Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 676/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 a), art. 30, art. 123
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 105 par. 1, art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska-Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. przy udziale sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę WSA/wyr.1 – sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 maja 2009 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku z dnia 26 lutego 2009 r. odmówił M. S. umorzenia należności z tytułu składek na:

– ubezpieczenia społeczne za miesiąc 1/2008 r. – reszta składki i za okres od 2/2008 r. do 12/2008 r. - całe składki w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł, odsetek naliczonych na dzień 6 marca 2009 r. w kwocie [...] zł,

– Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 10/2007 r. do 4/2008 r. - całe składki w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł,

– ubezpieczenia zdrowotne za okres od 11/2007 r. do 12/2008 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł, odsetek naliczonych na dzień 6 marca 2009 r. w kwocie [...] zł, kosztów upomnienia w kwocie [...] zł

oraz umorzył postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych, a mianowicie: ubezpieczenia społeczne za miesiące 12/2007 r. i od 12/2007 r. do 4/2008 r. w kwocie [...] zł (należność główna), ubezpieczenie zdrowotne za okres od 10/2007 r. do 4/2008 r. w kwocie [...] zł (należność główna).

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że w dniu 6 marca 2009 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w S. wpłynął wniosek M. S. o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, a w przypadku odmowy umorzenia o rozłożenie zaległości na raty. Wniosek został umotywowany trudną sytuacją materialną uniemożliwiającą jednorazową spłatę powstałego zadłużenia. Wnioskodawczyni podała, że samotnie wychowuje małe dziecko, a jedyne źródło dochodów, jakim jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza, nie przynosi dużych zysków. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji, w tym oświadczeń i dokumentów przedłożonych przez wnioskodawczynię, organ rentowy ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą od dnia 15 października 2007 r. pod nazwą [...] – sprzedaż detaliczna i hurtowa pozostała. W okresie od 11/2007 r. do 4/2008 r. wnioskodawczyni zatrudniała jednego pracownika. Następnie Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach wymienionych w tym przepisie. Organ nie stwierdził jednak przesłanki całkowitej nieściągalności w niniejszej sprawie, gdyż zaległości za okres od 10/2007 r. do 12/2008 r. są objęte tytułami wykonawczymi skierowanymi do Urzędu Skarbowego w S. Na dzień wydania decyzji Zakład nie otrzymał protokołu nieściągalności sporządzonego przez Urząd Skarbowy w przypadku stwierdzenia całkowitej nieskuteczności prowadzonej egzekucji należności. Ponadto wnioskodawczyni posiada majątek - dwa pojazdy, które mogą stanowić zabezpieczenie zadłużenia oraz nadal prowadzi działalność gospodarczą.

