Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2793/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i stwierdzono nieważność poprzedzającej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1  pkt 2,  art. 6, 7,  art. 77  par. 1,  art. 80 w zw. z  art. 107  par. 3,  art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Regionalnej we Wrocławiu na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 października 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-41/2022/MK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza nieważność decyzji Wojewody Mazowieckiego nr 659/2016 z dnia 19 lutego 2016 r. w zakresie punktów I-VI.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do tut. Sądu decyzją [...] z dnia 3 października 2022 roku, zapadłą w wyniku złożenia sprzeciwu przez Prokuratora, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister), odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Mazowieckiego (dalej jako wojewoda) nr [...] z dnia [...] lutego 2016 roku ustalającej, że E. P. w 1/2 części posiada prawo do rekompensaty w wysokości ponad trzy i pół miliona zł z tytułu pozostawienia przez W. R. poza obecnymi granicami

Rzeczypospolitej Polskiej majątku P., położonego w powiecie s., województwo n., o całkowitej powierzchni [...] ha 2322 m2.

W sprawie generalnie nie budziło wątpliwości, że prawo do rekompensaty po W. R. za ww majątek nie przysługiwało ani samemu właścicielowi ww majątku (dzierżawionego w dwudziestoleciu międzywojennym od wielu lat), ani

jego następcom prawnym, gdyż bezspornie zostało ustalone, że jego głównym miejscem zamieszkania była W. (ul. [...] a następnie [...]). Wynika to z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy (głównie aktów notarialnych, gdzie to miejsce zamieszkania było deklarowane przez samego zainteresowanego), i aktów stanu cywilnego (w W. w latach 30-tych zawarł związek małżeński i tu w 1937 i 1939r. urodziły się jego córki); a także z zawartych w dokumentach urzędowych oświadczeń samego zainteresowanego i jego żony J..

Wydając nadzorczą decyzję odmowną minister podał, że w postępowaniu nieważnościowym nie prowadzi się postępowania wyjaśniającego i nie gromadzi się nowych dowodów, a dokumenty zgromadzone w prowadzonym przez wojewodę postępowaniu dawały podstawę do ustalenia, że W. R. zamieszkiwał na stałe we L.. Powyższe w ocenie ministra wynika z opinii Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VI Samodzielnego Referatu Informacyjnego z dnia 29 października 1935 roku. Wskazano w niej, że podchor. rez. W. R.

rocz. [...] zamieszkuje we L.. Wskazując na powyższe minister uznał, że wojewoda miał podstawy do stwierdzenia, że poprzednik wnioskodawców

zamieszkiwał na byłym terytorium RP, co uprawniało wojewodę do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2017.2097 t.j. z dnia 13.11.2017r. dalej jako ustawa). Minister powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 739/16, w którym stwierdzono, że "w postępowaniu toczącym się w trybie nieważnościowym organ nie rozstrzyga o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym, lecz jego działanie ukierunkowane jest wyłącznie na kontrolę decyzji w aspekcie

wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Organ rozpatrując sprawę

w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji działa więc jako organ kasacyjny

i w oparciu o materiał dowodowy, który posłużył do wydania badanego orzeczenia. Charakter postępowania uniemożliwia bowiem gromadzenie nowych dowodów i czynienie nowych ustaleń faktycznych w sprawie. Stąd też organ orzekający w tym trybie dokonuje oceny legalności decyzji na podstawie akt postępowania zwykłego. Nie może prowadzić postępowania w takim zakresie, w jakim ma to miejsce w postępowaniu zwykłym, lecz obowiązany jest skoncentrować się na materiale zgromadzonym w postępowaniu zakończonym weryfikowaną decyzją i ustaleniach poczynionych na jego podstawie".

