Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1057/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 6/22 w sprawie ze skargi C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 24 listopada 2021 r. nr SKO.82.1391.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/OI 6/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 24 listopada 2021 r. nr SKO.82.1391.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 24 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: Kolegium), działając na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania C. C. (dalej: Skarżąca), od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt) z dnia 24 sierpnia 2021 r., którą: 1. odmówiono Skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką Z. O. (dalej: matka), za okres od dnia 1 stycznia 2020 r. do 29 listopada 2020 r.; 2. od dnia 30 listopada 2020 r. umorzono, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie ustalenia prawa do ww. świadczenia pielęgnacyjnego, - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji będącą przedmiotem odwołania.

Wnioskiem z 17 stycznia 2020 r. Skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Decyzją z dnia 5 lutego 2020 r., Wójt odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia, stosownie do art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., a nadto, z powodu pobierania przez wnioskodawczynię emerytury - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Na skutek złożonego odwołania, Kolegium decyzją z 14 kwietnia 2020 r. nr: SKO.82.233.2020 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, kontrolując legalność tej decyzji na skutek skargi Skarżącej, wyrokiem z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 394/20 uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

W dniu 30 listopada 2020 r. Skarżąca poinformowała o śmierci matki.

Natomiast wyrokiem z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2917/20 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez Kolegium od ww. wyroku Sądu I instancji.

Po przekazaniu akt sprawy i ponownym jej rozpoznaniu, Wójt decyzją z 24 sierpnia 2021 r. odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przysługiwanie stronie prawa do emerytury oraz świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym za okres od 1 stycznia 2020 r. do 29 listopada 2020 r. Nadto umorzono, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 30 listopada 2020 r., czyli od dnia śmierci matki Skarżącej. W uzasadnieniu decyzji z dnia 24 listopada 2021 r. Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. Wyjaśniono, że nie budzi wątpliwości, iż Skarżąca opiekowała się w odpowiedni sposób niepełnosprawną matką w znacznym stopniu do dnia jej śmierci tj. do 29 listopada 2020 r. Z tego też powodu strona nie mogła podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Jednakże organ odmówił przyznania świadczenia, z uwagi na przysługiwanie stronie prawa do emerytury oraz świadczenia uzupełniającego. Wskazano, że NSA w cytowanym powyżej wyroku, mając na uwadze zasady konstytucyjne, stwierdził, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór można zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53, dalej: "u.e.r.f.u.s."). Oznacza to, że warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania świadczeń z ZUS w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, było dokonanie wyboru przez uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez nią prawa do emerytury i świadczenia uzupełniającego. Zwrócono uwagę, że stosownie do art. 79a k.p.a. Wójt pismem z 22 lipca 2021 r. poinformował Skarżąca o możliwości wyboru pomiędzy przysługującymi jej świadczeniami z ZUS - emeryturą oraz rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym - a świadczeniem pielęgnacyjnym. W tym zakresie strona została pouczona o możliwości wystąpienia do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury oraz prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Jednocześnie strona została zobowiązana do przedłożenia w terminie 30 dni od daty doręczenia pisma dodatkowych dowodów aby wykazać spełnienie warunków do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury oraz zawieszenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Wyjaśniono nadto, że w odpowiedzi na to pismo pełnomocnik strony oświadczył, że Skarżąca oczekuje "spłaty świadczenia pielęgnacyjnego" pomniejszonego o pobieraną emeryturę za okres od stycznia 2020 r. do dnia śmierci niepełnosprawnej, czyli 29 listopada 2020 r. Kolegium uznało zatem, że strona właściwie poinformowana o tym, iż warunkiem niezbędnym do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest zawieszenie przysługującego jej prawa do emerytury i świadczenia uzupełniającego nie skorzystała z tej możliwości i dlatego prawidłowo odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie (dalej: Sąd I instancji) wniosła Skarżąca.

Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/OI 6/22 – Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") oddalił wniesioną skargę

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.ś.r., jak też okoliczność, że w przedmiotowej sprawie wyrażona została ocena prawna (art. 153 p.p.s.a.), co do zgłoszonego przez Skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego - wyrok z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 394/20 oraz wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2917/20.

Dalej Sąd I instancji wskazał, że sam fakt pobierania emerytury przez Skarżącą nie powinien skutkować w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Aby jednak Skarżąca mogła otrzymać wyższe świadczenie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego winna zrezygnować z pobierania emerytury, które to uprawnienie może zrealizować w oparciu o art. 134 u.e.r.f.u.s. Zatem mimo, że emerytura jest prawem niezbywalnym, to uznać pozostaje, że zawieszenie tego prawa w oparciu o art. 134 u.e.r.f.u.s. eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Skoro tak, to prawidłowo orzekające w tej sprawie organy po zwrocie akt z NSA poinformowały Skarżącą, stosownie do treści art. 79a k.p.a., o możliwości dokonania wyboru jednego ze świadczeń, tj. świadczenia ZUS (emerytury oraz rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego) lub świadczenia pielęgnacyjnego. Pouczono stronę o możliwości wystąpienia do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury wraz z rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym, jednak Skarżąca nie skorzystała z tego uprawnienia. W odpowiedzi na przedstawioną jej informację zażądała natomiast "spłaty świadczenia pielęgnacyjnego" w postaci różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a otrzymaną emeryturą za okres od stycznia 2020 r. do dnia śmierci matki. W sprawie tej bowiem matka Skarżącej, nad którą sprawowała opiekę, zmarła w 29 listopada 2020 r., a zatem po wydaniu nieprawomocnego wyroku przez Sąd I instancji. Jednakże stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Skoro zatem wniosek Skarżącej złożony 17 stycznia 2020 r. nie zawierał wszystkich istotnych dla sprawy dokumentów, brak było bowiem dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia prawa do emerytury, w oparciu o art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s., co skutkować miało wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu jej wypłaty, to brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej od dnia złożenia tego wniosku. Dopiero przedstawienie organowi I instancji decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty emerytury, stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. umożliwiłoby przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie zostało wyrażone w wyroku NSA z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2917/20, gdzie wskazano, że "zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami - zatem w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury - od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury". Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z przekazanych akt tej sprawy Skarżąca nie przedstawiła takiego dokumentu potwierdzającego wstrzymanie jej wypłaty emerytury, zatem prawidłowo orzekające organy stwierdziły brak możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na okres od 1 stycznia 2020 r. do dnia śmierci matki, tj. 29 listopada 2020 r.

Ponadto, zdaniem Sądu I instancji, prawidłowo Kolegium w sprawie uznał, że w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który uprawniałby organ do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości takiej różnicy pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a kwotą wypłaconej emerytury. W świetle obecnie dominującej linii orzeczniczej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 oraz z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1265/19, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA") przyjęto rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy podstawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.

Reasumując, Sąd I instancji wskazał, że Skarżącej umożliwiono dokonanie wyboru, o którym mowa powyżej, bowiem organ w wykonaniu zaleceń wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2021 r. sygn. I OSK 2917/20 poinformował o możliwości wyboru świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem emerytalnym. Skarżąca nie złożyła dokumentu potwierdzającego wstrzymanie jej wypłaty emerytury za okres od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zatem prawidłowo stwierdzono zaistnienie przesłanki z art, 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W tych okolicznościach zdaniem Sądu I instancji orzeczenie przez organy o odmowie świadczenia pielęgnacyjnego uznać należało za prawidłowe.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

- art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie przez Sąd, iż zawarta w wyrokach WSA z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 394/20 i NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2917/20 ocena prawna co do zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprowadza się uznania konieczności odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli wnioskodawca nie dokona wyboru pomiędzy przysługującymi mu świadczeniami z ZUS a świadczeniem pielęgnacyjnym, nawet wówczas, gdy wyboru takiego nie może dokonać, z uwagi na śmierć osoby poddanej opiece po złożeniu wniosku. Stanowi to pomięcie w zaskarżonym wyroku, istotnej części składowej oceny prawnej zawartej w ww. wyrokach sądowych, iż "nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne". Opiekun, który w momencie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne nie był świadomy, iż należy zawiesić świadczenie emerytalne, ponieważ taka treść normy wynikła z późniejszego orzecznictwa, a podopieczny zmarł jest potraktowany w sposób nierówny z opiekunem, który mając świadomość treści orzecznictwa złożył wniosek o świadczenie pielęgnacyjna z jednoczesnym wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury.

