Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2675/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145 § 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant asystent sędziego Joanna Zięba-Gula po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prokuratora Okręgowego w [..] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 271/13 w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 19 grudnia 2012 r. nr [..] w przedmiocie odmowy, w wyniku wznowienia postępowania, rejestracji pojazdu uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 271/13, po rozpoznaniu skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..]z dnia 19 grudnia 2012 r. nr [..] w przedmiocie odmowy, w wyniku wznowienia postępowania, rejestracji pojazdu, uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu w całości .

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że dnia 29 lipca r. pełnomocnik D.P. złożyła kierowany do Starosty [..]wniosek o zarejestrowanie samochodu marki [..]przedkładając:

- fakturę VAT Marża nr [..]wystawioną przez Auto Handel T.M. [..];

- kserokopię zaświadczenia nr [..]o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej;

- niemiecki dowód rejestracyjny samochodu marki [..]nr rej. [..]wraz z tłumaczeniem;

- niemiecką kartę pojazdu serii [..]wraz z tłumaczeniem;

- pełnomocnictwo;

- zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu wraz z dokumentem identyfikacyjnym pojazdu wystawione przez Stację Kontroli Pojazdów nr [..]w [..];

- certyfikat Nr [..]potwierdzający gwarancję zapewnienia sieci;

- oświadczenie o sprowadzeniu pojazdu na lawecie w związku z brakiem tablic;

- dokument potwierdzający zapłatę akcyzy nr [..]wydany przez Urząd Celny w [..]oddział Celny [..].

Na podstawie ww. dokumentów w oparciu o art. 74 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r., Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. 2012, poz. 1137) dokonano rejestracji czasowej z urzędu wydając pozwolenie czasowe oraz zalegalizowane tablice rejestracyjne, znak legalizacyjny i nalepkę kontrolną. W tym samym dniu w Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych w Warszawie (PWPW) złożono zamówienie na spersonalizowany dowód rejestracyjny oraz kartę pojazdu.

Dnia 31 sierpnia 2009 r. wydano decyzję nr [..]o zarejestrowaniu pojazdu marki [..], o numerze nadwozia [..], rok produkcji 2001 - wydając dowód rejestracyjny serii [..], kartę pojazdu serii [..], tablice rejestracyjne [..], znak legalizacyjny [..], nalepkę kontrolną [..].

W dniu 22 sierpnia 2012 r. do Starostwa wpłynął sprzeciw Prokuratora Okręgowego w [..]nr [..]w odniesieniu do decyzji ostatecznej Starosty [..]nr [..]z dnia 31 sierpnia 2009 r. o zarejestrowaniu samochodu osobowego marki [..], o numerze rejestracyjnym [..], na D.P. W uzasadnieniu wskazano, iż w toku śledztwa nadzorowanego przez Prokuraturę Okręgową w [..], sygn. akt [..], stwierdzono, że dokumenty przedłożone do rejestracji ww. pojazdu w postaci dowodu rejestracyjnego - "Fahrzeugschein" oraz karty pojazdu -"Fahrzeuugbrief' są fałszywe. Ustalenie to dokonane zostało na podstawie opinii biegłego z zakresu badań technicznych dokumentów z dnia 22 kwietnia 2011 r., nr H[..]. Z ekspertyzy wynika, że fałszerstwo nastąpiło poprzez podrobienie. W powyższym sprzeciwie Prokurator Okręgowy w [..]podniósł, że cyt. "W niniejszej sprawie podrobienie dokumentów służących rejestracji pojazdu jest niewątpliwe i nosi cechy oczywistości. Zachodzi także konieczność zapobieżenia poważnej szkodzie w interesie społecznym, jaką może przynieść utrzymanie w mocy rejestracji samochodu, dokonanej na podstawie podrobionych dokumentów". Prokurator Okręgowy wskazał również, że cyt. "Posłużenie się tymi dokumentami jako podrobionymi jest przedmiotem zarzutu popełnienia przestępstwa m.in. z art. 270 § 1 k.k., przedstawionego osobie rejestrującej pojazd w Starostwie [..]".

Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2012 r. nr [..]Starosta [..]wznowił z urzędu postępowanie w sprawie rejestracji ww. pojazdu.

Decyzją z dnia 12 września 2012 r. nr [..]Starosta [..], działając m.in. na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., uchylił decyzję nr [..]z dnia 31 sierpnia 2009 r. o rejestracji ww. pojazdu marki [..], oraz odmówił rejestracji ww. pojazdu.

