Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 630/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Ewidencja gruntów
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1 pkt 1lit. a tiret 2 i 3, ust. 7
journal: Dz.U. 2017 poz 2101
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.
article: par. 12 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1034
law: Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków.
article: art. 46
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
article: art. 7, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2018 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. F. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty G. z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...]; 2. zasądza od P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. na rzecz skarżącej J. F. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. J. F. (zwana dalej także: "skarżącą") zwróciła się do Starosty G. (zwanego dalej: "Starostą") o dokonanie zmiany w ewidencji gruntów i budynków, polegającej na wykreśleniu M. O. spośród właścicieli nieruchomości składającej się z działek o nr [...], [...] i [...], położonej w obrębie [..] T., gmina G., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] grudnia 2016 r. sygn. akt [...] o dziale spadku po zmarłych K.O. i M.O. (w dokumentacji zwanej również M.), którego kserokopię wnioskodawczyni załączyła do ww. wniosku. Jak wynika z jego treści, działki o nr [...], [...] i [...], położone w T., w gminie G., o łącznej powierzchni 10,5748 ha i wartości 200.000 zł, zostały przyznane na współwłasność w częściach równych na rzecz J.F., D.O. oraz E.P. (vide: pkt 1 lit. b. tego postanowienia), od których solidarnie zasądzono w pkt 3 postanowienia, na rzecz M.O. kwotę 14.678 zł.

W dniu [...] kwietnia 2018 r. Starosta zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wprowadzenia, w rejestrze ewidencji gruntów i budynków obrębu T. gmina G. ww. zmiany, natomiast decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] odmówił wprowadzenia zmiany polegającej na wykreśleniu M.O. z rejestru ewidencji gruntów i budynków obrębu T. gmina G., na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] grudnia 2016 r., sygn. akt [...] o dział spadku po zmarłych: K.O. i M.O.

W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Starosta wskazał, że na chwilę rozpatrzenia sprawy, zgodnie z danymi zawartymi w rejestrze ewidencji gruntów i budynków obrębu T., ww. działki leśne stanowią współwłasność następujących osób: D.O. - w udziale 24983/49152, J.F.- w udziale 21937/98304, E.P. - w udziale 23377/98304 oraz M.O. - w udziale 63/2048. Jak wskazał organ I instancji, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające oraz analiza zgromadzonej dokumentacji wykazała, że ww. grunty, pierwotnie oznaczone były jako działki nr [...] i nr [...] o powierzchni 14,89 ha i zgodnie z Aktem Własności Ziemi nr [...] z dnia [...] stycznia 1974 r. stanowiły własność K.O. oraz jego żony M.O. Następnie w 1979 r. M.O., na mocy umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego (znak: [...]), przekazała własność wszystkich swoich gruntów (w tym położonych w T.) na rzecz syna i synowej, tj. J. i D. O., w zamian za świadczenia rentowe, co nastąpiło w trybie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 52, poz. 140, zwanej dalej: "u.z.e.r."). Umowa ta stanowiła podstawę do wprowadzenia w ewidencji zmiany polegającej na wykreśleniu z rejestru M.O. i wpisaniu jako właścicieli, w wysokości 1/2 udziału - J. i D. O., a w pozostałej części, w wysokości 1/2 udziału – K.O. Następnie organ wskazał, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w E. sygn. akt [...] z dnia [...] września 2002 r. stwierdzono prawa do spadku po J.O. i G.O. Spadek po J.O. nabyła żona D.O. - w 1/4 części oraz dzieci: E.P., G.O., J.F. i K.O. - każde z nich w 3/16 części. Spadek po G.O. nabyli natomiast: matka D.O. - w 3/8 części oraz rodzeństwo zmarłego: E.P. i K.O. - każde z nich w 5/16 części. Postanowienie to, stanowiło kolejną podstawę do wprowadzenia zmiany w rejestrze, polegającą na wykreśleniu z rejestru gruntów J.O. i G.O., a następnie wpisaniu ich spadkobierców, zgodnie z treścią ww. postanowienia. W ocenie organu, podstawą ujawnienia w rejestrze M.O., jako współwłaściciela przedmiotowych działek w wysokości udziału 63/2048, było prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] czerwca 2016 r. sygn. akt [...], na mocy którego stwierdzono, że spadek po jej mężu K.O., nabyli: jego żona M.O. - w udziale 16/32 części, matka D.O. - w udziale 6/32 części oraz siostry: J.F.i E.P. - w udziale 5/32 każda z nich.

