Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 2478/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
658
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi kasacyjnej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 2 pkt 8, art. 53 ust. 2b, art. 149, art. 182 § 1, art. 184, art. 250, art. 25-261
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 37 § 1 pkt 1, art. 58 § 1 pkt 6, art. 104 § 1, art. 107 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 września 2024 r. sygn. akt IV SAB/Po 87/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi M.S. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu w przedmiocie rozpoznania odwołania postanawia: oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zwany dalej "sądem I instancji", postanowieniem z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt IV SAB/Po 87/24, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", odrzucił skargę M.S., zwanego dalej "skarżącym", na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu.

W uzasadnieniu sąd I instancji wskazał na wystąpienie w sprawie okoliczności, która czyni skargę na bezczynność i przewlekłość postępowania niedopuszczalną (art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.), polegającej na jej wniesieniu po wydaniu decyzji przez organ, któremu zarzucono bezczynność. Powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, ONSAiWSA 2020/6/79, podkreślono, że kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia skargi aktualny, nie zaś historyczny. Natomiast powołując się na kolejną uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2022 r., sygn. akt II OPS 1/21, ONSAiWSA 2022/3/34, wskazano na zasadność odrzucenia skargi wniesionej po ostatecznym zakończeniu przewlekłego prowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Ponad powyższe, w uzasadnieniu swojego stanowiska sąd I instancji przywołał bogate orzecznictwo sądów administracyjnych opierające się na przywołanych uchwałach, wywodząc że o ile skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu, o tyle jej wniesienie po wydaniu decyzji (odpowiednio postanowienia) przez organ, któremu zarzucono zawiniony stan zwłoki w załatwieniu sprawy, w świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych, należy ocenić jako niedopuszczalne. Wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a.

Odwołując się do stanu przedmiotowej sprawy sąd I instancji wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu na posiedzeniu w dniu 10 czerwca 2024 r. wydało decyzję nr SKO-4110/2278/22, którą na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), powoływanej dalej jako "K.p.a.", uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 9 lipca 2020 r. znak MOPS-DPŚ.4112.3400.2020 w przedmiocie zasiłku celowego i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W takich warunkach postępowanie odwoławcze zostało zakończone ostateczną decyzją w rozumieniu art. 16 § 1 K.p.a.

Sąd I instancji podkreślił, że w sprawie nie ma sporu co do tego, że M.S. wniósł skargę na bezczynność w przedmiotowej sprawie w dniu 11 czerwca 2024 r., decyzja Kolegium została wydana w dniu 10 czerwca 2024 r., wysłana do adresata w dniu 13 czerwca 2024 r., zaś doręczona stronie w dniu 17 czerwca 2024 r. W tym kontekście podkreślono, że data doręczenia skarżącemu przedmiotowej decyzji w odniesieniu do daty jej wydania i wniesienia skargi na bezczynność nie miała zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zaznaczono, że to wydanie decyzji na posiedzeniu w dniu 10 czerwca 2024 r. jest tym istotnym zachowaniem organu, które czyni z bezczynności stan historyczny uniemożliwiający przyjęcie, że istnieje przedmiot postępowania, w którym możliwe jest skorzystanie z kompetencji określonej w art. 149 § 1 P.p.s.a., tj. m.in. zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie aktu (art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), skoro akt taki został już wydany, czy też w art. 151 P.p.s.a., tj. oddalenia skargi na bezczynność organu w sytuacji, gdy organ ten zakończył postępowanie administracyjne poprzez wydanie właściwego aktu w sprawie.

Reasumując, sąd I instancji stwierdził, że w realiach sprawy od dnia 10 czerwca 2024 r. nie istniał podlegający badaniu w ramach kontroli sądowoadministracyjnej stan bezczynności organu II instancji, którego dotyczyła skarga z dnia 11 czerwca 2024 r., a tym samym nie istniał również przedmiot skargi w sprawie rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.

Równocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odniósł się do stanowiska strony skarżącej podnoszonego w piśmie procesowym z dnia 8 sierpnia 2024 r., która wskazała że pomimo prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z dnia 12 października 2022 r. i przekazania Kolegium akt sprawy w dniu 8 grudnia 2022 r. organ do czerwca 2024 r., tj. przez okres ponad 18 miesięcy, nie podjął jakichkolwiek czynności w sprawie, podczas gdy decyzja jaką miał podjąć organ, dotyczyła zasiłku celowego, tj. świadczenia, którego celem jest pokrycie najpilniejszych potrzeb życiowych skarżącego. W odniesieniu do tej kwestii podniesiono, że skarżący nie został w ogóle pozbawiony wsparcia ze strony organów pomocowych w zaspokojeniu tych potrzeb. Prezydent Miasta Kalisza decyzją z dnia 9 lipca 2020 r. (a wcześniej decyzją z dnia 6 maja 2019 r. nr MOPS-DPŚ.4112.2801.2019, która została następnie uchylona w trybie instancyjnym) przyznał skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 600 zł i zarazem zaznaczył, że realizacja zasiłku celowego nastąpiła w dniu 15 maja 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 381/22. Zaznaczono, że podstawową sporną kwestią jest w zasadzie rozmiar udzielonej pomocy w wysokości 200 zł dofinansowania na zakup leków, podczas gdy skarżący przedstawił wycenę kosztów zakupu tych leków na kwotę 360 zł. Powołano się przy tym, że sądowi I instancji znany jest z urzędu fakt, że M.S. jest obejmowany pomocą w formie zasiłku stałego, a także zasiłkami celowymi na potrzeby zgłaszane w swoich wnioskach.

Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od powyższego postanowienia zaskarżając je w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

I. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i nieprawidłowe uznanie, że w niniejszej sprawie występują przesłanki do odrzucenia skargi na bezczynność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sposób nieprawidłowy ustalił i ocenił, że stan bezczynności był stanem historycznym na dzień wniesienia skargi na bezczynność, w następstwie czego odrzucił skargę na bezczynność. WSA w Poznaniu w sposób nieprawidłowy ustalił i ocenił także, że organ zakończył postępowanie administracyjne poprzez już samo wydanie aktu w sprawie (decyzji), niezależnie od tego, czy decyzja ta została nadana do skarżącego bądź doręczona skarżącemu w dacie wniesienia skargi na bezczynność. Nieprawidłowości te w ocenie skarżącego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2. art. 149 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1a i § 2 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie w związku z wadliwym uznaniem, jakoby w sytuacji wniesienia skargi na bezczynność po dacie wydania przez organ decyzji wykluczone jest merytoryczne rozpoznanie sprawy oraz przyjmując za datę ustania stanu bezczynności dzień wydania podany w decyzji ostatecznej, a nie dzień jej skutecznego doręczenia skarżącemu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy tym WSA w Poznaniu w sposób wadliwy uznało, że samo wydanie decyzji niweluje stan bezczynności organu, nawet jeśli decyzja ta nie została stronie skutecznie doręczona przed wniesieniem skargi na bezczynność, co także mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

3. art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. w zw. z art. 35 § 1-3 i art. 36 § 1 w zw. z art. 109 § 1 i art. 110 § 1 K.p.a. w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 r. poz. 570 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o SKO", poprzez brak kontroli organu przez WSA w Poznaniu w związku z odrzuceniem skargi na bezczynność organu, mimo iż w niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia skargi, zaś sąd I instancji miał obowiązek skontrolować organ pod względem zarzuconej mu bezczynności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem WSA w Poznaniu nie rozpoznał istoty sprawy;

