Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1540/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 2, art 3 ust 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. H. i M. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2451/14 w sprawie ze skargi M. H. i M. H. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. prostuje rubrum zaskarżonego wyroku w ten sposób, że zastępuje oznaczenie strony skarżącej "M. H. " na " M. H. ", 2. oddala skargę kasacyjną, 3. zasądza od M. H. i M. H. solidarnie na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 grudnia 2014r. sygn. akt I SA/Wa 2451/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. H. i M. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2014r. nr [...] ([...]) w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wspomniany wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 8 grudnia 2008r. M. H. zwrócił się do Wojewody Mazowieckiego o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. H. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w D. przy ul. M. [...] (obecnie ul. T. [...]), przy ul. R. [...] (obecnie R. [...]), przy ul. Rynek [...] (obecnie Rynek [...]), powiat D., województwo l. oraz kopalni nafty "Z." w miejscowości M., powiat B., województwo l.. We wniosku wskazano, że spadkobiercami D. H. są syn M. H. i wnuczka M. D..

W piśmie z dnia 17 lutego 2010r. pełnomocnik M. H. oraz M. D. poinformował, że wniosek M. H. z dnia 8 grudnia 2008r. został złożony również w imieniu siostrzenicy wnioskodawcy M. D..

Decyzją z dnia [...] marca 2014r. nr [...] Wojewoda Mazowiecki na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), dalej powoływanej również jako "ustawa", oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267), dalej powoływanej jako "K.p.a.", odmówił potwierdzenia posiadania przez M. H. oraz M. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. H. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w D. przy ul. M. [...] (obecnie ul. T. [...]), przy ul. R. [...] (obecnie R. [...]), przy ul. R. [...] (obecnie R. [...]), powiat D., województwo l. oraz kopalni nafty "Z." w miejscowości M., powiat B., województwo l.. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że właściciel pozostawionych nieruchomości D. H. nie spełnił przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, o której mowa w art. 2 ustawy, tj. nie posiadał w chwili zgonu obywatelstwa polskiego.

Odwołanie od ww. decyzji wnieśli M. H. oraz M. D., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 3 ust. 2 ustawy oraz naruszenie prawa procesowego tj. art. 8, art. 11, art. 29 w zw. z art. 30 K.p.a.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2014r. znak: [...] ([...]), po rozpatrzeniu odwołania M. H. oraz M. D., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2014r. Minister wskazał, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. H. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej złożyli jego następcy prawni M. H. oraz M. D.. Następnie podkreślił, że prawo do rekompensaty jest uprawnieniem o charakterze publicznym. Z tego względu prawo to nie wchodzi w skład spadku. Jednakże nie uprawnia to do stwierdzenia, iż sytuację prawną spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości należy rozpatrywać w oderwaniu od sytuacji prawnej samego właściciela. Minister wyjaśnił, że w przypadku, gdy z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej występują spadkobiercy właściciela nieruchomości pozostawionej, istotne jest ustalenie, czy właściciel nieruchomości nabyłby prawo do rekompensaty, czyli czy spełnił przesłanki określone w art. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. W decyzji wyjaśniono dalej, że ustawa ta przewiduje, iż rekompensata może przysługiwać wyłącznie właścicielowi pozostawionego majątku i w związku z tym prawo jego spadkobierców określonych w art. 3 ust. 2 tejże ustawy nie może być traktowane jako uprawnienie abstrakcyjne, oderwane od sytuacji, w której ten właściciel znajdował się pozostawiając swoje mienie. Jeżeli więc prawo do rekompensaty nie przysługiwałoby właścicielowi w chwili jego śmierci, spadkobiercy takiego właściciela nie mogą skutecznie dochodzić potwierdzenia prawa do rekompensaty. Minister zaznaczył, że decyzja wydana w trybie ww. ustawy ma charakter deklaratoryjny, czyli nie kreuje nowego stanu prawnego tylko potwierdza już istniejące prawo do rekompensaty. Uwzględniając powyższe Minister stwierdził, że D. H. jako właściciel nieruchomości pozostawionej powinien posiadać obywatelstwo polskie w dniu 1 września 1939r. (art. 2 ust. 1 ustawy) oraz w dniu śmierci (art. 2 ust. 2 ustawy), gdyż tylko w takiej sytuacji jego spadkobiercy mogą skutecznie złożyć wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy.

