Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 966/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50 ust.1,5, art. 107 ust.4a, art. 6 pkt 9, art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2023 r., znak: [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 21 września 2023 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 2, art. 3 ust. 1-4, art. 50 ust. 2, 4 i 7, art. 102 ust. 1 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej: u.p.s.) po rozpoznaniu odwołania Z. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 3 sierpnia 2023 r., znak: [...] odmawiającą Z. W. przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi.

Powołując się na treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4 oraz art. 50 ust. 2 i ust. 4 u.p.s., Kolegium wskazało, że usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni i zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym.

Kolegium stwierdziło, że Z. W. jest osobą przewlekle chorą, legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym (okresowe do 2027 r.), jednak z informacji wpływających ze środowiska, od pracowników Urzędu Gminy w [...], a także pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wynika, że nie ma on poważniejszych problemów z poruszaniem się, komunikowaniem i codziennym funkcjonowaniem. Wnioskodawca systematycznie widywany jest w środowisku, robiąc z żoną zakupy (nosi siatki), jeżdżąc do lekarza, a także załatwiając w urzędzie sprawy swoje i żony. Za środki lokomocji służą mu rower i samochód, którym kieruje. Według Kolegium nie można również zwolnić syna wnioskodawcy z obowiązku pomocy ojcu z uwagi na odległe miejsce zamieszkania. Nie jest wymagana pomoc bezpośrednia na miejscu, istnieje jednak możliwość wykonania cięższych prac, czy zrobienia większych zakupów podczas odwiedzin u rodziców.

Kolegium podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji, że przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych następuje po przedłożeniu zaświadczenia lekarskiego o potrzebie wykonania usług i ustalenia zakresu czynności i że to w interesie wnioskodawcy leży dostarczenie zaświadczenia lekarskiego, gdyż od prawidłowych i jak najpełniejszych ustaleń zależy nie tylko, czy pomoc zostanie przyznana, ale także, jaki będzie zakres tej pomocy. Tego obowiązku Z. W. nie dopełnił. Także podjęte przez organ czynności w celu aktualizacji wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy okazały się nieskuteczne, gdyż wnioskodawca w dniu 20 lipca 2023 r. nie wpuścił pracowników socjalnych do domu, nawet w obecności funkcjonariuszy Policji.

Kolegium zwróciło uwagę, że przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, w tym przesłanki jego aktualizacji, znajdują unormowanie w art. 107 u.p.s. W okolicznościach sprawy, przy biernej postawie Z. W., organ zmuszony był oprzeć swoje rozstrzygnięcie o wniosek, notatkę służbową (kopia), pisma wnioskodawcy złożone w toku sprawy, a także wiedzę posiadaną z urzędu.

W skardze na decyzję Kolegium Z. W. zarzucił "rażące naruszenie prawa zagrażające życiu", "art. 107 ust. 4 UPS", "art. 107 ust. 3a, 3b UPS", "art. 50 ust. 5 UPS", "art. 150 ust. 1 UPS". Skarżący zakwestionował legalność wezwania go do przedłożenia zaświadczeń lekarskich.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Przedmiotem sporu jest odmowa przyznania skarżącemu specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi.

Stosownie do art. 50 ust. 1 u.p.s., pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4).

Skarżący nie spełnia przesłanek do otrzymania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi na podstawie art. 50 ust. 1 u.p.s., choćby z uwagi na to, że nie jest osobą samotną. Osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych (art. 6 pkt 9 u.p.s.). Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ale pozostaje w związku małżeńskim z T. W., z którą na mocy wyroku Sądu Okręgowego w L. z 6 lutego 2004 r. jest w separacji. Bezspornie separacja pomiędzy skarżącym i jego żoną nie powoduje ustania ich małżeństwa.

W związku z powyższym należało rozważyć wniosek skarżącego o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych w oparciu o art. 50 ust. 2 u.p.s., co też organy uczyniły.

