Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 586/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2025-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 83a ust 1, art. 83f
journal: Dz.U. 2023 poz 1336
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor WSA Paweł Daniel Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 czerwca 2024 r., nr [...] w przedmiocie wniesienia sprzeciwu wobec zamiaru usunięcia drzew I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Burmistrz G. decyzją z 19 marca 2024 r. nr [...] działając na podstawie art. 83f ust. 8, ust. 15 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1336 ze zm., dalej u.o.p.) oraz zgodnie z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej k.p.a.) - po rozpatrzeniu zgłoszenia R. G. (dalej również jako skarżący) - wniósł sprzeciw wobec zamiaru usunięcia zgłoszonych drzew, rosnących na nieruchomości przy ul. [...] w G., działka nr [...], obręb G., stanowiącej własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym skarżącego.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu 26 lutego 2024 r. R. G. zgłosił zamiar usunięcia 25 sztuk drzew, rosnących na nieruchomości przy ul. [...] w G., oznaczonej nr ewid. [...], na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W zgłoszeniu wskazano, że robinie akacjowe ze względu na swój stan zagrażają bezpieczeństwu ludzi oraz linii energetycznej znajdującej się na terenie działki, pozostałe drzewa kolidują z funkcjonalnością działki, tj. rosną w ciągu dojazdu od ul. [...] do zasadniczej części działki, nadto wykraczają swoimi konarami poza granice działki o nr ewid. [...]. Do zgłoszenia załączono mapkę określającą usytuowanie drzew na nieruchomości. Jako przyczynę usunięcia drzew wskazano budowę budynku mieszkalnego i wyznaczenie do niego dojazdu.

Na podstawie uproszczonego wypisu z rejestru gruntów ustalono, że działka nr [...] jest własnością Skarbu Państwa, ma powierzchnię 0.1623 ha, stanowią ją grunty rolne oznaczone w rejestrze symbolem RV. Skarżący jest użytkownikiem wieczystym wymienionej nieruchomości.

Podczas wizji lokalnej w dniu 8 marca 2024 r., w obecności skarżącego oraz przedstawicieli Urzędu Miejskiego w G., zweryfikowano lokalizację drzew, gatunki drzew, pomierzono obwody pni drzew i ustalono, że ostatecznie zgłoszeniu podlegają 23 sztuki drzew, co zawarto w protokole z oględzin i tabelarycznym zestawieniu w decyzji.

Burmistrz stwierdził, że wizja lokalna wykazała, iż na przedmiotowym terenie występuje starodrzew, a w obrębie drzew z gatunku: klon zwyczajny, oznaczony w protokole z oględzin nr [...] oraz robinia akacjowa, oznaczona w protokole z oględzin nr [...] ustalono obecność dwóch gniazd lęgowych oraz zaobserwowano donośne odgłosy ptaków.

Organ powołując się na treść § 6 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2380, dalej: rozporządzenie MŚ) w związku z art. 52 ust. 1 pkt 8 u.o.p., wskazał iż obowiązuje zakaz niszczenia, usuwania lub uszkadzania gniazd. Zezwolenie na czynności podlegające wymienionym zakazom wydaje RDOŚ w P., a występuje o nie wnioskodawca.

Ponadto organ I instancji wskazał, że skarżący jako użytkownik wieczysty przedmiotowej nieruchomości - zgodnie z art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. - ma obowiązek uzyskać zezwolenie na usunięcie drzew. Organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym przepisem z obowiązku tego zwolnione jest usuwanie drzew i krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Burmistrz stwierdził również, że planowana wycinka drzew obejmować będzie teren niezabudowany, oznaczony w ewidencji gruntów jako grunty orne RV, o powierzchni 0,1623 ha, porośnięty w większości gęsto starodrzewem. Z kolei w przyszłości na tym terenie planowana jest budowa budynku z przeznaczeniem na cele mieszkalne, bez związku z działalnością gospodarczą a niektóre z ww. drzew kolidują z wyznaczeniem ciągu dojazdu do planowanego budynku. Mając to na uwadze Burmistrz stwierdził, że w tej kwestii mamy do czynienia z "wylesieniem" jako procesem zmniejszania udziału terenów zadrzewionych - ujętych w ewidencji gruntów jako tereny rolne, grunty orne, łąki i pastwiska - w ogólnej powierzchni danego obszaru. Wobec tego wylesienie, dotyczące powierzchni zadrzewionej, mające na celu zmianę sposobu użytkowania terenu w granicach administracyjnych miast stanowi przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 88 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839 dalej rozporządzenie RM), dlatego wycinka powinna być poprzedzona uzyskaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Organ I instancji wskazał także na istotną rolę drzew w zakresie usuwania zanieczyszczeń z powietrza i konstytucyjny obowiązek organu ochrony środowiska.

