Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 917/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 par 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 kt 1 lit. a, art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 469
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A. D. i L. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. solidarnie na rzecz skarżących A. D. i L. D. kwotę [...] złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. A. D. i L. D., właściciele działek nr [...] w obrębie R. , gm. P. , zwrócili się do Wójta Gminy P. o wydanie na podstawie art. 29 ust 3 ustawy Prawo wodne decyzji nakazującej właścicielom gruntów sąsiadujących, którzy dopuścili się naruszenia stosunków wodnych na ww. działkach, przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom powstającym na gruncie wnioskodawców.

Wnioskodawcy wskazali w uzasadnieniu pisma, że dotychczas prowadzone były dwa postępowania administracyjne dotyczące zalewania działek. W toku postępowania [...] prowadzonego przez Wójta Gminy S. przeprowadzono dwie ekspertyzy. Pierwszą w S. r. sporządził inżynier melioracji wodnych S. B., a drugą w [...] r. sporządził mgr. inż. Z. B.

Z treści obydwu ekspertyz wynika, że przyczyną zalewania tych trzech działek jest działanie właścicieli sąsiednich działek, którzy swoimi działaniami podnieśli poziom wody na ich gruncie. Działanie te polegały m.in. na nawiezieniu ziemi i podwyższeniu terenu na jednej z działek, budowie murka oporowego, który wstrzymuje spływ wody, zniszczenie istniejących uprzednio drenów itd. Z treści ekspertyzy S. B. wynika, że cyt. "przyczyną zalewania działek [...] jest zmiana stosunków wodnych spowodowana przez właścicieli zabudowanych- zagospodarowanych działek. Objawia się to brakiem prac konserwacyjnych, zniszczeniu budowli melioracyjnych tj. rurociągów i zbieraczy, niewłaściwie dobraną średnicą przepustu na rowie wzdłuż ul. [...] , a także niewłaściwym posadowieniu przepustów na dojazdach do poszczególnych posesji". Z treści ekspertyzy Z. B. również wynika, iż m.in. "Obecnie na części działek zbudowano domki na fundamencie stałym, wykonano ogrodzenia na cokole betonowym oraz zmieniono ukształtowanie terenu części działek poprzez podniesienie nawiezionym gruntem. Wszystkie te inwestycje sprawiły, że naturalny spływ wód powierzchniowych i opadowych został zakłócony i utrudniony".

Zdaniem wnioskodawców, ustalone przez biegłych okoliczności stanowią wyraźny przykład naruszenia przez właścicieli sąsiedniego gruntu art. 29 ust. 1 ustawy Prawo wodne. Wnioskujący podkreślili również, że z wizji terenowej dokonanej w postępowaniu [...] przez biegłych z zakresu branży wodno- melioracyjnej mgr inż. T. K. i techn. W. P. wynika, że w trakcie montażu domków na sąsiednich działkach zostały uszkodzone urządzenia melioracyjne (drenaże i rów). Drenaże zostały przerwane, a istniejący rów biegnący wzdłuż ul. [...] nie był konserwowany. Było to przyczyną zmiany stosunków wodnych, która spowodowała powstanie szkód na działkach należących do nich.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Wójt Gminy P. , na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz.23),zwanej dalej "k.p.a." w związku z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2015 r. poz. 469 ze zm.), po rozpoznaniu ww. wniosku A. i L. D., odmówił nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub urządzeń zapobiegających szkodom.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] r. przeprowadzono wizję lokalną działek nr [...] obręb R. w wyniku której ustalono, że działki wnioskodawców oraz działka nr [...] należąca do Gminy P. porośnięte są roślinnością o wysokości ok. 0,8 m i krzewami. Na tych działkach nie stwierdzono występowania zastoisk wodny. Temperatura powietrza