4. art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 12 § 1 w zw. z art. 37 § 5 i 8 w zw. z art. 35 § 1-3 w zw. z art. 36 § 1 K.p.a. w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy o SKO poprzez pominięcie przez WSA w Poznaniu faktu, iż organ, pomimo ciążącego na nim obowiązku, nie tylko nie załatwił sprawy bez zbędnej zwłoki, ale również nie zawiadamiał skarżącego o niezałatwieniu sprawy w terminie, w tym nie informował skarżącego o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy oraz nie pouczał skarżącego o przysługującym mu prawie do wniesienia ponaglenia, co stanowi także naruszenie podstawowych zasad, w tym zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej, zasady zaufania do władzy publicznej, zasady informowania stron oraz zasady szybkości postępowania, mimo iż sąd I instancji miał obowiązek skontrolować organ pod względem zarzuconej mu bezczynności, w tym sposobu i czasu prowadzonego przez organ postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem WSA w Poznaniu nie rozpoznał istoty sprawy;

5. art. 53 § 2b P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i odrzucenie skargi, chociaż skargę na bezczynność można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu, zaś skarżący wniósł ponaglenie, a co więcej zarówno ponaglenie, jak i skargę wniósł zanim jeszcze organ doręczył skarżącemu decyzję z dnia 10 czerwca 2024 r., tj. decyzję, co do której wydania organ dopuścił się bezczynności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

6. art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 53 § 2b P.p.s.a. w zw. z art. 35 § 1-3, art. 109 § 1 i art. 110 § 1 K.p.a. w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy o SKO poprzez odrzucenie skargi na bezczynność, chociaż nie istniały jakiekolwiek przyczyny do uznania skargi za niedopuszczalną, biorąc pod uwagę, że skarżący wniósł ponaglenie, a sama skarga została złożona zanim organ doręczył skarżącemu decyzję (czyli przed zakończeniem postępowania), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

7. art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 109 § 1 i art. 110 § 1 K.p.a. w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy o SKO poprzez błędną interpretację przepisów prawa i przyjęcie, iż skarga na bezczynność podlega odrzuceniu po dacie wydania decyzji, ale przed datą doręczenia decyzji stronie, a ponadto poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że czynność doręczenia decyzji nie jest istotna pod kątem możliwości wniesienia skargi na bezczynność organu, bowiem stan bezczynności ustaje z chwilą wydania decyzji, a nie z chwilą jej doręczenia skarżącemu, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego odrzucenia skargi na bezczynności, które to okoliczności mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

8. art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 149 § 1 pkt 3 w zw. z art. z art. 149 § 1a w zw. z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 P.p.s.a., poprzez brak zastosowania środka określonego w ustawie, tj. na skutek braku kontroli organu przez WSA w Poznaniu w związku z odrzuceniem skargi na bezczynność organu, mimo iż w niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia skargi, WSA w Poznaniu nie dostrzegł, że bezczynność organu nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa, w konsekwencji sąd I instancji nie przyznał od organu na rzecz skarżącego żądanej przez niego sumy pieniężnej w kwocie 5 000 zł w związku z bezczynnością organu, co w okolicznościach sprawy stanowiłoby właściwy środek nadzorczy wobec oczywistej krzywdy, którą organ wyrządził skarżącemu swą bezczynnością, a tym samym WSA w Poznaniu przeprowadził niedostateczną kontrolę organu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

9. art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 3 § 1 w zw. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. w zw. z art. 35 § 1-3 i art. 36 § 1 i art. 37 § 8 w zw. z art. 109 § 1 i art. 110 § 1 K.p.a. poprzez:

a) sporządzenie uzasadnienia postanowienia w sposób wadliwy, na skutek czego WSA w Poznaniu nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności w sprawie. WSA w Poznaniu nie wyjaśnił przyczyn niepodejmowania przez organ jakichkolwiek czynności w sprawie przez okres 18 miesięcy, a także nie wyjaśnił oraz nie dokonał oceny nieustosunkowania się przez organ do złożonego przez skarżącego ponaglenia. WSA w Poznaniu nie odniósł się także w jakimkolwiek zakresie do kwoty pieniężnej dochodzonej przez skarżącego oraz wskazywanego przez niego uszczerbku, który miałby podlegać zrekompensowaniu dochodzoną kwotą pieniężną. Sąd I instancji pominął w całości wskazywaną przez skarżącego krzywdę spowodowaną bezczynnością organu, która to bezczynność w ocenie skarżącego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy skarżący swoją krzywdę wykazał dobitnie w jedyny sposób, który jest możliwy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. przez opisanie swojej krzywdy w skardze do sądu I instancji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

