Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 736/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2025-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 153
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor WSA Robert Talaga Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 29 sierpnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 sierpnia 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej: "K.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza R. z dnia 10 października 2023 r., nr [...], o odmowie przyznania J. G. świadczenia wychowawczego na M. M. na okres świadczeniowy 2021/2022.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy.

Decyzją z dnia 28 czerwca 2021 r., nr [...], Burmistrz R. działając na podstawie art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 13, art. 13a i art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.; dalej: "u.p.p.w.d."), odmówił J. G. przyznania świadczenia wychowawczego na M. M. na okres świadczeniowy 2021/2022.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu 6 kwietnia 2021 r. J. G. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na M. M.. W toku postępowania wyjaśniającego organ I instancji pozyskał postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 6 listopada 2020 r., nr III Nsm [...], zgodnie z którym ograniczono władzę rodzicielską J. G. i powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad M. M. ojcu R. M., ustając miejsce pobytu małoletniego u ojca R. M..

Dalej organ I instancji wskazał, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż tylko ojciec R. M. i babcia J.1 G. ponoszą koszty utrzymania M. M. i go wychowują. Wobec tego świadczenie wychowawcze na syna M. M. nie przysługuje J. G., albowiem choć syn przebywa pod adresem G.1, czyli pod adresem zamieszkania matki i babci, to koszty jego utrzymania wspólnie ponoszą babcia i ojciec.

W wyniku wniesionego przez J. G. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 sierpnia 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w sytuacji, gdy osoba uprawniona nie mieszka z matką bądź nie pozostaje na jej utrzymaniu, to zachodzą podstawy do odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Tymczasem w wyniku przeprowadzonego postępowania przez organ I instancji ustalono, że dziecko przebywa pod tym samym adresem co wnioskodawczyni ale dlatego, że jest on tożsamy z adresem babci małoletniego, która wraz z ojcem małoletniego ponosi koszty jego utrzymania.

W wyniku rozpoznania wniesionej przez J. G. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...], uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu WSA podkreślił, że w aktach sprawy znajdują się dwa wywiady środowiskowe – jeden z dnia 21 grudnia 2020 r., przeprowadzony jeszcze przed złożeniem przez skarżącą wniosku z dnia 6 kwietnia 2021 r., a drugi z dnia 29 maja 2021 r., który został przeprowadzony w związku ze złożeniem przez skarżącą wniosku o zasiłek celowy (zakup żywności dla syna), a nie w związku z postępowaniem w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Z akt sprawy nie wynika, aby dla potrzeb niniejszego postępowania organ I instancji przeprowadził u skarżącej i jej matki wywiad środowiskowy. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 grudnia 2020 r. skarżąca J. G. oświadczyła, że utrzymuje syna i pokrywa 2/3 kwoty rachunków za media oraz połowę kwoty za Internet. Z kolei matka skarżącej J.1 G. oświadczyła, że wnuk w każdy weekend przebywa u ojca. Wyjaśniła, że to ona gotuje wszystkie posiłki dla wnuka ze swojego świadczenia. Dodatkowo opłaca rachunki związane z utrzymaniem domu, a córka J. się dokłada, tj. "daje ile chce". Z kolei podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 29 maja 2021 r. ustalono, że skarżąca zajmuje piętro domu i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, parter zamieszkuje matka skarżącej. Syn skarżącej oświadczył, że "pieniądze na bilet miesięczny do szkoły, Internet i telefon otrzymuje od ojca. Praktycznie z każdym problemem finansowym zwraca się do ojca. W sytuacji kiedy jest u matki żywi go babcia, śniadania, obiady i kolacje przygotowuje mu babcia". Pracownik socjalny zanotował, że J. G. nie gotuje ani dla siebie ani dla syna. Sama stołuje się w restauracjach. Dodał, że relacje skarżącej z matką jak i z synem są bardzo złe.

