Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 418/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2157
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
article: par 34 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 415
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust. 1
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Dnia 6 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku sprawy ze skargi G. R. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 23 kwietnia 2024 roku nr 125/2024 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji działania rolno-środowiskowo-klimatycznego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 23 kwietnia 2024 r., nr 125/2024 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi po rozpatrzeniu odwołania G. R. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kutnie z 18 stycznia 2024 r., nr 0080-2023-003861/1 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych w łącznej wysokości 3 469,21 zł, uchylił w całości zaskarżoną decyzję i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) w łącznej kwocie 3 329, 61 zł.

Jako podstawę prawną decyzji wskazano m.in. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 10, art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2157), dalej ustawa o ARiMR, art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1234), dalej ustawa o PROW, § 2, 3, 4, 5, 15 i 16 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415, ze zm.).

Z akt sprawy wynika, że 8 maja 2018 r. za pośrednictwem aplikacji eWniosek G. R. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Kutnie wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych (PROW 2014-2020) na rok 2018, w którym zadeklarował do płatności: Wariant: 2.1 Międzyplony na powierzchni 8,60 ha; Wariant: 4.5 Półnaturalne łąki świeże na powierzchni 43,59 ha.

Decyzją z 30 maja 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie po uwzględnieniu wykrytych nieprawidłowości w zakresie wariantu 4.5 przyznał stronie płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne na 2018 r. (PROW 2014-2020) w łącznej kwocie 45 863,09 zł. Decyzją z 7 sierpnia 2019 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi utrzymał powyższą decyzję w mocy.

Wyrokiem z 31 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 869/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę G. R. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 7 sierpnia 2019 r. w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2018.

26 kwietnia 2019 r. G. R. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Kutnie wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) deklarując do płatności: Wariant: 2.1 Międzyplony na powierzchni 8,87 ha; Wariant: 4.5 Półnaturalne łąki świeże na powierzchni 43,59 ha. Decyzją z 26 lutego 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie przyznał stronie płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na 2019 r. (PROW 2014-2020) w kwocie 52 352,45 zł.

4 maja 2020 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w Kutnie wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych (PROW 2014-2020) deklarując: Wariant: 2.1 Międzyplony na powierzchni 8,87 ha; Wariant: 4.5 Półnaturalne łąki świeże na powierzchni 43,59 ha. Decyzją z 24 listopada 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie przyznał stronie płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na 2020 r. (PROW 2014-2020) w łącznej kwocie 52 352,45 zł.

11 maja 2021 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w Kutnie wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych (PROW 2014-2020) na 2021 r., deklarując: Wariant 2.1 Międzyplony na powierzchni 8,86 ha; Wariant 4.5 Półnaturalne łąki świeże na powierzchni 43,59 ha.

W okresie od 9 do 20 grudnia 2021 r. została przeprowadzona w gospodarstwie wnioskodawcy kontrola zasadnicza, w wyniku której stwierdzono rozbieżności pomiędzy danymi zawartymi we wniosku o przyznanie płatności, a stanem faktycznym, tj.:

- dla działki rolnej I1 zgłoszonej do płatności z tytułu programu rolno-środowiskowo-klimatycznego, wariant 4.5 uprawa TUZ C, zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze 100205_2.0016.392/6, 100205_2.0016.392/7, 100205_2.0016.392/8, na powierzchni 25,46 ha stwierdzono użytkowaną rolniczo powierzchnię 24,78 ha. Działka została obarczona błędem:

DR13+: Zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej.

DR49: Do wyliczenia tolerancji pomiaru zastosowano wartość obwodu zewnętrznego.

DR52: Stwierdzono powiększenie zasięgu pola zagospodarowania.

DR53: Stwierdzono zmniejszenie zasięgu pola zagospodarowania.

7 marca 2022 r. do Kierownika BP ARiMR w Kutnie wpłynęły zastrzeżenia G. R. do raportu z kontroli W piśmie 28 marca 2022 r. Kierownik Biura Kontroli na Miejscu nie uwzględnił zastrzeżeń w zakresie wyników z kontroli i szczegółowo uzasadnił stanowisko odnosząc się do kolejnych zarzutów postawionych przez stronę.

29 kwietnia 2022 r. inspektorzy terenowi przeprowadzili oględziny działki rolnej I1, udokumentowane protokołem z wizytacji z 29 kwietnia 2022 r.

Decyzją z 4 sierpnia 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie przyznał stronie płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2021 r. w łącznej kwocie 55 179,52 zł. Łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z płatności wyniosła 1,08 ha. Decyzja została doręczona stronie 8 sierpnia 2022 r. Strona nie złożyła odwołania od powyższej decyzji.

Pismem z 14 kwietnia 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych za lata 2018-2020 przyznanych stronie na mocy decyzji z 30 maja 2019 r., 26 lutego 2020 r. i 24 listopada 2020 r.

