Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 121/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1964
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)
article: art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 79, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 24 ust. 2a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 24 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi D.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 listopada 2023 r. nr SKO.4114.728.2023 w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 26 października 2023 r. znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącej D. R. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia 30 listopada 2023 r. znak SKO.4114.728.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Łodzi o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzekło o przyznaniu tego świadczenia we wskazanym okresie. Ww. decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

1. Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 26 października 2023 r. znak SOCII.5111.030381.2023.023741.000002.2023 odmówił przyznania D. R., reprezentowanej przez adw. M. Ż., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad B. O. w okresie od 1 sierpnia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności B. O. wynika, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ponadto, z weryfikacji systemu informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 października 2023 r. wynika, że od dnia 2 października 2023 r. wnioskodawczyni odbywała staż w firmie "H." S.C. Wobec tego brak jest podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad B. O..

2. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła D. R., reprezentowana przez adw. M. Ż.. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; 2) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto wskazano, że wbrew twierdzeniom organu przywołany przepis nie uzależnia otrzymania świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę, przy czym skarżąca sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia. Z załączonego do odwołania zaświadczenia wynika, że skarżąca nie odbywała stażu w "H." S.C., a odbywała jedynie szkolenie w tym podmiocie, które to szkolenie miało formę zdalną. Wobec tego strona wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie D. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

3. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 30 listopada 2023 r. znak SKO.4114.728.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło o przyznaniu D. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad B. O. na okres: od dnia 14 listopada 2023 r. do dnia 30 listopada 2023 r. w wysokości 1.392,90 zł miesięcznie oraz od dnia 1 grudnia 2023 r. na czas nieokreślony w wysokości 2.458,00 zł miesięcznie.

1. Kolegium wyjaśniło, że D. R. w dniu 24 sierpnia 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką B. O.. Do akt sprawy załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 31 lipca 2023 r. nr [...] z treści, którego wynika, iż B. O. została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie Komisja ustaliła, że niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 maja 2023 r. Ponadto załączono oświadczenie D. R. z dnia 21 sierpnia 2023 r., w którym pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczyła ona że: nie posiada prawa do emerytury; nie posiada własnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności; osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury na niepełnosprawne dziecko; osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki w okresie korzystania z urlopu wychowawczego albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza nią; na osobę wymagającą opieki członek rodziny nie jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką; osoba niepełnosprawna jest wdową; a osoba sprawująca opiekę - córka jest osobą rozwiedzioną; zamieszkuje wspólnie z osobą, nad którą sprawuję opiekę; nie jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego; nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy; nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych; ostatni okres zatrudnienia/ubezpieczenia społecznego - do kwietnia 2023 r.

2. Do wniosku został załączony wykaz czynności wykonywanych podczas opieki, z treści, którego wynika, że wnioskodawca wykonuje następujące czynności: czynności higieniczne, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowywanie ubrań i ubieranie, przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, pranie, prasowanie, zapewnienie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów i realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, czynności ogrodnicze. Dodano także, że osoba wymagająca opieki ma częste zawroty głowy, co bardzo utrudnia poruszanie się po mieszkaniu, ponadto nie wychodzi z domu na spacery. Kolegium dodało, że akta sprawy zostały uzupełnione o przeprowadzony w dniu 10 października 2023 r. wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania i sprawowania opieki, z którego wynika, że D. R. mieszka i gospodaruje z matką B. O.. Rodzina zajmuje lokal w starym budownictwie (1 pokój + kuchnia na I piętrze, lokal ogrzewany piecem węglowym). D. R. zakończyła pracę w kwietniu 2023 r., nie jest zarejestrowana w PUP jako poszukująca pracy, nie deklaruje żadnego własnego dochodu i nie zgłasza żadnej pracy zarobkowej, B. O. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, pobiera emeryturę z ZUS z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 2.205,95 zł. Wnioskodawczyni jest jedyną osobą, która od 3 lat mieszka i sprawuje opiekę nad matką B. O.. Wnioskodawczyni ze względu na różne dolegliwości i problemy zdrowotne matki wykonuje wszystkie czynności dnia codziennego. Do powyższego wywiadu załączono oświadczenie D. R. z dnia 10 października 2023 r., złożone pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywego oświadczenia, potwierdzające fakt sprawowania tejże opieki i zakres czynności. Kolegium stwierdziło, że D. R. sprawuje opiekę nad matką – B. O., dodatkowo nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. D. R. jest osobą spokrewnioną z osobą wymagająca opieki, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. B. O. (osoba wymagająca opieki) jest wdową i ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