Sąd w pełni podziela ocenę organów, że skarżący nie spełnia przesłanek otrzymania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s. Regulacja ta oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego. W takim przypadku kontrola Sądu sprowadza się do ustalenia, czy organ nie przekroczył granic uznania. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza – co do zasady – załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W szczególności organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Obowiązki te ciążą również na organie drugiej instancji, który może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi pierwszej instancji (art. 136 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić organom administracji przekroczenia granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji – naruszenia prawa. Wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcia zostały należycie uzasadnione.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że we wniosku, który wpłynął do organu I instancji 12 czerwca 2023 r., skarżący wniósł między innymi o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych – "3 różne formy - 10 godzin miesięcznie każda".

Z akt tych wynika również, że Kierownik OPS pismem z 29 czerwca 2023 r. znak: [...], w celu ustalenia aktualnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej, dochodowej i mieszkaniowej zwrócił się do skarżącego o złożenie wymaganych informacji, w tym złożenie zaświadczeń lekarskich. Organ po bezskutecznym upływie terminu na wypełnienie wskazanego wezwania skierował do wnioskodawcy kolejne wezwanie z 4 lipca 2023 r.

Skarżący nie przedłożył jednak żadnego dokumentu obrazującego jego aktualną sytuację materialną i zdrowotną, w tym zaświadczeń lekarskich.

Mając na względzie brak wyrażenia woli współpracy skarżącego z organami administracji w celu przyznania świadczenia, nie sposób zarzucić organom naruszenie zasad postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Organy, w tej sytuacji, bazowały na dokumentach i informacjach pozyskanych we wcześniejszych postępowaniach prowadzonych w sprawach skarżącego i w oparciu o te dane wydały rozstrzygnięcie.

Nieprzedłożone przez skarżącego na wezwanie organu zaświadczenie lekarskie jest kluczowym elementem stanu faktycznego w sprawie z wniosku o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych, w tym dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Pozwala ono bowiem ocenić, w jakim wymiarze należy przyznać usługi opiekuńcze. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Zadaniem organu jest zatem precyzyjne ustalenie, czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług, miejsca i okresu ich świadczenia, a następnie znalezienie podmiotu, który na zlecenie organu będzie te usługi realizował. Organy orzekające w sprawach z zakresu pomocy społecznej nie posiadają medycznej wiedzy specjalistycznej uprawniającej do oceny stanu zdrowia wnioskodawcy w kontekście warunków, jakie mają być określone, zgodnie z art. 50 ust. 5 u.p.s. w decyzji o przyznaniu specjalistycznych usług opiekuńczych. Wobec tego, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – ze swej istoty – w sposób bardzo ogólny wskazuje tylko na potrzebę zastosowania wsparcia dla osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności w postaci usług opiekuńczych bądź specjalistycznych usług opiekuńczych, konieczne jest przedstawienie przez stronę, która ubiega się o przyznanie tego świadczenia, dokumentacji medycznej pozwalającej na określenie zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych, okresu, na jaki winny być przyznane i w jakim miejscu należy je świadczyć.

Poza sporem jest, że skarżący nie złożył do akt sprawy takiego zaświadczenia lekarskiego, twierdząc, że to organ samodzielnie, bez jakiejkolwiek dodatkowej dokumentacji medycznej (poza orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności) ma obowiązek określić zakres, okres i miejsce świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, co wynika z art. 50 ust. 5 u.p.s.

Osoba zainteresowana uzyskaniem specjalistycznych usług opiekuńczych ma obowiązek współdziałania z organem pomocy społecznej w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych obrazujących jej sytuację życiową. Tymczasem skarżący odmawia kontaktów z organami pomocy społecznej, przyjmuje roszczeniową postawę, twierdząc, że to jego oczekiwania są decydujące w kwestii przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych oraz ich wymiaru. Taka postawa wnioskodawcy może w konsekwencji skutkować odmową przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, z uwagi na zachowanie skarżącego, można uznać, że nie jest on zainteresowany korzystaniem z pomocy w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych, świadczonych w miejscu zamieszkania, czego dowodzą zgłaszane przez niego żądania oraz brak woli współpracy i porozumienia z OPS w [...]. Sądowi z urzędu bowiem jest wiadome, co wynika z akt administracyjnych sprawy o sygn. akt II SA/Lu 498/23, że skarżącemu, decyzją z 3 lutego 2022 r., znak: [...] zostały przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze na okres od 14 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., z których skarżący z własnej woli nie korzystał. Z tych akt wynika również, że decyzją z 12 września 2022 r., znak: [...] organ I instancji przyznał skarżącemu odpłatne częściowo usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w wymiarze 5 dni w tygodniu, z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych, w ilości 8 godzin dziennie, od 26 września 2022 r., do 31 grudnia 2022 r. Skarżący nie chciał korzystać z przyznanych usług opiekuńczych i nie wpuszczał do mieszkania wyznaczonych opiekunek, nie przedstawiając przy tym racjonalnych powodów odmowy przyjęcia udzielonej pomocy, co również wiadome jest Sądowi z urzędu.