Dalej Minister podał, że Wojewoda Mazowiecki w decyzji z dnia [...] października 2011r. znak: [...] odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego w dacie zgonu przez D. H. zmarłego w dniu [...] czerwca 1980r. w J.. Tym samym właściciel pozostawionej nieruchomości D. H. nie spełnił wymogu, o którym mowa w art. 2 ustawy tj. posiadania obywatelstwa polskiego w dacie zgonu. Powyższe zaś skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa wnieśli M. H. i M. D. zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 3 ust. 2 ustawy;

2) naruszenie prawa procesowego poprzez analizę sytuacji prawnej zmarłego D. H., a przez to naruszenie art. 29 w zw. z art. 30 K.p.a.,

3) naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia decyzji.

Zdaniem skarżących prawo do rekompensaty jest prawem o charakterze publicznoprawnym, nie zaś prawem spadkowym i przepis art. 3 ust. 2 ustawy nie daje podstaw do odwołania się przez organ do sytuacji prawnej zmarłego właściciela nieruchomości poza wyraźnie wskazanymi w tymże przepisie kwestiami. Skarżący podali, że doszło do naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 3 ust. 2 ustawy, w ten sposób, iż niedopuszczalna jest jego wykładnia rozszerzająca prowadząca do konieczności spełnienia przesłanek z art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 ww. ustawy. Powyższe stanowisko – w ocenie skarżących – uzasadnia zarzut naruszenia art. 29 w zw. z art. 30 K.p.a.

W konkluzji skargi skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jako naruszającej prawo poprzez naruszenie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. oraz o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego o to, czy wykładnia art. 3 ust. 2 ustawy polegająca na odniesieniu się do art. 2 tejże ustawy pod kątem spełnienia przesłanek do uzyskania nabycia prawa do rekompensaty przez spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP nie narusza art. 2 i art. 64 Konstytucji RP, względnie uwzględnienie wniesionej skargi i przyznanie prawa do rekompensaty skarżącym lub zwrócenie się do Naczelnego Sądu Administracyjnego celem wydania uchwały przewidzianej w art. 15 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", w przedmiocie wykładni art. 3 ust. 2 ustawy, poprzez rozpatrzenie zagadnienia czy artykuł ten może być wykładany w związku z art. 2 tejże ustawy, czy też wykładnia taka jest niedopuszczalna.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 grudnia 2014r. oddalił skargę M. H. i M. D. na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że art. 1 ustawy zakreśla jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, natomiast w art. 2 tejże ustawy ustawodawca zawarł przesłanki, jakie łącznie musi spełniać właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Przepis ten wymaga, by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej był w dniu 1 września 1939r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (pkt 1), a także posiadał obywatelstwo polskie (pkt 2). Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek strony złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Stosownie zaś do art. 3 ust. 2 ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (czyli posiadają obywatelstwo polskie). Zdaniem Sądu powyższe oznacza, że zgodnie z treścią art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które spełniają łącznie następujące przesłanki – były w dniu 1 września 1939r. obywatelami polskimi, zamieszkiwały w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuściły je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy i posiadają obywatelstwo polskie.

Następnie Sąd zgodził się z twierdzeniem organów, iż pierwotnym właścicielem nieruchomości, tj. na dzień 1 września 1939r. był D. H. i na tę datę posiadał także obywatelstwo polskie. Natomiast obywatelstwa tego nie posiadał w dacie śmierci tj. w dniu [...] czerwca 1980r. Fakt ten potwierdza decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2011r. odmawiająca stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego w dacie zgonu D. H., a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2013r. sygn. akt IV SA/Wa 2691/12, oddalający skargę M. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 2012r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2011r. Ponadto Sąd I instancji zaznaczył, że w sprawie okolicznością bezsporną pozostaje, iż spadkobiercy D. H., posiadają w chwili obecnej obywatelstwo polskie: M. H. od dnia [...] lipca 2009r., a M. D. od dnia [...] lipca 2012r.