W ocenie organu, przedłożone przez wnioskodawczynię postanowienie Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] grudnia 2016 r., sygn. akt [...] o dział spadku po K.O. i M.O., nie może skutkować wnioskowaną zmianą w rejestrze, bowiem nabycie własności ww. udziału przez M.O., było następstwem spadkobrania po zmarłym mężu KO., z części dotyczącej udziału 1/2 własności, przysługującego jej teściom, tj. J. i D. O., na mocy umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z 1979 r. Organ wskazał ponadto, że prawa do spadku po K.O. zmarłym dnia [...] października 1974 r. i po M.O. zmarłej dnia [...] stycznia 2003 r., zostały stwierdzone mocą postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] listopada 2015 r. sygn. akt [...] i zgodnie z jego treścią zostały ujawnione w ewidencji gruntów zmianą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Z kolei zmianą nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r. ujawniono w ewidencji gruntów, stwierdzony mocą załączonego do wniosku postanowienia, dział spadku po zmarłych: K. i M. O.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła J.F. Na etapie postępowania odwoławczego przedłożyła ona do akt postanowienie Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] czerwca 2018 r. sygn. akt [...], dokonujące wykładni pkt od 1 do 4 postanowienia tego Sądu z dnia [...] grudnia 2016 r. sygn. akt [...]. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że: istotą przedmiotowego rozstrzygnięcia było po pierwsze ustalenie, że m.in. nieruchomość składająca się z działek o numerach geodezyjnych [...], [...] i [...], położona w T. gmina G., o łącznej powierzchni 10,5748 ha, stanowiła wyłączną własność K.O. i M.O., wchodząc w skład majątku spadkowego po nich. Jednocześnie prawo własności wskazanej nieruchomości przyznane zostało w równych udziałach wynoszących po 1/3 części: J.F., D.O. i E.P. - przy zasądzeniu stosownych spłat na rzecz pozostałych spadkobierców. W takich też częściach wymienione winny być ujawnione, jako jej współwłaścicielki, w prowadzonej dla niej księdze wieczystej, jak również wszelkich innych rejestrach, w tym także ewidencji gruntów i budynków obrębu T., gmina G., prowadzonym przez Starostwo G. - przy wykreśleniu dotychczas figurujących tamże właścicieli. Podkreślono również , że na mocy art. 435 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., przedmiotowe prawomocne postanowienie ma skutek prawno-kształtujący wobec osób trzecich, w tym również organów administracji publicznej i nie może być w żadnym zakresie przez nie kwestionowane.

Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. (dalej: "PWINGiK") utrzymał w mocy ww. decyzję, zaskarżoną przez J. F.

W uzasadnieniu organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zapisy ustępów 2 i 3 postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] grudnia 2016 r., sygn. akt [...] dotyczą zasądzenia określonych tam kwot na rzecz M.O. oraz podkreślił, że zapisy te dotyczą działu spadku po K. i M. O., zaś podstawą ujawnienia w rejestrze M.O. jako współwłaściciela przedmiotowych działek było postanowienie Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] czerwca 2016 r. sygn. akt [...], stwierdzające przysługujące jej prawo do spadku po zmarłym mężu K.O. Ustosunkowując się zaś do przedłożonego przez odwołującą się postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] czerwca 2018 r. sygn. akt [...], PWINGiK wskazał, że odnosi się ono jedynie do spraw spadkowych po K. i M. O. Organ odwoławczy wskazał także, że organ I instancji nie mógł postąpić zgodnie z wnioskiem J.F., bowiem naruszałoby to przepisy dotyczące zasięgu prawa własności oraz stwierdził, że wywiedzione przez nią roszczenie nie mieści się w zakresie postępowania administracyjnego i wszelkich związanych z nim praw, należy dochodzić w postępowaniu cywilnym.

