Postanowienie NSA, sygn. akt II GW 61/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Ruch drogowy
Przejęcie mienia
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2 pkt 4, art. 4, art. 15 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 130a ust. 1-2, ust. 10 i ust. 10b
journal: Dz.U. 2023 poz 1047
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 269 poz 1 art. 153 ust. 1, art. 154
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 31 maja 2024 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta K. a Naczelnikiem M. Urzędu Celno-Skarbowego w K. w przedmiocie zwrotu kosztów za usunięcie, przechowywanie i przemieszczanie na parking strzeżony pojazdów oraz przejęcia przedmiotów znajdujących się w pojeździe postanawia: wskazać Prezydenta Miasta K. jako organ właściwy w sprawie


UZASADNIENIE

I.

Pismem z 31 maja 2024 r. Prezydent Miasta Krakowa wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, zaistniałego pomiędzy nim a Naczelnikiem Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie i wskazanie tego ostatniego jako organu właściwego w przedmiocie zwrotu kosztów za usunięcie, przechowywanie i przemieszczanie na parking strzeżony pojazdu oraz przejęcia przedmiotów znajdujących się w pojeździe.

Jak wyjaśniono w uzasadnieniu wniosku, 7 stycznia 2019 r. z ulicy [...] w Krakowie na polecenie Straży Miejskiej Miasta Krakowa odholowany został pojazd o numerze rejestracyjnym [...]. Pojazd ten był zarejestrowany w Wielkiej Brytanii.

Wnioskiem z dnia 13 czerwca 2019 r. Prezydent Miasta Krakowa wystąpił do Sądu Rejonowego dla Krakowa Podgórza z wnioskiem o przepadek pojazdu na rzecz Miasta Kraków.

Postanowieniem z 5 sierpnia 2019 r. sygn. akt. [...] wniosek oddalono ponieważ organ nie wykonał wszystkich czynności mających na celu ustalenie właściciela pojazdu, w tym nie zwrócił się do podmiotu zasugerowanego przez ambasadę - Driver and Vehicle Licensing Agency. Organ podjął więc ww. działania i zwrócił się do Driver and Vehicle Licensing Agency (dalej jako Agencja) o dane osobowe właściciela pojazdu. W efekcie tego otrzymano informację, że Agencja może udzielić informacji jedynie w przypadkach, które dotyczą przestępstw lub jest prowadzone postępowanie w sprawie czynu zabronionego w celu nałożenia kary. Następnie Prezydent Miasta Krakowa ponownie podjął próbę uzyskania postanowienia o przepadku na rzecz Gminy - o co wystąpił wnioskiem z 25 lutego 2021 r. Sąd Rejonowy ponownie oddalił to żądanie tym razem z uwagi na fakt, że stosownie do art. 130a pkt 10b ustawy prawo o ruchu drogowym, jeżeli pojazd usunięty w przypadku określonym w ust. 1 lub 2 nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich UE, przekazuje się go właściwemu miejscowo naczelnikowi urzędu celno-skarbowego w celu uregulowania jego sytuacji zgodnie z przepisami prawa celnego. Organ celno-skarbowy w korespondencji elektronicznej z 13 grudnia 2021 r. wskazał, że nie podziela stanowiska sądu. Niemniej, 28 lutego 2024 r. działający w imieniu organu wnioskującego Zarząd Dróg Miasta Krakowa przekazał dokumentację sprawy do dalszego procedowania Naczelnikowi Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie.

Pismem z 7 marca 2024 r. Naczelnik Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie odmówił przyjęcia sprawy i wskazał, że w chwili rejestracji pojazdu Wielka Brytania była członkiem Unii Europejskiej a zatem nie zachodzą przesłanki o których mowa w ustawie prawo o ruchu drogowym. Z tego względu organ uznałby się za właściwy, ale jedynie w przypadku kiedy pojazd byłby sprowadzony z kraju trzeciego po dniu 2 stycznia 2022 r.

