Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1023/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 21 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Marcelina Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2024 roku sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 2 października 2023 roku znak: SKO.4141.376.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adw. A.H., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Z. przy ul. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 października 2023 r., nr. SKO.4141.376.23 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 775) – dalej: k.p.a.; art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz.390) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 10 sierpnia 2023 r., znak GOPS 524.29 ŚP.2023 o odmowie przyznania E. J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką T. J..

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że z wnioskiem o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia skarżący wystąpił w dniu 14 kwietnia 2023 r., przedkładając jednocześnie kserokopię orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Łódzkim z dnia 31 stycznia 2011 r. uznającego T. J. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności, zgodnie z przedłożonym orzeczeniem datuje się od 31 stycznia 2011 r.

W następstwie przeprowadzonego w dniu 12 czerwca 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca wraz matką prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe, którego dochód stanowi świadczenie emerytalne T. J.. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego wyżej wymieniona wymaga pomocy w czynnościach z zakresu higieny osobistej, korzystania z toalety w porze nocnej, podania leków, przygotowania i podania posiłków, w poruszaniu się po posesji, dowózu na umówione wizyty lekarskie. Ponadto zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad niepełnosprawną matką obejmuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak pranie, sprzątanie, zmywanie naczyń, robienie zakupów.

W toku postępowania, w oparciu o informacje z systemu informatycznego ZUS ustalono, iż wnioskodawca jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia przez G. Sp. z o.o. z siedzibą w O., od dnia 6 czerwca 2022 r. nadal, z tytułu czego objęty jest obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Z dostępnych danych wynika nadto, że w okresie od 4 kwietnia 2021 r. do 1 czerwca 2022 r. skarżący był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenia przez G.1 Sp z o.o. z siedzibą w O.. Powyższe ustalenia potwierdzają przedłożone do akt sprawy zaświadczenie wystawione przez aktualnego pracodawcę skarżącego oraz złożone przez stronę wyjaśnienia, z których wynika, że do podjęcia pracy został zmuszony przez wymiar sprawiedliwości – wyroki karne wydane w stosunku do jego osoby, a świadczona przez niego praca w wymiarze 1 dnia w miesiącu, ma miejsce w czasie tzw. urlopu wytchnieniowego.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 10 sierpnia 2023 r. Wójt Gminy K. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie ustawowych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 i ust. 1 b u.śr, to jest odpowiednio: braku rezygnacji z zatrudnienia oraz braku spełnienia przesłanki cezury czasowej powstania niepełnosprawności T. J..

W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia skarżący zarzucał naruszenie:

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez wadliwe ustalenie, że nie spełnia przesłanki rezygnacji z aktywności zawodowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, pomimo, że wnioskodawca nie wykonuje pracy zarobkowej w sposób stały, a jedynie incydentalnie w wymiarze jednego dnia w miesiącu, zapewniając jednocześnie w tym czasie opiekę matce, świadczoną przez osobę trzecią

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13.

Z uwagi na powyższe wnosił o uchylenie kwestionowanej decyzji organu I instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 2 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając Kolegium wskazało na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Odwołując się w obszerny sposób do poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych, Kolegium podkreślało szczególny charakter świadczenia pielęgnacyjnego, którego beneficjentem nie jest osoba niepełnosprawna, a jej opiekun, dla którego przedmiotowe świadczenie ma stanowić formę rekompensaty utraty możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów w związku ze sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną. Stąd też przyznanie tego świadczenia, wymaga spełnienia przez wnioskodawcę ustawowo określonych przesłanek, jak również wykazania istnienia związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium stwierdziło, iż, pomimo że matka skarżącego T. J. legitymuje się orzeczeniem właściwego organu o niepełnosprawności w stopniu znacznym z wskazaniem na konieczność stałej opieki osoby trzeciej, a wnioskodawca należy do podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to z dokonanych w sprawie w sposób bezsporny wynika, że skarżący nie spełnił ustawowej przesłanki, to jest rezygnacji z aktywności zawodowej w związku ze sprawowaną opieką. Zdaniem organu fakt pozostawania przez wnioskodawcę w zatrudnieniu, niezależnie od formy prawnej zatrudnienia, czy też wymiaru świadczonej pracy wyklucza możliwość pozytywnego rozpatrzenia żądania strony.

