Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1466/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 par. 1, art. 33 par. 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2021 poz 195
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 850/22 w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 850/22, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako: "p.p.s.a."), oddalił skargę J. B. (dalej jako: "skarżąca") na postanowienie Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach (dalej jako: "ŚPWIS") z dnia [...] września 2022 r., w przedmiocie zarzutów, w postępowaniu egzekucyjnym.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Dąbrowie Górniczej (dalej jako: "PPIS", "wierzyciel") skierował [...] września 2019 r. do Wojewody Śląskiego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego i nałożenie grzywny w celu przymuszenia. W tytule wykonawczym PPIS wskazał treść obowiązku, dotyczącego poddania małoletniej córki skarżącej – M. B. (dalej jako: "córka skarżącej") – obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu b, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae typu b.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. Wojewoda Śląski nałożył na skarżącą grzywnę w wysokości 500 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień u małoletniej córki skarżącej.

W piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. skarżąca złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wnosząc jednocześnie o jego umorzenie. Zdaniem skarżącej obowiązek administracyjny, polegający na poddaniu córki skarżącej obowiązkowemu szczepieniu, został wykonany jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Obowiązek szczepienia, jak twierdzi skarżąca, składa się z dwóch etapów, tj. poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu oraz z samego aktu szczepienia. Zdaniem skarżącej jej obowiązkiem było poddanie córki skarżącej lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia i, po wykluczeniu przeciwskazań, zaszczepienie córki skarżącej. W ocenie skarżącej podczas badania kwalifikacyjnego nie zostały wykluczone przeciwskazania do przeprowadzenia szczepienia ochronnego. Skarżąca podała także, że w odpowiedzi na zgłaszane przez nią wątpliwości co do rozumienia przepisów prawa, wierzyciel skierował do niej upomnienie do realizacji obowiązku szczepiennego. Zdaniem skarżącej wszelkie zgłaszane przez nią pisemnie wątpliwości wierzyciel powinien rozstrzygnąć najpóźniej w skierowanym do niej upomnieniu.

PPIS postanowieniem z dnia [...] marca 2022 r. oddalił zarzuty skarżącej w całości, uznając je za nieuzasadnione.

Skarżąca na powyższe postanowienie wniosła w dniu [...] kwietnia 2020 r. zażalenie, twierdząc, że córka skarżącej nie została zakwalifikowana do szczepienia z przyczyn, które nie leżą po stronie skarżącej. W ocenie skarżącej zrealizowała ona ciążący na niej obowiązek poprzez poddanie córki skarżącej badaniu kwalifikacyjnemu.

ŚPWIS postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie PPIS z dnia [...] marca 2020 r. Zdaniem organów obu instancji brak jest przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych u córki skarżącej. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z treści zaświadczenia o przeprowadzonym w dniu [...] kwietnia 2019 r. lekarskim badaniu kwalifikacyjnym wynika, iż córka skarżącej została uznana za zdolną do wykonania szczepienia. Ponadto ŚPWIS uznał, że nie jest organem właściwym do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie jest to postępowanie prowadzone przez organy Państwowej lnspekcji Sanitarnej.

Skargę na powyższą decyzję organu złożyła skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w opisanym na wstępie wyroku oddalił skargę na powyższe postanowienie, podzielając stanowisko organów obu instancji, że brak było podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił w pierwszej kolejności, że miała miejsce zmiana stanu prawnego przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a."), które miały zastosowanie w zaskarżonym postanowieniu. Jednocześnie Sąd zauważył, że wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej został w niniejszej sprawie złożony w dniu [...] września 2019 r., a z dniem 30 lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 poz. 2070; dalej jako: "ustawa zmieniająca"), zaś stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej do postępowania egzekucyjnego, w toku którego wydano zaskarżone postanowienie, miały zastosowanie przepisy u.p.e.a w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Mimo to, jak wskazał Sąd pierwszej instancji, w postanowieniu ŚPWlS z dnia [...] września 2022 r. jako jego podstawę prawną wskazano tekst jednolity ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu ustalonym w Dzienniku Ustaw z 2022 r., poz. 479. Jednak, w ocenie Sądu pierwszej instancji, wszystkie zgłoszone przez skarżącą zarzuty dotyczyły podstaw mieszczących się w katalogu zawartym w art. 33 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. Z tego powodu, według Sądu pierwszej instancji, błędne powołanie się przez organ drugiej instancji na przepisy niemające w sprawie zastosowania nie miało wpływu na wynik sprawy, zatem brak pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa, tj. naruszenie wynikające z treści art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej jako: "k.p.a."), nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

