Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1568/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART.  1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 207, art. 227
journal: Dz.U. 2023 poz 1465
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1568/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 stycznia 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Janusz Kasprzycki, Sędzia: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko, Sędzia: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.), Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2024 r., sprawy ze skargi S. S., na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, z dnia 2 sierpnia 2023 r. Nr NP.906.8.2023, w przedmiocie usunięcia nieprawidłowości w zakresie warunków pracy, skargę oddala.


UZASADNIENIE

W dniu 20 kwietnia 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Nowym Sączu (PPIS) przeprowadził kontrolę sanitarną w podmiocie gospodarczym S., S. S., ul. P. [...], [...] N., w obiekcie zlokalizowanym pod adresem: N.1 [...], [...] Ł. W wyniku kontroli, udokumentowanej protokołem nr [...], stwierdzono następujące nieprawidłowości:

- brak wyników badań środowiska pracy w zakresie spalin emitowanych z silników Diesla na stanowiskach pracy mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego;

- brak rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla);

- brak rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla);

- brak informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym dla Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla).

Na podstawie ustaleń kontroli, PPIS w Nowym Sączu decyzją nr [...] z dnia 15 maja 2023 r. znak: [...] nakazał przedsiębiorcy S. S. (dalej: skarżący):

1. Przeprowadzić badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy na stanowiskach pracy mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego w zakresie spalin emitowanych z silników Diesla.

2. Założyć rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla);

3. Założyć rejestr pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla);

4. Przekazać informację o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym do Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla).

Termin realizacji punktów 1-4 ustalono do dnia 31 sierpnia 2023 r.

Od powyższych nakazów (pkt 1, 2, 3 i 4) skarżący złożył odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 2 ust. 1 i § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, w związku z art. 27 ust. 1 u.p.i.s. poprzez błędne przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji nakazującej usunięcie naruszenia prawa w postaci braku badań środowiska pracy w zakresie spalin emitowanych z silników Diesla na stanowiskach pracy mechanika samochodowego diagnosty samochodowego, braku rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, braku rejestru pracowników narażonych na ich działanie oraz braku informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla. Zdaniem skarżącego to pracodawca wskazuje czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania oraz pomiary po przeprowadzeniu rozpoznania źródeł ich emisji oraz warunków wykonywania pracy, które mają wpływ na poziom stężeń lub natężeń tych czynników lub na poziom narażenia na oddziaływanie tych czynników. W ocenie skarżącego, prawidłowo przeprowadzone rozeznanie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy przez pracodawcę, nie wykazało występowania takich czynników w zakresie spalin emitowanych z silników Diesla w środowisku pracy na stanowiskach mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia 2 sierpnia 2023 r. znak: NP.906.8.2023 Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uchylił decyzję organu I instancji w części, tj. w pkt 4 i w tym zakresie orzekł o przekazaniu informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym do Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz Okręgowego Inspektora Pracy w Krakowie (dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla) do dnia 31 sierpnia 2023 r.

Stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie ustalono na podstawie wyników kontroli sanitarnej przeprowadzonej w dniu 20 kwietnia 2023 r. przez przedstawiciela PPIS w Nowym Sączu. W protokole kontroli widnieje zapis o ilości osób zatrudnionych w ekspozycji m.in. na spaliny emitowane z silników Diesla. Ponadto w pkt III. 3 ww. protokołu wskazano stwierdzone nieprawidłowości z podaniem przepisów prawnych, które naruszono. Protokół kontroli został podpisany przez osobę uczestniczącą w czynnościach kontrolnych.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązkiem pracodawcy jest rozpoznanie zagrożeń występujących na stanowisku pracy oraz ich ilościowa identyfikacja, tj. wykonanie stosownych pomiarów określających wielkość narażenia. Obowiązujące przepisy prawne dają możliwość odstąpienia od wykonywania pomiaru czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, jednak tylko w przypadku jeżeli podczas dwóch ostatnich pomiarów, wykonanych w odstępie co najmniej sześciu miesięcy, wartości nie przekroczyły 0,1 wartości NDS. W przedmiotowej sprawie takie pomiary nie zostały wykonane, brak jest więc podstaw do odstąpienia od tego typu badań. Ponadto, w myśl obowiązujących przepisów prawnych, obecność czynnika rakotwórczego w środowisku pracy, nakłada na pracodawcę obowiązek podjęcia stosownych działań, w tym m.in. prowadzenia rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym oraz rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Obowiązek prowadzenia rejestru prac istnieje zawsze, jeżeli na stanowisku pracy występuje czynnik rakotwórczy lub mutagenny (jest stosowany lub uwalnia się w trakcie pracy). Stosownie do § 4 ust. 2, z zastrzeżeniem § 6 ust. 1 i 2 - dane z rejestru prac, pracodawca przekazuje odpowiednim organom. Sposób prowadzenia rejestru pracowników zatrudnionych przy tych pracach, określa § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, natomiast § 5 ust. 1 jednoznacznie zawęża wymóg prowadzenia osobowego rejestru pracowników do pracowników narażonych. W przypadku pracowników zatrudnionych w kontakcie z czynnikiem rakotwórczym lub mutagennym, bez narażenia na ten czynnik, w myśl aktualnie obowiązujących przepisów prawnych nie ma obowiązku prowadzenia rejestru osobowego. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi zaleca dobrowolne prowadzenie rejestru także pracowników zatrudnionych w kontakcie z czynnikiem rakotwórczym lub mutagennym.

W rozpatrywanym przypadku pracodawca nie przeprowadził stosownych pomiarów czynnika szkodliwego, w zakresie spalin emitowanych z silników Diesla na stanowiskach pracy mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego. Jeśli na danym stanowisku pracy występuje czynnik szkodliwy, obowiązkiem pracodawcy jest oszacować zagrożenie, jakie niesie praca z tym czynnikiem, a oszacowanie to wiąże się z ilościową identyfikacją, która z kolei jest możliwa po wykonaniu odpowiednich pomiarów i badań. W analizowanym przypadku, na stanowisku mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego w procesie pracy występują spaliny emitowane z silników Diesla, więc zasadnym było wykonanie pomiarów spalin emitowanych przez silniki Diesla. Brak badań i pomiarów czynników występujących w środowisku pracy, uniemożliwia podjęcie przez pracodawcę odpowiednich środków mających za zadanie chronić życie i zdrowie pracowników, a tym samym zabezpieczyć pracowników przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi chorobami związanymi z warunkami środowiska pracy, co reguluje treść art. 227 § 1 Kodeksu pracy, który stanowi, iż ,,pracodawca jest obowiązany stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą". Zatem przeprowadzenie stosownych pomiarów i badań, pozwala prawidłowo przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego, poprzez porównanie uzyskanych wyników z ustalonymi przepisami prawa wartościami dopuszczalnymi oraz umożliwi podjęcie odpowiednich przedsięwzięć w celu zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy we wszystkich jej aspektach. W związku z powyższym, koniecznością jest, aby pracodawca dołożył maksymalnych starań, zmieniając istniejący stan poprzez wykonanie w całości nałożonych obowiązków zawartych w pkt 1, 2, 3 decyzji wydanej przez PPIS w Nowym Sączu oraz pkt 4 decyzji MPWIS. W celu wyczerpującego wypełnienia obowiązujących regulacji prawnych, wykonanie badań i pomiarów w zakresie spalin emitowanych przez silniki Diesla, powinno być zgodne z częstotliwością dla ww. czynnika, wskazaną w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo nałożył na podmiot kontrolowany – skarżącego - obowiązek wykonania pomiarów środowiskowych, założenia rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie oraz rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym (pkt 1, 2 i 3 decyzji). Natomiast w pkt 4 został określony obowiązek dotyczący przekazania informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych do Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. Tym samym organ I instancji pominął w określeniu tego obowiązku Okręgowego Inspektora Pracy, a to wynika wprost z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy dokonał zmiany i określił prawidłową treść obowiązku, stosując art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

