Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 944/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2024 r. w Gdańsku w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 29 sierpnia 2023 r., nr SKO Gd/2670/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

G. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem Z. M. Wraz z wnioskiem przedłożono wydane na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazujące, że niepełnosprawność istnieje od 2 maja 2015 roku a jej przyczynami są choroby układu oddechowego i krążenia oraz neurologiczne. Skarżąca wskazała także czynności, jakie wykonuje podczas opieki nad ojcem, tj. przygotowywanie posiłków i karmienie, podanie leków, pomoc w czynnościach higienicznych i ubieraniu, mierzenie ciśnienia i cukru, wykonywanie ćwiczeń, masowanie i oklepywanie, wyjścia do lekarza i realizacja recept, spacer, czytanie prasy, oglądanie telewizji, sprzątanie, pranie, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, odśnieżanie, prace ogrodnicze, przyniesienie opału i palenie w piecu, układanie do snu. Przedłożono także dokumentację medyczną, w której podano choroby ojca skarżącej: stan po przebytym w 2015 roku udarze lewej półkuli mózgu– niedowład połowiczy prawostronny i dyzartaria, nadciśnienie tętnicze, zespół depresyjny reaktywny, hipercholesterolemia, przerost prostaty, przewlekła obturacyjna choroba płuc.

W toku postępowania przeprowadzono wywiad środowiskowy, ustalając, że ojciec skarżącej ma sparaliżowaną prawą stronę ciała po przebytym udarze. Choruje także na astmę, prostatę, nadciśnienie tętnicze i cukrzycę. Wymaga opieki od 7 lat – wcześniej sprawowała ją wnuczka, obecnie sprawuje ją skarżąca, która pracowała do grudnia 2022 r. Skarżąca opiekuje się ojcem od godziny 7 rano do 22, kiedy kładzie go spać. Budzi ojca, pomaga w czynnościach higienicznych i ubieraniu, przygotowuje posiłki, podaje leki, mierzy ciśnienie i poziom cukru, smaruje maściami, robi zakupy, sprząta mieszkanie, umawia wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe. Ojciec samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, porusza się po mieszkaniu i obejściu.

Skarżąca przedłożyła dokumenty potwierdzające jej zatrudnienie. Zgodnie ze świadectwem pracy, jej ostatni stosunek pracy został rozwiązany z upływem czasu, na jaki została zawarta umowa – do 31 grudnia 2022 r.

Decyzją z 1 marca 2023 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy Łęczyce, odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a sprawowaniem stałej, osobistej opieki nad ojcem, ponieważ ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało z upływem czasu, na jaki była zawarta, a nie z tytułu wypowiedzenia umowy o pracę z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Nadto w ocenie organu pierwszej instancji skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie chociażby w minimalnym zakresie czasu pracy, gdyż jej ojciec nie wymaga całodobowej opieki. Inni domownicy są w stanie również zapewnić ojcu skarżącej opiekę, choćby naprzemiennie. Nadto takie obowiązki jak przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, czy sprzątanie mieszkania, załatwianie wizyt u lekarza, zakupy lekarstw, wyjścia na spacery, odpoczynek itp. nie są czynnościami związanymi ze stałą opieką nad niepełnosprawnym ojcem, są to zajęcia dnia codziennego wykonywane także w sytuacji, gdy w rodzinie nie ma osoby niepełnosprawnej. Czynności te nie są dokonywane przy tym przez cały dzień, lecz przez krótki czas w ciągu dnia, zatem nie stanowią stałej lub długotrwałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organ I instancji wskazał także, że skarżąca nie spełnia przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność ojca istnieje od 2 maja 2015r. a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 2 grudnia 2015r., tj. po ukończeniu przez niego 25. roku życia.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z 29 sierpnia 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji odnośnie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznając pogląd sądów administracyjnych w tym zakresie. Kolegium za organem pierwszej instancji uznało jednak, że brak jest związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad ojcem. Tym samym w ocenie Kolegium nie zostały spełnione przesłanki art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium uwzględniło, że ojciec skarżącej ma 84 lata, jest wdowcem, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec skarżącej 7 lat temu przeszedł udar mózgu i doznał paraliżu prawej strony ciała, choruje na astmę oskrzelową, nadciśnienie tętnicze i cukrzycę, ma problemy z prostatą, wymaga przyjmowania leków. Jednakże ojciec skarżącej samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, samodzielnie porusza się po mieszkaniu oraz obejściu. Zdaniem Kolegium z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że jest osobą wymagającą wsparcia osoby drugiej, jednakże nie jest osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji i nie wymaga tej opieki całodobowo.