Skargę na ww. decyzję wniosła do tut. Sądu J.F., zaskarżając ją w całości oraz zarzucając jej:

1. naruszenie art 6 k.p.a. poprzez działanie organu administracji wbrew przepisom prawa, a w szczególności poprzez działanie wbrew związaniu prawomocnym orzeczeniem sadu i tym samym poczynienie ustaleń sprzecznych z wydanym rozstrzygnięciem, czego wynikiem jest odmowa dokonania stosownych zmian w ewidencji gruntów i budynków, co stanowi naruszenie art 365 § 1 k.p.c. w zw. z art 13 § 2 k.p.c.;

2. naruszenie art. 24 ust. 2a pkt 2 w zw. z art. 20 ust. 1 pkt 1 i art. 24 ust. 2b pkt 1 lit c. ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. 2017 r., poz. 2101, ze zm., zwanej dalej: "p.g.i.k."), poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nie dokonanie zmiany wpisów własności w ewidencji gruntów i budynków na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego;

3. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz błędne rozpoznanie zgromadzonego materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywateli co do stanu ich własności;

4. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady mającej pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa, w szczególności gdy organ sam narusza obowiązujący porządek prawny i nie respektuje orzeczeń innych organów;

5. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie decyzji organu I instancji w mocy w sytuacji, gdy doszło do naruszeń wymienionej wyżej decyzji, zgodnych z zarzutami opisanymi wyżej;

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także uchylenie decyzji organu I instancji oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej jako: "p.p.s.a."). Do skargi skarżąca załączyła m.in. datowane na dzień [...] sierpnia 2018 r. wydruki ksiąg wieczystych nr: [...] prowadzonej dla działki nr [...] w obrębie [...] O. oraz [...] prowadzonej dla działek nr [...], [...] i [...] położonych w obrębie [...] P., w których to księgach w dniu [...] maja 2017 r. dokonano wpisów w działach II, ujawniając jako właścicieli: J.F., D.O. i E.P., w udziale po 1/3 prawa własności, zaś wpisów tych dokonano na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] grudnia 2016 r. sygn. akt [...] o dziale spadku (k. 9-14), a także odpis aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 2017 r. rep. [...] tj. umowę sprzedaży działek nr [...] i [...] położonych w obrębie [...] P., na mocy której J.F., D.O. i E.P. sprzedały ww. działki M. i E. P. (k. 15-20).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, ograniczając się do podtrzymania swojego dotychczasowego stanowiska oraz nie wypowiadając się w przedmiocie wniosku skarżącej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa niniejsza podlegała rozpoznaniu w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., o co wniosła strona skarżąca, zaś będący drugą stroną postepowania organ odwoławczy nie zażądał, w przewidzianym do tego terminie, przeprowadzenia rozprawy.

Dokonana przez tut. Sąd kontrola zaskarżonej decyzji, przeprowadzona w oparciu o kryterium jej zgodności z prawem, uzasadnia uchylenie decyzji zapadłych w obu instancjach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Dostrzeżone bowiem naruszenia prawa procesowego, którego dopuściły się organy obu instancji, miały na tyle poważny charakter, że ich istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy nie budzi wątpliwości tut. Sądu.

Prowadzone w niniejszej sprawie postępowanie, toczyło się z wniosku J.F., która domagała się wprowadzenia zmiany w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej dla obrębu [...] T. w gminie G., polegającej na wykreśleniu ujawnionego tam udziału we współwłasności nieruchomości składającej się z działek nr [...], [...] i [...], przysługującego M.O Wnioskodawczyni wskazała przy tym na postanowienie Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] grudnia 2016 r., [...] (zwane dalej jako: "postanowienie [...]"), wydanego w sprawie o dział spadku po K.O. i M.O., wskazując na konieczność uwzględnienia przez organ ewidencyjny, wynikających z niego faktów prawnych. W tym zakresie zauważyć należy, że na mocy pkt 1 lit. b. przedmiotowego postanowienia, wyżej opisana nieruchomość została przyznana na współwłasność w częściach równych: J.F., E.P. i D.O. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, w ewidencji tej, jako współwłaścicielki przedmiotowej nieruchomości w częściach ułamkowych, figurują: J.F., E.P., D.O. i M.O.