Bezspornie skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Symbole przyczyn niepełnosprawności określono jako: 02-P, 09-M, 07-S (orzeczenie PZSON z 14 marca 2023 r., znak: [...], mocą którego skarżący został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności okresowo do 30 września 2027 r.). Niepełnosprawność skarżącego istnieje od 48. roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 sierpnia 2021 r.

Wprawdzie w uzasadnieniach decyzji organy obu instancji powołały się na orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 15 września 2022 r., nie zaś na orzeczenie z 14 marca 2023 r., jednak, w ocenie Sądu, nie ma to żadnego wpływu na wynik sprawy. Orzeczenie z 14 marca 2023 r. widnieje w aktach administracyjnych niniejszej sprawy (k. 60). Z uwagi jednak na ogólną treść zawartych w nim wskazań co do potrzeby (zalecenia) udzielenia skarżącemu wsparcia w formie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych, tak czy inaczej konieczne było wezwanie strony do przedłożenia zaświadczenia lekarskiego zawierającego informacje umożliwiające organom prawidłowe, to jest zgodne z zaleceniami lekarskimi, ustalenie zakresu i okresu świadczenia, tak jak tego wymaga art. 50 ust. 5 u.p.s. Tego zaświadczenia skarżący jednak na wezwania organu nie przedstawił.

Niezasadne są podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 107 ust. 3a oraz ust. 4 u.p.s. W myśl pierwszego z nich przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz świadczeniu pracy socjalnej w środowisku może uczestniczyć drugi pracownik socjalny. Rodzinny wywiad środowiskowy oraz świadczenie pracy socjalnej w środowisku może się odbywać w asyście funkcjonariusza Policji. Dodatkowo, stosownie do treści art. 107 ust. 3b u.p.s., kierownik ośrodka pomocy społecznej oraz dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, na wniosek pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej albo centrum usług społecznych lub z własnej inicjatywy, może wystąpić z wnioskiem do właściwego miejscowo komendanta Policji o asystę w trakcie przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego lub świadczenia pracy socjalnej w środowisku. Właściwy miejscowo komendant Policji jest obowiązany do zapewnienia pracownikowi socjalnemu asysty Policji przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego lub świadczeniu pracy socjalnej w środowisku.

Z kolei stosownie do treści art. 107 ust. 4 u.p.s. w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także, gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy.

Sąd nie dopatrzył się, aby którakolwiek z dyspozycji wyżej cytowanych przepisów została naruszona, również sam skarżący nie wskazał, na czym miałyby owe naruszenia polegać. Organ pierwszej instancji podjął w dniu 20 lipca 2023 r. czynności w celu aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego, ale okazały się nieskuteczne, gdyż skarżący nie wpuścił pracowników socjalnych do domu, nawet w obecności funkcjonariuszy Policji (notatka służbowa – k. 24).

Ma rację Kolegium, podkreślając, że w myśl art. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Sąd nie podziela również zarzutu naruszenia art. 50 ust. 5 u.p.s., który stanowi, że ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. Ponownie należy podzielić argumentację Kolegium, że regulacja ta miałaby ewentualne zastosowanie w sytuacji przyznania przedmiotowych usług, zaś organ odmówił wnioskodawcy ich przyznania.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 150 ust. 1 u.p.s. z którego wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy, z zastrzeżeniem art. 150a. Postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało bowiem wszczęte po dacie wejścia w życie ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcie nie może być potraktowane jako wykraczające poza granice uznania administracyjnego.

Z tych względów Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.