Zdaniem WSA na podstawie wskazanych dokumentów nie można było jednoznacznie przesądzić, że syn skarżącej nie pozostaje także na jej utrzymaniu. Uwadze organów uszedł bowiem fakt, że sam fakt przygotowywania posiłków przez babcię M. M. nawet z produktów przez nią kupowanych nie oznacza, że M. M. nie pozostaje na utrzymaniu matki. Na koszty utrzymania dziecka nie składają się bowiem wyłącznie wydatki ponoszone w związku z wyżywieniem dziecka. Kosztami tymi są również koszty m. in. zakupu ubrań, przyborów szkolnych, ponoszenia opłat związanych z uczestnictwem dziecka w zajęciach dodatkowych oraz ponoszenie kosztów utrzymania mieszkania, które też należy zaliczyć do kosztów utrzymania dziecka. Zarówno z oświadczeń skarżącej jak i jej matki wynika natomiast, że skarżąca przynajmniej częściowo pokrywa koszty utrzymania domu. Organy rozstrzygające w sprawie nie wyjaśniły natomiast, w jakiej części. Zdaniem WSA obowiązkiem pracownika socjalnego było jednoznaczne i niebudzące wątpliwości ustalenie podczas wywiadu środowiskowego, ile miesięcznie wynoszą opłaty za utrzymanie domu (rachunki za prąd, gaz, wodę, ogrzewanie, śmieci, Internet, podatek od nieruchomości, kablówkę, opłata za posiadanie odbiornika TV i radia), a także w jakiej części opłaty te pokrywa matka skarżącej, a w jakiej sama skarżąca. Jeśli skarżąca pokrywa więcej niż 1/3 tych opłat (a więc większą część niż przypada na jednego z trzech mieszkańców), nie sposób uznać, aby syn skarżącej nie pozostawał na jej utrzymaniu, nawet jeśli jest to utrzymanie częściowe. Pracownik socjalny winien także ustalić kto – skarżąca, ojciec dziecka czy jego babcia – ponosi koszty jego utrzymania, w tym koszty związane z zakupem materiałów dydaktycznych (podręczników, przyborów szkolnych), zajęć dodatkowych, ubrań, obuwia, środków higieny, leków i leczenia (płatne wizyty u lekarza, dentysty), obozów czy też fryzjera. Okoliczności te w miarę możliwości powinny zostać udokumentowane stosownymi dokumentami (fakturami, rachunkami, potwierdzeniami przelewów). Jedynie w razie konieczności organ winien opierać się wyłącznie na oświadczeniach (słownych i pisemnych). Wówczas jednak organ winien mieć na uwadze rzeczywiste dochody skarżącej w proporcji do deklarowanej kwoty przeznaczanej na syna z uwzględnieniem, że skarżącej musi także pozostawać kwota na niezbędne potrzeby (żywność, ubiór, obuwie, leki).

Odnosząc się natomiast do powoływanego przez organ I instancji postanowienia Sądu Rejonowego w G. WSA wyjaśnił, że dla uzyskania świadczenia wychowawczego – poza przypadkiem opieki naprzemiennej – znaczenie ma nie tyle tzw. prawne miejsce zamieszkania dziecka (np. wskazane w wyroku rozwodowym czy postanowieniu w trybie zabezpieczenia), co faktyczne miejsce jego zamieszkiwania. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). W przypadku sprzeczności ustaleń, z którym z rodziców dziecko mieszka, a ustaleniami postanowienia zabezpieczającego, to miejsce faktycznego pobytu dziecka należy odróżnić od miejsca jego zamieszkania w prawnym znaczeniu tego określenia. Stąd też ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji winien zweryfikować, czy postanowienie z dnia 6 listopada 2020 r. jest wykonywane, tj. czy syn mieszka u ojca, czy nadal z babcią (w domu, w którym mieszka także skarżąca). Jeśli syn skarżącej nadal zamieszkuje pod adresem G.1, wobec adnotacji pracownika socjalnego, że skarżąca mieszka sama na piętrze domu i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, organ I instancji winien ustalić, czy w sprawie została spełniona przesłanka "wspólnego zamieszkiwania" matki z synem (czy w domu rzeczywiście wyodrębniono dwa oddzielne lokale, i skarżąca mieszka sama, czy też skarżąca i syn pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym). Rozważania w tym zakresie powinny znaleźć odzwierciedlenie w treści wydanej decyzji.

