Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 872/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153, art. 269 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi W. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 16 marca 2023 r. nr SKO.4111/188/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Organ II instancji", "Organ odwoławczy", "SKO", "Kolegium") z 16 marca 2023 r. nr SKO.4111/188/2023 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Organ I instancji", "Wójt") z 27 stycznia 2023 r. nr GOPS.5212.2.O.ŚP.23 wydaną w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji Organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: "u.ś.r.").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

Wnioskiem z 8 października 2021 r. W. Ł. (dalej: "Skarżący") zwrócił się do Wójta o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. Ł., która legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Po przeprowadzonym postępowaniu, Wójt Gminy [...] decyzją z [...] listopada 2021 r. nr [...] odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na niespełnienie przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 25 roku życia oraz współmałżonek osoby wymagającej opieki nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy lub uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

Po rozpoznaniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie decyzją z [...] stycznia 2022 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając stanowisko Organu I instancji dotyczące wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., tj. osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji W. Ł. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Po rozpoznaniu wniesionej skargi, tut. Sąd wyrokiem z 28 września 2022 r. sygn. II SA/Rz 423/22 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2021 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd nie zaaprobował stanowiska Organu odwoławczego, co do zaistnienia negatywnej przesłanki do odmowy wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Sąd przychylił się do stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że przyznanie tego świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. W ocenie Sądu dla rozpoznania sprawy istotne znaczenie ma fakt, że małżonek osoby niepełnosprawnej na dzień wydania zaskarżonej decyzji miał [...] lata (w dniu [...] sierpnia 2022 r. ukończył [...] lata), podczas gdy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w istocie zrównują osoby, które ukończyły 75 lat z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Ustawodawca przewidział w art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która ukończyła 75 lat. Ten rodzaj świadczenia rodzinnego został przewidziany dla osób niezdolnych do samodzielnego życia, jako forma rekompensaty wydatków ponoszonych na opłacenie usług opiekuńczych. Zdaniem Sądu rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolny jest sprawować jej małżonek a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z powyższym w ocenie Sądu rozstrzygnięcie niniejszej sprawy należało uzależnić od zweryfikowania, czy przedmiotową opiekę obiektywnie zdolny jest sprawować małżonek osoby niepełnosprawnej.. W tym kontekście należy wziąć pod uwagę nie tylko stan zdrowia i podeszły wiek obojga małżonków, ale również zakres czynności pielęgnacyjnych, jakich wymaga matka Skarżącego.

Wyrok stał się prawomocny z dniem 1 grudnia 2022 r.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Wójt decyzją z 27 stycznia 2023 r. nr GOPS.5212.2.O.ŚP.23 ponownie odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że w sprawie wystąpiły negatywne przesłanki z art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., tj. brak wykazania powstania niepełnosprawności matki Skarżącego w terminach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz fakt pozostawania przez nią w związku małżeńskim z W. Ł., przy jednoczesnym braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności po stronie jej męża. Organ I instancji wskazał również na brak wystąpienia przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją Skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

Od powyższej decyzji Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył odwołanie, zarzucając naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez wydanie decyzji stwierdzającej, że Skarżącemu przysługuje prawo do wnioskowanego świadczenia.

Po rozpoznaniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, opisaną na wstępie decyzją z 16 marca 2023 r. nr SKO.4111/188/2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Odnośnie pierwszej z przesłanek, która w ocenie Organu I instancji uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wystąpienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., Organ odwoławczy wskazał, że Organ I instancji niesłusznie oparł zaskarżoną decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie ww. orzeczenia został uznany za niezgodny z Konstytucją.

Odnośnie drugiej przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dotyczącej pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, Kolegium wyjaśniło, że sprawa była już przedmiotem kontroli tut. Sądu, zatem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w tym wyroku wiążą w sprawie organy. Kolegium nie podzieliło oceny Organu I instancji co do możliwości sprawowania opieki nad A. Ł. przez jej męża.

Decyzja Organu I instancji została jednak utrzymana w mocy przez Organ odwoławczy z uwagi na to, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a potrzebą sprawowania opieki nad matką. W ocenie Organu II instancji przedstawiony przez Skarżącego wymiar faktycznie sprawowanej opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył W. Ł. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ww. decyzję Kolegium w całości, zarzucając wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie (mimo braku jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie), że podstawą odmowy przyznania Skarżącemu (synowi osoby niepełnosprawnej) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za sprawowanie opieki nad niepełnosprawną jest brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją Skarżącego z [pic]zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, w sytuacji gdy [pic]przepis ten wskazuje w sposób jasny, że świadczenie przysługuje gdy osoba sprawująca opiekę nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu [pic]sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu [pic]niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze [pic][pic]znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

