Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 447/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło, Sędziowie sędzia WSA Justyna Siemieniako (spr.),, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 grudnia 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 25 września 2023 r. nr 2001-IOV.4103.38.2023 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku na rzecz S. Sp. z o.o. w W. kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 26 czerwca 2023 r., nr 2003-SPV.4103.20.2023, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku dokonał S. Sp. z o.o. (dalej jako: "Spółka") rozliczenia podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do czerwca 2021 r. oraz ustalił dodatkowe zobowiązanie w podatku od towarów i usług za kwiecień i czerwiec 2021 r.

Decyzja ta została doręczona ustanowionemu pełnomocnikowi strony 10 lipca 2023 r. Termin do złożenia odwołania rozpoczął bieg w 11 lipca 2023 r., a upłynął 24 lipca 2023 r.

Od ww. decyzji pełnomocnik Spółki w dniu 25 lipca 2023 r. wniósł odwołanie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wskazał w piśmie następującą przyczynę uchybienia terminowi, cyt.: ,,Podczas prób podpisania za pośrednictwem profilu zaufanego wystąpiły problemy techniczne skutkujące pojawieniem się komunikatu o błędzie. Z uwagi na tę okoliczność odwołanie nie zostało wysłane w przepisanym terminie. Błąd okazał się przejściowym, jednakże w danym momencie skutkował brakiem możliwości podpisania pisma, a następnie jego wysyłki. W tym zakresie zwrócono się do służb technicznych ePUAP w celu uzyskania informacji o zaistniałym zdarzeniu i możliwości przejścia przez czynności w ePUAP ok. godz. 23.40, po przygotowaniu pisma do przetworzenia przez ePUAP". W treści wniosku zamieszczono zrzut ekranu danych technicznych pisma.

Postanowieniem z 25 września 2023 r., nr 2001-IOV.4103.23.2023, DIAS w Białymstoku stwierdził, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia, zaś postanowieniem z 25 września 2023 r., nr 2001-IOV.4103.38.2023, odmówił Spółce przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji NPUS w Białymstoku z 26 czerwca 2023 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia odmownego DIAS podał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki pozwalające przywrócić termin do złożenia odwołania. Strona przede wszystkim nie uprawdopodobniła, iż złożenie odwołania po ustawowym terminie nastąpiło bez jej winy. Niczym nie poparta argumentacja pełnomocnika strony, że z powodu problemów technicznych nie mógł wysłać odwołania, nie może być uznana za skuteczną, gdy nie uprawdopodobnił tego, że z powodów od siebie niezależnych nie mógł wysłać odwołania. Samo powołanie się na błędnie działający system ePUAP nie może być uznane za uprawdopodobnienie wystąpienia trudności technicznych, uniemożliwiających przesłanie odwołania. Jakkolwiek we wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik strony, dla wykazania uzasadnienia swoich twierdzeń, zamieścił zrzut ekranu danych technicznych pisma, jednakże nie wynika z niego okoliczność pojawienia się jakichkolwiek problemów technicznych podczas prób podpisywania odwołania, skutkujących pojawieniem się komunikatu o błędzie. Poza swoimi przypuszczeniami pełnomocnik strony nie wskazał żadnych dowodów, z których by wynikało, że faktycznie wystąpiły wskazane problemy techniczne przy podpisywaniu i wysyłce odwołania.

Nie zgadzając się w powyższym rozstrzygnięciem, Spółka reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a. art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej jako: "o.p."), poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki pozwalające przywrócić termin do złożenia odwołania, jak również przyjęcie, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż złożenie odwołania po ustawowym terminie nastąpiło bez jej winy;

b. art. 121 § 1 o.p., poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść strony skarżącej w sytuacji, kiedy w sprawie istniały wątpliwości co do wystąpienia przeszkody technicznej związanej z działaniem systemu ePUAP, które uniemożliwiły skarżącej wysłanie odwołania w ustawowym terminie.

W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o: uchylenie zaskarżanego postanowienia w całości; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowo-administracyjnego oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 162 § 1 o.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W § 2 wskazano natomiast, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony.

Na gruncie niniejszej sprawy bezsporne jest, że do uchybienia terminowi rzeczywiście doszło, gdyż wskazane rozstrzygnięcie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi Spółki 10 lipca 2023 r., zaś umocowany złożył przewidziany prawem środek zaskarżenia 25 lipca 2023 r., a zatem jeden dzień po upływie 14-dniowego terminu, o którym mowa w art. 233 § 2 pkt 1 o.p. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu Spółka złożyła odwołanie, zaś samo żądanie zostało wniesione następnego dnia po wystąpieniu, jak i ustaniu przyczyny niedochowania terminu, na którą powołuje się strona (problemy techniczne systemu ePUAP), toteż zachowany został 7-dniowy termin, o którym mowa w art. 162 § 2 o.p.

Spór w sprawie dotyczy wobec tego oceny, czy strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu przez siebie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika PUS w Białymstoku z 26 czerwca 2023 r.

