Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 118/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej I. M. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., znak: [...] o odmowie przyznania I.M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną A.P.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji podniósł, że decyzją z [...] organ pierwszej instancji odmówił I.M. od 1 października 2020 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną A.P.

W odwołaniu od tej decyzji I. M. zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na jej wydanie poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Organ drugiej instancji stwierdził następnie, że co do zasady zgadza się z poglądem organu pierwszej instancji, że brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności A.P. uzasadnia odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie organ administracji zaznaczył, że w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego należy również uwzględnić ugruntowane na tym tle orzecznictwo sądów administracyjnych, a będące wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. akt TK 38/13, mocą którego orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. obecnie nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Nie stanowi przeszkody data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Następnie organ drugiej instancji stwierdził, że organ pierwszej instancji słuszne wskazał na zaistnienie negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie skarżącej świadczenia, jaką jest pobieranie przez nią zasiłku stałego. Nie przewidziano możliwości wyboru świadczenia w przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie ulega wątpliwości, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Jest jednak również bezsporne, że skarżąca ma ustalone prawo do zasiłku stałego. Ta okoliczność faktyczna stanowi negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracji – przy tak brzmiącym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., obowiązane są odmówić ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku stałego. Wobec tego, że skarżąca ma przyznany zasiłek stały (decyzja Prezydenta Miasta Ł. z [...] listopada 2019 r.) – stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca wniosła także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ administracji nie ustosunkował się do zawartego w skardze wniosku skarżącej o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wobec tego w wykonaniu zarządzenia z 11 marca 2021 r. zawiadomiono organ administracji o zgłoszeniu przez skarżącą powyższego wniosku oraz wezwano do ustosunkowania się do niego w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. 23 marca 2021 r. doręczono organowi administracji zawiadomienie wraz z wezwaniem i pouczeniem o treści art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Pomimo upływu zakreślonego w zarządzeniu z 11 marca 2021 r. terminu organ administracji nie odniósł się do wniosku skarżącej o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie w skardze skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Z uwagi na to, że w odpowiedzi na skargę organ administracji nie odniósł się do tego wniosku, w wykonaniu zarządzenia z 11 marca 2021 r. doręczono organowi administracji 23 marca 2021 r. stosowne zawiadomienie. Określony w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. termin do zgłoszenia żądania przeprowadzenia rozprawy upłynął zatem 6 kwietnia 2021 r. (we wtorek). W terminie tym organ administracji nie zgłosił jednak takiego żądania. Nie odniósł się do wniosku skarżącej. Zaistniała zatem przesłanka, o jakiej stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (przepis art. 57a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej). Jednakże zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika zatem, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę tę opiekę sprawującą, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Jak wynika z akt sprawy, A. P., w związku z opieką, nad którą skarżąca wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem z [...] kwietnia 2011 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie to wydano na stałe.

Organy obu instancji wobec stwierdzenia, że decyzją Prezydenta Miasta Ł. z [...] listopada 2019 r. przyznano skarżącej zasiłek stały poprzestały jedynie na weryfikacji przesłanki negatywnej przyznania świadczenia, o której stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., a organ pierwszej instancji nadto przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W konsekwencji tego organy administracji obu instancji zaniechały poczynienia jakichkolwiek innych ustaleń faktycznych w sprawie i nie podjęły się wyjaśnienia okoliczności mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim należy zauważyć, że do wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca załączyła oświadczenie oznaczone jako "załącznik nr 1", w którym określiła siebie jako "opiekun". W załączniku tym wskazała jako członków rodziny niepełnosprawnej A.P. rodzeństwo – Z.C. oraz dzieci: E.B. i J.P.. Wskazała także, że rodzice A.P. nie żyją. Skarżąca nie wskazała siebie jako członka rodziny A.P.. Na podstawie akt sprawy nie można jednak jednoznacznie stwierdzić, czy skarżąca w ogóle należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Do wniosku skarżąca załączyła również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] października 2019 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] listopada 2019 r. o przyznaniu zasiłku stałego na okres od 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2022 r. Z decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] listopada 2019 r. wynika, że skarżąca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Zgodnie ze stanowiącym podstawę materialnoprawną tej decyzji art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.s.", zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Przy czym w myśl art. 6 pkt 1) u.p.s. całkowita niezdolność do pracy to całkowita niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu u.p.s. nie jest zatem wyłącznie osoba legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności lub zaliczona do I grupy inwalidów, czy całkowicie niezdolna do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jest nią także osoba legitymująca się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i częściowo zdolna do pracy. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] października 2019 r., a więc wydanego niespełna miesiąc wcześniej niż decyzja z [...] listopada 2019 r., wynika, że skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i może pracować w warunkach pracy chronionej.

