Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 637/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: rt. 2 ust 1 pkt 2 lit d, art. 33 ust 4 pkt 1, art. 33 ust 3 lit a, b i c
journal: Dz.U. 2023 poz 735
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 16, art. 145 § 1, art. 145a § 1, 145aa § 1, art. 145b § 1, art. 145 § 1 pkt 5, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 20 marca 2024 r. nr S-V.8640.33.2024.NZ w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia 6 lutego 2024 r. nr RE.710.27501.2024.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 20 marca 2024 r., znak S-V.8640.33.2024.NZ Wojewoda Podkarpacki (dalej: Wojewoda, organ odwoławczy) po rozpatrzeniu odwołania A. D. (dalej: Skarżąca), działając na podstawie art. 10 ust. 7 pkt 2, art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 735 ze zm.- dalej: p.z.i.r.p.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej K.p.a.) utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] (dalej: organ I instancji, Starosta) z 6 lutego 2024 r., nr RE.710.27501.2024 orzekającej:

o uchyleniu w całości decyzji ostatecznej Starosty [...] z dnia 7 grudnia 2023 r. nr 201010/00003/2023 o utracie przez A. D. statusu osoby bezrobotnej z dniem 6 grudnia 2023 r. z powodu złożenia wniosku o pozbawienie tego statusu,

o utracie przez A. D. statusu osoby bezrobotnej z dniem 17 stycznia 2020 r. z powodu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników jako małżonek rolnika od gospodarstwa rolnego powyżej 2 ha przeliczeniowe.

Z treści zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że Skarżąca, decyzją z 17 stycznia 2019 r. została zarejestrowana jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych na okres 365 dni.

W dniu 6 grudnia 2023 r. Skarżąca złożyła wniosek o wykreślenie z ewidencji bezrobotnych od dnia 6 grudnia 2023 r., co stało się podstawą do wydania w dniu 7 grudnia 2023 r. decyzji Starosty nr 201010/00003/2023 orzekającej o utracie statusu bezrobotnego z dniem 6 grudnia 2023 r.

W dniu 8 grudnia 2023 r. Skarżąca ponownie zgłosiła się w Powiatowym Urzędzie Pracy z wnioskiem o ponowne zarejestrowanie się jako osoba bezrobotna. Przedłożyła wtedy:

1) zaświadczenie z KRUS z dnia 7 grudnia 2023 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, w tym m.in. od 17 stycznia 2020r. jako małżonek rolnika;

2) zaświadczenie Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt) z dnia 7 grudnia 2023 r. dotyczące stanu majątkowego nieruchomości rolnych na terenie gminy,

3) decyzja Prezesa KRUS z dnia 19 lutego 2020 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 17 stycznia 2020 r.,

4) kopie umów dzierżawy działek rolnych zawartych przez męża.

Organ I instancji zwrócił się do KRUS o udostępnienie danych dotyczących Skarżącej w zakresie wskazania wielkości gospodarstwa płatnika/rolnika w hektarach przeliczeniowych wraz ze zgłoszonymi przez płatnika/rolnika dzierżawami, z tytułu którego w okresie od dnia 17 stycznia 2020 r. do dnia 5 grudnia 2023 r. podlegała ubezpieczeniu jako małżonek rolnika oraz o wskazanie informacji dotyczącej zasiłków i świadczeń wypłaconych przez KRUS z ubezpieczenia chorobowego, wypadkowego i macierzyńskiego w powyższym okresie.

Z otrzymanej odpowiedzi z KRUS wynika, że wielkość gospodarstwa P. i A. D. w ha przeliczeniowych (dalej: hp) wynosiła:

- 2, 7563 hp w okresie od 17 stycznia 2020 r. do 31 grudnia 2021 r.,

- 2, 6605 hp w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r.,

- 2, 7543 hp w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 6 lutego 2023 r.,

- 2, 4006 hp w okresie od 7 lutego 2023 r. do 13 marca 2023 r.

- 1, 7801 hp w okresie od 14 marca 2023 r. do nadal.

