Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 231/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Monika Krywow, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2023 r. sprawy ze skargi S sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 15 grudnia 2022 r. nr 2401-IEE.711.1116.2022.2/MK UNP: 2401-22-279773 w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ drugiej instancji, organ nadzoru) z 15.12.2022 r., nr 2401-IEE.711.1016.2022.2/MK UNP 2401-22-279773, którym utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z 7.11.2022 r., nr [...] dotyczące odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S. sp. z o.o. w S. (dalej: skarżąca, zobowiązana).

2. Postępowanie przed organami administracji.

2.1. Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych, obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W toku egzekucji organ pierwszej instancji dokonał zajęcia innych wierzytelności pieniężnych zobowiązanej w spółce S1. sp. z o.o. w S. (dalej: dłużnik zajętej wierzytelności). Zawiadomienia o zajęciu doręczono zobowiązanej oraz dłużnikowi zajętej wierzytelności.

2.2. W dniu 3 października 2022r. wpłynęło pismo do organu egzekucyjnego, w którym zobowiązana wniosła o zwolnienie spod egzekucji w części wierzytelności zajętych u dłużnika zajętej wierzytelności w kwocie 246 315,39 zł w celu umożliwienia wypłaty pracownikom należnych wynagrodzeń. W powyższym piśmie wskazano, iż pracownicy świadczyli pracę na rzecz dłużnika zajętej wierzytelności, na dowód czego do wniosku załączona została lista płac z 3.10.2022 r. z umów cywilnoprawnych, ze wskazaniem, iż umowy zlecenia posiadają charakter wynagrodzenia za pracę (wypłacanego okresowo) w rozumieniu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 479, dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna).

2.3. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił zobowiązanej zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w spółce, będącej dłużnikiem zajętej wierzytelności.

2.4. W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązana wniosła o jego zmianę i zwolnienie wierzytelności spod egzekucji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. odmowę zwolnienia z egzekucji ww. wierzytelności, mimo że zwolnienie było uzasadnione ważnym interesem strony. Ponadto w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny powtórzył swoje wcześniejsze, całkowicie błędne twierdzenie o braku istnienia podstaw uzasadniających zwolnienie z egzekucji ww. wierzytelności. Dyrektor Oddziału ZUS uznał, że istnieje ważny interes skarżącej polegający na konieczności wypłaty wynagrodzeń zatrudnionym pracownikom.

W uzasadnieniu zażalenia zobowiązana podnosiła, że ważny interes uzasadnia zwolnienie składnika majątku spod egzekucji. Podkreśliła, że tym składnikiem jest wyłącznie część wierzytelności spółki wobec dłużnika zajętej wierzytelności, która pozwala zobowiązanej wypłacić wynagrodzenia zatrudnianym pracownikom. W części pozostałej wierzytelność ta pozostaje zajęta. Zobowiązana wskazała też, że dłużnik zajętej wierzytelności przekazał ZUS-owi na poczet składek łącznie kwotę 769.583,40 zł w roku 2020, zaś w roku 2021 kwotę 338.037,62 zł a w roku 2022 była to kwota 255.000,00 zł. Zdaniem zobowiązanej wnioskowane zwolnienie nie prowadzi w żadnym razie do bezskuteczności egzekucji.

Dalej zobowiązana akcentowała, że nie posiada żadnych innych środków na wypłatę wynagrodzeń pracownikom a nieuwzględnienie tego godzi w interes publiczny. Bezpośrednim skutkiem wydanego postanowienia jest bowiem pozbawienie pracowników środków utrzymania. Osoby te wykonywały pracę licząc, iż uzyskają z tego tytułu wynagrodzenie. Ważny interes zobowiązanej przejawia się także w tym, iż brak zwolnienia kwot na wypłatę wynagrodzeń będzie skutkować brakiem możliwości zatrudniania jakichkolwiek pracowników, a tym samym – prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Także i w tym aspekcie interes zobowiązanej jest zgodny z interesem publicznym.