2) art. 40 § 2 w zw. z art. 33 § 2-3 i art. 10 § 1 k.p.a., poprzez brak doręczenia pism w sprawie, ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi procesowemu Skarżącego a dokonywanie doręczeń bezpośrednio na ręce strony reprezentowanej przez pełnomocnika, co stanowi również naruszenia prawa strony do wzięcia czynnego udziału w postępowaniu, tym bardziej, że organ jest obowiązany dokonywać wszelkich doręczeń pełnomocnikowi Skarżącego, co zostało zupełnie zbagatelizowane również przez Organ Il Instancji;

3) art. 7, art. 77 i art. 80 i art. 81 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie [pic]wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy [pic]i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o wybiórczo zebrany, niepełny materiał dowodowy sprawy w szczególności brak ustalenia przez organ, czy Skarżący mógł podjąć zatrudnienie, czy mógł wykonywać pracę zarobkową i ewentualnie dlaczego zrezygnował z zatrudnienia i możliwości podjęcia pracy w okresie gdy pogorszył się stan zdrowia jego matki;

4) art. 7, art. 77 i art. 80 i art. 81 k.p.a., poprzez błędne i zupełne abstrakcyjne wręcz ustalenie, że [...] -letni mąż A. Ł., który żyje z żoną w separacji faktycznej od ok. 30 lat, a także sam wymaga pomocy ze względu na jego [pic]stan zdrowia m.in. chorobę [...], jest w stanie " w pewnym zakresie może zająć się opieką nad swoim żoną" - co nie ma nic wspólnego z zasadami logiki doświadczenia życiowego, a także ustaleniami stanu faktycznego w sprawie, a dokonanie takiej oceny przez organ jawi się nie tylko jako bezpodstawne ale zupełnie abstrakcyjne mając chociażby na uwadze treść zapadłego już w sprawie orzeczenia WSA w Rzeszowie;

5) art. 8, art. 10, art. 77 i art. 80 i art. 81 k.p.a., poprzez wydanie decyzji wbrew istniejącej w sprawie wykładni przepisów dokonanych przez WSA w Rzeszowie w tej samej przedmiotowo materii, zupełne zignorowanie argumentacji prawnej i merytorycznej oceny decyzji dokonanej przez Sąd i wydanie ponownej decyzji zupełnie lekceważącej i ignorującej prawomocne rozstrzygnięcie Sądu oraz wytyczne, co do dalszego rozstrzygnięcia sprawy wskazane przez Sąd;

6) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszelkich istotnych okoliczności sprawy, brak dokonania ustalenia czy wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania mu świadczenia z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i poprzestanie Organu I Instancji na stwierdzeniu, że prawomocny i powszechnie obowiązujący wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13 nie ma wpływu na ocenę przesłanki daty powstania niepełnosprawności, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i wydania przedmiotowej decyzji z naruszeniem istotnych interesów strony.

Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, uchylenie poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji, zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia, a także o zasądzenie od Organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentacje zaprezentowaną w treści weryfikowanej jurysdykcyjnie decyzji administracyjnej.

W piśmie procesowym z 31 maja 2023 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej na potwierdzenie faktu pogarszającego się stanu zdrowia A. Ł. oraz potwierdzenia, że w związku z pogarszającym się stanem zdrowia wymaga ona stałej, codziennej pomocy, intensywnej opieki syna, której nie jest w stanie zapewnić jej żaden członek rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 )sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.

Materialnoprawną podstawę świadczenia stanowi art. 17 u.ś.r.

Zgodnie z tym przepisem:

1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

(...)

Ust. 5 pkt 2 lit a: świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

Świadczenie pielęgnacyjne skonstruowane jest na zasadzie obowiązku alimentacyjnego. Ma za zadanie zrekompensować osobie, która podjęła się opieki brak pobierania wynagrodzenia w związku z rezygnacją z pracy bądź w związku z jej nie podjęciem, celem opieki, osobie zaś wymagającej opieki realną pomoc w codziennym życiu, w związku ze stwierdzonym stopniem znacznej niepełnosprawności.

Konsekwencją alimentacyjnego charakteru świadczenia jest wprowadzenie grup osób uprawnionych do jego pobierania, które odpowiadają kolejności obowiązków alimentacyjnych, od najbliższych krewnych poprzez kolejne grupy pokrewieństwa. Skorzystanie z tego świadczenia przez osobę z kolejnej grupy podmiotów uzależnione jest od stwierdzenia braku osób, których obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek wnioskodawcy bądź orzeczono względem tych osób znaczną niepełnosprawność, która z oczywistych względów wyklucza niesienie niezbędnej pomocy.

Wskazać przy tym należy, że dotychczas w orzecznictwie dopuszczano na tle konkretnych stanów faktycznych, inne okoliczności, które uniemożliwiają świadczenie obowiązku pomocy przez osoby z pierwszej grupy uprawnionych, przenosząc obowiązek odpowiednio na kolejne grupy. Były nimi sytuacje szczególne, powstałe z przyczyn niezależnych od osób zobowiązanych do niesienia pomocy, takie jak chociażby podeszły wiek, a także niepotwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stan zdrowia, który pomimo braku takiego orzeczenia wykluczał daną osobę z możliwości realnego świadczenia tej pomocy.