Z powyższego zaświadczenia wynika również, że Skarżąca przebywała na zasiłku z tytułu opieki w okresach od 31 marca 2020 r. do 26 lipca 2020 r. i od 29 marca 2021 r. do 18 kwietnia 2021 r. oraz przebywała na zasiłku chorobowym w okresach od 16 sierpnia 2022 r. – 31 grudnia 2022 r., 20 lutego 2023 r. -22 marca 2023 r. i od 29 marca 2023 r. – 27 kwietnia 2023 r.

W tym stanie faktycznym organ I instancji, wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej ostateczną decyzją tego organu z dnia 7 grudnia 2023 r. o utracie przez Skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem 6 grudnia 2023 r. z powodu złożenia wniosku o pozbawienie tego statusu.

Opisaną na wstępie decyzją z 6 lutego 2024r., na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d p.z.i.r.p., organ uznał że Skarżąca przestała spełniać przesłanki do przyznania jej statusu osoby bezrobotnej, gdyż od 17 stycznia 2020r. podlegała ubezpieczeniom emerytalnem i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 hp.

Organ I instancji podkreślił, że za bezrobotnego nie uznaje się osób wskazanych w tym przepisie, gdyż rolnik i pracujący z nim domownicy podlegają przepisom ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2024 r., poz. 90 ze zm.- dalej: u.s.r.). Stosownie do art. 1 ust. 1 tej ustawy, ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje rolników i pracujących z nimi domowników oraz pomocników rolnika. Zgodnie zaś z art. 5 u.s.r. przepisy dotyczące ubezpieczenia rolników i świadczeń przysługujących rolnikom stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.

Organ I instancji wskazał, że analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje, że za bezrobotnego może być uznana osoba spełniająca przesłanki wskazane w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d p.z.i.r.p., a osoba, która nie spełnia tych przesłanek, która była uznana za bezrobotnego, traci taki status, zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 1 p.z.i.r.p. Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d p.z.i.r.p. za bezrobotnego nie można uznać współmałżonka lub domownika rolnika, jeśli wykonują oni stałą pracę w gospodarstwie rolnym, osoby te bowiem są objęte ubezpieczeniem na mocy art. 1 ust. 5 i art. 5 u.s.r. Współmałżonek rolnika nie może być uznany za osobę bezrobotną, gdy z tytułu wykonywania stałej pracy w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków przekraczającej 2 hp. podlega ubezpieczeniom społecznym rolników.

W odwołaniu od tej decyzji Skarżąca wyjaśniła, że w okresie od 14 marca 2023 r. mąż posiadał działki rolne o łącznej powierzchni poniżej 2 hp. jednakże działka, której współwłaścicielem od 4 lutego 2015 r. jest Skarżąca ma wielkość 0,34477 hp. Pozostałe działki mąż Skarżącej nabył 24 maja 2013 r. w drodze darowizny od rodziców.

Skarżąca wskazała, że w okresie od 17 stycznia 2020 r. do 13 marca 2023 r. mąż posiadał niewielkie dzierżawy, które zostały zgłoszone w KRUS, aczkolwiek nie zdawała sobie sprawy z konieczności zgłoszenia tego faktu również w PUP. Odwołująca tłumaczyła, iż nie wiedziała, że dzierżawa działek powiększa areał gospodarstwa rolnego i wniosła o niepozbawianie jej statusu osoby bezrobotnej w okresie od dnia 14 marca 2023 r. do dnia 5 grudnia 2023 r., kiedy wielkość gospodarstwa rolnego wynosiła poniżej 2 hp., a ona skorzystała ze szkolenia organizowanego przez PUP.

Wskazała, również że tylko nieznaczna część gospodarstwa rolnego stanowiła współwłasność małżonków, zaś większa jego część przynależała do majątku odrębnego męża Skarżącej, wobec czego - odwołując się od stanowiska NSA zawartego w wyroku z dnia 17 stycznia 2014 r. sygn. akt. I OSK 185/13 NSA – postulowała, że na każdego z małżonków, zgodnie z zasadą równych udziałów w majątku wspólnym, przypada jedynie połowa własności tych użytków. Do odwołania zostało załączone zaświadczenie z dnia 19 lutego 2024 r. o wielkości gospodarstwa rolnego w hektarach przeliczeniowych na terenie Gminy [...].