2.5. Zaskarżonym postanowieniem organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu na wstępie zwrócił uwagę, iż rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego jest rozstrzygnięciem uznaniowym.

Następnie akcentował, że ważny interes zobowiązanej spółki, wskazany w piśmie skarżącej, przejawiający się w chęci zapłaty zatrudnionym pracownikom wynagrodzeń (pod warunkiem uprzedniego zwolnienia z egzekucji w części wierzytelności zajętych - wyrażenie zgody na przelew przez dłużnika zajętej wierzytelności środków pieniężnych w kwocie 246 315,39 zł na rachunek bankowy zobowiązanej), w stanie faktycznym i prawnym przedmiotowej sprawy nie uzasadnia zwolnienia z egzekucji ww. składnika majątkowego w tej części w trybie art. 13 u.p.e.a. Wprawdzie interes zobowiązanej jest w niniejszej sprawie utożsamiany z ważnym interesem zatrudnionych osób, niemniej jednak to obowiązkiem zobowiązanej spółki, jako pracodawcy, jest zaspokajanie potrzeb i praw swoich pracowników. Obejmuje to również wypłatę wynagrodzeń, a także regulowanie zobowiązań składkowych od wypłacanych wynagrodzeń. Tymczasem, jak wskazano w treści zaskarżonego postanowienia - od 2018 r. zobowiązana nie przekazuje składek również w części finansowanej przez pracowników, które potrącane są z ich wynagrodzeń.

Jak podnosił organ nadzoru, w świetle art. 13 u.p.e.a. jedynie ważny interes zobowiązanego (w tym zatrudnionych pracowników) uzasadnia, choć nie obliguje organu egzekucyjnego do zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego. Ponadto, ochronie interesu innych osób - pracowników, a także uprawnionych z tytułu alimentów i rent o charakterze alimentacyjnym służy art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. Stanowi on gwarancję wypłaty wskazanych w nim świadczeń bez zgody organu egzekucyjnego i bez oparcia o zasadę uznania administracyjnego.

Następnie organ nadzoru zwrócił uwagę, że zobowiązana nie wskazała innego składnika majątkowego, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. W przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym jest egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych u dłużnika zajętej wierzytelności.

Ponadto, pomimo braku zgody wierzyciela, dłużnik zajętej wierzytelności przekazał zobowiązanej spółce kwotę łączną 2.811.632,53 zł. W okresie od 9 czerwca 2021 r. do 9 maja 2022 r. dłużnik zajętej wierzytelności co miesiąc przekazywał zobowiązanej - bez zgody wierzyciela - kwoty w wysokości co najmniej równej kwocie o zwolnienie której zawnioskowała ona do organu egzekucyjnego. Zatem, wniosek dotyczy zwolnienia z egzekucji w części wierzytelności, którą już zobowiązana otrzymała bez zgody organu egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy argumenty zobowiązanej, zawarte w zażaleniu są całkowicie chybione i nie jest możliwe przychylenie się do prośby o zwolnienie środków spod egzekucji. Jej uwzględnienie prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż argumenty przedstawione w zażaleniu przeczą rzeczywistości i mogły one wprowadzić w błąd organ nadzoru.

Reasumując, zobowiązana nie wykazała ważnego interesu przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji składnika majątkowego, który przeważałby nad podstawowym celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jakim jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. Uwzględnienie ważnego interesu zobowiązanej prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której postępowanie egzekucyjne nie odniosłoby pożądanego skutku (tj. wyegzekwowania należności) a kwota dochodzonych wierzytelności ulegałaby stałemu zwiększaniu.

