Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 636/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 279 i 285
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Małgorzata Roleder, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 października 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. F. na decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 2 czerwca 2023 r. nr DSS.405.59.2023 w przedmiocie stypendium doktoranckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 13 marca 2023 roku numer 125 dr/st.dok./2023, 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu w Białymstoku na rzecz skarżącego A. F. kwotę 200,00 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z 2 czerwca 2023 r. nr DSS.405.59.2023 Rektor Uniwersytetu w Białymstoku (dalej powoływany jako: "Rektor") utrzymał w mocy decyzję własną z 13 marca 2023 r. nr 125dr/st.dok./2023 o odmowie przyznania A. F. (dalej jako: "skarżący") stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

We wniosku z 11 października 2022 r. skarżący zwrócił się do Rektora o przyznanie stypendium doktoranckiego na studiach doktoranckich prowadzonych na Wydziale Fizyki Uniwersytetu w Białymstoku w roku akademickim 2022/2023. Do wniosku dołączono sprawozdanie doktoranta za rok akademicki 2021/2022 i opinię promotora.

Decyzją z 13 marca 2023 r. Rektor odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego stypendium doktoranckiego z tego powodu, że nie spełnił on przesłanki polegającej na terminowej realizacji studiów doktoranckich, o której mowa w § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696 dalej: "rozporządzenie").

W uzasadnieniu, powołując się na art. 195 ust. 4a ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej powoływana jako "p.s.w."), organ wyjaśnił, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 4 lata i taki sam zapis został przeniesiony do § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku. W Programie studiów doktoranckich czas trwania studiów doktoranckich został również określony na 4 lata. Dalej, organ przywołał treść § 13 ust. 2 rozporządzenia określający, jakie przesłanki należy spełnić w celu otrzymania stypendium doktoranckiego, wskazując, że jedną z nich jest przesłanka terminowej realizacji programu studiów doktoranckich (pkt 1). W ocenie organu skarżący nie spełnił ww. przesłanki co wynika wprost z przebiegu jego kształcenia. Skarżący rozpoczął studia doktoranckie w roku akademickim 2018/2019 a zatem rok 2021/2022 oznaczał, zgodnie z § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich, koniec czasu trwania studiów doktoranta. W dniu 22 lipca 2022 r. skarżący wystąpił do Kierownika studiów doktoranckich z wnioskiem o przedłużenie okresu odbywania studiów z powodu przedłużających się badań. Wskazano, że warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z powodu prowadzenia badań naukowych, było zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego. W sprawie niniejszej pomimo tego, że doktorant w systemie USOS posiada wstawioną w dniu 4 lutego 2022 – ocenę 5 z seminarium doktoranckiego IV, kierownik studiów doktoranckich wyraził zgodę na przedłużenie studiów doktoranckich.

Skarżący, nie zgadzając się z powyższą decyzją, wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023. Wydanej decyzji zarzucił naruszenie:

1. § 15 ust. 3 rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego niezastosowanie polegające na odmowie przyznania mu stypendium doktoranckiego z powodu przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, podczas gdy prawidłowo zastosowany powołany przepis upoważnia do przyznania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

2. § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, podczas gdy prawidłowo nie ma on zastosowania do doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

3. art. 8 § 2 Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako: "K.p.a."), poprzez jego niezastosowanie polegające na odstąpieniu bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, a to przyznawania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich.

Decyzją z 2 czerwca 2023 r. nr DSS.405.59.2023 Rektor utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał na treść art. 279 ust 1 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 201 p.s.w., podkreślając, że szczegółowe warunki i zasady dotyczące przyznawania stypendium doktoranckich zostały określone w § 13 ust. 1 i 2 oraz § 15 ust. 3 rozporządzenia z 2017 r. Przy czym, jak wynika wprost z § 15 ust. 3 tego rozporządzenia, zapis ten nie ma charakteru obligatoryjnego i organ nie ma obowiązku wypłacania stypendium wszystkim doktorantom na przedłużeniu studiów doktoranckich. Jest to regulacja, która jedynie dopuszcza możliwość przyznania stypendium, a nie nakazuje jego przyznanie. Organ zauważył też, że w rozporządzeniu zostały określone jednolite kryteria oceny osiągnięć naukowych i badawczych wszystkich doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów. Zdaniem organu doktorant będący na przedłużeniu IV roku studiów jest nadal uczestnikiem IV roku studiów doktoranckich, czyli kolejnych latach studiów, stąd też powinien spełnić wszystkie przesłanki określone w § 13 ust. 2 rozporządzenia, w tym przesłankę terminowej realizacji studiów doktoranckich.

