Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1827/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 81c ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2351
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie, Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 21 października 2022 r. nr WINB-WOA.7722.168.2022.PG w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. z dnia 24 maja 2022 roku nr [...], 2. zasądza od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 234 (dwieście trzydzieści cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. (PINB) postanowieniem z dnia 24 maja 2022 r. nr [...] nałożył na P. S.A. z siedzibą w W. obowiązek przedstawienia ekspertyzy technicznej obiektu mostowego znajdującego się na działkach nr [...], [...], [...] i [...] w T. – nad rzeką [...]. W postanowieniu tym wskazano także termin na wykonanie nałożonego nią obowiązku – do dnia 31 lipca 2022 r.

Jako podstawę prawną organ wskazał art. 81c ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (obecnie t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm., dalej w skrócie PrBud).

W uzasadnieniu organ wskazał na zły stan techniczny obiektu mostowego, co zostało ustalone w ramach wszczętego z urzędu postępowania. Zgodnie zaś z informacją z rejestru gruntów właścicielem działki nr [...], [...] jest Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym P. S.A. z siedzibą w W. Natomiast działki nr [...] i [...] według informacji z rejestru gruntów stanowiły własność Skarbu Państwa – w trwałym zarządzie lub zarządzie Śląskiej Okręgowej Dyrekcji K. w K. tj. jednostki organizacyjnej przedsiębiorstwa państwowego P. które przekształcone zostało w spółkę akcyjną tj. P. S.A. Z uwagi zaś na wątpliwości dotyczące stanu technicznego obiektu niezbędne jest opracowanie ekspertyzy technicznej przez osobę z odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi.

P. S.A. (dalej strona, skarżąca) wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. Podniesiono w nim, że przedmiotowy obiekt mostowy nie znajduje się w zasobach skarżącej spółki i jest on położony na terenie działek nr [...] i [...], które według danych zawartych w księdze wieczystej są własnością Skarbu Państwa. Ponadto prowadzone jest wobec nich postępowanie komunalizacyjne. Skarżąca nie posiada zaś praw do cieku wodnego, nie jest właścicielem mostu i nie posiada praw do gruntu.

Po rozpatrzeniu zażalenia postanowieniem z dnia 21 października 2022 r. nr WINB-WOA.7722.168.2022.PG Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (ŚWINB) uchylił postanowienie PINB w zakresie terminu i wyznaczył nowy termin wykonania obowiązku do dnia 30 grudnia 2022 r., zaś w pozostałym zakresie utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Odnosząc się do spornej kwestii dotyczącej określenia adresata obowiązku nałożonego przez PINB organ odwoławczy podniósł, że przedmiotowy obiekt nie znajduje się w zasobach nieruchomości Skarbu Państwa, którymi gospodaruje Wójt Gminy G. czy Starosta [...]. Działki nr [...] i [...] stanowią własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczysty skarżącej spółki. Natomiast działki nr [...] i [...] znajdują się w trwałym zarządzie Śląskiej Okręgowej Dyrekcji K. w K. tj. jednostki organizacyjnej przedsiębiorstwa państwowego P., które przekształcone zostało w spółkę akcyjną tj. P. S.A.

W skardze na powyższe postanowienie strona zarzuciła naruszenie art. 7 w związku z art. 8 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i błędne ustalenie, że obiekt położony jest na działkach nr [...], [...], [...] i [...], podczas gdy jest on położony na działce nr [...], a na działce nr [...] znajduje się jego niewielki fragment.

Zarzucono również naruszenie art. 7 oraz art. 8 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 75 § 1 ab initio poprzez błędne ustalenie, że działki nr [...] oraz [...] znajdują się w trwałym zarządzie Śląskiej Okręgowej Dyrekcji K., podczas gdy w odniesieniu do tych działek Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez skarżącą prawa użytkowania wieczystego.

W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a ponadto zwrotu od organu kosztów, o których mowa w art. 200 p.p.s.a., według norm przepisanych.