W zakresie materialnoprawnych zarzutów skargi podniesionych przez skarżącą, Sąd uznał je za niezasadne. WSA w Gliwicach wyjaśnił, że na skarżącej, jako przedstawicielu ustawowym córki skarżącej, spoczywa obowiązek wynikający z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz.1657; dalej jako: "u.z.z.z."). Bezspornym w niniejszej sprawie było, jak zauważył to Sąd, że skarżąca swojej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie poddała. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] września 2019 r., wystawionego przez wierzyciela, czyli PPIS, poprzedzone upomnieniem z dnia [...] czerwca 2019 r., było, jak zauważył Sąd pierwszej instancji, skutkiem niewywiązania się z ciążącego na skarżącej obowiązku poddania córki skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca błędnie utożsamia obowiązek szczepienia ochronnego z poddaniem córki skarżącej badaniu kwalifikacyjnemu. Sąd zauważył także, że wykonanie szczepień ochronnych ma charakter obligatoryjny, a jego zakres i tryb realizacji jest ustawowo wyznaczony, w konsekwencji czego nie ma możliwości odmowy poddania się nim z powodów wskazanych przez skarżącą, a które mieszczą się w zakresie art. 16 ustawy 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz. 1876). W ocenie Sądu skarżąca nie miała zamiaru zaszczepienia córki skarżącej, ponieważ nie tylko nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach medycznych do wykonania szczepień obowiązkowych u dziecka, ale także nie podejmowała innych działań w kierunku zaszczepienia córki skarżącej. W ocenie Sądu pierwszej instancji wysokość wymierzonej grzywny nie była wygórowana. Sąd zauważył także, że w przypadku egzekucji obowiązków niepieniężnych, wybrany został środek najmniej dokuczliwy, ponieważ drugim dostępnym środkiem jest wykonanie zastępcze.

II

Od przedmiotowego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a przez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, podczas gdy przy orzekaniu przez Sąd na mocy art. 134 p.p.s.a w granicach sprawy, bez związania zarzutami skargi, istniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia jako wydanego z naruszeniem prawa procesowego i materialnego polegającym na błędnej wykładni przepisów:

1) art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez przyjęcie, że zastosowanie przez Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w postanowieniu z dnia [...] września 2022 r. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu ustalonym w Dzienniku Ustaw z 2022 r. poz. 479 nie miało wpływu na wynik postępowania egzekucyjnego,

2) art. 10 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny przed wydaniem postanowienia z dnia [...] września 2022 r. nie zawiadomił strony skarżącej o uprawnieniu do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż strona skarżąca została pozbawiona prawa do wypowiedzenia się między innymi co do zaświadczenia o odbytym badaniu kwalifikacyjnym,

3) art. 33 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 438 – w brzemieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.) poprzez oddalenie skargi na postanowienie ŚPWIS z dnia [...] września 2022 r. w sytuacji, gdyż zarzut niewymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym był uzasadniony,

4) art. 33 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 – w brzemieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.) poprzez oddalenie skargi na postanowienie ŚPWIS z dnia [...] września 2022 r. w sytuacja, gdyż zarzut niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym był uzasadniony,

5) art. 33 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 – w brzemieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.) poprzez oddalenie skargi na postanowienie ŚPWIS z dnia [...] września 2022 r. w sytuacji, gdy zarzut niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 był uzasadniony,

6) art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z. przez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli,

7) art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172; dalej jako: "rozporządzenie" "rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych") przez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakażanych, zgodnie z art.4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.z.z.z. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżący może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.

