Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 974/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 maja 2023 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 9 września 2022 r., nr SKO.421.676.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 9 września 2022 r., sygn. akt SKO.421.676.2022, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 8 kwietnia 2021 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją matką – M. K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w S. w dniu 23 marca 2021 r., w którym stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 marca 2021 r.

Wójt Gminy C. decyzją z dnia 19 kwietnia 2021 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia, wskazując, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, albowiem nie da się ustalić że niepełnosprawność matki skarżącego powstała przed ukończeniem przez nią 18. lub 25. roku życia.

Powyższa decyzja utrzymana została w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 27 maja 2021 r., w której wskazano, że decyzję odmowną uzasadnia brak spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem zakres zadeklarowanych przez skarżącego czynności i sposób ich wykonywania świadczy o tym, że skarżący nie tyle sprawuje opiekę nad matką uniemożliwiającą mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lecz bardziej świadczy jej pomoc, która nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Z kolei, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 748/21, uchylił zarówno decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 27 maja 2021 r., jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia 19 kwietnia 2021 r. Sąd stwierdził bowiem, że wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności matki skarżącego, wbrew stanowisku organu I instancji, w świetle Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie mogła stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Nadto, w aktach sprawy brak było zawiadomienia strony przed wydaniem I, jak też II decyzji, o możliwości zapoznania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego. Uchybienie to, w ocenie Sądu, zważywszy na zakwestionowanie przez skarżącego prawidłowości wywiadu środowiskowego z dnia 14 kwietnia 2021 r. i prawdziwości stwierdzonych w nim ustaleń faktycznych, należało ocenić jako naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podczas ponownego rozpoznawania sprawy, w dniu 3 czerwca 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy a pismem z dnia 15 czerwca 2022 r. zawiadomiono skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, co też skarżący uczynił w dniu 20 czerwca 2022 r.

Następnie, Wójt Gminy C. decyzją z dnia 5 lipca 2022 r., nr 000581/SP/07/2022, wydaną na podstawie art. 3, art. 5, art. 17 , art. 19, art. 20 ust. 3, art. 23a, art. 24 ust. 1 i 2, art. 25, art. 26, art. 47 i art. 49 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615) – zwanej dalej u.ś.r., odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że z posiadanego orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że nie da ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącego a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 marca 2021 r., czyli po ukończeniu 25. roku życia. Nadto, choć ze spostrzeżeń i wniosków pracowników socjalnych wynika, że matka skarżącego jest osobą, która z uwagi na wiek oraz schorzenia ma problemy z poruszaniem się (porusza się samodzielnie przy pomocy laski), to pomimo swojej niepełnosprawności radzi sobie z podstawowymi, drobnymi, lżejszymi czynnościami dnia codziennego oraz wykonywaniem czynności higienicznych. Z uwagi na fakt, że skarżący wraz z matką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe naturalne jest, że skarżący zajmuje się robieniem zakupów, przygotowywaniem posiłków, sprzątaniem i praniem. Matka skarżącego nie wymaga opieki całodobowej, nie jest osobą leżącą a ponadto charakter i zakres wykonywanych czynności nie absorbuje skarżącego do tego stopnia by nie mógł podjąć pracy zarobkowej. Wsparciem dla rodziny mogłyby być usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania matki skarżącego. Skarżący pomaga matce w czynnościach dnia codziennego w sposób mieszczący się w granicach moralnych i zwyczajowych wynikających z relacji dziecko – rodzic oraz wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, zarzucając nieuwzględnienie, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że jego matka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia a także bezpodstawne uznanie, że matka skarżącego nie wymaga opieki całodobowej a charakter i zakres wykonywania czynności nie absorbuje skarżącego do tego stopnia, że nie mógł on podjąć zarobkowej pracy.