W uzasadnieniu organ I instancji opisał przebieg postępowania pierwotnego w przedmiocie rejestracji pojazdu oraz postępowania wznowionego. Następnie wskazał, iż mając na względzie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. w którym to określono, że "(...) w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe" jak również § 2 tegoż artykułu należy uznać, że w sprawie zachodziła konieczność wznowienia postępowania, zakończonego decyzją ostateczną Starosty [..]nr [..]z dnia 7 stycznia 2010 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Natomiast istnienie okoliczności wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. skutkuje uchyleniem decyzji ostatecznej i wydaniem orzeczenia rozstrzygającego sprawę administracyjną co do istoty, a więc uchyleniem decyzji ostatecznej Starosty [..]w sprawie rejestracji ww. samochodu osobowego marki [..]. Jak wynika bowiem z treści art. 72 ustawy Prawo o ruchu drogowym rejestracji dokonuje się na podstawie: dowodu własności pojazdu (...); karty pojazdu, jeżeli była wydana wyciągu ze świadectwa homologacji (...); zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu (...); dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany; dowodu odprawy celnej (...); 6a) dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy (...).

Do dokonania rejestracji pojazdu niezbędne jest zatem między innymi przedłożenie dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany. Wymóg złożenia ww. dokumentu potwierdzają także przepisy § 3 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz. U. 2007, Nr 186, poz. 1322). Przywołane normy nie tylko nakładają na wnioskodawcę obowiązek złożenia wyżej wymienionych dokumentów, lecz także uzależniają wydanie decyzji o zarejestrowaniu pojazdu od tej czynności. Oczywiste przy tym jest, że dowód rejestracyjny musi być ważny, a fakt iż niemiecki dowód rejestracyjny jest podrobiony powoduje jego nieważność. Uznając, że nie zostały łącznie spełnione przesłanki do wydania decyzji o zarejestrowaniu pojazdu, wymienione w art. 72 ustawy Prawo o ruchu drogowym, należało, zdaniem organu I instancji, orzec o odmowie zarejestrowania ww. pojazdu.

Odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej, wnosząc o jej uchylenie wniósł D.P.

Na podstawie zarządzenia Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia 26 października 2012 r. Staroście [..]wydano kserokopię opinii biegłego z zakresu badań technicznych dokumentów z dnia 22 kwietnia 2011 r. wykonaną na podstawie ekspertyzy kryminalistycznej przeprowadzonej w Laboratorium Kryminalistycznym Komendy Wojewódzkiej Policji w [..]w sprawie "przeciwko T.M. podejrzanemu o przestępstwo określone w art. 270 § k.k.". Opinię tę organ I instancji przekazał Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [..].

