Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2243/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: uchylono zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną
Powołane przepisy: article: art. 5a pkt 13, art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 6, art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 23 ust. 1 pkt 38,
journal: Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia WSA del. Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2457/13 w sprawie ze skargi M. M. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 7 czerwca 2013 r. nr IPPB2/415-218/13-5/MG w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 7 czerwca 2013 r. nr IPPB2/415-218/13-5/MG, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz M. M. kwotę 677 (słownie: sześćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1.Wyrokiem z dnia 28 lutego 2014 r. o sygn. akt III SA/Wa 2457/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. M. (dalej: wnioskodawca, skarżący) na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 7 czerwca 2013 r. Nr IPPB2/415-218/13-5/MG w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Warszawie):

2.1. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku przebieg postępowania WSA w Warszawie podał, że we wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji prawa podatkowego skarżący - będący pracownikiem polskiej spółki kapitałowej – F. [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej: sp. z o.o.), której właścicielem jest spółka prawa holenderskiego – spółka F. [...] BV (dalej: spółka holenderska), w której udziały posiada holenderska spółka komandytowa F. [...] CV (dalej: spółka komandytowa), a której właścicielem jest F. [...] Inc., będąca spółką prawa amerykańskiego, notowaną na giełdzie papierów wartościowych (dalej: spółka amerykańska) - wskazał, iż został objęty programem przyznawania akcji (Restricted Stock Award), przy czym program ten uległ zmianie w 2011 r., co wymagało opisania dwu stanów faktycznych.

W ramach ww. programu spółka amerykańska, na zasadach pełnej uznaniowości, przyznawała nieodpłatnie wybranym pracownikom spółek zależnych (w tym sp. z o.o.) określoną ilość akcji zwykłych (nieuprzywilejowanych). Przyznanie akcji obwarowane jest szeregiem restrykcji. Akcje są przyznawane w danym roku kalendarzowym (o czym pracownik jest zawiadamiany stosowanym zaświadczeniem), ale efektywne zapisanie ich na rachunku maklerskim pracownika ma miejsce w roku następnym lub latach kolejnych. Jednym ze wspomnianych powyżej obwarowań jest zakaz zbywania akcji przez określony czas, tj. częściowe zbycie (⅓ akcji) może nastąpić dopiero po upływie roku od dokonania zapisu na rachunku maklerskim, a całkowite - po 3 latach. Termin ten liczony jest od dnia zapisania akcji na koncie pracownika. Zakaz zbywania nie obejmuje akcji dziedziczonych. W sytuacji wygaśnięcia stosunku pracy między pracownikiem a spółką amerykańską lub jej spółką zależną wskutek śmierci, zwolnienia z pracy po przepracowaniu 15 lat (6 lat w przypadku dyrektorów), niezdolności do świadczenia pracy lub rozwiązania umowy o pracę z winy spółki amerykańskiej lub jej spółki zależnej wszystkie jeszcze nieprzysługujące prawa do akcji stają się automatycznie przysługujące. W przypadku natomiast rozwiązania stosunku pracy z innych powodów lub winy pracownika, wszystkie nieprzysługujące prawa do akcji wygasają, zaś akcje przepadają na rzecz spółki amerykańskiej.

Od 2012 r. wybrani pracownicy spółki amerykańskiej oraz spółek zależnych zostali objęci programem opcji (Nonqualified Stock Option), w ramach którego otrzymują, na zasadzie pełnej uznaniowości ze strony spółki amerykańskiej, prawo i opcję nabycia określonej ilości akcji spółki amerykańskiej o wartości 0.001 USD. Cena realizacji opcji została określona na poziomie 4.25 USD. Prawo do wykonania opcji jest warunkowe. Pracownik może wykonać opcję po upływie roku od daty przyznania do limitu ⅓ wszystkich przysługujących mu akcji (może nabyć maksymalnie ⅓ akcji), po upływie dwóch lat pracownik może wykonać opcję do limitu ⅔ wszystkich przysługujących mu akcji (może nabyć maksymalnie ⅔ akcji), zaś po upływie 3 lat pracownik może wykonać opcję w całości. Prawo realizacji opcji wygasa po upływie dziesięciu lat od daty jej przyznania. Opcje są niezbywalne i mogą zostać zrealizowane tylko przez osoby, które otrzymały opcję, przy czym zakaz zbywania nie dotyczy zbycia w drodze spadku. Podobnie jak w przypadku programu akcji w sytuacji wygaśnięcia stosunku pracy między pracownikiem a spółką amerykańską lub jej spółką zależną wskutek śmierci, zwolnienia z pracy po przepracowaniu 15 lat (6 lat w przypadku dyrektorów), niezdolności do świadczenia pracy lub rozwiązania umowy o pracę z winy spółki amerykańskiej lub jej spółki zależnej, wszystkie jeszcze nieprzysługujące prawa opcyjne stają się automatycznie przysługujące. Natomiast w przypadku rozwiązania stosunku pracy z innych powodów lub winy pracownika, wszystkie nieprzysługujące prawa do zrealizowania opcji wygasają.