Kolegium wskazało, że opieka skarżącej nad ojcem polega na porannej pobudce, przygotowaniu ojcu śniadania, podaniu posiłku i leków oraz rozpaleniu w piecu. Następnie między godziną 9 a 11 pomaga ona ojcu przy porannej toalecie (podmywanie, mycie zębów) i ubieraniu, potem sprząta i przynosi opał. Następnie (od 11 do 13) wykonuje z ojcem ćwiczenia, masaż i oklepywanie. Skarżąca wychodzi z ojcem na spacery, a gdy zachodzi taka potrzeba udaje się z ojcem do lekarza. W godzinach od 13 a 15 przygotowuje kolejny posiłek, podaje ojcu jedzenie i leki, następnie czyta ojcu prasę. Po tych czynnościach ojciec udaje się na poobiednią drzemkę, a skarżąca wychodzi po zakupy lub załatwia inne sprawy. Po powrocie podaje ojcu ciepły napój i owoce. O godzinie 17 skarżąca wychodzi z ojcem na spacer, następnie ogląda wspólnie z ojcem telewizję, robi pomiary ciśnienia oraz cukru we krwi. Wieczorem ponownie podaje ojcu lekarstwa, kąpie i układa do snu.

Oprócz skarżącej, wymagający opieki ojciec ma jeszcze czworo dzieci, z których troje mieszka w tej samej miejscowości (synowie P. M. i P. M. oraz córka D. W.). P. z żoną mieszka przy tym w tym samym domu co skarżąca i niepełnosprawny ojciec. Synowie pracują zawodowo, córka D. W. nie pracuje, jest schorowana. Żadne z dzieci nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Synowie nie opiekują się swoim ojcem głównie ze względu na pracę zawodową. Zdaniem Kolegium sprawowana przez skarżącą opieka - z uwagi na jej zakres – umożliwia podjęcie zatrudnienia. Ojciec skarżącej nie jest osobą leżąca. Samodzielnie porusza się i spożywa posiłki. Opieka polega głównie na pomocy w czynnościach z zakresu higieny osobistej, w ubieraniu oraz przygotowaniu posiłków. Te czynności nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem, a pranie, sprzątanie, robienie zakupów, gotowanie, palenie w piecu należą do czynności dnia codziennego i składają się na prowadzenie tegoż gospodarstwa. Przygotowanie posiłków, realizacja recept, umawianie wizyt lekarzy, wspólne oglądanie telewizji i czytanie prasy nie są czynnościami wykluczającymi jakąkolwiek aktywność zawodową. Nadto czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego są wykonywane również przez osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium wskazało, że w wyroku z 3 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1118/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, iż czynności opiekuna (poza normalnymi, zwykłymi pracami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego) składające się z czynności dotyczących higieny, przygotowywania odzienia i ubierania, pomocy przy ćwiczeniach fizycznych, mierzenia ciśnienia, podawania leków, przygotowywania i podawania posiłków (samodzielnie spożywanych), organizacji wizyt lekarskich, realizacji recept - są czynnościami, które odpowiednio zaplanowane i zorganizowane nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o czym świadczy ich charakter i intensywność.

W ocenie Kolegium niepełnosprawny ojciec jest na tyle samodzielny, że mógłby funkcjonować, np. przy wsparciu w formie usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania bądź zaangażowaniu się w opiekę nad nim pozostałych domowników - syna P. i niepracującej zawodowo córki D. Zdaniem Kolegium zapewnienie pomocy niepełnosprawnemu ojcu nie musi przy tym polegać wyłącznie na osobistych staraniach wszystkich zobowiązanych do alimentacji. Może to być także pomoc finansowa zmierzająca do zapewnienia odpłatnej, specjalistycznej pomocy osobie niepełnosprawnej, która to pomoc umożliwi odciążenie tylko jednej spośród osób zobowiązanych do alimentacji i pozwali na nieangażowanie w tę pomoc środków publicznych.