b) wadliwe ustalenie oraz ocenę stanu faktycznego w następstwie czego WSA w Poznaniu w sposób nieuzasadniony odrzucił skargę na bezczynność. WSA w Poznaniu nieprawidłowo ustalił i ocenił, jakoby skarga na bezczynność nie przysługuje po dacie wydania decyzji ostatecznej, niezależnie od daty jej wysłania do skarżącego lub jej doręczenia skarżącemu, a przez to WSA w Poznaniu nieprawidłowo ustalił, że dacie wniesienia skargi na bezczynność nie istniał stan bezczynności (tj. WSA w Poznaniu w sposób nieprawidłowy przyjął, jakoby stan bezczynności w dacie wniesienia skargi był stanem historycznym). Sąd I instancji pominął przy tym w całości okoliczność, iż decyzja organu z dnia 10 czerwca 2024 r., która to decyzja jest ściśle związana z przedmiotem skargi na bezczynność, została wysłana do skarżącego oraz doręczona skarżącemu już po dacie złożenia skargi na bezczynność, a tym samym w momencie wnoszenia skargi na bezczynność w ocenie skarżącego istniał stan bezczynności (czego WSA w Poznaniu nie dostrzegł). Sąd I instancji ponadto pominął w całości okoliczność, iż organ nie wydał decyzji w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 9 lipca 2020r. w sprawie zasiłku celowego przez okres ponad 18 miesięcy, w tym pominął w całości zarzuty dotyczące niepodejmowania przez organ w tym czasie jakichkolwiek innych czynności w sprawie, a także nieustosunkowania się w jakimkolwiek zakresie przez organ do złożonego przez skarżącego ponaglenia;

II. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie naruszenie:

1. art. 104 § 1 w zw. z art. 109 § 1, art. 110 § 1 K.p.a. w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy o SKO, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że postępowanie zostaje zakończone z chwilą wydania przez organ decyzji i że samo wydanie decyzji niweluje stan bezczynności organu, podczas gdy postępowanie można uznać za zakończone dopiero z chwilą doręczenia stronie rozstrzygnięcia organu (tj. bez doręczenia rozstrzygnięcia nie można uznać, że postępowanie zostało zakończone);

2. art. 109 § 1 i art. 110 § 1 K.p.a. w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy o SKO poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie przy ustaleniu, czy na moment wniesienia skargi przez skarżącego organ pozostawał w bezczynności, gdy tymczasem przepis ten należy interpretować w ten sposób, że dla ustalenia momentu ustania stanu bezczynności wiążąca jest data skutecznego doręczenia skarżącemu decyzji organu;

3. art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. traktowanym jako przepis prawa materialnego polegające na jego błędnej wykładni i nieprawidłowym uznaniu, że przepis ten nie może być stosowany po dacie wydania decyzji przez organ, a przed dniem doręczenia decyzji przez organ skarżącemu, podczas gdy postępowanie można uznać za zakończone dopiero z chwilą skutecznego doręczenia stronie rozstrzygnięcia organu.

W oparciu o przedstawione zarzuty skarżący, na podstawie art. 176 § 1-2 w zw. z art. 185 § 1 P.p.s.a., wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Na podstawie art. 203 pkt 1 i 205 § 2 P.p.s.a wniesiono o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz pełnomocnika skarżącego, a w przypadku nieuwzględnienia skargi kasacyjnej o przyznanie i zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, powiększonych o kwotę podatku od towaru i usług.