Organ nie zgodził się z zarzutem dotyczącym naruszenia art. 8 § 2 K.p.a., stwierdzając, że poprzez utrwaloną praktykę rozumie między innymi: procedurę wnioskowania o stypendium doktoranckiego, ocenę merytoryczną wniosków zgodnie z kryteriami, sporządzenie list rankingowych, wydanie rekomendacji przez Doktorancką Komisję Stypendialną Wydziału Fizyki oraz podjęcie przez Rektora decyzji w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego na podstawie powyższych elementów. Wszystkie te przesłanki zostały spełnione a zatem utrwalona praktyka rozstrzygania spraw została zachowana. Wydanie negatywnej decyzji nie jest równoznaczne z odstąpieniem od tej praktyki.

Dalej, powołując się na art. 195 ust. 4a p.s.w., organ podniósł, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 4 lata, a zapis ten został przeniesiony do Regulaminu studiów doktoranckich. Wskazano, że skarżący rozpoczął studia doktoranckie w roku akademickim 2018/2019. W roku akademickim 2019/2020 zaliczył II rok studiów, a w roku akademickim 2020/2021 zaliczył III rok studiów. Będąc na IV roku studiów doktoranckich w roku akademickim 2021/2022 złożył wniosek o przedłużenie studiów doktoranckich na rok akademicki 2022/2023. Rok akademicki 2021/2022 oznaczał - zgodnie z § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich - koniec czasu trwania studiów. W dniu 22 lipca 2022 r. doktorant wystąpił do Kierownika studiów doktoranckich z wnioskiem o przedłużenie okresu odbywania studiów z powodu przedłużających się badań. Kierownik Studiów Doktoranckich, na podstawie § 9 ust. 2 Regulaminu studiów doktoranckich, wydał zgodę w przedmiocie przedłużenia odbywania studiów doktoranckich na rok akademicki 2022/2023 ze względu na prowadzenie długotrwałych badań naukowych. Podkreślono, że zgoda kierownika studiów doktoranckich na przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich ze względu na konieczność prowadzenia długotrwałych badań naukowych realizowanych w ramach tych studiów nie oznacza, że doktorant realizuje terminowo program studiów doktoranckich. Jednocześnie wskaznao, że warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego. W sprawie niniejszej Doktorant w systemie USOS ma zaś wstawioną ocenę 5 z seminarium doktoranckiego IV przez dr. hab Z. H. w dniu 4 lutego 2022 r. Wobec powyższego wskazano, że do obowiązków doktorantów należy regularne sprawdzanie uzyskanych ocen oraz informacji związanych z przebiegiem studiów na swoim koncie USOS a do obowiązków kierownika studiów doktoranckich należy sprawowanie bieżącej kontroli na przebiegiem studiów doktoranckich.

Odnosząc się do stanowiska dotyczącego braku możliwości kwestionowania przez rektora ostatecznej decyzji o przedłużeniu okresu studiów doktoranckich z uwagi na uzyskanie przez doktoranta zaliczenia z seminarium wskazano, że zgodnie ze Statutem UwB do zadań rektora należy między innymi sprawowanie nadzoru nad działalnością naukową i dydaktyczną uczelni. Nadto zdaniem organu rozstrzygnięcie kierownika studiów doktoranckich podjęte i wpisane na wniosku o przedłużenie studiów doktoranckich nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 107 § 1 K.p.a. Zgodnie z ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce uczelnia jest zobowiązana wydawać decyzje administracyjne (w rozumieniu ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego) w określonych przez ustawodawcę przypadkach i nie ma wśród nich kwestii dotyczącej przedłużenia studiów doktoranckich.

Mając na względzie powyższe okoliczności uznano, że brak jest podstaw do zmiany kwestionowanej decyzji

W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej jej decyzji, zarzucając organowi naruszenie:

1. § 15 ust. 3 rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy z 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego niezastosowanie podlegające na odmówieniu skarżącemu stypendium doktoranckiego z powodu przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, podczas gdy prawidłowo zastosowany powołany przepis upoważnia do przyznania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

2. § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w zw. z art. 279 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, podczas gdy prawidłowo nie ma on zastosowania do doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich;

3. art. 8 § 2 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie polegające na odstąpieniu bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, a to przyznawania stypendium doktoranckiego także w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich.