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, organ odwoławczy wskazał na spełnienie przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt. 5 K.p.a. tj. ujawnienie się w sprawie nowych faktów i dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie, a także zaistnienie w sprawie okoliczności skutkujących koniecznością pozbawienia Skarżącej przysługującego jej dotychczas statusu osoby bezrobotnej.

Za okoliczność pozbawioną znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, organ odwoławczy uznał brak wiedzy Skarżącej o tym, że dzierżawa działek powoduje wzrost areału gospodarstwa rolnego i należy to zgłosić w PUP. Wskazał natomiast, że bierna postawa Skarżącej w toku postępowania świadczy o zaniedbaniu oraz niezachowaniu przez nią należytej staranności do jakiej, z mocy ustawy, została zobowiązana w chwili uzyskania statusu osoby bezrobotnej.

Organ odwoławczy zauważył, że dokumentacja zgromadzona w sprawie wskazuje na wsteczne okresy podlegania przez Skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników, co oznacza, że w tych okresach spełniała warunki do objęcia tym ubezpieczeniem. Nie mogła zatem jednocześnie być zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Skarżąca od dnia 17 stycznia 2019 r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników z obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe, natomiast wielkość gospodarstwa rolnego od dnia 17 stycznia 2020 r. przekraczała ustawowe maximum wynoszące 2 hp. , o czym Skarżąca nie informowała.

Odnosząc się do zarzutu w kwestii własności gospodarstwa rolnego, Wojewoda podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d p.z.i.r.p. istnieją dwa warunki związane z nieruchomością rolną, wpływające na możliwość uzyskania statusu bezrobotnego. Pierwszy dotyczy własności/posiadania gruntów natomiast drugi związany jest z podleganiem ubezpieczeniom, z tytułu stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Skoro Skarżąca prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo rolne (w tym również na gruntach stanowiących majątek odrębny męża) i podlega z tego tytułu ubezpieczeniu w KRUS, to mając na uwadze, że powierzchnia łączna gospodarstwa wraz z gruntami męża przekraczała od 17 stycznia 2020 r. 2 hp. – w sprawie zachodzi przesłanka negatywna, uniemożliwiająca utrzymanie w tym czasie statusu bezrobotnego. Organ wyjaśnił, że dla oceny możliwości uzyskania statusu bezrobotnego można "dokonać podziału" gospodarstwa objętego współwłasnością majątkową pomimo faktu, iż tego rodzaju wspólność nie podlega podziałowi dopóki owa wspólność trwa, jedynie w stosunku do gruntów wspólnych - nie dotyczy to gruntów stanowiących majątek odrębny, których nie można podzielić na małżonków. Skoro zatem małżonkowie prowadzili wspólnie gospodarstwo rolne również na gruntach odrębnych współmałżonka - to obydwoje podlegali ubezpieczeniu z tytułu stałej pracy w całym gospodarstwie, również obejmującym grunty odrębne.

W kwestii niepozbawiania Skarżącej statusu bezrobotnego w okresie od 14 marca 2023 r. do 5 grudnia 2023 r. tj. w czasie, kiedy wielkość gospodarstwa rolnego wynosiła poniżej 2 hp., organ odwoławczy podkreślił, że możliwość taka nie została przewidziana w obowiązujących przepisach. W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie należało orzec o utracie statusu osoby bezrobotnej od dnia 17 stycznia 2020 r. bez określenia daty końcowej, od której status osoby bezrobotnej Skarżąca znów by posiadała. Organ nie posiada bowiem luzu decyzyjnego przy wydawaniu decyzji o utracie statusu bezrobotnego, która ma charakter związany, co oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki stanowiącej przeszkodę do uzyskania bądź utrzymania statusu osoby bezrobotnej, organ ma obowiązek podjąć decyzję o utracie statusu bezrobotnego. Utrata statusu bezrobotnego następuje z chwilą zaistnienia przesłanki, a nie z chwilą, kiedy organ powziął o takiej przesłance wiedzę. Stosownie do treści przepisu art. 33 ust. 4 pkt 1 p.z.i.r.p starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, zaś zgodnie z ust. 4c tego przepisu w przypadku pozbawienia statusu bezrobotnego lub poszukującego pracy na wskazany okres ponowne nabycie statusu bezrobotnego lub poszukującego pracy może nastąpić w wyniku ponownej rejestracji, po upływie tego okresu, przy spełnieniu warunków zawartych w ustawie do ich nabycia.