3. Z załączonego do odwołania zaświadczenia firmy "H." S.C. z/s w Ł. z dnia 13 listopada 2023 r. wynika, że D. R. rozpoczęła udział w projekcie dnia 23 sierpnia 2023 r. i przystąpiła do szkoleń pozwalających nabyć kompetencje oraz kwalifikacje zawodowe. D. R. wzięła udział w szkoleniu komputerowym w terminie 2-17 października 2023 r. oraz w szkoleniu zawodowym w terminie 23 października – 13 listopada 2023 r. Powyższe potwierdza również wydruk weryfikacji z systemu informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 października 2023 r. i z dnia 23 listopada 2023 r., z których wynika, że od dnia 2 października 2023 r. D. R. odbywała staż w firmie "H." S.C. w Ł.. Od dnia 14 listopada 2023 r. nie zachodzi zatem żadna negatywna przesłanka wskazana w treści art 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, leżąca czy to po stronie osoby sprawującej opiekę, czy też po stronie osoby opieki wymagającej, a uniemożliwiająca organowi administracji przyznanie D. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką B. O..

4. Kolegium stwierdziło ponadto, że w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego należy uwzględnić ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, a będące wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt TK 38/13, mocą którego orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kolegium stwierdziło ponadto, że w okresie odbywania stażu (szkolenia) wnioskodawczyni nie sprawowała opieki nad matką B. O. tylko uczestniczyła w stażu, za który otrzymała wynagrodzenie.

5. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje fakt, że wnioskodawczyni brała udział w tym projekcie zdalnie, bowiem przepisy Kodeksu Pracy przewidują taki rodzaj świadczenia pracy. Kluczowe w sprawie jest, że wnioskodawczyni w tym czasie jak wskazano powyżej nie sprawowała opieki, lecz uczestniczyła w stażu (szkoleniu) i dodatkowo otrzymywała z tego tytułu wynagrodzenie. Szkolenie pozwalało nabyć kompetencje oraz kwalifikacje zawodowe, zatem w tym okresie strona podnosiła swoje kwalifikacje w celu podjęcia zatrudnienia, a nie w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem Kolegium bezspornie sprawowana opieka nie uniemożliwiła stronie uczestnictwa w stażu (szkoleniu), a zatem strona w tym okresie mogłaby również świadczyć pracę (nie było konieczności rezygnacji z pracy w tym okresie). Nie zachodzi zatem w okresie od dnia 19 maja 2023 r. do dnia 13 listopada 2023 r. związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją, a właściwie brakiem rezygnacji z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. W związku z tym za ten okres świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawcy nie przysługuje. Zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Norma powyższa ma zastosowanie w niniejszej sprawie od dnia 14 listopada 2023 r. tj. od dnia zakończenia stażu (szkolenia), bowiem od tego dnia wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

1. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła D. R., reprezentowana przez adw. M. Ż.. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na niezasadnym uznaniu, że podjęcie przez skarżącą dwóch szkoleń prowadzonych w trybie zdalnym, trwających łącznie ok. jednego miesiąca, uzasadniało przyjęcie, iż skarżąca dopiero od 14 listopada 202 r. spełniała przesłankę rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją niepełnosprawną matką, podczas gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie tego przepisu skutkować powinno odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie podejmowania tych szkoleń oraz przyznaniem tego prawa za cały pozostały okres trwania postępowania w przedmiotowej sprawie; b) art. 24 ust. 2a u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 14 listopada 2023 r., podczas gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu skutkować powinno było przyznaniem stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 maja 2023 r. (miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności) na czas nieokreślony, z ewentualnym wyłączeniem okresów 2-17 października 2023 r. oraz 23 października – 13 listopada 2023 r.