W ocenie Sądu z treści ww. regulacji prawnej wynika – wbrew twierdzeniom skargi – że właściciel tzw. "mienia z." musiał posiadać obywatelstwo polskie zarówno w dniu 1 września 1939r., jak również w dacie realizowania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia tego mienia. W przypadku, gdy właściciel tego mienia nie wystąpił ze stosownym wnioskiem, a prawo przysługujące mu realizuje jego spadkobierca istotnym jest również okoliczność, czy właściciel mienia z. posiadał obywatelstwo polskie w chwili śmierci. Prawo jego spadkobiercy do realizacji uprawnień przewidzianych omawiana ustawą nie jest bowiem odrębną, samodzielną kategorią prawną, a ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia. Zdaniem Sądu I instancji z tego powodu nie można wykładać przepisu art. 2 pkt 2 ustawy – w stosunku do spadkobiercy właściciela mienia – w oderwaniu od sytuacji dotyczącej samego właściciela. Jego spadkobierca nie może bowiem pozostawać w sytuacji bardziej korzystnej niż jego poprzednik prawny. Odmienne w tej mierze stanowisko powodowałoby zmianę kręgu adresatów ustawy, skutkowałoby obejściem prawa oraz w sposób oczywisty łamałoby zasadę nemo plus iuris in alium transfere potest, quam ipse habet. Zatem – w ocenie Sądu I instancji – gdy z wnioskiem o realizację prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej występuje spadkobierca byłego właściciela ważne jest ustalenie, czy w chwili śmierci były właściciel posiadał obywatelstwo polskie. Tylko bowiem w takim przypadku jego spadkobierca mógłby skutecznie złożyć wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, pod warunkiem spełnienia pozostałych przewidzianych tą ustawą wymogów. W ocenie Sądu trafne jest zatem stanowisko organów, że skoro właściciel nieruchomości D. H. nie nabył prawa do rekompensaty, to prawa do rekompensaty za mienie z. nie mogli nabyć jego spadkobiercy.

W końcowej części wyroku, odnosząc się do wniosku zawartego w skardze o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym czy wykładnia art. 3 ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. polegająca na odniesieniu się do art. 2 tej ustawy nie narusza art. 2 i art. 64 Konstytucji RP, Sąd zauważył, iż ocena, czy w konkretnej sprawie zachodzi konieczność wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji RP jest pozostawiona uznaniu sądu, który ocenia – na gruncie rozstrzyganej sprawy – czy zachodzi taka konieczność. Sąd I instancji nie podzielił wątpliwości skarżących w powyższym zakresie i nie znalazł podstaw do skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego. Nie znalazł również podstaw do zwrócenia się do Naczelnego Sądu Administracyjnego celem wydania przez ten Sąd uchwały przewidzianej w art. 15 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w przedmiocie wykładni art. 3 ust 2 ustawy, stwierdzając że wykładnia ta nie budzi wątpliwości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł M. H. i M. D.. Skarżący kasacyjnie podnieśli następujące zarzuty naruszenia prawa:

1) naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności brak odniesienia się przez Sąd do zarzutu skarżących dotyczącego podnoszonej przez organ kwestii naruszenia zasady nemo plus iuris in alium transfere potest,quam ipse habet, która to zasada, zdaniem skarżących, nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, z tego względu, iż uprawnienie do potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a regulowane ustawą z dnia 8 lipca 2005r., jest uprawnieniem o charakterze publicznym, materialnoprawnym, i jako takie nie podlega obrotowi inter vivos lub mortis causa;

2) naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1a P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi skutkujące pozostawieniem w obrocie prawnym decyzji wadliwej, zamiast uchylenia decyzji ze względu na naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to poprzez błędną wykładnię art. 3 ust. 2 ustawy w następstwie zastosowania przesłanki z art. 2 ustawy, podczas gdy brak było ku temu podstaw.

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2 ustawy poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż w przypadku gdy z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty występują spadkobiercy, obok spełnienia przesłanek do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty określonych w tymże przepisie, konieczne jest dodatkowo spełnienie przesłanek przez spadkodawcę, o których mowa w art. 2 ww. ustawy, podczas gdy ustawa ta jest aktem o charakterze szczególnym, a zatem dopuszczalna jest jedynie wykładnia literalna, a nadto uprawnienie, o którym mowa, jest uprawnieniem o charakterze publicznym, a zatem niepodlegającym obrotowi i dziedziczeniu;

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. poprzez jego zastosowanie i analizę sytuacji prawnej zmarłego D. H. w zakresie w jakim byłby on wnioskodawcą, podczas gdy z wnioskiem wystąpili jego spadkobiercy, tj. M. H. i M. D..