Organy odmówiły dokonania wnioskowanej zmiany, ze względu na fakt, że podstawą ujawnienia w rejestrze udziału M.O. było postanowienie Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] czerwca 2016 r., [...] (zwane dalej jako: "postanowienie [...]), stwierdzające prawa do spadku po jej mężu (a bracie wnioskodawczyni) – K.O., natomiast postanowienie [...] odnosi się jedynie do spraw spadkowych po K. i M. O. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że nabycie przez M. O. udziału w ww. nieruchomości: "(...) było następstwem spadkobrania po zmarłym mężu K. O. z części dotyczącej uregulowanego prawnie udziału stanowiącego prawo własności w wysokości udziału 1/2 jej teściów tj. J. i D. małż. O. – umowa przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego znak: [...] z dnia [...] stycznia 1979 r." oraz stwierdził, że dział spadku po K. i M. O., wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, ujawniono w ewidencji w dniu [...] lutego 2017 r. zmianą nr [...]. Jak wynika z akt sprawy, w wyniku dokonania tej zmiany w ewidencji, jako współwłaścicieli ujawniono: E.P. (udziały 63/1024 i 1/6), J.F. (udziały 48/1024 i 1/6), K.O. (udział 63/1024) oraz D.O. (udziały 338/1024 i 1/6). Organ odwoławczy, dodatkowo zaś stwierdził, że treść wniosku J.F. nie mieści się w zakresie postepowania administracyjnego, bowiem dotyczy on prawa własności, z którym związanych roszczeń, należy dochodzić w postępowaniu cywilnym.

Na wstępie wyjaśnić należy, że w myśl przepisów rozdziału 4 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (j.t. Dz.U. 2017 r., poz. 2101 ze zm., dalej: "P.g.i.k."), ewidencja gruntów, jako zbiór informacji o gruntach, stanowi odzwierciedlenie aktualnego stanu prawnego dotyczącego danej nieruchomości i zawiera dane wynikające z tytułu własności. Ewidencja ma zatem charakter deklaratoryjny, a więc nie kształtuje nowego stanu prawnego, potwierdzając jedynie ten już zaistniały (por. m.in.. wyrok NSA z 20 listopada 1998 r., II SA 914/98, Lex nr 41816). Istotne przy tym jest, że wszelkie wpisy i zmiany w ewidencji, dokonuje się na podstawie dokumentów, których zamknięty katalog został wyliczony w § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (j.t. Dz.U. 2016, poz. 1034 ze zm., zwanego dalej: "rozporządzeniem"). Do dokumentów tych należą m.in.: wpisy dokonane w księgach wieczystych oraz prawomocne orzeczenia sądowe. Nie ulega przy tym wątpliwości, że jeżeli chodzi o prawomocne orzeczenia sądowe, mowa tu o tego rodzaju orzeczeniach, które ustanawiają tytuły prawne do nieruchomości. Należą do nich m.in. postanowienia wydawane w sprawach o nabycie praw do spadku i dział spadku (vide: art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret drugi i trzeci P.g.i.k.).

