Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 87/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 197 § 2, art. 199, art. 246 § 2 pkt 2, art. 252 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. P. Spółki z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 31 grudnia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2707/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi B. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 31 grudnia 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2707/13, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił B. P. Spółce z o.o. w W. (Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.

Sąd wskazał, że we wnioskach o przyznanie prawa pomocy (pierwszy wniosek obejmował żądanie zwolnienia od opłaty za sporządzenie uzasadnienia wyroku, a drugi żądanie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej) Spółka powołała się na trudną sytuację, spowodowaną brakiem środków finansowych. Oświadczyła, że nie posiada żadnych środków trwałych, a wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5.000 zł. Zgodnie z dodatkowymi oświadczeniami złożonymi do sprawozdania z działalności za 2012 r., nadesłanymi do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13, Spółka rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287.682,75 zł, zaś strata finansowa w kwocie 224.462,53 zł jest związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych za kwotę netto 109.473 zł. Strata za marzec 2013 r. wyniosła 292.260,29 zł, natomiast z rachunku zysków i strat na dzień 31 marca 2014 r. wynika przychód ze sprzedaży w wysokości 158.356,09 zł, a koszty działalności operacyjnej to 273.604,01 zł. Spółka przedstawiła również wyciągi z rachunku bankowego za okres od 30 czerwca do 30 września 2014 r., na którym saldo końcowe wynosiło 832,48 zł.

Sąd stwierdził, że analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym Spółki wskazuje, że jedynych, lecz regularnych wpłat na ten rachunek dokonuje I. N., zajmujący stanowisko Prezesa Zarządu skarżącej i są to wpłaty rzędu kilku tysięcy złotych, z których Spółka uiszcza należności na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego i komorników sądowych. W ocenie Sądu wyciągi z rachunku bankowego nie dokumentują kwot uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, mimo że kwoty te złożyły się na przychód przekraczający 640.000 zł w 2013 r. Brak udokumentowania na rachunku bankowym wpłat potwierdzających prowadzoną działalność czyni niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez Spółkę, a przez to uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Z tych powodów WSA w W. uznał, że Spółka nie wykazała jakoby nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Rachunek bankowy Spółki jest zasilany wpłatami dokonywanymi przez jedynego jej udziałowca, a skoro tak, to wnioskodawczyni dysponuje środkami i zamierza kontynuować swoją działalność, więc może uiścić zarówno opłatę kancelaryjną za uzasadnienie wyroku, jak i wpis od skargi kasacyjnej.

W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. polegające na stwierdzeniu, że nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis sądowy od skargi.

Uzasadniając zażalenie Spółka wskazała, że ocena jej wydolności finansowej została dokonana "na wyrost", ponieważ Sąd oparł ją na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami Spółki, a nie na rzeczywistym położeniu skarżącej. Składająca zażalenie podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, a osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Spółka argumentowała, że aby dalej w pełni funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową z zewnątrz. Wpłaty dokonywane na jej konto przez jedynego udziałowca są próbą ratowania Spółki i nie można ich kwalifikować jako dodatkowego dochodu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie jest zasadne.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z uwagi na to, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Ponadto strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie NSA Sąd I instancji zasadnie uznał, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając na uwadze dokumenty źródłowe i oświadczenia Spółki, Sąd wnikliwie przeanalizował jej sytuację majątkową i w pełni zasadnie przyjął, że prowadząc działalność Spółka nie utraciła płynności finansowej, a transakcje dokonywane na ujawnionym rachunku bankowym są dalekie od przejrzystości, przez co nie pozwalają na ustalenie źródła faktycznych przychodów Spółki. Jedynych wpłat na ten rachunek, rzędu kilku tysięcy złotych, dokonuje Prezes Zarządu Spółki. Spółka reguluje w ten sposób należności tytułem ZUS, Urzędu Skarbowego i komorników sądowych. Nie wiadomo więc jaka jest jej rzeczywista kondycja finansowa, rachunek zysków i strat, ponieważ nieznane pozostają przychody z prowadzonej działalności gospodarczej i koszty działalności. W tym stanie rzeczy Sądowi I instancji nie można skutecznie zarzucić dowolności w ocenie, że skoro wyciągi bankowe nie dokumentują wpływów uzyskiwanych z tytułu wykonywanej działalności (wypływy te złożyły się na przychód przekraczający 640.000 zł w 2013 r.) ani kosztów, to oświadczenia i dokumenty przedstawione przez Spółkę nie obrazują sytuacji finansowej tego podmiotu w sposób rzeczywisty, a to wyklucza przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Dokonanej przez Sąd I instancji oceny sytuacji finansowej Spółki nie zmienia również wskazywana strata. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych.

Należy również podkreślić, że Spółka ubiegała się o zwolnienie zarówno od opłaty za sporządzenie uzasadnienia wyroku, jak i zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i w tym zakresie orzekł Sąd I instancji, słusznie rozpoznając obydwa wnioski łącznie. Zatem zarzut zażalenia jakoby żądanie wniosków dotyczyło zwolnienia od wpisu sądowego od skargi trzeba było uznać nie tylko za chybiony, ale także błędnie sformułowany, ponieważ nieadekwatny do okoliczności tej sprawy.

Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.