Decyzją z dnia 19 grudnia 2012 r. nr [..]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..]utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazało, iż w rozpatrywanej sprawie, organ I instancji uchylił dotychczasową decyzję ostateczną i wydał nowe rozstrzygnięcie o istocie sprawy wskazując na przesłankę fałszywości dowodów (dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe - art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.). Zastosowanie wskazanego przepisu wymaga łącznego zaistnienia trzech następujących wymogów: 1) w postępowaniu dowodowym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wystąpił fałszywy dowód, 2) sfałszowanie takiego dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, 3) fałszywy dowód był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Brak któregoś z tych wymogów oznacza - co do zasady - niedopuszczalność uznania wystąpienia przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego. Od zasady tej kodeks dopuszcza jednak wyjątek: postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu, jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego (art. 145 § 2 k.p.a.). Problem spełnienia pierwszego i trzeciego ze wskazanych wymogów zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. nie budzi w niniejszej sprawie wątpliwości. Z opinii biegłego z zakresu technicznych badań dokumentów z dnia 4 października 2010 r. Nr [..], sporządzonej przez eksperta Laboratorium Kryminalistycznego KWP w [..]wynika, że Fahrzeugbrief oraz Fahrzeugschein wydane dla ww. pojazdu zostały podrobione. Jednoznaczne jest także stwierdzenie, że sfałszowane dokumenty były podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Dokumenty te mają bowiem podstawowe znaczenie dla rejestracji pojazdu. Zdaniem Kolegium, w sprawie zaistniała także przesłanka druga - oparta na dopuszczalnym wyjątku. Sfałszowanie dowodu nie zostało bowiem wprawdzie do tej pory stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, jednak należy przyjąć, że jest ono oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego, czyli wznowienie dopuszczalne jest na podstawie wyjątku określonego w art. 145 § 2 k.p.a. Jak podkreśla judykatura, "przez oczywistość fałszu dowodu należy (...) rozumieć przypadki, gdy przy prostym zestawieniu dowodu ze stanem faktycznym wynika, bez potrzeby prowadzenia postępowania wyjaśniającego, że jest on np. podrobiony" (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 418/06, niepubl.). W tym samym orzeczeniu NSA podkreślił także - wprawdzie w odniesieniu do innego przedmiotu - że w takiej sytuacji zachodzi także drugi element wyjątku, czyli niezbędność dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego: "zarejestrowanie pojazdu, wbrew jednoznacznym dowodom stwierdzającym nieautentyczność jego cech identyfikacyjnych (sfałszowany numer nadwozia), stałoby w sprzeczności z poczuciem sprawiedliwości społecznej i pewności prawa. Decyzja o rejestracji takiego pojazdu w praktyce sankcjonuje fałsz dowodu, nadaje także jego właścicielom pewne uprawnienia, np. prawo legalnego posługiwania się dowodem rejestracyjnym, tj. dokumentem, który w sposób niewątpliwy potwierdza nieprawdziwe dane. W następstwie tego, osoby posługujące się takim dowodem, uchodzą za prawowitych właścicieli pojazdu, co przecież nie jest prawdą. Pozostawienie, zatem w obrocie prawnym decyzji wydanej w oparciu o stan faktyczny, ustalony na podstawie fałszywych dowodów, stanowiłoby poważną szkodę dla tak rozumianego interesu społecznego". Taka sytuacja powoduje z kolei konieczność odmowy zarejestrowania przedmiotowego pojazdu, bowiem na skutek powyższego nie zostały łącznie spełnione przesłanki do wydania decyzji o zarejestrowaniu pojazdu z art. 72 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Pismem z dnia 25 stycznia 2013 r. D.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wydaną przez organ II instancji decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisu art.145 § 2 k.p.a. polegające na jego zastosowaniu, a w konsekwencji wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją administracyjną mimo braku ku temu przesłanek. W uzasadnieniu wskazał, że bezspornym jest, iż sfałszowanie dowodu nie zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Opinia biegłego z zakresu technicznych badań dokumentów z dnia 22 kwietnia 2011 r. nr: [..] sporządzona przez eksperta laboratorium kryminalistycznego KWP w [..]może być wzruszona w toku postępowania, w którym została sporządzona, tym bardziej, iż o ile skarżącemu wiadomo, postępowanie to jest na etapie śledztwa i nie został jeszcze wniesiony akt oskarżenia. Stwierdzenie, że pozostawienie w obrocie prawnym decyzji wydanej w oparciu o stan faktyczny, ustalony na podstawie fałszywych dowodów, stanowiłoby poważną szkodę dla interesu społecznego - jest dowolną oceną Samorządowego Kolegium Odwoławczego i nie ma uzasadnienia w realiach niniejszej sprawy. W tym stanie rzeczy, zdaniem skarżącego, uchylenie ww. decyzji Starosty [..]z dnia 12 września 2012 r. i odmowa zarejestrowania pojazdu [..] jest co najmniej przedwczesna. Podjęcie takiej decyzji winno być poprzedzone orzeczeniem sądu stwierdzającym sfałszowanie dowodu.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 28 maja 2013 r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator Prokuratury Rejonowej del. do Prokuratury Okręgowej w [..]. W trakcie rozprawy w dniu 5 lipca 2013 r. Prokurator wniósł o uchylenie obydwu wydanych przez organy decyzji z uwagi na uchybienia proceduralne, jakich dopuścił się organ I instancji. Naruszył on bowiem art. 10 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącego o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem, a nadto organ ten nie dysponował pełnym tekstem ekspertyzy.

Sąd I instancji uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. jedną z przesłanek, których zaistnienie obliguje organ do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną jest wyjście na jaw, iż dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Co do zasady sfałszowanie dowodu musi być potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu. Jednakowoż w myśl § 2 przywołanego przepisu postępowanie może zostać wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu, jednak jedynie wówczas jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Dopuszczalność zatem wznowienia przez organ postępowania bez czekania np. na wyrok potwierdzający sfałszowanie dokumentów dopuszczalne jest jedynie pod warunkiem kumulatywnego zaistnienia dwóch przesłanek:

1) oczywistości dokonania fałszerstwa istotnego dla sprawy dowodu;

2) niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia ludzkiego lub zagrożenia powstaniem poważnej szkody dla interesu społecznego, których to zagrożeń w inny sposób nie da się uniknąć.

