Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 88/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji w całości
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2, art. 50 par. 1, art. 25 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 11 grudnia 2023 r. [...] w przedmiocie usług opiekuńczych stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 11 grudnia 2023 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania W. R. od wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce decyzji z 25 września 2023 r.

- przyznającej W. R. pomoc społeczną w formie usług opiekuńczych świadczonych przez opiekunkę domową Agencji Usługi Opiekuńcze i Pielęgnacyjne "D." zgodnie z zakresem czynności sporządzonym przez pielęgniarkę MOPR w okresie od 1.10.2022 r. do 31.12.2022 r., w tym w okresie od 1.10.2022 r. do 31.11.2022 r. w wymiarze po 4 godziny 5 razy w tygodniu w dni powszednie przy odpłatności [...] zł za 1 godzinę oraz 2 godziny w soboty i niedziele przy odpłatności [...] zł czyli 100% wartości usługi, a w okresie od 1.12.2022 r. do 31.12.2022 r. w wymiarze po 1 godzinie 5 razy w tygodniu w dni powszednie przy odpłatności [...] zł oraz po 1 godzinie w soboty, niedziele i dni świąteczne przy odpłatności [...] zł czyli 100% wartości usługi,

- odmawiającej zwolnienia w całości lub w części, z odpłatności za usługi opiekuńcze Agencji Usługi Opiekuńcze i Pielęgnacyjne "D. " w okresie od 1.10.2022 r. do 31.12.2022 r.,

- zobowiązującej wnioskodawcę do wpłaty należności za faktycznie zrealizowane godziny usług, do 10-go dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wykonano usługi, na rachunek MOPR,

na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję T. R. wniósł o ponowne przeanalizowanie sprawy. Wskazał również, że "Mama w grudniu odeszła do wieczności".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że nie posiada dokumentów potwierdzających, że W. R. zmarła w grudniu 2023 r.

W aktach sądowych niniejszej sprawy znajduje się kserokopia odpisu skróconego aktu zgonu W. R.. Oryginał tego aktu znajduje się w aktach sprawy II SA/Ke 33/24.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a do lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ).

Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest także zapis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając zaskarżoną decyzję w tak nakreślonych granicach Sąd stwierdził naruszenie prawa będące podstawą do stwierdzenia jej nieważności w całości.

Na wstępie należy wyjaśnić, że mimo określenia w treści skargi datowanej na 11 stycznia 2024 r. jako strony skarżącej W. R., rzeczywistą stroną skarżącą był w niniejszej sprawie jej syn T. R.. Taka konstatacja wynika stąd, że już w samej skardze T. R., mimo określenia w nagłówku, że składa skargę w imieniu matki W. R., w końcowej części uzasadnienia skargi poinformował, że prosi o kierowanie korespondencji do niego, ponieważ W. R. "w grudniu odeszła do wieczności". Okoliczność tę potwierdził uzyskany przez Sąd skrócony odpis aktu zgonu W. R., z którego wynika, że zmarła 1 grudnia 2023 r. Ponieważ nieżyjąca osoba fizyczna nie ma zdolności występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa) - art. 25 § 1 p.p.s.a., W. R. nie mogła wnieść skargi datowanej na 11 stycznia 2024 r., skoro zmarła 1 grudnia 2023 r.

Następnie należy wyjaśnić, że mimo skierowania skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję dotyczącą W. R., T. R. był uprawniony do wniesienia skargi na tę decyzję, gdyż miał w tym interes prawny (art. 50 § 1 p.p.s.a.). Przekonuje o tym treść stosownych przepisów prawa materialnego.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji było przyznanie W. R. pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych, określenie odpłatności za te usługi, odmowa zwolnienia W. R. z odpłatności za nie oraz zobowiązanie jej do wpłat należności za faktycznie zrealizowane godziny usług. Usługi opiekuńcze należą do świadczeń odpłatnych. Nie oznacza to jednak, że ich beneficjenci zawsze ponoszą koszty tego świadczenia. Warunki odpłatności i częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat określa rada gminy w drodze uchwały. Konkretyzacja postanowień uchwały następuje w decyzji przyznającej określone usługi opiekuńcze. Należy dodać, że świadczenia w postaci usług opiekuńczych należą do tej formy pomocy społecznej, która może podlegać zwrotowi. Obowiązek zwrotu ciąży kolejno na: osobie korzystającej z usług opiekuńczych, jej spadkobiercy, małżonku, zstępnych i wstępnych beneficjenta. Wydatki na usługi opiekuńcze podlegają zwrotowi w części lub całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego (art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2023.901 ze zm., dalej u.p.s) - Sierpowska Iwona, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI Opublikowano: WKP 2023. Komentarz do art. 50 u.p.s.