Nadto, w piśmie z dnia 23 sierpnia 2022 r., stanowiącym odpowiedź na wystosowane do skarżącego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku na podstawie art. 79a § 1 k.p.a. zawiadomienie, skarżący podkreślił, że jego matka nie może samodzielnie przygotować sobie herbaty ani ciepłych posiłków, gdyż zapomina o tym, że wstawiła herbatę i nie wyłącza gazu, co jest szczególnie niebezpieczne. Co więcej, mają oni piec opalany drewnem, do którego prowadzą bardzo strome schody, a który musi być uzupełniany opałem co 2,5 godziny.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącego odwołania, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 9 września 2022 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1, 1b i 5 u.ś.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydaną decyzję, Kolegium wskazało, że powoływanie przez organ I instancji jako podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia art. 17 ust. 1b ustawy nie było zasadne. W wiążącym w niniejszej sprawie, z mocy art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o sygn. akt III SA/Gd 748/21 wskazano już bowiem, że rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, została uznana za niekonstytucyjną.

Jednocześnie, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją czy też niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Zdaniem Kolegium, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że stan zdrowia matki skarżącego nie wymaga sprawowania opieki o charakterze stałym a skarżący nie jest matce niezbędny tak bardzo, aby nie mógł on podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia.

Kolegium wskazało przy tym, że organy nie są bezwzględnie związane zawartym w orzeczeniach o niepełnosprawności stwierdzeniem, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji a dokonują oceny tej kwestii na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika zaś, że matka skarżącego ma 85 lat i zmaga się z nadciśnieniem tętniczym, problemami z kręgosłupem, układem krążenia i chorobą Parkinsona. Z przeprowadzonego w dniu 3 czerwca 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący mieszka razem z matką i wspólnie z nią oraz ze swoją córką (VII klasa szkoły podstawowej) prowadzi gospodarstwo domowe. Opieka sprawowana przez skarżącego nad matką sprowadza się do czynności wspierających, tj.: robienie zakupów, mycie naczyń, przygotowanie posiłków, sprzątanie, robienie prania i mieści się w granicach moralnych i zwyczajowych, wynikających z relacji dziecko – rodzic, przy uwzględnieniu faktu, że czynności te robione są nie tylko dla matki ale i dla skarżącego. Podczas wywiadu ustalono, że matka skarżącego ma problemy z poruszaniem się ale porusza się samodzielnie przy pomocy laski, samodzielnie też radzi sobie z podstawowymi drobnymi, lżejszymi czynnościami dnia codziennego oraz wykonywaniem czynności osobistych i higienicznych. W piśmie z dnia 23 sierpnia 2022 r. skarżący wskazał, że rano przygotowuje śniadanie dla mamy i dla siebie, ścieli łóżko i pomaga mamie w porannej toalecie, następnie sprząta po śniadaniu i sprząta dom, potem przygotowuje obiad. Po przygotowaniu obiadu ma trochę własnego czasu do kolacji i do toalety wieczornej, który to czas pożytkuje na zakupy i przygotowanie porcji leków dla matki. Skarżący wskazał także, że w tym roku matka była 3 razy na rehabilitacji, co dało łącznie 30 dni.

W ocenie Kolegium, czynności, jakie skarżący wykonuje przy matce mieszczą się bardziej w zakresie pomocy niż opieki. Choć matka skarżącego ma ograniczone możliwości poruszania się, czynności wykonywane przez skarżącego jako takie nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności strony, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. W ocenie Kolegium, zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Kolegium wskazało przy tym, że powołana przez skarżącego kwestia problemów matki z pamięcią nie została przez skarżącego w żaden sposób wykazana i jako gołosłowna nie podlegała uwzględnieniu.

We wniesionej do Sądu skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając im naruszenie:

1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją czy też niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, podczas gdy związek ten jest ewidentny i został przez skarżącego wykazany w trakcie postępowania przed organami I i II instancji, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie niniejszego przepisu i przyjęcie, że skarżący nie spełnia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy Kolegium winno było uchylić zaskarżoną decyzję w całości i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bądź uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji;

3. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, podczas gdy Kolegium słusznie zauważyło, że decyzja organu I instancji wskazuje błędną podstawę, tj. podstawę prawną art. 17 ust. 1b u.ś.r., która to podstawa odmowy świadczenia pielęgnacyjnego została już zakwestionowana przez wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 748/21, który wiązał organ I instancji w niniejszej sprawie, tym samym doszło do bezpośredniego naruszenia także przepisu art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;

4. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, a w szczególności:

a) zaniechanie podjęcia ustaleń co do powoływanej przez skarżącego kwestii problemów z pamięcią matki skarżącego a także związanych z tym niebezpieczeństw dla matki skarżącego, a co za tym idzie konieczności stałej opieki nad matką przez skarżącego i w związku z tym niemożliwości podjęcia przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia;

b) poprzez bezpodstawne pominięcie faktu, że konieczność stałej i długotrwałej opieki nad matką skarżącego wynika z dokumentu urzędowego, jakim jest orzeczenie o niepełnosprawności a zatem dla podważenia tego faktu wymagane było podjęcie szczegółowych ustaleń, gdy organ II instancji pominął chociażby podjęcie ustaleń co do problemów z pamięcią matki skarżącego;

c) poprzez pominięcie faktu, że matka skarżącego cierpi na szereg schorzeń uniemożliwiających jej samodzielną egzystencję, wymagających stałej opieki drugiej osoby, jaką to opiekę sprawuje skarżący;

d) poprzez oparcie rozstrzygnięcia w zasadzie jedynie na wywiadzie środowiskowym, który nie oddaje w żaden sposób aktualnego stanu zdrowia matki skarżącego;

e) poprzez pominięcie szeregu czynności faktycznych, jakie codziennie podejmuje skarżący w celu zapewnienia matce niezbędnej opieki a wskazanie tylko niektórych z tych czynności w uzasadnieniu decyzji Kolegium;

5. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego w sprawie, tj. wybiórczą ocenę zgromadzonych dowodów, poprzez pominięcie dowodów, z których wynikał fakt przeciwny od przyjętego a priori przez organ II instancji (tj. orzeczenia o niepełnosprawności, oświadczenia skarżącego co do wymogu stałej opieki, zwłaszcza z uwagi na problemy z pamięcią matki skarżącego, w tym zapominanie o włączonym gazie, jak również konieczności dokładania do pieca opalanego drewnem, który znajduje się w miejscu niedostępnym dla matki skarżącego) a tym samym nieprawidłowe ustalenia faktyczne w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy w postaci ustalenia, ze skarżący wykonuje co najwyżej czynności o charakterze pomocniczym a nie czynności opieki nad matką;

6. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a., poprzez niezapewnienie przez organy I i II instancji skarżącemu możliwości zapoznania się i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego, co uniemożliwia, zgodnie z art. 81 k.p.a., uznanie jakichkolwiek okoliczności faktycznych za udowodnione;

7. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez złamanie zasady równości obywatela wobec prawa poprzez bezpodstawną odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, mimo spełnienia wszelkich przesłanek.

Jednocześnie, skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu – zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez lekarza specjalistę psychiatrę w dniu 18 października 2022 r. dla stwierdzenia faktu daleko idących problemów z pamięcią matki skarżącego, licznych objawów otępienia, które uniemożliwiają samodzielną egzystencję, wymagających stałej obecności i opieki drugiej osoby, a tym samym niemożności podejmowania przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad matką, a tym samym dla wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji a także uznając podniesione przez skarżącego zarzuty za niezasadne.

Rozpoznając wniesiona skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 9 września 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy w C. z dnia 5 lipca 2022 r. są zgodne z prawem.

Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego, a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615) - zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy tym, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, zgodnie z wiążącą go z mocy art. 153 p.p.s.a. oceną prawną przedstawioną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 748/21, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika zatem, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W okolicznościach niniejszej sprawy niesporne jest, że skarżący, jako syn, jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad matką. Nadto, w sprawie niesporne jest, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w S. w dniu 23 marca 2021 r., ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jednakże, w ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, jak słusznie oceniły orzekające w sprawie organy, aby czynności wykonywane przez skarżącego uniemożliwiały mu podjęcie zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Przede wszystkim wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowego pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia z zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przy tym, co należy podkreślić, zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Jednakże, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15 - dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie tę opiekę sprawującej, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie wynika zaś, aby zaangażowanie skarżącego w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu przez niego aktywności zawodowej.