Odnosząc się do pojęcia oczywistości Sąd I instancji podkreślił, że nie można pojęcia tego wykładać w sposób czysto literalny, sugerujący, że tylko i wyłącznie fałszywość dokumentów widoczna na pierwszy rzut oka i to przez laika stanowi o oczywistości fałszerstwa. Uznanie, iż fałszerstwo jest oczywiste, a więc jednoznaczne, ewidentne, co do którego brak jakichkolwiek wątpliwości, może bowiem wymagać wiedzy fachowej, może też stanowić efekt posłużenia się odpowiednim aparatem bądź metodą, dającymi nie pozostawiający wątpliwości wynik.

Organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu właśnie na podstawie art. 145 § 2 k.p.a. Uznał bowiem, iż sfałszowanie dokumentów ma charakter oczywisty, dokonana zaś na podstawie dowodów tych rejestracja stwarza zagrożenie dla interesu społecznego. Tezy te zaakceptowało SKO w Katowicach utrzymując zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną w mocy.

Następnie Sąd I instancji zauważył, że orzekające w sprawie organy oparły się na ekspertyzie dokonanej w Laboratorium Kryminalistycznym KWP w [..]stwierdzającej, iż ekspert nie ma najmniejszych wątpliwości co do faktu podrobienia dokumentów zarówno w sprawie przedmiotowego [..], jak i 70 innych pojazdów (z toczących się w tut. Sądzie równolegle analogicznych spraw wynika, iż w postępowaniu przeciwko T.M. przedmiotem ekspertyz są dokumenty dotyczące kilkuset samochodów). Ekspert stwierdził bowiem, że dokumenty Fahrzeugbrief oraz Fahrzeugschein wydane dla ww. pojazdu, a także podlegające badaniu analogiczne dokumenty odnoszące się do innych samochodów, mają nadrukowane techniką poligraficzną "włókna zabezpieczające" widoczne w promieniach UV. Włókna te nie są zatopione w masie papieru, także seria i numer blankietu wykonane zostały techniką z termicznym utrwalaniem obrazu, niewłaściwą dla autentycznych dokumentów. Jak wynika z treści opinii ekspert nie ma pewności, a jedynie przypuszczenie, iż fałszywe dokumenty, z uwagi na cechy zbieżne w postaci identycznego rozkładu włókien, są wytworem jednej drukarni. Sam fakt podrobienia dokumentów jest jednak jego zdaniem ewidentny. Twierdzeń zawartych w ekspertyzie Sąd w żadnej mierze nie podważył. Wskazał, iż są one przekonujące, spójne i stwarzają co najmniej wysokie prawdopodobieństwo, graniczące z pewnością, iż rzeczywiście dokumenty przedłożone do rejestracji były dokumentami fałszywymi. Jednakowoż, zdaniem Sądu I instancji, po to by móc mówić o ewidentnej oczywistości należało jeszcze w trakcie postępowania przeprowadzić czynność niemal automatycznie nasuwającą się w postaci zapytania każdego z organów niemieckich, które rzekomo wydały dokumenty o jakich mowa powyżej, czy konkretny dokument jest czy też nie jest przezeń wystawiony. Odpowiedź na postawione pytanie mogłaby w sposób jednoznaczny albo, w połączeniu z treścią ekspertyzy, przesądzić o oczywistości fałszerstwa bądź też ewentualnie zaprzeczyć trafności ekspertyzy. Z nieznanych przyczyn ani organ I ani organ II instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego takiej informacji nie zasięgnęły pomimo, iż w sposób niewątpliwy przesądziłaby o tym czy istotnie w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 145 § 2 k.p.a. Z tego też względu Sąd uchylił zaskarżoną decyzję celem uzupełnienia postępowania dowodowego. Uchyleniu zdaniem Sądu winna podlegać jedynie zaskarżona decyzja drugoinstancyjna. Sąd wyjaśnił, iż przeprowadzenie dodatkowego dowodu nie stanowi postępowania w znacznym zakresie i może być dokonane w ramach postępowania odwoławczego przez organ II instancji bądź to bezpośrednio bądź też za pomocą zlecenia odpowiedniej czynności organowi pierwszoinstancyjnemu w trybie art. 136 k.p.a. Ewentualne potwierdzenie bowiem przez właściwe organy niemieckie, że takich dokumentów jak te, które zostały przedłożone w Polsce do rejestracji pojazdu, w ogóle nie wydały bądź wydały wprawdzie dokumenty odnośnie przedmiotowego samochodu jednak z określonych przyczyn nie mogą to być egzemplarze przedłożone w Polsce do rejestracji (np. dlatego, że oryginały zostały wycofane z obrotu prawnego i obecnie pozostają w dyspozycji organu) będzie stanowiło jedynie uzupełniający dowód w sprawie potwierdzający trafność sporządzonej ekspertyzy, a tym samym przeprowadzenie dowodu takiego przez organ II instancji nie naruszy ani art. 138 § 2 k.p.a., ani zasady dwuinstancyjności. Potwierdzenie takie ewidentnie przesądzi natomiast o prawidłowości zastosowania w sprawie art. 145 § 2 k.p.a. z uwagi na oczywistość fałszerstwa.