Jak przyjmuje się w orzecznictwie, instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jej zastosowanie nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Powyższe oznacza, że tylko stwierdzenie, iż strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W przypadku zaś, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to brak jego winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności. Jednocześnie w takim przypadku kryterium staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy (por. np. postanowienie NSA z 28 lutego 2017 r., sygn. I OZ 476/17; powoływane orzeczenia dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej. Osoby, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, zobowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego. Co więcej od profesjonalnego pełnomocnika zobowiązanego do szczególnej staranności w podejmowaniu czynności procesowych w imieniu swojego mandanta można wymagać, aby zabezpieczył interesy swoich klientów również na wypadek swojej choroby, urlopu czy innej okoliczności powodującej nieobecność w siedzibie firmy lub innych przeszkód losowych uniemożliwiających mu osobiste reprezentowanie jego interesów (zob. postanowienie NSA z 22 lutego 2013 r., sygn. I GZ 20/13).

Należy też wyjaśnić, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się między innymi stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe, czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Chodzi zatem o okoliczności całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Ponadto przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę (jej pełnomocnika) działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.

W doktrynie wskazuje się, że obszarem, w którym mogą pojawiać się sytuacje powodujące skutki w postaci uchybienia terminom w przypadku wnoszenia podań do organów podatkowych, jest komunikacja elektroniczna. W przypadku pojawienia się problemów natury technicznej, może nie dojść do skutecznej transmisji z urządzenia podmiotu wysyłającego podanie na adres do doręczeń elektronicznych organu podatkowego. Ryzyko pojawienia się wskazanych problemów obciąża wnoszącego podanie za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Jednakże w takim przypadku, zwłaszcza w sytuacji, gdy wniesienie podania było niemożliwe z przyczyn technicznych nieleżących po stronie wnoszącego, dokument potwierdzający nieudaną czynność wysyłania podania powinien stanowić podstawę do przywrócenia terminu na zasadach określonych w art. 162 § 2 o.p. Zauważyć jednak należy, że brak winy w uchybieniu terminowi w wyżej przedstawionej sytuacji można rozważać w zasadzie wtedy, gdy czynności wniesienia podania za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej dokonuje się w ostatnich godzinach przed upływem terminu. Wnoszenie podania drogą elektroniczną co do zasady jest prawem, a nie obowiązkiem wnoszącego podanie i stanowi alternatywę dla dokonania tej czynności w sposób tradycyjny – na papierze. W przypadku pojawienia się problemów natury technicznej, wnoszący podanie może zatem zawsze, jeszcze przed upływem terminu, skorzystać z tradycyjnego sposobu wniesienia podania (por. P. Pietrasz [w:] Ordynacja podatkowa. Tom II. Procedury podatkowe. Art. 120-344. Komentarz aktualizowany, red. L. Etel, LEX/el. 2023, art. 162).

Mając to na uwadze, sąd uznał, że pełnomocnik skarżącej dostatecznie uprawdopodobnił brak winy w niezłożeniu przedmiotowego odwołania w terminie, co wiązało się z problemami technicznymi w funkcjonowaniu systemu ePUAP.

Strona wskazywała na przejściowe problemy techniczne występujące podczas prób podpisywania pisma za pośrednictwem profilu zaufanego, które to skutkowały pojawieniem się komunikatu o błędzie. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym dokumenty przedłożone przez stronę i wyjaśnienia pełnomocnika, stwierdzić należy, że twierdzenia strony są przekonujące. Do wniosku o przywróceniu terminu został dołączony zrzut ekranu z danymi pliku zawierającego odwołanie oraz datą i godziną utworzenia (24.07.2023 23.38) i modyfikacji (24.07.2023 23.38) pliku oraz datą i godziną dostępu (24.07.2023 23.40). Z akt administracyjnych wynika jednocześnie, że strona zgłosiła problem techniczny działowi obsługi technicznej systemu ePUAP i uzyskała, już po wydaniu skarżonego postanowienia, informację o następującej treści (cyt.): "(...) dnia 24.07.2023 między godziną 23:40 a 23:57 użytkownik o loginie [...] dokonywał próby podpisu pliku przy wykorzystaniu usługi Podpisz dokument elektronicznie z wykorzystaniem podpisu zaufanego oraz dokonywał próby utworzenia dokumentu z wykorzystaniem usługi Pisma Ogólnego. Obie te czynności nie zostały ukończone. Dnia 24.07.2024 nie odnotowaliśmy problemów z działaniem platformy Profil Zaufany oraz gov.pl a brak załączonego zrzutu ekranu z ewentualnym błędem nie pozwala stwierdzić na jaki problem napotkał użytkownik podczas tych czynności".