1) § 2 ust. 1 i § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy w związku z art. 27 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, poprzez błędne przyjęcie, iż na skarżącym spoczywa obowiązek przeprowadzenia badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia na stanowisku pracy mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że w sprawie spełnione zostały przesłanki wydania decyzji nakazującej usunięcie naruszenia prawa w postaci braku badań środowiska pracy w zakresie spalin emitowanych z silników Diesla na stanowiskach pracy mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego, braku rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczymi lub mutagennym, braku rejestru pracowników narażonych na ich działanie oraz braku informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym dot. prac związanych z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla, w sytuacji, w której to pracodawca wskazuje czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania oraz pomiary po przeprowadzeniu rozpoznania źródeł ich emisji oraz warunków wykonywania pracy, które mają wpływ na poziom stężeń lub natężeń tych czynników lub na poziom narażenia na oddziaływanie tych czynników, a prawidłowo przeprowadzone przez skarżącego rozeznanie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy nie wykazało występowania takich czynników w zakresie spalin emitowanych z silników Diesla w środowisku pracy na stanowiskach mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego.

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

2) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wystarczający materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w szczególności zaniechanie ustalenia, czy procedura ustalania przez skarżącego czynników szkodliwych była wadliwa oraz czy warunki wykonania pracy, wyposażenie techniczne i rzeczywisty czas narażenia na oddziaływanie uzasadniają uznanie mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego jako pracujących na stanowisku, na którym występują czynniki szkodliwe, co doprowadziło do uznania, że skarżący dopuścił się uchybień w tym zakresie;

3) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w części i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, pomimo naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, co skutkować powinno uchyleniem decyzji organu pierwszej instancji w całości.

Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 2 sierpnia 2023 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ nie wykazał w żaden sposób faktu, iż na stanowisku pracy mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego w przedsiębiorstwie skarżącego rzeczywiście występują określone czynniki szkodliwe dla zdrowia. Jest to zaś niezbędne do skorzystania przez organ administracji publicznej z kompetencji do władczego rozstrzygnięcia w przedmiocie określonego obowiązku. W niniejszej sprawie twierdzenia co do występowania na stanowisku pracy mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego w zakładzie skarżącego czynników szkodliwych w postaci spalin emitowanych z silników Diesla, opierają się zaś wyłącznie na samym fakcie obsługiwania tamże samochodów wyposażonych w silniki wysokoprężne. Okoliczność, że spaliny emitowane z silników Diesla posiadają najwyższą dopuszczalną wartość stężenia w środowisku pracy, nie oznacza, że obligatoryjnie trzeba przeprowadzić ich badanie. Pomimo bowiem tego, iż w wyniku spalania olejów napędowych produkowane są spaliny, nie przesądza to o tym, że ten szkodliwy czynnik wprowadzany jest do środowiska pracy, a nie odprowadzany w całości poza warsztat. To od rodzaju urządzeń zastosowanych w zakładzie pracy, w tym chociażby przewodów kominowych, urządzeń wentylacyjnych oraz sposobu eksploatacji pomieszczeń zależy, czy do środowiska pracy wprowadzane są spaliny emitowane przez silniki Diesla oraz czy emisja tego czynnika szkodliwego ma charakter stały. Nie sposób zatem z góry przyjmować, tak jak czyni to organ, że na przedmiotowych stanowiskach pracy występują spaliny emitowane z silników Diesla. Zwłaszcza, że obiekty skarżącego są wyposażone choćby w wysokiej klasy urządzenia wentylacyjne.

W odpowiedzi na skargę Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

W kontrolowanej sprawie organy inspekcji sanitarnej nakazały skarżącemu podjęcie szeregu działań związanych z narażeniem pracowników na działanie czynników szkodliwych na stanowisku pracy mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego w zakresie spalin emitowanych z silników Diesla. Skarżący zakwestionował zasadność nałożenia tych obowiązków. W tym sporze rację należy przyznać organom inspekcji sanitarnej.