W skardze został zgłoszony wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów tj. decyzji Wojewody [...] z dnia 26 października 2022 r. oraz decyzji tego organu z dnia 13 września 2022 r.

W uzasadnieniu skargi zaakcentowano, że przedmiotowy obiekt znajduje się jedynie na działkach nr [...] oraz [...], a w niewielkim, marginalnym zakresie na działce nr [...], przy czym organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, aby ustalić prawidłowy stan faktyczny.

Skarżąca wskazała także, że w odniesieniu do działek nr [...] oraz [...] nie posiada tytułu prawnego. Dodała przy tym, że w odniesieniu do działki nr [...] w dniu 13 września 2022 r. Wojewoda wydał decyzję odmawiającą stwierdzenia nabycia przez skarżącą z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. użytkowania wieczystego tej działki, gdyż z dniem 27 maja 1990 r. prawo własności tej działki z mocy prawa nabyła Gmina G.

Z kolei w odniesieniu do działki nr [...] Wojewoda wydał decyzję stwierdzającą, że działka ta jest pokryta wodą powierzchniową płynącą, nad którą znajduje się most, zaś grunty pokryte wodami powierzchniowymi nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu.

Z księgi wieczystej obu wskazanych powyżej działek nie wynika nawet zarząd tej nieruchomości przez skarżącą, lecz ostrzeżenie o niezgodności stanu prawnego nieruchomości z rzeczywistym stanem prawnym, polegająca na wskazaniu jako właściciela Gminy G. Do skargi załączono kopie decyzji Wojewody z dnia 13 września 2022 r. oraz z dnia 26 września 2022 r.

W odpowiedzi na skargę ŚWINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy organy prawidłowo oznaczyły adresata postanowienia, przy czym w sporna jest kwestia, czy skarżąca legitymuje się tytułem prawnym, uzasadniającym nałożenie na nią obowiązków, których dotyczy zaskarżone postanowienie ŚWINB. Sporne jest także, czy przedmiotowy obiekt mostowy faktycznie położony jest na terenie działek wskazanych przez organy.

Odnosząc się do ostatniej z wymienionych powyżej kwestii wskazać należy na znajdujący się w aktach administracyjnych protokół z czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniu 29 marca 2022 r. (karta 79). Stwierdzono w nim, że "obiekt mostowy nad rzeką [...] posadowiony jest w rejonie działek [...]; [...] (...) i [...] oraz [...]...". Sąd zwraca w związku z tym uwagę, że posłużenie się w tym protokole wskazaniem miejsca przy użyciu słów "w rejonie" nie przesądza jednoznacznie, że obiekt mostowy znajduje się dokładnie na terenie wymienionych działek. Wskazanie "w rejonie" oznacza bowiem, m.in. że coś znajduje się w pobliżu, niedaleko. Tymczasem organy przyjęły, że przedmiotowy obiekt znajduje się dokładnie na terenie wymienionych wyżej działek. W uzasadnieniu postanowień organów obu instancji nie wyjaśniono przy tym, w oparciu o jakie dowody poczyniono takie ustalenie. Nie wiadomo więc nawet, czy oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organy zwróciły uwagę na treść wskazanego powyżej protokołu z czynności kontrolnych. Co prawda w aktach sprawy znajduje się również szkic wykonany na kopii mapy zasadniczej (karta 25). Jednak organy nie odniosły się do jego treści. Nie wiadomo więc, jakie znaczenie przypisano widniejącym na tym szkicu, dwóm, zaznaczonym kolorem żółtym, równoległym liniom. Nie wiadomo, tym samym, czy według organów wyznaczają one cały obiekt mostowy, czy też są jedynie oznaczeniem widocznej na zdjęciach szerokiej podmurówki, w której osadzone są bariery (np. dolne zdjęcia na obu stronach karty 34). Nie można więc wykluczyć, że widoczne podmurówki wraz z barierami w części wykraczają poza ścisły zakres konstrukcji mostu. Te zagadnienia wymagały, zdaniem Sądu, szczegółowego opisu dokumentacji zdjęciowej i ścisłego powiązania tych opisów ze szkicem na mapie zasadniczej, a przede wszystkim wyjaśnienia w treści uzasadnienia.