3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

3.1. W skardze na powyższe postanowienie skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzuciła naruszenie:

a) art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności zobowiązanej wobec dłużnika zajętej wierzytelności pomimo, iż zwolnienie takie uzasadnione jest ważnym interesem zobowiązanej;

b) art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie koniecznym dla zważenia ważnego interesu strony i interesu społecznego oraz poprzez dokonanie błędnych ustaleń i brak właściwego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej stwierdził, że warunki prawidłowości aktu o charakterze uznaniowym w niniejszej sprawie nie zostały spełnione, albowiem wskazywany przez zobowiązaną ważny interes uzasadnia zwolnienie składnika majątku spod egzekucji. Zajęta wierzytelność wobec dłużnika zajętej wierzytelności jest wierzytelnością o zapłatę wynagrodzenia za usługi produkcji ubrań. Ubrania te - na zlecenie dłużnika zajętej wierzytelności - wyprodukowała skarżąca siłami zatrudnionych przez siebie pracowników. Część wierzytelności, której dotyczy wniosek o zwolnienie, pokrywa wyłącznie wynagrodzenia tych pracowników i zwolniona kwota zostałaby przeznaczona wyłącznie na wypłatę wynagrodzeń. Na żaden inny cel nie mogłaby być zresztą przeznaczona, gdyż wpłynęłaby na zajęty przez ZUS rachunek bankowy, z którego bank wstrzymał wszystkie inne wypłaty. Skarżąca nie posiada żadnych innych środków na wypłatę wynagrodzeń pracownikom, niż środki należne za usługi produkcji ubrań, które pracownicy ci wykonali. Skutkiem braku zwolnienia byłoby nieotrzymanie przez pracowników należnego im wynagrodzenia za wykonaną pracę.

Ważny interes zobowiązanego polega zatem na konieczności realizacji zobowiązania do wypłaty wynagrodzeń zatrudnianym pracownikom, co jest możliwe jedynie w przypadku zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności, które zapewni wpływy na tę wypłatę. Nieuwzględnienie tego interesu i brak zwolnienia, nie tylko nie jest uzasadnione interesem publicznym, lecz wręcz przeciwnie - godzi również i w ten interes. Bezpośrednim skutkiem zaskarżonego postanowienia jest bowiem pozbawienie pracowników środków utrzymania. Osoby te wykonywały pracę licząc, że w ten sposób uzyskają wynagrodzenie pozwalające na zaspokajanie swoich i swoich rodzin, a w wyniku wydania przez organ zaskarżonego postanowienia zostałyby wynagrodzenia tego pozbawione. Brak zwolnienia prowadzi do drastycznych, negatywnych skutków społecznych. Pełnomocnik akcentował, że sam ustawodawca uznaje, iż zapewnienie środków na wynagrodzenia dla pracowników leży w interesie publicznym, który przeważa nad interesem wierzyciela publicznoprawnego.

Pełnomocnik wskazał dalej, że aby wypłacić bieżące wynagrodzenie z rachunku bankowego, odpowiednie środki muszą na ten rachunek wpłynąć. Wpływ taki nie może nastąpić, jeżeli zajęta zostanie w całości wierzytelność o wynagrodzenie za świadczenie usług, które wykonali zatrudnieni pracownicy. Zaskarżone postanowienie pozbawia więc jakiejkolwiek skuteczności art. 81 § 4 ustawy egzekucyjnej, godząc tym samym w ważne społeczne względy, które uzasadniały wprowadzenie tego przepisu do ustawy.

Zdaniem pełnomocnika ważny interes zobowiązanej przejawia się również w tym, że brak zwolnienia kwot potrzebnych na wypłatę wynagrodzeń skutkować będzie brakiem możliwości zatrudniania przez skarżącą jakichkolwiek pracowników, a tym samym prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Również i w tym aspekcie interes ten jest zgody z interesem publicznym, który przejawiać się będzie w braku konieczności wypłaty pracownikom świadczeń ze środków publicznych - wypłaty wynagrodzenia z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wypłacania zasiłku dla bezrobotnych, świadczeń przedemerytalnych, itp. Interes społeczny zrealizuje się także poprzez uchronienie pracowników przed bezrobociem, w tym w szczególności kobiet zatrudnionych na stanowiskach szwaczek, których sytuacja na rynku pracy jest bardzo trudna. Brak wnioskowanego zwolnienia spod egzekucji przyniesie istotne negatywne skutki społeczne również z tego powodu.