Podstawę materialno-prawną kontrolowanej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 338, dalej: u.p.i.s.), ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1465 z późn. zm., dalej: k.p.), a także Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2011 r., nr 33, poz. 166, dalej: rozporządzenie z 2011 r.), rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235 z późn. zm., dalej: rozporządzenie z 2012 r.).

Zgodnie z art. 1 u.p.i.s. Państwowa Inspekcja Sanitarna jest powołana do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego. Z przepisu tego wynika, że zadania te są realizowane w celu ochrony zdrowia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych, zapobiegania powstawaniu chorób, w tym chorób zakaźnych i zawodowych. Wykonywanie zadań określonych w art. 1 polega na sprawowaniu zapobiegawczego i bieżącego nadzoru sanitarnego oraz prowadzeniu działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych i innych chorób powodowanych warunkami środowiska, a także na prowadzeniu działalności oświatowo-zdrowotnej (art. 2 u.p.i.s.). Państwowa Inspekcja Sanitarna sprawując bieżący nadzór sanitarny kontroluje przestrzeganie przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, w szczególności dotyczące warunków zdrowotnych środowiska pracy, a zwłaszcza zapobiegania powstawaniu chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami pracy (art. 4 ust. 1 pkt 5 u.p.i.s.). W razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień (art. 27 ust. 1 u.p.i.s.).

Z przepisu art. 207 § 2 k.p. wynika, że pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Z kolei zgodnie z art. 227 § 1 k.p.:

§ 1. Pracodawca jest obowiązany stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą, w szczególności:

1) utrzymywać w stanie stałej sprawności urządzenia ograniczające lub eliminujące szkodliwe dla zdrowia czynniki środowiska pracy oraz urządzenia służące do pomiarów tych czynników;

2) przeprowadzać, na swój koszt, badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestrować i przechowywać wyniki tych badań i pomiarów oraz udostępniać je pracownikom.

W rozporządzeniu z 2011 r. w § 1 określono:

1) tryb, metody, rodzaj i częstotliwość wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy;

2) przypadki, w których jest konieczne prowadzenie pomiarów ciągłych;

3) wymagania, jakie powinny spełniać laboratoria wykonujące badania i pomiary;

4) sposób rejestrowania i przechowywania wyników badań i pomiarów;

5) wzory dokumentów oraz sposób udostępniania wyników badań i pomiarów pracownikom.

Następnie z § 2 tego rozporządzenia wynika, że:

1. Pracodawca wskazuje czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary, po przeprowadzeniu rozpoznania źródeł ich emisji oraz warunków wykonywania pracy, które mają wpływ na poziom stężeń lub natężeń tych czynników lub na poziom narażenia na oddziaływanie tych czynników, ze szczególnym uwzględnieniem:

1) rodzaju tych czynników oraz ich właściwości;

2) procesów technologicznych i ich parametrów;

3) wyposażenia technicznego, w tym maszyn, urządzeń, instalacji i narzędzi, które mogą być źródłem emisji czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem wyników pomiarów tej emisji dostarczanych przez producentów;

4) środków ochrony zbiorowej i danych dotyczących ich użytkowania;

5) organizacji pracy i sposobu wykonywania pracy;

6) rzeczywistego czasu narażenia na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem obowiązującego u pracodawcy systemu i rozkładu czasu pracy.

2. Pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami, w trybie przyjętym u danego pracodawcy, działania dotyczące:

1) rozpoznania i typowania czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy;

2) wykonywania badań, pomiarów i pobierania próbek tych czynników na stanowisku pracy.

Z kolei treść § 3 rozporządzenia z 2011 r. stanowi, iż pracodawca zapewnia wykonanie badań i pomiarów czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy, nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności.

W § 6 ust. 1 i § 7 rozporządzenia z 2011 r. określono częstotliwość wykonywania badań dotyczących czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym a także sytuacje, w których dopuszczalne jest odstąpienie od wykonywania tych badań i pomiarów. Z przepisów tych wynika, iż:

w przypadku występowania czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, badania i pomiary wykonuje się:

1) co najmniej raz na sześć miesięcy - jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS;

2) co najmniej raz na trzy miesiące - jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyżej 0,5 wartości NDS;

jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań i pomiarów szkodliwych dla zdrowia czynników chemicznych lub pyłów, o których mowa w § 4, wykonanych w odstępie co najmniej dwóch lat, a w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, o których mowa w § 6 - co najmniej sześciu miesięcy, nie przekroczyły 0,1 wartości NDS, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów.

