjaśnić, że Sąd nie podziela poglądu strony skarżącej, że zawarcie przez jej matkę umowy dożywocia z wnukiem i jego żoną skutkuje ograniczeniem kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS do osób zobowiązanych z umowy dożywocia. Istnienie cywilnoprawnego stosunku dożywocia pomiędzy mieszkańcem domu pomocy społecznej a jednym ze zstępnych, nie ma wpływu na zobowiązania pozostałych osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy i nie może uzasadniać nałożenia obowiązku wyłącznie na osobę, która związana jest z mieszkańcem DPS węzłem obligacyjnym (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1041/13, dostępny CBOSA). Podkreślić bowiem trzeba, że administracyjne przepisy iuris cogentis nie mogą być modyfikowane mocą umowy cywilnoprawnej.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ ustali pełny krąg zstępnych i rozważy możliwość obciążenia ich opłatami za pobyt wstępnej w DPS w oparciu o zasady wynikające z ustawy.

Zasadniczo wadliwość ustaleń faktycznych w zakresie okoliczności relewantnych prawnie stanowi wystarczającą podstawę do usunięcia decyzji z obrotu prawnego. Względy ekonomiki procesowej wymagają jednak zidentyfikowania również innych istotnych uchybień, do których doszło w procesie stosowania prawa.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że doszło również do naruszenia przepisu prawa materialnego – art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z tym przepisem opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi zstępny będący osobą w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przywołany przepis określa sytuacje, w jakich osoba w nim wymieniona będzie zobowiązana do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Określa też gwarancje dla osoby zobowiązanej, że dochód pozostający na osobę w rodzinie po ustaleniu jej zobowiązania na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej nie będzie niższy niż 300% kryterium dochodowego.

Tutejszy Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 ustawy, to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16, LEX nr 2323434).

W kontrolowanej sprawie organy zastosowały ten przepis wadliwie, o czym poniżej.

W tym miejscu trzeba jeszcze wskazać, że Sąd nie kwestionuje ustaleń dowodowych dotyczących struktury rodziny. W dniu 31 sierpnia 2017 r. w trakcie przeprowadzania wywiadu strona pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oświadczyła, iż prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, córką zięciem i wnukiem. W dniach 3 września i 25 września 2017 r. strona złożyła oświadczenie, iż obecnie nie prowadzi gospodarstwa domowego z córką i jej rodziną, pozostaje na utrzymaniu męża i nie posiada żadnego dochodu. Kolegium podzieliło ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji dotyczące struktury rodziny i nie dało wiary twierdzeniom strony, jakoby prowadziła gospodarstwo domowe z mężem, odrębnie od córki i jej rodziny już w lipcu i sierpniu 2017 r., co motywowano odwołując się do treści oświadczenia z dnia 31 sierpnia 2017 r. oraz ustaleń wywiadu środowiskowego z tego samego dnia, z którego wynika, że rodzina strony składa się z 5 osób. Słusznie organ odwoławczy akcentował okoliczność, że stanowisko w tej sprawie strona zmieniła dopiero oświadczeniem z dnia 3 i 25 września 2017 r., w którym wskazała, że "aktualnie" prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem, odrębne od rodziny córki. Kolegium prawidłowo uznało zatem za wiarygodne oświadczenia strony złożone pod odpowiedzialnością karną, potwierdzone dodatkowo wywiadem środowiskowym i zasadnie nie uwzględniło wniosku o przesłuchanie na tę okoliczność świadków. Prawidłowe ustalenie dotyczące struktury rodziny jest więc takie, że w lipcu i sierpniu 2017 r. strona prowadziła gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, córką, zięciem i wnukiem; natomiast od września 2017 r. strona prowadziła gospodarstwo domowe już tylko z mężem.

Przyjmując wskazane ustalenia dowodowe za prawidłowe Sąd dostrzegł jednocześnie, że doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego – art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy w związku z wadliwym wyliczeniem wysokości opłaty obciążającej skarżącą w obydwu wariantach struktury rodziny.

W lipcu 2017 r. rodzina strony utrzymywała się z wynagrodzenia jej zięcia – M. G. w wysokości 4.817,67 zł, co potwierdza zaświadczenie pracodawcy oraz emerytury jej męża - D. K. w wysokości 3.309,41 zł (zgodnie z decyzją ZUS). Kolegium ustaliło, że dochód rodziny z lipca 2017 r., tj. z miesiąca poprzedzającego okres na który jest ustalana opłata wyniósł 8.127,08 zł, przy kryterium dochodowym wynoszącym 7.710 zł w sierpniu 2017 r. (514 zł x 5 osób x 300%). Zdaniem organu odwoławczego dawało to podstawę do naliczenia opłaty w wysokości wynikającej z decyzji organu pierwszej instancji, tj. w kwocie 417,08 zł. Kolegium nie ujawniło w jaki sposób doszło do tego przekonania.

Sąd stwierdza, że prawidłowo zsumowano dochody i prawidłowo oceniono, że istnieje możliwość obciążenia skarżącej opłatą. Jednakże wysokość górnej granicy opłaty, którą może być za ten okres obciążona skarżąca została wyliczona wadliwie – w sposób niekorzystny dla skarżącej. Nie było żadnych podstaw prawnych do odnoszenia się do kryterium dochodowego rodziny. Otrzymany wynik sumowania dochodów należało podzielić przez pięć w celu wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do wniesienia opłaty; co daje dochód w wysokości 1.625,41 zł. Od otrzymanej w ten sposób kwoty należało następnie odjąć trzykrotność kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów - na dzień wydania niniejszego wyroku jest to przepis § 1 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058 z późn. zm.), zgodnie z którym kryterium to wynosi 514 zł. W ten sposób uzyskuje się maksymalną kwotę opłaty (83,41 zł), jaką można obciążyć skarżącą w związku z pobytem jej matki w domu pomocy społecznej w sierpniu 2017 r.

W okresie od września 2017 r. organy zasadnie przyjęły dwuosobową strukturę rodziny i dochód w wysokości 3.309,41 zł. Prawidłowo również przyjęły, że istnieje możliwość obciążenia skarżącej opłatą. Nie było natomiast żadnych podstaw prawnych do odnoszenia się do 300% kryterium dochodowego rodziny w wysokości 3.084 zł (514 zł x 2 osoby x 300%). Analogicznie jak wskazano wyżej odnośnie wyliczeń dotyczących sierpnia 2017 r. – z modyfikacją dotyczącą struktury rodziny, należało dochód rodziny podzielić przez dwa w celu wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do wniesienia opłaty i od otrzymanej w ten sposób kwoty odjąć trzykrotność kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W ten sposób uzyskuje się maksymalną kwotę opłaty, jaką można obciążyć skarżącą w związku z pobytem jej matki w domu pomocy społecznej od września 2017 r. Jest to kwota niższa od wyliczonej przez organy kwoty 225,41 zł.

Mając na względzie wyżej opisane naruszenia przepisów proceduralnych i przepisów prawa materialnego Sąd uznał za konieczne i uzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ przeprowadzi postępowanie dowodowe we wskazanym wyżej zakresie i orzeknie uwzględniając wiążąca ocenę prawną.

Z powodów wyżej szczegółowo wyjaśnionych Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy p.p.s.a. w związku z art. 135 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.