Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 231/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Koszty postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 195 par. 2, art. 200, art. 205, art. 209
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania z dnia 25 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Op 398/22 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 14 czerwca 2019 r. nr 1601-IOV.4103.40.2019 w przedmiocie uchylenia postanowienia o pozostawieniu bez rozpatrzenia odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług i przekazanie spray do ponownego rozpatrzenia postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.


UZASADNIENIE

1. Orzeczenie Sądu pierwszej instancji.

Postanowieniem z 25 maja 2023 r. o sygn. I SA/Op 398/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w związku z zażaleniem przez P. Spółki z o.o. w P. (dalej jako: Skarżąca, Spółka, Strona) na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w pkt II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 6 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Op 398/22 uchylił ten punkt wyroku, zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu (dalej jako: Dyrektor IAS lub Organ drugiej instancji) kwotę 597,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz oddalił wniosek o zwroty kosztów postępowania zażaleniowego.

Postanowienie to zapadło w trybie art. 195 § 2 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.).

Sąd pierwszej instancji zreferował stan sprawy w następujący sposób. W ramach toczącego się postępowania sądowego pełnomocnik strony skarżącej w dniu 30 sierpnia 2019 r. zwrócił się z wnioskiem o udostępnienie mu akt niniejszej sprawy w systemie teleinformatycznym (PASSA), który to wniosek został pozostawiony bez rozpoznania zarządzeniem Sądu z dnia 16 września 2019 r. sygn. akt I SA/Op 379/19, które to zarządzenie zostało następnie, w wyniku rozpoznania zażalenia pełnomocnika Spółki, uchylone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 245/19.

Wyrokiem z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt I SA/Op 379/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę Spółki, uznając, że organ nie uchybił zasadom doręczenia stronie korespondencji urzędowej. Od tego wyroku Strona wywiodła skuteczną skargę kasacyjną, która skutkowała uchyleniem tego orzeczenia do ponownego rozpoznania wyrokiem z dnia 15 listopada 2022 r., sygn. akt I FSK 675/21. Dokonując oceny zarzutów kasacyjnych, według NSA nie wszystkie z nich zasługiwały na uwzględnienie. O uwzględnieniu skargi kasacyjnej przesądziły natomiast trafne co do zasady zarzuty podważające dopuszczalność wniesienia zażalenia na postanowienie organu z 22 marca 2019 r., które to rozstrzygnięcie - w efekcie rozpoznania przedmiotowego zażalenia - zostało uchylone objętym skargą kasacyjną postanowieniem z 14 czerwca 2019 r., przekazującym sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W ramach ponownego rozpoznania sprawy, tut. Sąd, mając na uwadze związanie oceną prawną NSA, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a., wyrokiem z dnia 6 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Op 398/22 uchylił w jego pkt I zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS.

Jednocześnie w pkt II tego wyroku, na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a. zasądzono od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu na rzecz strony skarżącej kwotę 597,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, pełnomocnik skarżącej, w złożonym zażaleniu od postanowienia zawartego w pkt II omawianego wyroku, podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a, wyrażającego się w brakiem wyjaśnienia podstaw prawnych postanowienia dotyczącego zwrotu kosztów postępowania sądowego, a także naruszenie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a, poprzez nieuwzględnienie w kwocie zwrotu kosztów postępowania sądowego, zasądzonej na rzecz skarżącej, całości należnych jej od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co wynika z dwukrotnego reprezentowania skarżącej przez adwokata w postępowaniu pierwszoinstancyjnym przed WSA w Opolu, a także jej reprezentowania przez adwokata w postępowaniu zażaleniowym zakończonym postanowieniem NSA z dnia 12 lutego 2020 r., I FZ 245/19.

W tym stanie rzeczy WSA w Opolu uznał zażalenie skarżącej za oczywiście uzasadnione z uwagi na zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez brak uzasadnienia podstaw prawnych postanowienia zawartego w pkt II wyroku dotyczącego zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W tym zakresie całkowicie uzasadniona jest argumentacja uzasadnienia zażalenia strony skarżącej, że skoro Sąd w tej części w uzasadnieniu wyroku ograniczył się jedynie do wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów, tym samym uniemożliwił zarówno stronom postępowania, jak i Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu poznanie motywów leżących u podstaw tego rozstrzygnięcia, a więc odpowiedzi na pytanie - co dokładnie wchodzi w skład zasądzonej kwoty zwrotu kosztów postępowania sądowego. W tym zakresie w świetle art. 195 § 2 p.p.s.a. zarzut ten legł u podstaw uchylenia zaskarżonego orzeczenia o kosztach postępowania.