Skoro zatem dane figurujące w ewidencji mają charakter pochodny względem dokumentów źródłowych, to oczywistym jest, że wszelkie zmiany tych danych muszą mieć charakter bezsporny. W tym względzie, w orzecznictwie został ukształtowany jednolity pogląd, że organy prowadzące ewidencję nie są uprawnione do rozstrzygania stanu prawnego nieruchomości (a tym bardziej do rozstrzygania sporów dotyczących ich własności), lecz jedynie do zbadania, czy na podstawie dostępnych dokumentów zasadne jest dokonanie zmian wpisów istniejących w ewidencji (por. m.in.: wyrok NSA z dnia 24 lutego 2016 r., I OSK 1377/14, Lex nr 2035966, wyrok WSA w Rzeszowie z 14 października 2015 r., II SA/Rz 565/15, Lex nr 1936277, wyrok WSA w Warszawie z 26 czerwca 2014 r., IV SA/Wa 935/14, Lex nr 1562911). W przypadku powzięcia przez organ uzasadnionych wątpliwości w zakresie stanu prawnego nieruchomości, nie jest zatem możliwe prowadzenie postępowania administracyjnego, mającego na celu aktualizację zapisów widniejących w ewidencji, a konieczne staje się wszczęcie odpowiedniego postępowania przed sądem powszechnym, które doprowadzi do rozstrzygnięcia zaistniałego sporu. Z drugiej zaś strony, w przypadku gdy organ dysponuje dokumentacją, na podstawie której w sposób nie budzący wątpliwości wynika stan prawny nieruchomości lub zmiany tego stanu, ma on obowiązek ujawnienia tych danych w ewidencji. Zasadnicze znaczenie odgrywa tu bowiem podstawowa zasada prowadzenia ewidencji, którą jest zasada aktualności, tj. utrzymywania operatu w zgodności z aktualnymi, dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowym (vide: przepisy rozdziału 3 rozporządzenia).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, a w szczególności mając na względzie zgromadzony materiał dowodowy, stwierdzić należy, że kwestia prawa własności przedmiotowej nieruchomości, wbrew twierdzeniu organu odwoławczego, nie jest sporna oraz zaś podział tego prawa wynika wprost ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, zwłaszcza zaś z prawomocnych orzeczeń sądowych. Nie ma zatem racji organ odwoławczy, kiedy twierdzi, że treść wniosku skarżącej nie mieści się w zakresie sprawy administracyjnej, a wywiedzionych w nim roszczeń, należy dochodzić przed sądem cywilnym.

W ocenie Sądu, powyższy, błędny wniosek, jest pokłosiem poczynienia przez organy obu instancji, wadliwych ustaleń faktycznych, u podłoża których leży z kolei niewłaściwa ocena materiału dowodowego, w szczególności zaś zgromadzonych w aktach prawomocnych orzeczeń sądowych, a przede wszystkim umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia [...] stycznia 1979 r., zawartej na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach rolników i ich rodzin (u.z.e.r.).

W ocenie organu I instancji, na mocy ww. umowy, M.O. przekazała swojemu synowi J.O. i jego żonie D.O., udział 1/2 we współwłasności przedmiotowej nieruchomości. Jak wskazał bowiem organ w uzasadnieniu decyzji: umowa ta stanowiła podstawę do wprowadzenia w ewidencji zmiany polegającej na wykreśleniu z rejestru M.O. i wpisaniu jako właścicieli, w wysokości 1/2 udziału - J. i D.O., a w pozostałej części, w wysokości 1/2 udziału – K. O. W ocenie tut. Sądu, wniosek powyższy jest błędny. Na marginesie należy także zauważyć, że dokonana ww. wpisem zmiana w ewidencji nie odpowiadała ówczesnemu stanowi prawnemu omawianej nieruchomości.

Po pierwsze bowiem, M. O., nie mogła przekazać ww. następcom prawnym 1/2 udziału w prawie własności nieruchomości, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego, bowiem na mocy art. 46 u.z.e.r., w trybie tej ustawy, przekazaniu następcom prawnym mogło podlegać jedynie całe gospodarstwo rolne. W przypadku więc zamiaru przekazania jedynie udziału w jego współwłasności, taka umowa prawdopodobnie w ogóle nie zostałaby zawarta.

Po drugie, wniosek powyższy jest całkowicie sprzeczny z treścią omawianej umowy, z której w żadnej mierze nie wynika, ażeby M. O. rozporządzała wówczas jedynie przysługującym jej udziałem. Jak wynika bowiem z treści § 3 umowy, przeniosła ona własność gospodarstwa rolnego w całości na rzecz J. i D. O. Zapis ten jest jednoznaczny i nie budzi wątpliwości tut. Sądu.

