Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 895/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 1, art. 71a par. 9, art. 71b, art. 89 par. 1-3
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Koziński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak, Asesor WSA Grzegorz Potiopa, po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 5 października 2022 r. nr 1001-IEE-2.711.138.2022.2.MOK w przedmiocie określenia wysokości kwot nieprzekazanych wierzytelności 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz strony skarżącej kwotę 580,- (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 5 października 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie z 8 sierpnia 2022 r. określające J Sp. z o.o. Sp. k. (dalej: "skarżąca", "spółka") wysokość nieprzekazanej kwoty zajętych wierzytelności w wysokości 2.032.162,57 zł.

Z przedstawionego przez organ odwoławczy stanu faktycznego sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec A. R. i w celu wyegzekwowania należności zobowiązanego organ egzekucyjny skierował do spółki (dłużnika zajętej wierzytelności) zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przysługujących dłużnikowi z dnia: 16.06.2020 r.; 24.09.2020 r.; 25.11.2021 r.; 27.01.2022 r. Łączna kwota wynikająca z ww. zajęć wyniosła 2.177.562,57 zł. Ww. zawiadomienia spółka otrzymała odpowiednio: 23.06.2020 r.; 02.10.2020 r.; 02.12.2021 r. i 08.02.2022 r.

Spółka nie przekazała w całości zajętych kwot wierzytelności, a Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie przeprowadził w dniu 6 lipca 2022 r. kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanych środków egzekucyjnych u dłużnika zajętej wierzytelności. Podczas kontroli spółkę reprezentował A. R., który udostępnił faktury VAT dokumentujące transakcje zawarte pomiędzy dłużnikiem a spółką i po zakończonej kontroli nie wniósł uwag do podjętych czynności kontrolnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi potwierdził ustalenia organu egzekucyjnego, że w niniejszej sprawie dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania pełnej kwoty zajętych wierzytelności. Nie podzieli tym samym argumentów spółki, że doszło do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej, w związku z czym dłużnik zajętej wierzytelności był zobligowany na mocy dokonanych zajęć do przekazania jedynie kwoty 145 400,00 zł.

Z kolei w ocenie spółki, wierzytelności z faktur dokumentujących opłaty czynszowe za nieruchomość zajętą w 2015 r. przez Komornika Sądowego nie mogły być przekazane administracyjnemu organowi egzekucyjnemu, gdyż były pożytkami związanymi z zajętą nieruchomością.

Organ odwoławczy uznał, że okoliczność zajęcia wierzytelności przysługujących zobowiązanemu od spółki jako dłużnika zajętej wierzytelności jest bezsprzeczna i nie jest kwestionowana przez skarżącą. Wskazał następnie, że z danych zawartych w Jednolitym Pliku Kontrolnym, protokołu kontroli z 6 lipca 2022 r. oraz przedłożonych przez spółkę faktur VAT wynika, iż w okresie od 23 czerwca 2020 r. (tj. od doręczenia pierwszego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności A. R.) do 3 stycznia 2022 r. zobowiązany wystawił na spółkę 27 faktur VAT na łączną kwotę 3.348.657,20 zł brutto. Z kolei organ egzekucyjny zajął wierzytelności w łącznej wysokości 2.177.562,57 zł, a dłużnik zajętej wierzytelności w okresie od 27 lipca 2020 r. do 31 marca 2022 r. realizując zajęcia przekazał do organu egzekucyjnego kwotę 145.400,00 zł. Zatem w ocenie Dyrektora, Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie prawidłowo określił spółce kwotę nieprzekazanych wierzytelności w wysokości 2.032.162,57 zł, a sama spółka nie wykazała zaistnienia okoliczności, które zwalniałyby ją od obowiązku przekazania zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Odnosząc się do argumentów podnoszonych przez spółkę Dyrektor wskazał, iż w aktach zgromadzonych w sprawie znajduje się notatka służbowa sporządzana przez pracownika Działu Egzekucji Administracyjnej Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie z rozmowy przeprowadzonej z Komornikiem Sądowym M. P.. Wynika z niej, że sądowy organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne wobec A. R. nie dokonał w spółce J zajęcia wierzytelności zobowiązanego. Ponadto Komornik Sądowy M. P. nie potwierdził, aby źródłem jego pożytków z nieruchomości A. R. były należności, które pochodzą od spółki. Stwierdził też, że nie prowadzi takich rozliczeń.

