Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 540/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia NSA Jerzy Krupiński Protokolant Referent stażysta Katarzyna Działek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 13 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez J. K. (zwanego dalej również skarżącym) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu (dalej w skrócie: ARiMR) z dnia 13 września 2017 r., nr [...], którą organ utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich z dnia 20 lipca 2017 r., nr [...], o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 68.246,56 zł.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 17 sierpnia 2005 r. skarżący zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej. Do wniosku skarżący dołączył m.in. zaświadczenie wydane przez A w [...] z dnia 5 sierpnia 2005 r., z którego wynikało, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od dnia 1 października 1991 r. do dnia wystawienia zaświadczenia, jako rolnik.

W dniu 26 października 2005 r. skarżący wniósł do organu pierwszej instancji o zmianę wniosku o przyznanie renty strukturalnej, dołączając umowę darowizny z dnia 13 października 2005 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]), na podstawie której J. i M. małżonkowie K. przekazali na rzecz A. K.-S. gospodarstwo rolne.

Po weryfikacji wniosku i załączników, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich decyzją z dnia 14 listopada 2005 r., nr [...], na podstawie § 21 ust. 1 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191; na dzień orzekania przez organ odwoławczy - Dz. U. z 2017 r. poz. 1220), zwanego dalej rozporządzeniem, przyznał skarżącemu rentę strukturalną od 13 października 2005 r. do 12 września 2015 r. w wysokości 1.462,71 zł. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 16 listopada 2005 r. i była w kolejnych latach zmieniana w związku z waloryzacjami kwoty najniższej emerytury.

W dniu 19 października 2015 r. do organu wpłynęła decyzja Prezesa A (zwanego dalej w skrócie: A) z dnia 25 września 2015 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników, z której wynikało, że ubezpieczenie emerytalno-rentowe skarżącego ustało w następujących okresach: od 1 października 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., od 1 marca 1996 r. do 15 września 1996 r., od 1 stycznia 2004 r. do 18 stycznia 2004 r., od 1 lipca 2004 r. do 31 października 2004 r., od 15 listopada 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. oraz od 1 stycznia 2005 r. do 30 września 2005 r. Do tego dokumentu dołączono uwierzytelnione tłumaczenie z języka [...] zaświadczenia o przebiegu ubezpieczenia społecznego w [...], w świetle którego skarżący podlegał ubezpieczeniu, jako pracownik w okresie od 24 stycznia 2005 r. do 30 września 2005 r. Opisany dokument wpłynął do polskiego organu rentowego w dniu 26 sierpnia 2015 r.

Następnie, postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich wznowił z urzędu postępowanie zakończone ww. decyzją ostateczną z dnia 14 listopada 2005 r. w sprawie przyznania skarżącemu renty strukturalnej.

Decyzją z dnia 5 sierpnia 2016 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich, na podstawie art. 151 § 2 K.p.a. oraz § 4 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia, stwierdził, że decyzja z dnia 14 listopada 2005 r. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, tj. w dniu 17 sierpnia 2005 r. skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, a zatem nie został spełniony warunek, o którym mowa w § 4 pkt 3 rozporządzenia. Organ wyjaśnił też, że uchylenie decyzji dotychczasowej nie jest możliwe z uwagi na treść art. 146 § 1 K.p.a., który ogranicza uchylenie decyzji w trybie wznowienia postępowania na podstawie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. do pięciu lat od dnia doręczenia decyzji, które to doręczenie nastąpiło w dniu 16 listopada 2005 r.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu decyzją z dnia 2 listopada 2016 r., nr [...], utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Następnie, zawiadomieniem z dnia 6 grudnia 2016 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych skarżącemu z tytułu renty strukturalnej.

Wyrokiem z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 633/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu z dnia 2 listopada 2016 r., nr [...]. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 2251/17, oddalił skargę kasacyjną J. K. od powyższego wyroku.

Decyzją z dnia 20 lipca 2017 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 68.246,56 zł. Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1512, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą oraz § 4 pkt 3, § 16 rozporządzenia.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił zestawienie wyliczonych i wypłaconych skarżącemu kwot renty strukturalnej, wskazał na czynności podejmowane w ramach wznowionego postępowania dotyczącego decyzji o przyznaniu renty strukturalnej oraz na treść decyzji z dnia 5 sierpnia 2016 r. Dalej, organ przytoczył brzmienie przepisu art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy i § 4 rozporządzenia oraz przepisy mającego zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141, s. 18, z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem nr 796/2004. Następnie organ wyjaśnił, że nienależny charakter płatności z tytułu renty strukturalnej pobranych przez skarżącego nie wynika wprost z aktu administracyjnego, który odmawiałby przyznania tych płatności. Niewątpliwie jednak płatności pobrane przez skarżącego są płatnościami nienależnymi w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy, ponieważ ostateczną decyzją z dnia 5 sierpnia 2016 r., wydaną po wznowieniu postępowania, stwierdzono, że decyzja o przyznaniu renty strukturalnej zapadła z naruszeniem prawa.