Po trzecie zaś, z racji przeniesienia przez M. O., w całości własności gospodarstwa rolnego, bez uzyskania zgody pozostałych współwłaścicieli tego gospodarstwa, umowa ta obarczona jest w całości sankcją nieważności. W tym względzie zauważyć należy, że wskutek śmierci K. O. w dniu [...] października 1974 r., gospodarstwo to, w dacie zawarcia ww. umowy (tj. [...] stycznia 1979 r.), stanowiło przedmiot współwłasności w udziałach przysługujących: M. O. - w wysokości 5/8 oraz jej dzieciom: J.O., K.R. i H.O. - w wysokości po 1/8 (co wynika z pkt 1 postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] listopada 2015 r. [...], zwanego dalej: "postanowieniem [...]", na mocy którego 1/2 udziału we własności tego gospodarstwa, przysługującego K.O., nabyli: M.O., J.O., K.R. i H.O. – każdy w 1/4 części). Podkreślić w tym względzie należy, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd kwalifikujący umowę przekazania gospodarstwa rolnego jako czynność o charakterze cywilnoprawnym, skutkiem czego jest zastosowanie do takiej umowy, przepisów k.c. – w tym tych dotyczących czynności prawnych (por. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 1 października 1982 r., III CZP 30/82, OSNCP 1983, nr 1, poz. 3 oraz uchwała SN z dnia 31 lipca 1979 r., III CZP 41/8, Lex nr 583838). Niewątpliwie zatem do umowy przekazania gospodarstwa rolnego, znajdują zastosowanie przepisy o zarządzie rzeczą wspólną, w tym art. 199 k.c., wedle którego do rozporządzania rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli, która powinna być wyrażona nie później aniżeli w chwili dokonywania czynności prawnej lub zastępujące ją zezwolenie sądu. W przypadku braku zaś takiej zgody lub zezwolenia, czynność ta jest bezwzględnie nieważna (vide: art. 58 § 1 k.c., wedle którego czynność prawna sprzeczna z ustawą jest nieważna). Sąd podziela tym samym, jednolicie prezentowany w orzecznictwie pogląd, że przekazanie gospodarstwa rolnego, przez osobę legitymującą się udziałem we współwłasności, na własność następcy, bez zgody pozostałych współwłaścicieli jest czynnością prawną dotkniętą nieważnością w całości (por. m.in.: wyrok SN z dnia 17 stycznia 2003 r., III CKN 1451/00, Lex nr 583838, czy uchwała SN z dnia 17 stycznia 1989 r., III CZP 108/88, OSNC 1990, nr 1 poz. 7, w której to uzasadnieniu SN wyjaśnił, że nie jest możliwe stwierdzenie częściowej nieważności umowy przekazania gospodarstwa, na mocy art. 58 § 3 k.c., bowiem wytworzyłoby to sytuację wskazującą, że rolnik nie przekazał następcom całego posiadanego gospodarstwa rolnego, co kolidowałoby z nakazem ustanowionym w art. 46 u.z.e.r.). Sama zaś sankcja nieważności czynności prawnej, ze względu na swój pierwotny charakter (tj. powstanie od samego początku), nie wywołuje zamierzonych przez strony skutków od chwili dokonania czynności prawnej, zaś jej powstanie z mocy prawa, nie wymaga podejmowania żadnych dodatkowych czynności, w szczególności składania przez strony jakichkolwiek oświadczeń albo uzyskania konstytutywnego orzeczenia sądowego. Powyższe zaś, obligowało organy ewidencyjne, do uwzględnienia nieważności umowy z urzędu, czego jednak organy nie dostrzegły, dopuszczając się tym samym naruszenia naczelnej zasady postępowania administracyjnego, tj. wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, nakazującej organowi rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób pozwalający na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Organy nie tylko bowiem nie dostrzegły opisanej wyżej nieważności (co świadczy o braku analizy treści tej umowy oraz odniesienia jej do obowiązujących w chwili jej zawarcia przepisów u.z.e.r.), ale co więcej poczyniły całkowicie sprzeczne z jej treścią wnioski, które stanowiły punkt wyjściowy dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych.

