Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 868/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 2 i 12; art. 18; art. 26 § 1 i 5; art. 27 § 1; art. 54 § 1; art. 110c § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 527
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 240 § 1 pkt 8.
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. sp. z o.o. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Po 600/21 w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. z siedzibą w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2021 r. nr 3001-IEE.711.126.2021 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. sp. z o.o. z siedzibą w L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 2 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Po 600/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalił skargę R. sp. z o.o. w L. (dalej: Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: Dyrektor) z 28 kwietnia 2021 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną (wyrok ten oraz pozostałe powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Spółka w złożonej skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1/ art. 59 § 1 pkt 1, 2 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. - dalej: u.p.e.a.), wobec odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo wystąpienia przesłanek ku temu tj. pomimo braku istnienia podstaw prowadzonej przez organ egzekucji, z uwagi na brak tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę prowadzonego postępowania egzekucyjnego z majątku spółki F. Sp. z o.o., a dotyczącego zobowiązań dłużnika osobistego - Spółki;

2/ art. 110c § 2 w zw. z art. 26 § 1 i § 5 pkt 1 u.p.e.a., wobec jego niezastosowania, przez wzgląd na brak doręczenia zobowiązanemu, wraz z zaskarżoną czynnością, kompletu tytułów wykonawczych obejmujących zarówno tytuły o nr [...], [...], [...], [...] jak również tytuł, który umożliwiałby organowi prowadzenie egzekucji z majątku spółki F. Sp. z o.o. w związku z zobowiązaniami Spółki; która to okoliczność stanowi ponadto bezpośrednią przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie przepisu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.;

3/ art. 29 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 527 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm. – dalej: k.c.), wobec braku zastosowania przez organ egzekucyjny powyższego przepisu, pomimo niedopuszczalności prowadzonej egzekucji, przez wzgląd na wadę formalną czynności organu egzekucyjnego, z uwagi na brak uwzględnienia przez organ egzekucyjny okoliczności, iż tytuły wykonawcze o nr [...], [...], [...], [...], powołane, jako podstawa czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego z dnia 16 lipca 2020 r., skierowanej przeciwko Spółce; nie może stanowić samoistnej podstawy prowadzenia egzekucji z nieruchomości o nr [...], stanowiącej majątek spółki F. sp. z o.o.

4/ 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., wobec braku umorzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo zaistnienia przesłanki umorzenia egzekucji, przez wzgląd na osobę zobowiązanego, wobec okoliczności, iż stroną postępowania powinna być spółka będąca właścicielem nieruchomości, z której egzekucja jest prowadzona tj. spółka F. Sp. z o. o., bowiem to ta spółka musi znosić ciężar prowadzonej egzekucji; 5/ art. 29 § 1 u.p.e.a., wobec braku zastosowania, przez wzgląd na brak zbadania przez organ egzekucyjny dopuszczalności prowadzonej egzekucji, skutkujące prowadzeniem egzekucji administracyjnej, z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 110c § 2 w zw. z art. 26 u.p.e.a.; z uwagi na wadę formalną czynności Organu egzekucyjnego, wobec braku doręczenia Spółce wraz z zaskarżoną czynnością egzekucyjną z dnia 16 lipca 2020 r. o nr [...], dokumentu stanowiącego podstawę egzekucji prowadzonej z nieruchomości o nr [...], stanowiącej własność F. Sp. o.o., jak również brak powołania w treści zaskarżonej czynności egzekucyjnej dokumentów stanowiących podstawę prowadzenia egzekucji z nieruchomości o nr [...], stanowiącej własność F. Sp. o.o., skutkującej wadliwością czynności egzekucyjnej;

6/ art. 240 § pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm. – dalej: O.p.), wobec jego niezastosowania, z uwagi na brak uwzględnienia okoliczności, że postępowania podatkowe za okres 2010-2015 r., tj. za okres uwzględniony w wyroku Sądu Okręgowego w O. I Wydziału Cywilnego z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. IC 768/16, stanowią przedmiot wszczętego i niezakończonego postępowania o wznowienie, w trybie przepisu art. 240 § 1 pkt 8 O.p., złożonego na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2021 r. wydanego w sprawie o sygn. akt: SK 39/19 uznającego przepis art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1170 ze zm.); na podstawie którego zostały wydane powyższe decyzje podatkowe, za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym, przedmiot ochrony określony w wyroku Sądu Okręgowego w O. I Wydziału Cywilnego z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. I C 768/16, tj. wierzytelność Wójta Gminy L. z tytułu podatków od nieruchomości za lata 2010-2015, może zostać wyeliminowana z porządku prawnego. Tym samym, niewykluczone, że w związku z powyższym postępowaniem, odpadną tytuły wykonawcze stanowiące przedmiot prowadzonej przez organ egzekucyjny egzekucji.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.

Dyrektor odpowiadając na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie Zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, działającego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu.

Przedmiotem postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej, jest zbadanie prawidłowości stanowiska WSA w Poznaniu, który nie uwzględnił skargi Spółki na postanowienie Dyrektora, którym utrzymano w mocy postanowienie o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości.