Ponownie prowadząc postępowanie Burmistrz R. decyzją z dnia 8 sierpnia 2022 r., nr [...], ponownie odmówił J. G. przyznania świadczenia wychowawczego na M. M. na okres świadczeniowy 2021/2022.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie zamieszkuje razem ze swoim synem. Co prawda matka mieszka z synem pod jednym adresem, ale w ramach osobnych gospodarstw domowych. Ponadto wnioskodawczyni ponosi 1/3 kosztów utrzymania mieszkania, w więc części przypadającej na nią. Nie przyczynia się do utrzymania syna.

W wyniku wniesionego odwołania przez J. G. , Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 listopada 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Po rozpoznaniu skargi J. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Po [...], ponownie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu WSA podkreślił, że w sprawie sygn. akt II SA/Po [...] Sąd nakazał Burmistrzowi sprawdzenie, czy skarżąca rzeczywiście zamieszkuje ze swoim synem, ale w taki sposób, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto polecił ustalenie, czy skarżąca ponosi większą niż 1/3 część utrzymania. Zdaniem WSA obowiązek ten nie został należycie wypełniony. Co prawda organy administracji publicznej przeprowadziły wywiady środowiskowe ze skarżącą oraz J.1 G. na okoliczność stanu faktycznego sprawy i złożone przez obie kobiety oświadczenia są przekonujące, jednakże organy nie ustaliły nic ponad to, iż skarżąca przelewa na konto matki koszty swojego utrzymania. Organy nie sprawdziły tego, w jaki sposób gospodaruje skarżąca – co jada, czy kupuje żywność wyłącznie dla siebie, czy może również dla swojego syna. Organy administracji publicznej całkowicie zaniechały także sprawdzenia tego, czy R. M. – ojciec M. M. – w jakikolwiek sposób bierze udział w utrzymaniu syna. SKO nie dysponowało niczym poza oświadczeniem J.1 G. o tym, że R. M. zwraca koszty biletu miesięcznego, dostępu do mediów itd. Oświadczenia, jakie złożyła skarżąca podczas rozprawy w dniu 10 maja 2023 r. sprawiły, że WSA nabrał dodatkowych wątpliwości, co do ustaleń jakie poczyniły organy administracji publicznej. Obydwa wywiady środowiskowe są dość zdawkowe. Nie ma w nich opisu mieszkania, jego stanu lokalowego. Takie ustalenia nie mogą zostać uznane za wystarczające. WSA wskazał, że należy uzupełnić materiał dowodowy o szczegółowy opis domu, pokoi, a przede wszystkim opisu pokoju M. M., jego lokacji w domu (na parterze, czy na piętrze), a także pokoju jego matki – skarżącej. WSA w sprawie o sygn. akt II SA/Po [...] zobowiązał Burmistrza do sprawdzenia tego, czy skarżąca bierze udział w utrzymaniu syna. Dopiero, gdy skarżąca będzie ponosić więcej niż 1/3 kosztów utrzymania, będzie można stwierdzić, że spełnia obowiązek częściowego pokrywania kosztów utrzymania dziecka.