W rozporządzeniu z 2012 r. w § 1 określono m.in.:

1) wykaz substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym i sposób ich rejestrowania;

2) sposób prowadzenia rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym;

3) sposób prowadzenia rejestru pracowników zatrudnionych przy tych pracach.

Czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym zostały określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia (§ 2 pkt 3 rozporządzenia z 2012 r.). Jednym z procesów technologicznych, w którym dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, są prace związane z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla, co wynika z pkt 8 załącznika nr 1 do wymienionego rozporządzenia.

Pracodawca zatrudniający pracownika w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, zwany dalej "pracodawcą", jest obowiązany wykonywać ich pomiary w trybie i z częstotliwością określonymi w przepisach wydanych na podstawie art. 227 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, a w szczególności stosować metody wczesnego wykrywania narażenia podczas awarii lub w przypadku wystąpienia innych nieprzewidzianych okoliczności (§ 3 rozporządzenia z 2012 r.).

Pracodawca prowadzi rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (§ 4 ust. 1 rozporządzenia z 2012 r.). Dane z rejestru prac pracodawca przekazuje właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy (§ 4 ust. 2 rozporządzenia z 2012 r.).

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia z 2012 r., pracodawca jest obowiązany prowadzić rejestr pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym i przechowywać go przez okres 40 lat po ustaniu narażenia, a w przypadku likwidacji zakładu pracy - przekazać właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu.

Z przeprowadzonej u skarżącego kontroli wynika, że na stanowisku pracy mechanika samochodowego i diagnosty samochodowego występuje emisja spalin z silników Diesla. Skarżący z kolei argumentuje, że na wymienionych stanowiskach pracy nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia. We wniesionej do Sądu skardze podniesiono, że okoliczność, iż w wyniku spalania olejów napędowych produkowane są spaliny, nie przesądza o tym, że ten szkodliwy czynnik wprowadzany jest do środowiska pracy, a nie odprowadzany w całości poza warsztat. Skarżący wskazał, że od rodzaju urządzeń zastosowanych w zakładzie pracy oraz sposobu eksploatacji pomieszczeń zależy, czy do środowiska pracy wprowadzane są spaliny z silników Diesla i czy emisja czynnika szkodliwego ma charakter stały. W ocenie skarżącego organ z góry przyjął, że na stanowiskach pracy występują spaliny, zwłaszcza w sytuacji, gdy obiekty skarżącego są wyposażone w wysokiej klasy urządzenia wentylacyjne.