W sytuacji uznania zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej za nieuzasadnione, bądź że nie mogą zostać uwzględnione z uwagi na wydaną uchwałę w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, z uwagi na istotę zagadnienia oraz niejednolite stanowisko w orzecznictwie, w oparciu o art. 269 § 1 P.p.s.a. oraz art. 187 § 1 P.p.s.a. złożono wniosek o przedstawienie poszerzonemu składowi Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosku o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego dotyczącego dopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność po wydaniu ostatecznej decyzji, przed jej doręczeniem stronie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał złożoną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym korzystając z uprawnień wynikających z art. 182 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Do tego typu postanowień należy postanowienie o odrzuceniu skargi.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych. Sformułowane przez stronę skarżącą zarzuty, pomimo rozbudowanej struktury, w gruncie rzeczy sprowadzały się do kwestionowania poczynionych przez sąd I instancji ustaleń, że stan bezczynności był stanem historycznym na dzień wniesienia skargi na bezczynność i przyjęcie za datę ustania stanu bezczynności dnia wydania decyzji ostatecznej, a nie dnia jej skutecznego doręczenia skarżącemu. W związku z powyższym koniecznym było zbiorcze odniesienie się do powyższych kwestii.

Odnosząc się do formułowanych przez kasatora zarzutów wskazać należy, że przedmiotem skargi, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 53 ust. 2b oraz art. 149 P.p.s.a. jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, między innymi w sprawach załatwianych w drodze decyzji administracyjnej. Dla ustalenia, jak należy rozumieć pojęcie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawach, w których zastosowanie znajduje Kodeks postępowania administracyjnego, konieczne jest odwołanie się do definicji tych pojęć, zawartych w art. 37 § 1 K.p.a. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a., z "bezczynnością" mamy do czynienia w sytuacji gdy "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1". Z kolei "przewlekłość" została zdefiniowana przez ustawodawcę jako stan, w którym "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy" (art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a.). Powyższe definicje wskazują jednoznacznie, że zdarzeniem prawnym, które kończy stan bezczynności lub przewlekłości, jest załatwienie sprawy przez organ. W tym miejscu należy odwołać się do art. 104 § 1 K.p.a., zgodnie z którym, organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. W świetle powyższego przepisu należy przyjąć, że momentem załatwienia sprawy jest z reguły, w razie braku odmiennych regulacji ustawowych, wydanie decyzji (por. np. R. Hauser, Terminy załatwiania spraw w K.p.a. w doktrynie i orzecznictwie sądowym, RPEiS 1997, z. 1, s. 3). W dotychczasowym orzecznictwie wskazuje się, że obowiązujące przepisy K.p.a. nie dają podstaw do utożsamiania wydania decyzji z jej doręczeniem (por. np. wyrok NSA z 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt II OSK 714/05, ONSAiWSA 2006/5/132; wyrok NSA z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 1554/19, CBOSA; wyrok NSA z 24 maja 2022 r., sygn. akt II GSK 1979/18, CBOSA). Dotyczy to również spraw ze skarg na bezczynność lub przewlekłość. Innymi słowy, z punktu widzenia oceny dopuszczalności skarg w tych sprawach istotne jest to, czy na dzień wniesienia skargi w sprawie została wydana decyzja, a nie to, czy decyzja została w tym dniu doręczona (zob. np. postanowienie NSA z 10 października 2024 r., sygn. akt III OSK 2093/24; wyrok NSA z 9 maja 2024 r., sygn. akt II OSK 786/23; postanowienie NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1575/22; postanowienie NSA z 4 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 332/21, orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nieakceptowalny jest pogląd jakoby decyzja w dacie wydania nie wywoływała żadnych skutków prawnych, które miałyby nastąpić dopiero z momentem doręczenia decyzji stronom postępowania. Określenie w art. 107 § 1 pkt 2 K.p.a. daty wydania decyzji jako niezbędnego elementu jej treści ma przeciwdziałać sytuacji, w której za datę wydania decyzji należałoby uznać datę doręczenia jej stronie lub stronom. Bez tego elementu (daty) w postępowaniach administracyjnych, w których uczestniczyłoby wiele stron, powstałaby konieczność przyjęcia kilku różnych dat wydania decyzji, trudno bowiem założyć, aby w praktyce doręczenie stronom decyzji nastąpiło w tym samym czasie. Uznanie sprawy za załatwioną w kilku różnych datach pozostawałoby w sprzeczności z racjonalnym interpretowaniem prawa (m.in. postanowienie NSA z 17.12.2024 r., II OSK 1686/24, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu została wydana 10 czerwca 2024 r., tym samym w chwili wniesienia skargi, tj. 11 czerwca 2023 r., organ załatwił już sprawę administracyjną.