8) art. 33 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 – w brzemieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.) w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na postanowienie ŚPWIS z dnia [...] września 2022 r. w sytuacji, gdy zarzut niedopełnienia obowiązku doręczenia upomnienia był uzasadniony.

Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego w tym postępowaniu według norm prawem przepisanych. Na podstawie przepisu art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzeczono się rozprawy.

III

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ, wnosząc o jej oddalenie w całości.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Następnie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem postanowienia Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że - najogólniej rzecz ujmując - w przyjętych za podstawę wyrokowania w sprawie okolicznościach faktycznych, Sąd pierwszej instancji uznał, iż zgłoszone w sprawie postępowania egzekucyjnego zarzuty nie są zasadne i podkreślił, że skoro skarżąca nie poddała córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym to koniecznym było wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie prawidłowo sporządzonego tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela i poprzedzonego stosownym upomnieniem.

Przystępując do oceny zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu wskazanego w punkcie pierwszym petitum skargi kasacyjnej, który wskazuje na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisu art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art.107 § 1 pkt 6 k.p.a.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że treść przepis art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn załatwienia żądania strony. Z uzasadnienia decyzji (postanowienia) powinien wynikać przede wszystkim tok rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Strona powinna uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierował się organ administracji podejmując rozstrzygnięcie. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga zatem logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska, co umożliwia jego kontrolę nie tylko przez stronę będącą adresatem wydanego rozstrzygnięcia, lecz również przez sąd rozpoznający skargę.

W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną o naruszeniu wskazanych przepisów prawa świadczy to, że organ w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] września 2022 roku wskazał na przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 roku w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed zmianą przepisów w/w ustawy, która nastąpiła z dniem 30 lipca 2020 r. po wejściu w życie ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że wadliwe podanie w zaskarżonym postanowieniu numeracji dziennika ustaw wraz z datą jego publikacji, wskazujące na akt prawny zawierający przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu po zmianie ustawy, a więc po dacie 30 lipca 2020 r., nie daje podstaw do uznania, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, że w zaskarżonym postanowieniu organ utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Dąbrowie Górniczej z dnia [...] marca 2020 r. w którym to postanowieniu organ pierwszej instancji oceniając zasadność zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym stosował właściwe przepisy, to jest odnosząc się do poszczególnych zarzutów wskazał na przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 lipca 2020 r.

Z tych względów brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu opisanego w punkcie pierwszym petitum skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że problematyka związana z oceną zasadności zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w związku z uchylaniem się przez przedstawicieli ustawowych lub prawnych opiekunów małoletnich dzieci od obowiązku poddania szczepieniom ochronnym małoletnich była już wielokrotnie przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny, między innymi w wyrokach z dnia 22 marca 2023 r. sygnatura akt: II OSK 2849/20 i II OSK 2978/20, a także w wyroku z dnia 30 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 719/20.

Podzielając w całości argumentację przedstawioną w powołanych wyżej orzeczeniach należy podkreślić, że art. 68 ust. 1 Konstytucji RP statuuje podmiotowe prawo jednostki do ochrony zdrowia. Zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązanie do zwalczania chorób epidemicznych. Organy państwa są zatem zobowiązane do podejmowania działań w celu zarówno eliminowania istniejących ognisk chorobowych, jak i zapobiegania, tak dalece jak to jest możliwe, chorobom zakaźnym, w tym poprzez system obowiązkowych szczepień ochronnych.

Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, zgodnie z którym osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny (ust. 2). W art. 17 ust. 10 tej ustawy została udzielona delegacja ustawowa ministrowi właściwemu do spraw zdrowia do określenia w drodze rozporządzenia: 1) wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych; 2) osoby lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby.

W wykonaniu tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W § 3 tego rozporządzenia uregulowano przedziały czasu, w których (w odniesieniu do konkretnych chorób) jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia.

Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, to, że został w ww. przepisie wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia, nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wymaga bowiem uwzględnienia regulacja § 5 ww. rozporządzenia, który stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Przyjęcie określonego kalendarza szczepień w formie komunikatu wynika z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych, w tym czasu oraz rodzaju podawanych dzieciom szczepionek. Określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego czas, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Wymienione w § 3 ww. rozporządzenia przedziały czasowe (wiekowe) nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej - jak to błędnie postrzega strona skarżąca - jako terminy, których upływ dopiero stanowi o wymagalności omawianego obowiązku. Podzielenie tego poglądu niweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych (uodpornienia osób podatnych na zakażenie).

W tym miejscu zauważyć należy, że po wydaniu zaskarżonego wyroku a przed rozpoznaniem zarzutów skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 (Dz. U. z 2023 r. poz. 909), w którym Trybunał orzekł, że "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Powyższy wyrok TK nie zmienia jednakże zapatrywania na niniejszą sprawę. Jakkolwiek Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to także dostrzegł, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia. Trybunał uznał, że zasadne jest określenie w wyroku innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, jako niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Podkreślić trzeba, że zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Oznacza to, że realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych - na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu - stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (por. wyrok TK z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04, OTK-A 2004 Nr 9, poz. 96). Z tych też przyczyn w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, zgodnie z którym sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 87/18 i powołane w nim orzeczenia).

Mając na uwadze materię objętą niniejszym postępowaniem, w tym wskazaną w wyroku TK potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, Sąd w składzie obecnie orzekającym doszedł do przekonania, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego był wymagalny.

W niniejszej sprawie poza sporem jest, że córka skarżącej nie została poddana szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym. Nie uzyskano także zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań do wykonania szczepień. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego poprzedzone jest lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. W dniu [...] kwietnia 2019 r. córka skarżącej została poddana badaniu kwalifikacyjnemu, po przeprowadzeniu którego lekarz stwierdził brak przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych Również w dniu [...] kwietnia 2019 r. przeprowadzono badanie lekarskie M. B., w wyniku którego lekarz stwierdził brak przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego wymienionego następnie w tytule wykonawczym. Reasumując, wynikający z mocy prawa obowiązek szczepienia ochronnego został nałożony w drodze przepisów powszechnie obowiązujących. W ocenie NSA zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że brak jest podstaw do przyjęcia nieistnienia obowiązku, jak i braku jego wymagalności.

W tym stanie rzeczy uznać należy, że niezasadny jest zarzut naruszenia art.87 Konstytucji RP w związku z art.17 ust. 11 u.z.z.z. Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zauważyć należy, że przepis art. 1a pkt 12 lit. b u.p.e.a. stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym rozumie się przez to w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym: grzywnę w celu przymuszenia; wykonanie zastępcze; odebranie rzeczy ruchomej; odebranie nieruchomości; opróżnienie lokali i innych pomieszczeń; przymus bezpośredni. Obowiązek szczepienia jest obowiązkiem osobistym, którego z powodu charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Pozostawia to do wyboru do stosowania wyłącznie dwa środki egzekucyjne – grzywnę w celu przymuszenia oraz przymus bezpośredni. Zastosowanie grzywny w celu przymuszenia przy ww. alternatywie, nie daje podstaw do uznania jako zasadnego zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Tym bardziej, że strona nie wykazała w sposób należyty (poprzez odniesienie się do swojej sytuacji finansowej) dlaczego uważa, że nałożona grzywna jest środkiem zbyt uciążliwym. Nadto, dotkliwość jej wymierzenia powinna być zasadniczo kwestionowana w drodze zaskarżenia postanowienia w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.

W ocenie NSA jednoznacznie z akt sprawy wynika, że skarżącej kasacyjnie doręczone zostało upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Skoro obowiązkiem było wykonanie u małoletniej córki skarżącej obowiązkowych szczepień ochronnych to wezwanie do wykonania tych szczepień pozostaje w zgodzie z treścią wskazanego przepisu prawa.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.