Spółka w podstawie skargi kasacyjnej wskazała na naruszenie art. 110c § 2 u.p.e.a., który stanowi, że zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

Spółka w złożonej skardze kasacyjnej nie zakwestionowała poglądu Sądu pierwszej instancji, że wymogi formalne wskazane w powyższym przepisie zostały spełnione. Argumentowała jedynie, że nie doręczono jej "kompletnego" tytułu wykonawczego, gdyż nie otrzymała wyroku sądu powszechnego, którym uznano na podstawie art. 527 k.c. za bezskuteczną względem wierzyciela, czynność polegającą na zbyciu przedmiotowej nieruchomości. Wbrew jednak stanowisku zaprezentowanemu w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, organ egzekucyjny przystępując do egzekucji z nieruchomości nie miał obowiązku w niniejszej sprawie, doręczenia odpisu wyroku powszechnego o którym mowa wyżej. Obowiązek taki nie wynika bowiem z żadnego z przepisów normujących postępowanie egzekucyjne w administracji.

Obowiązkiem organu egzekucyjnego dokonującego zajęcia nieruchomości jest jedynie doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, co wprost wynika z art. 110c § 2 u.p.e.a. Jak wynika z kolei z art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Przepisem, który określa jakie wymogi powinien spełniać tytuł wykonawczy jest art. 27 § 1 u.p.e.a. W przepisie tym nie został wprowadzony wymóg, aby obowiązkiem wierzyciela było wskazanie na wyrok sądu powszechnego orzekającego o bezskuteczności względnej dokonanej czynności przez wierzyciela na podstawie art. 527 k.c. Również z żadnego przepisu nie wynika, aby wyrok taki stanowił załącznik do tytułu wykonawczego, stając się jego integralną częścią. W każdym razie Spółka na taką regulację prawną nie wskazała. Nie wiadomo zatem, dlaczego jej zdaniem powinna otrzymać przy zajęciu nieruchomości odpis wyroku sądu powszechnego, którego podstawę stanowił art. 527 k.c. Brak obowiązku dołączenia do tytułu wykonawczego takiego wyroku, prowadzi do bezzasadności zarzutów opartych na naruszeniu art. 110c § 2 w zw. z art. 26 § 1 i § 5 u.p.e.a.

Dyrektor utrzymując w mocy postanowienie o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną, nie mógł naruszyć art. 240 § 1 pkt 8 O.p., gdyż przepisy tej ustawy nie mają zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym. Jak wynika z art. 18 u.p.e.a., w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto z powołanego jako naruszony przepisu nie wynika, aby stanowił on podstawę do uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną. Wskazano w nim jedynie przesłankę wznowienia postępowania podatkowego, nie zaś podstawę do uznania dokonanej czynności egzekucyjnej za wadliwą. Brak jest w związku z tym jakiegokolwiek związku pomiędzy powołanym w skardze kasacyjnej przepisem, a skargą na czynność egzekucyjną.

Na uwzględnienie nie zasługiwały pozostałe zarzuty postawione w skardze kasacyjnej, gdyż wykraczają one poza granice rozpatrywanej sprawy. Przypomnienia wymaga, że przedmiotem postępowania administracyjnego, była skarga na czynność egzekucyjną, która została uregulowana w art. 54 § 1 u.p.e.a. Zakres przedmiotowy takiej skargi określony został w § 1 tego przepisu i wynika z niego, że zobowiązanemu przysługuje między innymi skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Skarga na czynność egzekucyjną, oparta na przesłance wynikającej z powyższego przepisu, jest środkiem służącym kontroli prawidłowości stosowania w postępowaniu czynności egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Definicję legalną pojęcia "czynności egzekucyjnych" zawiera przepis art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W świetle tego unormowania są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Ustawowa definicja środka egzekucyjnego zawarta jest w art. 1a pkt 12 u.p.e.a.

W ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym tego, czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów u.p.e.a. Za ugruntowane zarówno w judykaturze, jak i piśmiennictwie uznać należy, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia (por. wyrok NSA z 5 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 91/21; podobnie w wyrokach NSA z 16 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 557/18; z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2259/18; z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2177/18; z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1200/18 – oraz: P.M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54.; C. Kulesza [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 54.). W związku z tym, jeżeli przewidziany jest inny środek ochrony prawnej, taki jak zarzuty czy też zażalenie oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, to wykluczone jest kwestionowanie określonych okoliczności sprawy za pomocą skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a.

Wobec tego – co należy podkreślić – w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, braku upomnienia czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 749/13).

Skarga na czynności egzekucyjne nie jest zatem środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. Przysługuje ona wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji, wniosek o umorzenie postępowania). Służy ona ochronie praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i ma za zadanie chronić go przed naruszeniami przepisów postępowania egzekucyjnego ze strony organu egzekucyjnego lub egzekutora wykonującego konkretną czynność. W jej ramach można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Zasada niekonkurencyjności środków w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Nie można też ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (por. wyroki NSA: z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2972/17; z 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13).

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania egzekucyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Paweł Dąbek Paweł Borszowski Bogusław Dauter