Zatem w ocenie organu odwoławczego, nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja skarżącej, iż należności wynikające z wystawionych przez PPUH ,,A" [...] faktur VAT, związanych z dzierżawą pomieszczeń i opłatami eksploatacyjnymi, nie mogą stanowić przedmiotu zajęcia. Komornik Sądowy M. P. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec A. R. i to A. R., jako dłużnik, zobowiązany jest do przekazywania sądowemu organowi egzekucyjnemu pożytków, jakie przynosi mu zajęta nieruchomość. Spółka natomiast nie miała obowiązku przekazywać spornych wierzytelności Komornikowi Sądowemu. Jak podkreślono, z ustaleń dokonanych przez pracownika organu egzekucyjnego wynika, że Komornik Sądowy M. P. nie dokonał w spółce J zajęcia wierzytelności przysługujących A. R. Także spółka nie wskazała aby takie zdarzenie miało miejsce i nie przedłożyła dowodów na jego potwierdzenie. Aby dłużnik zajętej wierzytelności mógł skutecznie uchylić się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, muszą przemawiać za tym nie przesłanki faktyczne, a prawne - takie jak przedawnienie bądź potrącenie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik spółki wniósł o uchylenie w całości ww. postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej i zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

- art. 6, art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm. – dalej: "K.p.a.") poprzez uchylanie się od działania zmierzającego do wyjaśnienia okoliczności sprawy, właściwego poinformowania strony o jej prawach i obowiązkach oraz procedowania w sposób budzący zaufanie obywateli do Państwa;

- art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez uchylanie się od podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy;

- art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która w niniejszej sprawie przybrała cechy oceny dowolnej;

- art. 124 § 2 K.p.a. poprzez brak wskazania w treści zaskarżonego postanowienia faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

- art. 71a § 1 i § 9 w zw. z art. 62 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm. – dalej; "u.p.e.a.") poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, w wyniku błędnego ustalenia, że wierzytelności objęte postanowieniem nie zostały zajęte wraz z zajęciem nieruchomości oraz nie zachodzi zbieg egzekucji, a w konsekwencji nieuprawnione orzeczenie o określeniu nieprzekazanej kwoty.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości określenia przez organ egzekucyjny wysokości nieprzekazanych kwot zajętych wierzytelności.

Skarżąca nie kwestionuje, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec A. R. i w celu wyegzekwowania należności zobowiązanego skierował do spółki (dłużnika zajętej wierzytelności) zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przysługujących dłużnikowi (odpowiednio z dnia: 16.06.2020 r.; 24.09.2020 r.; 25.11.2021 r.; 27.01.2022 r.) w łącznej kwocie 2.177.562,57 zł. Niesporne jest również to, że dłużnik zajętej wierzytelności w związku z tymi zajęciami przekazał na konto organu egzekucyjnego jedynie kwotę 145.400,00 zł.

Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Na mocy art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.

Wskazać ponadto należy na regulację art. 89 § 3 u.p.e.a., zgodnie z którą, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;

3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1".

Skarżąca spółka nie poinformowała organu egzekucyjnego o uznaniu zajętych wierzytelności, jak i o przeszkodach w ich przekazaniu, co niewątpliwie dawało organowi egzekucyjnemu podstawę do przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji dokonanych zajęć.

Tryb przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowania środka egzekucyjnego u dłużników zajętej wierzytelności określa art. 71a u.p.e.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Według art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. W konsekwencji wydania wskazanego postanowienia, stosownie do art. 71b u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.

W art. 71a § 9 u.p.e.a. określono dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego, tj. przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności oraz stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi zatem konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W orzecznictwie wskazuje się, że użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności, mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06 oraz z dnia 8 kwietnia 2021 r., III FSK 2980/21).