Reasumując Kolegium wskazało, że podane czynności opiekuńcze - związane tylko z osobistą opieką nad ojcem- nie powinny stanowić przeszkody w podjęciu zatrudnienia. To oznacza, że skarżąca nie spełnia warunków uprawniających do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, określonych przepisami art. 17 ust.1 u.ś.r..

W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono zarzut:

1) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

2) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawnym ojcem, podczas, gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową.

Strona skarżąca wskazała przy tym przykłady orzecznictwa w zakresie rozumienia zwrotu stałej oraz długotrwałej opieki, podkreślając, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka.

Strona skarżąca podkreśliła, że skarżąca jako dziecko niepełnosprawnego mieści się w katalogu podmiotów, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Jednak w ocenie organów administracyjnych, skarżąca, która podjęła się trudu opieki nad niepełnosprawnym rodzicem powinna otrzymać wsparcie od rodzeństwa. Tymczasem z utrwalonej linii orzeczniczej Wojewódzkich Sądów Administracyjnych wynika, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, iż rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Tym samym jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki.

Strona skarżąca wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2006 roku, w którym Trybunał zważył, że w przypadku kiedy członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to od opiekuna rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać wsparcie państwa.

Nadto podkreślono, że zgodnie z art. 7 Konstytucji i art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a tym samym mają obowiązek dokonywać wykładni ustaw i przepisów podustawowych, kierując się dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe to jest wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją. Naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej, stanowi niekonstytucyjną dyskryminację.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) – zwanej dalej u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd w składzie orzekającym podziela zatem stanowisko Kolegium w zakresie braku podstaw do uzasadnienia odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia niespełnieniem przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Jak słusznie przy tym podniesiono w skardze, skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki, należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Na gruncie niniejszej sprawy nie zachodzi przy tym przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak ustalono w toku postępowania administracyjnego, ojciec skarżącej jest wdowcem.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje ustalenie spełniania przesłanek powołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przedmiotem sporu jest, czy skarżąca nie podejmuje (zrezygnowała z) pracy zarobkowej wyłącznie z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

Ojciec skarżącej ma 84 lata, jest wdowcem i ma pięcioro dzieci. Opiekę nad ojcem deklaruje skarżąca. Ojciec skarżącej posiada wydane na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie orzeczenie z 19 stycznia 2016 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności z uwagi na choroby neurologiczne (10-N) oraz układu oddechowego i krążenia (07-S) Orzeczenie zawiera przy tym wskazania: konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby – zgodnie z zaleceniami specjalisty; korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto wskazano, że ojciec skarżącej spełnia przesłanki określone w art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.).

Jak już wyjaśniono, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe, jeżeli ubiegająca się o nie osoba nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym, warunkiem przyznania świadczenia jest, by wyłącznym powodem rezygnacji (niepodejmowania) zatrudnienia była konieczność opieki nad ww. osobą, a jednocześnie – by zakres tej opieki mad niepełnosprawnym członkiem rodziny był tego rodzaju, że wyklucza możliwość zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze.

Sąd podziela stanowisko Kolegium, że – wbrew twierdzeniom skarżącej – nie zrezygnowała ona z pracy zarobkowej wyłącznie z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, a jednocześnie, że zakres sprawowanej opieki wyklucza zatrudnienie w jakimkolwiek wymiarze, co oznacza, że nie jest spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Ojciec skarżącej jest osobą starszą i schorowaną. Ma 84 lata. Z załączonej do akt administracyjnych dokumentacji medycznej wynika, że u ojca skarżącej rozpoznano stan po przebytym w 2015 roku udarze lewej półkuli mózgu – niedowład połowiczy prawostronny i dyzartaria, nadciśnienie tętnicze, zespół depresyjny reaktywny, hipercholesterolemię, przerost prostaty, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc. Zdaniem Sądu, ojciec skarżącej niewątpliwie zatem wymaga opieki a z akt postępowania wynika, że opieki takiej podjęła się skarżąca. Jednocześnie jednak, istotny w sprawie jest zakres czynności, jakie skarżąca wykonuje wobec ojca w ramach sprawowanej opieki, a ten wskazuje, że opieka ta nie ma charakteru długotrwałej lub stałej, wykluczającej całkowicie możliwość zatrudnienia.