1. Na podstawie powyższych zarzutów strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. strona wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. zaświadczenia z dnia 13 listopada 2023 r. na okoliczność ustalenia okresu, w którym skarżąca podejmowała się szkoleń podnoszących kwalifikacje zawodowe.

2. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że strona zaprzestała podejmowania zatrudnienia z końcem kwietnia 2023 r., co też zostało przyznane przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dla oceny spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki przyjąć zatem należy, że skarżąca od 1 maja 2023 r. nie podejmowała zatrudnienia i sprawowała opiekę nad swoją niepełnosprawną matką. Niezwłocznie zaś po uzyskaniu dla niej orzeczenia o znacznym stopniu wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. stanowi, że w przypadku spełnienia przesłanek w nim wymienionych świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Zwrot "od miesiąca" rozumieć należy w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane powinno zostać za cały miesiąc, nie zaś od konkretnego dnia, w którym wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony we właściwym organie. Co więcej, zdaniem skarżącej podjęcie przez nią dwóch szkoleń mających na celu podwyższenie kwalifikacji zawodowych na przyszłość (które trwały łącznie ok. 1 miesiąca), nie może być ocenione w ten sposób, że uniemożliwia przyznanie jej prawa świadczenia pielęgnacyjnego za pozostały okres trwania postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz okresu od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności do miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia. Nie sposób uznać, aby ten jeden miesiąc aktywności mógł w jakikolwiek sposób rzutować na pozostałe ok. 5 miesięcy sprawowania opieki nad matką i niepodejmowania w tym okresie zatrudnienia z tego tytułu. Zdaniem strony świadczenie pielęgnacyjne powinno było zostać stronie przyznane począwszy od 1 maja 2023 r., tj. zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. na czas nieokreślony, z ewentualnym wyłączeniem okresu, w którym podejmowała się ona szkoleń podwyższających kwalifikacje zawodowe.

3. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

2. Skarga jest zasadna.

1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu administracji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

2. Należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek w tym przedmiocie został złożony przez stronę skarżącą w skardze, jak również przez organ II instancji w odpowiedzi na skargę.

3. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja reformatoryjna z dnia 30 listopada 2023 r. znak SKO.4114.728.2023, którą SKO w Łodzi uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 26 października 2023 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzekło co do istoty sprawy o przyznaniu świadczenia za wskazany okres. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w zakreślonej wyżej kognicji wykazała, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 26 października 2023 r. zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

4. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.), [dalej: "u.ś.r."]. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl natomiast art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

5. Organ pierwszej instancji m.in. uznał, że z uwagi na to, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresach określonych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowane świadczenie nie może być przyznane.

Poglądu tego nie podzielił organ odwoławczy wskazując, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 Konstytucji RP. Skutkiem tego orzeczenia jest, zdaniem organu odwoławczego, stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Mając na uwadze utrwaloną linię orzeczniczą sądów administracyjnych słuszne i nie budzące jakichkolwiek wątpliwości jest stanowisko organu odwoławczego, zawarte w zaskarżonej decyzji, dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, a przedstawiona argumentacja nie wymaga powtórzenia.

6. Należy w tym miejscu wskazać, że bezsporna w sprawie jest kwestia legitymowania się przez B. O. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podobnie bezsporny jest fakt sprawowania opieki przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką oraz związek przyczynowy między sprawowaną opieką a rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia. Organ odwoławczy przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne słusznie uznał, że spełnione zostały pozostałe przesłanki zawarte w art. 17 u.ś.r.