W skardze na powyższą, Skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 pkt. 2 lit. d p.z.i.r.p. oraz prawa procesowego tj. art. 7 – 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niedokładne zbadanie stanu faktycznego.

W obszernym uzasadnieniu, powołując się na zarówno na przepisy prawa materialnego jak i orzecznictwo sądów administracyjnych, Skarżąca ponownie wskazała, że organy obu instancji błędnie określiły wielkość areału gospodarstwa rolnego, który ze względu na fakt występowania działek o różnym statusie własności powinien być obliczany w inny sposób. Ponadto stwierdziła, że okresie którego dotyczy przedmiotowa decyzja nie wykonywała żadnych prac związanych z gospodarstwem rolnym, gdyż sprawowała opiekę nad małoletnimi dziećmi, starszymi i niepełnosprawnymi członkami rodziny oraz zajmowała się gospodarstwem domowym. Ze względu zaś na niewielki areał całkowity gospodarstwa rolnego, starała się pozyskać możliwość zatrudnienia poprzez rejestrację w PUP.

W swojej argumentacji odwołała się do konstytucyjnej zasady wspierania rodzin, znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, a także do obowiązku władz publicznych prowadzenia polityki zmierzającej do pełnego produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia i wspieranie poradnictwa zawodowego i szkolenia zawodowego.

Podkreśliła, że fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia pierwotnej rejestracji znany był organowi, gdyż po zakończeniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych przekazała taką informację do urzędu. Ze względu na brak wiedzy, nie zgłosiła jedynie faktu powiększenia się areału tego gospodarstwa rolnego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.– dalej: P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Uwzględniając skargę na decyzję bądź postanowienie Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

W tak określonych granicach zaskarżenia, skargę wniesioną w niniejszej sprawie należało uwzględnić, jako częściowo jedynie uzasadnioną. Co do zasady bowiem, Sąd podziela stanowisko organów orzekających w sprawie, o konieczności wznowienia postępowania, w obliczu ujawnienia się nowych faktów i dowodów, a także w przedmiocie pozbawienia Skarżącej statusu osoby bezrobotnej, na podstawie prawnej powołanej w zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu jednakże, w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, pozbawienie Skarżącej statusu osoby bezrobotnej powinno być skorelowane w czasie z okresem występowania materialnoprawnej przesłanki tego orzeczenia – nie może natomiast wykraczać poza ten okres, jeśli nie wynika to z przepisu prawa materialnego. W tym zakresie skarga jest zasadna.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane wskutek wznowienia postępowania.

Podkreślić należy, że wznowienie postępowania jest instytucją szczególną, gdyż stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji administracyjnej określonej w art. 16 K.p.a., która ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych. Formalna strona zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznej wyraża się w tym, że decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Możliwe jest wzruszenie decyzji ostatecznej, ale jedynie w wyniku przeprowadzenia postępowania w trybie nadzwyczajnym, w tym w trybie wznowienia postępowania.

Wznowienie postępowania stwarza zatem prawną możliwość ponownego rozpoznania sprawy i jej rozstrzygnięcia zakończonego ostateczną decyzją administracyjną, która nie może być wzruszona w zwykłym trybie instancyjnym, jeżeli postępowanie w którym wydano decyzję ostateczną zostało dotknięte jedną z wad procesowych wymienionych w art. 145 § 1, art. 145a § 1, 145aa § 1 i art. 145b § 1 K.p.a. Celem wznowionego w sprawie postępowania jest: ustalenie czy zwykłe postępowanie (zakończone wydaniem decyzji) było dotknięte wadami i w jakim zakresie ewentualne wadliwości zwykłego postępowania mają wpływ na byt prawny decyzji i w konsekwencji - w razie stwierdzenia określonej wadliwości decyzji - doprowadzenie do uchylenia weryfikowanej decyzji i wydania w jej miejsce nowej i rozstrzygającej o istocie sprawy decyzji.