Reasumując, w sprawie zachodziła pierwotna, bo istniejąca w dniu wniesienia skargi, bezprzedmiotowość postępowania. W dniu wniesienia skargi nie istniał już bowiem przedmiot postępowania, jakim w realiach niniejszej sprawy była bezczynność w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a. Konsekwentnie, skarga winna podlegać odrzuceniu jako niedopuszczalna z innych przyczyn (art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.).W związku z tym sąd I instancji słusznie orzekł o odrzuceniu skargi w oparciu o powyższą podstawę prawną, albowiem skarga została złożona po wydaniu decyzji w postępowaniu, które miało być przedmiotem oceny pod kątem bezczynności i przewlekłości.

Odnosząc się do podnoszonego naruszenia art. 53 § 2b P.p.s.a., zgodnie z którym skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu, ogranicza się do tego, że skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania musi być poprzedzona ponagleniem, ale bez oczekiwania przez skarżącego na rozstrzygnięcie tego ponaglenia. Z przepisu tego nie wynika natomiast, że skarga może być skutecznie wniesiona także w razie braku przedmiotu zaskarżenia ze względu na ustanie bezczynności lub przewlekłości postępowania administracyjnego. Podstawową funkcją, jaką ma pełnić skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, w świetle ustaleń uchwał składu siedmiu sędziów, jest "doprowadzenie do usunięcia stanu bezczynności" (uchwała z 22.06.2020 r., II OPS 5/19, ONSAiWSA 2020 r., nr 5, poz. 79) oraz "doprowadzenie do załatwienia sprawy przez organ w jak najkrótszym czasie" (uchwała z 07.03.2022 r., II OPS 1/21, ONSAiWSA 2022/3/34). Wydanie decyzji realizuje tę podstawową funkcję skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Jeżeli sąd ustali brak przedmiotu zaskarżenia w postaci ustania przewlekłości postępowania administracyjnego wskutek wydania rozstrzygnięcia przez organ administracji, to sąd nie może już dokonywać oceny spełnienia kolejnych warunków dopuszczalności wniesienia skargi, skoro sama skarga jest niedopuszczalna z powodu braku przedmiotu zaskarżenia.

Przewlekłość postępowania administracyjnego, jako stan faktyczny, nie jest stanem ciągłym, lecz ma swój kres w chwili rozstrzygnięcia sprawy przez organ. Po rozstrzygnięciu sprawy przez organ, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, przewlekłość postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania opieszałości organu w wydaniu rozstrzygnięcia, skoro organ wydał już takie rozstrzygnięcie.

Wobec powyższego Sąd I instancji nie naruszył wyszczególnionych w zarzutach przepisów prawa podejmując rozstrzygnięcie o odrzuceniu skargi strony skarżącej, albowiem prowadzenie postępowania sądowego ze skargi skarżącego na przewlekłość postępowania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu, wobec wydania przez powyższy organ decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu I instancji, prowadzi do uznania, że rozpatrywanie tego rodzaju skargi było niedopuszczalne i skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.

Przedstawione powyżej stanowisko, oparte m.in. o treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, jest utrwalone w orzecznictwie, stąd też Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w niniejszej sprawie poważnych wątpliwości dotyczących podnoszonych przez stronę zagadnień prawnych, które wymagałyby przedstawienia poszerzonemu składowi Naczelnego Sądu Administracyjnego, co postulowała strona skarżąca.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. było prawidłowe i skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.

w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, ponieważ wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.