Następnie pełnomocnik skarżącej zaznaczył, że aby odmówić zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności przeznaczonej wyłącznie na wypłatę wynagrodzeń, musiałoby zostać jednoznacznie ustalone, że zwolnienie takie doprowadziłoby do całkowitej bezskuteczności egzekucji i braku możliwości ściągnięcia w jej wyniku jakichkolwiek kwot. Również jednak w tym zakresie organy nie dokonały koniecznych ustaleń i nie wyjaśniły stanu faktycznego.

Pełnomocnik zaznaczył, że zgłoszony wniosek dotyczył zwolnienia spod egzekucji jedynie części wierzytelności zobowiązanej wobec dłużnika zajętej wierzytelności, która pozwala wypłacić wynagrodzenia pracownikom. Skoro dłużnik zajętej wierzytelności przekazał ZUS-owi na poczet składek łącznie kwotę 769.583,40 zł w roku 2020, w roku 2021 kwotę 338.037,62 zł a w roku 2022 kwotę 255.000,00 zł, to zdaniem zobowiązanej wnioskowane zwolnienie nie prowadzi w żadnym razie do bezskuteczności egzekucji.

Pełnomocnik skarżącej wskazał następnie, że kluczowe w sprawie jest to, iż organy nie wyjaśniły, czy została wszczęta procedura przewidziana w art. 71a i art. 71b u.p.e.a. Jej wszczęcie może bowiem doprowadzić do co najmniej częściowego zaspokojenia należności wierzyciela. W wyniku stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, może ona zostać ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej. W niniejszej sprawie w ogóle nie wyjaśniono, czy procedurę taką wszczęto a jeżeli tak, to z jakim skutkiem i jakimi składnikami majątku dysponuje dłużnik zajętej wierzytelności i jakie ewentualnie kwoty można uzyskać po skierowaniu do nich egzekucji. Zdaniem pełnomocnika dopiero ustalenia w tym zakresie będą mogły doprowadzić do wniosku, iż zwolnienie części wierzytelności spod egzekucji będzie skutkować całkowitą bezskutecznością egzekucji.

Końcowo pełnomocnik skarżącej wskazał, że w trzech analogicznych sprawach (dotyczących zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności w celu wypłaty wynagrodzenia pracownikom, za trzy inne miesiące) WSA w Gliwicach wyrokami z dnia 15 czerwca 2022 r. o sygn. akt I SA/Gl 459/22, I SA/Gl 460/22 oraz I SA/Gl 461/22 uchylił zaskarżone postanowienia.

3.2. Odpowiadając na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację, zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. W szczególności wskazał, że w odniesieniu do dłużnika zajętej wierzytelności przeprowadzona została kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. Jest to jednak postępowanie odrębne od tego, które prowadzone jest w oparciu o art. 13 u.p.e.a. W niniejszej sprawie zatem bez znaczenia jest to, jakim wynikiem zakończy się kontrola dłużnika zajętej wierzytelności, a jedynym istotnym zagadnieniem jest ustalenie, iż dłużnik zajętej wierzytelności przekazywał zobowiązanej środki bez zgody organu egzekucyjnego.

3.3. W piśmie procesowym z dnia 17 marca 2023 r. pełnomocnik skarżącej odniósł się do twierdzeń zawartych w odpowiedzi na skargę i wskazywał, iż wynik procedury z art. 71a oraz art. 71b u.p.e.a. ma zasadniczy wpływ na możliwość ustalenia przesłanek zwolnienia spod egzekucji, mimo iż jest to instytucja odrębna od postępowania w sprawie zwolnienia składnika majątku spod egzekucji. Zarzucił, że także w odpowiedzi na skargę organ nadzoru nie podał żadnych szczegółowych informacji o zastosowaniu ww. procedury w odniesieniu do dłużnika zajętej wierzytelności.

3.4. W piśmie z dnia 21 kwietnia 2023 r. organ nadzoru podtrzymał dotychczasową argumentację. Wskazał ponadto, iż od wyroków uchylających, wskazanych przez pełnomocnika zobowiązanej w skardze, wniósł skargi kasacyjne.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się bezzasadna.