W niniejszej sprawie podstawą wznowienia postępowania było "wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał tę decyzję", a więc przesłanka wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie ugruntowany jest pogląd, że uchylenie ostatecznej decyzji z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., obwarowane jest łącznym wystąpieniem trzech przesłanek. Po pierwsze, ujawnione istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub dowody są nowe; drugą przesłanką jest wymóg istnienia "nowych okoliczności faktycznych" i "nowych dowodów" w dniu wydania decyzji ostatecznej, zaś trzecią przesłanką jest to, że "nowe okoliczności faktyczne" i "nowe dowody", nie były znane organowi, który wydał decyzję (por. np. wyroki NSA: z dnia 5 września 2023 r., sygn. akt II OSK 2176/21, z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 63/19, z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1961/15, M. Jaśkowska w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego LEX/el. 2024). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że w dyspozycji art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. użyty został spójnik "lub" ("nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody"), a więc ustawodawca sformułował w tym wypadku alternatywę nierozłączną. W takiej sytuacji alternatywa dwóch zdań jest prawdziwa, jeśli co najmniej jedno z nich jest prawdziwe. Tak więc wystąpienie co najmniej jednego z członów tej alternatywy stanowi samoistną i wystarczającą przesłankę wznowienia, jeżeli równocześnie są spełnione pozostałe przesłanki tego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt I GSK 2106/18).

Wznowienie postępowania może więc następować zarówno wówczas gdy wyjdą na jaw nowe dowody, jak i w sytuacji, gdy mamy do czynienia z nowymi okolicznościami faktycznymi istotnymi dla sprawy. Każda z tych przesłanek jest samodzielną podstawą wznowienia postępowania.

Przechodząc do meritum sprawy należy podkreślić, że zgodnie z art. 2 ust 1 pkt 2 lit d p.z.i.r.p. za bezrobotnego uznaje się osobę, która nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnem i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Spełnienie – wśród wielu innych warunków – tych właśnie warunków jest konieczne do uzyskania statusu osoby bezrobotnej, a także do utrzymania tego statusu. Na podstawie art. 33 ust 4 pkt 1 p.z.i.r.p. starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Niewątpliwie zatem ustawodawca uzależnił status osoby bezrobotnej nie tylko od przesłanki własności gospodarstwa rolnego, o areale powyżej 2 hp. – na co wskazuje Skarżąca w treści skargi, odwołując się do orzecznictwa NSA, w kwestii zasady równości udziałów obojga małżonków w majątku wspólnym - ale również od faktu podlegania ubezpieczeniu, z tytułu pracy w takim gospodarstwie, jako współmałżonek lub domownik rolnika.

Z uwagi na treść zarzutów skargi wyjaśnienia wymaga, że jedynie przesłanka podlegania stosownemu ubezpieczeniu była podstawą orzekania w sprawie. Poza sporem pozostaje fakt, że Skarżąca nie jest właścicielką gospodarstwa rolnego o podanym areale, gdyż jedynie część nieruchomości tego gospodarstwa podlega wspólności majątkowej małżeńskiej. Wobec tego, powołane w treści skargi argumenty, odnoszące się do kwestii własności gospodarstwa rolnego – poparte stosownym orzecznictwem – nie mają w sprawie zastosowania.

Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika jednak bezspornie, że Skarżąca od daty rejestracji jako osoba bezrobotna podlegała ubezpieczeniom społecznym rolników jako współmałżonka rolnika – pobierając określone świadczenia z tytułu tego ubezpieczenia – a gospodarstwo męża okresowo przekroczyło obszar 2 hp., z którym to areałem ustawodawca powiązał skutek, w postaci odmowy przyznania bądź utraty statusu osoby bezrobotnej. Ta okoliczność, która zaistniała w czasie, kiedy Skarżąca miała status osoby bezrobotnej, kształtuje prawa i obowiązki Skarżącej, niezależnie od tego czy miała ona stosowną wiedzę o tym, że grunty które wchodzą w skład gospodarstwa rolnego na podstawie umowy dzierżawy, zaliczają się do areału, o którym mowa w art. 2 ust 1 pkt 2 lit d p.z.i.r.p.