Następnie organ wskazał, że w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powyższe przypadki szczegółowo określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W myśl § 3 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. W przedmiotowej sprawie organ stwierdził jednak, że z zebranego materiału wynika, iż problemy finansowe wnioskodawczyni mają charakter przejściowy i nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia należności na podstawie powyższych przepisów. Wskazał przy tym, że w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, iż wnioskodawczyni nie jest właścicielem nieruchomości na terenie powiatu, mieszka u babci w zamian za opiekę, posiada samochody osobowe Lancia K 2.4 LX, rok produkcji 1996 o wartości (na 10/2008 r.) ok. [...] zł oraz Mercedes-Benz VITO 110 2.1 CDI, rok produkcji 2002 o wartości (na 10/2008r.) ok. [...] zł. Na pojazd marki Lancia dnia 26 czerwca 2006 r. udzielono wnioskodawczyni kredytu, a następnie dnia 20 grudnia 2006 r. wypowiedziano umowę kredytu w związku z powstaniem zaległości w spłacie kredytu. Wnioskodawczyni posiada urządzenia biurowe: komputer FENIX - cena zakupu w 2007 r. – [...] zł, monitor ASUS – cena zakupu w 2007 r. – [...] zł oraz ksero INFOTEC. Na zakup komputera i monitora, tj. na kwotę [...] zł udzielono wnioskodawczyni kredytu – 20 rat płatnych po [...] zł miesięcznie począwszy od 8/2007 r. (termin spłaty kredytu według zawartej umowy minął w 3/2009 r.). Z powyższego wynika, że na dzień wydania decyzji wnioskodawczyni nie posiada zobowiązań z tytułu kredytów. W okresie od 2007 r. do nadal wnioskodawczyni nie korzystała z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Nie posiada zobowiązań podatkowych, posiada natomiast zobowiązanie z tytułu mandatu dochodzone w drodze egzekucji przez Urząd Skarbowy w S. Za rok 2007 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawczyni osiągnęła dochód w kwocie [...] zł (działalność od 10/2007 r.) przy przychodach w kwocie [...] zł i kosztach [...] zł. Na 11/2008 r. według przedłożonych deklaracji VAT-7 przychody firmy wyniosły [...] zł, a koszty [...] zł, co daje stratę w kwocie [...] zł. Na 2/2009 r. według oświadczenia wnioskodawczyni firma poniosła stratę w kwocie [...] zł przy przychodzie [...] zł i kosztach [...] zł. Jedynym źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza, z której – według oświadczenia uzyskuje dochód w kwocie [...] zł miesięcznie. Według oświadczenia wnioskodawczyni przeznacza miesięcznie [...] zł - [...] zł na koszty związane z płatnościami za przedszkole dziecka, pozostała kwota przeznaczona jest na wyżywienie i wychowanie dziecka. Do kosztów związanych z utrzymaniem nie wzięto pod uwagę przedstawionej kserokopii faktury za energię elektryczną, ponieważ faktura ta została wystawiona na firmę [...], w związku z czym nie jest kosztem utrzymania gospodarstwa domowego, lecz kosztem uzyskania przychodu prowadzonej działalności gospodarczej. Zakład podkreślił, że mimo dysponowania niską kwotą miesięcznego dochodu większą jego część wnioskodawczyni przeznacza na pokrycie kosztów przedszkola syna. Ponadto w 2008 r. i do 2/2009 r. prawie w każdym miesiącu prowadzona przez wnioskodawczynię działalność gospodarcza przynosiła straty. Do listopada 2008 r. wnioskodawczyni "dołożyła" do działalności kwotę ok. [...] zł, natomiast do lutego 2009 r. kwotę [...] zł, a jednocześnie oświadczyła, że nie uzyskuje dodatkowych dochodów. W związku z powyższym Zakład stwierdził, że we wniosku o umorzenie należności wnioskodawczyni nie wykazała w sposób dostateczny, by przystąpienie do spłaty zadłużenia w jakiejkolwiek formie, mogło spowodować brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podkreślając jednocześnie że w drugiej części wniosku o umorzenie zaległości wnioskodawczyni dopuszcza możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. Zakład wskazał również, że przy podejmowaniu decyzji brał pod uwagę nie tylko stan obecny, ale także potencjalne przyszłe możliwości zmiany (poprawy) sytuacji finansowej dłużnika, uwzględniając 10-letni okres przedawnienia. W końcowej części uzasadnienia Zakład powołał się również na uznaniowy charakter instytucji umorzenia zaległości.

Ponadto organ wyjaśnił, że według art. 30 ustawy o s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 w/w ustawy. Powyższe oznacza, że w stosunku do należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie mają zastosowania przepisy dotyczące ulg i umorzeń, w związku z czym organ umorzył postępowanie w odniesieniu do tych należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając, że organ nie rozpatrzył wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla umorzenia należności, pomimo przedłożenia przez nią wszelkich niezbędnych dokumentów w tym zakresie. Podniosła, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, ale w utrzymaniu pomaga jej matka i babcia, gdyż prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi spodziewanych zysków. Zdaniem skarżącej jej sytuacja materialna jest bardzo ciężka i uzasadnia umorzenie należności. Skarżąca zakwestionowała również stwierdzenie braku całkowitej nieściągalności oraz rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia postępowania.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 3 lipca 2009 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na skutek skargi na powyższą decyzję wyrokiem z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Po 708/09 stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 18 sierpnia 2010 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu wskazano – w oparciu o uaktualniony materiał sprawy, że obecnie wnioskodawczyni nie jest już właścicielem pojazdu Mercedes - Benz VITO 110, rok prod. 2002. W 2009 r. korzystała ze świadczeń rodzinnych, ale nie korzystała ze świadczeń finansowanych ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną. Wnioskodawczyni nadal prowadzi działalność gospodarczą, a prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne zaległych należności wobec ZUS jest skuteczne. Urząd Skarbowy w S. podejmuje kolejne czynności egzekucyjne – dokonano zajęcia rachunku bankowego, a także zajęto ruchomości (biurko z przystawką oraz regały sklepowe), dnia 3 kwietnia 2009 r. poborca skarbowy dokonał pobrania kwoty kosztów egzekucyjnych. Od 2/2010 r. Urząd Skarbowy przekazuje co miesiąc kwotę ok. 90 zł na pokrycie zobowiązań. Na wniosek Zakładu Urząd Skarbowy w S. dnia 5 czerwca 2009 r. ustanowił zastaw skarbowy na posiadanym przez wnioskodawczynię samochodzie ciężarowym Mercedes Benz VITO 110. Dnia 30 lipca 2010 r. skierowano wniosek o zniesienie zastawu, w związku z otrzymaną informacją z Banku [...], że z uwagi na niespłacanie rat kredytowych Bank wypowiedział umowę kredytową, a w/w pojazd stał się w całości własnością Banku. Ustalono, że wnioskodawczyni nadal posiada komputer FENIX, monitor ASUS, ksero INFOTEC oraz jest właścicielką samochodu osobowego Lancia K 2.4 LX, rok produkcji 1996, którego współwłaścicielem jest Bank [...]. Uwzględniając powyższe okoliczności Zakład stwierdził, że w niniejszej sprawie brak całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, będącej podstawą do umorzenia zaległych składek.