Przepis art. 96 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s. w okolicznościach niniejszej sprawy wskazuje, że T. R. będący synem beneficjentki przyznanej pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych świadczonych osobiście na jej rzecz przez opiekunkę domową na zasadach określonych w decyzji organu I instancji z 25 września 2023 r., ma interes prawny w sprawie, w której doszło do przyznania tych usług opiekuńczych, określenia odpłatności za nie, a także orzeczenia o odmowie zwolnienia od odpłatności za te usługi w jakiejkolwiek części. Skoro bowiem zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji - dotyczy usług opiekuńczych za okres od 1 października do 31 grudnia 2022 r., odpłatności za nie, a także orzeczenia o odmowie zwolnienia od odpłatności za te usługi, a nadto nie doszło do uiszczenia odpłatności za faktycznie zrealizowane godziny tych usług, zobowiązanym do zwrotu wydatków poniesionych na te usługi, z pewnością będzie również T. R. jako spadkobierca osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.p.s.), względnie, w razie niedokonania zwrotu tych wydatków przez spadkobierców z masy spadkowej, jako jej zstępny (art. 96 ust. 1 pkt 3 u.p.s.). Należy dodać, że ponieważ orzeczenia zawarte w punkcie II i III decyzji pierwszoinstancyjnej, dotyczące określenia odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze, a także orzeczenia o odmowie zwolnienia od odpłatności za nie w jakiejkolwiek części jest następstwem orzeczenia o przyznaniu tych usług, bez którego te pochodne orzeczenia byłyby bezprzedmiotowe, Sąd uznał, że interes prawny T. R. rozciąga się również na prawo zaskarżenia orzeczenie z punktu I decyzji z 25 września 2023 r., choć określone w nim uprawnienie ma charakter ściśle osobisty i nie podlega dziedziczeniu.

Natomiast jeśli chodzi o wniesioną przez T. R. skargę, to jest ona zasadna, aczkolwiek z innych względów niż w niej wskazano.

Przede wszystkim podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Możliwość bycia stroną postępowania administracyjnego determinowana jest posiadaniem przymiotu zdolności prawnej, która – co do zasady – winna być oceniana według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Nie może także budzić zastrzeżeń, że zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego, a także wydać decyzji. Decyzja wydana w takiej sytuacji rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Gdy dochodzi do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że taka decyzja jest obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (zob. Małgorzata Stahl - glosa do wyroku NSA z 27 kwietnia 1983 r., II SA 261/83, OSPiKA 1984, poz. 108).

Wskazanie więc w decyzji jako strony postępowania osoby zmarłej, której zdolność prawna (możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków w sferze prawa cywilnego i administracyjnego) ustała z chwilą śmierci powoduje, że decyzja taka jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zasadnym jest również podkreślenie, że na ocenę o zaistnieniu wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona czy też nie.

Wobec powyższego zwrócić należy uwagę, że zaskarżona decyzja z 11 grudnia 2023 r. została wydana w stosunku do W. R., która jak wynika ze skróconego odpisu aktu zgonu zmarła 1 grudnia 2023 r. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego, zostało więc skierowane do osoby zmarłej, która w chwili wydawania tego rozstrzygnięcia nie miała już przymiotu strony. Wydanie decyzji w stosunku do takiej osoby, jak już wcześniej wspomniano, ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a decyzja ta jako obarczona wadą nieważności powinna być usunięta z obrotu prawnego, aby nie wywoływała skutków prawnych.

Niewątpliwie więc w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Ponieważ zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze względu na rażące naruszenie prawa, Sąd odstąpił od merytorycznej oceny jej prawidłowości.

Mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.