W rozpoznawanej spór prawny na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. sprowadza się natomiast do tego, czy skarżącą jako posiadająca ustalone prawo do zasiłku stałego może skutecznie domagać się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w ogóle.

Rozważając tak zarysowany spór – sąd zauważa, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przy niezmienionej treści budzi obecnie liczne rozbieżności interpretacyjne w orzecznictwie sądów administracyjnych obu instancji i wymaga pilnej interwencji legislatywy oraz dostosowania brzmienia tegoż przepisu do aktualnych warunków społecznych w Polsce. Stan niepewności prawa i sytuacji prawnej, będących konsekwencją tych rozbieżności interpretacyjnych – pogłębia dodatkowo wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej".

Zdaniem sądu, mając na względzie to, że powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczył prawa do renty z uwagi na sformułowany w skardze konstytucyjnej wniosek o zbadanie konstytucyjności w tym zakresie, najnowsze orzecznictwo sądów administracyjnych, opowiadające się za przyznaniem uprawnionemu prawa wyboru świadczeń, dla którego reprezentatywne są np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 10 sierpnia 2020 r., I OSK 487/20, z 18 sierpnia 2020 r., I OSK 659/20, z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20, z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20, z 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20, z 24 lutego 2021 r., I OSK 2478/20 i I OSK 2511/20, a także przykładowo wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r., IV SA/Po 824/19 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r., II SA/Rz 1265/19, a także to, że ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie wprowadza gradacji wskazanych świadczeń, zasadne jest rozszerzenie argumentacji Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych na gruncie niniejszej sprawy, w której z uwagi na przyznany zasiłek stały, odmówiono skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W obecnych warunkach ograniczenie się do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej, w tym zasady równości, nakazującej w ten sam sposób traktować podmioty znajdujące się w tej samej sytuacji, jeśli brak jest dostatecznych przesłanek do różnicowania ich sytuacji. Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest zatem prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednak odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w obecnych realiach – jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, wymagałoby jednoznacznego potwierdzenia przez dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej. Wszak zgodnie z zasadą równości wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (tak w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego: z 9 marca 1988 r., U 7/87; z 6 maja 1998 r., K 37/97; z 20 października 1998 r., K 7/98; z 17 maja 1999 r., P 6/98; z 4 stycznia 2000 r., K 18/99; z 18 grudnia 2000 r., K 10/00; z 21 maja 2002 r., K 30/01; z 28 maja 2002 r., P 10/01 oraz z 18 marca 2014 r., SK 53/12). Brak jest przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (por. wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19, także wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19).

Relewantną cechą osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest fakt rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ukształtowane orzecznictwo, które aprobuje także sąd w składzie orzekającym, stoi na stanowisku, że nie ma przesłanek, aby różnicować sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych polegającą na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., szczególnie w sytuacji, gdy jest ono niższe (por. wyroki WSA w Gliwicach z 22 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1141/19; WSA w Olsztynie z 18 lutego 2020 r., II SA/Ol 996/19; WSA w Poznaniu z 18 czerwca 2020 r., IV SA/Po 627/20).

Wprowadzenie różnicowania opiekunów ze względu na pobierane świadczenie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. narusza zasadę równości wobec prawa, szczególnie z uwagi na to, że wolą ustawodawcy było, aby udzielać wsparcia osobie pozbawionej źródła dochodów w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Poznaniu z 18 czerwca 2020 r., IV SA/Po 627/20).