Jednak z zakresu czasowego organ ten wyłączył okres odbywania przez skarżącą stażu/szkolenia. Podobnie na tę okoliczność powołał się organ I instancji. W ocenie Kolegium odbywanie stażu świadczy o tym, że odwołująca nie sprawowała opieki nad matką, co wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co z kolei jest warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznał zatem świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 14 listopada2023 r. tj. od dnia ukończenia przez skarżącą stażu.

Jedną z zasadniczych kwestii wymagających wyjaśnienia w niniejszej sprawie jest ustalenie czy udział przez skarżącą w stażu w ramach aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych przy jednoczesnym pobieraniu przez nią stypendium za udział w stażu, realizuje przesłankę podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Legalna definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" znajduje się w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie wskazano, że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową - należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Analiza tego przepisu wskazuje, że wyliczenie to stanowi numerus clausus i nie może być interpretowane rozszerzająco. W konsekwencji uznać należy, że staż odbyty przez skarżącą z całą pewnością nie stanowił formy zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wyraźnie o "niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Mając zatem na uwadze powyższy przepis oraz definicję legalną zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej opisaną w art. 3 pkt 22 u.ś.r. w ocenie Sądu skonstatować należy, że staż odbyty przez skarżącą nie realizuje negatywnej przesłanki do przyznania prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że tutejszy sąd wypowiadał się już w kwestii rezygnacji z zatrudnienia w kontekście odbywania stażu. W wyroku WSA w Łodzi z dnia 19 grudnia2023 r., sygn. akt II SA/Łd 933/23 (wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).), sąd nie podzielił dokonanej przez organ odwoławczy wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., w zakresie w jakim uznano, że przez skarżącą nie została spełniona przesłanka warunkująca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a to niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, z uwagi na fakt, że skarżąca we wskazanym okresie odbywała staż, za który otrzymywała stypendium stażowe. Powyższe stanowisko skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Warto też zaznaczyć, że organ administracji w sposób całkowicie dowolny stwierdził, że odbywanie stażu spowodowało, że skarżąca nie sprawowała opieki nad matką, co miałoby stanowić o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Ponadto należy przypomnieć, że ustawodawca nie stawia wymogu sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Należy jednocześnie podkreślić, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia właściwych organów o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat wskazanego wcześniej celu tej regulacji. Wobec tego uznać należy, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie również spełniona, jeżeli stosownie do konkretnych okoliczności, w szczególności zakresu niepełnosprawności i wynikających z niego potrzeb osoby niepełnosprawnej, opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego.

7. Podkreślenia wymaga, że treść normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi również, jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób. Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie całą dobę, bez możliwości nawet chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającego z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna.

Mając powyższe na względzie zdaniem Sądu stwierdzić należy, że błędnym jest przyjęte przez SKO założenie, zgodnie z którym sam fakt odbywania stażu zawodowego przez skarżącą w każdym przypadku wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a tym samym nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwej ocenie stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga bowiem uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. W szczególności istotne jest określenie zakresu wymaganej opieki determinowanej stanem zdrowia wynikającym z niepełnosprawności podopiecznego oraz stylem jego życia, jak też faktycznego czasu, jaki strona zobligowana jest poświęcić na odbywanie stażu, warunków i właściwości osobistych strony. Zauważyć w tym aspekcie należy również, że strona w odwołaniu od decyzji organu I instancji podała, że szkolenie miało formę zdalną. Stąd też dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji, zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy, konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, czego organy zaniechały.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu okoliczności rozpoznawanej sprawy wskazują, że organy administracji naruszyły przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a.

8. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że organ II instancji, rozpoznając odwołanie od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia od 1 sierpnia 2023 r., pominął w swym rozstrzygnięciu okres od dnia złożenia wniosku do dnia 13 listopada 2023 r., bowiem w tym zakresie nie rozstrzygnął, czy odmawia przyznania świadczenia. W niniejszej sprawie SKO w ogóle nie odniosło się do okresu sprzed rozpoczęcia przez skarżącą stażu, choć powołuje w uzasadnieniu decyzji treść art. 24 ust. 2a u.ś.r., który stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

W realiach niniejszej sprawy wniosek o ustalenie niepełnosprawności został złożony dnia 19 maja 2023 r., zaś orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane dnia 31 lipca 2023 r., co – biorąc pod uwagę treść ww. art. 24 ust. 2a u.ś.r. – oznacza, że w przypadku spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie winno być przyznane od dnia 1 maja 2023 r.

Raz jeszcze należy podkreślić, że w rozstrzygnięciu organu II instancji pominięto okres od dnia złożenia wniosku. Od dnia 14 listopada 2023 r. przyznano świadczenie, co oznacza, że od tej daty rozstrzygnięcie organu II instancji jest zgodne z wnioskiem strony i dla strony korzystne.

Sąd nie może tym samym uchylić rozstrzygnięcia, którego nie ma, choć nie ulega wątpliwości, że SKO nie rozpatrzyło sprawy w całości.

Podkreślić też należy, że sama skarżąca kwestionuje decyzję SKO w całości.

Problem, który jawi się w kontekście przyjętego przez Sąd w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia, dotyczy ewentualnego naruszenia wynikającej z art. 134 § 2 P.p.s.a. zasady, iż sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego.

W tym miejscu Sąd zauważa, że art. 134 § 2 p.p.s.a. ustanawia tzw. zasadę reformationis in peius czyli zasadę nieorzekania na niekorzyść skarżącego. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych (tak np. wyrok NSA z 6.10.2022 r., III FSK 1103/21; wyrok NSA z 6.10.2022 r., III FSK 1103/21), naruszenie zakazu reformationis in peius w postępowaniu sądowoadministracyjnym może wystąpić na skutek uchylenia aktu lub czynności w części niezaskarżonej, zastosowania środka ostrzejszego od tego, o który wnosił skarżący, lub takiego sformułowania oceny prawnej, która w ponownym postępowaniu przed organem administracji zdeterminowałaby wydanie aktu pogarszającego sytuację materialnoprawną skarżącego w porównaniu z sytuacją, która wynika z zaskarżonego aktu lub czynności. Powyższe stanowisko judykatury zdaniem Sądu należy w pełni zaakceptować.

Jak wskazano wyżej, nie można pominąć, że w niniejszej sprawie skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Co więcej, wyrażona w niniejszym wyroku przez Sąd ocena prawa niewątpliwie nie jest niekorzystna dla skarżącej. Mając na uwadze powołane wyżej poglądy wyrażane w orzecznictwie, wyrok wydany przez Sąd w niniejszej sprawie nie narusza zasady reformationis in peius. Zważywszy przedstawioną powyżej ocenę Sądu oraz treść art. 153 P.p.s.a., ponowne rozstrzygnięcie organów administracji nie wpłynie bowiem niekorzystnie na sytuacją strony skarżącej.

9. Zdaniem Sądu zarzuty skargi okazały się zasadne, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na wydanie decyzji w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa. Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane zatem z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 w zw. z art. 77 § 1, art. 79 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Z kolei ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a. i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen abstrahujących od istotnych okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia wadliwej decyzji.

10. Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia dokonanej przez Sąd wykładni przepisów, w szczególności dotyczącej art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. art. 3 pkt 22 u.ś.r. Organy winny także w sposób prawidłowy określić datę początkową przyznania świadczenia rodzinnego, mając na uwadze treść art. 24 ust. 2a u.ś.r.

11. Końcowo należy wyjaśnić, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności sąd na podstawie art. 135 ustawy P.p.s.a. stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Z tych względów, przy uwzględnieniu wskazanych powyżej naruszeń przepisów prawa materialnego i postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, Sąd zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku).

12. O zwrocie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).

ds