Sąd pierwszej instancji nie zgodził się natomiast zasadniczo z pozostałą argumentacją zażalenia. Ponownie rozpoznając sprawę, uzasadniając podjęte orzeczenie w przedmiocie kosztów WSA wskazał, że orzekając w kwestii wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej w niniejszej sprawie zastosował art. 206 p.p.s.a. Wskazał w tym przedmiocie, że w wyniku orzeczenia NSA w sprawie doszło do dwukrotnego rozpoznania sprawy przed Sądem pierwszej instancji i choć co do zasady w takiej sytuacji każdorazowo stronie przysługiwałby zwrot kosztów zastępstwa procesowego, to Sąd mając na względzie faktyczny nakład pracy pełnomocnika Skarżącej postanowił pomimo dwukrotnego rozpoznania sprawy zasądzić koszty zastępstwa procesowego w wysokości stawki minimalnej wynikającej z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (dalej jako: rozporządzenie). w ramach ponownego rozpoznania sprawy, biorąc pod uwagę brak udziału pełnomocnika w posiedzeniu z uwagi na prowadzenie postępowania w trybie uproszczonym i niezłożenie żadnych pism procesowych po uchyleniu pierwotnego wyroku WSA.

Odnosząc się zaś do kosztów postępowania zażaleniowego w przedmiocie zarządzenia o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o udostępnienie akt sprawy w systemie teleinformatycznym, zakończonego postanowieniem NSA z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 245/19 uchylającym zaskarżone zarządzenie, WSA stwierdził, że koszty tego postępowania nie mieszczą się w pojęciu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw o których mowa w art. 200 p.p.s.a. Stwierdzono, że ubieganie się o wgląd do akt poprzez system teleinformatyczny jest niewątpliwie uprawnieniem prawnie zagwarantowanym w określonych sytuacjach i stanowi znaczne udogodnienie dla zainteresowanych stron, jednakże trudno uznać, iż ma ono bezpośredni związek z celowym dochodzeniem praw na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, a tym samym, że taki ewentualny wydatek ma charakter niezbędnego. Dotyczył on bowiem nie tyle dochodzenia swych praw, lecz kwestii incydentalnej - niemającej wpływu na końcowe rozstrzygnięcie - czyli dostępu elektronicznego do akt sprawy.

Ponadto stwierdzono, że pomimo tego WSA nie mógł orzec w kwestii tych kosztów w ramach tzw. autokontroli, gdyż brak jest podstawy prawnej dla takowego rozstrzygnięcia. Na uzasadnienie tego stanowiska wskazano, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 powołanej ustawy. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym. Tym samym nie podstawa prawna do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w orzeczeniu wydanym na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a.

Natomiast Sąd zaznaczył, że w niniejszej sprawie dostrzega, że zasądzenie takich kosztów (przynajmniej w zakresie zwrotu poniesionego wpisu od zasadnego zażalenia) byłoby zasadne celowościowo (ratio legis), lecz w obecnym stanie prawnym byłoby działaniem contra legem.

2. Zażalenie.

Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła Skarżąca, zarzucając temu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 195 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a. poprzez uchylenie postanowienia zawartego w pkt II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu (dalej: WSA w Opolu) z dnia 6 lutego 2023 r., sygn. I SA/Op 398/22 oraz wydanie zaskarżonego postanowienia z dnia 25 maja 2023 r. w składzie sprzecznym z przepisami ustawy tj. w składzie jednoosobowym, w sytuacji, gdy art. 120 p.p.s.a. przewiduje, że w postępowaniu uproszczonym sąd pierwszej instancji wydaje orzeczenia w składzie trzyosobowym;