Zdaniem wnioskującego organu, w myśl art. 130a ust. 10b ustawy prawo o ruchu drogowym, nie ma znaczenia data rejestracji pojazdu lecz fakt jego zarejestrowania poza Unią Europejską.

II.

W odpowiedzi na wniosek, Naczelnik Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie wskazał, że samochód był zarejestrowany w Wielkiej Brytanii i przywieziony do Polski w roku 2019 lub w okresie wcześniejszym czyli w okresie kiedy Wielka Brytania była jeszcze członkiem Unii Europejskiej. Tym samym nabył on po przywiezieniu do Polski status towaru unijnego na zasadzie wewnątrzwspólnotowego nabycia.

Z powyższych względów nie można do przedmiotowego pojazdu zastosować procedury celnej, która byłaby zasadna tylko wtedy jeżeli pojazd ten byłby przewieziony z kraju trzeciego (np. z Wielkiej Brytanii ale po 1 stycznia 2021 r.).

Zgodnie z Unijnym Kodeksem Celnym (Dz.Urz. UE L 269 z 10.10.2013 r. ze zm.) procedura celna może zostać zastosowana jedynie do towarów mających nieunijny status. Zgodnie z art. 153 ust. 1 tego kodeksu "Domniemywa się, że wszystkie towary znajdujące się na obszarze celnym Unii posiadają unijny status celny, chyba że zostanie stwierdzone, że nie są towarami unijnymi", natomiast zgodnie z art. 154 utrata unijnego statusu celnego towarów, może nastąpić w wypadku gdy:

a) zostaną wyprowadzone poza obszar celny Unii, o ile nie mają zastosowania zasady dotyczące tranzytu wewnętrznego;

b) zostały objęte procedurą tranzytu zewnętrznego, składowania lub uszlachetniania czynnego, o ile zezwalają na to przepisy prawa celnego;

c) zostały objęte procedurą końcowego przeznaczenia, a następnie stały się przedmiotem zrzeczenia na rzecz skarbu państwa lub zostały zniszczone i pozostały po nich odpady;

d) zgłoszenie o dopuszczenie do obrotu zostaje unieważnione po zwolnieniu towarów.

Żaden z powyższych przypadków nie zachodzi w tej sprawie. Przedmiotowy pojazd pojawił się w Polsce w roku 2019 lub wcześniej i jako zarejestrowany w Wielkiej Brytanii, będącej w tamtym czasie członkiem Unii Europejskiej posiadał status towaru unijnego i podlegał przepisom o wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów, oczywiście jak można zauważyć nie zostały dopełnione procedury administracyjne w tym względzie, gdyż pojazd powinien był zostać zarejestrowany na polskich numerach rejestracyjnych, jednakże niedopełnienie tych administracyjnych obowiązków nie odbiera mu statusu towaru unijnego.

Zgodnie z art. 130a ust. 1, 2, 5c, 5f, 6 oraz 10 ustawy z 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym, to na staroście ciąży obowiązek realizacji zadań w zakresie usuwania pozostawionych pojazdów w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu (art. 130a ust. 1) oraz wszelkich innych obowiązków dotyczących tego zagadnienia, np. powadzenie parkingu, występowania do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu itp., co ustawodawca w sposób jednoznaczny uregulował. Faktu tego nie zmienia w żaden sposób cytowany we wniosku art. 130a ust. 10b PRD, ponieważ ww. przepis stanowi jedynie o pewnej czynności, która ma wykonać naczelnik urzędu celno-skarbowego (w tym wypadku zastosowanie procedury celnej do towarów o statusie nieunijnym), która umożliwi podjęcie dalszych czynności przez starostę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

III.

Zgodnie z art. 4 p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. wynika natomiast, że sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

Zgodnie z art. 130a ust. 1 pkt 1 PRD, pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela, w przypadku pozostawienia go w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu.

W myśl art. 130a ust. 10 PRD, starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Stosownie do art. 130a ust. 10a PRD starosta występuje z wnioskiem, o którym mowa w ust. 10, nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia.

W myśl zaś art. 130a ust. 10h PRD koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta.

Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że usuwanie pojazdów oraz prowadzenie parkingu strzeżonego dla pojazdów usuniętych w przypadkach, o których mowa w art. 130a ust. 1 lub 2, należy do zadań własnych powiatu. Co do zasady więc właściwy w sprawach dotyczących odholowanych pojazdów jest starosta.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że 7 stycznia 2019 r. odholowano na parking strzeżony pojazd na brytyjskich numerach rejestracyjnych, w związku z czym powstały koszty z tą czynnością związane jak i z faktem jego przechowywania.

W myśl powołanego we wniosku art. 130a ust. 10b PRD, jeżeli pojazd usunięty w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2 nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej, przekazuje się go właściwemu miejscowo naczelnikowi urzędu celno-skarbowego w celu uregulowania jego sytuacji zgodnie z przepisami prawa celnego. Wykładnia językowa i celowościowa wskazanego przepisu musi prowadzić i prowadzi do wniosku, że w przypadku, gdy usunięty z drogi pojazd nie jest zarejestrowany w żadnym z państw Unii Europejskiej, właściwym do uregulowania jego sytuacji, z punktu widzenia przepisów prawa celnego, jest organ celno-skarbowy. Bez znaczenia jest natomiast okoliczność, co słusznie podkreśla pozostający w sporze Naczelnik UC-S, że samochód, który legalnie wjechał do Polski w 2019 roku (lub wcześniej), w chwili obecnej jest zarejestrowany w kraju, który nie należy już do Unii Europejskiej (Wielka Brytania opuściła Wspólnotę). Istotny bowiem jest fakt, że Wielka Brytania pozostawała w Unii Europejskiej do dnia 31 stycznia 2020 r. zaś okres przejściowy, określony w umowie o wystąpieniu Wielkiej Brytanii z UE, trwał do końca 2020 r., zatem dopiero z dniem 1 stycznia 2021 r. ostatecznie zerwane zostały więzy Wielkiej Brytanii z Unią Europejską. To zatem stany zaistniałe po tej dacie mogą być kwalifikowane jako mieszczące się w ramach art. 130a ust. 10b PRD.

W niniejszej sprawie, w chwili usunięcia z drogi, pojazd był zarejestrowany w państwie członkowskim Unii Europejskiej i znajdował się na terenie Polski legalnie. Zaistniała sytuacja, wobec braku wyraźnych przepisów modyfikujących status pojazdu w związku z opuszczeniem UE przez Wielką Brytanię, nie uzasadnia zatem zastosowania art. 130a ust. 10b PRD, który stanowi wyjątek od generalnej zasady właściwości starosty i przewiduje właściwość naczelnika urzędu celno-skarbowego "do załatwienia sprawy pojazdu" z punktu widzenia jego statusu celnego.

W dniu usunięcia pojazdu z drogi, tj. 7 stycznia 2019 r. był on zarejestrowany w jednym z krajów członkowskich Unii Europejskiej, tj. w Wielkiej Brytanii i posiadał status towaru wspólnotowego, zaś od dnia jego usunięcia z drogi nie wystąpiła żadna przesłanka, która powodowałaby zmianę statusu towaru jako unijnego.

W konsekwencji przepis art. 130a ust. 10b PRD, na który powołuje się wnioskodawca, nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie, bowiem istotne jest, że w chwili usunięcia z drogi sporny pojazd był zarejestrowany w państwie członkowskim Unii Europejskiej.

Niezależnie od powyższego należy dodatkowo wytknąć wnioskodawcy dwie kwestie.

Po pierwsze, ogromną zwłokę jakiej dopuszcza się w sprawie związanej z załatwieniem formalności względem odholowanego pojazdu, gdyż postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza z 15 marca 2021 r. sygn. akt [...] uprawomocniło się w dniu 10 kwietnia 2021 r., zatem przez trzy lata organ ten nie podejmował jakichkolwiek działań w sprawie uregulowania sytuacji prawnej odholowanego pojazdu.