Sąd w składzie orzekającym podziela przy tym stanowisko skarżącej, że w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia. Jeżeli zatem jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki.

Istotne w sprawie jest jednak to, że ojciec skarżącej, mimo zaawansowanego wieku oraz licznych schorzeń, jest osobą w dużym stopniu samodzielną. W toku rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że ojciec skarżącej samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, porusza się po mieszkaniu i obejściu, a także wychodzi na spacery ze skarżącą. Z akt postępowania administracyjnego nie wynika przy tym, by nie mógł pozostać sam, chociażby na kilka godzin.

Sąd podziela w konsekwencji dokonaną przez Kolegium ocenę, z której wynika, że zakres sprawowanej opieki, nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym wskazane w toku postępowania czynności opiekuńcze, przy ich właściwej organizacji, mogłyby być wykonywane poza godzinami pracy zarobkowej. Przykładowo, przed rozpoczęciem pracy skarżąca mogłaby pomagać ojcu w porannych czynnościach higienicznych, ubieraniu się a także przygotować, podać śniadanie i leki oraz napalić w piecu. Natomiast przygotowywać obiad i kolację, mogłaby po godzinach wykonywania pracy zarobkowej tak, jak to wykonują inne osoby łączące prowadzenie gospodarstwa domowego z pracą zarobkową – bez znaczenia pozostaje przy tym, czy przygotowywałaby obiady codziennie, czy też przykładowo w większej ilości co drugi dzień. Także poza godzinami wykonywania obowiązków zawodowych skarżąca mogłaby podać ojcu pozostałe posiłki, leki, pomóc w ćwiczeniach i masażu, zmierzyć ciśnienie, poziom cukru, pomóc w wieczornych czynnościach higienicznych i ułożeniu się do snu.

W ocenie Sądu z możliwością podjęcia pracy zarobkowej nie kolidują także czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak sprzątanie, pranie, przyniesienie opału, zakupy. Nadto z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca zamieszkuje z ojcem w tym samym domu, zajmując jeden pokój z dostępem do kuchni i łazienki. Tym samym czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonuje także dla siebie. Zakupy dla ojca może robić wraz z zakupami dla siebie. Na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej nie stoją także takie czynności, jak załatwianie spraw urzędowych, pomoc przy wizytach lekarskich oraz opłacanie rachunków – są to bowiem czynności nie wykonywane codziennie a sporadycznie. Wskazane czynności zwykłego dnia codziennego w istocie wyczerpują codzienną rutynę osób, w tym w także takich, które pracują zawodowo (takie jak pranie, gotowanie, zakupy dla wszystkich, sprzątanie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, ścielenie łóżka, zmiana pościeli).

W ocenie Sądu, słuszne jest stanowisko Kolegium, że wskazany zakres opieki udzielanej przez skarżącą ojcu nie stanowi o przeszkodzie w podjęciu przez nią pracy zarobkowej. Nie wykonuje ona bowiem przy ojcu takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały jej ciągłej obecności, choćby poprzez pozostawanie w dyspozycji, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak: wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że pomimo znacznej niepełnosprawności i wielu schorzeń ojca skarżącej, jest on zdolny do częściowego samodzielnego funkcjonowania. Zdaniem Sądu zakres obowiązków spoczywających na skarżącej nie usprawiedliwia jej całkowitej bierności zawodowej. Nie wykonuje ona bowiem przy ojcu takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały jej ciągłej obecności, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, który przemawiałby za przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, jako p.p.s.a.), oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek zawarty w skardze, przy braku sprzeciwu organu.