Decyzją z 6 czerwca 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności za rok: 2018, 2019 i 2020 z tytułu realizacji działania rolno-środowiskowo-klimatycznego w łącznej wysokości 3 469,21 zł. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji, Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi decyzją z 5 grudnia 2023 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z 18 stycznia 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji działania rolno-środowiskowo-klimatycznego w łącznej wysokości 3 469,21 zł.

Od powyższej decyzji pełnomocnik strony złożył odwołanie, w którym podał, że w roku 2020 nie została przeprowadzona kontrola, a łąki użytkowane były zgodnie z wnioskiem o przyznanie płatności. Podczas kontroli nie były zgłaszane żadne uwagi co do powierzchni użytkowanej, a Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie wydawał kolejne pozytywne decyzje, zgodnie z planem rolnośrodowiskowym, ekspertyzą i wnioskami obszarowymi. Kontrole przeprowadzone w roku 2018 i 2019 na działkach o nr 392/6, 392/7 i 392/8 wykazały, że powierzchnia wynosi 25,46 ha. Pełnomocnik podkreślił, że cały czas wykasza tą samą powierzchnię działek i nie jest możliwe aby powierzchnia uległa zmniejszeniu.

Wskazaną na wstępie decyzją z 23 kwietnia 2024 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi uchylił w całości zaskarżoną decyzję i ustalił wobec skarżącego kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) w łącznej kwocie 3 329, 61 zł. Organ wskazał, że w treści rozstrzygnięcia z 18 stycznia 2024 r. błędnie określono kwotę nienależnie pobranej płatności, gdyż powinna to być kwota 3 329,61 zł, zamiast kwoty 3 469,21 zł. Poza tym organ odwoławczy doszedł do tej samej konkluzji, jak organ pierwszej instancji, że strona naruszyła zasady realizacji pięcioletniego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, w związku z powyższym zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2018-2020. Sytuacja prawna skarżącego ukształtowana decyzją organu pierwszej instancji nie uległa pogorszeniu, w związku z powyższym, brak było podstaw do wydania rozstrzygnięcia w trybie w art. 138 § 2 k.p.a.

Odwołując się do treści art. 29 ustawy o ARiMR, Dyrektor ARiMR podkreślił, postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, a jego przedmiotem jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków. Płatnością nienależną jest płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Płatności nienależne to również te, które powstały z przyczyn leżących po stronie producenta rolnego, czyli sytuacje, w których nawet po przyznaniu płatności stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika, mające wpływ na ocenę zasadności przyznania płatności, w szczególności w zakresie realizacji programów wieloletnich.

W niniejszej sprawie obowiązek zwrotu nienależnie pobranych powstał na skutek zmniejszenia powierzchni, na której jest realizowane zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach Wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże.

Zasady przyznawania pomocy z tytułu zobowiązania rolno-środowiskowo- klimatycznego, warunki oraz wymogi jakie musi spełnić rolnik przy realizacji zobowiązania, sankcje, jakie są przewidziane przy powstaniu nieprawidłowości w jego realizacji oraz obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności reguluje cyt. powyżej rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r.

Jednym z warunków przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej jest realizacja 5-letniego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego od 15 marca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej, a zobowiązanie to polega na przestrzeganiu wymogów przypisanych do poszczególnych pakietów i wariantów tego zobowiązania, zgodnie z planem działalności rolno-środowiskowo-klimatycznej opracowanym przez profesjonalnego doradcę. Przestrzeganie tych wymogów przez wskazany okres wymaga posiadania przez ten okres gruntów lub zwierząt, w stosunku do których powinny być one przestrzegane. Stosownie do treści § 5 ust. 1 rozporządzenia, zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne obejmuje użytki rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, lub obszar gruntów niebędących użytkami rolnymi, na których występują typy siedlisk przyrodniczych lub siedliska lęgowe ptaków wymienione w ust. 3 pkt 1 lit. b, c lub f lub w pkt 3 załącznika nr 4 do rozporządzenia, zwanych dalej "obszarami przyrodniczymi" zadeklarowane we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach danego pakietu lub danego wariantu, spełniające warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, objęte obszarem zatwierdzonym w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi pkt 23 lit. b rozporządzenia nr 640/2014", również w przypadku, o którym mowa w art. 18 ust. 6 akapit drugi rozporządzenia nr 640/2014.

W myśl § 6 ust. 1 rozporządzenia, wielkość obszaru objętego zobowiązaniem rolno-środowiskowo- klimatycznym oraz miejsce realizacji tego zobowiązania nie podlegają zmianie w trakcie jego realizacji, z wyjątkiem:

1) zmiany wielkości obszaru objętego zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym w ramach wariantu 2.1" lecz nie więcej niż o 15% w stosunku do wielkości obszaru objętego tym zobowiązaniem w pierwszym roku jego realizacji, lub zmiany miejsca realizacji tego zobowiązania;

2) zmiany wielkości obszaru objętego zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 6 lub zmiany miejsca realizacji tego zobowiązania.