Wnioskodawca jest objęty jednocześnie dwoma powyższymi programami. Wniosek dotknięty był brakami formalnymi, wobec czego pismem z dnia 24 maja 2013 r. Dyrektor IS wezwał wnioskodawcę do usunięcia dostrzeżonych braków. W odpowiedzi wnioskodawca poinformował, że :

1. W 2011 r. otrzymał jedynie informacje w formie zawiadomienia o tym, że przyznana mu zostanie określona ilość akcji F. [...] Inc. Po roku 1/3 puli tych akcji została zmaterializowana na rachunku maklerskim. Tym samym nie przyznano wnioskodawcy prawa do otrzymania akcji.

2. Nie przyznano wnioskodawcy prawa do otrzymania akcji. Tym samym nie otrzymał pochodnego instrumentu finansowego.

3. Na dzień zawiadomienia wnioskodawca nie wchodzi w żadne prawa akcjonariusza. Prawa te materializują się dopiero wraz z fizycznym zapisem akcji na rachunku maklerskim (1/3 przyznanej puli każdego roku).

4. Właścicielem akcji w okresie zabezpieczenia jest F. [...] Inc.

5. Skarżący uzyskuje prawo do czerpania korzyści z akcji z dniem fizycznego zapisu tych akcji na rachunku maklerskim.

6. Według najlepszej wiedzy skarżący udział wartości nieruchomości w majątku F. [...] Inc. jest niższy niż 50%.

W zakresie Nonqualified Stock Option skarżący wyjaśnił, że w pierwszej kolejności otrzymuje zawiadomienie o przyznaniu przedmiotowej opcji. Jednakże, fakt otrzymania zawiadomienia nie uprawnia go do nabycia akcji. Dopiero po roku od daty zawiadomienia na rachunku maklerskim materializuje się opcja dająca prawo do nabycia 1/3 przysługujących mu akcji po określonej cenie.

W związku z tak przedstawionym stanem faktycznym skarżący zapytał:

1. Czy otrzymanie opcji na akcje, o których mowa w stanie faktycznym w sekcji "Przyznanie opcji (Nonqualified Stock Option)" powoduje po jego stronie powstanie przychodu do opodatkowania. Jeśli tak, jakie jest źródło tego przychodu, w jakim czasie przedmiotowy przychód powstaje oraz jaka jest stawka podatku dochodowego od osób fizycznych?

2. Czy w momencie zrealizowania opcji na akcje, o których mowa w stanie faktycznym w sekcji "Przyznanie opcji (Nonqualified Stock Option)" po jego stronie powstaje dochód do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie przedmiotowy dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania) oraz jaka jest stawka podatku dochodowego od osób fizycznych?

3. Czy sprzedaż akcji nabytych w drodze realizacji opcji powoduje po jego stronie powstanie dochodu do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie przedmiotowy dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania) oraz jaka jest stawka podatku dochodowego od osób fizycznych?

Skarżący odnosząc się do pytania nr 1 stwierdził, że otrzymanie opcji na akcje nie powoduje powstania po jego stronie przychodu do opodatkowania.