Za uzasadniony Kolegium uznało natomiast zarzut odwołania, co do nieuzasadnionego zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1 b u.ś.r., który to przepis, wskazanym przez stronę wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 uznany został za niekonstytucyjny w części w jakiej różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę od momentu (wieku) powstania niepełnosprawności osoby zaopiekowanej. Niemniej jednak, wobec braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powyższe pozostaje bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E. J. podnosił, iż z uwagi na ciążący na nim obowiązek alimentacyjny wobec córki, uznany został, wyrokiem sądu karnego za osobę uchylającą się od podjęcia jakiejkolwiek pracy i zmuszony do podjęcia zatrudnienia na umowę zlecenia, w wymiarze 1 dnia w miesiącu. Podkreślił nadto, że został pozbawiony środków do życia, a dla organów, które są powołane do pomocy takim osobom jak skarżący istotne są jedynie obowiązujące przepisy. Skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.

Z akt sprawy wynika nadto, iż na skutek rozpatrzenia przedskargowego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 listopada 2023 r., sygn. akt II SPP/Łd 185/23 przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu.

W piśmie procesowym z dnia 28 listopada 2023 r. pełnomocnik skarżącego, kwestionując zasadność objętej skargą decyzji, zarzucał naruszenie:

1) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez:

- błędne ustalenie, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka rezygnacji przez skarżącego z stałej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy strona zaprzestała aktywności zawodowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, której zakres uniemożliwia podjęcie zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy, a jedynie przez 1 dzień w miesiącu;

- pominięcie wielokrotnie zgłaszanej przez skarżącego potrzeby skorzystania z tzw. urlopu wytchnieniowego i zapewnieniu w tym czasie opieki nad matką przez opiekę społeczną, którego to prawa stronie odmawiano, rzekomo z powodu braku wystarczającej liczby personelu organu pomocowego;

- błędne ustalenie, że ciążący na skarżącym obowiązek alimentacyjny względem córki nie ma znaczenia dla rozpoznawanej sprawy;

2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy skarżący spełnił wszystkie ustawowe przesłanki niezbędne dla otrzymania wnioskowanego świadczenia;

3) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego wadliwą wykładnię i uznanie, że fakt świadczenia pracy przez skarżącego przez 1 dzień w miesiącu nie pozowała na stwierdzenie, iż skarżący zrezygnował z zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, i opiekę tą, która nie musi przybierać formy opieki całodobowej, sprawuje w pozostałe dni miesiąca;

- art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie, że skarżący świadczył pracę przez jeden dzień w miesiącu korzystając z urlopu wytchnieniowego;

- art. 69, art. 71 ust. 1, w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP poprzez uniemożliwienie skarżącemu podjęcia pracy zarobkowej przez 1 dzień w miesiącu celem wypełnienia ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem córki.

Pełnomocnik skarżącego wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i o zobowiązanie organu do wydania decyzji orzekającej o przyznaniu stronie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 14 kwietnia 2023 r. Pełnomocnik wnosił nadto o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.

Uzasadniając podniesione zarzuty pełnomocnik skarżącego wskazywał na bezsporny fakt sprawowania przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką przez większą cześć miesiąca, z wyjątkiem 1 dnia w miesiącu, w którym świadczy pracę zawodową na podstawie zawartej umowy zlecenia w związku z ciążącym na nim obowiązkiem alimentacyjnym wobec córki. Podkreślił, że strona podejmując to zatrudnienie, wobec sprzecznych informacji uzyskiwanych z organu pomocowego, jak i z właściwego urzędu pracy, pozostawała w przekonaniu, iż działa zgodnie z obowiązującym prawem. Pełnomocnik wskazywał nadto na zmianę obowiązujących przepisów, w tym uchwalenie w dniu 7 lipca 2023 r. ustawy o świadczeniu wspierającym, wchodzącej w życie w dniu 1 stycznia 2024 r., wprowadzającej między innymi kluczową zmianę polegającą na możliwości podjęcia przez opiekuna osoby z niepełnosprawnością pracy zarobkowej bez ograniczeń, mimo pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Strona wskazywała nadto na zawisłą przed Trybunałem Konstytucyjnym pod sygn. akt SK 18/22 sprawę ze skargi konstytucyjnej, co do zgodności art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych z art. 65 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej — w zakresie w jakim uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od przesłanki w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, rozumianej w ten sposób iż osoba sprawująca opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie tracąc prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może podjąć zatrudnienia, ani pracy zarobkowej w jakimkolwiek zakresie, nienależnie od wymiaru czasowego, ani wymiaru dochodowego z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem skargi, co już wcześniej wskazano E. J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 października 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 10 sierpnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką T. J..

