Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 2083/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 120, art. 122, art. 162 § 1-2, art. 187 § 1, art. 191
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, Sędzia NSA Sylwester Golec, Sędzia WSA del. Dominik Mączyński (spr.), po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 25 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Ke 217/22 w sprawie ze skargi P. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 11 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Skarga kasacyjna.

1.1. P. H., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z dnia 15 listopada 2022 r., wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 25 sierpnia 2022 r., I SA/Ke 217/22. Wyrokiem tym Sąd oddalił Jego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 11 marca 2022 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.

1.2. Wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarzucono naruszenie:

I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami pierwszej instancji (dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 120 Ordynacji podatkowej oraz art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez błędną ocenę Sądu pierwszej instancji wyrażającą się w przyjęciu, że organ administracji publicznej nie naruszył ww. przepisów, nie przeprowadzając wyczerpującego postępowania wyjaśniającego zakończonego należytą oceną w myśl zasad doświadczenia życiowego w zakresie sytuacji zdrowotnej pełnomocnika skarżącego i jego pracowników w kontekście panującej epidemii, jej skutków i zagrożeń oraz wpływu tychże okoliczności na wydane postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, a także przyczyn uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z 5 sierpnia 2021 r.;

II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 i 2 w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że pełnomocnik skarżącego dopuścił się niedbalstwa, a także nie uprawdopodobnił braku winy w spowodowaniu uchybienia terminu, podczas gdy właściwa i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego ocena dokumentów zgromadzonych w sprawie i wynikającego z nich stanu faktycznego, dokonana łącznie z analizą argumentacji zawartej we wniosku o przywrócenie terminu, prowadzi do wniosku, iż pełnomocnik skarżącego sprostał wymogowi wykazania ww. przesłanki i nie ponosi winy za uchybienie terminowi.

1.3. Mając powyższe na uwadze, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku i przywrócenie skarżącemu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika II Urzędu Skarbowego w K. z 29 listopada 2021 r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z 5 sierpnia 2021 r. uzupełnionej decyzją z 8 września 2021 r. określającej wysokość zobowiązania w podatku od towarów i usług ogółem na kwotę 11.988.583,00 zł za 2015 r., znak: [...] oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu administracji publicznej kosztów postępowania według norm przepisanych.

2. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

4.1. Istota sporu w sprawie poddanej sądowej kontroli w tym postępowaniu sprowadza się do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia organu odwoławczego w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji z 29 listopada 2021 r., którym organ ten nadał rygor natychmiastowej wykonalności własnej decyzji z 5 sierpnia 2021 r.

4.2. Z niespornych okoliczności, przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia wynika, że skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, pismem z 3 stycznia 2022 r., zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 29 listopada 2021 r. Wraz z wnioskiem złożył zażalenie.

4.3. Z wniosku o przywrócenie terminu wynika natomiast, że 27 grudnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego zamówił akta postępowania egzekucyjnego, by zweryfikować podstawę dokonania zajęcia, bowiem otrzymał od mocodawcy informację o zajęciu jego konta bankowego 23 grudnia 2021 r. Pełnomocnik wyjaśnił we wniosku, że 16 grudnia 2021 r. odebrał korespondencję z placówki pocztowej, gdyż w końcówce listopada i w pierwszej połowie grudnia 2021 r. w prowadzonej przez niego kancelarii były pozytywne przypadki zakażenia COVID-19. Podał, że był na kwarantannie od 26 listopada do 5 grudnia 2021 r., a dwie pracownice były izolowane odpowiednio w okresach: 2-13 grudnia 2021 r. i 24 listopada - 3 grudnia 2021 r. W tym okresie dwaj pozostali pracownicy, posiadając objawy choroby, pracowali zdalnie w domu. Pełnomocnik i wspólnik spółki podjęli decyzję o zawieszeniu pracy w kancelarii i w miarę możliwości kontynuowaniu pracy w formie zdalnej dla bezpieczeństwa, aż do 17 grudnia 2021 r. Zrezygnował z jakiegokolwiek kontaktu z pracownikami do tej daty, nie przychodził w ogóle do kancelarii, nie chcąc narażać swojego zdrowia i życia. Pełnomocnik oświadczył, że 16 grudnia 2021 r. nie wydano mu przesyłki z postanowieniem o rygorze wykonalności, nadanej przez organ I instancji, co skutkowało złożeniem reklamacji do Poczty Polskiej S.A. Wyjaśnił, że 16 grudnia 2021 r. przesyłka była na poczcie i można ją było wydać lub poinformować, że jest już po terminie, tym bardziej, że zwrot z poczty nastąpił 21 grudnia 2021 r. Gdyby wiedział o tej przesyłce, to poprzez szybkie zamówienie akt mógłby zapoznać się z jej treścią i nie uchybiłby terminowi. Nadto podniósł, że przesyłka z postanowieniem o rygorze nie była w ogóle awizowana, gdyż awizo nie było pozostawione w skrzynce oddawczej ani w kancelarii, która od 1 do 15 grudnia 2021 r., z uwagi na przypadki choroby COVID-19, nie pracowała stacjonarnie.