2. art. 195 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że zażalenie z dnia 29 marca 2023 r. na postanowienie WSA w Opolu z dnia 6 lutego 2023 r. jest oczywiście uzasadnione, w sytuacji, gdy z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA w Opolu uznał wyłącznie część zarzutów zażalenia z dnia 29 marca 2023 r. za oczywiście uzasadnioną, jednocześnie nie podzielając pozostałych zarzutów oraz wniosków zażalenia, co uniemożliwiało wydanie postanowienia w trybie przewidzianym w art. 195 § 2 p.p.s.a.;

3. art. 200 p.p.s.a poprzez nieuwzględnienie w kwocie zasądzonego zwrotu kosztów postępowania sądowego opłaty kancelaryjnej uiszczonej przez Skarżącą od wniosku o uzasadnienie wyroku WSA w Opolu z dnia 20 maja 2020 r., sygn. I SA/Op 379/19 oraz kosztów postępowania zażaleniowego zakończonego postanowieniem NSA z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. I FZ 245/19, w którym to postępowaniu Skarżąca była reprezentowana przez adwokata;

4. art. 220 § 1 p.p.s.a. oraz art. 225 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w przypadku uznania zażalenia z dnia 29 marca 2023 r. za oczywiście uzasadnione nie ma podstaw prawnych do zwrotu Skarżącej wpisu od tego zażalenia;

5. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że nie istnieje podstawa prawna do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w orzeczeniu wydanym na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. wyłącznie w oparciu o wybrane, niekorzystne dla Skarżącej, orzecznictwo sądów administracyjnych, przy jednoczesnym braku odniesienia się do orzeczeń sądów wyrażających pogląd przeciwny, korzystny dla Skarżącej, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady przekonywania oraz należytego wyjaśnienia przesłanek prawnych jakimi kierował się WSA w Opolu;

6. art. 195 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 209 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w postanowieniu wydanym na podstawie tego przepisu sąd pierwszej instancji nie ma możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

W konsekwencji wywiedzionych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w nim zarzuty mają usprawiedliwione podstawy.

Art. 195 § 2 p.p.s.a. stanowi, że Sąd działając w tym trybie orzeka na posiedzeniu niejawnym. Co do zasady zaś zgodnie z art. 16 p.p.s.a. Sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym orzeka w składzie jednego sędziego, chyba, ze ustawa stanowi inaczej. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest odstępstwa od tej reguły na poczet rozpoznawania sprawy w trybie autokontroli. Przywoływany przez Stronę art. 158 p.p.s.a. dotyczący rozstrzygnięcia o wątpliwościach co do treści wyroku nie może znaleźć tutaj zastosowania, a argumentacja opierająca się o samo podobieństwo użytego zwrotu nie zasługuje na uwzględnienie. Zresztą w oparciu o wykładnie systemową przepisu sąsiedniego – tj. art. 157 § 2 i 3 p.p.s.a. można zauważyć intencję ustawodawcy w zakresie umniejszenia wymogom proceduralnym rozstrzygnięcia w zakresie kosztów w tym poprzez umożliwienie orzekania w formie postanowienia zamiast wyroku oraz na posiedzeniu niejawnym. Przywołany zaś przez Skarżącą art. 158 p.p.s.a. dotyczy wykładni treści wyroku mogącą odnosić się do istoty sprawy, toteż piśmiennictwo dotyczące tego przepisu nie powinno być przenoszone per analogiam do niniejszego trybu, w sytuacji, gdy przedmiotem niniejszej autokontroli było tylko orzeczenie o kosztach. Orzekanie wyłącznie o kosztach, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie nie mieści się w katalogu spraw możliwych do rozpoznania w trybie uproszczonym, w konsekwencji czego nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji orzekania w nieprawidłowym składzie, w sytuacji gdy brak jest przepisu wymagającego składu innego.