W uzasadnieniu wywiedzionej skargi stwierdzono, że powołana przez Rektora przesłanka terminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania ani do doktorantów na pierwszym roku studiów doktoranckich, ani w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich. W tym ostatnim przypadku, chociaż są oni nadal, jak podnosi Rektor w zaskarżonej decyzji, doktorantami IV roku studiów doktoranckich, to jednak ma do nich zastosowanie przepis § 15 ust. 3 rozporządzenia. Przepis ten nie reguluje zaś, jakimi przesłankami rektor ma się kierować przyznając doktorantom stypendium doktoranckie. Natomiast rozstrzyga jednoznacznie, że doktoranci ci mogą otrzymywać stypendium doktoranckie. W tych okolicznościach fakt przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich na podstawie decyzji Kierownika studiów doktoranckich nie może być przesłanką odmowy przyznania stypendium doktoranckiego w oparciu o § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, który to przepis nie ma zastosowania w przypadku doktorantów, którzy skorzystali z przedłużenia studiów doktoranckich. W ocenie skarżącego w okolicznościach przedmiotowej sprawy organ winien zastosować § 15 ust. 3 rozporządzenia i przyznać mu żądane stypendium.

W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z 2 czerwca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 13 marca 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2022/2023.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności zauważyć należy, że skarżący rozpoczął studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, zatem do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego nie miały zastosowania przepisy ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.), lecz przepisy przejściowe przewidziane w akcie wprowadzającym tę ustawę, tj. ustawie Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm., dalej: "ustawa wprowadzająca").

W myśl zaś art. 279 ust. 1 tej ustawy studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. Stosownie do art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej: "p.s.w.") w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 p.s.w., a decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w imieniu uczelni – rektor (ust. 2).

Powołany przepis ustawy wprowadzającej stanowi zatem normę kompetencyjną, pozwalającą rektorowi na przyznawanie stypendium doktoranckiego, przy czym zasad i trybu przyznawania stypendium doktoranckiego należy poszukiwać w dotychczasowych przepisach ustawy p.s.w. i w wydanym na ich podstawie akcie wykonawczym - rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. 2017 r., poz. 1696 ze zm., dalej: "rozporządzenie").

Stosownie do treści art. 200 ust. 1 p.s.w. uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Zgodnie zaś z § 13 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Z kolei § 13 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który:

1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;

2) wykazuje się zaangażowaniem w:

a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub

b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową;

3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

W niniejszej sprawie wymaga podkreślenia, że skarżący jest doktorantem, któremu przedłużano studia doktoranckie. Przedłużenie studiów doktoranckich należy uznać za sytuację wyjątkową, tym niemniej przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe. Ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, dlatego też ustawodawca w powołanym wyżej rozporządzeniu wprowadził odrębną podstawę prawną do przyznania stypendiów dla tej grupy osób, a mianowicie § 15 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej może przyznać doktorantowi stypendium doktoranckie w tym okresie. Jako, że prawodawca nie określił przesłanek przyznawania stypendium doktorantom przedłużającym studia, tak jak to uczynił w stosunku do doktorantów drugiego i kolejnych lat w § 13 ust. 2 rozporządzenia, w orzecznictwie i doktrynie, przyjmuje się, że powinny one zostać unormowane w akcie wewnętrznym uczelni lub jednostki naukowej (tak m.in.: WSA w Bydgoszczy w wyroku z 9 sierpnia 2022 r., II SA/Bd 499/22, czy też WSA w Warszawie w wyroku z 9 lutego 2023 r., II SA/Wa 2233/22, pub. CBOSA oraz S. Nitecki [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz, red. P. Chmielnicki, P. Stec, LEX/el. 2017, art. 200.).