4.4. Podsumowując, próbę doręczenia spornej przesyłki podjęto w dniu 1 grudnia 2021 r. Przesyłka pozostawała w placówce pocztowej w terminie 1-15 grudnia 2021 r. Tymczasem pełnomocnik był na kwarantannie w terminie od 26 listopada do 5 grudnia 2021 r., natomiast zatrudnione w kancelarii osoby przebywały na kwarantannie w terminach 2-13 grudnia 2021 r. oraz 24 listopada - 3 grudnia 2021 r. Pełnomocnik udał się na pocztę w dniu 16 grudnia 2021 r., jednakże sporna przesyłka nie została mu wydana.

5.1. W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano ustalonych w sprawie okoliczności, lecz ocenę Sądu pierwszej instancji wyrażającą się w przyjęciu, że organ administracji publicznej nie naruszył powołanych w skardze kasacyjnej przepisów, tj. art. 120 Ordynacji podatkowej oraz art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej. W ocenie Autora skargi kasacyjnej przepisy te naruszono nieprzeprowadzając wyczerpującego postępowania wyjaśniającego zakończonego należytą oceną w myśl zasady doświadczenia życiowego w zakresie sytuacji zdrowotnej pełnomocnika skarżącego i jego pracowników w kontekście panującej epidemii, jej skutków i zagrożeń oraz wpływu tychże okoliczności na wydane postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, a także przyczyn uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z 5 sierpnia 2021 r.

5.2. Przed odniesieniem się do tego zarzutu niezbędne jest wskazanie, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwaliło się stanowisko, którego źródłem jest unormowanie zawarte w art. 183 § 1 zd. 1 p.p.s.a., że granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą, przy czym powinny być one wskazane w sposób precyzyjny. Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej ani uzupełniać wywodów strony. Sąd ten jest bowiem władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wymienione (wyartykułowane) w skardze kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

5.3. Przedstawienie zasad, w oparciu o które NSA rozpatruje skargi kasacyjnej, jest o tyle istotne, że podnosząc zarzut dotyczący naruszenia art. 120 Ordynacji podatkowej oraz art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, w skardze kasacyjnej nie doprecyzowano, w jakim zakresie organ nie przeprowadził wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, a w szczególności nie wskazano, jakich okoliczności organ nie ustalił. Jak wskazano powyżej, ustalone w sprawie okoliczności nie były sporne. Chronologia zdarzeń została przyjęta na podstawie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Tym samym zarówno sposób zgromadzenia materiału dowodowego, jak i jego ocena dokonana na potrzeby ustalenia okoliczności faktycznych sprawy była prawidłowa. Odrębną kwestią, która zostania poddana analizie przy ustosunkowaniu się przez Naczelny Sąd Administracyjny do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej, jest natomiast to, czy okoliczności te uzasadniają – jak domaga się tego skarżący – przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności.

5.4. W rezultacie nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący naruszenia art. 120 Ordynacji podatkowej oraz art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej.

6.1. Ponadto w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 162 § 1 i 2 w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Autora skargi kasacyjnej przepisy te naruszono poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że pełnomocnik skarżącego dopuścił się niedbalstwa, a także nie uprawdopodobnił braku winy w spowodowaniu uchybienia terminu, podczas gdy właściwa i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego ocena dokumentów zgromadzonych w sprawie i wynikającego z nich stanu faktycznego, dokonana łącznie z analizą argumentacji zawartej we wniosku o przywrócenie terminu, prowadzi do wniosku, iż pełnomocnik skarżącego sprostał wymogowi wykazania ww. przesłanki i nie ponosi winy za uchybienie terminowi.

6.2. Odnosząc się do tego zarzutu, należy w pierwszej kolejności zauważyć za Sądem pierwszej instancji, że z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, że kwarantanna A. K. rozpoczęła się 2 grudnia 2021 r., czyli na drugi dzień po próbie doręczenia pisma w kancelarii i jej awizowaniu. Przedstawiony więc przez pełnomocnika skarżącego przebieg zdarzeń nie wyjaśnia, dlaczego nie było możliwości odebrania przesyłki w dniu 1 grudnia 2021 r., w więc w dacie, kiedy została ona awizowana. Nie można zatem chorobami czy przebywaniem na kwarantannie pełnomocnika czy pracowników jego kancelarii tłumaczyć nieodebrania spornej korespondencji w dacie podjęcia próby jej doręczenia. Ponadto, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, kwarantanna pełnomocnika zakończyła się 5 grudnia 2021 r., a izolacja domowa jednej ze wskazanych pracownic – U. P. 3 grudnia, drugiej – A. K. 13 grudnia 2021 r. W świetle przedstawionych przez pełnomocnika okoliczności nie było zatem przeszkód, by podjąć korespondencję z placówki pocztowej przed dniem 15 grudnia 2021 r., czyli w okresie jej pozostawania w placówce pocztowej. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył, że pełnomocnik mógł przedsiębrać czynności osobiście i udać się na pocztę. Uczynił to jednak dopiero 11 dni po zakończeniu deklarowanej kwarantanny, tj. 16 grudnia 2021 r.