2.2. Minister Finansów w interpretacji z 7 czerwca 2013 r. stanowisko wnioskodawcy uznał za nieprawidłowe w części dotyczącej braku powstania po jego stronie przychodu podlegającego opodatkowaniu w momencie realizacji opcji na akcje, natomiast w pozostałym zakresie za prawidłowe.

Minister Finansów stwierdził, iż otrzymanie opcji na akcje spółki prawa amerykańskiego nie stanowi nieodpłatnego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie jest bowiem związane z jakimkolwiek przysporzeniem w majątku osoby otrzymującej opcję. W momencie otrzymania opcji nie powstaje po stronie wnioskodawcy obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych.

Według organu, uzyskane przez wnioskodawcę przysporzenie majątkowe związane z realizacją przyznanych pochodnych instrumentów finansowych, w postaci niezbywalnych opcji na akcje spółki prawa amerykańskiego wynikające z udziału w programie Nonqualified Stock Option stanowi przychód z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.; dalej: u.p.d.o.f.), opodatkowany 19% zryczałtowanym podatkiem w momencie realizacji instrumentu. Dochodem do opodatkowania będzie wartość rynkowa akcji spółki prawa amerykańskiego w dniu realizacji, pomniejszona o cenę realizacji opcji. Minister wskazał, że w momencie sprzedaży akcji spółki amerykańskiej nabytych w ramach programu Nonqualified Stock Option, tj. realizacji opcji po stronie Skarżącego powstaje przychód podlegający opodatkowaniu, który należy zakwalifikować do przychodów z kapitałów pieniężnych. Opodatkowaniu 19% zryczałtowanym podatkiem podlega dochód stanowiący różnicę pomiędzy uzyskanym przychodem ze zbycia akcji a kosztami uzyskania przychodów poniesionymi na nabycie akcji, tj. zapłaconą przez Wnioskodawcę cenę realizacji opcji.

2.3. Skarżący wezwał Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa wniósł. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ stwierdził brak podstaw do zmiany zakwestionowanej indywidualnej interpretacji.

3. Stanowiska stron w postępowaniu przed WSA w Warszawie (Sądem pierwszej instancji).

3.1. W skardze złożonej na ww. interpretację indywidualną skarżący wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania zarzucając naruszenie art. 11 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. oraz art. 14 c § 2 oraz 121 § 1 w zw. z art. 14e § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) – dalej "O.p.".

Według skarżącego przekazanie opcji na akcje dzięki którym uzyskał możliwość objęcia akcji po spełnieniu szeregu warunków określonych w planie nie będzie skutkować u niego powstaniem przychodu. Podkreślił, że przyznanie opcji na akcje stanowi jedynie potencjalną możliwość uzyskania korzyści w przyszłości. Trudno w takim przypadku mówić o powstaniu przychodu podatkowego. W jego opinii będzie on mógł dokonać zbycia objętych w ramach planu akcji, będących papierami wartościowymi. Środki pieniężne uzyskane z tego tytułu zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit a) u.p.d.o.f. stanowią przychód z kapitałów pieniężnych. W konsekwencji samo przyznanie opcji nie rodzi skutku w postaci powstania przychodu zaś przychód powstanie dopiero w momencie ewentualnego zbycia przyznanych opcji lub nabytych w wyniku realizacji opcji akcji i stanowić będzie zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. źródło przychodów z kapitałów pieniężnych.

3.2. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji indywidualnej, wniósł o jej oddalenie.

4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Sądu pierwszej instancji)

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest niezasadna. Wskazał, że na mocy z art. 5 a pkt 13 u.p.d.o.f. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz.U. z 2010 r., Nr 211, poz. 1384) opcje są pochodnymi instrumentami finansowymi. Zapewniają one posiadaczowi prawo do zawarcia transakcji określonym instrumentem finansowym, w tym m.in. – tak jak wskazano to w analizowanym stanie faktycznym – nabycia w określonym momencie za z góry ustaloną cenę oznaczonej liczby akcji.

Przychód ze zrealizowania opcji stanowi przychód z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., gdyż powstaje w związku z realizacją praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych. Zaznaczyć należy, że ustawa rozróżnia przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych (takich jak opcje) oraz przychody z realizacji praw z nich wynikających. Zatem przysporzenie w majątku podatnika wynikające z zakupu po preferencyjnych cenach akcji spółki amerykańskiej podlega opodatkowaniu.