Po drugie, Prezydent Miasta Krakowa w ogóle nie zakwestionował w przewidzianym do tego czasie i trybie, postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza z 15 marca 2021 r. sygn. akt [...] i nie poddał go ocenie sądu wyższej instancji.

Działanie takie powoduje naruszenie zasady szybkości postępowania i w istocie generuje zbędne koszty, których można było częściowo uniknąć.

IV.

Odnosząc się natomiast do drugiego zakresu żądania, a więc uregulowania kwestii związanych z przedmiotami znajdującymi się w pojeździe, wyjaśnić należy, że także i tu właściwy jest Prezydent Miasta Krakowa, działający jako starosta, bowiem rzeczy te należy taktować jako znalezione.

W pierwszym rzędzie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca jednakże uwagę, na każdorazową potrzebę szczegółowego ustalenia przez organ, czy w pojeździe w rzeczywistości znajdują się rzeczy podlegające przejęciu, bowiem takimi nie będą elementy stanowiące wyposażenie bądź akcesoria dodatkowe pojazdu typu apteczka, gaśnica, lewarek, klucze do zmiany kół, itp. bowiem dzielą one los pojazdu.

Ponadto przypomnieć trzeba, że spór kompetencyjny może powstać na tle spraw, które podlegają załatwieniu w trybie administracyjnym np. poprzez wydanie decyzji. Niewątpliwie więc może on również powstać i zostać rozstrzygnięty także w tych sprawach, w których dochodzi do sporu pomiędzy organami w kwestii właściwości lub kompetencji dotyczących aktów lub czynności, z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Skoro bowiem podlegają one kontroli sądów administracyjnych, a w systemie prawa brak jest uniwersalnych rozwiązań dotyczących rozwiązywania takich sporów, to przyjąć należy, że art. 4 p.p.s.a. w związku z art. 15 pkt 4 p.p.s.a. stanowi podstawę do rozstrzygania o nich przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W kwestii rzeczy ewentualnie znalezionych w pojeździe, należy wrócić uwagę na ustawę z 20 lutego 2015 r. o rzeczach znalezionych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 501 ze zm.). Normy zawarte w tych przepisach mają charakter administracyjnoprawny i konstruują prawo do żądania od właściwego organu odebrania rzeczy znalezionej, a prawo to wynika wprost z art. 12 ust. 1 i 2. Rzeczona czynność organu podlega kognicji sądu na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i tym samym na jej niedokonanie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Organem właściwym w sprawie rzeczy znajdujących się w spornym pojeździe jest więc starosta właściwy ze względu na miejsce znalezienia rzeczy (pojazdu), a więc Prezydent Miasta Krakowa. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 ustawy o rzeczach znalezionych kto znalazł rzecz i nie zna osoby uprawnionej do jej odbioru lub nie zna jej miejsca pobytu, niezwłocznie zawiadamia o znalezieniu rzeczy starostę właściwego ze względu na miejsce zamieszkania znalazcy lub miejsce znalezienia rzeczy (właściwy starosta). Przepisy przedmiotowej ustawy stosuje się odpowiednio też do rzeczy porzuconych bez zamiaru wyzbycia się własności (art. 2). Z kolei art. 12 ust. 1 ustawy stanowi, że prowadzenie postępowania w sprawach odbierania zawiadomień o znalezieniu rzeczy, przyjmowania i przechowania rzeczy znalezionych oraz poszukiwania osób uprawnionych do ich odbioru należy do zadań właściwego starosty, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast ust. 2 tego przepisu stanowi, że zadanie, o którym mowa w ust. 1, stanowi zadanie własne powiatu. W przypadku, gdy rzecz znaleziona nie zostanie odebrana przez osobę uprawnioną do jej odbioru, w terminie określonym w art. 187 Kodeksu cywilnego, właściwy starosta zawiadamia o tym znalazcę oraz wzywa go do odbioru rzeczy w terminie, nie krótszym niż 2 tygodnie, z pouczeniem, że w przypadku nieodebrania rzeczy w tym terminie jej właścicielem stanie się powiat.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.