Pomimo to, minister podał, że w przedmiotowej sprawie na wniosek prokuratora zawarty w sprzeciwie, pozyskał nowe dowody w postaci:

- kwestionariusza A nr [...] z dnia 15 stycznia 1946 r. w sprawie szkód wojennych wykazanych przez J. R.,

- pełnomocnictwa udzielonego F. R. przez W. R. dnia 13 września 1930 r. Repertorium na rok 1930, N. [...],

- umowy dzierżawy zawartej dnia [...] kwietnia 1935 r. w formie aktu notarialnego rep. Nr [...] między F. R. jako pełnomocnikiem działającym w imieniu i na rzecz W. R. a S. Hi. i C. P. w sprawie wydzierżawienia majątku [...],

- umowy dzierżawy zawartej dnia [...] czerwca 1937 r. w formie aktu notarialnego Repertorium Nr [...] między W. R. a A. J. w sprawie wydzierżawienia majątku [...],

- wyciągu ewidencyjnego I. [...] dotyczącego W. R.,

- rocznej listy kwalifikacyjnej dotyczącej W. R. za rok 1939.

Jak podał minister, ww dowody wykazują, że majątek [...] przed wybuchem II Wojny Światowej nie stanowił dodatkowego miejsca zamieszkania W. R., gdyż pozostawał on w dzierżawie A. J., który

z całą pewnością władał ww nieruchomością. Organ podał też, że ośrodek życia W. R., realizującego się zawodowo w Ministerstwie Skarbu, gdzie był urzędnikiem Komisji Dewizowej, nie koncentrował się na terenach z., a znajdował się w W., zatem na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W skardze na ww decyzję ministra Prokurator Prokuratury Regionalnej we Wrocławiu zarzucił ministrowi:

a/ naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty

z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2017.2097 t.j. z dnia 13.11.2017r. dalej jako ustawa) w związku z art. 157 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia 19 lutego 2016 roku ustalającej na rzecz E. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza granicami obecnego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez jej poprzednika W. R. majątku [...] położonego dawnym województwie n. wskutek niesłusznego przyjęcia, że wskazana decyzja Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia 19 lutego 2016 roku, została oparta na okolicznościach udowodnionych przez stronę i tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to jest art. 2 pkt 1 ustawy oraz art. 77 § 1 i art. 80 kpa, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przed Wojewodą Mazowieckim nie wynika, by dokonano ustaleń faktycznych dotyczących zamieszkiwania w dacie 1 września 1939 roku przez uprawnionego w zakresie spełnienia przez uprawnionego

na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej;

b/ rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na

wynik sprawy, to jest art. 6, 7, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 107 § 3 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i wydanie w dniu 3 października 2022 roku decyzji nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia 19 lutego 2016 roku ustalającej prawo

do rekompensaty za mienie zabużańskie na rzecz M. P., w oparciu o materiał dowodowy oceniony niezgodnie z zasadami prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów, co skutkowało błędnym uznaniem, że decyzja Wojewody Mazowieckiego nr [...] została oparta na okolicznościach udowodnionych przez stronę, a ówcześnie zebrany materiał dowodowy nie budził wątpliwości i tym samym organ przyjął, że brak jest podstaw do stwierdzenia, by została wydana z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy w dacie wydania decyzji nr [...] organ nie dysponował dowodami potwierdzającymi realizację ustawowej przesłanki miejsca zamieszkania przez uprawnionego na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.

Wskazując na powyższe Prokurator wniósł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ppsa o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji [...] z dnia 3 października 2022 roku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje:

Skarga ma uzasadnione podstawy.

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, określa w art. 1 założenia ustawodawcy odnośnie do obywateli polskich wypędzonych bądź przesiedlonych z dawnego terytorium RP w związku z II Wojną Światową, a w art. 2 wyraźnie formułuje, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 roku obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej oraz opuścił byłe terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, z przyczyn, o których mowa w art. 1 lub z tych przyczyn nie mógł powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Chodzi więc o osoby wypędzone bądź przesiedlone i szeroko pojęte "mienie przesiedleńcze", a nie jakiekolwiek mienie. Gdy zaś chodzi o "miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP" – należy zwrócić uwagę na aspekt ewolucji art. 2 pkt 1 ustawy

w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. w sprawie o sygn. akt SK 11/12. Następstwem tego orzeczenia była nowelizacja art. 2

pkt 1 ustawy w ten sposób, iż obecnie do wymogów podmiotowych, które musi spełniać były właściciel mienia pozostawionego na dawnym terytorium RP należy obywatelstwo polskie w dniu 1 września 1939 r. i miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów przedwojennych, wymienionych enumeratywnie w tym artykule. Aktualnie nie budzi wątpliwości, że wskazana w ustawie data wybuchu II wojny światowej, ma znaczenie dla realizacji warunków związanych z przynależnością państwową i zamieszkiwaniem na terenach zabużańskich.