Moment rozpoznania tego przychodu jest wskazany wprost w art. 17 ust. 1b u.p.d.o.f.; przepis ten stanowi, że przychód określony w art. 17 ust. 1 pkt 10 powstaje w momencie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że jest związany przepisami ustawy i nie może zaakceptować stanowiska podatnika, że normę zawartą w art. 17 ust. 1 pkt 10 i ust. 1b u.p.d.o.f. należy pominąć z powodów ekonomicznych, tj. ewentualnej niekorzystnej dla podatnika relacji pomiędzy określoną w opcji ceną nabycia akcji, a ceną jaka uzyskana zostanie z ich sprzedaży. W jego ocenie nie budzą także zastrzeżenia przyjęte przez organ interpretacyjny zasady ustalenia podlegającego opodatkowaniu dochodu z realizacji opcji (na mocy art. 30 b ust. 2 pkt 3 jest to różnica pomiędzy sumą przychodów uzyskanych z realizacji opcji a kosztami uzyskania przychodu określonymi na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38a u.p.o.f.) oraz konstatacja organu, że w analizowanym stanie faktycznym wnioskodawca nie będzie mógł pomniejszyć przychodu o koszty nabycia opcji, gdyż z zawartych we wniosku informacji wynika, że nie zostały one przez niego poniesione (finansowanie całości planu opcyjnego zapewnia spółka amerykańska).

5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

5.1. Od wymienionego na wstępie wyroku skarżący (reprezentowana przez doradcę podatkowego) złożył skargę kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.

Pełnomocnik skargę kasacyjną oparł wyłącznie na przesłance określonej w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 10 oraz art. 17 ust. 1b u.p.d.o.f. poprzez nieprawidłową wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie w sprawie.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w przedmiotowym przypadku nie dochodzi do realizacji praw o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. Realizacja praw musi bowiem prowadzić do powstania przysporzenia po stronie podmiotu, który owe prawa realizuje. Strona skarżąca natomiast nie osiąga przysporzenia. Co więcej, uszczupla swój majątek nabywając akcje za określoną wartość pieniężną. Nabycie akcji (nawet za cenę niższą niż cena rynkowa) w żadnym wypadku nie stanowi przysporzenia. Wszelkie korzyści ekonomiczne związane z nabyciem akcji, w tym nabyciem nieodpłatnym lub częściowo odpłatnym, poddane zostaną opodatkowaniu w momencie uzyskania przychodów wskazanych w art. 17 ust. 1 u.p.d.o.f. Wynika to z ekonomicznych cech akcji jako składnika majątku podatnika.

5.2. Minister Finansów nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

6.1. Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, bowiem podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa materialnego zasługuje na akceptację.

6.2. Sporna w sprawie interpretacja dotyczy kwestii momentu powstania i źródła przychodu wynikającego z uczestnictwa (wnioskującej o wydanie interpretacji) osoby fizycznej w motywacyjnym planie opcyjnym - Nonqualified Stock Option. Ze stanu faktycznego przedstawionego we wniosku inicjującym postępowanie interpretacyjne wynika, że w ramach wspomnianego planu pracownik polskiej spółki kapitałowej otrzymuje nieodpłatnie opcje dające mu prawo zakupu akcji spółki amerykańskiej (należącej do tej samej grupy kapitałowej co zatrudniająca wnioskodawcę spółka polska) po określonej cenie z zastrzeżeniem, że prawo do ich realizacji uzyska z upływem kolejnych lat od daty otrzymania opcji (po 1/3 w kolejnych latach od daty otrzymania opcji). Realizacja opcji odbywa się poprzez zakup akcji spółki amerykańskiej w ustalonej cenie na poziomie 4.25 USD Po upływie roku od daty przyznania opcji pracownik może wykonać opcję do limitu 1/3 wszystkich przysługujących mu akcji (może nabyć maksymalnie 1/3 akcji), po upływie dwóch lat pracownik może wykonać opcję do limitu 2/3 wszystkich przysługujących mu akcji (może nabyć maksymalnie 2/3 akcji), zaś po upływie 3 lat pracownik może wykonać opcję w całości,

Zdaniem wnioskodawcy uczestnictwo w planie opcyjnym na opisanych powyżej zasadach skutkuje uzyskaniem przychodu podatkowego wyłącznie – w momencie zbycia akcji zakupionych po preferencyjnej cenie wynikającej z opcji – tj. przychodu z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f.).