Takie stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozpoznając poprzednio skargę na wydaną w sprawie decyzję także odmawiającą Skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W wyroku z 28 września 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 423/22 Sąd wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, kiedy małżonek osoby wymagającej opieki ma [...] lata i ze względu na swój wiek ma prawo do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego, przyznawanego dla osób, które ze względu na wiek uznane zostały przez ustawodawcę za niezdolne do samodzielnego życia, należało ustalić, czy jest on zdolny do sprawowania samodzielnej opieki nad małżonką. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że przedłożona do akt dokumentacja lekarska pozwala przyjąć w bardzo dużym stopniu prawdopodobieństwa, że nie tylko z powodu wieku ale również z przyczyn zdrowotnych nie jest on w stanie tej opieki sprawować. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że rozstrzygniecie sprawy zależeć będzie od zweryfikowania, czy małżonek A. Ł. jest w stanie tą opiekę sprawować.

Na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę.

Wzruszenie oceny może nastąpić również poprzez podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały reprezentującej zgoła inne stanowisko od przyjętej przez Sąd wykładni. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 czerwca 2008 r., sygn. akt I FPS stwierdził, że przy rozpatrywaniu ponownej skargi kasacyjnej obowiązany jest - w związku z art. 269 § 1 p.p.s.a. - odstąpić od zastosowania art. 190 tej ustawy, z uwagi na podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa odmienne od wyrażonego w poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, do którego to stanowiska zastosował się wojewódzki sąd administracyjny.

Analogiczna sytuacja wystąpi w sytuacji, gdy przed rozpoznaniem przez Sąd I instancji po raz kolejny sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podejmie uchwałę, zawierającą stanowisko dotyczące wykładni prawa odmienne od wyrażonego w poprzednim wyroku WSA.

Podkreślić należy, że przepis art. 269 § 1 p.p.s.a. nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skład, który nie podziela takiego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, wyraźnie stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), nie ma prawnych możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom z kolejnej grupy, gdy w stosunku do osób z poprzedniej grupy nie zostało wydane takie orzeczenie.

Zatem po wydaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny powołanej wyżej uchwały sytuacja osób z kolejnej grupy uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w każdym przypadku, niezależnie od okoliczności sprawy i obiektywnych możliwości sprawowania opieki przez osoby z pierwszej grupy, uzależniona będzie od legitymowania się przez te osoby orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Skarżący jest synem podopiecznej, która pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z punktu widzenia oceny wniosku bez znaczenia pozostaje fakt, że małżonkowie pozostają od wielu lat w faktycznej separacji.

Zatem o ile orzekające w sprawie organy nie zastosowały się do wskazówek zawartych w poprzednim wyrku WSA w Rzeszowie to mając na uwadze zmienione okoliczności prawne, w tym podjęcie przez NSA uchwały w sprawie wiążącej wykładni stanowiących podstawę orzekania w sprawie przepisów, rozstrzygnięcie jest uzasadnione.

Ani zatrudnienie osób zaliczonych do pierwszej grupy osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ani pobieranie przez nie renty, czy też znajdowanie się w trudnej sytuacji rodzinnej, czy osobistej, czy nawet zdrowotnej, ale nie potwierdzonej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie daje możliwość skorzystania, przez osoby z kolejnej grupy, ze świadczenia pielęgnacyjnego.

Jedynie bowiem legitymowanie się przez te osoby orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dawałoby Skarżącej prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Zatem niezależnie od tego, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a Skarżący jej syn opiekuje się matką i nie pobiera innego konkurencyjnego świadczenia, to z uwagi na pozostawanie przy życiu męża podopiecznej, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności, Skarżący nie może skorzystać z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 40 § 2 k.p.a. poprzez brak doręczania pism ustanowionemu pełnomocnikowi, Sąd stwierdza, że naruszenie tego przepisu może być skutecznie podnoszone w sytuacji, gdy w wyniku jego naruszenia strona została pozbawiona prawa do udziału w postępowaniu, prezentowania swoich słusznych interesów i nie mogła podnosić okoliczności, które mogłyby zostać podniesione w sytuacji prawidłowego reprezentowania. Tymczasem z taką sytuacją nie mieliśmy w sprawie do czynienia. W pierwszej kolejności wskazać należy, że pełnomocnictwo zostało w sprawie udzielone po wydaniu decyzji Organu I instancji i od tego czasu pisma kierowane były do pełnomocnika. Pełnomocnictwo udzielone przed Sądem do sprawy z wyroku II SA/Rz 423/22 nie było przedłożone do akt administracyjnych i Organ nie miał co do niego wiedzy. Względem Organu pełnomocnictwo byłoby skuteczne gdyby do Organu dotarło. Podkreślić przy tym należy, że postepowanie sądowadministracyjne i administracyjne to odrębne postępowania, dla których prowadzone są odrębne akta. Przedłożenie pełnomocnictwa wyłącznie do akt sądowoadministracyjnych nie jest skuteczne w postępowaniu administracyjnym toczącym się po zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.