Odnosząc się do zarzutu skargi, co do tego że Skarżąca nigdy nie pracowała w gospodarstwie męża, a jedynie zajmowała się dziećmi i seniorami, należy podkreślić że okoliczność ta pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Zajmowanie się pracą w gospodarstwie rolnym definiuje się bowiem szeroko. Praca taka nie musi oznaczać samej pracy na gruncie czy z żywym inwentarzem, ale w ramach podziału czynności dopuszcza się również pracę wyłącznie we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym zwłaszcza przy wychowaniu dzieci bądź opiece nad seniorami. Niezależnie od ustalonego w małżeństwie podziału czynności wykonywanych we wspólnym gospodarstwie rolnym, żonie rolnika przysługuje prawo korzystania z ubezpieczenia społecznego z tytułu pracy w tym gospodarstwie, nawet jeśli zajmuje się wyłącznie prowadzaniem domu i wychowywaniem dzieci (por. wyrok NSA z 1 marca 2017r. I OSK 134/16, WSA w Poznaniu z dnia 7 maja 2014 r. IV SA/Po 1233/13 oraz z dnia 19 marca 2014 IV SA/Po 1189/13, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 14 stycznia 2014 r. II SA/Rz 1113/13).

W sprawie nie ulega wątpliwości, że Skarżąca została objęta takim ubezpieczeniem i korzystała z niego, pobierając przysługujące jej świadczenia. Wobec tego, zawarte w treści skargi oświadczenie, co do charakteru jej pracy w gospodarstwie jedynie w obrębie domu nie wpływa w jakikolwiek sposób na sytuację prawną Skarżącej.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest prawidłowa, w zakresie, w jakim pozbawia Skarżącą statusu osoby bezrobotnej, za okres, w którym Skarżąca nie spełniła materialnoprawnych przesłanek do przyznania jej tego statusu tj. za okres w którym podlegała ubezpieczeniom społecznym rolników, z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 2 hp. Koniecznym jest jednak wyeliminowanie tej decyzji z porządku prawego, z uwagi na pozbawienie Skarżącej statusu osoby bezrobotnej – bez należytej podstawy prawnej - również za okres, kiedy spełniała ona warunki do jego utrzymania.

Skarżąca zawnioskowała bowiem w postępowaniu odwoławczym o niepozbawianie jej statusu bezrobotnej za okres od 14 marca 2023 r. do 5 grudnia 2023 r. tj. w czasie, kiedy wielkość gospodarstwa rolnego wynosiła poniżej 2 hp. Sąd nie podziela oceny organu odwoławczego, co do tego, że w obowiązującym systemie prawnym nie ma możliwości uwzględnienia takiego wniosku.

Sąd nie kwestionuje twierdzenia organu, co do tego, że uzyskanie statusu osoby bezrobotnej możliwe jest jedynie po dokonaniu stosownej rejestracji, a po utracie tego statusu ponowne jego uzyskanie wymaga ponownego dokonania rejestracji. Ustawa o promocji zatrudnienia nie przewiduje bowiem, co do zasady, automatycznego przywrócenia statusu osoby bezrobotnej, poza wskazanym w ustawie wypadkiem przyznania bezrobotnemu emerytury, zasiłku przedemerytalnego bądź renty z tytułu niezdolności do pracy. Należy jednak zauważyć, że przepisy na które powołał się organ, formułując wniosek o niemożności uwzględnienia żądania Skarżącej, określają zasady prowadzenia postępowania w trybie zwyczajnym, podczas gdy, w przedmiotowej sprawie, mamy do czynienia z postępowaniem nadzwyczajnym, prowadzonym w ramach wznowienia uprzednio przeprowadzonego postępowania. W ramach tego wznowionego postępowania organ, oceniając okoliczności sprawy ponownie, przez pryzmat zarówno dotychczasowych ustaleń w sprawie, jak i nowo ujawnionych faktów i dowodów, dysponuje wystarczająco szczegółową wiedzą o okolicznościach istotnych w sprawie. Wiedza ta pozwala organowi na przesądzenie o statusie Skarżącej, bez potrzeby oczekiwania na jej inicjatywę, w postaci wniosku o ponowną rejestrację wraz ze stosownymi dokumentami uzasadniającymi ten wniosek.

