Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 451/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 54 i art. 12a
journal: Dz.U. 2022 poz 2561
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi D.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr SKO.UZ/41/2/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Jeleniej Góry z dnia 23 lutego 2023 r. nr MOPS/DŚ/KM/4056/15963-001722/2023.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: SKO) utrzymało w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta Jelenia Góra z dnia 23 lutego 2023 r. odmawiające D. Ś. potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Jak wynikało z akt sprawy powołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił Skarżącemu potwierdzenia uprawnień do opisanych świadczeń wyjaśniając, że jest on uprawniony do nieodpłatnego korzystania z tych świadczeń w związku z zastosowaniem wobec niego środka zabezpieczającego polegającego na umieszczeniu w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Organ wskazał, że Skarżący przebywa w Szpitalu Klinicznym im. [...] od dnia 9 września 2022 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze II Wydział Karny z dnia 5 września 2022 r. sygn. akt II Ko 2352/22. Powołując się na art. 102 pkt 1, art. 115 § 1 w zw. z art. 242 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 127, dalej: k.k.w.), potwierdzający prawo sprawcy wobec, którego zastosowano środek zabezpieczający do bezpłatnego świadczenia zdrowotnego, leków i artykułów sanitarnych. Dalej organ wskazał na art. 12a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2561 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych), wyłączający przepisy ww. ustawy (we wskazanym zakresie) w odniesieniu do osób wskazanych w art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 k.k.w., którym świadczenia zdrowotne udzielane są bezpłatnie, bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. W konsekwencji organ stwierdził, że nie można potwierdzić prawa Skarżącego do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, gdyż są one udzielane bezpłatnie.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO wskazało na art. 2 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 54 ust. 1 i ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Dalej organ wyjaśnił, że Skarżący wnioskiem z dnia 24 stycznia 2023 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jeleniej Górze (dalej: MOPS) o wydanie decyzji potwierdzającej jego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z treści wniosku i załączonej dokumentacji wynika, że Skarżący przebywa w Szpitalu Klinicznym im. dr [...] w K., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma własnych dochodów oprócz pomocy rzeczowej od rodziców, co potwierdził także wywiad środowiskowy z dnia 24 stycznia 2023 r. W sprawie nie jest także sporne, że Skarżący na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt II K 1132/21 utrzymanego postanowieniem Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 26 lipca 2022 r. sygn. akt VI Kz 251/22, po umorzeniu postępowania karnego został objęty środkiem zabezpieczającym w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Postanowieniem z dnia 5 września 2022 r. sygn. akt II Ko 2352/22 Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze wskazał Szpital Kliniczny im. dr [...] w K. jako miejsce realizacji zastosowanego środka zabezpieczającego, gdzie Skarżący przebywa od dnia 9 września 2022 r.