w dniu oględzin wynosiła 26°. Postanowieniem z dnia [...] r. zawieszono postępowanie w sprawie na wniosek pełnomocnika stron, które następnie podjęto w dniu [...] r. Na dzień [...] r. ustalono termin kolejnych oględzin. W trakcie oględzin stwierdzono, że przedmiotowe działki nadal porośnięte są roślinnością oraz częściowo krzewami. Na działkach nie stwierdzono zastoisk wodnych, teren działek jest podmokły. Przy ulicy [...] wykopane są dwa rowy, na dnie rowów występowały zastoiska wodne. Od strony północnej działek wykonane jest, na całej szerokości działek, ogrodzenie stałe na betonowym cokole. Następnie w celu poszerzenia materiału dowodowego powołano rzeczoznawcę z dziedziny geologii posiadającego niezbędne kwalifikacje i uprawnienia geologiczne wydane przez Ministerstwo Środowiska umożliwiające wykonanie projektów robót geologicznych, dokumentacji geologiczno-inżynierskich, hydrogeologicznych i geotechnicznych na potrzeby zagospodarowania przestrzennego, posadowienia obiektów budowlanych.

W treści ekspertyzy tego biegłego stwierdzono, że:

1. przeprowadzona wizja w terenie, odwierty geologiczne oraz niwelacja terenu działek [...] pokazuje w sposób jednoznaczny, że nie nastąpiła zmiana stosunków wodnych na omawianych działkach, ani w obrębie nieruchomości sąsiednich, co miało powodować ich okresowe zalewanie wodami powierzchniowymi;

2. rozpoznanie geologiczne pokazało, że na głębokości 1 m od powierzchni terenu występują grunty spoiste (gliny), na których zalegają utwory piaszczyste. Grunty spoiste są nieprzepuszczalne albo bardzo słabo przepuszczalne dla wód powierzchniowych w związku z czym na ich powierzchni, w obrębie gruntów piaszczystych, wytwarza się przypowierzchniowa warstwa wodonośna

o swobodnym zwierciadle wodnym na głębokości od [...] m od powierzchni terenu;

3. podczas długotrwałych opadów albo intensywnego tajania śniegu głębokość występowania zwierciadła wody podziemnej może ulec zmianie, powodując czasowe podtopienie powierzchni terenu nieruchomości ze względu na utrudnioną infiltrację wód opadowych przez grunty spoiste;

4. bezpośrednie sąsiedztwo nieruchomości ze zboczem wysoczyzny skutkuje,

że wody opadowe spływające powierzchnią zbocza podczas opadów, w sposób naturalny gromadzą się na omawianych działkach;

5. powierzchnia terenu nieruchomości sąsiadujących nie została podniesiona

w sposób zagrażający zalewaniem wodami opadowymi działek [...] ,

a dodatkowo ich właściciele odprowadzają wody opadowe systemami drenaży.

6. system drenów znajdujące się na omawianym obszarze i terenach przyległych działa na tyle prawidłowo, aby zapobiegać całorocznej stagnacji wód na terenie nieruchomości.

Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji uznał, że prace wykonane przez właścicieli sąsiadujących z działkami wnioskodawców działek nie spowodowały naruszenia stosunków wodnych skutkujących zalewaniem gruntów należących do małżonków D. Nie zostały zatem spełnione przesłanki o których mowa w treści art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Ze względu na powyższe w dniu [...] r. wydano decyzję o umorzeniu postępowania uznając, że jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu w myśl art. 105 §1 k.p.a. Następnie, na skutek odwołania stron, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia uznając konieczność uzupełnienia postępowania o rozstrzygnięcie sprzeczności pomiędzy wcześniejszymi ekspertyzami rzeczoznawców odnoszących się do stosunków wodnych na terenie objętym dz. nr [...] obręb R. oraz konieczności uzupełnienia ustaleń

w zakresie stanu faktycznego w stosunku do rurociągów drenarskich, ich drożności, odpływu do [...] i innych okoliczności mogących przyczynić się do załatwienia sprawy.