W ocenie Sądu w realiach tej sprawy organy zasadnie uznały, że należy przeprowadzić badania i pomiary w celu ustalenia, czy na wymienionych stanowiskach pracy występuje czynnik o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, a jeżeli tak, to w jakim stężeniu. Podkreślenia wymaga, że organy nie dokonały ustaleń, z których wynikałoby, że tego rodzaju czynnik występuje i w jakim stężeniu. Organy wskazały na potrzebę przeprowadzenia badań celem dokonania ustaleń w tym zakresie. W ocenie Sądu dokonanie ustalenia faktycznego, że na stanowiskach pracy w określonej częstotliwości znajdują się pojazdy z włączonymi silnikami Diesla, uzasadniało nakazanie przeprowadzenia badań i pomiarów. Dopiero przeprowadzenie tych badań i pomiarów, pozwoli na weryfikację twierdzenia skarżącego, że czynnik szkodliwy w ogóle nie występuje na stanowiskach pracy. W ocenie Sądu skarżący nie przedstawił twierdzeń, dowodów, które pozwalałyby na uznanie, że oddziaływanie czynnika szkodliwego na pracowników jest wykluczone. Powoływanie się przez skarżącego na stan faktyczny sprawy, która była przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. II OSK 1789/14, jest bezpodstawne. W tym przypadku wskazano na szereg okoliczności, które mogły powodować, że pracownicy kotłowni, z uwagi na specyfikę procesu technologicznego spalania węgla, budowę pieca, potencjalnie mogli nie mieć jakiegokolwiek kontaktu ze spalinami, pyłami. W realiach kontrolowanej sprawy, aby uznać, że sytuacja jest porównywalna, skarżący powinien wykazać, że diagności i mechanicy wykonują swe czynności z innego pomieszczenia, całkowicie odizolowanego od miejsca w którym znajdują się włączone silniki Diesla. Tymczasem argumentacja skarżącego opiera się na założeniu, że przykładowo diagnosta znajduje się w pobliżu pracującego silnika Diesla, układu wydechowego pojazdu, jednakże m.in. system wentylacji powoduje, że czynnik szkodliwy nie występuje, albowiem jest w całości przechwytywany i odprowadzany poza stanowisko pracy. Słusznie zatem organy uznały, że w sytuacji, gdy emisja spalin ma miejsce, a pracownik nie jest całkowicie odizolowany od miejsca emisji spalin, należy dokonać badań i pomiarów. Równocześnie zakres ustaleń poczynionych w trakcie kontroli, także w kontekście twierdzeń skarżącego, był wystarczający dla nałożenia tego obowiązku. Wbrew stanowisku skarżącego, nie było konieczne podejmowanie przez organy dodatkowych czynności w postępowaniu, w szczególności nie zaistniała potrzeba prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego. Weryfikacja twierdzeń skarżącego w istocie musiałaby sprowadzać się do przeprowadzenia spornych badań i pomiarów. Jedynie po przeprowadzeniu tego rodzaju dowodów, możliwym byłoby ustalenie w zakresie prawdziwości twierdzeń skarżącego. Należy mieć na względzie, że obowiązek przeprowadzenia badań i pomiarów obciąża pracodawcę, podmiot prowadzący daną działalność gospodarczą. Z treści art. 227 § 1 pkt 2 k.p. jednoznacznie wynika, że to pracodawca przeprowadza badania i pomiary czynników szkodliwych, ponosząc związane z tym koszty. Oczekiwanie skarżącego odnośnie weryfikacji przez organy jego stanowiska, w istocie skutkowałoby przerzuceniem na organy inspekcji sanitarnej obowiązku przeprowadzenia badań i pomiarów, co nie znajduje normatywnej podstawy. Celem przeprowadzonego przez organy postępowania nie było dokonywanie wiążących ustaleń w zakresie tego jakie stężenia szkodliwych czynników występują na stanowiskach pracy diagnosty i mechanika, lecz ustalenie czy skarżący winien przeprowadzić badania i pomiary.

W przypadku ustalenia, że na danym stanowisku pracy występuje czynnik o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, pracodawca jest obowiązany wykonać co najmniej dwa badania i pomiary, co wynika z treści § 6 ust. 1 i § 7 rozporządzenia z 2011 r. Gdy wyniki dwóch ostatnich pomiarów wskazują, iż czynnik szkodliwy na stanowisku pracy nie przekroczył wartości 0,1 wartości NDS, to pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów. Stwierdzenie tego faktu wymaga przeprowadzenia specjalistycznych badań i pomiarów. Badania i pomiary o charakterze specjalistycznym, nie mogą zostać zastąpione oceną skarżącego, że usuwanie spalin jest na tyle wydajne, że czynnik szkodliwy w ogóle nie występuje. Podmiotami uprawnionymi do przeprowadzenia badań i pomiarów, są co do zasady laboratoria akredytowane, wskazane w § 15 ust. 1 rozporządzenia z 2011 r. Jak już wskazano, stanowisko skarżącego podlegałoby uwzględnieniu w przypadku ustalenia, że emisja spalin ma miejsce poza stanowiskiem pracy, czego jednakże nie wykazano.