- art 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. w związku z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. zasadami ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, ochrony praw słusznie nabytych, demokratycznego państwa prawnego oraz wyrażonymi w art. 32 Konstytucji zasady równości wobec prawa i zakazem dyskryminacji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że w przypadku gdy po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne doszło do śmierci osoby znajdującej się pod opieką, jedyną możliwością uzyskania świadczenia rodzinnego (wyrównania między świadczeniem rodzinnym a emeryturą) za okres objęty opieką jest przedłożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, mimo iż osoba nad którą opieka był sprawowania nie żyje, a obowiązek ten jest nakładany retroaktywnie

- art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm., dalej: "p.u.s.a.") w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę sytuacji skarżącej, gdy po śmierci matki znajdującej się pod opieką skarżącej, składanie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury stało się bezprzedmiotowe.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne niż podniesione w skardze kasacyjnej naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone.

Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną (środek odwoławczy) stwierdzić należy, iż nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. zawarty w petitum skargi kasacyjnej został wadliwie skonstruowany. Przepis ten dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne. Skarżąca kasacyjnie nie wskazała konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w jej ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzowała zarzutu, nie przytoczyła właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwiła ustalenie granic zaskarżenia. Skoro zatem art. 77 k.p.a. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to Skarżąca kasacyjnie musi wskazać chociażby konkretny paragraf, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszony przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, źródło CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może, we własnym zakresie korygować, konkretyzować czy też uściślać zarzutów skargi kasacyjnej. Natomiast to autor skargi kasacyjnej winien przywołać podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie wskazać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jego zdaniem naruszył Sąd I instancji. Stanowi to jego powinność, gdyż jest on profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1151/21, źródło CBOSA).

Za nieuzasadniony należy bowiem uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 153 p.p.s.a.

Przywołany przepis prawa - który ma charakter bezwzględnie obowiązujący - stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Z powyższego wynika, że ocena prawna wyrażona w wyroku sądu administracyjnego wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie, albowiem ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania tą oceną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 16 maja 2007 r., sygn. akt IFSK 857/06; 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, źródło CBOSA). Związanie sądu administracyjnego oceną prawną w warunkach określonych przepisem art. 153 p.p.s.a. oznacza więc, że nie może on ponownie orzekając w tej samej sprawie, formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem prawnym, lecz jest zobowiązany pogląd ten uwzględnić w pełnym zakresie. W tym - co oczywiste - w zakresie odnoszącym się do zgodności z nim ponownie zaskarżonego działania organu administracji, albowiem w równym i takim samym stopniu - jeżeli nie przede wszystkim - adresatem ocen prawnych oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w uzasadnieniu pierwotnie wydanego prawomocnego wyroku, jest również organ.

Co przy tym nie mniej istotne, związanie oceną prawną traci moc wiążącą w przypadku zmiany stanu prawnego powodującej zdezaktualizowanie się (pierwotnie) wyrażonego poglądu prawnego - co może nastąpić również w związku z tzw. derogacją trybunalską - a ponadto, podjęcia w innej sprawie, w trybie art. 269 p.p.s.a., uchwały zawierającej odmienną wykładnię prawa niż wynikająca z wydanego wyroku (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2008 r., sygn. akt I FPS 1/08, źródło CBOSA), jak również w przypadku zmiany istotnych okoliczności faktycznych zaistniałych po wydaniu orzeczenia sądowego.