Organ I instancji stwierdził, że w toku uzupełniającego postępowania dowodowego zlecono autorowi ekspertyzy z dnia [...] r. MK Geologia wykonanie ekspertyzy uzupełniającej uwzględniającej okoliczności podniesione w treści uzasadnienia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Wykonane opracowanie sporządzone w oparciu o wizję terenową z dnia [...] r. pozwoliło na ustalenie następującego stanu faktycznego:

1. rów wzdłuż ulicy [...] jest utrzymany w stanie dobrym, wszystkie przepusty pod wjazdami na posesję działają prawidłowo, przepust odprowadzający wody z rowu do [...] także działa prawidłowo;

2. domki letniskowe znajdujące się na działkach sąsiadujących z przedmiotowymi działkami nr [...] nie są posadowione na fundamencie stałym, a wody opadowe z dachów wprowadzane są do gruntu nie powodując spływu powierzchniowego podczas opadów deszczu;

3. powierzchnia działek sąsiadujących od zachodu z przedmiotowymi nieruchomościami [...] została jedynie wyrównana z poziomem ulicy [...] i nie można mówić o znaczącym podniesieniu nieruchomości;

4. po długotrwałych opadach woda stagnuje na działce nr [...] , w jej zachodnim narożniku.

5. wykonana podmurówka pod płot wzdłuż południowej granicy działki nr [...] uniemożliwia swobodny spływ powierzchniowy wód opadowych z działki [...]

w kierunku rowu melioracyjnego przy ulicy [...] , co skutkuje okresową stagnacją wody i rozlewaniem się jej na fragment ulicy [...] stanowiącej dojazd do nieruchomości [...] ;

6. zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie zabraniają wykonywania betonowej podmurówki pod ogrodzenie, a jedynie zakazują wykonywania ogrodzenia z gotowych prefabrykowanych elementów betonowych;

7. po przeanalizowaniu ekspertyz wykonanych w [...] roku udostępnionych przez Gminę P. oraz po wizji terenowej stwierdza się, że tezy zawarte w tych ekspertyzach nie były podparte żadnymi szczegółowymi pomiarami ani obserwacjami, a rzeczywiste stosunki wodne w obrębie przedmiotowych nieruchomości i nieruchomości sąsiadujących kształtują się zupełnie odmiennie, niż to przedstawiono;

8. wyniki niwelacji terenu i badań geologicznych zawartych w ekspertyzie wykonanej w [...] r. potwierdziły się podczas wizji terenowej z [...] r. co do miejsca ewentualnej stagnacji wód opadowych, kierunku przepływu wód.

W ocenie Wójta, w ustalonym stanie faktycznym i prawnym brak jest przesłanek do nakazania właścicielom posesji sąsiadujących z działkami wnioskodawców przywrócenia stosunków wodnych do stanu pierwotnego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Zagospodarowanie obszaru działek [...] wymagałoby wykarczowania i przeorania, a następnie nawiezienia znaczącej ilości mas ziemnych w celu wyrównania samej nieruchomości jak i zrównania jej powierzchni z ulicą G. i drogą znajdującą się wzdłuż wschodniej granicy nieruchomości. Prace te skutkowałyby także wyrównaniem powierzchni z powierzchnią działek [...] oraz podniesieniem powierzchni w miejscu, gdzie obecnie stagnuje woda, zmniejszając intensywność twego zjawiska. Właściciele nieruchomości mogliby także w tym miejscu wykonać studnię chłonną lub drenaż rozsączający. Urządzenia te zbierałyby wody z dachów wybudowanych przez nich na nieruchomości oraz nadmiar wody gruntowej w okresach obfitujących w opady i odprowadzały wody w głąb gruntu skutkując zapobieżeniem nadmiernego zawilgocenia działek.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. i L. D. podnieśli zarzuty naruszenia:

- art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne poprzez odmówienie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom pomimo tego, że organ ustalił, iż wykonana podmurówka pod płot wzdłuż południowej granicy działki nr [...] uniemożliwia swobodny spływ powierzchniowych wód opadowych z działki nr [...] w kierunku rowu melioracyjnego przy ul [...] , co skutkuje okresową stagnacją wody i rozlewaniem się jej na fragmenty tej ulicy, która jednocześnie stanowi dojazd do dz. Nr[...] ,.

- art. 7 k.p.a. i 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnień, dlaczego organ nie wziął pod uwagę dwóch poprzednich ekspertyz biegłych a także dlaczego wydano decyzję negatywną,

- art. 77 i 80 k.p.a. poprzez dokonanie ocen co do naruszenia stosunków wodnych jedynie na podstawie części materiału dowodowego i nie rozpatrzenie całości materiału dowodowego,

- art.107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania przyczyn, z powodu których organ dowodom w postaci ekspertyz biegłych z zakresu melioracji odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr[...] , na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2015 r. poz.469), po rozpatrzeniu odwołania A. i L. D., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. .

Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że z brzmienia przepisu art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne wynika, że zastosowanie tego przepisu jest uzależnione od wystąpienia skutku w postaci szkody (szkodliwy wpływ dokonanych zmian na grunty sąsiednie). Zatem, przesłankami warunkującymi wydanie jednego z nakazów, o jakich mowa art. 29 ust. 3 ustawy są po pierwsze - zmiana stanu wody na gruncie i po drugie - szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie czyli pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy. Organ odwoławczy podkreślił, że dokonanie zmiany stanu wody na gruncie, która nie oddziałuje szkodliwie na grunty sąsiednie wyklucza możliwość zastosowania przepisu art. 29 ust. 3 ustawy. Wydanie decyzji o nałożeniu lub o odmowie nałożenia sankcji określonej w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie, czy właściciel nieruchomości w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy zmiany te spowodowały szkodę dla sąsiadujących gruntów.

Dalej organ II instancji podał, że rozstrzygając przedmiotową sprawę organ

I instancji oparł się o ekspertyzę dokonaną przez firmę A. uzupełnioną ekspertyzą którą to ekspertyzę sporządzono w celu wyjaśnienia wątpliwości, na które wskazało Kolegium w decyzji z dnia [...] r. Z opinii wynika, że wykonane otwory geologiczne wykazały, iż pod warstwą gleby od [...] m występują grunty piaszczyste, natomiast na głębokości 0,6 m do 1,0 m występuje spoista glina. Dokonano pomiaru rzędnych terenu w kilku punktach na przedmiotowych działkach. Miejsca, w których zmierzono rzędne terenu wskazuje zał. nr 1 do ekspertyzy. Powierzchnia działek nr [...] i [...] opada w kierunku północno-zachodnim, a deniwelacja terenu wynosi 0,83 m przy rzędnych zmieniających się od 1,99 m n.p.m. w północno zachodnim narożniku dz. nr [...] do 2,82 m n.p.m. w północno-wschodnim narożniku dz. Nr[...] . Północno-wschodnia granica nieruchomości graniczy ze zboczem wysoczyzny morenowej. Z ekspertyzy wynika, że w okresie długotrwałych opadów wody powierzchniowe spływają zboczem wysoczyzny, zgodnie ze spadkiem terenu i gromadzą się na ww. nieruchomościach i jest to zjawisko naturalne, uwarunkowane dużym spadkiem terenu. Nieuzasadnione jest stwierdzenie autorów ekspertyzy z [...] r., iż sposób zagospodarowania działek nr [...] może mieć jedynie wpływ na zmianę stosunków wodnych na przedmiotowym obszarze, co miałoby doprowadzać do zalewania działek nr [...] . Wizja w terenie wykazała bowiem, że domki letniskowe posadowione na dz. [...] nie posiadają fundamentów stałych, są posadowione na bloczkach betonowych od 20 cm do 60 cm od powierzchni terenu, co umożliwia swobodny przepływ wód opadowych (vide zał.2.3 do ekspertyzy). Teren tych nieruchomości nie został też podniesiony a jedynie wykarczowany i wyrównany. Jeżeli chodzi o działki nr [...] nie może być mowy o zalewaniu wodami opadowymi z tych działek przedmiotowych działek A. i L. D., jako że spadek terenu jest w kierunku przeciwnym.