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepisy art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz.390) – dalej: u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z treścią wskazanego art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpoznawanej sprawie z załączonego do akt administracyjnych orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Łódzkim z dnia 31 stycznia 2011 r. wynika, iż wymagająca opieki T. J. legitymuje się orzeczeniem o. niepełnosprawności w stopniu znacznym i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie ulega również wątpliwości, iż skarżący jest synem niepełnosprawnej T. J., na którym ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, wynikający z treści art. 128 oraz art. 129 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżący legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Jednakże pomimo bezsporności dokonanych w powyższym zakresie ustaleń faktycznych, procedujące w sprawie organy administracji nie przeprowadzały ich oceny pod kątem spełnienia przez skarżącego ustawowych przesłanek warunkujących możliwość przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia przez skarżącego przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak wynika bowiem z brzmienia przywołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Natomiast jak wynika z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przez pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż norma prawna wyprowadzona z wykładni art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wyraźnie wskazuje, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem w przypadku rezygnacji ze świadczenia pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Pozostawanie natomiast w stanie zatrudnienia w oparciu o którąkolwiek z w/w podstaw prawnych uniemożliwia uznanie, iż nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia. W takiej sytuacji nie jest wypełniona kluczowa przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mówi art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 13 marca 2024 r., II SA/Gl 1848/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym co istotne, wynikający z powyższych przepisów warunek bierności zawodowej, nie został w żaden sposób złagodzony, gdyż ustawodawca nie przyjął, że w określonym wymiarze czasu lub do określonego poziomu dochodu, aktywność zawodowa nie stoi na przeszkodzie do uzyskania prawa do świadczenia. Ten stan prawny istniał od samego początku obowiązywania ustawy o świadczeniach rodzinnych i mimo wielokrotnych nowelizacji ustawy, żadna ze zmian, nie odnosiła się do istoty tego świadczenia, które sprowadza się do wsparcia nieaktywnych zawodowo opiekunów osób niepełnosprawnych. Istotna zmiana w powyższym zakresie nastąpiła z dniem 1 stycznia 2024 r., to jest w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.), która umożliwiła podejmowanie aktywności zawodowej przez opiekunów osób niepełnosprawnych uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna. W stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobom wymienionym tym przepisie, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (por. wyrok NSA z 27 lutego 2024 r., I OSK 216/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W rozpoznawanej sprawie, co już wcześniej wskazano i co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron postępowania, zastosowanie miał przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Tym samym bezsporne ustalenia, co do faktu świadczenia przez skarżącego, począwszy od dnia 22 czerwca 2022 r. do nadal, stosunku pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej z G. Sp. z o.o. z siedzibą w O., stanowiły negatywną przesłankę, wyłączającą możliwość przyznania skarżącego wnioskowanego świadczenia, zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku z dnia 14 kwietnia 2023 r. Zasadności powyższego twierdzenia nie przeczą podnoszone przez stronę okoliczności, co do świadczenia przez skarżącego pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy (1 dzień w miesiącu), okoliczności podjęcia zatrudnienia (konieczność wywiązania się przez skarżącego z ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych względem córki), czy też wreszcie fakt pozostawania skarżącego w błędnym przekonaniu, co do zgodności jego działania z obowiązującymi przepisami prawa. Podkreślić bowiem raz jeszcze należy, że jak wynika z treści przytoczonego wcześniej art. 3 pkt 22 u.ś.r., ustawodawca dokonał powiązania pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z określonymi stosunkami prawnymi, nie zaś z okolicznościami faktycznymi, do których należą okoliczności powoływane przez stronę skarżącą.

Stąd też zarzuty skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak i powiązane z nim zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. uznać należało za niezasadne.

Za nieuzasadniony zdaniem Sądu uznać również należało zarzut skargi, co do naruszenia art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 296), zawierającego delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do przyjęcia resortowego programu wsparcia osób niepełnosprawnych, którego to naruszenia, jak wynika z argumentacji strony, skarżący dopatruje się w nieuwzględnieniu przez organy, iż wykonywana przez niego praca miała miejsce w czasie korzystania przez niego z tzw. urlopu wytchnieniowego. W tym zakresie wskazać należy, iż urlop wytchnieniowego realizowany w ramach rządowego programu "Opieka Wytchnieniowa", począwszy od roku 2019 nadal, kierowany jest do członków rodzin lub opiekunów, którzy wymagają wsparcia w postaci doraźnej, czasowej przerwy w sprawowaniu bezpośredniej opieki nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności, a także nad osobami posiadającymi orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opieka wytchnieniowa ma za zadanie odciążenie członków rodzin lub opiekunów osób niepełnosprawnych poprzez wsparcie ich w codziennych obowiązkach lub zapewnienie czasowego zastępstwa. Dzięki temu wsparciu osoby zaangażowane na co dzień w sprawowanie opieki dysponować będą czasem, który będą mogły przeznaczyć na odpoczynek i regenerację, jak również na załatwienie niezbędnych spraw. Usługi opieki wytchnieniowej mogą służyć również okresowemu zabezpieczeniu potrzeb osoby niepełnosprawnej w sytuacji, gdy opiekunowie z różnych powodów nie będą mogli wykonywać swoich obowiązków (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22 grudnia 2022 r., II SA/Po 761/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższego wynika, iż z takiej usługi można skorzystać w przypadku zdarzeń losowych, czy po prostu z potrzeby odpoczynku osoby sprawującej opiekę. W ocenie Sądu podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność świadczenia pracy przez 1 dzień w miesiącu na podstawie zawartej umowy zlecenia, nie może zostać uznana za przypadek losowy, konieczności załatwienia własnych spraw, czy też formę odpoczynku od sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką.