Odnosząc się do tych faktów organ odwoławczy stwierdził, że pobyt Strony w ww. ośrodku ma charakter przymusowy, a środek ten został orzeczony na podstawie art. 93g § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2022 r., poz. 1138 ze zm., dalej: k.k.), z uwagi na zaistnienie wysokiego prawdopodobieństwa, że Skarżący ponownie popełni czyn zabroniony o znacznej szkodliwości społecznej w związku z chorobą psychiczną. W opinii organu charakter tego pobytu nakłada na Państwo obowiązek utrzymania osoby skierowanej do takiej placówki i zapewnienia jej odpowiednich warunków bytowych i leczniczych, co organ wsparł orzecznictwem sądów administracyjnych. Tym samym Strona nie ponosi kosztów pobytu w szpitalu, gdyż pokrywane są one ze środków publicznych, co czyni nieuzasadnionym wniosek Strony o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W skardze Strona nie zgadzała się z rozstrzygnięciem SKO, powołując się na treść art. 242 § 1 k.k.w. wskazała, że pojęcie "skazanego" jest rozszerzane na osobę wobec, której zastosowano środek zabezpieczający wyłącznie w zakresie przepisów części ogólnej, obejmującej regulację od art. 1 do art. 43zae k.k.w. Zatem tylko te regulacje odnoszą się do pacjenta, wobec którego wykonywany jest środek zabezpieczający. Organ I instancji odwołuje się do przepisów znajdujących się w części szczególnej k.k.w., te zaś dotyczą skazanych wobec, których jest wykonywana kara pozbawienia wolności. Zatem przepisów art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 k.k.w. nie można stosować odpowiednio do pacjenta szpitala psychiatrycznego wobec, którego realizowany jest środek zabezpieczający. Zaznaczał, że obecnie nie ponosi opłat za pobyt w szpitalu zgodnie z art. 10 § 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2123 ze zm., dalej ustawa o ochronie zdrowia psychicznego), jednakże w razie problemów somatycznych, kiedy zaistnieje potrzeba zmiany szpitala, opłaty zostaną naliczone, gdyż nie dotyczy go art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 k.k.w. W opinii Strony posiada on prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W uzasadnieniu powołał się na art. 13 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: u.p.s.), który wyłącza osobę odbywającą karę pozbawienia wolności z prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Zastosowanie wobec Skarżącego środka zabezpieczającego w postaci przymusowego umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym jest tożsame z odbywaniem kary pozbawienia wolności, dlatego Stronie nie przysługuje przedmiotowe świadczenie. Na poparcie swych racji organ odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych. Organ zauważał, że w przypadku Strony nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2016 r. w sprawie warunków bytowych osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2016 r., poz. 2224 ze zm., dalej: rozporządzenie w sprawie warunków bytowych osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych), jednakże stosuje się regulacje ustawy o ochronie zdrowia psychicznego i leczeniu szpitalnym, a to oznacza, że jest objęty prawem do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W piśmie procesowym z dnia 31 lipca 2024 r. Skarżący podtrzymał swoje zarzuty wobec decyzji, wskazując, że postępowaniu wspierany jest przez pracownika Szpitala, który poinformował go o korzystnym rozstrzygnięciu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu sprawy o przyznanie zasiłku z pomocy społecznej. Problem dotyczył osoby wobec, której zastosowano środek zabezpieczający. W tej sprawie ośrodek pomocy społecznej kontaktował się z Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej. W załączeniu Strona przedstawiła zanonimizowaną kopię decyzji organu odwoławczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 1634 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Przy czym w ramach tych uprawnień, poza wyjątkiem opisanym w art. 57a p.p.s.a., który w tej sprawie nie ma zastosowania, nie są związane zarzutami i wnioskami skargi.

Badając legalność zaskarżonego aktu w tak nakreślonych granicach stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzający ją akt naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu warunkującym ich uchylenie. Spór dotyczy zasadności zastosowania wobec Skarżącego regulacji wynikającej z art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Odmawiając Stronie prawa do wydania decyzji w trybie art. 54 ust. 1 i ust. 4 ww. ustawy organ wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 12a ww. ustawy w powiązaniu z art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 k.k.w. Skarżący na równi ze skazanymi korzysta ze świadczeń opieki zdrowotnej bezpłatnie. Stanowisko to podtrzymał organ odwoławczy wywodząc, że jakkolwiek do Skarżącego nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia w sprawie warunków bytowych osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, to korzysta on z bezpłatnych świadczeń na mocy art. 10 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.

W opinii Skarżącego powołane przez organ regulacje nie odnoszą się do osób wobec, których zastosowano środek zabezpieczający, co wynika z art. 242 § 1 k.k.w. Przepis ten pojęcie skazanego odnosi wyłącznie do części ogólnej kodeksu, a zatem regulacji od art. 1 do art. 43 zae k.k.w. pozostawiając poza tym zakresem zapisy art. 102 pkt 1 oraz art. 115 § 1 k.k.w.

W sporze tym trzeba przyznać rację Skarżącemu. Zgodnie z art. 54 ust. 1 i ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo (ust. 1). Decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się na wniosek świadczeniobiorcy, a w przypadku stanu nagłego - na wniosek świadczeniodawcy udzielającego świadczenia opieki zdrowotnej, złożony niezwłocznie po udzieleniu świadczenia (ust. 4).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo inne niż ubezpieczeni osoby posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519, 185 i 547), spełniające kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, 1693, 1938 i 2760), co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych.

Z kolei przepis art. 12 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stanowi, że przepisy ustawy nie naruszają przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej udzielanych bezpłatnie bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie: (1 – 1a – uchylone); 2) art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2023 r. poz. 2151); 3) art. 26 ust. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2023 r. poz. 1939); 4) art. 10 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2123 oraz z 2023 r. poz. 1972); 5) art. 400a ust. 1 i art. 415 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach; 6) przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1284, 909 i 1938) - w przypadku świadczeń zdrowotnych związanych ze zwalczaniem chorób, zakażeń i chorób zakaźnych; 7) przepisów ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym; 8) (uchylony); 9) art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2023 r. poz. 192); 10) art. 16 ust. 1 i art. 25 ustawy z dnia 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób (Dz. U. z 2022 r. poz. 1689); 11) art. 20 ustawy z dnia 7 lutego 2014 r. o udziale zagranicznych funkcjonariuszy lub pracowników we wspólnych operacjach lub wspólnych działaniach ratowniczych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1802); 12) art. 17d ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1105); 13) art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103, z późn. zm.).