Zdaniem organu, skoro skarżący nie posiadał uprawnienia do otrzymania renty strukturalnej, to należało przyjąć, że utracił uprawnienie do całości uzyskanych z tego tytułu płatności. Organ ocenił też działania skarżącego, które doprowadziły do powstania konieczności zwrotu nienależnie pobranych płatności i stwierdził, że posiadają one znamiona dobrej wiary. W tym zakresie wyjaśnił, że ustalenie wystąpienia dobrej wiary zawsze wymaga spełnienia trzech elementów, tj. przeświadczenia o istnieniu prawa lub stosunku prawnego, błędność tego przeświadczenia i możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zdaniem organu, daje podstawy do przyjęcia, że skarżący, składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej, pozostawał w dobrej wierze. Za takim podejściem przemawiają okoliczności związane z uzyskaniem przez producenta zaświadczenia A w [...] z dnia 5 sierpnia 2005 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, stopień skomplikowania regulacji prawnych związanych z unikaniem podwójnego ubezpieczenia społecznego w przypadku rolników wykonujących pracę poza granicami kraju, a także fakt, że strona wykonując prace polowe przekonana była o tym, że prowadzi nieprzerwanie działalność rolniczą, pomimo opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za [...].

Odnosząc się do przesłanki zwalniającej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środków pomocowych, tj. przesłanki przedawnienia, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, organ podał, że skarżący w dniu 6 grudnia 2016 r. został po raz pierwszy poinformowany o nieuzasadnionym charakterze przyznanej płatności. Tak więc ocena działania skarżącego pod kątem wystąpienia dobrej wiary dotyczy płatności zrealizowanych w okresie od 1 października 2005 r. do 7 grudnia 2012 r., co do których upłynął już czteroletni okres pomiędzy wypłatą płatności a zawiadomieniem o jej nienależnym charakterze (wszczęcie postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności).

Reasumując, organ stwierdził, że płatności pobrane przez skarżącego od marca 1 października 2005 r. do 7 grudnia 2012 r., z uwagi na upływ czteroletniego terminu od dnia ich realizacji do dnia wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oraz z powodu przyznania działaniom strony charakteru dobrej wiary, nie są płatnościami nienależnymi w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy. Tym samym kwota nienależnie pobranych płatności wynosi 68.246,56 zł i stanowi sumę płatności, jakie strona otrzymała z tytułu wypłacanej renty strukturalnej w okresie po 7 grudnia 2012 r. do końca okresu jej pobierania, tj. września 2015 r. Ponadto organ stwierdził, że brak jest podstaw do całkowitego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, stosownie do art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, ponieważ kwota nienależnie pobranych płatności znacznie przekracza równowartość [...] [...].

W odwołaniu od decyzji I instancji J. K., reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia oraz naruszenie zasad nadrzędnych, określonych w art. 6 i art. 7 K.p.a. Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji i umorzenie postępowania w całości. Alternatywnie skarżący domagał się uznania, że zachodzą negatywne przesłanki zwrotu nienależnie pobranych płatności bądź stwierdzenia, że obowiązek zwrotu świadczeń jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. W uzasadnieniu skarżący podał, że praca najemna w [...] nie uniemożliwiała mu prowadzenie nieprzerwanie działalności w gospodarstwie rolnym. Ponadto przez [...] lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu i opłacał składki jako rolnik.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia 13 września 2017 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy zrelacjonował przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie oraz zacytował przepisy ustawy, w tym art. 29 ust. 1 i ust. 2. Organ stwierdził również, że w sprawie zastosowanie mają przepisy rozporządzenia (WE) nr 796/2004, ponieważ zgodnie z art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316, s. 65, z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem nr 1122/2009, rozporządzenie nr 796/2004 traci moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Dalej organ przypomniał treść art. 73 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia nr 769/2004. W ocenie organu, podjęcie przez organ Agencji w wyniku wznowienia postępowania rozstrzygnięcia w sprawie wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa spowodowało utratę przez skarżącego tytułu prawnego do otrzymywania płatności. W związku z tym całość pobranych przez stronę płatności składających się na rentę strukturalną ma charakter nienależny.