Nie może pozostać niezauważonym również fakt, że w sytuacji gdy organ orzeka w warunkach wznowienia postępowania tj. po definitywnym upływie terminu na dokonanie czynności warunkujących odzyskanie statusu tj. złożenie wniosku o ponowną rejestrację – wyciąganie w stosunku do strony negatywnych konsekwencji z tytułu braku wniosku o ponowną rejestrację (de facto możliwości jego złożenia), stanowi wyraz nadmiernego formalizmu, nakierowanego na obarczenie Skarżącej sankcją za niespełnienie warunków rejestracji tj. niepowiadomienie organu o zmianie sytuacji prawnej, mającej wpływ na ocenę statusu osoby bezrobotnej, nie zaś na doprowadzenie statusu strony do stanu zgodnego z prawem.

W prawidłowym bowiem toku czynności, Skarżąca powinna była utracić status osoby bezrobotnej za okres, w którym nie spełniała przesłanek do przyznania jej tego statusu, a następnie po zmianie stanu faktycznego i ponownym spełnieniu warunków ustawowych - odzyskać ten status od daty spełnienia warunków na skutek ponownej rejestracji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że skoro uchylenie statusu osoby bezrobotnej nastąpiło w postępowaniu wznowieniowym, prowadzonym jako skutek naruszenia przez Skarżącą obowiązków informacyjnych, to utrata statusu bezrobotnej – wobec braku możliwości złożenia wniosku o ponowną rejestrację z mocą wsteczną - musi nastąpić na dłuższy okres, aniżeli wynika z materialnoprawnych przesłanek przyznawania takiego statusu.

Faktycznie zatem, na skutek procedury zastosowanej w przedmiotowej sprawie, Skarżąca została objęta swego rodzaju okresem karencji - porównywalnym do tego, o którym mowa w art. 33 ust 3 lit a, b i c p.z.i.r.p. – tj. rodzajem sankcji za nieprzestrzeganie obowiązków. Tymczasem z zaskarżonej decyzji nie wynika, aby z uwagi na niedochowanie obowiązków informacyjnych, istniała możliwość obciążenia Skarżącej tego rodzaju sankcją.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu, koniecznym jest uchylenie zaskarżonej decyzji w celu wyjaśnienia ewentualnej podstawy do zastosowania wobec Skarżącej tego rodzaju sankcji, bądź też ograniczenia zakresu orzeczenia o utracie statusu osoby bezrobotnej jedynie to tego okresu, w którym Skarżąca nie spełniała materialnoprawnych przesłanek do jego przyznania czy utrzymania tj. wyłącznie do czasu w którym podlegała ona ubezpieczeniu rolniczemu z tytułu prowadzenia gospodarstwa o areale przekraczającym 2 hp. W ocenie Sądu bowiem, w ramach prowadzonego w sprawie postępowania wznowieniowego, organ powinien był dokonać takiej modyfikacji istniejącego już stosunku prawnego, która doprowadziłaby ten stosunek prawny do stanu zgodnego z prawem tj. do takiego stanu jaki istniałby, gdyby organ w odpowiedniej chwili dysponował wiedzą o okolicznościach, które ujawniły się później. Nie do zaakceptowania, z punktu widzenia zasady legalności, są takie efekty zastosowanej procedury, powodujące negatywne dla strony konsekwencje, które nie znajdują oparcia w prawie materialnym. Sad podziela w tym zakresie stanowisko WSA w Szczecinie zawarte w wyroku z dnia 18 kwietnia 2024 r. II SA/Sz 63/24, zgodnie z którym skutkiem wznowienia postępowania administracyjnego - w przypadku uchylenia decyzji dotychczasowej – nie może być pozbawienie strony skarżącej uprawnień za cały okres, w tym także ten, gdy strona spełniała materialnoprawne warunki do ich przyznania.