Natomiast, co do stawianego przez stronę skarżącą naruszenia art. 69, art. 71 ust. 1 w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP wskazać należy, iż przepisy te kwalifikowane są jako "normy programowe", które nie tworzą samodzielnie praw podmiotowych, wyznaczają natomiast cele i zadania władzy publicznej. Przy czym praw wynikających z art. 69 (pomoc państwa osobom niepełnosprawnym) i art. 71 Konstytucji RP (prawo rodziny do pomocy ze strony państwa) można dochodzić w granicach określonych w ustawie, co wynika wprost z art. 81 Konstytucji RP. Przepis art. 65 ust. 1 Konstytucji RP statuuje natomiast zasadę wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, zastrzegając jednocześnie, że wyjątki od tej zasady określać winna ustawa. Wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego od rezygnacji z "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., stanowi w ocenie Sądu, dopuszczalne limitowanie wsparcia obywateli udzielanego ze środków publicznych, określone za pomocą kryteriów ogólnych, o rzeczowym i możliwym charakterze i jako takie nie stanowi w sposób oczywisty o naruszeniu przez prawodawcę wskazanych w skardze norm Konstytucji. Podkreślić nadto należy, iż jak dotąd, w tym zakresie przepisy u.ś.r. nie zostały skutecznie zakwestionowane pod względem ich zgodności z Konstytucją RP, a kwestia ta nie budzi jakichkolwiek wątpliwości Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę.

Reasumując Sąd stwierdza, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, a negatywne rozpatrzenie żądania skarżącego, zawartego w treści wniesionego w dniu 14 marca 2023 r. wniosku, było następstwem braku spełnienia, określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ustawowej przesłanki rezygnacji z wszelkiej aktywności zawodowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

Jednocześnie Sąd stwierdza, że procedujące w sprawie organy administracji obu instancji działały w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia odpowiada minimum wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż objęta odwołaniem strony decyzja organu I instancji odpowiada prawu, obligowało ten organ do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. w pkt 1 wyroku skargę oddalił.

W przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 2631). Jednakże z uwagi na wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. akt SK 66/19, SK 78/21, SK 53/22, SK 85/22 oraz SK 83/19 i orzeczoną nimi niekonstytucyjność stawek opłat określonych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu i w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 2437) oraz wskazywaną przez Trybunał konieczność zasądzania na rzecz pełnomocników z urzędu opłat nie niższych niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru, a więc przy uwzględnieniu rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) oraz w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz.1935) Sąd, mając na względzie dyspozycję art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanowił przyznać pełnomocnikowi wynagrodzenie obejmujące opłatę w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie 480 zł. Minister Sprawiedliwości nie dostosował bowiem dotychczas rozporządzeń o wynagrodzeniach pełnomocników z urzędu do wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Jednocześnie, w ocenie Sądu brak było podstaw do powiększenia kwoty przyznanego wynagrodzenia o stawkę podatku od towarów i usług. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym takie działanie doprowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania pełnomocników ustanowionych w ramach prawa pomocy w stosunku do pełnomocników z wyboru. W przypadku tych ostatnich zwrot kosztów zastępstwa procesowego przyznawany jest kwotowo, zgodnie z odrębnymi przepisami, bez powiększenia tej kwoty o wspomniany podatek. Nie można bowiem wyroku Trybunału interpretować w ten sposób, aby znosząc jedne nierówności powodował powstanie kolejnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2023 r., sygn. akt I GZ 307/23, z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt I OZ 529/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego też powodu przyjąć należało, że w rozpoznawanej sprawie § 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu nie znajduje zastosowania.

ds