Zdaniem sądu, w sytuacji takiej, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie, organ administracji powinien jednoznacznie ustalić, czy zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest otrzymywanie zasiłku stałego. Jeżeli postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest otrzymywanie zasiłku stałego, organ powinien przed wydaniem decyzji poinformować skarżącą o konieczności dokonania wyboru świadczenia i podjęcia odpowiednich działań, w tym o konieczności złożenia wniosku o zmianę lub uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały, co wynika z art. 9 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie zaś do art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Wskazać należy, że w orzecznictwie dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego (por. wyroki NSA: z 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12; z 17 kwietnia 2014 r., I OSK 980/13; z 4 sierpnia 2017 r., I OSK 2257/16). Wskazuje się także, że wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy ani nawet upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej to świadczenie bezprzedmiotowym (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., I OSK 1987/15). Należy przy tym zwrócić uwagę, że konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. Co więcej, ten sam organ – Prezydent Miasta Ł. – jest właściwy w sprawach dotyczących przyznania obu świadczeń. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, podzielony przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, przez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku (por. np.: wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19; WSA we Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19; WSA w Olsztynie z 19 grudnia 2019 r., II SA/Ol 897/19; WSA w Białymstoku z 25 czerwca 2020 r., II SA/Bk 322/20; WSA w Ł. z 2 grudnia 2020 r., II SA/Łd 706/20).

Na gruncie tej sprawy za wadliwy zatem uznać należy prezentowany przez organy obu instancji pogląd, wedle którego przyznanie skarżącej zasiłku stałego wyklucza przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w ogóle. Konsekwencją błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. jest jego wadliwe zastosowanie, nie wspominając o wadliwie poczynionych ustaleniach faktycznych. Te bowiem pozostają w ścisłym związku ze sposobem rozumienia normy materialnoprawnej. Oczywistym jest bowiem, że zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego w sprawie determinuje sposób rozumienia prawa materialnego. W niniejszej sprawie w konsekwencji błędu interpretacyjnego organy nie tylko zaniechały realizacji ciążących na nich obowiązków informacyjnych wobec skarżącej, ale również nie ustaliły należycie stanu faktycznego sprawy, co oznacza naruszenie obowiązków nałożonych przepisami art. 9, art. 77 i art. 77 § 1 k.p.a. Zaniechanie tych działań nie tylko rzutuje na naruszenie prawa procesowego w tej sprawie, ale również czyni wadliwą, bo przedwczesną, odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Nadto należy zwrócić uwagę, że trafnie organ drugiej instancji zwrócił uwagę na jednolicie ujmowane w orzecznictwie sądów administracyjnych skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) dla prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wprawdzie art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, jednakże wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunału Konstytucyjnego uznał przepis ten za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W świetle powołanych przepisów i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby wymagającej opieki, z powodu której wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie sygn. akt K 38/13 ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności) począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13 jest jasna i nie budzi wątpliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest w ocenie sądu sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Skoro w tym zakresie Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r., to organ pierwszej instancji powinien odstąpić od zastosowania tej regulacji. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Na tej podstawie, wobec stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r., pomimo braku wyeliminowania tego przepisu z obrotu prawnego, nie może on stanowić podstawy do wydania decyzji administracyjnej. Chociaż Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wydanego wyroku wskazał, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, w aktualnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części omawianego przepisu, której niekonstytucyjność została stwierdzona (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 11 lutego 2020 r., II SA/Rz 1355/19).

Ponownie prowadząc postępowanie z wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ administracji przeprowadzi zatem postępowanie z uwzględnieniem wyrażonej w tym wyroku oceny prawnej. Po uprzednim ustaleniu, czy zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest otrzymywanie zasiłku stałego przez skarżącą, w odpowiedni sposób zorganizuje działania by nie pozbawić skarżącej należnego jej świadczenia.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.

Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). Na zasądzoną od organu administracji na rzecz skarżącej kwotę składa się wynagrodzenie jej pełnomocnika, będącego adwokatem, w wysokości 480 zł.

dc