Jak wynika z akt sprawy, pierwszy wniosek o przyznanie płatności, a tym samym deklarację przystąpienia do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego strona złożyła 8 maja 2018 r. zobowiązując się m.in. do realizacji Wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże na powierzchni 43,59 ha. 11 maja 2021 r. strona złożyła wniosek kontynuacyjny. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w ostatecznej decyzji z 4 sierpnia 2022 r. o przyznaniu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2021 r. (PROW 2014-2020) organ I instancji stwierdził, że faktyczna powierzchnia uprawniona do wnioskowanej płatności wynosiła 42,51 ha i była mniejsza od zadeklarowanej o 1,08 ha.

W świetle powyższego w 2021 r. strona dokonała zmniejszenia obszaru, na którym powinno być realizowane zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne z 43,59 ha do 42,51 ha. Nieprawidłowość ta pociąga za sobą konsekwencję w postaci obowiązku zwrotu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej do powierzchni, na której to zobowiązanie nie jest już realizowane. Stosowanie bowiem do treści § 34 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna podlega zwrotowi również w przypadku, gdy: 2) rolnik lub zarządca zmniejszył wielkość obszaru, na którym powinien realizować zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach danego pakietu lub jego wariantu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2-6, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego pakietu lub jego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru, na którym rolnik lub zarządca nie realizuje tego zobowiązania, do powierzchni obszaru, na którym powinno być realizowane to zobowiązanie.

Mając na uwadze brzmienie cytowanego przepisu nienależnie pobraną płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną za 2020 r. w kwocie 1 155,93 zł obliczono w sposób następujący: 46 654,54 zł x 2,477632484% =1155, 93 zł.

- 2,477632484% to procentowy stosunek powierzchni obszaru, na którym stwierdzono uchybienie do powierzchni obszaru, na którym powinno być realizowane zobowiązanie czyli 1,08 ha powierzchnia na której stwierdzono uchybienie - 43,59 ha powierzchnia zobowiązania x 100% = 2,477632484%.

- 46 654,54 zł - kwota płatności przyznana na 2020 r. w ramach wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże

Za rok 2019 kwota do zwrotu wynosi 1155,93 zł, tj. 46654,54 zł x 2,477632484 % =1155, 93 zł gdzie:

- 46 654,54 zł - kwota płatności przyznana na 2019 r. w ramach wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże

Za 2018 r. kwota do zwrotu wynosi 1 017,75 zł, tj. 41077,56 zł x 2,477632484 % =1017,75 zł.

41077,56 zł - kwota płatności przyznana na 2018 r. w ramach wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże

Łącznie zatem kwota do zwrotu wynosi 3 329,61 zł. Organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytoczył błędną treść § 34 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia oraz niewłaściwie wyliczył kwotę do zwrotu. Organ odwoławczy podkreślił, iż sanował stwierdzone uchybienia, tj. powołał § 34 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia w prawidłowym brzmieniu i dokonał również ponownego matematycznego wyliczenia kwoty nienależnie pobranej zgodnie z dyspozycją ww. przepisu.

Reasumując organ zaznaczył, że płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna jest zobowiązaniem wieloletnim polegającym m.in. na tym, że w ciągu całego okresu jego trwania muszą zostać zachowane jej wymogi i warunki. Beneficjent programu rolnolno-środowiskowo-klimatycznego zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu rolno-środowiskowo-klimatycznego musi być zatem oceniane w okresie całego pięcioletniego okresu zobowiązania. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolno-środowiskowo-klimatycznego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności na ten rok lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. W § 34 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia użyto sformułowania "płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi" i brak jest w nim zastrzeżenia, że dotyczy tylko roku w którym stwierdzono uchybienie. Obowiązek zwrotu płatności ma charakter wsteczny, co oznacza, że stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolno-środowiskowo-klimatycznego w danym roku skutkuje nie tylko nieprzyznaniem lub pomniejszeniem płatności za ten rok, lecz powoduje też powstanie obowiązku zwrotu płatności wcześniej przyznanych i pobranych przez beneficjenta.

Wobec powyższego, skoro strona zmniejszyła powierzchnie objętą zobowiązaniem w 2021 r., czyli w czwartym roku zobowiązania to powinna zwrócić otrzymaną płatność w ramach tego pakietu za lata wcześniejsze czyli lata 2018-2020, stosownie do treści § 34 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. Nieuzasadnione są zatem zarzuty poniesione w odwołaniu, że żądanie zwrotu przyznanej pomocy jest nieuprawnione. Organ dodał przy tym, iż fakt zmniejszenia powierzchni objętej zobowiązaniem na 2021 rok został ustalony w ostatecznej decyzji Kierownika BP ARiMR w Kutnie z dnia 4 sierpnia 2022 r.

Zadaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 7. Zgodnie z art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, "nieprawidłowość" oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

Stwierdzona w niniejszej sprawie nieprawidłowość, tj. brak prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni objętej zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym wypełnia ww. definicję, szkoda dla budżetu wspólnoty powstała w dacie wypłaty pomocy za poszczególne lata, tj.: 19 czerwca 2019 r. (płatność za 2018r.), 17 marca 2020 r. (płatność za 2019 r.), 13 listopada 2020 r. (zaliczka) i 8 grudnia 2020 r. (płatność za 2020 r.). Natomiast za datę działania lub zaniechania stanowiącego naruszenie prawa należy uznać dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2021 r. czyli 11 maja 2021 r. W związku z powyższym 4-letni okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranego wsparcia upłynie 11 maja 2025 r. co oznacza, że w dacie wydania niniejszej decyzji, organ II instancji był uprawniony do ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez stronę płatności za lata 2018-2020.

Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie wystąpiły również okoliczności uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, określone w 44 ust. 3 ustawy PROW 2014-2020 oraz art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 w zw. z art. 14 lit. b Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 2022/1173.

Nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Obecnie katalog zdarzeń, które mogą zostać uznane za siłę wyższą został uregulowany w art. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116. Katalog ma charakter otwarty, co oznacza możliwość uznania przez właściwy organ, w wyniku indywidualnego rozpatrzenia danej sprawy, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów występujących w sprawie, innego zdarzenia za przypadek działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. Dowodem potwierdzającym wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 może być wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, np. dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny przy czym w myśl art. 4 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014 zw. z art. 13 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) 2022/1172, przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

W pouczeniu zawartym we wniosku o przyznanie płatności na 2021 r., beneficjent pomocy został zobowiązany do niezwłocznego zawiadomienia na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności i o każdej zmianie, gdy dotyczy ona między innymi wykorzystywania gruntów rolnych, czy wielkości powierzchni upraw.

4 maja 2022 r. strona załączyła do akt protokół oględzin komisji do spraw oszacowania szkód w gospodarstwach rolnych z 26 lutego 2021 r., z którego wynika, że na wniosek T. R. z 2 listopada 2021 r., na działkach ewidencyjnych o numerach 392/6, 392/7, 392/8, 87/1, 88/1, 86/3 znajdujących się w obrębie Ł. zostały przeprowadzone oględziny w celu oszacowania zakresu szkód spowodowanych podtopieniami. Komisja do spraw oszacowania szkód potwierdziła, że na wizytowanym terenie w okresie letnim w trakcie obfitych opadów deszczów oraz wezbrania rzeki [...] doszło do zalania łąk znacznie utrudniając lub uniemożliwiając pokos traw oraz ich zbiór. Jednocześnie w protokole zaznaczono, że ze względu na termin przeprowadzenia oględzin tj. 24 listopada 2021 r. brak jest możliwości określenia procentowego stopnia degradacji obniżenia plonu na wizytowanych działkach.

W ocenie organu podtopienia oraz nawalne deszcze można potraktować jako nadzwyczajną okoliczność, ponieważ nie można było przewidzieć ich wystąpienia, były one niezależne od strony i ich następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności. Samo wystąpienie "nadzwyczajnej okoliczności" lub "siły wyższej" nie uzasadnia jednak odstąpienia od pomniejszenia płatności. Konieczne jest spełnienie łącznie przesłanek określonych w art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014, tj. 1) przypadek "siły wyższej" lub "nadzwyczajnej okoliczności" musi być zgłoszony na piśmie; 2) zgłoszenie musi być do właściwego organu; 3) zgłoszenie musi być dokonane w ciągu piętnastu dni od dnia, w którym beneficjent był w stanie dokonać tej czynności.

W niniejszej sprawie strona nie poinformowała na piśmie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o zaistnieniu nadzwyczajnej okoliczności w postaci podtopienia terenu w terminie 15 dni od dnia, w którym beneficjent mógł to uczynić. Mając na uwadze treść protokołu oględzin komisji do spraw oszacowania szkód w gospodarstwach rolnych należy stwierdzić, że najpóźniej 3 listopada 2022 r. strona miała świadomość szkód, które zaistniały w gospodarstwie wywołanych deszczami nawalnymi oraz podtopieniami, skoro w tym dniu pełnomocnik strony wystąpił z wnioskiem o przeprowadzenie oględzin. Dopiero składając zastrzeżenia do wyników z kontroli na miejscu na 2021 r. w piśmie z 5 marca 2023 r. strona wskazała na trudne warunki atmosferyczne, jako przyczynę stwierdzonych przez kontrolujących nieprawidłowości.