W ekspertyzie stwierdzono, że z materiałów i informacji uzyskanych w Urzędzie Gminy wynika, iż obszar objęty ekspertyzą jak i obszary sąsiednie są zdrenowane,

co w znaczący sposób reguluje przepływ wód. W dniu [..] r. odbyła się wizja w terenie (tydzień poprzedzający wizję obfitował w opady), podczas której stwierdzono w rowach melioracyjnych wysoki stan wody. Fakt ten pozwolił na dokonanie obserwacji miejsc, w których po opadach stagnuje woda, sprawdzenie czy rowy są drożne i czy ma miejsce przepływ wody przez poszczególne przepusty oraz sprawdzenie czy następuje odpływ wód z rowu do [...] . Ustalono, wbrew twierdzeniom autorów ekspertyzy z [...] r., że rów melioracyjny w miejscach graniczących z zabudowanymi nieruchomościami jest regularnie wykaszany i czyszczony; gorszy stan rowu zaobserwowano wzdłuż nieruchomości niezagospodarowanych, tj. nr[...] . Wszystkie zaś przepusty wykonane w obrębie rowu wzdłuż ul. [...] działają prawidłowo, tj. przekazują wodę pod wjazdami na nieruchomości. Bezzasadne było stwierdzenie, że przepust łączący rów melioracyjny z kanałem [...] został wykonany za wysoko w stosunku do lustra wody w kanale; przepust ten również funkcjonuje prawidłowo a jego wysokość została dostosowana do głębokości rowu melioracyjnego.

Następnie, odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wskazało,

że z ekspertyzy nie wynika, że wybudowanie przez właścicieli nieruchomości nr [...] ogrodzenia na cokole betonowym wzdłuż granicy zmieniło stan wody na gruncie a zwłaszcza kierunek odpływu znajdującej się na ich gruntach wody opadowej ze szkodą dla gruntów odwołujących się, bowiem spadek terenu jest w kierunk uprzeciwnym. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika dlaczego nie uwzględniono ustaleń ekspertyz melioracyjnych. Natomiast odnośnie urządzeń melioracyjnych Kolegium wyjaśniło, że o funkcji urządzeń melioracyjnych można mówić tylko w odniesieniu do terenów rolniczych, a w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z terenem zurbanizowanym, do którego powinny być stosowane inne rozwiązania techniczne w zakresie odwadniania, na co wskazano w pkt 4 ekspertyzy uzupełniającej.

A. D. i L. D. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania :

a) art. 11 k.p.a. poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia dlaczego organ przy wydawaniu decyzji nie zgodził się z wnioskami ekspertyz wykonanych przez rzeczoznawców na zlecenie Wójta Gminy S. ,

b) art. 25 § 1 k.p.a. poprzez rozpoznanie sprawy przez organ podlegający wyłączeniu,

c) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie rozpatrzenie całości materiału dowodowego zebranego w sprawie,

d) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego co do naruszenia stosunków wodnych,

e) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne wskazanie przyczyn, z powodu których organ dowodom w postaci ekspertyz biegłych z zakresu melioracji odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W uzasadnieniu skargi A. i L. D. wskazali, że w dniu

[...] r. zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w K. o nakazanie Gminie P. przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Po przeprowadzeniu postępowania w dniu [...] r. Wójt Gminy P. wydał decyzję umarzającą postępowanie jako bezprzedmiotowe. Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wskazało, iż Wójt Gminy P. podlegał wyłączeniu od prowadzenia sprawy na podstawie art. 25 k.p.a. Następnie postanowieniem z dnia [...] r. SKO w K. wyznaczyło Wójta Gminy S. , jako organ właściwy do załatwienia sprawy. Po przeprowadzeniu postępowania Wójt Gminy S. wydał w dniu [...] r. decyzję o umorzeniu postępowania. Postawą wydania decyzji tej treści było ustalenie w toku postępowania, iż do zmiany stanu wód na gruntach wnioskodawców doszło, jednakże przyczynili się do tego swoimi działaniami inni sąsiedzi wnioskodawców, ale nie Gmina P. . Ustalenia takie poczyniono na podstawie dwóch niezależnych ekspertyz sporządzonych przez biegłych z zakresu melioracji. W dniu [...] r. SKO w K. wydało decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy S. .

W związku z powyższymi okolicznościami ponownie złożyli wniosek do Wójta Gminy P. , który zainicjował niniejsze postępowanie.

