Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 137/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 05 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 137/23

UZASADNIENIE

W dniu 23.08.2022 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wpłynął wniosek M. S. (dalej jako skarżąca) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej strony w związku z koniecznością opieki nad R. Z., tj. ojcem skarżącej.

Organ I instancji ustalił, że R. Z. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...].01.2021 r., kiedy to R. Z. miał [...] lata. R. Z. jest w związku małżeńskim ze S. Z., która została ustanowiona jego opiekunem prawnym. Wówczas S. Z. nie posiadała orzeczenia o niepełnosprawności.

R. Z. ma troje dzieci:

- syn J. Z. - pracujący zawodowo,

- syn G. Z. - pracujący zawodowo,

- córka M. S. - zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. od dnia 16.08.2022 r. jako osoba bezrobotna.

Mąż M. S., tj. R. S., pracuje poza granicami kraju dlatego wniosek z dnia 23.08.2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został wysłany do W. Urzędu Wojewódzkiego w P.. Urząd ten pismem z dnia 31.08.2022 r. poinformował, że w stosunku do przedmiotowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Fakt sprawowania opieki przez skarżącą nad ojcem potwierdził pracownik socjalny przeprowadzając rodzinny wywiad środowiskowy w dniu 14.09.2022 r.

Decyzją z dnia 23.09.2022 r. nr [...] Wójt Gminy K. odmówił M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad R. Z..

Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako Kolegium lub SKO) decyzją z dnia 25.10.2022 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego sprawy. W dniu 21.11.2022 r. do ponownie rozpatrującego sprawę organu I instancji wpłynęły oświadczenia skarżącej oraz orzeczenie o niepełnosprawności S. Z., z którego wynikało, że jest ona osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Po rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy K. decyzją z dnia 2.12.2022 r. ponownie odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przyjmując, że opiekę nad R. Z. powinna wykonywać jego małżonka.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła M. S., zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej jako u.ś.r.), zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez jego małżonkę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, co doprowadziło do niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia, a także naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej jako k.p.a.) poprzez przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, który posiada małżonkę nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, że jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Niepełnosprawność R. Z. nie jest kwestią sporną. W ocenie skarżącej wątpliwości organu nie budził również fakt jej pełnego zaangażowania w opiekę nad ojcem, uniemożliwiającego podjęcie pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Skarżąca zarzuciła, że organ l instancji wydając przedmiotową decyzję dokonał błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r., zaniechał wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji oparł zaskarżoną decyzję jedynie na literalnym brzmieniu przepisu, podczas gdy właściwa wykładnia ww. normy prawa pozwala na ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, jako osoby zobowiązanej do alimentacji na rzecz niepełnosprawnego ojca w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy drugi małżonek nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. W przekonaniu skarżącej chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca wyjaśniła, że jej matka, a jednocześnie małżonka R. Z., cierpi na szereg dolegliwości, a ponadto posiada znaczne trudności ruchowe. Jest osobą, która wymaga opieki i pomocy w codziennych czynnościach. Wobec tego, w przekonaniu skarżącej, S. Z. nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacji, a ewentualne uzyskanie od niej na czas potrzebnych R. Z. środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Skarżąca wskazała, że przedstawiona i udowodniona przez nią sytuacja, wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona, gdyż została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania.

Decyzją z dnia 05.01.2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym SKO stwierdziło, że decyzja Wójta Gminy K. z dnia 2.12.2022 r. odpowiada prawu.

W ocenie organu odwoławczego, wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Do niedawna w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istniały dwa rozbieżne stanowiska. Według pierwszego stanowiska, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych (tj. innych niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej), na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w dalszej kolejności, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki. W odniesieniu do wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. pogląd taki został wyrażony w wyrokach NSA: z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; z 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; z 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19; z 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19 i z 25 stycznia 2021 r., I OSK 2161/20. W ramach drugiego stanowiska Naczelny Sąd Administracyjny przyjmował, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych (tj. innych niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej), na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego, powstaje tylko wtedy, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taki pogląd dotyczący wykładni art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. został wyrażony w wyrokach NSA: z 20 stycznia 2016 r., I OSK 3283/14; z 23 stycznia 2020 r. I OSK 2462/19; z 24 lutego 2021 r., I OSK 2391/20, I OSK 2392/20 i I OSK 2422/20; z 19 maja 2021 r., I OSK 229/21; z 17 czerwca 2021 r., I OSK 371/21; z 14 października 2021 r., I OSK 575/21; z 26 października 2021 r., I OSK 700/21; z 2 lutego 2022 r., I OSK 997/21.