Na marginesie można zauważyć, że wydanie postanowienia w innym składzie, niż wynikający z przepisów prawa prowadziłoby do nieważności postępowania. W myśl art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Jak zauważa się w literaturze przedmiotu i orzecznictwie, nieważność postępowania z powodu sprzecznego z prawem składu sądu zachodzi w każdym wypadku, gdy skład ten był sprzeczny z przepisami prawa (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18.12.1968 r., III CZP 119/68, OSP 1970, z. 1, poz. 4, z glosą W. Berutowicza). Oznacza to, że nie ma składów "lepszych" ani "gorszych", a w szczególności, że nie jest dopuszczalne wnioskowanie według argumentum a maiori ad minus; nie można więc wnioskować, że skoro daną sprawę ustawodawca pozwala rozpoznać w składzie jednoosobowym, to tym bardziej pozwala ją rozpoznać w składzie poszerzonym. Wnioskowanie takie byłoby błędne, gdyż rozpoznanie sprawy przez skład trzy- lub siedmioosobowy, w sytuacji, gdy przepis prawa przewiduje skład jednoosobowy, również powoduje nieważność postępowania (tak B. Dauter, B. Gruszczyński, w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, teza 23 do art. 183).

Drugi zarzut wskazuje, że WSA nie był uprawniony do wydania orzeczenia w trybie autokontroli w sytuacji, gdy uwzględnił tylko jeden z postawionych zarzutów pierwotnego zażalenia, a nie uwzględniając pozostałej części argumentacji strony. Z zarzutem tym również nie sposób się zgodzić. Uprzednie zażalenie Strony zostało uwzględnione w trybie art. 195 § 2 p.p.s.a., ponieważ zostało uznane za oczywiście uzasadnione w związku z zarzutem art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z piśmiennictwem zażalenie jest oczywiście uzasadnione, gdy wadliwość zaskarżonego postanowienia (zarządzenia) jest zauważalna bez potrzeby dokonywania jego głębszej analizy (por. postanowienie SN z 20.05.1999 r., II UZ 58/99, OSNP 2000/15, poz. 602A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 195). Odnotować należy, że postępowanie w tym trybie jest postępowaniem uznaniowym. Przepis art. 195 § 2 p.p.s.a. statuuje nie obowiązek, a możliwość uchylenia przez WSA zaskarżonego postanowienia w danej sytuacji. Sąd ten ma więc wyłączną kompetencję w zakresie oceny czy przepis ten należało zastosować w sprawie i ewentualnie w jakim zakresie. Ratio legis analizowanego trybu jest działanie na rzecz ekonomiki procesowej, aby w sytuacji nieważności postępowania lub oczywistej zasadności środka zaskarżenia umożliwić WSA "prewencyjne" zareagowania na ewidentne naruszenia prawa przez zaskarżone orzeczenie. WSA nie jest przy tym związany (i w istocie nie powinien być) całością argumentacji środka zaskarżenia. Notoryjne bowiem jest, że w ramach wnoszonych środków zaskarżenia Strony postępowania – choćby z ostrożności procesowej – przedstawiają pełen przekrój argumentacji w sprawie odnoszący się do różnych aspektów postępowanie. Przyjęcie stanowisko autora zażalenia, jakoby WSA był w obowiązku uwzględniać środek zaskarżenia w całości przyjmując całą argumentację Strony, doprowadziło by do wyłączenia stosowania trybu autokontroli do jeszcze węższego katalogu spraw, co odbiłoby się negatywnie na zasadzie ekonomiki postępowania. Podkreślić należy przy tym, że orzeczenie w tym trybie nie wyłącza dalszego kwestionowania rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, a bezsprzecznie przekłada się na wymierne skrócenie czasu trwania postępowania poprzez przedłożenie sądowi odwoławczemu orzeczenia co do zasady nie obarczonego już owymi ewidentnymi wadami, umożliwiając merytoryczną analizę zaskarżonego orzeczenia. Do takiej sytuacji właśnie doszło w niniejszej sprawie, gdzie dzięki zastosowaniu autokontroli Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie miał możliwość poznania motywów orzeczenia WSA, co nie byłoby możliwe w braku zastosowania trybu autokontrolnego.