Znowelizowany art. 2 pkt 1 ustawy wskazuje wprost przedwojenne przepisy, na podstawie których należy badać przesłankę miejsca zamieszkania. Istotny jest tu art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580), mówiący o tym, że "miejscem zamieszkania (...) jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania, - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności (pkt 1 ww. ustawy). Z punktu widzenia ustaleń zapadłych w postępowaniu prowadzonym przez wojewodę, lecz niezanegowanym przez ministra, znaczenie ma także art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), zgodnie z którym "miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscach, powód może wytoczyć powództwo według któregokolwiek z tych miejsc." Z kolei wg § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do

§ 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489, dalej: rozporządzenie z dnia 23 maja 1934 r.), w myśl którego "przez zamieszkanie w gminie rozumie się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych". Zgodnie zaś z § 9 ww rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r. "za miejsce zamieszkania

osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania". Od tak rozumianego zamieszkania, należy odróżnić pojęcie czasowego pobytu, które zgodnie z § 3 pkt 3 ww. rozporządzenia obejmuje stan przebywania w jakimkolwiek domu bez zamiaru obrania sobie tam miejsca zamieszkania. Natomiast stosownie do treści § 5 ww. rozporządzenia, do czasowo nieobecnych w miejscu swego zamieszkania zalicza się m.in.: osoby znajdujące się w podróży (§ 5 lit. a), osoby nieobecne w miejscu swojego zamieszkania z powodów natury przemijającej (§ 5 lit. i), osoby, przebywające w innej gminie dla wypoczynku, kuracji i. t. p., albo w szpitalach i innych tym podobnych zakładach publicznych lub prywatnych dla poprawy zdrowia (§5 lit. c).

W rozumieniu przedwojennych przepisów, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza

obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, określona osoba mogła posiadać

więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Niezależnie jednak od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z ww. przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał z zamiarem stałego pobytu" (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r.).

Zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba

te elementy muszą występować łącznie. Nie stanowi zatem o miejscu zamieszkania w rozumieniu powyższego przepisu to, że następuje jedna z wymienionych wyżej przesłanek polegająca tylko na zamieszkaniu w określonym miejscu w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu. Dla ustalenia miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisów przedwojennych istotne było to, gdzie skupiał się główny i przeważający zakres działalności osoby, pod pojęciem którym mieści się czasowo najdłuższy pobyt i że pod pojęciem miejsca zamieszkania (nawet dodatkowego) nie mieści się czasowy pobyt w celu załatwienia konkretnych spraw czy wyjazd dla wypoczynku bądź pobyt w danym miejscu z przyczyn natury przemijającej, czy – jak

w sprawie niniejszej przemijający "pobyt" w jednostce wojskowej itp.

W kontrolowanej sprawie istotne pozostaje, że orzekając o prawie do rekompensaty w tak dużej wysokości (co do całego udziału w majątku [...] na kwotę ponad 7 mln złotych) wojewoda w ogóle nie prowadził postępowania wyjaśniającego w zakresie miejsca zamieszkania W. R.. Kuriozalne jest stwierdzenie ministra wskazujące na to, że na podstawie opinii wojskowej z 1935r. wojewoda mógł ustalić, że miejscem stałego zamieszkiwania W. R. był L., a przy tym jako mienie "przesiedleńcze" uznano majątek "[...]". W ocenie Sądu wojewoda w ogóle nie ustalił miejsca zamieszkiwania W. R., gdyż sama miejscowość, podana w jakimkolwiek dokumencie – bez podania bliższych danych i dokumentów uzasadniających takie ustalenie, w świetle doświadczenia związanego z prowadzeniem spraw związanych z potwierdzeniem prawa do rekompensaty w żadnej mierze nie jest wystarczająca do przyjęcia za pozytywnie ustalonej przesłanki domicylu. Przeczy temu ogromna ilość spraw rozpoznawanych przez tut. Sąd i kilkudziesięcioletnia praktyka stosowana zarówno przez wojewodów w całym kraju, jak i przez samego ministra – jako organ II instancji i organ nadzoru. Nie do przyjęcia jest ponadto twierdzenie ministra co do tego, że wojewoda mógł ustalić miejsce stałego zamieszkania W. R. "we L." – (choć z samej decyzji wojewody to nawet nie wynika), zaś prawo do rekompensaty (jako ekwiwalent za pozostawione poza granicami RP mienie przesiedleńcze) wojewoda mógł jednocześnie ustalić za

majątek (nieruchomość) położoną w innej miejscowości.