Natomiast w ocenie organu interpretującego i Sądu pierwszej instancji beneficjent planu opcyjnego uzyskuje przychód ze źródła, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 w momencie realizacji opcji, tj. nabycia akcji po cenie wynikającej z opcji i jest on równy różnicy wartości rynkowej akcji nabytych w wyniku realizacji praw wynikających z opcji i ceny realizacji opcji. Ponadto ewentualne późniejsze zbycie akcji nabytych w wyniku realizacji opcji jest nowym zdarzeniem, które również generuje przychód z kapitałów pieniężnych, czyli ze źródła, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f.

6.3. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska organu, zaaprobowanego w zaskarżonym wyroku przez WSA w Warszawie. Wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, w stanie faktycznym sprawy realizacja przez uczestnika programu motywacyjnego opcji na akcje nie rodzi przychodu podatkowego, albowiem do majątku wnioskodawcy nie weszły żadne prawa (przysporzenia majątkowe mające konkretny wymiar finansowy).

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, ze skarżący otrzymał opcje dające prawo zakupu akcji po określonej cenie. tj. 4.25 USD, a istotą opcji jest nabycie akcji za określoną cenę. Realizacja opcji jest więc równoznaczna z nabyciem akcji po umówionej cenie. Tym samym przychód z tytułu realizacji opcji należy utożsamiać z przychodem z kapitałów pieniężnych, jednakże nie każda z realizacja praw z opcji będzie generować przychód podlegający opodatkowaniu.

W myśl art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., za przychód uznaje się otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Analizując wskazany przepis, nie ulega wątpliwości, że aby powstał przychód (opodatkowanie) muszą zostać spełnione łącznie dwa warunki:

1) świadczenie musi mieć wymierną korzyść dla podatnika oraz

2) podatnik musi tę korzyść (świadczenie) "otrzymać".

Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających. Papierami wartościowymi - w rozumieniu art. 5a pkt 11 u.p.d.o.f. są papiery wartościowe, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Ilekroć w ustawie jest mowa o pochodnych instrumentach finansowych - oznacza to instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (art. 5a pkt 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

W myśl przepisu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, ilekroć w ustawie jest mowa o papierach wartościowych - rozumie się przez to akcje, prawa poboru w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037, z późn. zm.), prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego.

Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 w zakresie mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ustawy o obrocie instrumentami finansowymi instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są niebędące papierami wartościowymi: tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania, instrumenty rynku pieniężnego, opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest miedzy innymi papier wartościowy.(...),

Z treści art. 17 ust. 1b w zw. z ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. wynika, że przychód z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających powstaje w momencie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych. Ustawa nie wskazuje, co oznacza sformułowanie "realizacja praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych" i kiedy dochodzi do realizacji tych praw. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego realizacja, to inaczej urzeczywistnienie, wprowadzenie w życie, zastosowanie w praktyce. W słownikach termin ten jest tłumaczony również jako spieniężenie (E. Sobol, słownik wyrazów obcych, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2003, s. 940). Do realizacji praw wynikających z pochodnego instrumentu finansowego dochodzi poprzez wykonanie umowy zawartej w kontrakcie, np. zakupu-sprzedaży przedmiotu umowy, fizycznej dostawy instrumentu bazowego - w przypadku transakcji rzeczywistych, np. umowy opcji na sprzedaż określonych papierów wartościowych, bądź wypłacenia odpowiedniej różnicy z tytułu kontraktu – w przypadku transakcji nierzeczywistych, np. non-delivery options.