W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał także wystarczających podstaw do tego, aby przyjąć, że skarżąca posiada tytuł prawny do działek nr [...] i [...]. Organy oparły się w tym zakresie wyłącznie na treści pisma dotyczącego następstwa prawnego skarżącej po przedsiębiorstwie państwowym, którego jednostka organizacyjna (obecnie nieistniejąca) została wskazana jako władający na zasadzie trwałego zarządu lub zarządu (wg. informacji uzyskanej z rejestru gruntów). Jednocześnie zaniechano zbadania treści wpisów do księgi wieczystej, której numery zostały podane w tej informacji. Takiej sytuacji nie można zaakceptować. Sprowadza się ona bowiem do ograniczenia poczynionych w sprawie ustaleń do sięgnięcia do danych, mających charakter wyłącznie historyczny, bez zbadania aktualnego stanu prawnego przedmiotowych działek. Organ odwoławczy nie odniósł się ponadto w wystarczającym zakresie do podnoszonych przez skarżącą już w zażaleniu okoliczności dotyczących ewentualnej komunalizacji tych działek. W konsekwencji zaś powyższych braków organy przedwcześnie przyjęły, że to skarżąca jest podmiotem, który dysponuje tytułem prawnym do działki nr [...] i [...] i w konsekwencji ponosi odpowiedzialność za utrzymanie w należytym stanie technicznym przedmiotowego obiektu mostowego.

Uzasadniając kontrolowane rozstrzygnięcie organy skoncentrowały swoją uwagę na treści art. 81c ust. 2 PrBud i w kontekście tego przepisu odniosły się do stanu technicznego przedmiotowego obiektu mostowego. Zgodnie z tym przepisem wskazane w nim organy mogą, w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do stanu technicznego obiektu budowlanego, nałożyć, w drodze postanowienia, obowiązek dostarczenia w określonym terminie odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz. Adresatem takiego obowiązku mogą być wyłącznie podmioty wskazane w art. 81 c ust. 1 PrBud tj. uczestnicy procesu budowlanego, właściciele lub zarządca obiektu budowlanego. W ocenie Sądu w toku dotychczasowego postępowania wobec wskazanych dotychczas nieprawidłowości dotyczących postępowania dowodowego, jak i braków dotyczących treści zawartych w uzasadnieniach kontrolowanych postanowień nie sposób uznać, że skarżąca znajduje się w kręgu podmiotów wyznaczonego przez art. 81c ust. 1 PrBud. W tym stanie rzeczy przedwczesnym byłoby dokonywane oceny, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do uznania, że w sprawie zachodzą uzasadnione wątpliwości co do stanu technicznego obiektu. Takiej ocenie można bowiem poddać dopiero materiał dowodowy i poczynione na jego podstawie ustalenia, które miały miejsce w postępowaniu prowadzonym z udziałem wszystkich podmiotów mogących, w świetle art. 81c ust. 1 PrBud być adresatami - w realiach rozpoznawanej sprawy – obowiązku, o którym mowa w art. 81c ust. 2 PrBud.

Mając na względzie przedstawione dotychczas rozważania stwierdzić należy, że zdaniem Sądu kontrolowane postanowienie oraz poprzedzające ją postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a., przy czym naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy naruszyły także art. 81c ust. 2 PrBud, nakładając na skarżącą obowiązki wskazane w tym przepisie, pomimo braku wystarczający ustaleń, pozwalających na przyjęcie, że skarżąca może w ogóle być adresatem tych obowiązków (tj. że znajduje się ona w kręgu podmiotów wymienionych w art. 81c ust. 1 PrBud).

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym ze względu na treść art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ zastosuje się do wskazań, które wprost wynikają z przedstawionych powyżej rozważań Sądu.