4.2. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej u dłużnika zajętej wierzytelności w ramach postępowania egzekucyjnego.

4.3. Rozważając sporne zagadnienie w pierwszej kolejności należy przywołać art. 7 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Z § 2 ww. przepisu wynika zaś, że organ stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Należy w tym kontekście zwrócić uwagę na zasadę celowości, będącą jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 sierpnia 2012 r., II FSK 139/11, oznacza ona podejmowanie w toku postępowania takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku.

Organ egzekucyjny może jednak, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego, o czym stanowi art. 13 § 1 u.p.e.a.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia z egzekucji ma charakter uznaniowy (wyroki: NSA z 9 marca 2022 r., III FSK 4721/21; WSA w Warszawie z 14 sierpnia 2007 r., III SA/Wa 4373/06; WSA w Bydgoszczy z 7 czerwca 2022 r., I SA/Bd 264/22). Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. To zobowiązany ubiegając się o zwolnienie spod egzekucji, musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji.

Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10).

Uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12). Należy przyjąć, że skoro ustawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, poprzez uzależnienie od jego zgody możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego.

Instytucja zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego, stanowiąca ochronę dla zobowiązanego, nie może jednocześnie doprowadzić do zaprzepaszczenia całkowicie celu postępowania egzekucyjnego, którym jest zaspokojenie wierzyciela i nie może całkowicie pomijać interesu wierzyciela (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 15 grudnia 2022 r., II SA/Go 596/22).

Zachowuje zatem aktualność pogląd, że zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Uwzględnienie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (P. M. Przybysz (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 13; wyrok NSA z 23 czerwca 2022 r., III FSK 9/22; wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., II GSK 154/15; wyrok WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07). Organ egzekucyjny może wezwać zobowiązanego do złożenia stosownych wyjaśnień w tym zakresie. Ciężar udowodnienia powyższych okoliczności spoczywa na zobowiązanym.

Trafna będzie zatem odmowa zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji w sytuacji, gdy zobowiązany nie posiada innych składników majątkowych podlegających egzekucji (wyroki: WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10; WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07).

Jak już wskazano, uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, trzeba podkreślić, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyroki NSA: z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; z 13 października 2000 r., III SA 3416/99).

4.4. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż organy słusznie podniosły, że wniosek o udzielenie ulgi podyktowany wypłatą wynagrodzeń dla pracowników za wykonaną przez nich pracę znajduje się w granicach wytyczonych przesłanką ważnego interesu zobowiązanego, jednakże spółka nie wykazała, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych.

Zdaniem Sądu zasadnie także przyjęto, że ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej.

Zaznaczono, iż spółka ma kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, które nadal rośnie, a zarazem nie podejmuje ona wysiłków zmierzających do uskutecznienia jego spłaty. Co istotne, spółka siedemnastokrotnie (sic!) korzystała już ze zwolnienia ww. składnika majątku spod egzekucji w celu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników, nie wdrażając przy tym żadnych działań restrukturyzacyjnych, o których podjęciu zapewniała wierzyciela. Strona skarżąca nie posiada żadnego majątku (tak ruchomego, jak i nieruchomości), który mógłby stanowić przedmiot zabezpieczenia. Spółka utraciła zatem zdolność do spłaty zobowiązań.

W konsekwencji organy doszły do prawidłowego wniosku o braku okoliczności przemawiających za zwolnieniem spod egzekucji wierzytelności spółki.

Sąd podkreśla, że skarżąca "ważny interes zobowiązanego" utożsamia z ważnym interesem zatrudnionych przez stronę skarżącą osób. Jednak to spółka jako pracodawca zatrudnionych u niej osób, zobowiązana jest do zaspokajania ich potrzeb i praw jako pracowników, co obejmuje m.in. wypłatę wynagrodzeń. Tymczasem - co należy podkreślić - od 2018 r. spółka nie przekazuje składek również w części finansowanej przez pracowników, które potrącane są z ich wynagrodzeń.