Jednocześnie w odniesieniu do drugiego z zarzutów podniesionych w skardze Sąd stwierdził, iż w pełni popiera tezę wyrażoną przez organ II instancji, że zarejestrowanie na podstawie podrobionych dokumentów wielu samochodów ma wymiar społeczny i stanowi takie poważne zagrożenie dla interesu społecznego, którego w inny sposób niż poprzez uchylenie rejestracji nie da się uniknąć. Zdaniem Sądu niewątpliwym jest, iż w państwie prawa niedopuszczalne jest tolerowanie sytuacji, w której po jednoznacznym stwierdzeniu, że nastąpiło fałszerstwo dokumentów organy administracyjne tolerowałyby dalsze korzystanie i obrót samochodami w ten sposób zarejestrowanymi. Stan taki w rażący sposób naruszałby bowiem elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej, przeczyłby pewności prawa, a nadto godziłby w interesy ewentualnych nabywców narażając ich na dochodzenie, wyrejestrowanie nabytego pojazdu itp.

Odnosząc się z kolei do zgłoszonego wniosku Prokuratora o uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji lecz także decyzji pierwszoinstancyjnej z uwagi na naruszenie przez organ I instancji art. 10 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącego o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem oraz fakt, iż organ ten w dacie wydania decyzji nie dysponował pełnym tekstem ekspertyzy (ekspertyza w pełnej postaci została przedłożona dopiero w trakcie postępowania odwoławczego), Sąd zauważył, że choć ewidentnie organ I instancji naruszył we wskazanym przez Prokuratora zakresie zasady prowadzenia postępowania pierwszoinstancyjnego, to jednak uchybienia te nie miały wpływu na dalszy przebieg postępowania. D.P., który notabene nie podnosi zarzutu naruszenia wobec niego art. 10 k.p.a. poprzez niepowiadomienie go o możliwości składania uwag, wyjaśnień czy wniosków przez zakończeniem sprawy, brał udział w wyniku złożenia przezeń odwołania w postępowaniu drugoinstancyjnym nie przedstawiając w nim żadnych dodatkowych argumentów bądź dowodów. Tym samym naruszenie wobec niego art. 10 k.p.a. nie spowodowało żadnego ograniczenia w zakresie możliwości obrony swoich racji. Z kolei uchybienie w postaci niedysponowania przez organ I instancji ekspertyzą Laboratorium Kryminalistycznego i oparcia się jedynie na wskazaniu jej tez przez sporządzającego sprzeciw Prokuratora, zostało sanowane w ramach postępowania drugoinstancyjnego. Ekspertyza została bowiem w pełnym tekście przedłożona Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [..], które dokonało jej oceny i rozważyło zawarte w niej tezy. Tezy te są zaś w pełni zbieżne z podlegającym ocenie organu I instancji opisem ekspertyzy zawartym w sprzeciwie Prokuratora z dnia 21 sierpnia 2012 r. W konsekwencji Sąd nie dopatrzył się wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. okoliczności przemawiających za uchyleniem także decyzji pierwszoinstancyjnej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prokurator Okręgowy w [..], zaskarżając wyrok w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego tj.