Od opisanej wyżej decyzji R. G. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie: art. 6, 75, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 83f ust. 8, art. 83f ust. 15 pkt 1 u.o.p. poprzez błędne ustalenie, że zgłoszenie zamiaru usunięcia drzew, objęte jest obowiązkiem uzyskania zezwolenia; § 6 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia MŚ w związku z art. 52 ust. 1, pkt 8 u.o.p. poprzez bezpodstawne zastosowanie; § 3 ust. 1 pkt 88 ppkt d) rozporządzenia RM poprzez błędną wykładnię i zastosowanie.

W odwołaniu skarżący zakwestionował twierdzenie organu, że w sprawie dojdzie do wylesienia, wskazując, że obszar zadrezewienia nie przekracza 0,10 ha, poza drzewami nie występuje też inna roślinność leśna. Podniósł, że w protokole oględzin nie zawarto informacji jaki chroniony gatunek ptaków występuje na nieruchomości skarżącego, nie zawiera on żadnych informacji o odgłosach ptaków oraz o występowaniu na działce skarżącego roślinności leśnej. Zdaniem skarżącego organ błędnie przyjął, że użytkownikowi wieczystemu nieruchomości nie przysługuje prawo zgłoszenia zamiaru wycięcia drzew, bez zgody właściciela. Skarżący podniósł, że art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. obejmuje swoim zakresem także użytkownika wieczystego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 19 czerwca 2024 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Zdaniem Kolegium z zestawienia przepisów art. 83 ust. 3 , art. 83 ust. 1 pkt 1 i art. 83f ust. 1 pkt 3 u.o.p. wynika, że tryb zgłoszeniowy jest trybem uproszczonym względem trybu wydania zezwolenia na wycięcie drzew i stosuje się go w ograniczonym zakresie - do drzew i krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych, usuwanych na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Procedura ta jest wyjątkiem od zasady uzyskiwania zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów i nie ma zastosowania w przypadku wieczystych użytkowników. Wobec tego osoby fizyczne będące użytkownikami wieczystymi nieruchomości są zobowiązane uzyskać zezwolenie odpowiedniego organu na usunięcie drzew lub krzewów na ogólnych zasadach, a zwolnione z tego obowiązku będą jedynie w przypadku wystąpienia przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 83f u.o.p.

W rozpoznawanej sprawie ustalono, że skarżący zamierza usunąć przedmiotowe drzewa na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej, jednakże drzewa te nie rosną na nieruchomości będącej jego własnością. Zgłaszający jest jedynie użytkownikiem wieczystym ww. nieruchomości należącej do Skarbu Państwa. Tym samym skarżący nie kwalifikuje się na zastosowanie wyjątku od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie rosnących na niej drzew. Wobec tego organ I instancji miał obowiązek wniesienia sprzeciwu na podstawie art. 83f ust. 15 pkt 1 u.o.p.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie zbadanie gatunku ptaków występujących na nieruchomości skarżącego nie ma znaczenia bowiem przedmiotowy sprzeciw Burmistrza G. jest uzasadniony z powodu braku posiadania przez skarżącego prawa własności nieruchomości, z której zamierza usunąć drzewa. Zbadanie ww. okoliczności nie spowoduje zasadności dokonanego przez skarżącego zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew z nieruchomości oznaczonej nr ewid. [...] w G.. Ponadto Kolegium stwierdziło, że zarówno w decyzji i w protokole dokonano odpowiednich oznaczeń drzew (wg załącznika mapy nr [...] i [...]), na których występują gniazda lęgowe.

Z kolei Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, iż w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z "wylesieniem" jako procesem zmniejszania udziału terenów zadrzewionych - ujętych w ewidencji gruntów jako tereny rolne, grunty orne, łąki i pastwiska - w ogólnej powierzchni danego obszaru. Lecz z uwagi na fakt, że skarżący jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości nie omówiło szerzej tej kwestii.

R. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zaskarżając w całości decyzję Kolegium, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Burmistrza G. i umorzenie postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie: art. 7, art. 77 § 1, 79 § 1-2 w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. oraz 64 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zebranie i wadliwą ocenę materiału dowodowego skutkujące bezpodstawnym pozbawieniem skarżącego prawa do swobodnego korzystania i dysponowania jego własnością w zakresie możliwości wycięcia drzew na podstawie zgłoszenia.

W uzasadnieniu skargi powtórzono zarzuty sformułowane w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 19 czerwca 2024 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza G. z dnia 19.03.2024 r., nr [...], którą wniesiono sprzeciw w sprawie zamiaru usunięcia zgłoszonych drzew, rosnących na nieruchomości przy ul. [...] w G., działka nr [...], obręb G., pozostającej w użytkowaniu wieczystym R. G..

Podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 916 ze zm., w skrócie "u.o.p."), gdzie w rozdziale 4 ustawodawca uregulował zasady ochrony terenów zielonych i zadrzewień, wprowadzając co do zasady warunek uzyskania zgody właściwego organu na wycięcie drzew lub krzewów. Usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części następuje co do zasady po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości. Zezwolenie to wydawane jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, a w niektórych przypadkach przez wojewódzkiego konserwatora zabytków (art. 83 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 83a ust 1 u.o.p.). Powyższa zasada przewiduje wyjątki, które uregulowane zostały w art. 83f ust. 1 u.o.p.. Zgodnie z tym przepisem a konkretnie pkt 3a zgoda nie jest wymagana dla drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W tym przypadku właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza: 1) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego; 2) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego; 3) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew (art. 83f ust. 4 u.o.p.).

W myśl art. 83f ust. 8 u.o.p. po dokonaniu oględzin organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1 u.o.p., w terminie 14 dni od dnia oględzin może, w drodze decyzji administracyjnej, wnieść sprzeciw. Usunięcie drzewa może nastąpić, jeżeli organ nie wniósł sprzeciwu w tym terminie. Zgłoszenie zamiaru wycięcia drzewa nie oznacza zatem, że właściciel nieruchomości będzie uprawniony do jego wycięcia, gdyż organ może wnieść sprzeciw w określonych w ustawie przypadkach (art. 83f ust. 14 u.o.p.). Zgodnie z art. 83f ust. 15 pkt 1 u.o.p. organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1, wnosi sprzeciw jeżeli zgłoszenie dotyczy usunięcia drzewa objętego obowiązkiem uzyskania zezwolenia na usunięcie.

Użycie przez ustawodawcę czasownika "może" w treści art. 83f ust. 14 u.o.p. oznacza, że wniesienie sprzeciwu we wskazanych tam przypadkach ma charakter fakultatywny. Z kolei brzmienie art. 83f ust. 15 u.o.p. jest stanowcze. Organ obligatoryjnie wnosi sprzeciw w sytuacji stwierdzenia, że wymagane było uzyskanie zezwolenia do wycięcia drzewa lub w przypadku nieuzupełnienia zgłoszenia w trybie określonym w ust. 9.

Z powyższą sytuacją mieliśmy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Jak wynika z części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia Burmistrz G. wniósł sprzeciw w sprawie zamiaru usunięcia przez skarżącego zgłoszonych drzew, rosnących na nieruchomości przy ul. [...] w G., stanowiącej działkę nr [...], powołując się na przesłankę art. 83f ust. 15 pkt 1 u.o.p. Organ I instancji wskazał na trzy powody wniesienia sprzeciwu: po pierwsze wskazał na występowanie gniazd lęgowych ptaków na dwóch drzewach; po drugie uznał, że działanie skarżącego prowadzić będzie do tzw. wylesienia, a po trzecie ustalił, że zgłaszający zamiar usunięcia drzew nie jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości, lecz ma ją w użytkowaniu wieczystym, a więc do wycięcia drzew wymagane jest uzyskanie zezwolenia. Z kolei organ odwoławczy uznał, że wystarczającą podstawą do wniesienia sprzeciwu była okoliczność braku legitymowania się przez skarżącego prawem własności nieruchomości, z której zamierzał wyciąć drzewa. Zdaniem Kolegium prawidłowo organ I instancji uznał, że wyjątek od zasady uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 86f ust. 1 pkt 3a u.o.p. nie ma zastosowania do użytkownika wieczystego nieruchomości.