Rację ma przy tym minister twierdząc, że postępowanie nieważnościowe jest trybem nadzwyczajnym i dotyczy wad oczywiście widocznych i tkwiących w aktach kontrolowanej w ramach nadzoru decyzji – tak, że organowi, który orzekał w sprawie można zarzucić rażące naruszenie prawa. Rację ma także minister wywodząc, że co

do zasady organ nadzoru nie powinien poszukiwać wad decyzji administracyjnej, a

więc prowadzić postępowanie dowodowe na okoliczność zanegowania ustaleń organu nadzorowanego. Problem w kontrolowanej sprawie sprowadza się jednak do tego, że organ I instancji (wojewoda mazowiecki) nie dysponował dokumentami pozwalającymi określić miejsce zamieszkania "repatrianta" na byłym terytorium RP, z akt nie wynika także, że mamy w ogóle do czynienia z repatriacją ze Lwowa czy z innego miejsca "zamieszkania" do Polski, co jest warunkiem sine qua non ustalenia prawa do rekompensaty. Wojewoda nie określił w kontrolowanej decyzji gdzie w jego ocenie, czy też np. na podstawie ustaleń z akt sprawy - zamieszkiwał W. R., tymczasem minister przyjął, że akta sprawy dawały w 2016r. podstawę do przyjęcia,

że przesłanki z art. 2 ustawy zostały spełnione.

W ocenie Sądu stanowisko ministra w tym zakresie nie znajduje potwierdzenia ani w materiale dowodowym ani w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji wojewody. Sam minister nie podał zresztą, gdzie (w ocenie tego organu nadzoru) - wg akt administracyjnych wojewody - zamieszkiwał W. R.. Stąd Sąd uznał, że orzekając w 2016r. wojewoda rażąco naruszył art. 2 ustawy, bo w istocie nie zbadał określonej w tym przepisie ani przesłanki domicylu ani kwestii repatriacji, a więc skąd dokąd i kiedy repatriował się W. R., a w związku z tym jaki i gdzie pozostawił majątek - jako mienie przesiedleńcze (bo to również w ogóle nie wynika ani z akt sprawy ani z uzasadnienia decyzji wojewody). Rację ma zatem Prokurator zarzucając, że postępowanie dowodowe wojewody nie odpowiadało nałożonym nań regułom przewidzianym w art. 7 i art. 77 § 1 oraz 80 § 1 kpa gdyż analiza zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że odnośnie do ustalenia miejsca zamieszkania W. R. na dzień 1 września 1939

roku, wojewoda nie podjął żadnych czynności dowodowych i nie uzyskał w tym

zakresie żadnego dowodu urzędowego.

Z zeszytu ewidencyjnego przebiegu służby wojskowej W. R. wynika, że ww W. R. został zmobilizowany 30 sierpnia 1939 roku i przybył do ośrodka rezerwowego kawalerii w Ł.. W dniu 19 września 1939 roku i przekroczył granicę węgierską, a następnie 1 października 1939 roku zgłosił się do Ambasady w P.. Powyższe nie potwierdza jednak repatriacji z byłego terytorium RP, a obecnie zgromadzone w aktach sprawy dokumenty jednoznacznie temu

przeczą, czego zresztą minister nie neguje.

Słusznie zarzucił zatem Prokurator, że przed wydaniem decyzji ustalającej

prawo do rekompensaty organ I instancji w istocie przeprowadził postępowanie dowodowe tylko odnośnie do ustalenia tego, czy W. R. do wybuchu II wojny światowej pozostawał właścicielem zabużańskiej nieruchomości oznaczonej w księdze hipotecznej jako "[...] nr hipoteczny [...]" i czy na dzień 1 września 1939 roku był obywatelem polskim. Przed wydaniem decyzji wojewoda nie pozyskał natomiast żadnego miarodajnego dowodu na poparcie stanowiska, że została także zrealizowana przesłanka odnosząca się do miejsca zamieszkiwania (domicylu) W. R. na dawnym terytorium RP w dacie

1 września 1939 roku; a także, że doszło do opuszczenia byłego terytorium RP a nie W. – w związku z wybuchem II Wojny Światowej.

