Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2613/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 2, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 4 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, , po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania P. S. - uchyliło decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] lipca 2021r. i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] Prezydent [...] orzekł o uznaniu, że świadczenie wychowawcze ustalone informacją nr [...] z [...] lipca 2019 r. r. wypłacone za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 października 2020 r. na dziecko E. O. w łącznej wysokości [...] zł. jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz orzekł o zwrocie kwoty [...] zł. stanowiącej nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył P. S. podnosząc, że świadczenie wychowawcze na córkę E. O. otrzymywał na podstawie wniosków składanych w trakcie trwania związku małżeńskiego z A. O., za jej całkowitą aprobatą i zgodą. Po rozwodzie nadal zamieszkuje wspólnie z żoną i córką, wspólnie wychowują córkę oraz prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto była małżonka akceptuje fakt dalszego otrzymywania tego świadczenia przez niego, którego przeznaczenie na wsparcie wychowania córki uzgadniają obopólnie - stosowne oświadczenie żony znajduje się w aktach sprawy.

Po rozpatrzeniu tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. - uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2021 r. nr [...] i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazało, że istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczy oceny, czy pobrane przez skarżącego świadczenie jest świadczeniem nienależnym, a w związku z tym, czy jest on zobowiązany do jego zwrotu.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Celem tej regulacji jest udzielenie przez Państwo rodzicom (opiekunom) dzieci pomocy w ich wychowaniu w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Jak wynika z art. 4 ust. 2 ww. ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka albo dyrektorowi domu pomocy społecznej. W świetle zaś art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko.

Następnie Kolegium podniosło, że w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, iż małżeństwo P. S. i A. O. zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem z [...] lipca 2020 r. wydanym przez Sąd Okręgowy w [...] w sprawie sygn. akt [...]. W wyroku tym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią E. O. powierzono obojgu rodzicom ustalając, że miejscem zamieszkania małoletniej będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki dziecka A. O.. Jednocześnie zobowiązano oboje rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowywania dziecka, ustalając udział ojca w tych kosztach na kwotę [...] zł miesięcznie, natomiast nie orzeczono o sposobie kontaktów ojca z dzieckiem E. O. oraz nie orzeczono o sposobie korzystania z mieszkania stron.

Stwierdziło też, iż z odwołania P. S. jak również z oświadczenia A. O. z [...] marca 2021 r. wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia złożony był w porozumieniu z byłą żoną, a świadczenie było wydatkowane na potrzeby dziecka.

Okoliczności sprawy wskazują zatem, iż matka dziecka nie składała odrębnego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia. Jeżeli matka nie ubiegała się o tożsame świadczenie to aktualnie nie może już ubiegać się o przyznanie jej tego świadczenia na okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 października 2020 r. - z powodu upływu terminu do złożenia takiego wniosku.

W związku z tym Kolegium uznało, że brak jest podstaw do egzekwowania od ojca dziecka zwrotu świadczenia, które było de facto wydatkowane przez oboje rodziców. Takie działanie organu prowadziłoby do pozbawienia dziecka świadczenia, które w świetle przepisów przysługiwało w wysokości po 500 zł miesięcznie. Nawet jeśli organ wyegzekwowałby zwrot świadczeń od ojca, to nie ma trybu postępowania w jakim organ mógłby przekazać te pieniądze matce dziecka, skoro matka akceptując pobieranie świadczenia przez ojca nie złożyła w przewidzianym przepisami terminie odpowiedniego wniosku o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na E. O..

Zgodnie z art. 7a k.p.a. jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ.

W przedmiotowej sprawie nie zachodzą negatywne przesłanki wskazane w art. 7a § 2 k.p.a., zgodnie z którym przepisu § 1 nie stosuje się:

1) jeżeli wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego;

2) w sprawach osobowych funkcjonariuszy oraz żołnierzy zawodowych.

Kolegium dodało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż zasada in dubio pro libertate ma na celu ograniczenie ryzyka obciążenia strony skutkami niejasności przepisów. Z wykładni autentycznej art. 7a § 1 k.p.a. dokonanej w uzasadnieniu projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 7 kwietnia 2017 r. (Sejm RP VIII kadencji Nr druku 1183) wynika, że zasada rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść stron "dotyczy sytuacji, w których wykładnia mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, dokonana zgodnie z zasadami i dyrektywami wykładni wynikającymi z prawoznawstwa, prowadzi do kilku możliwych rezultatów. Odnosi się ona zatem do przypadków, w których organ dokonując analizy i obiektywnej oceny możliwych procesów oraz wyników wykładni stwierdza, że kilka wyników wykładni może być uznanych za prawidłowe. Zatem w przypadku, gdy rezultat przeprowadzonej wykładni, mimo zastosowania różnych metod interpretacji, pozwala na przyjęcie alternatywnych względem siebie treści normy prawnej, prawidłowym rozwiązaniem jest wybór znaczenia, które jest korzystne dla strony."

Na zakończenie Kolegium poinformowało, że w kolejnych okresach świadczeniowych wniosek o przyznanie świadczenia winien złożyć ten z rodziców - z którym według wyroku sądu dziecko mieszka lub w przypadku orzeczonej sądownie opieki naprzemiennej każdy z rodziców winien złożyć odrębny wniosek - w świetle przepisów ustawy każdy z wnioskodawców będzie ubiegał się bowiem o świadczenia przysługujące odrębnym rodzinom.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł P. S..