6.4. W niniejszej sprawie z treści wniosku wynika, iż wykonanie umowy podlegać będzie na zakupie przez wnioskodawcę akcji za określoną z góry cenę. Nie wynika, natomiast, iż możliwa jest opcja wypłaty określonej kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wartością rynkową akcji a ustaloną wcześniej ceną za akcje. Nie można też pominąć faktu, że pracownik płaci za nabycie akcji określoną cenę z góry skalkulowaną przez strony umowy bez względu na to jaka będzie wartość rynkowa akcji w chwili ich nabycia. Oprócz tego musi spełnić szereg warunków "pracowniczych" aby akcje po cenie określonej w umowie nabyć. Akcje są papierami wartościowymi inkorporującymi zarówno prawa jak i obowiązki wobec spółki będącej emitentem akcji. W momencie otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne. Cechą akcji jest to, iż generują one przychód dopiero w przyszłości w postaci dywidendy lub też w przypadku odpłatnego ich zbycia - w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na ich nabycie.

Uznanie, że przychód powstaje w momencie realizacji opcji przez nabycie akcji po cenie wynikającej z opcji oraz, że dochodem z tej czynności jest wartość rynkowa akcji pomniejszona o cenę nabycia zapłaconą w rzeczywistości prowadziłoby do opodatkowania wartości wyrażonej w pieniądzu, której podatnik w momencie uzyskania akcji nie osiągnął. Otrzymanie akcji nie daje żadnych korzyści, ponieważ akcją są takim składnikiem majątku, który przychód może dać dopiero w momencie ich zbycia w drodze sprzedaży lub zamiany ewentualnie innych czynności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dopiero zbycie akcji pozwala ustalić, jaki dochód podatnik osiągnął przez to, że nabył akcje w drodze realizacji opcji na akcje a następnie zbył te akcje. Nabycie akcji samo przez się nie daje żadnego przychodu. W praktyce wygląda to tak , że w chwili nabycia akcji podatnik ponosi tylko wydatek, bowiem jaki uzyska przychód z akcji okaże się dopiero w przyszłości. W dodatku może w ogóle przychodu tego nie osiągnąć albo ponieść stratę.

6.5. W ocenie rozpatrującego niniejszą sprawę składu orzekającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia zarysowanej wyżej kwestii spornej ma także zakaz podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem dlatego w pełni zasługuje na akceptację w tym zakresie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 21 lipca 2016 r. sygn. akt II FSK 1725/14. Jak podkreślił NSA w ww. orzeczeniu zasada ta, wypływająca z norm konstytucyjnych, w powiązaniu z szerszym kontekstem systemowym (wymagającym oceny przepisów regulujących opodatkowanie przychodów z tytułu zbycia papierów wartościowych oraz rozliczania kosztów uzyskania przychodów) winna być uwzględniona przy dokonywaniu wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, w tym art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. Dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych rozróżnia się źródła przychodów. Zostały one wymienione w art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f. Przyporządkowanie przychodu do właściwego źródła ma istotne znaczenie dla ustalenia wysokości dochodu. Dochód z tego samego tytułu może być opodatkowany tylko raz i może być, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f., przyporządkowany tylko do jednego źródła przychodów. Jeżeli ustawodawca chce zaliczyć dany rodzaj przychodów do innego źródła niż to, na które wskazywałby charakter przychodu, stanowi o tym wyraźnie w przepisie. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. jednym ze źródeł przychodów są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych, innych niż wymienione w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. Pojęcie przychodów z kapitałów pieniężnych doprecyzowano w art. 17 ust. 1 u.p.d.o.f., wymieniając w nim enumeratywnie, co uważa się za przychody z tego źródła i w art. 24 ust. 5, wskazującym, co należy uważać za dochód (przychód) z udziałów w zyskach osób prawnych.