Z powyższych względów skarżący kasacyjnie na podstawie art. 187 P.p.s.a. wnieśli o przedstawienie zagadnienia związanego z wykładnią art. 3 ust. 2 ustawy i rozpatrzenie, czy w świetle obowiązujących przepisów i podstawowych zasad prawa dopuszczalna jest prezentowana przez organ oraz zaaprobowana przez Sąd I instancji wykładnia art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 ustawy, czy też wykładnia taka jest niedopuszczalna. Nadto na podstawie art. 185 P.p.s.a. wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; na podstawie art. 203 P.p.s.a. o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Minister Skarbu Państwa domagając się jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. W motywach pisma przychylił się do stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził występowania przesłanek nieważności postępowania, co oznacza, że zobligowany był rozpoznać sprawę w granicach podstaw i wniosków skargi kasacyjnej.

Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji podniesienia obu podstaw kasacyjnych, zasadą jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2005r. sygn. akt FSK 618/04, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając jednak na uwadze, iż zarzut naruszenia przepisów postępowania nie dotyczy okoliczności faktycznych, na których oparty został zaskarżony wyrok, a wyłącznie kwestii niedostatecznego odniesienia się do zarzutu tyczącego wadliwego zastosowania zasady nemo plus iuris in alium transfere potest, quam ipse habet (art. 141 § 4 P.p.s.a.) oraz wadliwego zastosowania przepisów wynikowych (art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1a P.p.s.a.) w następstwie wadliwego zastosowania prawa materialnego, to rozważania wypada rozpocząć od analizy zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Nie ulega wątpliwości, iż przepis art. 2 omawianej ustawy zawiera przesłanki przyznania prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przesłanki te przy tym muszą wystąpić łącznie, a to oznacza, iż niespełnienie którejkolwiek z nich uniemożliwia domaganie się przyznania rekompensaty przewidzianej ustawą. Nie budzi kontrowersji, iż właściciel mienia z. dla skuteczności wniosku rekompensacyjnego musiał posiadać obywatelstwo polskie zarówno w dniu 1 września 1939r., jak i w dacie realizowania prawa do powyższej rekompensaty. W okolicznościach niniejszej sprawy kontrowersje budzi natomiast to jaki wpływ na prawo do rekompensaty ma brak obywatelstwa polskiego właściciela mienia z., w sytuacji gdy wniosek rekompensacyjny – w przypadku śmierci właściciela – pochodzi od jego spadkobierców posiadających polskie obywatelstwo (art. 3 ust. 2 ustawy).

Udzielając odpowiedzi w powyższej kwestii należy zgodzić się z Sądem I instancji, że dla możliwości przyznania przedmiotowej rekompensaty istotnym jest również to czy właściciel mienia z. posiadał obywatelstwo polskie w chwili śmierci. Jakkolwiek prawo spadkobiercy do rekompensaty za mienie z. uregulowane jest w innej jednostce redakcyjnej ustawy (art. 3 ust. 2 ustawy), niż prawo właściciela mienia pozostawionego poza granicami (art. 2 ustawy) to jednak nie wynika z tego, że uprawnienie spadkobierców pozostaje w zupełnym oderwaniu od uprawnienia właściciela mienia z.. Uprawnienie rekompensacyjne spadkobierców nie jest bowiem odrębną, samodzielną kategorią prawną lecz ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia. Z tego powodu nie można stosować przepisu art. 3 ust. 2 omawianej ustawy z pominięciem sytuacji prawnej samego właściciela. Nie jest bowiem możliwa do zaakceptowania tego rodzaju sytuacja, w której spadkobierca właściciela mienia z. byłby w korzystniejszej sytuacji prawnej niż sam właściciel tego mienia. Wskazywanie przez skarżących kasacyjnie na autonomiczne uregulowanie sytuacji prawnej spadkobierców wyprowadzone wyłącznie z literalnej treści art. 3 ust. 2 ustawy nie uwzględnia szczególnego charakteru omawianej ustawy, której wyjątkowość nie pozwala rozszerzać kręgu jej adresatów o osoby, których uprawnienia w istocie zostałyby "wykreowane" z pominięciem zakresu praw właścicieli. Tym samym wypada uznać, iż prawo spadkobiercy właściciela mienia z. do realizacji uprawnień przewidzianych omawianą ustawą nie jest odrębną kategorią prawną lecz ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia (vide: wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2011r. sygn. akt I OSK 1745/11; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2012r. sygn. akt I OSK 606/11; wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2014r. sygn. akt I OSK 1020/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie można nadto zgodzić się z zarzutem, iż sposób interpretacji powyższej normy zaprezentowany przez Sąd I instancji jest wadliwy, bowiem ustawa szczególna może być interpretowana wyłącznie literalnie. Wyjątkowy charakter omawianej ustawy, co wynika chociażby z wyraźnego zawężenia kręgu osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem rekompensacyjnym, uniemożliwia wykładnię rozszerzającą jej przepisów (exceptiones non sunt extendendae), nie zabrania jednak stosowania prakseologicznych i systemowych reguł wykładni. Do takich zaś reguł odwołał się Sąd I instancji. Ponadto wypada dostrzec, iż skutkiem proponowanej w skardze kasacyjnej literalnej wykładni art. 3 ust. 2 ustawy, dokonanej w odseparowaniu od innych jej przepisów, w szczególności od art. 2, byłoby poszerzenie kręgu adresatów ustawy, co pozostawałoby w sprzeczności z wyjątkowym charakterem omawianych regulacji. Tym samym niezrozumiały jest zarzut kasacyjny, jakoby to Sąd I instancji stosował wykładnię rozszerzającą art. 3 ust. 2 ustawy.