W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezsporne jest, że w powołanej w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji – uchwale Senatu UwB z 26 kwietnia 2017 r. nr 2061 w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich UwB, brak jest takiej szczegółowej regulacji. Zapis § 21 ust. 1 tejże uchwały stanowi jedynie, że doktorant studiów stacjonarnych może otrzymywać stypendium doktoranckie na zasadach określonych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. W związku z powyższym, co do zasady uprawnione było sięgnięcie przez organ do przesłanek określonych w § 13 ust. 2 rozporządzenia, jednakże niezbędne było odpowiednie zastosowanie tego przepisu.

W realiach kontrolowanej sprawy Rektor odmawiając przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego wskazał na § 13 ust. 2 pkt 1 oraz § 15 ust. 3 rozporządzenia, a zasadniczą przesłanką odmowy jego przyznania uczynił nieterminową realizację przewidzianego odrębnymi przepisami, programu studiów doktoranckich. Zdaniem organu, skoro skarżący, będąc doktorantem IV roku studiów doktoranckich, korzysta z przedłużenia studiów doktoranckich, to nie spełnia przesłanki "terminowej realizacji programu studiów doktoranckich".

W ocenie sądu nie można zgodzić się z powyższym stanowiskiem, bowiem przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów. Nie bez powodu prawodawca, przewidując w § 15 ust. 3 rozporządzenia możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantom w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, nie odesłał wprost do stosowania § 13 ust. 2 rozporządzenia. Zaakceptowanie w takiej sytuacji interpretacji organu skutkowałoby tym, że pomimo, iż zapis § 15 ust. 3 rozporządzenia wprost przewiduje możliwość przyznania stypendium doktoranckiego doktorantowi przedłużającemu okres odbywania studiów doktoranckich, to jednak poprzez wymóg terminowej realizacji programu studiów doktoranckich, taka osoba zostałaby de facto takiej możliwości pozbawiona. Tymczasem ustawodawca nie wyłączył a priori możliwości przyznania stypendium - doktorantom, którym - tak jak skarżącemu - przedłużony został okres odbywania studiów doktoranckich.

Jakkolwiek zgodzić się należy z Rektorem, że z treści art. 195 ust. 4a p.s.w. oraz § 9 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich UwB wynika, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż 2 lata i nie dłużej nić 4 lata. Powyższa regulacje nie oznacza jednak, że studia doktoranckie, nie mogą trwać dłużej, co wprost zostało przewidziane w § 9 ust. 2-7 regulaminu studiów doktoranckich. Jak wskazuje § 9 ust. 2 i 3 ww. regulaminu, kierownik studiów doktoranckich, na wniosek doktoranta, po zasięgnięciu opinii opiekuna naukowego lub promotora, może przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich, zwalniając jednocześnie doktoranta z obowiązku uczestniczenia w zajęciach w przypadku konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych, realizowanych w ramach studiów, łącznie nie dłużej niż o 2 lata. Warunkiem uzyskania zgody na przedłużenie studiów z ww. powodu jest zaliczenie wszystkich przedmiotów objętych programem studiów, z wyłączeniem seminarium doktoranckiego.