Zgodnie z art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W kwestii "głębokości" upoważnienia do orzekania sądu administracyjnego przyjmuje się w doktrynie – że powinna ona odpowiadać istocie i funkcjom sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, sprawowanej przez sąd administracyjny w związku z postanowieniami art. 1 § 2 ustawy o ustroju sądów administracyjnych. W konsekwencji wskazuje się, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest – przez wydanie orzeczenia – stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodna z prawem. Sąd ma zatem uprawnienia do objęcia zakresem "w głąb"

sprawy i pozbawienia bytu prawnego wszystkich rozstrzygnięć wydanych w sprawie, niezgodnych z prawem. Określone w art. 134 i 135 ppsa pojęcie "sprawy" niewątpliwie różni się od pojęcia "sprawa administracyjna" i jest szersze, tzn. określa "sprawę" w ujęciu materialnoprawnym. Pojęcie to obejmuje wszelkie te postępowania i wydane bądź zapadłe w nich rozstrzygnięcia (także akty i czynności) administracyjne, bez względu na to, czy były one zaskarżalne w toku instancji, które – poprzedzając akty zaskarżone – warunkowały dokonaną w nim konkretyzację stosunku prawnego. Innymi słowy, granice "sprawy", o której mowa w art. 134 § 1 i w art. 135 ppsa, wyznacza

istota stosunku administracyjnoprawnego podlegającego załatwieniu danym, skarżonym rozstrzygnięciem administracyjnoprawnym (tak NSA w wyroku z dnia 25

listopada 2010 r. I OSK 854/10, LEX nr 745346 i NSA w wyroku III OSK 1984/21 z

dnia 21 marca 2023 r., LEX nr 3510015; por. Z. Kmieciak, Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, PiP 2007, z. 4, s. 33, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Lex

2016, komentarz do art. 135 ppsa, identycznie: Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Lex 2021).

Uwzględniając powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zgodnie z wnioskiem Prokuratora uchylił zaskarżoną decyzję ministra (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa w zw. z art. 1 i 2 ustawy) i na podstawie art. 134 i 135 ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt. 2 ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa w

zw. z art. 1 i 2 ustawy - stwierdził nieważność decyzji wojewody nr 659/2016 z dnia 19 lutego 2016 roku. Sąd uznał, że wojewoda nie miał podstaw do pozytywnego orzeczenia o potwierdzeniu prawa do rekompensaty za majątek pozostawiony na

byłym terytorium RP, minister zaś orzekając w ramach nadzoru błędnie przyjął, że organ I instancji (wojewoda) orzekając w 2016r. dysponował miarodajnym materiałem dowodowym pozwalającym obiektywnie na przyjęcie ziszczenia się przesłanek z ustawy, a więc, że wojewoda nie naruszył rażąco prawa potwierdzając prawo do rekompensaty w wysokości ponad 3,5 mln złotych za udział ½ nie mając w aktach sprawy dowodów pozwalających na pozytywne ustalenia, skutkujące uznaniem zaistnienia przesłanek tak z art. 1 jak i z art. 2 ustawy. Z akt nie wynika w szczególności, że wojewoda miał podstawy do przyjęcia, że majątek [...] został pozostawiony poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia W. R. z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:

1) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski,

2) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,

3) układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski,

4) umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej,

rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.

Z akt wojewody nie wynika ponadto by W. R. opuścił byłe terytorium RP w związku z wojną 1939r., jak również, że w 1939r. mieszkał na terenie byłego terytorium RP, a nawet że przebywał tam choćby czasowo. Wojewoda w ogóle tych kwestii nie podnosił, jak wskazał, odstąpił od ustaleń w tym zakresie z uwagi na zamieszkiwanie od 1939r. całej rodziny w A.. Nieuprawnione były zatem wywody ministra co do tego, że materiał dowodowy z akt sprawy pozwalał na ustalenia poczynione przez wojewodę, a więc, że w 2016r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kpa. Skutkowało to orzeczeniem – jak w wyroku.