Odnosząc się do powyższego wyjaśnienia wymaga, że użytkowanie wieczyste jest instytucją, która wprowadzona została do polskiego porządku prawnego wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 32, poz. 159, dalej u.g.t.). Instytucja ta służyć miała realizacji celów budowlanych, na terenach udostępnianych przez państwo, bez utraty ich własności. Ustawa o gospodarce terenami w miastach i osiedlach nadała użytkowaniu wieczystemu kształt, który zachował się do czasów współczesnych. Następnie po wejściu w życie Kodeksu Cywilnego (1 stycznia 1965 r.; dalej również k.c.) pomimo umieszczenia w jego treści przepisów normujących użytkowanie wieczyste (art. 232–243), nie uchylono wszystkich przepisów u.g.t. regulujących to prawo. W Kodeksie Cywilnym znalazły się tylko przepisy zakreślające ogólne ramy konstrukcji użytkowania wieczystego. (zob. J. Majorowicz, w: Resich, Komentarz, t. I, 1972, s. 638–639). Po uchyleniu u.g.t. jej miejsce zajęła ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, a następnie weszła w życie obowiązująca do dziś ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Powstały po wejściu w życie Kodeksu Cywilnego dualizm w regulacji użytkowania wieczystego został zachowany do czasów współczesnych. Jego uzasadnienia poszukiwać należy w nasyceniu użytkowania wieczystego pierwiastkami publicznoprawnymi (zob. Osajda, Komentarz do art. 232 k.c., dost. Legalis 2025).

Wskazać należy, że użytkowanie wieczyste jest prawem rzeczowym - obok własności i ograniczonych praw rzeczowych - i ma na celu umożliwienie długotrwałego korzystania z cudzego gruntu w sposób podobny do właściciela. Art. 232 k.c. określa podmiotowy i przedmiotowy zakres użytkowania wieczystego. Prawo to ustanowić można zarówno na rzecz osób fizycznych, jak i osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Tak jak przy pierwotnych założeniach tej instytucji, przedmiot użytkowania wieczystego stanowić mogą jedynie nieruchomości gruntowe Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) lub ich związków. Prawo użytkowania wieczystego może ulec przekształceniu w prawo własności w wypadkach i na zasadach przewidzianych w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Zgodnie z art. 236 § 1 k.c. oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków w użytkowanie wieczyste następuje na okres dziewięćdziesięciu dziewięciu lat. Co istotne, a wynika z art. 235 k.c. użytkownikowi wieczystemu przyznana jest własność budynków i innych urządzeń wzniesionych na gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste. Dotyczy to zarówno budynków i innych urządzeń wzniesionych przez użytkownika wieczystego, jak i budynków i innych urządzeń nabytych przez użytkownika wieczystego przy ustanawianiu użytkowania wieczystego. Stanowi to wyjątek od zasady superfices solo cedit, czyniąc użytkowanie wieczyste prawem znacznie zbliżonym do prawa własności.

Powyższe potwierdza również treść art. 233 k.c., który stanowi, że w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków w użytkowanie wieczyste, użytkownik może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób i w tych samych granicach użytkownik wieczysty może swoim prawem rozporządzać. Ze względu na treść użytkowania wieczystego (art. 233 k.c.) i jego konstrukcję prawną użytkownik wieczysty ma prawo do korzystania z gruntu z wyłączeniem innych osób podobnie jak właściciel. Charakter uprawnień użytkownika wieczystego wyznaczają wynikające z nich ograniczenia właściciela w zakresie prawa własności, jednak ograniczenia te nie mogą być większe i dalej idące, niż to konieczne do osiągnięcia celu użytkowania wieczystego. Prawo to ma charakter celowy, stąd też właściciel może oczekiwać wykorzystania nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 14 września 2022 r., sygn. II CSKP 539/22, Legalis). Użytkownik wieczysty w zakresie rozporządzania prawem może również przenieść użytkowania wieczystego na inną osobę, co wynika wprost z treści art. 237 k.c.