Z faktu, iż skarżący nie wskazał czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy, dla którego wykonuje się badania i pomiary, nie wynika, że wykluczone jest nałożenie przez organy inspekcji sanitarnej obowiązku wykonania tych badań i pomiarów. Ocena dokonana przez skarżącego podlega kontroli dokonywanej przez organy inspekcji sanitarnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2016 r., sygn. II OSK 1789/14, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Obowiązek wykonywania przez pracodawcę badań i pomiarów wynika już z przepisu art. 227 § 1 pkt 2 k.p. Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia z 2011 r. potwierdza, że to pracodawca winien realizować ten obowiązek, a także wskazuje kryteria oceny pomocne przy podejmowaniu decyzji o przeprowadzeniu badań i pomiarów. Katalog tych kryteriów nie jest zamknięty, co wynika z użycia zwrotu "w szczególności". W żadnym jednak razie ze wskazanego przepisu rozporządzenia nie wynika, że organy inspekcji sanitarnej nie mogą realizować przysługującej im kompetencji do weryfikacji przestrzegania obowiązku określonego w art. 227 § 1 pkt 2 k.p. Tym samym stanowisko skarżącego, że w sytuacji gdy pracodawca nie wskazał czynników szkodliwych, to nie ma obowiązku dokonywania pomiarów, słusznie nie zostało uwzględnione przez organ odwoławczy. Z treści art. 27 ust. 1 u.p.i.s. w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.p.i.s. wynika kompetencja organów inspekcji sanitarnej do nałożenia odpowiednich obowiązków.

Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy inspekcji sanitarnej przepisów art. 7 i art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.). Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei z art. 8 § 1 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Podstawę dla nałożenia na skarżącego obowiązków wskazanych w treści decyzji organów inspekcji sanitarnej, stanowiły ustalenia faktyczne poczynione w trakcie kontroli przeprowadzonej w zakładzie pracy skarżącego. W ocenie Sądu skarżący nie podważył ustalenia z kontroli, zgodnie z którym, na stanowisku pracy ma miejsce emisja spalin z silników Diesla. Jak już wskazano, otwartą pozostaje kwestia, czy urządzenia, na które powołuje się skarżący, są tak efektywne, że są w stanie przechwycić te spaliny, tak aby na stanowisku pracy nie wystąpiło jakiekolwiek zanieczyszczenie. W sytuacji gdy organy dysponowały materiałem uzyskanym w trakcie przeprowadzonej kontroli u skarżącego, a skarżący nie wykazał, że diagności i mechanicy nie mają dostępu do miejsca, w którym występuje emisja spalin, zasadnie organy uznały, że materiał sprawy jest wystarczający do jej rozstrzygnięcia. Nie było konieczne przeprowadzenie w dodatkowym zakresie postępowania dowodowego, skoro stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony. Okoliczność, że przeprowadzenie badań i pomiarów wiąże się z koniecznością poniesienia wydatków, nie mogła zostać uwzględniona przez organy. Skarżący prowadząc działalność gospodarczą musi się liczyć z ponoszeniem kosztów z tym związanych i uwzględnić fakt, że celem badań i pomiarów jest w szczególności zapobieganie powstawaniu chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami pracy. Organy dopełniły wymogów określonych w art. 107 § 1 k.p.a. Prawidłowo wskazały z jakich przyczyn niezbędne jest nałożenie obowiązków na skarżącego, w tym przedstawiły podstawę prawną rozstrzygnięcia.

Treść § 4 ust. 1 i ust. 2, § 5 ust. 1 rozporządzenia z 2012 r. uzasadniała nałożenie na skarżącego obowiązku w zakresie założenia rejestru prac, rejestru pracowników, określonych w tych przepisach a także odnośnie realizacji obowiązku informacyjnego.

Organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. prawidłowo wydał decyzję merytoryczno-reformatoryjną. Wydanie tego rodzaju decyzji może wynikać ze stwierdzonej przez organ odwoławczy wadliwości natury materialnoprawnej lub procesowej. Skoro stwierdzona wadliwość dotyczyła części decyzji, to brak było podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości. Wobec tego zarzut skarżącego zawarty w skardze należy uznać za bezpodstawny.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.