Ponownie prowadząc postępowanie Burmistrz R. decyzją z dnia 10 października 2023 r., nr [...], odmówił przyznania J. G. świadczenia wychowawczego na M. M. na okres świadczeniowy 2021/2022.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie ze wskazaniami wyroku skierował do J. G. wezwanie o dostarczenie dokumentów potwierdzających utrzymanie syna - M. M. za okres od dnia 1 czerwca 2021 r. do dnia 31 maja 2022 r. W odpowiedzi J. G. wskazała, że nie posiada dokumentów potwierdzających ponoszenie kosztów utrzymania syna i przedłożyła ogólną kalkulację wydatków ponoszonych na utrzymanie nastoletniego dziecka, w których na przykład ujęła wydatki syna na mieszkanie (woda, energia) ok. [...] zł. W oświadczeniu złożonym na wniosek strony i pod odpowiedzialnością karną w dniu 22 lipca 2022 r. oświadczyła jednak, że opłaca tylko 1/3 opłat za media. Potwierdziła to również w wywiadzie babcia M. M. - J.1 G. wskazując, że to ona opłaca pozostałe 2/3 kwot rachunków za media (za siebie 1/3 i za wnuka 1/3). W związku z licznym niezgodnościami w odpowiedzi na wezwanie wnioskodawczyni, organ I instancji wezwał więc następnie do złożenie oświadczeń pod odpowiedzialnością karną M. M., jego ojca R. M. i babcię M. - J.1 G. . Osoby te jednogłośnie oświadczyły, że to ojciec i babcia M. M. ponoszą koszty jego utrzymania. M. mieszka pod adresem G.1, w budynku gdzie na parterze znajduje się pokój babci, łazienka i kuchnia. Pokój M. znajduje się na 1 piętrze, gdzie również znajdują się pokoje matki - J. G. . M. M. oświadczył, że swój pokój zamyka na klucz i dostęp do niego ma tylko on i babcia, a gospodarstwo domowe prowadzi tylko i wyłącznie z babcią - J.1 G. , która wraz z ojcem ponosi koszty jego utrzymania (w części ustalonej wcześniej wspólnie). M. M. podkreślił w swoim oświadczeniu, że jego matka J. G. nie ponosiła żadnych kosztów jego utrzymania.

W odwołaniu z dnia 23 października 2023 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego J. G. zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 11 i 12 K.p.a.

W uzasadnieniu odwołująca podniosła, że jej syn mieszka wraz z nią. Przez pojęcie wspólnego zamieszkiwania należy rozumieć także korzystanie z kuchni, łazienki, korytarza oraz schodów na piętro. Wobec tego niezasadne jest przyjmowanie, że M. M. zamieszkuje wyłącznie u swej babci. Ponadto organ I instancji nie wykazał, że odwołująca nie ponosi kosztów utrzymania i kształcenia oraz wychowania jej syna M. M.. Jest bowiem oczywiste, że rodzice bądź rodzic nie są w stanie wykazywać wszelkich kosztów ponoszonych na szeroko rozumiane wychowanie i kształcenie dziecka. Niezmiernie trudne jest precyzyjne wyliczenie, ze ktoś ponosi 1/3 a ktoś inny 2/3 wydatków. Jest też oczywiste, że na ten koszt składa nie tylko fizyczne przekazywanie pieniędzy i określonych dóbr (ubrania, buty, kieszonkowe, koszty przejazdów, żywność, szeroko rozumiane koszty szkolne) ale także inne, mniej uchwytne wydatki jak zużycie wody, ciepła, prądu, koszty prania itp. we wspólnym, kilkuosobowym gospodarstwie domowym. Do tego dochodzi niewyliczalny nakład czasu przeznaczonego na szeroko rozumiane czynności związane z opieką nad dorastającym dzieckiem. Nie jest możliwe ich oczywiste wyodrębnienie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazaną na wstępnie decyzją z dnia 29 sierpnia 2024 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że w niniejszej sprawie istotne znaczenie mają postanowienia sądu rodzinnego, na mocy których ograniczono odwołującej władzę rodzicielską nad małoletnim wówczas M. i powierzono jej sprawowanie ojcu - R. M.. Sąd rodzinny ustalił również miejsce pobytu małoletniego przy ojcu. Spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. nie może być natomiast oceniane w oderwaniu od prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego ustalającego, przy którym z rodziców małoletnie dziecko ma mieć miejsce zamieszkania. Organ administracji publicznej nie ma możliwości kierowania się wyłącznie przesłanką faktycznego pobytu, bez uwzględnienia orzeczenia sądu regulującego tę kwestię. W przypadku wskazania w orzeczeniu sądowym miejsca zamieszkania dziecka, brak jest możności dokonywania odmiennych ustaleń co do miejsca zamieszkania dziecka.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania ustalono, że odwołująca nie sprawuje opieki nad synem i nie łoży na jego utrzymanie. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że M. M. niezmiennie od 2021 r. pozostaje na utrzymaniu ojca oraz babci, którzy sprawują nad nim opiekę. Organ I instancji ustalił, że odwołująca nie ponosi kosztów utrzymania syna, prowadzi odrębne gospodarstwa domowe. Małoletni M. M. pozostaje na utrzymaniu i wychowaniu innych osób - swojego ojca oraz swojej babci. Tym samym odwołująca nie ma prawa do świadczenia wychowawczego. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (opieka naprzemienna). Z powołanej regulacji wynika, że warunkiem sine qua non w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego rodzicowi dziecka jest to, aby dziecko wspólnie zamieszkiwało z tym rodzicem i pozostawało na jego utrzymaniu. W przypadku odwołującej żaden z powyższych warunków nie jest spełniony.