Problem przysporzenia uzyskanego przez podatnika w związku z realizacją opcji na akcje, w kontekście zakazu podwójnego opodatkowania, był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzeczniczych Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyroki NSA z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt II FSK 517/10, z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 111/12, z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 96/13, z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 347/12). Jak zwrócił uwagę NSA w przywołanych powyżej wyroku z 21 lipca 2016 r., podwójne opodatkowanie dochodu z tego samego źródła (przychód z kapitałów pieniężnych) w zbieżnych z niniejszą sprawa okolicznościach faktycznych narusza konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Konstytucyjna zasada równości wobec prawa, obowiązująca we wszystkich sferach funkcjonowania społeczeństwa, oznacza więc, że wszystkie charakteryzujące się określoną, istotną cechą podmioty prawa, których dotyczą konkretne normy prawne, traktowane być muszą równo tzn. według jednakowej miary (por. wyrok NSA z dnia18 maja 2011 r. sygn. akt II GSK 490/10). Na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami, przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r. sygn. akt I FSK 525/10). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 22 maja 2002 r. sygn. akt K 6/02, OTKA 2002/3/33) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt I FSK 972/09) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

6.6. Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpatrywanej sprawy, nie sposób nie zauważyć, że aprobata wykładni dokonanej przez skarżący organ i Sąd pierwszej instancji, skutkowałaby tym, że przychód z tytułu nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego Nonqualified Stock Option za cenę niższą od rynkowej byłby opodatkowany dwukrotnie. Po raz pierwszy różnicę między ceną rynkową akcji, a ceną jej nabycia (preferencyjną) uznano za przychód podlegający opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) akcji. Po raz drugi różnica ta stanowiłaby część przychodu z odpłatnego zbycia tychże akcji. Rozpatrujący sprawę skład orzekający podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, prezentowany w wyroku z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 96/13, że obowiązujące przepisy nie pozwalały bowiem w takim przypadku ustalić kosztów uzyskania przychodów na podstawie art.22 ust.1 pkt 2 u.p.d.o.f. Z kolei w art.30b ust.2 u.p.d.o.f. (stanowiącym lex specialis) zdefiniowano dochód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (a takim są akcje, stosownie do art. 5a pkt 1 u.p.d.o.f.) jako różnicę między sumą przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art.22 ust.1 f lub 1g lub art.23 ust.1 pkt 38, z zastrzeżeniem art.24 ust.13 i 14. Przepisy art.22 ust.1f lub 1g dotyczą nabycia akcji w zamian za wkład niepieniężny, nie miałyby zatem zastosowania we wskazanym we wniosku stanie faktycznym. Art. 23 ust.1 pkt 38 u.p.d.o.f. pozwala natomiast na odliczenie jedynie wydatków poniesionych na nabycie akcji. Skoro ustawodawca używa w tym przypadku określenia "wydatki", a nie koszty, to uznać należy, że pozwala na uznanie za koszt uzyskania przychodów jedynie rozchód środków pieniężnych, stanowiący faktyczne zmniejszenie aktywów podatnika. Tym samym (przy uwzględnieniu stanowiska organu o odrębnym opodatkowaniu przychodu z wykonania opcji), w przypadku sprzedaży akcji uzyskanych w ramach omawianego programu motywacyjnego, nie byłoby możliwe uwzględnienie - jako kosztu uzyskania przychodów - wartości opodatkowanego przychodu z tytułu realizacji opcji. Dopiero w momencie odpłatnego zbycia akcji beneficjent będzie też uprawniony, na mocy art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., do rozpoznania kosztu uzyskania przychodu w kwocie stanowiącej iloczyn ceny akcji wynikającej z opcji oraz ilości zakupionych akcji. Różnica między obliczonym w powyższy sposób przychodem a kosztem jego uzyskania stanowić będzie dochód z kapitałów pieniężnych. Skoro koszty uzyskania przychodów mogą powstać dopiero w chwili zbycia akcji, to przychód podatkowy nie powstaje w chwili otrzymania przez uprawnionego instrumentu bazowego (tu akcji), lecz w chwili jego zbycia. Natomiast okoliczność, iż akcje zostały nabyte bądź objęte nieodpłatnie lub po cenach preferencyjnych - niższych niż rynkowe, znajdzie odzwierciedlenie przy ustalaniu wysokości dochodu w przypadku odpłatnego zbycia tych akcji. Wszystkie te rozważania prowadzą do wniosku, że zasługuje na uwzględnienie sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.

7. Uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz rozpoznał skargę uchylając także interpretację indywidualną Ministra Finansów. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 tej ustawy oraz §3 ust.2 pkt 2 w zw. z §3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. z 2011 r. Nr 31 poz.153).