Skład orzekający stwierdził, że wbrew sugestiom organu i braku jednoznacznego screenshota ukazującego treść komunikatu o błędzie, przesłane przez stronę zrzuty ekranu z dokonywanej w systemie operacji można powiązać z próbą podpisania konkretnego dokumentu, tj. odwołania od decyzji z 26 czerwca 2023 r. Na tę korelację wskazuje m.in. sugestywna nazwa podpisywanego pliku, jak też liczba stron podpisywanego dokumentu odpowiadająca liczbie stron złożonego środka odwoławczego (12). Sąd zauważa przy tym, że widniejące na zrzucie ekranu daty utworzenia, modyfikacji i dostępu (24 lipca 2023 r., godz. 23:38-40) zgodne są z przedziałem czasowym wskazanym przez służbę techniczną ePUAP, w którym pełnomocnik Spółki podejmował próby podpisania przedmiotowego dokumentu (24 lipca 2023 r., godz. 23:40-57). Bez znaczenie jest zatem, że pełnomocnik nie wskazał, jak długo trwały problemy techniczne. Analizując te okoliczności, można stwierdzić, że pełnomocnik rzeczywiście starał się podpisać odwołanie i zamierzał przesłać je drogą elektroniczną, co uniemożliwiły mu kwestie techniczne.

Pełnomocnik strony dokonał także niezwłocznego (data rejestracji wniosku: 25 lipca 2023 r., godz. 01:23) zgłoszenia trudności w działaniu ePUAP działowi technicznemu serwisu, co również pozwala na stwierdzenie, że próbował przezwyciężyć przeszkodę uniemożliwiającą mu dochowania terminu na złożenie odwołania, a jednocześnie uzyskać formalne potwierdzenie podjętych działań. W tym wypadku nie można zatem mówić o jakimkolwiek zaniedbaniu pełnomocnika; wręcz przeciwnie, zdaniem sądu pełnomocnik dokonał adekwatnych w tej sytuacji czynności pozwalających na uprawdopodobnienie braku jego winy. Co przy tym istotne, mimo że z odpowiedzi służby technicznej wynika, że 24 lipca 2023 r. nie odnotowano problemów z Profilem Zaufanym, to jednak w piśmie wskazano, że czynności podpisania dokumentu oraz utworzenia dokumentu z wykorzystaniem usługi Pisma Ogólnego nie zostały ukończone, a zatem zdaniem sądu należy przyjąć, że pełnomocnik rzeczywiście podejmował takie próby.

Zwraca przy tym uwagę fakt, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, wraz z przedmiotowym odwołaniem, zostały wniesione już następnego dnia po wystąpieniu problemów technicznych, co również uprawdopodobnia, że strona miała wolę skutecznego wniesienia odwołania w terminie. Nieracjonalne byłoby bowiem przyjęcie, że profesjonalny pełnomocnik ryzykowałby złożenie środka odwoławczego z przekroczeniem terminu i jednocześnie wnioskiem o jego przywrócenie, nie będąc pewnym czy taki wniosek zostanie uwzględniony, w sytuacji gdy okoliczności sprawy czynią prawdopodobnym, że środek ten został sporządzony już wcześniej, a pełnomocnik faktycznie chciał go organowi przesłać.

Podsumowując powyższe, skład orzekający podkreśla przy tym, że art. 162 § 1 o.p. odnosi się do instytucji "uprawdopodobnienia", nie "udowodnienia" braku winy strony w niedochowaniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Powyższe rozwiązanie prawne świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania oraz ułatwieniu osobie zainteresowanej przedstawienia swoich racji (por. wyrok NSA z 14 maja 1998 r., sygn. IV SA 1153/96). Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie, sprowadzającym się jedynie do uwiarygodnienia prośby o przywrócenie terminu właściwą argumentacją. W niniejszej sprawie argumentacja pełnomocnika Spółki, w kontekście okoliczności procesowych sprawy oraz zgromadzonych dokumentów, czyni prawdopodobnym, że pełnomocnik nie poniósł winy w niedochowaniu terminu.

Sąd wziął pod uwagę znajdujące się w sprawie dokumenty potwierdzające, że pełnomocnik skarżącej faktycznie podejmował próby podpisania i wysłania odwołania w terminie, jak też to, że zgłosił problemy techniczne z systemem ePUAP, które uniemożliwiły mu dokonania tych czynności. Abstrahując od braku zrzutu ekranu ukazującego komunikat o błędzie oraz od informacji o nieodnotowanych 24 lipca 2023 r. przez służbę techniczną awariach platformy ePUAP, skład orzekający uznał opisane wyżej okoliczności sprawy za wystarczające dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi. Sąd zauważa także, że trudności napotkane przez pełnomocnika miały miejsce na krótko przed upływem ostatniego dnia terminu do wniesienia odwołania, toteż pełnomocnik nie miał możliwości posłużenia się tradycyjną (pisemną) metodą wniesienia pisma.

Za zasadne należało zatem uznać podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 162 § 1, a także art. 121 § 1 o.p. Dokonując wnikliwej analizy okoliczności sprawy oraz zgromadzonych w aktach dokumentów, organ winien dojść do przekonania o braku winy (niedbalstwa) pełnomocnika w uchybieniu terminowi. Tymczasem organ podszedł do tego problemu zbyt rygorystycznie, m.in. niejako oczekując od strony przedstawienia konkretnego zrzutu ekranu, co rozmija się z instytucją uprawdopodobnienia.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ przyjmie, że strona skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania i przywróci termin zgodnie ze złożonym wnioskiem.

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, sąd orzekł w myśl art. 200 i 205 § 2 ww. ustawy w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.