Organ II instancji wyjaśnił, że z uwagi na powyższe rozbieżności Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o podjęcie uchwały celem wyjaśnienia tych rozbieżności. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 14.11.2022r., sygn. akt I OPS 2/22, jednoznacznie stwierdził, że:

1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

W ocenie organu odwoławczego przyjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała z 14.11.2022 r. nie pozostawia wątpliwości, że w przypadku, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ administracji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom. Nie może już badać innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez małżonka.

Organ II instancji wyjaśnił ponadto, że taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. W przekonaniu Kolegium sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

Uzasadniając swoje stanowisko SKO wskazało, że R. Z. jest żonaty, a jego żona nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tych okolicznościach organ stwierdził, że zaskarżona decyzja Wójta Gminy K. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, odpowiada prawu.

Postanowieniem z dnia 21.02.2023 r. Kolegium sprostowało oczywistą omyłkę pisarską w swej decyzji poprzez zastąpienie wadliwego oznaczenia decyzji oznaczeniem prawidłowym.

Skargę na decyzję Kolegium z dnia 05.01.2023 r. nr SKO [...] w ustawowym terminie wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. S. wnosząc o jej uchylenie w całości, a także o uchylenie decyzji organu I instancji, o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie sprawującej faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, należącej do kręgu osób obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym, a także dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącą w sytuacji w której osoba wymagająca opieki posiada żonę nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymieniona osoba może sprawować opiekę nad mężem - co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że w jej ocenie, nie budzi wątpliwości organu okoliczność sprawowania przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną oraz, że skarżąca należy do kategorii osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem ojca. Skarżąca podniosła, że z zaskarżonej decyzji wynika, iż skarżąca nie mieści się w kręgu wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, co stoi w sprzeczności z prawidłową, niekwestionowaną w orzecznictwie, wykładnią ww. przepisu. W przekonaniu skarżącej, należy ona do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca zarzuciła organowi dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Zdaniem skarżącej, powyższy przepis rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy drugi małżonek nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, czego organ w niniejszej sprawie nie uczynił. Skarżąca podkreśliła, że poza sporem jest okoliczność, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, jednakże małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

Następnie skarżąca powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wywiodła, że organy administracji powinny brać pod uwagę, przy ustaleniu zaistnienia przesłanek określonych w przepisie art. 17 u.ś.r., obiektywne, faktyczne i niezależne od woli tych osób możliwości sprawowania przez nie opieki, a nie formalny fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca podniosła, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, nie eliminuje innych osób bliskich w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek, sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z siedziba w Białymstoku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. ll SA/Bk 649/19).

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasowa argumentację. Ponadto SKO ponownie podkreśliło, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 14.11.2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, jednoznacznie stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). W tej sytuacji nieuprawnione jest badanie innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez małżonka, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 j.t. z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 05.01.2023 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 2.12.2022 r. nr [...], którą odmówiono M. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem R. Z..

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Co istotne, Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale wydanej w składzie 7 sędziów z dnia 14.11.2022 r., sygn. akt: I OPS 2/22, ONSAiWSA 2023, nr 1, poz. 2 wyjaśnił, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że R. Z. pozostaje w związku małżeńskim. Jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia powinna być zaś rozstrzygana orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając więc na względzie obowiązujący stan prawny oraz wyżej przywołaną uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego należało odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Prawidłowo więc postąpił organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać ponadto należy, że okoliczność sprawowania przez skarżącą w ramach obowiązku alimentacyjnego opieki nad niepełnosprawnym ojcem, nie znosi obowiązków określonych w art. 23 k.r.o, które ciążą na jego małżonce. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane podmiotom, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. (por. Anna Kawecka (w:) Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa-Sulińska. LEX 2015) - wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12.01.2023 r., sygn. akt: IV SA/Po 716/22, CBOSA.

W orzecznictwie wskazuje się, że zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a. stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Zgodnie bowiem z tym przepisem, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Owa ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których zastosowanie ma przepis interpretowany w uchwale (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.10.2020 r., II FSK 1579/18, LEX nr 3096515).

Należy podkreślić, że z treści art. 269 p.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych, której istota sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych (por. wyrok NSA: z 29 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 739/09, z 18 czerwca 2010 r., sygn. akt I FSK 994/09). Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne winny je respektować. Zatem ogólna moc wiążąca uchwał powoduje, że z chwilą ich podjęcia wiążą one sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których stosowany będzie interpretowany przepis (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 27.10.2022 r., II SA/Rz 624/22, LEX nr 3441738). W tych okolicznościach tutejszy Sąd podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale z dnia 14.11.2022 r. i orzekł jak w sentencji.

Dodatkowo jedynie Sąd wskazuje, że w skardze sporządzonej przez fachowego pełnomocnika, zignorowano fakt wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwały w składzie 7 sędziów z dnia 14.11.2022 r., sygn. akt: I OPS 2/22 i nie odniesiono się do faktu jej istnienia oraz mocy wiążącej.

W tym stanie rzeczy należało oddalić skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.