Zarzut trzeci zażalenia w zakresie nieuwzględnienia w kwocie zasądzonego zwrotu kosztów postępowania opłaty kancelaryjnej od wniosku o uzasadnienie wyroku z 20 maja 2020 r. również nie zasługuje na uwzględnienie. Opłata ta co do zasady należy do kosztów postępowania kasacyjnego i jest notoryjnie zasądzana przez Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu przed nim. Taka sytuacja zdała się też mieć miejsce w niniejszej sprawie – choć Naczelny Sąd Administracyjny nie opisał w uzasadnieniu wyroku z 15 listopada 2022 r. sygn. I FSK 675/21 co składało się na zasądzone koszty postępowania, to z uwagi na wskazanie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia w podstawie prawnej antycypować można, że do zasądzonych kosztów należy wynagrodzenie pełnomocnika wraz z wpisem od skargi kasacyjnej i opłatą kancelaryjną. Nota bene rozstrzygnięcie to jest w chwili obecnej prawomocne.

Pozostała część argumentacji niniejszego zażalenia co do zasady zasługuje na uwzględnienie, przynajmniej odnosząc ją do treści zaskarżonego wyroku.

Nie można zgodzić się z WSA, że w toku autokontroli nie był uprawniony do orzekania o kosztach zażaleniowych. Jak zresztą wyłuszczył ten Sąd, pojęcie "kosztów zażaleniowych" na gruncie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie funkcjonuje. Są to natomiast koszty postępowania o których mowa w art. 205 p.p.s.a. – m.in. koszty sądowe tj. wpisy od wniesionych zażaleń i ew. koszty zastępstwa procesowego, analizowana przez pryzmat całej sprawy, a oddzielnie tylko tego postępowania. Nie ma sporu w orzecznictwie w zakresie tego, że ważąc wysokość kosztów postępowania należy mieć na uwadze całokształt okoliczności sprawy i w razie potrzeby dokonać miarkowania (na podst. art. 206 i 207 § 2 p.p.s.a.) tych kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W niniejszej sprawie WSA wyraził rażąco wewnętrznie sprzeczne stanowisko, zgodnie z którym w sentencji orzeczenia zasądził zwrot kosztów postępowania i co do zasady prawidłowo uzasadnił to rozstrzygnięcie, a z drugiej strony w kolejnych akapitach utrzymuje, że w niniejszym postępowaniu nie ma on podstaw do orzekania o kosztach (sic!) gdyż owe orzeczenie nie znajduje się w katalogu art. 209 p.p.s.a. Prezentowany jest podgląd jakoby WSA działał równocześnie na podst. art. 195 § 2 p.p.s.a. w zakresie kosztów postępowania głównego, natomiast w zakresie kosztów "zażaleniowych" działał już na podstawie art. 197 p.p.s.a.

Podkreślić stanowczo należy, że WSA działając w trybie autokontroli na podst. art. 195 § 2 p.p.s.a. nie orzeka jako Sąd odwoławczy, a postanowienia na podstawie tego przepisu następują – właśnie na podstawie tego przepisu – nie zaś na podst. art. 197 p.p.s.a. regulującego postępowanie zażaleniowe przed NSA. Argumentacja w całej rozciągłości opierająca się o art. 197 p.p.s.a. jest oczywiście wadliwa i orzecznictwo przywołane na tą okoliczność nie ma związku z niniejszą sprawą. Notoryjne i niekwestionowane przez stronę jest, że – podkreślając w ramach postępowania zażaleniowego – brak jest podstaw do orzekania o kosztach. W orzeczeniach kończących postępowanie w sprawie, jakim był zaskarżony częściowo wyrok oczywiście analogicznej przeszkody do wydawania dyspozycji w zakresie kosztów nie ma. Podkreślając raz jeszcze, instytucja art. 195 § 2 p.p.s.a. nie jest postępowaniem odwoławczym, a wyłącznie uprawnieniem WSA do uchylenia postanowienia i w razie potrzeby orzeczenia o spornej kwestii na nowo. Takie "rozpoznanie na nowo" objęte jest natomiast tymi samymi przepisami postępowania co orzeczenie pierwotne (w braku odrębnej regulacji jak w zakresie składu, o czym mowa powyżej). Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie stwierdza, że co do zaskarżonego postanowienia nie występowały przeszkody co do możliwości orzekania o tej czy innej części kosztów postępowania, gdyż orzeczenie w tym zakresie zachodziło i zajdzie na podstawie art. 209 w zw. z art. 195 § 2 p.p.s.a.