Jak wynika z przeprowadzonego w dniu 3 czerwca 2022 r. wywiadu środowiskowego matka skarżącego cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa i stawów, nadciśnienie tętnicze i cukrzycę, chorobę Parkinsona a nadto ma problemy z układem krążenia. Jest pod opieką kardiologa, neurologa i lekarza rodzinnego. Pomimo swojej niepełnosprawności matka skarżącego radzi sobie z podstawowymi drobnymi, lżejszymi czynnościami dnia codziennego oraz z wykonywaniem czynności osobistych – higienicznych. Jak ustalono przy tym, matka skarżącego nie wymaga całodobowej opieki.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika przy tym, że skarżący zamieszkuje razem z matką i zajmuje się: sprzątaniem, gotowaniem, jeździ z matką do lekarzy i na rehabilitację. Zajmuje się także obejściem domowym i pracami przydomowymi. Skarżący zajmuje się również robieniem zakupów, przygotowaniem posiłków, sprzątaniem, praniem. Skarżący pomaga zatem swojej matce w czynnościach dnia codziennego. Jednocześnie, już w wywiadzie stwierdzono, że charakter i zakres wykonywanych czynności nie absorbuje skarżącego do tego stopnia aby nie mógł podjąć pracy zarobkowej.

W świetle tych okoliczności, zdaniem Sądu, orzekające organy prawidłowo stwierdziły, że nie zachodzi związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Przy tym, w ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy w sposób kompletny zgromadziły w sprawie materiał dowodowy.

Na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział bowiem specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobkową i zawodową jej opiekuna. Zgodnie z przepisem art. 23 ust. 4aa u.ś.r. jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, z późn. zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Tym samym, wywiad środowiskowy jest podstawowym narzędziem w zakresie ustalenia czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne spełnia warunki, o których mowa w art. 17 u.ś.r., w szczególności, czy konieczny zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, bądź zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej.

Podczas ponownego rozpoznawania sprawy, po wydanym w sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyroku z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 748/21, organ I instancji ponownie przeprowadził wywiad środowiskowy i stosując się, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a., do wytycznych zawartych w tym wyroku, pismem z dnia 15 czerwca 2022 r. poinformował skarżącego o możliwości zapoznania się w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania z materiałem sprawy i wypowiedzenia się w sprawie. W dniu 20 czerwca 2022 r. skarżący zapoznał się z aktami sprawy, nie wnosząc do dnia wydania decyzji przez organ I instancji żadnych uwag i zastrzeżeń. Powołane zaś przez skarżącego w piśmie z dnia 23 sierpnia 2022 r. okoliczności, że opieka nad matką absorbuje go przez cały dzień a matka skarżącego nie jest w stanie przygotować sobie samodzielnie herbaty ani ciepłych posiłków, jak słusznie oceniło Kolegium, należało uznać za nieznajdujące odzwierciedlenia w materiale sprawy. Z kolei, przedłożone przez skarżącego wraz ze skargą zaświadczenie lekarskie z dnia 18 października 2022 r., w którym wskazano, że matka skarżącego cierpi na zespół depresyjno – nerwicowy i wymaga stałej opieki ze względu na liczne objawy, otępienie, które uniemożliwia jej samodzielną egzystencję nie zmienia dokonanej przez organy oceny braku związku przyczynowo – skutkowego a ponadto nie mogło mieć znaczenia dla kontroli zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji, jako że sąd administracyjny orzeka według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydawania decyzji.

Z uwagi na powyższe, nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącego, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie orzekających w sprawie organów, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącego. Skarżący nie wykonuje przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby go nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową. Co zresztą, potwierdzają stwierdzone w toku postępowania okoliczności. Nadto, charakter i zakres wykonywanych przez skarżącego w stosunku do matki czynności nie uprawnia do stwierdzenia, że ich wykonywanie uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Nie zachodzi zatem związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając to na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku organu o rozpoznanie sprawy w tym trybie i brak sprzeciwu skarżącego.