Wadliwa ocena ww. dokumentu skutkowała bowiem nieprawidłowym ustalaniem wysokości udziałów we współwłasności gospodarstwa rolnego, przysługujących spadkobiercom: zmarłego w dniu [...] maja 1987 r. J.O. zmarłego w dniu [...] kwietnia 1999 r. G.O., zmarłej w dniu [...] stycznia 2003 r. M.O. i zmarłego w dniu [..] listopada 2007 r. K.O. Podział udziałów spadkowych ujawnianych w ewidencji, nie uwzględnia bowiem okoliczności, że aż do dnia [...] stycznia 2003 r. M.O. przysługiwał udział 5/8 we współwłasności przedmiotowego gospodarstwa, a nie jedynie 1/8 (co wynika z akt ewidencyjnych).

Uwadze organów umknęło przy tym, że M.O., w drodze spadkobrania po zmarłym mężu K.O., nabyła udział 16/32 z przysługującego mu udziału we współwłasności przedmiotowego gospodarstwa, na który składały się: 3/16 udziału przysługującego jemu ojcu J.O. (vide: pkt I postanowienia nr [...]), który z kolei odziedziczył swój udział we współwłasności (wynoszący 1/8) po K.O. (vide: pkt 1 postanowienia [...]); 5/24 udziału przysługującego jemu bratu G.O., który z kolei odziedziczył swój udział także po J.O. (vide: pkt I i II postanowienia [...]); a także 1/12 udziału przysługującego jego babce M.O. (vide: pkt 2 postanowienia [...]) – co było następstwem wcześniejszej śmierci jego ojca (por. art. 931 § 2 k.c.).

Skoro zatem M.O. odziedziczyła po K.O. ułamkowy udział w udziałach mu przysługujących, zarówno po babce M.O., jak i po ojcu J.O., który swój udział odziedziczył z kolei po K.O., to nie ulega wątpliwości, że była ona uczestniczką postępowania o dział spadku po M. i K. O., co zresztą wynika wprost z treści postanowienia [...]). Podkreślić przy tym należy, że postępowanie o dział spadku przeprowadza się przy udziale spadkobierców żyjących w chwili dokonywania tego działu. W konsekwencji, postanowienie [...], po pierwsze znosi dotychczasową współwłasność w częściach ułamkowych, istniejącą pomiędzy spadkobiercami K. i M. O., a także spadkobiercami jednego ich spadkobierców (tj. J.O.) i spadkobiercami jednego z tych spadkobierców (tj. K.O.), którzy z racji jego śmierci weszli również w krąg spadkobierców po M.O. Po drugie zaś ustanawiaj współwłasność w częściach równych pomiędzy wnioskodawczynią, E.P. i D.O., rozstrzygając w tym zakresie również o ułamkowym prawie współwłasności przysługującym M.O. poprzez zniesienie tego prawa, w zamian za spłatę pieniężną, odpowiadającą równowartości przysługującego jej udziału.

Organy dokonały natomiast wadliwej interpretacji ww. postanowienia, niezasadnie pomijając stan prawny nieruchomości, wynikający z pozostałych postanowień spadkowych, co również, w ocenie Sądu, stanowi o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej. W konsekwencji organy nie wyjaśniły okoliczności faktycznych w takim stopniu, w jakim wymagało tego rozstrzygnięcie sprawy. Podkreślić w tym miejscu należy, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego stanowi warunek konieczny (aczkolwiek niewystarczający) prawidłowego jej rozstrzygnięcia. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego będzie zawsze prowadziło do wydania wadliwej decyzji (tak: NSA w wyroku z dnia 7 sierpnia 2018 r., I OSK 205[...]6, Lex nr 2537102), tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie.

Mając przy tym na względzie treść wyżej powołanego § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, uznać należy, że organy ewidencyjne niezasadnie odmówiły dokonania wnioskowanej zmiany, która co więcej – powinna obejmować nie tylko wykreślenie z ewidencji M.O., ale również prawidłowe ujawnienie w niej, uregulowanego na nowo, mocą postanowienia [...], prawa współwłasności w częściach równych, przysługującego: wnioskodawczyni, E.P. i D.O., co zgodnie z zasadą aktualności danych ewidencyjnych oraz nakazem wynikającym z art. 23 ust. 7 P.g.i.k., organy powinny dokonać z urzędu.