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 152 P.p.s.a. w zw z art. 145 § 2 i art. 145 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), zwanej dalej K.p.a., i art. 7 K.p.a., polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że postępowanie administracyjne dotknięte jest naruszeniem zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 7 K.p.a., spowodowanym odstąpieniem przez organ od uzyskania - na potwierdzenie fałszerstwa - informacji organów zagranicznych, czy wydały one dokumenty, będące podstawą rejestracji pojazdu w kraju, co sprawia, iż - zdaniem sądu - nie zachodzi stan "ewidentnej oczywistości" fałszerstwa spornych dokumentów i w konsekwencji niezasadne uwzględnienie skargi, uchylenie decyzji organu drugiej instancji oraz stwierdzenie, że nie podlega ona wykonaniu w sytuacji, gdy postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo i dowodzi w świetle jednoznacznej opinii biegłego istnienia wszystkich przesłanek koniecznych do wydania decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 145 § 2 K.p.a., a w szczególności dowodzi oczywistości podrobienia dokumentów, będących podstawą pierwotnej decyzji administracyjnej, a wobec tego wydaną decyzję należało uznać za prawidłową co powinno z kolei doprowadzić do nieuwzględnienia skargi i jej oddalenia z zastosowaniem art. 151 P.p.s.a., przy czym obraza ta mogła mieć wpływ na treść orzeczenia;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw z art. 145 § 2 i art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., polegające na błędnej wykładni art. 145 § 2 K.p.a. i przyjęciu, że do jego zastosowania konieczne jest wystąpienie przesłanki "ewidentnej oczywistości" fałszerstwa dowodów w sytuacji, gdy przepis ten dla jego zastosowania nie wymaga zaistnienia stanu "oczywistości" o charakterze ewidentnym, która to cecha nie ma charakteru ustawowego, co sprawia, iż na skutek wadliwej wykładni doszło do niezasadnego uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji organu drugiej instancji oraz stwierdzenia, że nie podlega ona wykonaniu w sytuacji, gdy prawidłowa interpretacja przepisu procesowego i oparta na niej ocena dopuszczonego dowodu z opinii biegłego z zakresu badań dokumentów prowadzić powinna do stwierdzenia, iż zachodzi oczywistość fałszerstwa dokumentów w rozumieniu art. 145 § 2 K.p.a. i, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z prawem, a w konsekwencji do nieuwzględnienia skargi oraz jej oddalenia zgodnie z art. 151 P.p.s.a., który to przepis powinien znaleźć zastosowanie, przy czym obraza ta mogła mieć wpływ na treść orzeczenia;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw z art. 145 § 2 i art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., polegające na błędnej wykładni art. 145 § 2 K.p.a. i przyjęciu, że przewidziany w tym przepisie wyjątkowy tryb wznowieniowy dopuszcza prowadzenie przez organ administracji publicznej postępowania dowodowego zmierzającego do wykazania oczywistości fałszerstwa w sytuacji, gdy stwierdzenie tej przesłanki powinno być możliwe bez przeprowadzania dodatkowych dowodów, co spowodowało błędne uznanie przez sąd, iż organ naruszył zasadę prawdy obiektywnej z art. 7 K.p.a. poprzez odstąpienie od dopuszczenia dowodu z informacji zagranicznych organów, mających potwierdzić fałsz względnie autentyczność dokumentów, a w konsekwencji niezasadne uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organu drugiej instancji oraz stwierdzenie, że nie podlega ona wykonaniu w sytuacji, gdy prawidłowa ocena charakteru tak wszczętego postępowania wznowienionego w kontekście wystąpienia wszystkich przesłanek pozytywnych z art. 145 § 2 K.p.a. i prawidłowości postępowania powinna doprowadzić do nieuwzględnienia skargi oraz jej oddalenia zgodnie z art. 151 P.p.s.a., który to przepis powinien znaleźć zastosowanie, przy czym obraza ta mogła mieć wpływ na treść orzeczenia.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m. in., że w orzecznictwie podkreśla się, że "oczywistość" fałszu dowodu zachodzi, gdy jest on bezsporny, ewidentny, pewny, niebudzący wątpliwości. Przechodząc na grunt oceny dopuszczonego przez organ administracji dowodu z udostępnionej przez prokuratora opinii biegłego wskazać należy, że dokument ten pomimo, iż uzyskany został w toku i na potrzeby innego postępowania, stanowi pełnoprawny dowód w postępowaniu administracyjnym zgodnie z treścią art. 75 § 1 K.p.a., który podlega swobodnej weryfikacji organu pod kątem oczywistości fałszu.. Proste zestawienie opinii z stanem faktycznym prowadzi do postawienia jednoznacznej tezy o nieprawdziwości przedstawionych do rejestracji dokumentów. Wynik przeprowadzonego przez policyjnego eksperta badania właściwości dowodu rejestracyjnego i karty pojazdu, służących rejestracji samochodu D.P. nie pozostawia żadnych wątpliwości, co do ich pochodzenia z przestępstwa przeciwko dokumentom, tj. podrobienia. Wydana opinia jest jasna, spójna i pozbawiona wieloznaczności. Niepodobieństwem jest założenie, aby - zważywszy na pochodzenie opinii od policyjnego specjalisty - jego twierdzenia mogły ulec w przyszłości podważeniu, prowadzącemu do zaprzeczenia fałszerstwa i tym samym potwierdzenia prawdziwości dokumentów. Stąd, za pewne i faktycznie przesądzone przyjąć należy podrobienie dokumentów, rzekomo wydanych dla samochodu [..]przez organ obcego państwa.

