Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 113/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2022 r. nr SKO Gd/4280/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. W. (dalej: strona, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ odwoławczy, Kolegium) z dnia 14 grudnia 2022 r. nr SKO Gd/4280/22, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Sztum z dnia 15 lipca 2022 r., którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, H. W.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 13 maja 2022 r. M.W. zwrócił się do Burmistrza Miasta i Gminy Sztum z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką H. W.

Decyzją z dnia 15 lipca 2022 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ ten wskazał, że H. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku na czas nieokreślony. Z treści przedłożonego orzeczenia wynika, że jej niepełnosprawność powstała w wieku 60 lat, co oznacza, że nie został spełniony warunek niezbędny do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą.

Ponadto, zdaniem organu, w sprawie nie zachodzi wymagany przez art. 17 ust. 1 ustawy związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Z ustaleń poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego wynika, że H. W. ma 81 lat i nie widzi całkowicie na prawe oko, natomiast na lewe oko widzi w 50 procentach, choruje na napadowe migotanie przedsionków serca oraz ma kłopoty z pamięcią. Mimo swojego stanu zdrowie większość czynności dnia codziennego wykonuje bez pomocy osoby drugiej. Samodzielnie wykonuje czynności higieniczne, samodzielnie korzysta z toalety, samodzielnie przygotowuje posiłki oraz je spożywa, sama dawkuje sobie lekarstwa. Jest osobą kontaktową, może i pozostaje sama bez opieki w domu, robi zakupy w pobliskim sklepie, samodzielnie załatwia sprawy urzędowe i chodzi na wizyty do lekarzy. Porusza się samodzielnie jednak przy dłuższych dystansach potrzebuje odpoczynku i asysty drugiej osoby. H. W. oświadczyła, że może liczyć na pomoc i wsparcie syna w razie potrzeby, jednak większość czasu przebywa sama i samodzielnie wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz czynności samoobsługowe. Oświadczyła też, że skarżący przyjeżdża do niej regularnie raz w miesiącu na parę dni lub częściej jeśli zachodzi taka potrzeba, udziela wsparcia, wykonuje drobne remonty, czyści okna, zawiesza firanki, robi większe zakupy, uczestniczy w wizytach lekarskich jeśli jest taka potrzeba. Z oświadczenia skarżącego wynika z kolei, że dba o utrzymanie higieny mamy, obcina jej paznokcie, zaprowadza do fryzjera, mierzy ciśnienie krwi, w razie konieczności podaje lekarstwa, smaruje maścią przeciwbólową. Dodatkowo wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego tj. pranie, sprzątanie, zmywanie naczyń, robienie zakupów itp. Organ ocenił, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że niewątpliwie H. W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i z tego powodu wymaga opieki. Jest osobą głęboko niedowidzącą, ma również problemy z narządem ruchu i prawdopodobnie sercem. Mimo tych schorzeń jest ona jednak osobą samodzielną. Sama wyjaśniła, że skarżący przyjeżdża do niej co miesiąc na kilka dni i sporadycznie w razie potrzeby. Jej wyjaśnienia i oświadczenie złożone w obecności pracownika socjalnego nie budzą wątpliwości Kolegium. H. W. pozostaje sama w domu praktycznie przez prawie trzy tygodnie i w tym czasie sama prowadzi swoje gospodarstwo domowe, w tym robi sama zakupy w pobliskim sklepie, załatwia sprawy urzędowe. Wobec jej wyjaśnień, twierdzenia skarżącego, że był nieobecny podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, gdyż wyjechał on aby zaopiekować się chrzestną, nie jest wiarygodne. H. W. wyjaśniła, że skarżący "pomieszkuje na co dzień w poznańskim". Gdyby faktycznie opiekował się w tym czasie chrzestną, z pewnością by tak jego nieobecność wyjaśniła. H. W. nie ma przy tym, zdaniem Kolegium, zabezpieczenia w osobie siostry, o której wspominał skarżący. Z akt sprawy wynika, że siostra H.W. mieszka w Malborku i nie może, jak twierdził skarżący, zaraz przyjść i sprawdzić co się dzieje u matki skarżącego. Te okoliczności zdaniem Kolegium stanowią o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaniechaniem zatrudnienia lub brakiem możliwości jego podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad matką, niezbędnego do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła Kolegium naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że "niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.". W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu podniesiono, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Zdaniem strony nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu wskazanego przepisu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej jak dotychczas ustawą, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy, wnioskujący o to świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ustawy).