6.3. W świetle przedstawionych wyjaśnień zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że choroba pracownika kancelarii, niestanowiąca przypadku nagłego w dniu upływu terminu do dokonania czynności procesowej, zdalna praca pracownika kancelarii, czy brak informacji od pracownika poczty o przesyłce zwróconej do nadawcy nie usprawiedliwia niedochowania terminu przez pełnomocnika. Praca kancelarii prawnej powinna zostać tak zorganizowana, aby korespondencja w sposób ciągły i pewny była odbierana.

6.4. Tym bardziej, że pandemia i wywołana nią fala zachorowań w okolicznościach sprawy poddanej sądowej kontroli w tym postępowaniu nie mogły stanowić dostatecznego uzasadnienia dla przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Pandemia COVID-19 rozpoczęła się bowiem w marcu 2020 r., natomiast analizowane prze organ okoliczności miały miejsce w grudniu 2021 r. W tej sytuacji kilkunastomiesięczny czas trwania pandemii winien umożliwić profesjonalnemu pełnomocnikowi prowadzącemu kancelarię zorganizowanie jej działalności, w taki sposób, by zapewnić jej funkcjonowanie z zapewnieniem ochrony interesów jej klientów.

6.5. Zgodzić się należy także z Sądem pierwszej instancji, że w sytuacji choroby pracownika kancelarii osoba ją prowadząca powinna zadbać o zapewnienie zastępstwa, jeśli sama osobiście nie dokonuje czynności związanych z odbiorem korespondencji. Jeśli natomiast realizuje to osobiście, tylko nagłe i nieprzewidziane przeszkody mogą usprawiedliwiać niewyręczenie się tzw. "osobą trzecią". Z kolei decydując się na zorganizowanie pracy zdalnej, nieodzownym jest uwzględnienie w tej organizacji czynności związanej z odbiorem i nadawaniem korespondencji tzw. tradycyjnej. Jest bowiem okolicznością oczywistą, że elementem podstawowym dla prowadzenia kancelarii prawnej jest podejmowanie korespondencji i nadawanie korespondencji, również w sytuacji pracy zdalnej (kancelaria nie może funkcjonować w próżni organizacyjnej, jedynie w schemacie wewnętrznym, zamkniętym). Dlatego, uwzględniając konieczność zapewnienia ciągłości działań procesowych, radca prawny w sytuacji choroby pracownika, skierowania do pracy zdalnej i nieodbierania osobiście korespondencji powinien to uwzględnić i tak zorganizować pracę, by czynności te były realizowane terminowo – w interesie klientów.

6.6. Rację ma Sąd pierwszej instancji, że jako nieprofesjonalne też należy ocenić przyjęte przez pełnomocnika założenie, że pracownicy poczty, którzy przy doręczeniach odpowiadają za prawidłowy przebieg awizowania przesyłek, będą informować pełnomocnika o każdej nieodebranej przez niego w terminie korespondencji. Przyjmując takie założenie, że w każdym czasie poczta poinformuje pełnomocnika również o zwróconych już przesyłkach, podejmuje on zbędne ryzyko niedochowania terminów.

6.7. Podsumowując, stwierdzić należy, że nie kwestionując dolegliwości i ograniczeń związanych z epidemią koronawirusa, w tym zagrożenia dla zdrowia oraz życia, i uciążliwości jakie powodowała we wskazanym przez pełnomocnika okresie, skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nastąpiło bez jego winy. W sprawie poddanej sądowej kontroli w tym postępowaniu uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło po kilkunastu miesiącach trwania pandemii, co winno stanowić odpowiedni czas dla profesjonalnego pełnomocnika do dostosowania się do funkcjonowania w tych szczególnych okolicznościach. Ponadto z przedstawionych przez skarżącego okoliczności nie wynika, dlaczego korespondencja nie została odebrana 1 grudnia 2021 r., tj. w dniu gdy podjęto próbę jej doręczenia. Wreszcie w okresie awizowania korespondencji, tj. w terminie 1-15 grudnia 2021 r., a w szczególności w ostatnim dniu tego terminu, ani pełnomocnik ani jego pracownice nie przybywały na zwolnieniu lekarskim lub kwarantannie. Dodatkowo pełnomocnik udał się do placówki pocztowej, by podjąć korespondencję po upływie 11 od ustania kwarantanny.

6.8. Mając na uwadze przedstawione wyjaśnienia nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 162 § 1 i 2 w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej.

7. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny – uznając, że skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2022 r., poz. 329) – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sędzia WSA (del.) Sędzia NSA Sędzia NSA

Dominik Mączyński Małgorzata Niezgódka-Medek Sylwester Golec