Z powyższego wynika więc, że użytkownik w odniesieniu do nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste uzyskuje szeroki zakres uprawnień, bardzo zbliżony do uprawnień właścicielskich, a w relacjach z podmiotami trzecimi zajmuje w istocie pozycję właściciela (por. wyrok SN z 13 października 2017 r. sygn. I CSK 46/17, dost. Legalis).

Przykładowo, ustawa o ochronie przyrody wymienia użytkownika wieczystego w art. 83 ust. 3 i zwalnia go z konieczności uzyskania zgody właściciela na złożenie wniosku o zezwolenia na wycięcie drzewa (art. 83 ust. 3 u.o.p.). Użytkowanie wieczyste jest prawem podmiotowym bezwzględnym w znaczeniu skuteczności wobec wszystkich innych podmiotów i względnym w relacji do właściciela, co do której ustawodawca pozostawił stronom swobodę dookreślenia treści tego prawa w czynności prawnej (umowie o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste) w granicach wyznaczonych przepisami prawa (art. 233 i art. 239 k.c.) (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 22 marca 2017r. III CZP 49/16, publ. Lex/el.). Instytucja użytkowania wieczystego obejmuje zatem z jednej strony stosunek rzeczowy, którego wyrazem jest prawo użytkowania w oznaczonych granicach z oddanego w tym celu gruntu z wyłączeniem innych osób, w tym również właściciela i do rozporządzania tym prawem, a z drugiej strony w relacjach pomiędzy użytkownikiem wieczystym a właścicielem zawiera elementy stosunku zobowiązaniowego, które wynikają z zawartej umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, określającej sposób korzystania z tego gruntu przez użytkownika wieczystego. Użytkownikowi wieczystemu przysługują – podobnie jak właścicielowi – dwa podstawowe uprawnienia: uprawnienie do korzystania z nieruchomości z wyłączeniem innych osób oraz do rozporządzania swoim prawem. Wspólne dla przepisów art. 233 k.c. i art. 140 k.c. jest również to, że granice treści prawa własności i użytkowania wieczystego wyznaczają ustawy i zasady współżycia społecznego, ale między tymi prawami zachodzi ta istotna różnica, że granice prawa użytkowania wieczystego określa również umowa o oddaniu terenu w użytkowanie wieczyste. Umowa taka – z uwagi na bardzo szerokie, choć ograniczone w czasie uprawnienia użytkowania wieczystego – prowadzi do daleko idącego ograniczenia prawa właściciela nieruchomości, który na czas trwania umowy rezygnuje z atrybutów swego prawa własności (tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. II SA/Kr 752/18, CBOSA).

W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że w związku z daleko idącym podobieństwem prawa użytkowania wieczystego do prawa własności w zakresie korzystania z rzeczy oraz ochrony tegoż prawa – w wielu sytuacjach prawnych, w których mowa jest o właścicielu, rozumie się przez to w sposób odpowiedni także użytkownika wieczystego. Przykładem niech będzie możliwość ustanowienia dla użytkownika wieczystego lub przez grunt użytkownika wieczystego służebności drogi koniecznej (art. 145 k.c.) lub służebności przesyłu (art. 3051 k.c.). Taka sytuacja ma miejsce także w przestrzeni prawa publicznego. Przykładem jest choćby sytuacja możliwości zaskarżenia uchwały w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przez użytkownika wieczystego z powołaniem się przy określeniu interesu prawnego na prawo sąsiedzkie czyli art. 144 k.c., gdzie mowa jest przecież wyłącznie o właścicielu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2014 r., II OSK 1206/13, LEX nr 1646231). Warto zauważyć, że zazwyczaj odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących właściciela do użytkownika wieczystego łączy się z przyznaniem temu ostatniemu uprawnień takich jak właściciel, określonych w odpowiednio stosowanych przepisach. Jest to oczywiście logiczną konsekwencją pozycji wieczystego użytkownika zbliżonej do pozycji właściciela i wykonującej faktycznie jego uprawnienia do korzystania z rzeczy.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, zasadne jest podzielenie poglądu w cyt. wcześniej wyroku WSA w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. II SA/Kr 752/18 (oraz powołanych w tym wyroku orzeczeń) i przyjęcie, że hipoteza normy wynikającej z art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. obejmuje także usunięcie drzewa lub krzewu przez użytkownika wieczystego. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. R. G. jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości – działka nr [...] przy ul. [...] w G. – stanowiącej własność Skarbu Państwa. Skarżący deklarował również, że usunięcie drzew ma nastąpić na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej, lecz z zamiarem budowy budynku mieszkalnego. Powyższe wskazywałoby na to, że spełniona jest również druga przesłanka wskazana w art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p.