Z protokołu kontroli przeprowadzonej w spółce w dniu 6 lipca 2022 r. wynika tylko tyle, że pracownik Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie sprawdził 27 faktur VAT wystawionych w okresie od 23 czerwca 2020 r. do 3 stycznia 2022 r., które miały dokumentować transakcje handlowe zawarte pomiędzy A. R. a J sp. z o.o. Sp.k. W tabeli wykazano: numer dowodu sprzedaży, datę sprzedaży, kwotę z faktury, termin płatności i uwagi. W rubryce "uwagi" wpisano kwoty wyższe od tych, które zostały ujęte w rubryce "kwota z faktury".

W ocenie Sądu protokół kontroli prawidłowości realizacji zastosowanych środków egzekucyjnego u dłużnika zajętej wierzytelności jest bardzo lakoniczny i nie wskazuje tytułu wierzytelności, tj. tego czy dotyczyły one dostaw towarów, robót, czy usług. Skarżący wskazywał w trakcie prowadzonego postępowania, że część z wystawionych faktur w tym okresie dotyczyła dzierżawy pomieszczeń położonych na nieruchomości zlokalizowanej w Ł. przy ul. [...] 9B, a w stosunku do tej nieruchomości prowadzona jest od 29 października 2015 r. egzekucja sądowa, co potwierdza załączone do akt sprawy pismo Komornika Sądowego M. P. z dnia 15 kwietnia 2022 r. W piśmie tym Komornik Sądowy poinformował dłużnika, że od chwili zajęcia nieruchomości wszelkie pożytki powinny być płatne do rąk komornika sądowego, m.in. czynsze, najmy lub dzierżawy.

W związku z tym organ egzekucyjny powinien ocenić powyższy dokument w kontekście zakresu zajęcia nieruchomości uregulowanej art. 929 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 – dalej: "K.p.c."). Zgodnie z tym przepisem "zajęcie obejmuje nieruchomość i to wszystko, co według przepisów prawa rzeczowego stanowi przedmiot obciążenia hipoteką". Przepis ten reguluje zagadnienie związane z przypadkiem, gdy nieruchomość będąca przedmiotem egzekucji przynosi pożytki. Ustawodawca wskazuje tutaj na pożytki uzyskiwane z tytułu czynszu najmu i dzierżawy zajętej nieruchomości (zob. E. Jaceczko [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie egzekucyjne.

Międzynarodowe postępowanie cywilne. Sąd polubowny (arbitrażowy). Komentarz aktualizowany, red. O. M. Piaskowska, LEX/el. 2023, art. 929).

W ocenie Sądu, przeprowadzenie rozmowy telefonicznej z Komornikiem Sądowym (notatka służbowa z dnia 27 kwietnia 2022 r.) i zadanie pytań – czy sądowy organ egzekucyjny zajmował wierzytelności w spółce J oraz czy źródłem pożytków z nieruchomości A. R. są należności od firmy J – było niewystarczające dla wyjaśnienia kwestii bezpodstawnego uchylenia się dłużnika zajętych wierzytelności od przekazania zajętych kwot.

Organ egzekucyjny nie wyjaśniając tych kwestii naruszył art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w zw. art. 71a § 9 u.p.e.a.

W ponownym postępowaniu organ egzekucyjny powinien zapytać Komornika Sądowego czy nadal prowadzi egzekucję z nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] 9B, a należącej do dłużnika A. R., czy nieruchomość ta została pozostawiona w zarządzie dłużnika (art. 931 § 1 K.p.c.) i dłużnik uzyskuje pożytki z tej nieruchomości, które są przekazywane komornikowi sadowemu. Podkreślić należy, iż wcześniejsze zajecie nieruchomości, co wiąże się również z zajęciem pożytków związanych z tą nieruchomością, jest przeszkodą prawną w późniejszym przekazaniu kwot związanych z tymi prawami na poczet późniejszych zajęć tych wierzytelności.

Organ egzekucyjny powinien również określić czego dotyczyły faktury wystawione przez A. R. dla skarżącej (27 sztuk z okresu od 23 czerwca 2020 r. do 3 stycznia 2022 r.,), tzn. co było ich przedmiotem, czy dotyczyły dostaw towarów, robót, czy usług. W trakcie kontroli przeprowadzonej w spółce J nie wyjaśniono, które z dokonanych zajęć skarżąca zrealizowała (nawet w części), a w jakim zakresie (w stosunku do jakich wierzytelności) dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętych kwot.

Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.). O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 oraz art. 205 § 2 tej ustawy.

dch