W ocenie Sądu przepisy proceduralne, muszą być tak wykładane, aby służyć urzeczywistnieniu norm prawa materialnego, a nie powodować przeciwne skutki, nie przewidziane przez ustawodawcę. Dlatego też sama zasada ponownej rejestracji na wniosek, nie może stanowić uzasadnienia dla uchylenia Skarżącej statusu osoby bezrobotnej, za czas kiedy Skarżąca spełniała materialnoprawne przesłanki do przyznania jej tego statusu, a żadna inna norma prawa materialnego nie pozbawiła jej tego statusu. Co więcej, w sytuacji gdy faktyczny stan sprawy jest organowi szczegółowo znany i nie wymaga inicjatywy strony w celu wykazania spełniania określonych przesłanek .

W konsekwencji, w ocenie Sądu, sam przepis art. 151 K.p.a. stanowi podstawę do takiego przekształcenia istniejącego już stosunku prawnego, wynikającego z treści uprzednio wydanej decyzji, który będzie zgodny z prawem oraz odpowiadający stanowi faktycznemu i prawnemu sprawy, istniejącemu ale ujawnionemu po dacie wydania decyzji. W sytuacji bowiem, gdy w postępowaniu zachodzi przesłanka wznowieniowa w postaci ujawnienia się nowych, nieznanych wcześniej, faktów i dowodów, organ wydając decyzję w wyniku wznowienia postępowania, na mocy art. 151 §1 pkt 2 K.p.a. uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstawy do jej uchylenia i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W tak opisanym zakresie kompetencji organu mieści się upoważnienie do uchylenia decyzji dotychczasowej jedynie w części, co do której organ stwierdził istnienie podstaw do jej uchylenia, przy pozostawieniu w mocy pozostałej - niewadliwej części decyzji.

W przedmiotowej sprawie, zaskarżona decyzja dotycząca pozbawienia Skarżącej statusu osoby bezrobotnej od 17 stycznia 2020r. jest takim właśnie orzeczeniem, uchylającym Skarżącej status osoby bezrobotnej w części tj. po roku od daty jego przyznania czyli od daty, w której Skarżąca przestała spełniać warunki do posiadania takiego statusu. W ocenie Sądu nie ma zatem przeszkód, aby status osoby bezrobotnej, który przyznano Skarżącej został, w postępowaniu nadzwyczajnym, uchylony z oznaczeniem również daty końcowej owego uchylenia tj. z ograniczeniem wyłącznie do czasu, w którym Skarżąca nie spełniał warunków do przyznania jej tego statusu. Tak aby w wyniku przeprowadzonego postępowania wznowieniowego Skarżąca nie utraciła więcej praw aniżeli jej przysługiwało z mocy ustawy. Postępowanie wznowieniowe służy bowiem naprawianiu błędów zaistniałych w toku pierwotnie prowadzonego postępowania, a nie wymierzaniu stronom sankcji.

Postępowanie wznowieniowe prowadzone jest po upływie wszelkich terminów na dokonanie czynności rejestracji. Strona nie może zatem wykazać spełniania warunków do uzyskania statusu osoby bezrobotnej z mocą wsteczną. Organ, w postępowaniu wznowieniowym, dysponuje jednak wszelkimi danymi, co do stanu faktycznego sprawy tj. co do tego czy i w jakich datach strona spełniała warunki do przyznania jej tego statusu. Stan faktyczny sprawy znany jest organowi prowadzącemu postępowania na tyle dokładnie, aby mógł on przesądzić w kwestii przyznania stronie statusu osoby bezrobotnej.

Z powyższych względów, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zbada zarówno stan faktyczny jak i prawny sprawy oraz wyda orzeczenie zgodne z uwagami zawartymi w uzasadnieniu tj. przy uwzględnieniu, że status osoby bezrobotnej zdeterminowany jest przepisami prawa materialnego.