Wobec powyższego Sąd uznał, że oparcie się przez Kolegium wyłącznie na literalnej wykładni przepisu art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p., gdy ze zgłoszeniem występuje użytkownik wieczysty, było niewystarczające i wymagało od organu zastosowania reguł wykładni funkcjonalnej i celowościowej, w szczególności ze względu na omówione wyżej znaczne podobieństwo do prawa własności i pozycję użytkownika wieczystego nieruchomości.

Ponadto w swoich rozważaniach Kolegium ograniczając się wyłącznie do stwierdzenia, że pozostawanie w stosunku użytkowania wieczystego a priori pozbawia skarżącego możliwości skorzystania z trybu art. 83f ust. 3a u.o.p. nie odniosło się w dostateczny sposób do pozostałych dwóch wskazanych przez Burmistrza G. przesłanek, a były one przedmiotem zarzutów odwołania R. G..

Z decyzji organu I instancji wynika, iż podczas oględzin działki nr [...] stwierdzono, że na przedmiotowym terenie występuje starodrzew, a w obrębie drzew z gatunku: klon zwyczajny, oznaczony w protokole z oględzin nr [...] oraz robinia akacjowa, oznaczona w protokole z oględzin nr [...] (pozycje nr [...] oraz [...] tabeli decyzji) ustalono obecność dwóch gniazd lęgowych. W tym zakresie słusznie zwracał uwagę skarżący, że ograniczenia związane z ochroną gniazd lęgowych ptaków wskazane w § 6 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 poz. 2183) dotyczą dziko występujących zwierząt, należących do gatunków objętych ochroną ścisłą oraz częściową, o których mowa w Ip. 1-478 i 480-592 w załączniku nr 1 do rozporządzenia oraz w Ip. 1-210 w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Z materiału dowodowego nie wynika, czy wskazane gniazda lęgowe ptaków dotyczą gatunków objętych wymienionym zakazem. Kwestia ta nie została przez Kolegium w żaden sposób rozważona.

Kolegium również pobieżnie odniosło się do wskazanej przez Burmistrza kwestii wylesienia. W tym zakresie Kolegium wskazało jedynie zdawkowo, że “nie podziela stanowiska organu I instancji, iż w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z "wylesieniem" jako procesem zmniejszania udziału terenów zadrzewionych - ujętych w ewidencji gruntów jako tereny rolne, grunty orne, łąki i pastwiska - w ogólnej powierzchni danego obszaru. Jednakże kwestia ta nie ma wpływu na wydane rozstrzygnięcie." Zdaniem Sądu z uwagi na wcześniejsze rozważania dotyczące wykładni art. 83f ust. 3a u.o.p. kwestia ta wymagać będzie szerszego odniesienia się przez organ odwoławczy, w szczególności w kontekście stawianego przez skarżącego zarzutu naruszenia przez Burmistrza G. § 3 ust. 1 pkt 88 ppkt d) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. z 2019 poz. 1839).

Reasumując Sąd uznał, że wywiedziona przez R. G. skarga jest zasadna, aczkolwiek na obecnym etapie nie jest jeszcze możliwe przesądzenie, czy w sytuacji skarżącego ziściły się wszystkie przesłanki umożliwiające mu wycięcie wskazanych we wniosku drzew na podstawie zgłoszenia. Po stronie organu odwoławczego pozostają bowiem do rozważenia pozostałe dwie kwestie, które organ I instancji uznał za istotne w kontekście wniesienia sprzeciwu od zgłoszenia skarżącego.

W tych okolicznościach Sąd uznał, że Kolegium dopuściło się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 15 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 par. 1 i 80 k.p.a. oraz prawa materialnego, tj. art. 83f ust. 3a pkt 1 u.o.p., przedwcześnie uznając, że w sprawie zachodziły podstawy do wniesienia sprzeciwu od zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew.

Wobec tego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt II wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem wpisu od skargi.