W skardze z dnia 25 września 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz wypłatę świadczenia wychowawczego od dnia wstrzymania świadczenia do dnia uzyskania przez syna pełnoletności z należnymi odsetkami. Podniosła, że nie uznaje wyroku sygn. akt III NsM [...]. Syn skarżącej nigdy się do ojca nie wyprowadził i cały czas mieszkał ze skarżącą. W spornym okresie faktyczną opiekę nad synem sprawowała skarżąca, finansując wyżywienie, utrzymanie i ubiór dziecka ze środków własnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie z dnia 4 października 2024 r. skarżąca wskazała, że syn M. M. cały czas mieszkał i mieszka ze skarżącą, a z ojcem R. M. nawet nie utrzymuje kontaktów. W spornym okresie to skarżąca ze swoich skromnych środków kupowała jedzenie dla syna, chodziła na wywiadówki, sprawowała opiekę codzienną. Były konkubent R. M. chciał się wzbogacić pobierając świadczenie wychowawcze i nie płacąc alimentów. Od wyroku w sprawie o sygn. III NSM [...] skarżąca odwoływała się, ale bez rezultatu.

Na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 r. skarżąca podtrzymała skargę. Wyjaśniła, że sąd rodzinny ograniczył jej władzę rodzicielską i ustalił miejsce zamieszkania syna z ojcem. Obecnie syn jest dorosły. Syn mieszkał z nią i ona w miarę swoich możliwości partycypowała w utrzymaniu syna. Podkreśliła, że jej dochodem jest renta inwalidzka i musiała pożyczać pieniądze na utrzymanie syna. Podniosła, że płaciła za syna rachunki związane z eksploatacją nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 sierpnia 2024 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza R. z dnia 10 października 2023 r., nr [...], o odmowie przyznania J. G. świadczenia wychowawczego na M. M. na okres świadczeniowy 2021/2022.