Znamienne jest, że fakt fałszerstwa nie był w toku postępowania administracyjriego w ogóle przedmiotem sporu, tj. właściciel samochodu nie kwestionował ustaleń biegłego z zakresu badań dokumentów. Co więcej, sam Sąd I instancji w żadnym razie nie podważa wymowy dowodowej opinii biegłego, która - jego zdaniem - stwarza graniczące z pewnością prawdopodobieństwo fałszywości. Zapatrywanie, jakoby obecny stan dowodowy sprawy nie uzasadniał stwierdzenia, iż fałszerstwo dokumentów jest nieoczywiste, uznać należy za błędne i wynikające z wadliwej wykładni art. 145 § 2 K.p.a.

Ponadto wnoszący skargę kasacyjną dodał, że po zapadnięciu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ujawniono prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [..]z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. [..], na mocy którego A.L. została skazana za popełnienie przestępstwa z art. 270 § 1 K.k., polegającego na podrobieniu m.in. umowy z dnia 23 lipca 2009 r. kupna - sprzedaży samochodu marki [..], stanowiącej podstawę zakupu tego pojazdu za granicą przez importera – T.M..

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..]wniosło o jej uwzględnienie oraz uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Z uwagi na to, że przesłanki nieważności w niniejszej sprawie nie występują, należało ograniczyć się do rozważenia zarzutów podstaw kasacyjnych.

Trafny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 i art. 145 § 2 K.p.a. poprzez przyjęcie, że przedwczesne było zastosowanie przez organ odwoławczy dyspozycji art. 145 § 2 K.p.a. Ocena Sądu pierwszej instancji o zaistnieniu tej przedwczesności była zaś efektem stanowiska Sądu o potrzebie uzupełnienia postępowania dowodowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiej potrzeby nie było. Stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o proceduralnej niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji było konsekwencją naruszenia o charakterze materialnoprawnym (por. wyroki NSA: z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 1356/05; I OSK 920/07; I OSK 1505/10). Warunkiem uchylenia decyzji dotychczasowej jest stwierdzenie okoliczności wznowieniowej. W tym przypadku chodzi o przesłankę wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 145 § 2 K.p.a. Materiał dowodowy konieczny do przeprowadzenia w ramach postępowania wznowieniowego wynika z poszczególnych przesłanek wznowienia. Zakres postępowania wyjaśniającego jest zatem uzależniony od prawidłowego odczytania treści norm zawierających przesłanki wznowienia.

Teza Sądu o potrzebie uzupełnienia materiału dowodowego była konsekwencją błędnej wykładni normy art. 145 § 2 K.p.a. W myśl tego przepisu, z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. W niniejszej sprawie kontrowersja dotyczy jedynie oczywistości sfałszowania dowodu.

Błędna wykładnia polega na stanowisku, według którego norma art. 145 § 2 K.p.a. zawiera wymóg ewidentnej oczywistości. Najpierw skonstatować warto, że ewidentny oznacza to samo co oczywisty. W sprawie chodzi jednak nie tylko o poprawność językową zwrotu "ewidentna oczywistość". Niezależnie bowiem od zagadnienia tej poprawności, do badania której sąd administracyjny powołany jest tylko w zakresie odczytania rzeczywistej treści stosowanego przepisu, stwierdzić należy, że przesłanką art. 145 § 2 K.p.a. jest oczywistość sfałszowania dowodu, a nie ewidentna oczywistość. Wystarczy zatem zaistnienie stanu, który jest określany jako brak wątpliwości co do tego, że dowód został sfałszowany, np. podrobiony (patrz m.in. Rafał Stankiewicz [w:] "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, C.H. Beck 2015, s. 735).