Skoro strona nie poinformowała o nadzwyczajnych okolicznościach w wymaganym terminie, to brak jest podstaw do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej.

Brak jest podstaw do przyjęcia, że deszcze nawalne i podtopienia były przyczyną stwierdzonych przez kontrolerów nieprawidłowości w postaci zwartych skupisk zadrzewień i zakrzaczeń. Wykonane bowiem w toku kontroli na miejscu zdjęcia dowodzą, że nie powstały w 2021 r. ale mają charakter wieloletni.

Reasumując organ wskazał, że w postępowaniu o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności organ nie dokonuje ponownej analizy okoliczności faktycznych, które przesądziły o faktycznej powierzchni, na której strona prowadziła działalność rolniczą 2021 r. i która była mniejsza od powierzchni objętej zobowiązaniem w ramach wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże. Ustalenia w tym zakresie były przedmiotem postępowania zakończonego ostateczną decyzją z 4 sierpnia 2022 r. W tym postępowaniu organ w celu weryfikacji spełnienia przez stronę warunków realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego przeprowadzał i oceniał dowody zgromadzone w sprawie. Przedmiotowa decyzja zawierała pouczenie o prawie do złożenia odwołania, z którego uprawnienia strona nie skorzystała.

Prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie był zatem związany własną decyzją z 4 sierpnia 2022 r. Co więcej, poczynione w sprawie na 2021 r. ustalenia stanowiły dla organu I instancji wystarczającą podstawę do przyjęcia, że cześć środków otrzymanych przez stronę w ramach płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za lata 2018-2020 została nienależnie wypłacona, a zatem podlegały zwrotowi w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR.

W niniejszej sprawie nie znajdowały zastosowania przepisy wyznaczające okres przedawnienia roszczeń, jak i przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 zw. art. 14 lit. b Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 2022/1173, w związku z powyższym kwota 3 329,61 zł jest płatnością nienależną i podlega zwrotowi.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego podtrzymał argumentację przedstawioną w odwołaniu akcentując, że zarówno podczas kontroli w roku 2018, jak i w 2019 r. powierzchnia stwierdzona działek o nr 392/6, 392/7 i 392/8 wynosiła 25,46 ha. Pełnomocnik podkreślił, że cały czas wykoszeniu podlega ta sama powierzchnia i nie jest możliwe aby uległa zmniejszeniu. Nie został zmniejszony obszar, na którym jest realizowane zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne. Wniósł o pozytywne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi i załączenie do akt sprawy zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Łodzi z 31 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 869/19.

Postanowieniem z 6 listopada 2024 r. WSA w Łodzi oddalił wniosek dowodowy Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi zgłoszony w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału ARiMR w Łodzi z 23 kwietnia 2024 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przez skarżącego w latach: 2018-2020 działania rolno-środowiskowo-klimatycznego, sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego ani przepisów prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji.

Podstawę prawną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w niniejszej sprawie stanowi art. 7 ust. 1 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.UE.L.2014.227.69 z dnia 31 lipca 2014 r.), dalej rozporządzenie Komisji (UE) Nr 809/2014, zgodnie z którym, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Jednocześnie obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności wynika wprost z art. 44 ust. 1 ustawy o PROW. Stosownie do powołanego przepisu, nienależne kwoty pomocy i pomocy technicznej, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1 lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Szczegółowe zasady zwrotu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej zostały uregulowane w § 34 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2015 r., który w ust. 1 stanowi, że płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna podlega zwrotowi, jeżeli rolnik lub zarządca nie realizuje całego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej określonych w rozporządzeniu. W myśl § 34 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik lub zarządca zmniejszył wielkość obszaru, na którym powinien realizować zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach danego pakietu lub jego wariantu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2-6, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego pakietu lub jego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru, na którym rolnik lub zarządca nie realizuje tego zobowiązania, do powierzchni obszaru, na którym powinno być realizowane zobowiązanie. Kwota płatności jest kwotą nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014, jeżeli jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki jej zwrotu wskazane w art. 44 ust. 3 tego rozporządzenia oraz art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1), dalej rozporządzenie Rady Nr 2988/95 (EURATOM).