Na wstępie podkreślić należy, że sprawa z wniosku skarżącej była już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu dwukrotnie. Tymczasem zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "P.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W rozpoznawanej sprawie z uwagi na brak zmiany stanu prawnego, stanowisko wyrażone w tych wyrokach jest dla organów rozstrzygających w sprawie oraz dla Sądu w składzie orzekającym wiążące. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza przy tym nie tylko, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, ale jest zobowiązany reagować w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym organy rozstrzygające w sprawie tym razem wykonały zacytowane w części historycznej niniejszego wyroku zalecenia co do dalszego postępowania sformułowane w wyrokach tut. Sądu z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...] oraz z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Po [...]. Ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji wezwał bowiem skarżącą do dostarczenia dokumentów potwierdzających poniesienie kosztów utrzymania syna M. M. za okres od dnia 1 czerwca 2021 r. do dnia 31 maja 2022 r. (m. in. koszty wyżywienia, ubioru, zakupu artykułów szkolnych). Choć przy tym skarżąca odpowiedziała na wezwanie i w piśmie z dnia 30 września 2023 r. wskazała "kalkulację powszechnie przyjmowanych, realnych miesięcznych kosztów utrzymania dziecka nastoletniego będącego w trakcie pobierania edukacji szkolnej" zawierającą kwotę za wyżywienie w wysokości ok. [...] zł, wydatki mieszkaniowe w wysokości ok. [...] zł (woda, energia), koszty dojazdów do szkoły w wysokości ok. [...] zł, koszty środków higieny i czystości w wysokości ok. [...] zł oraz koszty komitetu rodzicielskiego i klasowego w wysokości ok. [...] zł, to organy rozstrzygające w sprawie prawidłowo oceniły, że złożone oświadczenie, nie poparte żadnymi dokumentami, jest sprzeczne z dotychczas zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W aktach sprawy znajdował się już bowiem kwestionariusz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 lipca 2022 r. ze skarżącą, podczas którego pracownik socjalny ustalił, że "syn M. mieszka w tym samym budynku ale jest na utrzymaniu matki p. J. oraz swojego biologicznego ojca", złożone pod odpowiedzialnością karną za złożenie fałszywego świadczenia oświadczenie skarżącej z dnia 22 lipca 2022 r., że pokrywa 1/3 rachunków za media (a więc tylko za siebie), kwestionariusz przeprowadzonego w dniu 22 lipca 2022 r. wywiadu środowiskowego z matką skarżącej J.1 G. , podczas którego pracownik socjalny ustalił, że "Pani J.1 mieszka z wnukiem M., który jeszcze się uczy. Utrzymują się z renty w/w, ale pomaga również ojciec M., który zwraca koszty przejazdu do szkoły, za Internet, telefon, kupuje mu odzież i obuwie. Pani J.1 płaci rachunki za siebie i wnuka w wysokości 2/3" oraz złożone pod odpowiedzialnością karną za złożenie fałszywego oświadczenia oświadczenie J.1 G. , która wskazała, że rachunki opłaca wszystkie w 2/3 wysokości rachunków, czyli za siebie i wnuka. Wnuka wyżywia i pierze jego ubrania, ale ojciec wnuka – R. M. zwraca jej koszty biletu miesięcznego, Internetu, telefonu i odzieży, natomiast buty kupuje synowi samodzielnie.

W tej sytuacji ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji zasadnie i w zgodzie ze wskazaniami wyroku z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Po [...], poszerzył materiał dowodowy o dodatkowe dokumenty, tj. złożone pod odpowiedzialnością karną za złożenie fałszywych oświadczeń oświadczenia M. M. z dnia 7 marca 2023 r. (syn skarżącej był już wówczas pełnoletni), R. M. z dnia 11 września 2023 r. oraz J.1 G. z dnia 18 września 2023 r. Oświadczenia złożone przez te osoby są nie tylko wzajemnie spójne, ale także korelują z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym i podważają prawdziwość twierdzeń skarżącej zawartych w piśmie z dnia 30 września 2023 r. oraz oświadczeń złożonych na rozprawach w dniu 10 maja 2023 r. i w dniu 30 stycznia 2025 r.

M. M. wskazał, że w okresie od dnia 1 czerwca 2021 r. do nadal prowadzi gospodarstwo domowe tylko z babcią J.1 G. . W domu na parterze znajduje się pokój babci, łazienka oraz kuchnia, a na pierwszym piętrze znajduje się jego pokój oraz pokój jego matki. Swój pokój ma zamknięty na klucz, dostęp do pokoju ma tylko on i jego babcia. Łazienka i kuchnia są wspólne. Koszty jego utrzymania w wymienionym okresie ponosili tylko babcia J.1 G. i ojciec R. M.. Wydatki na szkołę (dojazdy, artykuły szkolne), telefon i Internet opłaca z własnych środków otrzymanych od ojca. W powyższym okresie jego matka nie ponosiła kosztów jego utrzymania. R. M. wskazał natomiast, że od dnia 1 czerwca 2021 r. do nadal jego syn M. jest utrzymywany tylko przez niego oraz jego babcię J.1 G. . Koszty wyżywienia, ubrania, dojazdów do szkoły, media, wydatki szkolne ponosi wraz z J.1 G. w ustalonych między nimi częściach. Z kolei J.1 G. wskazała, że od dnia 1 czerwca 2021 r. do nadal prowadzi wspólne gospodarstwo domowe tylko z wnukiem M. M.. W tym okresie był on utrzymywany tylko i wyłącznie przez nią i jego ojca R. M.. Koszty utrzymania M.: media, ubrania, żywność, telewizor, Internet, koszty szkolne opłaca wyłącznie ona i R. M..