Z dalszych regulacji (art. 12 a ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych) wynika, że przepisów ustawy, z wyłączeniem art. 48 ust. 1b, przepisów określających zasady i tryb finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej, przepisów określających kolejność udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w szpitalach, świadczeń specjalistycznych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej oraz stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych innych niż szpitalne oraz przepisów określających prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji, nie stosuje się wobec osób, którym świadczenia zdrowotne są udzielane bezpłatnie, bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, na podstawie art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127, z 2022 r. poz. 2600 oraz z 2023 r. poz. 818, 1606 i 1860).

Powołane w tym zapisie regulacje art. 102 pkt 1 art. 115 § 1 k.k.w. stanowią, że skazany ma prawo w szczególności do odpowiedniego ze względu na zachowanie zdrowia wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, pomieszczeń oraz świadczeń zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny (art. 102 pkt 1 k.k.w.). Skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne (art. 115 § 1 k.k.w.).

Z zapisów tych wynika, że z prawa do bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej mogą korzystać także osoby nieubezpieczone, co do których nie stwierdzono okoliczności wskazanych w art. 12 i art. 12a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Czyli podmiotów objętych prawem do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych na podstawie odrębnych, wskazanych w ustawie, regulacji. Pośród tych osób znalazły się podmioty objęte art. 10 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego ustawą oraz skazani, o których mowa w powołanych przepisach k.k.w.

W opinii organu Skarżący mieści się w zakresie podmiotowym wskazanych przepisów k.k.w., a w konsekwencji art. 12a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Organ odwoławczy wskazuje, że także w zakresie art. 12 ust. 1 pkt 4 tej ustawy i art. 10 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.

Analizując brzmienie wskazanych przepisów, w kontekście okoliczności rozpoznawanej sprawy, organom obu instancji należy zarzucić wybiórcze i pobieżne ich wykładanie, a w konsekwencji błędne zastosowanie. Rozpoczynając od zapisów art. 12a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych odsyłającej do wskazanych już zapisów Kodeksu karnego wykonawczego umknęło organom, że regulacje te mają zastosowanie do skazanych. Zgodnie z art. 242 k.k.w. zawierającym ustawowe definicje najważniejszych pojęć w § 1 tej jednostki wskazano, że jeżeli w części ogólnej niniejszego kodeksu używa się określenia "skazany", odpowiednie przepisy mają zastosowanie także do tymczasowo aresztowanego oraz do sprawcy, wobec którego zastosowano środek zabezpieczający. Zatem pojęcie skazanego można odnosić do osoby wobec, której zastosowano środek zabezpieczający tylko w zakresie regulowanym przepisami od art. 1 do art. 43zae k.k.w. Rację ma Skarżący, że pojęcia tego nie można rozszerzać na dalsze przepisy ustawy odnoszące się do innych środków przewidzianych prawem karnym, w tym środków zabezpieczających. Inny jest ich charakter i cel. Tym samym nie ma podstaw do wywodzenia, że w pojęciu art. 12a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mieszczą się także osoby wobec, których zastosowano środek zabezpieczający. Nie są to osoby skazane, ani takie, do których możliwe jest odniesienie pojęcia "skazany" na podstawie art. 242 § 1 k.k.w. Takiego uprawnienia nie można wywieść także z § 1a ww. zapisu, stanowiącego, że jeżeli niniejszy kodeks używa w znaczeniu ogólnym określenia "skazany", należy przez to rozumieć również ukaranego karą orzeczoną za wykroczenie lub karą porządkową oraz osobę, wobec której zastosowano środek przymusu skutkujący pozbawieniem wolności. Regulacja ta nie odnosi się bowiem do osób wobec których orzeczono środek zabezpieczający.