Podkreślić należy, na co również trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy w niniejszej sprawie, że płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna to zobowiązanie wieloletnie, polegające m.in. na tym, że w ciągu całego okresu jego trwania muszą zostać zachowane wymogi dla tego zobowiązania. Niezachowanie natomiast tych wymogów w danym roku nie oznacza, że sankcja dotyczy tylko tego roku. Jeśli uchybienie stanowi przesłankę zarówno do zwrotu, jak i zmniejszenia płatności to brak jest podstaw do wykluczenia zwrotu płatności. Charakter zobowiązania wieloletniego uzasadnia pogląd, że uchybienie w danym roku negatywnie wpływa na płatności już otrzymane nawet za rok, w którym uchybień nie stwierdzono. Obowiązek zwrotu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem realizacji programu rolno-środowiskowo-klimatycznego. Program ten ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się z obowiązku spełniania warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w jednym roku nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach realizacji programu rolno-środowiskowo-klimatycznego musi być oceniane w okresie całego 5 - letniego okresu zobowiązania. Wymogi nałożone na stronę ww. programem wiążą stronę przez cały okres trwania zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolno-środowiskowo-klimatycznego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych, obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (por. wyroki NSA z 13 lutego 2019 r. sygn. akt I GSK 1175/18; z 31 stycznia 2019 r. sygn. akt I GSK 1118/18; z 11 maja 2017 r. sygn. akt II GSK 5397/16; dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tryb i zasady ustalania oraz odzyskiwania kwot nienależnie pobranych płatności rolnych reguluje ustawa o ARiMR. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej z tych środków publicznych przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy o ARiMR).

Należy wskazać, że płatności rolne są wypłacane na wniosek beneficjenta i to wniosek o przyznanie danej płatności uruchamia postępowanie administracyjne. Natomiast, postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie jest kontynuacją postępowania, które zostało wszczęte na wniosek beneficjenta. Jest to odrębne postępowanie, które jest inicjowane z urzędu, w formie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych kwot płatności. Brak jest zatem podstawy prawnej do uznania, że zachodzi tożsamość pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawy administracyjnej dotyczącej przyznania płatności rolnych oraz dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnych. W niniejszej sprawie organy administracji prowadziły postępowanie na podstawie cyt. art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Podkreślić należy, że jest to samodzielne postępowanie administracyjne, którego przedmiotem jest ustalenie, czy doszło do pobrania nienależnie pobranych środków publicznych. Płatnością nienależnie pobraną jest płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Ustalenie, czy przyznane uprzednio płatności zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku odrębnego postępowania wyjaśniającego toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy.

Możliwość domagania się zwrotu nienależnie pobranych kwot bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej płatność została szeroko zaakceptowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Pogląd ten powtórzony został m.in. w wyrokach NSA z 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 822/11, z 17 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 9/20, z 11 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 96/12, z 12 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 568/15, z 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt I GSK 2053/18 i z 28 października 2019 r., sygn. akt I GSK 1467/18 (dostępne:orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Wskazać również należy, że w przypadku funkcjonowania ostatecznych decyzji przyznających płatności za poszczególne lata, warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków na podstawie tych decyzji, jest dokonanie ustaleń faktycznych na podstawie dowodów zgromadzonych w toku postępowania toczącego się w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Decyzja wydana na podstawie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR ma charakter konstytutywny, co wynika z literalnego brzmienia przepisu, w którym jest mowa o "ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych". Decyzja o zwrocie nienależnie pobranych płatności tworzy zatem nowy stosunek prawny, a przesłanki świadczące o nienależnie pobranej płatności są oceniane ex post, czyli po przystąpieniu beneficjenta do realizacji zobowiązania.

Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem występuje zatem nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z obrotu prawnego, ale także wtedy, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, gdy organ ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości, które skutkują brakiem podstaw do przyznania pomocy lub koniecznością wycofania korzyści.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że wniosek o przyznanie płatności, a tym samym deklarację przystąpienia do realizacji 5-letniego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego skarżący złożył 8 maja 2018 r. zobowiązując się do realizacji: Wariantu 2.1 Międzyplony na powierzchni 8,60 ha oraz Wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże na powierzchni 43,59 ha. Decyzją z 30 maja 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie po uwzględnieniu wykrytych nieprawidłowości w zakresie Wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże przyznał stronie płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne na 2018 r. Decyzją z 7 sierpnia 2019 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi utrzymał powyższą decyzję w mocy. Wyrokiem z 31 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 869/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę skarżącego na decyzję z 7 sierpnia 2019 r.

W kolejnych latach, tj. 26 kwietnia 2019 r., 4 maja 2020 r. i 11 maja 2021 r. skarżący realizując podjęte zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne złożył wnioski kontynuacyjne, deklarując w nich: Wariant 2.1 Międzyplony na powierzchni 8,87 ha oraz Wariant 4.5 Półnaturalne łąki świeże na powierzchni 43,59 ha.