Jeżeli przy tym - co również należy podkreślić - ocena prawna, o której mowa w art. 153 p.p.s.a., może dotyczyć wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, jak i stanu faktycznego sprawy, to z perspektywy przedstawionych uwag, zarzut naruszenia wymienionego przepisu prawa należy uznać za nieusprawiedliwiony. Zwłaszcza, gdy w tej mierze odwołać się do ocen prawnych oraz stanowiących ich konsekwencję wskazań co do dalszego postępowania, które zostały zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 394/20 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2917/20.

Wskazano tam, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Mimo więc, że emerytura jest prawem niezbywalnym, to uznać należy, że zawieszenie tego prawa, w oparciu o art. 134 u.e.r.f.u.s. eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Idąc dalej zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zatem rozstrzygając sprawę ponownie, organ na podstawie art. 153 p.p.s.a. miał zastosować się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniach powyższych wyroków. W szczególności miał wziąć pod uwagę prawidłową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i poinformować Skarżącą o możliwości wyboru świadczenia oraz wezwać do złożenia stosownych dokumentów, umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego, z odpowiednim pouczeniem.

Realizując wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniach sądów administracyjnych organ pierwszej instancji pismem z 22 lipca 2021 r. poinformował Skarżącą o możliwości wyboru pomiędzy przysługującymi jej świadczeniami z ZUS - emeryturą oraz rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym - a świadczeniem pielęgnacyjnym. W tym zakresie strona Skarżąca kasacyjnie została pouczona o możliwości wystąpienia do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury oraz prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Jednocześnie strona została zobowiązana do przedłożenia w terminie 30 dni od daty doręczenia pisma dodatkowych dowodów aby wykazać spełnienie warunków do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury oraz zawieszenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Mając powyższe na względzie nie doszło do naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a.

Sąd I instancji nie naruszył art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. Do naruszenia tych przepisów może dojść, gdyby Sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Gdyby nawet sąd naruszył przy rozstrzygnięciu sprawy prawo materialne czy procesowe to nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z art. 1 p.u.s.a. zakresowi kontroli działalności administracji publicznej.

Organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, materiał dowodowy sprawy został zebrany i rozpatrzony zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Normy swobodnej oceny dowodów zaś wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. W skardze kasacyjnej nie wykazano, by Sąd I instancji nie uwzględnił wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów lub też by uchybił zasadom logicznego rozumowania lub zasadom doświadczenia życiowego.

Nie doszło także do naruszenia art 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. w związku z przywołanymi normami konstytucyjnymi. Przepisy Konstytucji RP są przepisami o charakterze wyjątkowo ogólnym i stanowią wzorzec dla oceny wszystkich aktów prawnych obowiązujących w Polsce. Wśród przepisów tych wyróżniają się zwłaszcza przepisy, mające rangę zasad konstytucyjnych. Jedną z tych zasad jest zasada nadrzędności Konstytucji RP, która wyraża się w tym, iż organy państwa są obowiązane do uszczegółowiania przepisów konstytucyjnych w aktach niższego rzędu oraz, że akty te nie będą sprzeczne z Konstytucją. Z tych powodów niezasadne było także odwoływanie się w zarzutach kasacyjnych do regulacji konstytucyjnych, zawartych w art. 2 oraz w art. 32 Konstytucji RP.

Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r., która prowadzi do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę, w przypadku gdy ma ona ustalone prawo do emerytury. Owo ograniczenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowane jako wiążące się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Zatem osoba uprawniona powinna mieć możliwość wyboru jednego ze świadczeń tj. pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Stanowisko takie zostało wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20 (źródło CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela przedstawioną w nich argumentację i przyjmuje za własną.

Zarówno w u.ś.r., jak i u.e.r.f.u.s. ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Co prawda emerytura jest prawem niezbywalnym, to uznać należy, że jedynie zawieszenie tego prawa, w oparciu o art. 134 u.e.r.f.u.s. eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury.

Podsumowując, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i oddalił skargę.

Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.