Dalej należy wskazać, iż wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie wskazywał, że prawo do rekompensaty za mienie z. jest prawem dziedzicznym. Prawidłowo uznał natomiast, iż jest to prawo majątkowe o publicznym charakterze wynikającym ze stosunku administracyjnego. Powyższego zapatrywania nie przełamuje powołanie się przez Sąd na zasadę nemo plus iuris in alium transfere potest, quam ipse habet, której naruszeniem byłoby przyznanie spadkobiercom prawa do rekompensaty o charakterze autonomicznym względem uprawnień właściciela mienia z.. Skarżący zdają się nie dostrzegać, iż powyższy argument nie został podniesiony przez Sąd I instancji dla wykazania konieczności istnienia następstwa prawnego w zakresie uprawnienia do rekompensaty lecz wyłącznie w kontekście zastosowanej wykładni systemowej art. 3 ust. 2 ustawy i wyjaśnienia, że prawo spadkobierców do rekompensaty ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia z., a zatem niemożliwe jest ich potwierdzenie w razie braku tych praw po stronie właściciela owego mienia. Zarzut kasacyjny sformułowany w powyższym zakresie wypada zatem uznać za bezzasadny.

Nie można także zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (vide: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011, uwaga 7 do art. 141). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozbawione jest powyższej wadliwości, a rozbieżność w rozumieniu możliwości powołania się w okolicznościach niniejszej sprawy na zasadę nemo plus iuris in alium transfere potest, quam ipse habet, nie stanowi o naruszeniu art. 141 § 4 P.p.s.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Konsekwencją przytoczonej powyżej argumentacji, wskazującej na bezzasadność podniesionych zarzutów kasacyjnych, tak w zakresie naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, jest uznanie poprawności zastosowanego przez Sąd I instancji przepisu wynikowego, tj. art. 151 P.p.s.a. Tym samym zarzut podniesiony w zakresie naruszenia przepisów wynikowych (art. 151 P.p.s.a. poprzez zastosowanie i art. 145 § 1 pkt 1a P.p.s.a. poprzez niezastosowanie), jest więc nietrafny.

Odnosząc się do wniosku o przedstawienie zagadnienia prawnego składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 187 P.p.s.a.) należy wskazać, że zagadnienie prawne zaprezentowane w niniejszej sprawie nie budzi poważnych wątpliwości w orzecznictwie tak Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Było ono już wielokrotnie przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądowym, które konsekwentnie uznaje – choćby w przywołanych powyżej wyrokach – iż wystąpienie z wnioskiem o prawo do rekompensaty z. przez spadkobiercę właściciela nieruchomości wymaga ustalenia, że w chwili śmierci właściciel pozostawionego mienia posiadał obywatelstwo polskie. Ponadto oceniając zasadność powyższego wniosku wypada zauważyć, iż skarżący kasacyjnie w żaden sposób nie wskazali w czym upatrują zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. Jakkolwiek wypada zgodzić się z tezą, iż zagadnienie to może budzić wątpliwości interpretacyjne, to jednak tylko poważne wątpliwości mogą usprawiedliwić przedstawienie zagadnienia prawnego w trybie art. 187 P.p.s.a. Te zaś nie występują. Tym samym wniosek zgłoszony w powyższym zakresie uznać wypada za bezzasadny.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, to podlega ona oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Na podstawie art. 156 § 3 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny sprostował wyrok Sądu I instancji w zakresie oczywistej omyłki w imieniu skarżącej. Z akt sprawy wynika, że skarga pochodziła od M. D. nie zaś M. D., jak omyłkowo wpisano w rubrum zaskarżonego wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.