W okresie od 9 do 20 grudnia 2021 r. w gospodarstwie skarżącego została przeprowadzona kontrola na miejscu, w wyniku której stwierdzono nieprawidłowości (zawyżenie powierzchni) w odniesieniu do działki rolnej I1. Przeprowadzone 29 kwietnia 2022 r. ponowne oględziny wykazały, że powierzchnia stwierdzona działki rolnej I1 wynosiła 24,38 ha, czyli była mniejsza o 1,08 ha od powierzchni zgłoszonej we wniosku. Ustalono, że w 2021 r. strona dokonała zmniejszenia obszaru, na którym powinno być realizowane zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach Wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże z 43,59 ha do 42,51 ha. W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne, decyzją z 4 sierpnia 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie przyznał stronie płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na 2021 r. do powierzchni stwierdzonej w toku postępowania, tj. procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną 43,59 ha, a stwierdzoną 42,51 ha wynosiła 2,54%. Decyzja została doręczona skarżącemu 8 sierpnia 2022 r. Od powyższej decyzji skarżący nie złożył odwołania. Decyzja jest ostateczna, co oznacza, że w niniejszej sprawie organy były związane ustaleniami faktycznymi zawartymi w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kutnie z 4 sierpnia 2022 r. w zakresie powierzchni, na której realizowane było przez skarżącego w 2021 zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatycznego dla Wariantu 4.5.

Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego w czwartym roku zobowiązania, tj. w 2021 r. wykazane w postępowaniu dotyczącym wniosku kontynuacyjnego na 2021 r., wynikające z decyzji ostatecznej z 4 sierpnia 2022 r. oznacza, że skarżący nie wywiązał się w pełni z realizacji przyjętego zobowiązania, tj. zmniejszył wielkość obszaru, na którym powinien realizować zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne. Jak zasadnie wskazał organ odwoławczy zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne zainicjowane przez skarżącego wnioskiem o przyznanie płatności na 2018 r. dotyczyło w ramach Wariantu 4.5. Półnaturalne łąki świeże powierzchni 43,59 ha. Zmniejszenie powierzchni zobowiązania w ramach Wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże z 43,59 ha do 42,51 ha skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wyliczonej według zasad określonych w cyt. powyżej § 34 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia.

Należy podkreślić, że skarżący przyjmując w 2018 r. płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną podjął się realizacji 5 - letniego zobowiązania, do którego zobowiązał się w swoim pierwszym wniosku. Skutkiem niedotrzymania podjętego zobowiązania jest nieprzyznanie płatności do całej wnioskowanej na 2021 rok powierzchni, ale także jak powyżej wyjaśniono, obowiązek zwrotu otrzymanych już płatności (w latach: 2018, 2019 i 2020) do powierzchni, do której zobowiązanie nie zostało dotrzymane w roku 2021. Celem programu rolno-środowiskowo-klimatycznego jest realizacja przyjętych założeń w określonym okresie. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolno-środowiskowo-klimatycznych musi być zatem oceniane w okresie całego 5 - letniego okresu zobowiązania.

W świetle powyższego za niezasadne należy uznać zarzuty podniesione w skardze, że zarówno podczas kontroli, które miały miejsce w roku 2018, jak i 2019, powierzchnia stwierdzona działek o nr 392/6, 392/7 i 392/8 wynosiła 25,46 ha i cały czas, jak podnosił pełnomocnik skarżącego wykoszeniu podlegała ta sama powierzchnia działek i nie jest możliwe aby zmniejszony został obszar, na którym jest realizowane zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne. Okoliczności dotyczące realizacji podjętego przez skarżącego zobowiązania zostały wyjaśnione w postępowaniu dotyczącym płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2021 r. W postępowaniu tym zapadło rozstrzygnięcie, tj. decyzja ostateczna z dnia 4 sierpnia 2022 r., którym orzekające w niniejszej sprawie organy są związane. Organ w postępowaniu, którego przedmiotem jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności nie może weryfikować ani podważać ustaleń zawartych w decyzji ostatecznej z 4 sierpnia 2022 r. W 2021 r. miało miejsce zmniejszenie powierzchni, na której realizowano zobowiązanie, co skutkowało wydaniem decyzji z 4 sierpnia 2022 r. o zmniejszeniu płatności w ramach Wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże. Jak wskazano powyżej program rolno-środowiskowo-klimatyczny ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. W tych okolicznościach argumentacja skarżącego, że w poprzednich latach powierzchnia działek, na której jest realizowane zobowiązanie nie była kwestionowana, nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Skarżący zmniejszył bowiem powierzchnie objętą zobowiązaniem w 2021 r., czyli w czwartym roku zobowiązania, co oznacza, że powinien zwrócić część otrzymanej płatności w ramach Wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże za lata wcześniejsze, czyli lata 2018-2020, zgodnie z treścią § 34 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2015 r.