W sprawie niniejszej mamy do czynienia z taką sytuacją, że na datę wyrażenia zgody na przedłużenie studiów doktoranckich (22 lipca 2022 r.) w systemie USOS skarżący miał wpisaną ocenę z zaliczenia seminarium (ocena wpisana w dniu 4 lutego 2022 r.). Taka sytuacja, zdaniem rektora, czyniła nieskutecznym przedłużenie okresu studiów doktoranckich. Rektor prawo do zakwestionowania rozstrzygnięcia w tym zakresie wywiódł ze swojej ogólnej kompetencji dotyczącej sprawowania nadzoru nad działalnością naukową i dydaktyczną uczelni. Stwierdził jednocześnie, że rozstrzygnięcie kierownika studiów doktoranckich podjęte i wpisane na wniosku o przedłużenie studiów doktoranckich nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 107 § 1 K.p.a. Przy czym zgodnie z ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce uczelnia jest zobowiązana wydawać decyzje administracyjne (w rozumieniu ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego) w określonych przez ustawodawcę przypadkach i nie ma wśród nich kwestii dotyczącej przedłużenia studiów doktoranckich. Z kolei zdaniem doktoranta na obecnym etapie postępowania rektor nie ma kompetencji do podważania ostatecznej decyzji o przedłużeniu okresu studiów doktoranckich. Odnosząc się do tego zagadnienia wskazać należy, że sąd stoi na stanowisku, że rozstrzygnięcie kierownika studiów doktoranckich o przedłużeniu okresu ich odbywania następuje w formie decyzji do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 207 ust. 1 p.s.w. do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. W przepisie tym mowa jest o decyzjach kierownika studiów doktoranckich podejmowanych w indywidulanych sprawach doktorantów. Decyzja o przedłużeniu okresu studiów doktoranckich jest rozstrzygnięciem władczym dającym studentowi możliwość kontunuowania studiów doktoranckich. Decyzja taka nie wywołuje zatem jedynie skutku wewnętrznego (zakładowego). W sprawie niniejszej pomimo braku wydania odrębnego aktu, wyrażona zgodna na przedłużenie okresu studiów doktoranckich stanowi decyzję. W nauce i orzecznictwie ustalony jest pogląd, że pisma będące nośnikami rozstrzygnięć w sprawie załatwianej w drodze decyzji należy uznać za decyzje, nawet jeśli nie odpowiadają wszystkim wymaganiom formalnym określonym w art. 107 § 1 K.p.a., o ile można w nich dostrzec cztery elementy konieczne, ale zarazem także wystarczające do uznania określonego przejawu działania administracji za decyzję administracyjną. Do tych elementów należą: oznaczenie organu administracji publicznej, od którego pochodzi oświadczenie, wskazanie jego adresata, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji. Zgoda wyrażona przez kierownika studiów doktoranckich zawiera wszystkie te elementy, stanowi więc decyzję administracyjną. Decyzja ta nie została zakwestionowana, stąd ma przymiot ostateczności i brak jest podstaw do jej kwestionowania przez rektora na obecnym etapie postępowania. Nadmienić w tym miejscu należy, że sądowi wiadomym jest z urzędu, na skutek rozpoznawania spraw studentów z innych wydziałów, że praktyką jest przedłużanie studiów doktoranckich na podstawie decyzji (vide: studia doktoranckie wydziału historii i stosunków międzynarodowych w dyscyplinie historia, filozofia i nauki socjologiczne – II SA/Bk 544/23; studia doktoranckie wydziału biologiczno-chemicznego w zakresie chemii – II SA/Bk 528/23). W obydwu tych sprawach zostały wydane decyzje wraz z pouczeniem o środku zaskarżenia przysługującym do rektora. W ocenie sądu niedopuszczalna jest taka praktyka, aby w obrębie jednej jednostki na różnych wydziałach rozstrzygano w różnych formach o przedłużeniu okresu studiów doktoranckich.

Oznacza to, że samo skuteczne skorzystanie przez skarżącego, z możliwości przedłużenia studiów doktoranckich o określony czas – w niniejszej sprawie na podstawie decyzji Kierownika Studiów Doktoranckich w zakresie biologii oraz chemii z 22 lipca 2022 r. z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych realizowanych w ramach studiów - nie może być traktowane jako równoznaczne z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich. Legalne, usprawiedliwione koniecznością prowadzenia badań naukowych, przedłużenie studiów doktoranckich nie oznacza, jak interpretuje to - organ, nieterminowej realizacji programu studiów. Przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia na podstawie § 9 ust. 2 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu w Białymstoku, bowiem tacy doktoranci nie są już objęci programem studiów.

Podsumowując tę część uzasadnienia stwierdzić należy, że powołana przez Rektora przesłanka nieterminowego realizowania programu studiów doktoranckich nie ma zastosowania dla oceny spełnienia przesłanek do uzyskania stypendium doktoranckiego, względem doktorantów przedłużających okres odbywania studiów doktoranckich (nawet po raz dugi – tak jak skarżący), z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych. Okoliczność legalnego przedłużenia studiów doktoranckich nie może bowiem stanowić podstawy do wykluczenia doktoranta z możliwości ubiegania się do stypendium doktoranckie z uwagi na niespełnienie przesłanki z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Odmienne rozumienie zaistniałego w niniejszej sprawie stanu faktycznego stanowiłoby wykładnię contra legem. Z tego względu zasadny okazał się zarzut naruszenia § 15 ust. 3 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia.

Za trafny sąd uznał również zarzut naruszenia art. 8 § 2 k.p.a. Stosownie do tegoż przepisu, organ administracji prowadzący postępowanie jest związany swoją wcześniejszą praktyką rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Przez utrwaloną praktykę należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych (zob. wyrok NSA z 17 sierpnia 2023 r., I OSK 1016/22, pub. CBOSA).