Wbrew poglądom organu odwoławczego wyrażonym co prawda na etapie odpowiedzi na skargę Skarżący nie korzysta z opieki zdrowotnej w pełnym zakresie na podstawie art. 10 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Stosownie do tego przepisu za świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane osobie z zaburzeniami psychicznymi przez świadczeniodawcę, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, o której mowa w art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", nie pobiera się od tej osoby opłat. (ust. 1). Osobom z zaburzeniami psychicznymi przebywającym w szpitalu psychiatrycznym przysługują bez pobierania od nich opłat, produkty lecznicze, wyroby medyczne, wyposażenie wyrobów medycznych, systemy i zestawy zabiegowe, w rozumieniu przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/745 z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych, zmiany dyrektywy 2001/83/WE, rozporządzenia (WE) nr 178/2002 i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 oraz uchylenia dyrektyw Rady 90/385/EWG i 93/42/EWG (Dz. Urz. UE L 117 z 05.05.2017, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 2017/745", oraz wyroby medyczne do diagnostyki in vitro i wyposażenie wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro, w rozumieniu przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/746 z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro oraz uchylenia dyrektywy 98/79/WE i decyzji Komisji 2010/227/UE (Dz. Urz. UE L 117 z 05.05.2017, str. 176, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 2017/746", środki pomocnicze oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, o których mowa w ustawie z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2020 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 24, 138 i 1570). (ust. 2). Osobom z zaburzeniami psychicznymi przysługują także produkty lecznicze, wyroby medyczne oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego określone w wykazach, o których mowa w art. 37 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 463, 583 i 974), w zakresie kategorii, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b tej ustawy, zakwalifikowane do odpłatności zgodnie z art. 6 ust. 2 tej ustawy (ust. 3).

Zatem zakres bezpłatnych świadczeń wynikających z powołanego przepisu art. 10 § 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego jest ograniczony do powołanych w tych regulacjach świadczeń, co także dostrzega Skarżący. Nie obejmuje innych rodzajów świadczeń z zakresu opieki zdrowotnej. Tym samym pogląd organu nie jest prawidłowy.

Sąd badając sprawę z urzędu stwierdza, że także dalsze wyłączenia zawarte w art. 12 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie znajdą zastosowania w sytuacji Skarżącego wynikającej z okoliczności faktycznych zobrazowanych przedłożonym Sądowi materiałem dowodowym. W szczególności odnosi się to do pkt 10 ww. regulacji, która wskazuje na art. 16 ust. 1 i art. 25 ustawy z dnia 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób (Dz. U. z 2022 r. poz. 1689). Zgodnie z art. 1 ww. ustawy reguluje ona postępowanie wobec osób, które spełniają łącznie następujące przesłanki: 1) odbywają prawomocnie orzeczoną karę pozbawienia wolności lub karę 25 lat pozbawienia wolności, wykonywaną w systemie terapeutycznym, 2) w trakcie postępowania wykonawczego występowały u nich zaburzenia psychiczne w postaci upośledzenia umysłowego, zaburzenia osobowości lub zaburzenia preferencji seksualnych, 3) stwierdzone u nich zaburzenia psychiczne mają taki charakter lub takie nasilenie, że zachodzi co najmniej wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej, zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 10 lat - zwanych dalej "osobami stwarzającymi zagrożenie".

Zakresem podmiotowym tej ustawy są objęte zatem osoby, sprawcy przestępstw, którzy z powodu zaburzonej psychiki mogą ponownie popełnić groźne przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu, bezpieczeństwu powszechnemu lub wolności seksualnej. Dotyczy ona zaburzonych psychicznie sprawców najgroźniejszych przestępstw, w stosunku do których brak było podstaw orzeczenia środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym, gdyż w czasie popełnienia przestępstwa byli całkowicie lub częściowo poczytalni, z których część w dalszym ciągu stanowi zagrożenie dla społeczeństwa z uwagi na charakter lub nasilenie zaburzeń psychicznych (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 lutego 2016 r. sygn. akt V ACa 13/16; LEX nr 2050477).

Tym samym organy nie wykazały okoliczności wyłączających prawo do wydania decyzji na podstawie art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Podnoszona zatem przez organy argumentacja prawna nie ma w tej sprawie uzasadnienia, co wykazano w rozważaniach Sądu, a co prowadzi do wniosku o błędnym zastosowaniu wskazanych przepisów prawa materialnego, tj. art. 12a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 k.k.w.

Odnosząc się do argumentacji organu odwoławczego i wskazywanego w niej orzecznictwa dostrzec trzeba, że dotyczy ono innej problematyki – prawa do świadczeń z pomocy społecznej przyznawanych na postawie ustawy o pomocy społecznej stanowiącej odrębną regulację. Uchyla to zasadność powoływania się na przedstawioną tam argumentację wspartą zasadniczo na okoliczności zapewnienia osobie wobec, której stosowany jest środek zabezpieczający warunków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i braku realizacji celu wynikającego z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Chodzi zatem o inne przesłanki i uwarunkowania prawne świadczeń.

Uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzający je akt naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd uchylił orzeczenia organów obu instancji, co ma umocowanie w treści art. 145 § 1 lit. a p.p.s.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane do ponownej analizy wniosku Skarżącego, z uwzględnieniem wykładni poczynionej przez Sąd.