Rozważając zastosowanie przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności organ prawidłowo ustalił, że nie wystąpiły one w niniejszej sprawie. Po pierwsze, roszczenie o zwrot nienależnie pobranej płatności nie uległo przedawnieniu w świetle art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Za datę działania lub zaniechania stanowiącego naruszenie prawa należy organ prawidłowo uznał dzień złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności na 2021 r., tj. 11 maja 2021 r. W związku z powyższym 4-letni okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranego wsparcia upłynie 11 maja 2025 r. Po drugie, w sprawie każda z kwot nienależnie pobranych płatności przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, co oznacza, że zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 44 ust. 3 ustawy PROW w zw. z art. 54 ust. 3 lit. a pkt i Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549). Po trzecie, przyznanie skarżącemu płatności za lata 2018-2020 nie zostały dokonane na skutek pomyłki organu, a błąd organu był tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Nie zostały zatem spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 809/2014 w zw. z art. 14 lit. b Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 2022/1173 z dnia 31 maja 2022 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej (Dz.U.UE.L.2022.183.23). Po czwarte, w rozpoznawanej sprawie nie zostały również spełnione przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Katalog zdarzeń, które mogą zostać uznane za siłę wyższą został uregulowany obecnie obowiązującym art. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz.U.UE.L.2021.435.435). Słusznie wskazał organ, że pomimo pouczenia zawartego we wniosku o przyznanie płatności na 2021 r. skarżący nie poinformował na piśmie organu o zaistnieniu nadzwyczajnej okoliczności w terminie 15 dni od dnia, w którym mógł to uczynić. Z treści przedstawionego 4 maja 2022 r. protokołu oględzin komisji do spraw oszacowania szkód w gospodarstwach rolnych z 26 listopada 2021 r. wynika, że to na wniosek T. R. z 2 listopada 2021 r., na działkach ewidencyjnych o numerach 392/6, 392/7, 392/8, 87/1, 88/1, 86/3 znajdujących się w obrębie Ł. zostały przeprowadzone oględziny w celu oszacowania zakresu szkód spowodowanych podtopieniami. Komisja potwierdziła, że w okresie letnim w trakcie obfitych opadów deszczów oraz wezbrania rzeki [...] doszło do zalania łąk znacznie utrudniając lub uniemożliwiając pokos traw oraz ich zbiór wskazując jednocześnie, że ze względu na termin przeprowadzenia oględzin, tj. 24 listopada 2021 r. brak jest możliwości określenia procentowego stopnia degradacji obniżenia plonu na wizytowanych działkach. Oznacza to, że najpóźniej 3 listopada 2022 r. strona miała świadomość szkód, które zaistniały w gospodarstwie wywołanych obfitymi deszczami oraz podtopieniami, jednakże dopiero w zastrzeżeniach do wyników z kontroli na miejscu na 2021 r. z 5 marca 2023 r. wskazała na trudne warunki atmosferyczne, jako przyczynę stwierdzonych nieprawidłowości. Trafnie również zwrócił uwagę organ odwoławczy, że brak jest podstaw do przyjęcia, że deszcze nawalne i podtopienia były przyczyną stwierdzonych nieprawidłowości w postaci zwartych skupisk zadrzewień i zakrzaczeń. Okoliczność powyższą potwierdza wykonana w toku kontroli na miejscu dokumentacja fotograficzna, z której wynika, że zadrzewienia i zakrzaczenia nie powstały w 2021 r. ale mają charakter wieloletni.

Ustalenia w powyższym zakresie wraz z przytoczeniem wszystkich przepisów prawnych określających przesłanki wykluczające zwrot nienależnie pobranych płatności należności, organ prawidłowo przedstawił i wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że skoro w decyzji ostatecznej z 4 sierpnia 2022 r. stwierdzono w 2021 r. zmniejszenie powierzchni zobowiązania w ramach Wariantu 4.5. Półnaturalne łąki świeże i przyznano skarżącemu płatność w mniejszej wysokości, niż wypłacona na podstawie decyzji z 30 maja 2019 r., to wypłacone skarżącemu należności za lata 2018-2020 prawidłowo uznano za nienależnie pobrane, o których mowa w art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 i w art. 44 ust. 1 ustawy o PROW. Stwierdzenie nieprawidłowości, a więc nierealizowanie programu zgodnie z wymogami, aktualizuje obowiązek zwrotu pobranych płatności także za lata wcześniejsze, bez wykazywania, że w tamtym okresie nieprawidłowość istniała. Celem programu rolno-środowiskowo-klimatycznego jest realizacja pewnych założeń w określonym okresie, a to oznacza, że beneficjent jest zobowiązany do przestrzegania zasad związanych z realizacją tego programu w każdym roku realizacji zobowiązania. Konsekwencją takiego ukształtowania zobowiązań beneficjenta jest nie tylko nieprzyznanie płatności (lub przyznanie płatności w zmniejszonej wysokości) za dany rok, jeżeli stwierdzono uchybienia w realizacji programu ale także obowiązek zwrotu płatności wcześniej pobranych, na co już wyżej wskazano.

Rozpoznając niniejszą sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

R.T-M.