Organ podkreślił, że decyzja z dnia 5 sierpnia 2016 r. korzysta z waloru ostateczności, gdyż w następstwie kontroli instancyjnej akt administracyjny organu pierwszej instancji został utrzymany w mocy. Mając natomiast na uwadze dyspozycję art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonania decyzji administracyjnej, której dotyczy owa skarga. Dlatego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut sformułowany w odwołaniu, jakoby skarżona decyzja została wydana przedwcześnie. Zdaniem Dyrektora, bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest również fakt opłacania przez skarżącego składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe przez cały sporny okres, podobnie jak prowadzenie osobiście gospodarstwa rolnego, a także okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, bowiem te kwestie były przedmiotem analizy organu na etapie wznowienia postępowania w sprawie przyznania płatności z tytułu renty strukturalnej. Natomiast ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności polega na tym, że jest to proces administracyjny samodzielny, niezależny od postępowania w kwestii przyznania samej płatności. Z kolei wszczęcie przedmiotowego postępowania nastąpiło dopiero w momencie funkcjonowania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji, z której wynikała utrata uprawnienia do przyznania płatności. Organ stwierdził też, że w sprawie skarżącego doszło do wznowienia postępowania z uwagi na wystąpienie jednej z przesłanek, sformułowanych w art. 145 K.p.a., w związku z tym bezpodstawny jest zarzut naruszenia zasady dotyczącej niedziałania prawa wstecz oraz ochrony praw nabytych. Poza tym instytucja wznowienia postępowania administracyjnego stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych. Organ wyjaśnił również, że skarżący pobierał rentę strukturalną od października 2005 r. do września 2015 r., jednakże z uwagi na to, że strona działała w dobrej wierze obowiązek zwrotu ograniczono do ostatnich czterech lat, poprzedzających wszczęcie postępowania windykacyjnego. Skoro zatem od grudnia 2012 r. do września 2015 r. wypłacono łącznie kwotę w wysokości 68.246,56 zł, organ uznał, że suma ta stanowi wartość nienależnie pobranych płatności. Dokonując szczegółowej analizy przesłanek zwalniających z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności organ stwierdził, że obowiązek zwrotu tych płatności nie wynika z pomyłki organów ARiMR, a jest konsekwencją wyjścia na jaw - już po wydaniu decyzji przyznającej płatność - nowych okoliczności faktycznych, tj. skarżący na dzień złożenia wniosku nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, które w diametralny sposób wpłynęły na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki zwalniającej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środków pomocowych, tj. przesłanki przedawnienia, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, organ stwierdził, podzielając w tej mierze argumentację organu pierwszej instancji, że postępowanie skarżącego nosiło znamiona dobrej wiary. Organ odwoławczy wywiódł, że nawet przyjęcie, iż beneficjent działał w dobrej wierze nie pozwala jednakże na odstąpienie od dochodzenia pełnej kwoty nienależnie pobranych płatności. Organ ponownie przeanalizował także kwestię całkowitego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, uznając, że kwota nienależnie pobranych płatności znacznie przekracza równowartość [...] [...], tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W skardze na powyższą decyzję J. K., reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, a mianowicie to, że adresatem decyzji Prezesa A o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z dnia 25 września 2015 r. (znak:[...]) był skarżący, podczas gdy adresatem tej decyzji była jego żona M. K. Skarżący podniósł też zarzut naruszenia art. 29 ust. 1 i 2 ustawy i przedwczesne wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, podczas gdy decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich o stwierdzeniu wydania decyzja z naruszeniem prawa nie była jeszcze prawomocna, co miało miejsce dopiero w dniu 9 marca 2017 r. Ostatnio wskazane naruszenie, zdaniem skarżącego, ma znaczenie dla obliczenia 4-letniego okresu przedawnienia.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez NSA w Warszawie skargi kasacyjnej od orzeczenia WSA w Opolu o sygn. akt II SA/Op 633/16. Natomiast w razie nieuwzględnienia powyższego wniosku skarżący domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji i umorzenia postępowania w całości, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący w pierwszej kolejności przedstawił argumentację, mającą przemawiać za uwzględnieniem wniosku o zawieszenie postępowania, w tym wskazał na konieczność rozpoznania przez NSA skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Opolu z dnia 9 marca 2017 r. Następnie podniósł, że przedwczesność postępowania spowodowała ustalenie większej kwoty nienależnie pobranych płatności, bo od grudnia 2012 r. Podkreślił, że przedmiotem badania w postępowaniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy jest ustalenie, czy w danej sprawie nastąpiło nienależne lub nadmierne pobranie środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do ich nienależnego pobrania, występuje wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego, bądź też - jak w niniejszej sprawie - stwierdzone zostanie, że wydano ją z naruszeniem prawa, co stanowiło podstawę wznowienia postępowania. Ostatecznie stwierdzenie, że decyzję wydano z naruszeniem prawa, nastąpiło natomiast dopiero w dniu 9 marca 2017 r., a więc ok. 4 miesiące później niż wszczęto postępowania w niniejszej sprawie. Przedwczesność postępowania spowodowała zatem niesłuszne naliczenie kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej od grudnia 2012 r., czym pozbawiono skarżącego dobrodziejstwa skorzystania z ograniczonego okresu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżącego podtrzymała skargę i zawartą w niej argumentację. Podniosła, że pomimo wyroku NSA z dnia 23 listopada 2017 r. zapadłego w sprawie o sygn. II SA/Op 633/16, A nie wydał nadal decyzji o niepodleganiu przez skarżącego ubezpieczeniu rolniczemu. Przywołując art. 75 § 1 K.p.a. wskazała, że organy w przedmiotowej sprawie nie uwzględniły oświadczenia skarżącego o osobistym prowadzeniu gospodarstwa przez skarżącego w okresie, w którym nie świadczył pracy za granicą. Pełnomocnik skarżącego wyjaśniła też, że małżonka skarżącego nie zaskarżyła do sądu powszechnego decyzji prezesa A z dnia 25 września 2015 r., a skarżący nie mógł jej zaskarżyć, bo jej nie otrzymał. Pełnomocnik organu wniosła i wywiodła, jak w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, wykazała, że akty te nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy obowiązek ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą wydaje organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. Jak trafnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym art. 29 ust. 1 ustawy pozwala organowi, wbrew wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a. zasadzie trwałości decyzji administracyjnej na określenie praw i obowiązków strony inaczej, niż wynika to z decyzji pozostającej w obrocie prawnym, stanowiącej podstawę uzyskania przez stronę płatności z tytułu renty strukturalnej i określenie kwot nienależnie pobranych przez stronę z tytułu renty strukturalnej w sytuacji, gdy podstawą pobrania tych płatności była przyznająca je decyzja, co do której wszczęte z urzędu postępowanie wznowieniowe nie doprowadziło do jej uchylenie lub zmiany.

Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, na podstawie którego organ ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Przedmiotem badania w tym postępowaniu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Podkreślenia przy tym wymaga, że sytuacja, w której dochodzi do nienależytego pobrania płatności ma miejsce również wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie stwierdzone zostanie, że przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem prawa, bowiem strona nie spełniła przesłanek do przyznania przedmiotowych płatności, z czego wynika, iż środki finansowe przekazane na rachunek strony stanowią płatności nienależne (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1302/17, dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać również trzeba, że na gruncie prawa unijnego obowiązek zwrotu pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości pomocy wynika z przepisu art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 stanowiącego, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (ust. 4 zdanie pierwsze).

Zgodnie zaś z art. 73 ust. 5 tego rozporządzenia, obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działa w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, iż pomimo uchylenia rozporządzenia nr 796/2004 rozporządzeniem nr 1122/2009, stosownie do art. 86 tego rozporządzenia ma ono nadal zastosowanie w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych i okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. W konsekwencji powyższego w sprawie właściwie zastosowano przepisy rozporządzenia nr 796/2004, skoro przyznana skarżącemu decyzją z dnia 14 listopada 2005 r. renta strukturalna dotyczyła okresu premiowego, który rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2010 r.

Przypomnieć należy, że w rozpoznawanej sprawie decyzją z dnia 5 sierpnia 2016 r. uznano, że decyzja z dnia 14 listopada 2005 r. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej została wydana z naruszeniem prawa, gdyż nie zostały spełnione warunki do jej nabycia. Skarżący w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, a zatem nie został spełniony warunek, o którym mowa w § 4 pkt 3 rozporządzenia.