W tym zakresie stwierdzić należy, że organy ewidencyjnie dysponowały wystarczającym dla rozstrzygnięcia sprawy materiałem dowodowym, jednakże dokonując jego oceny nie podołały wymogom art. 80 k.p.a., statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów, co z kolei skutkowało wadliwymi ustaleniami faktycznymi, które w żadnym razie nie mogły zostać zaaprobowane przez tut. Sąd. Ustalenia te nie znajdują bowiem potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a co więcej pozostają z nim w oczywistej sprzeczności. Poczynione przez organy wnioski dotyczące podstawy spadkobrania przez M.O., które legły o podstaw odmowy dokonania wnioskowanej zmiany ewidencyjnej, stanowią jedynie część, koniecznych dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy rozważań – i jako takie nie są wystarczające, zaś stwierdzenie, że postanowienie [...] odnosi się do spraw spadkowych jej nie dotyczących, jest pokłosiem niewłaściwej interpretacji, zarówno jego treści, jak i brzmienia pozostałych, zgromadzonych w aktach orzeczeń sądowych, a także brakiem analizy skutków prawnych, kolejno z nich wynikających. Dodać w tym miejscu należy, że organ odwoławczy dokonując ponownego rozpatrzenia sprawy, niezasadnie pominął treść postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] czerwca 2018 r. [...], dokonującego wykładni postanowienia [...], w którego uzasadnieniu wyraźnie wskazano, w jaki sposób dane dotyczące prawa współwłasności przedmiotowego gospodarstwa, powinny zostać ujawnione w ewidencji oraz podkreślono prawno-kształtujący skutek postanowienia podziałowego.

Na marginesie należy także zauważyć, że organ odwoławczy, powołując się na rzekomo zaistniały spór dotyczący prawa własności przedmiotowej nieruchomości, nie wyjaśnił, ani pomiędzy kim ów spór zaistniał, ani czyjego udziału dotyczy, a tym samym nie uzasadnił należycie przyczyn owej sporności, nie wypełniając tym samym dyspozycji art. 107 k.p.a.

Zwrócić również należy uwagę na załączone do skargi dokumenty, które ze względu na fakt, że nie dotyczą przedmiotowych nieruchomości, nie mogą stanowić podstawy ujawnienia wnioskowanej zmiany w ewidencji, jednakże z racji powołanej w nich podstawy prawa współwłasności, opisanych w nich nieruchomości, która jest wspólna również dla działek objętych niniejszym postępowaniem (postanowienie [...]), dokumenty te potwierdzają wniosek o braku jakiegokolwiek sporu w zakresie prawa własności którejkolwiek z wymienionych w postanowieniu [...] nieruchomości, tym bardziej, że jak wynika z treści umowy rep. [...], niektóre z nich stanowiły przedmiot obrotu prawnego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, orzekając w tym przedmiocie w punkcie 1 wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organy będą miały na względzie wyżej poczynione uwagi. W szczególności zaś okoliczność, że wydanie decyzji w postępowaniu administracyjnym, winno być poprzedzone należytym i obiektywnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, wynikającego z materiału dowodowego, poddanego swobodnej i wnikliwej ocenie, której wyniki należy zawrzeć w uzasadnieniu wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Bez przeprowadzenia przez opisanych powyżej czynności, nie jest bowiem możliwe prawidłowe stwierdzenie wystąpienia w danej sprawie przesłanek materialnoprawnych, a tym samym wydanie decyzji zgodnej z prawem.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego wysokości 697 zł, od organu na rzecz skarżącej, orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a., w punkcie 2 wyroku. Na wysokość tych kosztów składa się: uiszczony przez skarżącą wpis sądowy w kwocie 200 zł (k. 28 i 31), kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, wynikająca z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł (k. 8), wynikająca z art. 1 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (j.t. Dz.U. z 2018, poz. 1044) w zw. z częścią IV załącznika do tej ustawy pt.: "Wykaz przedmiotów opłaty skarbowej, stawki tej opłaty oraz zwolnienia".