Przechodząc dalej do stwierdzenie WSA, że poniesione przez Skarżącą opłaty sądowe w związku z postępowaniem o dostęp do akt sprawy w systemie teleinformatycznym nie mają związku "z celowym dochodzeniem praw" i taki ewentualny wydatek nie ma charakteru niezbędnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zważył przy tym, że zaprezentowana przez niego szczątkowa argumentacja w zakresie związku poniesionych kosztów postępowania z celowym dochodzeniem swoich praw (w myśl art. 200 p.p.s.a.) nie może prowadzić do wykładni contra legem przepisu art. 205 p.p.s.a., który przesądza, że do niezbędnych kosztów postępowania z mocy tego przepisu wlicza się koszty sądowe. Obszerny dorobek orzeczniczy w przedmiocie art. 200 p.p.s.a. w oparciu o wykładnię przesłanki kosztów celowych dla dochodzenia praw dotyczy kosztów wykraczających poza te wykazane w art. 205 p.p.s.a. Prezentowanie przeciwnego rozumienia art. 200 p.p.s.a. prowadzi do systemowo sprzecznego zestawienia z literalną treścią art. 205 p.p.s.a. Oczywiście, koszty postępowania en masse, jak była o tym mowa powyżej, podlegają miarkowaniu przez Sąd orzekający odpowiednio na podstawie art. 206 lub 207 § 2 p.p.s.a.

Parafrazując argumentację WSA, strona nie ma obowiązku ponoszenia samodzielnie i bezzwrotnie ciężaru wydawania w stosunku niej wadliwych rozstrzygnięć procesowych przez Sąd prowadzący postępowanie i nie jest obowiązana znosić milcząco nieprawidłowości zaskarżalnych aktów, w obawie że końcowo jej działania zostaną uznane za "niekonieczne" i zostaną jej odmówione koszty dochodzenia swoich praw (czy w kwestiach procesowych czy co do istoty sprawy.

W kwestii należności wpisu od przedmiotowego i poprzedzającego go zażalenia zaznaczyć należy, że wobec prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału przesądzona została kwestia zasadności pobrania tych wpisów. Wbrew argumentacji Skarżącej w takim stanie sprawy nie może mieć zastosowania art. 225 p.p.s.a., gdyż nie w tej kwestii nie może być mowa o kosztach pobranych nienależnie czy prawomocnie uchylonych.

Wobec faktu, że WSA mylnie przesądził, że "nie ma podstawy orzekania" co do pewnego wycinka kosztów, nie poczynił on merytorycznych rozważań co do zasadności włączenia ich do zasądzonej sumy. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny, nie zastępując w tych rozważaniach sądu pierwszej instancji, uchylił zaskarżone postanowienie do ponownego rozpoznania. Na marginesie odnieść się należy, że autor zażalenia nie kwestionuje rozważań Sądu w zakresie miarkowania wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika na podst. art. 206 p.p.s.a. w związku z ponownym rozpoznaniem sprawy przed Sądem pierwszej instancji. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie będzie samodzielnie zastępował autora zażalenia będącego profesjonalnym pełnomocnikiem w zakresie formułowania argumentacji i pozostawia tę kwestię do swobodnej oceny WSA w ponownie prowadzonym postępowaniu.

Reasumując powyższe rozważania, ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu działając na zasadzie art. 190 p.p.s.a. związany będzie zaprezentowaną w przedmiotowym postanowieniu wykładnią. W szczególności uzna on, że jest właściwy do orzekania o kosztach postępowania w całości (a nie w arbitralnie wybranym wycinku) na które winny składać się elementy o których mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a., w tym przede wszystkim uiszczone przez Stronę opłaty sądowe i wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika obliczone na zasadzie właściwego rozporządzenia. Nie będzie przy tym przeszkód – w razie prawidłowego i wyczerpującego wyjaśnienia takiej decyzji – do ewentualnego miarkowania zasądzanych kosztów postępowania na zasadzie art. 206 p.p.s.a. Sąd ten jednak uwzględni, że orzeka o całości kosztów postępowania w sprawie, w tym wynikłych po wydaniu prawomocnego co istoty sprawy wyroku.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.