Zaskarżonej decyzji pomimo, że jest korzystna dla niego, zarzucił, iż uzasadnienie decyzji zawiera tezę stanowiącą naruszenie prawa materialnego zawartego w ustawie z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w art. 4. ust 2 - poprzez oparcie rozstrzygnięcia nie na bezwzględnie przysługującemu mu prawu do otrzymywania świadczenia wychowawczego, a jedynie na podstawie wykładni celowościowej przepisów ustawy, oraz jednoczesne bezpodstawne i bezprawne wskazanie, iż w rozpatrywanej sytuacji, prawo do otrzymywania przez niego świadczenia w przyszłości jest niemożliwe, co jednocześnie stanowi wadliwą podstawę i bezprawną wskazówkę dla organu pierwszej instancji do odmowy wypłaty wstrzymanego świadczenia w okresie od 1 listopada 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r.

Sprecyzował, że zaskarżył jedynie samo uzasadnienie decyzji - wnosząc o uchylenie uzasadnienia, dokonanie przez Sąd wykładni prawa zawartego w art. 4. ust 2. ustawy o p.p.w.d. w jego sytuacji faktycznej, lub względnie o stosowną wykładnię i przekazanie decyzji do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd administracyjny w warszawie zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Przy czym, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wyżej wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna.

W ocenie Sądu, co do zasady, nie jest sporna sama możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego jedynie uzasadnienia decyzji lub jego części.

Zauważyć należy, że możliwość zaskarżenia samego uzasadnienia decyzji lub jego części - ze względu na rolę jaką spełnia uzasadnienie - została dopuszczona w orzecznictwie i jest ona powszechnie akceptowana.

Jednakże ani rozstrzygnięcie, ani uzasadnienie nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym samodzielnie, niezależnie od siebie. Zatem nie jest możliwe uchylenie jedynie uzasadnienia decyzji i pozostawienie w obrocie prawnym osnowy decyzji.

Istotnym jest także, że wniesienie skargi przeciwko uzasadnieniu decyzji zawsze oznacza zaskarżenie decyzji jako całości, której poszczególne elementy są ze sobą nierozerwalnie związane i stanowią integralną całość.

Dlatego też skarga skierowana tylko przeciwko uzasadnieniu decyzji powinna zostać oddalona - ale wyłącznie w sytuacji, gdy wady uzasadnienia nie mają wpływu na wynik sprawy. Jeżeli jednak wady uzasadnienia mają charakter istotny - wpływają na treść decyzji - to konieczne jest uchylenie decyzji jako całości.

W konsekwencji uwzględnienie skargi z powodu wadliwości wyłącznie uzasadnienia zawsze skutkuje uchyleniem decyzji jako całości decyzji administracyjnej.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2021 r., która (powołując się na art. 7a k.p.a.) uchyliła decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2021r. (stwierdzającą, że świadczenie wychowawcze wypłacone za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 października 2020 r. na dziecko E. O. w łącznej wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz orzekającą o zwrocie tej kwoty stanowiącej nienależnie pobrane świadczenie) i umorzyła postępowanie przed organem pierwszej instancji.

P. S. złożył skargę do Sądu tylko na samo uzasadnienie tej - jak sam stwierdził - korzystnej dla niego decyzji.

Gdyby zatem Sąd uznał zasadność jego skargi - to zgodnie z wyżej zaprezentowanym poglądem - musiałby uchylić zaskarżoną decyzję, która jest korzystna dla skarżącego.

Tymczasem z treści art. 134 § 2 p.p.s.a. ewidentnie wynika, że sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

W niniejszej sprawie uchylenie przez organ odwoławczy decyzji Prezydenta [...] z [...] lipca 2021r. i umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji spowodowało sytuację korzystną dla P. S..

Natomiast wyeliminowanie przez Sąd z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji - spowodowałoby wydanie rozstrzygnięcia na niekorzyść skarżącego.

Jednocześnie Sąd nie stwierdza, żeby w sprawie zachodziły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, które zwalniałyby od wydania rozstrzygnięcia na niekorzyść skarżącego.

Na marginesie powyższych rozważań Sąd pragnie zwrócić uwagę na fakt, że decyzja Prezydenta [...] jest prawidłowa, gdyż dokonał on właściwych ustaleń dotyczących zastosowania art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), dalej jako "ustawa’.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a.

Z przepisu tego ewidentnie wynika, iż warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz jednego z rodziców (matki albo ojca) jest, aby dziecko wspólne zamieszkiwało i pozostawało na utrzymaniu matki albo ojca.

Skoro w prawomocnym wyroku z [...] lipca 2020 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] ustalił, że miejscem zamieszkania małoletniej będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki - to wynika z tego, iż to matka stała się osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia wychowawczego na rzecz córki, gdyż to ona spełnia przesłanki określone w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy. Natomiast ojciec utracił to uprawnienie i bez znaczenia jest - podnoszony w skardze fakt - że skarżący po rozwodzie zamieszkuje wspólnie z byłą żoną i córką.

Zatem nie ulega wątpliwości, iż na skutek powołanego wyżej wyroku - uległa zmianie sytuacja rodzinna skarżącego mająca wpływ na jego prawo do świadczenia wychowawczego - co stanowi jedną z przesłanek zastosowania art. 27 ustawy.

W związku z tym Prezydent [...] uprawniony był do wydania decyzji o uchyleniu rozstrzygnięcia przyznającego skarżącemu świadczenie wychowawcze na córkę E. O..

Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] bardzo liberalnie podeszło do tej kwestii - stosując art. 7a k.p.a. - w sytuacji, gdy ww. przepis art. 4 ust. 2 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do jego treści.

Przy czym podkreślić należy, że zgodnie z art. 364 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Zatem art. ten stanowi o związaniu organów wyrokiem sądu - a w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w [...] w wyroku rozwodowym ustalił miejsce zamieszkania dziecka przy matce.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak

w sentencji wyroku.

-----------------------

7