Z twierdzeń skarżącego wynika, czemu nie zaprzeczył Rektor na etapie postępowania przed organem jak i w odpowiedzi na skargę, że za wcześniejsze lata akademickie, Rektor w odniesieniu do doktorantów przedłużających studia doktoranckie, przyznawał stypendia doktoranckie. Powyższa praktyka nie została zakwestionowana przez tut. sąd we wcześniejszych wyrokach dotyczących tej tematyki, nie uległ również zmianie stan prawny. Co więcej, tut. sąd wypowiedział się już w kwestii przesłanek przyznawania stypendium doktoranckiego osobom przedłużającym studia doktoranckie na Uniwersytecie w Białymstoku.

W prawomocnym wyroku z dnia 9 czerwca 2022 r., II SA/Bk 312/22 (CBOSA) dotyczącym odmowy przyznania stypendium doktoranckiego stwierdził wprost, że przyznawanie stypendium doktoranckiego doktorantom, którym przedłużono okres odbywania studiów doktoranckich jest możliwe, jednak ich sytuacja prawna jest odmienna w stosunku do pozostałych doktorantów, co może wpływać też na sferę ubiegania się o określone świadczenia. W tymże wyroku sąd wskazał jednocześnie, że przesłanki terminowej realizacji programu studiów doktoranckich nie można wprost odnieść do sytuacji doktorantów przedłużających studia, gdyż nie są oni już objęci programem studiów, zatem przesłankę tę należy pominąć w stosowaniu. Z akt sprawy nie wynika, a przynajmniej nie wskazał tego Rektor, z jakich przyczyn zmienił swoje ugruntowane stanowisko i obecnie uznaje, że osobom przedłużającym studia doktoranckie nie można przyznawać stypendium doktoranckiego. Niewątpliwie odstąpienie od tej utrwalonej praktyki, bez uzasadnionej przyczyny, jest sprzeczne z art. 8 § 2 K.p.a. Oczywiście, powyższy zakaz nie ma charakteru bezwzględnego, co oznacza, że organ może od niego odstąpić, winien jednak wykazać uzasadnioną przyczynę, dla której tak czyni, czyli uzasadnić dlaczego wcześniejsze stanowisko było nieprawidłowe i w jakim zakresie nie daje się pogodzić z zasadą działania na podstawie i w granicach prawa (zasadą praworządności). Wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji, dyrektywa art. 8 § 2 K.p.a. nie odnosi się jedynie do kolejności działań podejmowanych w toku postępowania, ale również do merytorycznego sposobu załatwienia sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną, mając przede wszystkim na uwadze, że sama okoliczność przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, z uwagi na konieczność prowadzenia badań naukowych (§ 9 ust. 2 regulaminu studiów doktoranckich) nie jest równoznaczna z nieterminową realizacją programu studiów doktoranckich i nie może stanowić negatywnej podstawy do przyznawania wnioskowanego stypendium. Z tego też względu organ powinien ocenić wniosek skarżącego o przyznaniu stypendium z pominięciem przesłanki wynikającej z § 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Jako, że powodem przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich była konieczność prowadzenia badań naukowych, wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego powinien być oceniony szczególnie w kontekście przesłanki z § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia. Oznacza to, że organ powinien na podstawie całej dokumentacji zgormadzonej w aktach sprawy ocenić czy doktorant w roku poprzedzającym złożenie wniosku wykazał się postępami w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej.

Uwzględniając powyższe zalecenia oraz fakt, że decyzja w przedmiocie stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy - § 15 ust. 3 rozporządzenia, przy ponownym rozpoznaniu sprawy szczególnie istotne będzie wskazanie jasnych i obiektywnych kryteriów, jakimi kierował się organ podejmując decyzję. Rozstrzygnięcie uznaniowe wymaga bowiem szczególnej staranności organu w podejściu do materiału dowodowego i jego oceny, a przede wszystkim należytego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, tak aby uniknąć zarzutu arbitralności i dowolności.

Z podanych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.). orzekł o uchyleniu decyzji wydanych w obu instancjach. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powołanego aktu. Na kwotę zasądzonych kosztów składa się wpis od skargi w wysokości 200 zł.