W ocenie Sądu, prawidłowo organy Agencji zakwalifikowały wypłacone skarżącemu środki jako nienależne, a zatem podlegające zwrotowi. Dostrzec trzeba, że decyzja z dnia 5 sierpnia 2016 r. stała się ostateczna w toku instancji, ponieważ w wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu decyzją z dnia 2 listopada 2016 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W prawomocnym wyroku z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt. II SA/Op 633/16, WSA w Opolu za prawidłowe uznał powyższe rozstrzygnięcia organów, stwierdzając, że z decyzji dnia 25 września 2015 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników wynikało, że w dniu składania wniosku, tj. 17 sierpnia 2005 r. skarżący nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Poza tym zaświadczenie o przebiegu ubezpieczenia społecznego skarżącego w [...] potwierdziło, że skarżący podlegał ubezpieczeniu w okresie od 24 stycznia 2005 r. do 30 września 2005 r.

Również NSA oddalając skargę kasacyjną skarżącego od powyższego uznał, że to nie decyzja Prezesa A z dnia 25 września 2015 r. sama w sobie była podstawą wznowienia postępowania, lecz wynikające z niej ustalenia faktyczne dotyczące okresów podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników, co wynikało też z informacji [...] organu ubezpieczeniowego.

W ocenie NSA, brak stosownej decyzji A, której adresatem byłby skarżący nie stanowił zatem przeszkody do oceny przez organy wydające decyzje w przedmiocie renty strukturalnej, czy spełniał on warunki do jej przyznania. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże zarówno strony i sąd, który je wydał, oraz inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych również inne osoby.

W związku z tak ukształtowanym stanem sprawy, w świetle art. 170 P.p.s.a., nie można podzielić stanowiska skarżącego, że organy opierając się na okolicznościach, wynikających z decyzji z dnia 25 września 2015 r., dokonały nieprawidłowych ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę wydanego rozstrzygnięcia. Poza tym zarzut skarżącego, wskazujący na błąd w ustaleniach faktycznych organów w istocie zmierza do ponownego podważenia prawidłowości decyzji stwierdzającej, że rozstrzygnięcie o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej zostało wydane z naruszeniem prawa. Tymczasem kwestia zgodności z prawem tej decyzji została już przesądzona w wyroku WSA w Opolu z dnia 9 marca 2017 r. oraz wyroku NSA z dnia 23 listopada 2017 r., w których uznano, że skarżący w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników.

W ocenie Sądu, organy prawidłowo też dokonały oceny okoliczności faktycznych sprawy w kontekście przesłanek zawartych w art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. W tym zakresie słusznie stwierdziły, że wypłata przyznanej skarżącemu renty strukturalnej nie była wynikiem błędu czy też pomyłki organu ją przyznającego. Na zaistnienie tej okoliczności nie wskazuje materiał dokumentacyjny sprawy.

Odnosząc się z kolei do przesłanki zwalniającej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środków pomocowych, tj. przesłanki przedawnienia, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, organy zasadnie uznały, że skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej pozostawał w dobrej wierze.

W przekonaniu Sądu, przemawiają za tym okoliczności związane z uzyskaniem przez producenta zaświadczenia A w [...] z dnia 5 sierpnia 2005 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz fakt wykonywania prac polowych pomimo świadczenia pracy [...] Ponadto słusznie stwierdziły organy, że okoliczności przedmiotowej sprawy uprawniają przyjęcie, iż popełniony przez skarżącego błąd jest usprawiedliwiony poziomem skomplikowania przepisów związanych z ubezpieczeniem społecznym w przypadku rolników podejmujących zatrudnienie.

Wobec powyższego, należało zgodzić się z organem odwoławczym, że błędne przeświadczenie skarżącego, iż renta strukturalna jest mu należna jest usprawiedliwione, a działaniom strony zmierzającym do otrzymania tej płatności nie można przypisać złej wiary. W związku z tym, przyjmując czteroletni okres przedawnienia, organy właściwie wyliczyły, że zwrotowi podlega łączna kwota 68.246,56 zł nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, zrealizowanych od grudnia 2012 r. do końca okresu pobierania renty, tj. września 2015 r.

W ocenie Sądu, trafnie też przyjęły organy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do całkowitego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, stosownie do art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, ponieważ kwota nienależnie pobranych płatności znacznie przekracza równowartość [...] [...].

Reasumując, Sąd stwierdził, że organy dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Nadto dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod powołane w decyzji przepisy i właściwie ustaliły skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 68.246,56 zł.

Organ odwoławczy, stosownie do wymogów art. 107 § 3 K.p.a., wskazał podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, a wyjaśniając jego motywy, prawidłowo odniósł się do zarzutów odwołania. Z powyższych względów zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa uznać należało za bezzasadne. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu wad postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 P.p.s.a.