Zdaniem skarżących na skutek różnych inwestycji przeprowadzonych na działkach sąsiadujących doszło do takiej zmiany stosunków wodnych, które doprowadziły do pojawienia się stojącej wody na ich działkach. W postępowaniu przeprowadzonym w trybie art. 29 ustawy Prawo wodne organ nie jest związany zakresem wniosku złożonego przez wnioskodawcę, ale powinien w pełni przeprowadzić postępowanie dotyczące ustalenia tego, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak to ustalić jaka była tego przyczyna i jak temu przeciwdziałać.

Skarżący podkreślili, że w trakcie postępowań administracyjnych dotyczących zalewania działek skarżących zostało sporządzonych kilka ekspertyz, których wnioski są rozbieżne. Ekspertyzy sporządzone w toku postępowania przed Wójtem Gminy S. wskazywały, iż w sposób ewidentny doszło do zamiany stosunków wodnych na ich działkach. Wnioski tej ekspertyzy wskazywały jednak, iż przyczyną zmiany tych stosunków nie były prace wykonywane na działce należącej do Gminy P. , ale na pozostałych działkach sąsiednich. W toku niniejszego postępowania administracyjnego Wójt Gminy P. zlecił przeprowadzenie ekspertyz z których wnioski są odmienne. Z ekspertyzy oraz ekspertyzy uzupełniającej wynika, iż w ogóle nie doszło do zmiany stosunków wodnych na działkach. Według skarżących przeprowadzona przez Wójta, a następnie SKO analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje na dowolność w poczynionych ustaleniach. Po pierwsze należy zwrócić uwagę, iż ekspertyzy zostały wykonane przez specjalistów o różnym przygotowaniu zawodowym. Ekspertyzy wykonane na zlecenie Wójta Gminy S. zostały sporządzone przez ekspertów z zakresu melioracji, natomiast ekspertyza wykonana na zlecenie Wójta Gminy P. została sporządzona przez eksperta

z zakresu geologii. Taki wybór rzeczoznawców nie pozostał bez wpływu na treść ekspertyz, w których wyraźnie widać akcentowanie zagadnień związanych ze specjalizacją rzeczoznawców. Ekspertyzy rzeczoznawców z zakresu melioracji wskazały na różne nieprawidłowości związane z uszkodzeniami i nieprawidłowym funkcjonowaniem systemu melioracyjnego. Kolegium w końcowej części uzasadnienia decyzji wskazało, iż o funkcji urządzeń melioracyjnych można mówić tylko w odniesieniu do terenów rolniczych. Z takim stanowiskiem SKO nie można się zgodzić. Należy zauważyć, że sąsiedzi przeprowadzili inwestycje na terenach, które uprzednio miały charakter rolniczy i były zmeliorowane. W przypadku, gdy ich inwestycje ingerowały w dotychczasowy system melioracyjny, to inwestor był zobowiązany do zastosowania innych rozwiązań technicznych w zakresie odwadniania, o których pisze SKO. W przeciwnym wypadku działanie inwestora ingeruje i ma wpływ na stosunki wodne na działkach sąsiednich. Ekspertyzy ponadto wskazały na wpływ wybudowania ogrodzenia na podmurówce betonowej pomiędzy działkami [...] a działkami [...] . Wybudowanie podmurówki na trasie spływu wody miało wpływ na zatrzymywanie wody na ich działkach. Analiza najnowszej ekspertyzy, wbrew jej wnioskom, również usprawiedliwia takie wnioski. W treści najnowszej ekspertyzy rzeczoznawca będący geologiem wskazał, iż na głębokości 1 metra znajdują się warstwy gruntu nieprzepuszczalne, które powodują, iż woda na tych działkach spływa jedynie po powierzchni. W takich okolicznościach wybudowanie na powierzchni podmurówki, przy braku możliwości przepływu wody pod podmurówką, musi powodować stagnację wody na ich działkach.

W ocenie skarżących, przedstawione powyżej okoliczności, sprzeczne wnioski sporządzonych ekspertyz, a także różny zakres przygotowania zawodowego rzeczoznawców wskazują, iż w niniejszej sprawie miarodajna byłaby dopiero wspólna ekspertyza wykonana przez dotychczas powołanych rzeczoznawców. Ponadto należy mieć na względzie, iż Wójt Gminy P. powinien być wyłączony od rozpoznawania niniejszej sprawy na podstawę art. 25 ust. 1 k.p.a. Ze względu na fakt, iż należąca go Gminy białka nr [...] sąsiaduje z ich działką. Gmina wykonywała na tej działce inwestycje, które miały wpływ na stosunki wodne.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Wniesiona skarga okazała się zasadna.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a.

Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Zgodnie z dyspozycją art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2015 r., poz. 469 ze zm.), zwanej dalej "Prawo wodne", właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Z kolei art.29 ust. 2 ustawy stanowi, i na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Przepis art. 29 ust. 3 przesądza z kolei, iż jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Jak wynika z przytoczonych wyżej przepisów art. 29 ust. 1 i ust. 3 ustawy, sama zmiana stosunków wodnych przez właściciela nieruchomości nie uprawnia organów administracji do podejmowania decyzji, o których mowa w art. 29 ust. 3 ustawy, tj. decyzji o przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom a kierowanych do sprawcy naruszeń. Elementem koniecznym do podejmowania rozstrzygnięć w tym przedmiocie jest ustalenie, iż naruszenie stosunków wodnych wód powoduje niekorzystne zmiany na gruntach sąsiednich, tj. nieruchomościach należących do innych podmiotów niż sprawca naruszenia. Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem (naruszeniem stosunków wodnych) a szkodą. (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 4 kwietnia 2012 r. II SA/Sz 1381/11, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 marca 2012 r. II SA/Gl 890/11, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 sierpnia 2011 r. II SA/Rz 393/11 – dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei odpowiedzialność właściciela terenu za zmianę w odpływie wody powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich wymaga wykazania że działania te powodują szkodę dla gruntów sąsiednich.

W orzecznictwie podkreśla się, że wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne wymaga przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego pozwalającego na jednoznaczne stwierdzenie, czy właściciel dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim. Wszędzie tam, gdzie sprawa nie jest oczywista i w drodze logicznego myślenia po stosownych ustaleniach stanu faktycznego nie da się wykazać tych dwóch elementów, tj. faktu naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla nieruchomości sąsiednich, organy administracji z reguły obowiązane są do uzyskania stosownej ekspertyzy biegłego z zakresu hydrologii, która okoliczności wykaże. Często bowiem ustalenie czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie wymaga wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz i badań (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lipca 2010 IV SA/Wa 586/10, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 10 czerwca 2010 r. II SA/Bk 137/10 – dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania sądu, ekspertyza taka została przez organy administracji zlecona (opinia z dnia [...] r. autorstwa rzeczoznawców z zakresu hydrogeologii i geologii inżynierskiej K.N. i M. O.). Zdaniem sądu, ekspertyza ta (a także jej uzupełnienie z dnia 9 lutego 2016 r.) stanowi dla organu wystarczający materiał do dokonania ustaleń a następnie wydania decyzji rozstrzygającej o tym, czy właściciele gruntów sąsiadujących z działkami stanowiącymi własność skarżących dokonali zmian stanu wody na gruncie, co w efekcie szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Jak już jednak wyżej wskazano, rozstrzygająca kwestie specjalistyczne ocena rzeczoznawców nie zwalnia organu od formułowania własnych wniosków w sytuacjach, gdy nie jest wymagana wiedza specjalistyczna lecz logiczne myślenie.

Z treści ekspertyzy wprost wynika, że właściciele działek sąsiadujących

z działkami skarżących: nr [...] nie dokonali zmian, które szkodliwie wpływają na działki małżonków D.. Sąsiadujące od północy z działkami skarżących działki nr [...] i [...] nie powodują zalewania ponieważ spadek terenu jest w kierunku przeciwnym i zgodnie ze spadkiem terenu, to działki [...] powodowałyby zalewanie działek sąsiednich. W ocenie rzeczoznawców, zagospodarowanie działek skarżących wymaga wykarczowania i przeorania, a następnie nawiezienia masy ziemnej w celu wyrównania działek i zrównania ich powierzchni z ulicą G. oraz drogą znajdującą się wzdłuż wschodniej granicy nieruchomości, co spowoduje wyrównanie powierzchni z działkami [...] oraz podniesienie powierzchni, gdzie obecnie stagnuje woda by zmniejszyć intensywność tego zjawiska.