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny i mógł stanowić podstawę do uznania, że w sprawie nie zostały spełnione łącznie przesłanki wynikające z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. Jak bowiem wynika z tego przepisu, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (opieka naprzemienna – uw. własna Sądu). Aby matka czy ojciec dziecka uzyskali prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko, którego wniosek dotyczy, dziecko musi z danym rodzicem nie tylko zamieszkiwać, ale także pozostawać na jego utrzymaniu. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca musi zostać spełniony jednocześnie, nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem. W rozpoznawanej sprawie bezsprzecznie ustalono natomiast, że M. M. w okresie objętym wnioskiem nie pozostawał na utrzymaniu skarżącej. Gołosłowne oświadczenia skarżącej w tym zakresie, nie poparte żadnymi dokumentami, nie mogły podważyć zebranego w sprawie materiału dowodowego, który jest kompletny i spójny. Skarżąca została wyraźnie wezwana do wykazania, że chociaż częściowo syn pozostawał na jej utrzymaniu, jednak nie przedłożyła żadnego dowodu na tę okoliczność. Oświadczyła, że ponosiła koszty wyżywienia syna, wydatki mieszkaniowe, koszty dojazdów do szkoły, koszty zakupu środków higieny i czystości oraz wydatki szkolne (komitet rodzicielski i klasowe), chociaż trzy inne osoby – w tym jej syn – oświadczyły, że koszty te nie były przez nią w ogóle ponoszone.

Jednocześnie zauważenia wymaga, że skarżąca kwestionuje wszystkie zebrane w sprawie dowody, jednocześnie nie będąc w stanie podważyć ich spójności. Skarżąca w toku postępowania nie wskazała żadnej okoliczności, która mogłaby podważyć zebrany w sprawie materiał dowodowy. W związku z tym wypada zaznaczyć, że taka bierna postawa jest dla niej finalnie niekorzystna. Sąd w niniejszym składzie podziela bowiem utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej oraz zasady oficjalności, w świetle których to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa co do zasady obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współdziałania w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przepisów nakładających wspomniane wyżej obowiązki nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, iż organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ta ostatnia środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach (por. przykładowo wyrok NSA z dnia 9 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 364/23, dostępny pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uwagi na powyższe rozważania, kwestią poboczną okazały się więc rozważania organu odwoławczego odnośnie miejsca zamieszkania syna skarżącej. Skoro bowiem w celu uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przesłanka wspólnego zamieszkiwania oraz pozostawania na utrzymaniu rodzica muszą zostać spełnione łącznie, spełnienie jednej z nich (wspólne zamieszkiwanie), w przypadku udowodnienia, że dziecko nie pozostaje na utrzymaniu rodzica, wyklucza przyznanie świadczenia wychowawczego. Dla porządku Sąd zaznacza jednak, że rozważania Kolegium dotyczące znaczenia znajdujących się w aktach sprawy postanowień Sądu Rejonowego [...] z dnia 6 listopada 2020 r., sygn. akt III Nsm [...] i z dnia 28 grudnia 2021 r., sygn. akt III Nsm [...], są sprzeczne z opinią prawną wyrażoną przez tut. Sąd w wyroku z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...]. Sąd przesądził bowiem, że kryterium "wspólnego zamieszkiwania" rozumiane być musi jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe. Zatem dla uzyskania świadczenia wychowawczego – poza przypadkiem opieki naprzemiennej – znaczenie ma nie tyle tzw. prawne miejsce zamieszkania dziecka (np. wskazane w wyroku rozwodowym czy postanowieniu w trybie zabezpieczenia), co faktyczne miejsce jego zamieszkiwania. W przypadku sprzeczności ustaleń, z którym z rodziców dziecko mieszka, a ustaleniami postanowienia zabezpieczającego, to miejsce faktycznego pobytu dziecka należy odróżnić od miejsca jego zamieszkania w prawnym znaczeniu tego określenia. Jak już jednak powyżej wskazano, uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.