Rozpatrując możliwość umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. oraz wyżej powołanego rozporządzenia, Zakład podkreślił, że decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mają charakter uznaniowy, a więc pozwalają uwzględnić ważny interes zobowiązanego pomimo braku całkowitej nieściągalności tych należności. Z drugiej jednak strony, Zakład, będąc dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i dotacji budżetu państwa, musi uwzględnić obecny stan finansów ubezpieczeń społecznych. Dlatego też umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródła przychodów na utrzymanie nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała, że zachodzi taki właśnie drastyczny przypadek. Organ wskazał przy tym, że według oświadczenia wnioskodawczyni dysponuje kwotą ok. [...] zł dochodu z działalności gospodarczej, z czego opłaca przedszkole dziecka [...] zł – [...] zł, przeznaczając resztę kwoty na utrzymanie. Wnioskodawczyni korzysta z pomocy matki i babci. Od listopada 2009 r. pobiera zasiłek rodzinny na dwoje dzieci w kwocie [...] zł, podwójny dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie [...] zł. W październiku 2009 r. otrzymała również [...] zł jako dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka i [...] zł jako jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia dziecka. O tym, że wnioskodawczyni posiada środki do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, świadczy – zdaniem organu fakt niekorzystania z pomocy społecznej. Prowadząc działalność gospodarczą od 10/2007 r. za 2007 rok wnioskodawczyni uzyskała dochód w kwocie [...] zł. Do 11/2008 r. działalność przyniosła stratę w wysokości ok. [...] zł, jednak w ostatecznym rozrachunku wg PIT-36 strata za 2008 rok wyniosła tylko [...] zł. Wg deklaracji VAT-7 w 2009 roku do 4/2009 r. działalność znów przynosiła straty: przychód to kwota [...] zł, a koszty to ok. [...] zł. Oznacza to, że do 4/2009 r. wnioskodawczyni "dołożyła" do prowadzonej działalności gospodarczej kwotę ok. [...] zł, mimo poniesionej w 2008 r. straty oraz – jak podała braku środków na rachunkach bankowych, oszczędności, innych dochodów lub ruchomości, których sprzedaż pozwoliłaby na kontynuowanie działalności gospodarczej. Biorąc pod uwagę fakt inwestowania przez wnioskodawczynię dużych kwot w [...], kontynuowanie nierentownej działalności gospodarczej, niewykazanie inicjatywy w poszukiwaniu innych lub dodatkowych źródeł dochodu, trudno uznać – zdaniem Zakładu, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawczynię i dzieci możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Brak spodziewanych rezultatów z prowadzonej działalności gospodarczej (zysków) również nie jest argumentem uzasadniającym umorzenie zaległości. Przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą na własne ryzyko i musi liczyć się z konsekwencjami w postaci ponoszenia strat z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, co nie zwalnia od odpowiedzialności za zobowiązania powstałe w trakcie jej wykonywania. Ponadto organ podkreślił, że należności z tytułu składek są należnościami o charakterze publicznoprawnym i dlatego powinny być regulowane w pierwszej kolejności. Zakład zwrócił również uwagę, że wnioskodawczyni wyraziła chęć spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, proponując raty miesięczne w kwocie ok. 200 zł.

W kwestii umorzenia postępowania w zakresie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych Zakład ponownie powołał się na art. 30 ustawy o s.u.s. oraz art. 105 § 1 kpa.

W skardze na powyższą decyzję M. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu zaległych składek, zarzucając rażące naruszenie art. 28 ust. 3 a) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz błędne ustalenie stanu faktycznego.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że jest matką samotnie wychowującą syna, jej jedynym źródłem dochodu jest działalność gospodarcza, która aktualnie przynosi straty, a w bieżącym utrzymaniu skarżąca korzysta z pomocy matki i babci. Zdaniem skarżącej jednorazowa zapłata należności pozbawi skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z powyższego wynika, iż sądowa kontrola jest dokonywana według kryterium legalności, a więc zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego z prawem. Ponadto zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd jest obowiązany stwierdzić nieważność decyzji, jeżeli ustali zaistnienie wady powodującej jej nieważność. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną orzeka wyłącznie kasacyjnie, nie posiada natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania o prawach lub obowiązkach strony.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy), a zatem w przypadku, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, a zatem w przypadku braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności według powyższego katalogu, organ pozbawiony jest możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. W niniejszej sprawie organ prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącej nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności, mając w szczególności na uwadze, że w stosunku do skarżącej prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne. Natomiast, skarżąca kwestionując we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzenie przez organ braku całkowitej nieściągalności, nie powołała się w tym zakresie na żadne okoliczności, które to stwierdzenie mogłoby skutecznie podważyć, a w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżąca nie podnosiła już zarzutu w tym zakresie.

W uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a to na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 2003 r. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s.

Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest wykazanie przez skarżącego, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku (§ 3 ust. 1 rozporządzenia):

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego.

Należy przy tym zauważyć, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzje o takim charakterze, z uwagi na swój specyficzny charakter podlegają kontroli sądowej w ograniczonym zakresie. Sąd ma możliwość badać bowiem jedynie to, czy organ poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, a dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Natomiast samo wyprowadzenie wniosku, przesądzającego o wyniku sprawy, jest zagadnieniem, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd zmierza zatem wyłącznie do ustalenia, czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.

Przepis § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, do którego odwoływała się skarżąca w niniejszej sprawie, wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji zobowiązanego, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności przez zobowiązanego, czy to jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji, oznacza niemożność zapewnienia koniecznych potrzeb bytowych zobowiązanego i jego rodziny. Przepisy nie wyjaśniają, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże, dokonując wykładni gramatycznej, należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie.

Organ ma możliwość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym uznanie takie nie może być dowolne, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach (tut. § 3 ust.1 rozporządzenia) przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym.

A zatem wydanie przez organ decyzji o uznaniowym charakterze powinno poprzedzić poczynienie przez organ ustaleń w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), przy podjęciu przez organ wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak aby wydana decyzja mogła przekonać podmiot (art. 11 kpa), a zarazem miała na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela (art. 7 kpa). Tak pogłębiona ocena zgromadzonego w sprawie materiału, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez organ decyzji (art. 107 kpa).

W ocenie Sądu zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja czyni zadość powyższym wymogom. Jej wydanie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń i innych dokumentów złożonych przez samą skarżącą. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, które zresztą nie były przez nią kwestionowane zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowym. Wprawdzie w skardze postawiono zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego, jednakże z uzasadnienia skargi wynika jednoznacznie, że w istocie skarżąca kwestionuje ocenę organu, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, a więc przyjęcie, że ze względu na sytuację majątkową i rodzinną opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i do tej oceny sprowadzała się istota sporu w przedmiotowej sprawie.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w tym zakresie, Sąd również stwierdził, że stanowisko organu zostało należycie uzasadnione i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Organ rentowy dokładnie ustalił i przeanalizował sytuację osobistą i materialną skarżącej, wskazując że wprawdzie skarżąca wykazała ponoszenie strat z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jako jedynego źródła dochodu, ale jednocześnie oświadczyła uzyskiwanie miesięcznego dochodu z tytułu tej działalności w kwocie ok. [...] zł. Ponadto organ ustalił, że skarżąca otrzymuje zasiłki rodzinne wraz z dodatkami do tych zasiłków w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie. Zakład zwrócił również uwagę, że skarżąca ponosi wysokie koszty prowadzenia działalności, inwestując w nierentowną działalność i nie wskazując jednocześnie, jakie są źródła tego finansowania. Ponadto w stosunku do skarżącej prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne (po ok. 90 zł miesięcznie), a skarżąca wnosząc o rozłożenie należności z tytułu zaległych składek na raty zadeklarowała spłatę należności w kwocie ok. 200 zł. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że stwierdzenie przez organ możliwości spłaty w dłuższej perspektywie czasowej zaległych składek bez uszczerbku w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej i jej rodziny zostało należycie poparte konkretnymi okolicznościami dotyczącymi jej sytuacji osobistej i majątkowej. W konsekwencji odmowa umorzenia należności z tytułu zaległych składek z powodu niespełnienia powyższej przesłanki mieści się w ramach uznania administracyjnego.

Prawidłowe jest również rozstrzygnięcie organu w zakresie umorzenia postępowania w odniesieniu do zaległych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, skoro zgodnie z art. 30 ustawy o s.u.s. przepisów art. 28 i art. 29 tejże ustawy dotyczących umarzania należności nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Powyższe oznacza, że w tym zakresie organ nie mógł orzekać o zasadności wniosku o umorzenie, co skutkowało umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 123 ustawy o s.u.s.

Mając powyższe na względzie, jako że Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, oddalono skargę na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.