Sąd ponownie zauważa, iż celem art. 13 § 1 u.p.e.a. jest ochrona interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela. Instytucja ukształtowana w tym przepisie nie może jednak prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna. Tym samym organy trafnie uznały, że tym razem w interesie publicznym leży odmowa obecnemu wnioskowi strony skarżącej - co ważne - po udzieleniu skarżącej innych ulg, a także po uprzednim 17- krotnym zwolnieniu tego samego składnika majątku (wierzytelności wobec dłużnika zajętej wierzytelności) spod egzekucji w celu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników, tyle że za inne okresy.

4.5. Sąd nie podzielił także zarzutów skargi co do naruszeń przepisów prawa procesowego, zarówno odnoszących się do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i braków uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.

Zdaniem Sądu w kontrolowanym postanowieniu stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Brak akceptacji rozstrzygnięcia przez skarżącą nie prowadzi wszakże do konkluzji, że postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzono w sposób wadliwy.

Jak już wskazano, instytucja zwolnienia spod egzekucji działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Uznanie administracyjne samo w sobie nie stanowi przedmiotu kontroli sądu, gdyż kontrola ta koncentruje się wokół kwestii, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, w szczególności czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny poddał wnikliwej analizie stan sprawy w aspekcie przesłanek z art. 13 § 1 u.p.e.a. Wbrew podniesionym przez skarżącą zarzutom nie doszło do naruszenia tego przepisu. Organy egzekucyjne rozpatrując wniosek skarżącej o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności pieniężnej w sposób należyty ustaliły i rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz przesłanki wymagane przepisami prawa, czemu dały wyraz w uzasadnieniach swych postanowień. Nie doszło więc do naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.

4.6. Końcowo wskazać należy, że w analogicznych sprawach tej samej skarżącej doszło już do wydania przez tut. Sąd, zarówno wyroków oddalających, jak i wyroków uwzględniających skargi. Sprawy te dotyczyły odmowy zwolnienia zajętej wierzytelności wobec spółki dłużnika zajętej wierzytelności w celu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników skarżącej za inne miesiące (maj - październik 2021r.).

W sprawach skargi zostały oddalone (min. I SA/Gl 363/22, I SA/Gl 410/22, I SA/Gl 410/22 oraz I SA/Gl 1564/22, I SA/Gl 47/23, I SA/Gl 231/23). W trzech kolejnych sprawach (wyroki z 15 czerwca 2022 r., I SA/Gl 459-461/22) Sąd uchylił wydane w sprawie postanowienia z uwagi na to, że organ nie wyjaśnił, czy w sprawie została wszczęta procedura z art. 71a i art. 71b u.p.e.a. Jak zauważył w uzasadnieniach, skarżąca oraz dłużnik zajętej wierzytelności nie tylko prowadzą działalność gospodarczą pod tym samym adresem, ale też są własnością tej samej osoby fizycznej.

Podobnie jak w sprawie I SA/Gl 232/23, skład orzekający w tej sprawie, przyjął, iż skoro z akt sprawy administracyjnej przedłożonych Sądowi, wynika, że organ zainicjował czynności wskazane w art. 71a u.p.e.a. i wydał - już dwukrotnie - postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., to eliminowanie z obrotu prawnego kontrolowanego postanowienia z przyczyn wskazanych w uzasadnieniach wyroków z 15 czerwca 2022 r. (I SA/Gl 459-461/22) w realiach niniejszej sprawy jest bezprzedmiotowe.

Tym samym Sąd nie podzielił zastrzeżeń pełnomocnika wskazujących, iż wynik procedury z art. 71a oraz art. 71b u.p.e.a. ma zasadniczy wpływ na możliwość ustalenia przesłanek zwolnienia spod egzekucji, mimo iż jest to instytucja odrębna od postępowania w sprawie zwolnienia składnika majątku spod egzekucji.

4.7. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), Sąd skargę oddalił.