Ta okoliczność faktyczna jest w postępowaniu administracyjnym ustalana przy zastosowaniu reguł Rozdziału o postępowaniu dowodowym, w szczególności art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Postępowanie dowodowe powinno zakończyć się ustaleniem istotnego faktu na podstawie wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego oraz ocenionego materiału dowodowego. O ile więc organ, na podstawie swobodnej oceny do której uprawnia i zobowiązuje art. 80 K.p.a., ustalił okoliczność faktyczną w oparciu o dowody zebrane w sposób nienaruszający art. 77 § 1 K.p.a., to znaczy, że nie ma podstaw do uzupełniania materiału dowodowego. Przeprowadzenie dowodów dotyczących okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami byłoby sprzeczne z istotą regulacji zawartej w art. 78 § 2 K.p.a. Prowadziłoby do niczym nieuzasadnionego przewleczenia postępowania (por. Barbara Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C.H. Beck 2012, s. 350). Podkreślenia wymaga zaś to, ze oczywistość podrobienia dwóch istotnych dokumentów nie była kwestionowana przez strony ani w trakcie postępowania administracyjnego, ani w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.

W związku z tym, że fakt, jakim jest sfałszowanie dokumentu, dla zastosowania art. 145 § 2 K.p.a., wymaga, by to sfałszowanie było oczywiste, obowiązkiem organu jest wykazanie tej oczywistości. Należy zauważyć, że nie każda, zgodna z art. 80 K.p.a., ocena jest ustaleniem oczywistego stanu faktycznego. W sytuacji, gdy materiał dowodowy zawiera rozbieżne dowody, należy, mimo wątpliwości, ustalić stan faktyczny na zasadzie swobodnej oceny dowodów, opierając się na dowodach najbardziej wiarygodnych. Jeśli zaś wątpliwości nie ma, można mówić o oczywistości w rozumieniu art. 145 § 2 K.p.a. O ile organ ustali na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sposób określony w art. 77 § 1 K.p.a. oraz ocenionego w sposób wymagany art. 80 K.p.a., że dokument został oczywiście sfałszowany, to nie ma podstaw do nakazywania uzupełnienia materiału dowodowego w celu upewnienia się co do tej oczywistości. Hipoteza art. 145 § 2 K.p.a. nie zawiera jakiejś oryginalnej przesłanki w postaci ewidentnej oczywistości. Można poszukiwać nowych (dalszych) dowodów jeżeli dotychczas zebrane dowody nie są wystarczające i nie można na ich podstawie w ramach art. 80 K.p.a., ustalić stanu faktycznego (por. teza 2 wyroku NSA z dnia 18 kwietnia 1984 r., sygn. akt III SA 113/84, ONSA 1984/1/42).

To samo odnosi się do oczywistości sfałszowania dowodu. Można wskazywać na potrzebę przeprowadzenia dalszych dowodów, jeśli dotychczas zebrane dowody nie ustalają w sposób oczywisty określonego faktu.

Nie ma także podstaw do formułowania zaleceń dowodowych, opartych na założeniu o wyższej mocy dowodowej określonych dowodów. Byłaby to realizacja zasady formalnej teorii dowodów, będącej zaprzeczeniem zasady ustanowionej w art. 80 K.p.a. (por. Andrzej Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", LEX 2011, s. 523).

Sąd pierwszej instancji zauważył, że sfałszowanie niemieckich dokumentów stanowiących podstawę zarejestrowania pojazdu jest oczywiste. Nie podważył zatem tego, że okoliczność istotna z punktu widzenia prawa materialnego została ustalona. Jak wynika z powyższych uwag, brak więc było podstaw do uzupełniania materiału dowodowego w celu ewentualnego upewnienia się przez organ co do prawidłowości ustaleń.

Kontrola sądowa, oparta o kryterium zgodności z prawem, w zakresie ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, polegała na badaniu zgodności z prawem oceny dowodów dokonanej przez organy, czyli poprawności tej oceny w odniesieniu do wymagań art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Skoro ustalenie organów o oczywistym sfałszowaniu dokumentów dotyczących rejestrowanego pojazdu nie naruszało norm postępowania administracyjnego, to ocena i teza Sądu o potrzebie uzupełnienia materiału dowodowego była bezpodstawna. W konsekwencji doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Naruszenie procesowe nie miało jednak charakteru uchybienia, o którym mowa w art. 188 P.p.s.a. Stan faktyczny w sprawie został ustalony. W takich warunkach, mimo uchybienia proceduralnego, możliwe jest wydanie w postępowaniu kasacyjnym orzeczenia reformatoryjnego.

Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja były zgodne z podstawą materialną uchylenia decyzji dotychczasowej oraz odmowy zarejestrowania pojazdu a także nie były obarczone uchybieniami procesowymi, należało uchylić zaskarżony wyrok oraz oddalić skargę.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.