W ekspertyzie stwierdzono również, że przyczyną stagnacji wody na działce

nr [...] po opadach deszczu jest betonowa podmurówka wzdłuż granicy nieruchomości [...] . Podmurówka (cokół betonowy) stanowi podstawę płotu z siatki.

W ekspertyzie stwierdzono jednak i teza ta została zaakceptowana przez organy,

że obowiązujący miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego zabrania jedynie wykonywania płotów z gotowych prefabrykowanych elementów betonowych, nie ma natomiast zakazu wykonywania podmurówek betonowych pod ogrodzenie z siatki.

Organy w oparciu o powyższe stwierdzenie wyprowadziły wniosek, że płot wybudowany zgodnie z przepisami prawa miejscowego, chociaż powoduje stagnowanie wody, nie jest zdarzeniem powodującym zmianę naturalnych stosunków wodnych oraz skutki w postaci szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie.

Takie rozumowanie, w ocenie Sądu, nie jest prawidłowe. Plan miejscowy może odnosić się do formy architektonicznej ogrodzenia, nie może natomiast narzucać warunków technicznych dotyczących jego posadowienia, albowiem jest to materia zastrzeżona do przepisów prawa budowlanego.

Skoro w niniejszej sprawie, rozstrzyganej na gruncie przepisów Prawa wodnego- mamy do czynienia z podmurówką, która uniemożliwia swobodny odpływ wody, to logicznym wytłumaczeniem stagnowania wody przy granicy działek [...] i [...] z działką nr [...] jest zatrzymywanie opływu wody przez tę podmurówkę. W świetle przepisu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego oznacza to, że wykonane ogrodzenie zaburza naturalną gospodarkę wodną i wpływa negatywnie na grunty skarżących.

Niezasadnie zatem organy orzekające w sprawie, chociaż prawidłowo ustaliły stan faktyczny, orzekły o odmowie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. W sprawach dotyczących zmiany stanu wody na gruncie skutkującym powstaniem szkody na gruncie sąsiednim prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest ważną kwestią. Stan faktyczny sprawy to przede wszystkim ustalenie powstania szkody na gruncie spowodowanej zmianą stanu wody oraz ustalenie, że właściciele innych nieruchomości swoim działaniem lub zaniechaniem obowiązkowego działania spowodowali zmianę stosunków wodnych. Ważne jest również, przy tak ustalonym stanie faktycznym, właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego

Organy, jak to już wyżej Sąd wskazał, ustaliły że przyczyną stagnowania wody na działkach skarżących jest podmurówka płotu usytuowanego na granicy działek,

co jednak nie doprowadziło do właściwego zastosowania art. 29 ust. 3 Prawa wodnego.

Zdaniem Sądu, dokonane ustalenia są rozbieżne z treścią rozstrzygnięcia.

Organy ponownie rozpoznając sprawę dokonają analizy stanu faktycznego sprawy oraz mając na uwadze własne ustalenia, których Sąd nie kwestionuje, wydadzą rozstrzygnięcie zgodne z przepisem art. 29 ust. 3 Prawa wodnego.

Odnosząc się do zarzutów skargi, z przytoczonych wyżej powodów Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym przepisu

art. 25 § 1 k.p.a. dotyczącego wyłączenia organu. Wskazany przepis nie dotyczy sytuacji, gdy organ gminy rozstrzyga w sprawie dotyczącej nieruchomości gminnych. Zauważyć należy, że przepis art. 27a dotyczący spraw, w których stroną jest gmina utracił moc 6 grudnia 1994 r.

Nie jest również zasadny zarzut pominięcia ekspertyz sporządzonych przez rzeczoznawców na zlecenia Wójta Gminy S. , albowiem postępowanie prowadzone przez ten organ zostało ostatecznie zakończone, zaś Wójt Gminy P. zlecił wykonanie ekspertyzy rzeczoznawcom z zakresu hydrogeologii, która wyczerpuje istotę zagadnienia rozstrzyganego w tym postępowaniu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku. O kosztach Sąd orzekł w pkt II na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.