Zauważyć również należy, że przepisu art. 17 ust.1 ustawy nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

W ocenie Sądu stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo. Z istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych wynika, że H. W. mieszka sama, skarżący natomiast przyjeżdża do niej regularnie raz w miesiącu na kilka dni, przyjeżdża również w razie potrzeby na prośbę matki. W trakcie pobytu robi większe zakupy, wykonuje drobne remonty domowe, czyści okna, zawiesza firanki, idzie z nią do lekarza czy na rehabilitację, przygotowuje posiłki. H. W. samodzielnie wykonuje czynności higieniczne, samodzielnie przygotowuje i spożywa posiłki, samodzielnie dawkuje sobie leki, samodzielnie korzysta z toalety, samodzielnie ubiera się i rozbiera, samodzielnie też prowadzi swoje gospodarstwo domowe. W okresach kiedy syna nie ma, w mieszkaniu przebywa sama. W tym czasie sama robi zakupy w pobliskim sklepie, samodzielnie załatwia sprawy urzędowe i chodzi na wizyty do lekarza czy do dentysty. W oświadczeniu z dnia 30 maja 2022r. H. W. wyjaśniła, że jej syn M. był u niej od 17 maja do 23 maja 2022r. i planuje przyjazd na dzień 15 czerwca 2022r. Gdy zachodzi taka potrzeba to przyjeżdża na jej wezwanie. Na co dzień skarżący mieszka w poznańskim.

Powyższe ustalenia oparte są na informacjach pozyskanych od H. W. w trakcie wywiadu środowiskowego - przeprowadzonego w dniu 30 maja 2022 r. podczas nieobecności skarżącego - i słusznie uznane zostały za wiarygodne. Zostały one poparte obserwacjami pracownika socjalnego, znajdują potwierdzenie również choćby w fakcie, że wywiad środowiskowy ze skarżącym udało się przeprowadzić dopiero po umówieniu telefonicznym, dwukrotnie bowiem go nie zastano.

Słusznie przy tym Kolegium nie dało wiary wyjaśnieniom skarżącego, że mieszka z mamą od 2012 r. i się nią stale opiekuje, a jego nieobecność miała charakter przejściowy, związany z wyjazdem w celu zaopiekowania się chrzestną, z oświadczenia H. W. wynika bowiem, że skarżący mieszka w poznańskim, a do niej przyjeżdża na kilka dni raz w miesiącu. Skoro H. W. przez około 3 tygodnie przebywa w mieszkaniu sama i jest w stanie w tym czasie samodzielnie zabezpieczyć swoje potrzeby, trudno uznać, aby pomoc świadczona przez skarżącego matce stanowiła przeszkodę w podjęciu przez niego zatrudnienia.

Materiał dowodowy został przez organy oceniony prawidłowo. Zgodnie z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 2000), dalej "k.p.a." organ administracji publicznej kieruje się swobodą oceny dowodów. Dla skutecznego zarzucenia organowi naruszenia tego przepisu konieczne jest wykazanie, że uchybił on zasadom logicznego rozumowania, wiedzy lub doświadczenia życiowego, bowiem jedynie to może być przeciwstawione uprawnieniu organu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest zaś wystarczające samo subiektywne przekonanie strony skarżącej o innej niż przyjął organ (doniosłości) poszczególnych środków dowodowych i ich odmiennej ocenie niż ocena dokonana przez organ. Zarzut dowolnego działania organu można by postawić dopiero wówczas, gdyby ustalenia faktyczne zostały oparte na dowodach dowolnie wybranych, a zatem takich, których wybór nie został poparty odpowiednią argumentacją. Tymczasem w ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie organ odwoławczy dokonał oceny każdego z zebranych dowodów, odniósł się do każdego z nich, dokonując ich analizy także we wzajemnej łączności, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu, podzielić należy stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, że powodem braku aktywności zawodowej skarżącego nie może być uznany fakt sprawowania przez niego opieki nad matką. Sąd jednocześnie nie neguje, że matka skarżącego legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie zawsze jednak osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy - w tym czy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze - stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna. Takich okoliczności jednak w sprawie nie stwierdzono, zważywszy na samodzielność matki skarżącego i jedynie sporadyczne – przez kilka dni w miesiącu – udzielanie przez skarżącego matce pomocy.

Wbrew zarzutom skargi, organy prawidłowo zinterpretowały przepis art. 17 ust. 1 ustawy i zastosowały go na gruncie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Wyciąganie przez organy odmiennych wniosków, niż oczekiwał skarżący, z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie oznacza, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone przez organy z naruszeniem przepisów proceduralnych. Organy prawidłowo przedstawiły i uzasadniły swoje stanowisko, kierując się także zasadami doświadczenia życiowego.

Z tych wszystkich względów jako prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną oddalił.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).