Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1004/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145par 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu [...] od punktu I i II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 grudnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 493/21 w sprawie ze skargi O. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z opłat za studia niestacjonarne 1. uchyla punkt I i II zaskarżonego wyroku i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 14 grudnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 493/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi O.M. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z opłat za studia niestacjonarne, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2021 r. nr [...],[...] (pkt I), zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II), a także zwrócił skarżącej nienależnie uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 złotych (pkt III).

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

O.M. (dalej: "wnioskodawczyni", "skarżąca"), będąca studentką niestacjonarnych studiów na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii, wnioskiem z dnia [...] marca 2021 r. wniosła o zwolnienie częściowe z płatności za kształcenie ze względu na swoją trudną sytuację życiową (zupełne sieroctwo). Skarżąca we wniosku powołała się na § 11 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 11 ust. 3 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwrotu i zwolnienia z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu [...].

W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że mieszka w wynajmowanym mieszkaniu w P., gdzie również pracuje. W ramach dalszej argumentacji skarżąca wskazała na wysokość otrzymywanego dochodu oraz koszty utrzymania argumentując, że nie jest w stanie poczynić żadnych oszczędności. Podkreśliła, że ponosząc koszt pełnej opłaty za studia w semestrze letnim, nie jest w stanie w całości zaspokoić swoich potrzeb w zakresie niezbędnego utrzymania.

Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] Prodziekan Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu [...] odmówił skarżącej zwolnienia w części z opłat za kształcenie na studiach na kierunku Prawo, zaoczne jednolite magisterskie, rok 4 w roku akademickim 2020/2021. W podstawie prawnej decyzji powołano się na art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85), art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., zwana dalej: "k.p.a.") oraz na zarządzenie nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwrotu i zwolnienia z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu [...].

Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Rektor Uniwersytetu [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za studia.

O.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.

Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że pierwsza z wydanych w sprawie decyzji (z dnia [...] marca 2021 r.) w istocie w ogóle nie odnosi się do sformułowanej we wniosku podstawy wystąpienia o częściowe zwolnienie z opłaty za studia, a zasadność wniosku organ ocenia na podstawie § 11 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Rektora Uniwersytetu [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. W konsekwencji, zasadnicza podstawa odmowy uwzględnienia wniosku bazuje na argumentacji organu, że obecnie, dochód wnioskodawczyni, o ponad 3000 zł przekracza kryterium dochodowe z § 11 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Rektora Uniwersytetu [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. Tymczasem występując z rzeczonym wnioskiem, strona powołała się na § 11 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 11 ust. 3 zarządzenia Rektora Uniwersytetu [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., a zatem na konkretny zapis aktu uczelni, który przewiduje możliwość zwolnienia studenta z opłaty za studia, pomimo przekroczenia przez niego kryterium dochodowego § 11 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Rektora Uniwersytetu [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r.

Utrzymująca w mocy tę decyzję decyzja Rektora z dnia [...] kwietnia 2021 r., wprawdzie zawiera odniesienie do treści § 11 ust. 3 zarządzenia Rektora Uniwersytetu [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., niemniej, odmowa zastosowania tego przepisu przez ten organ bazuje na ogólnym wskazaniu, że fakt stałego zatrudnienia wnioskodawczyni oraz pobieranie przez nią renty rodzinnej, a także wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów (w sumie 4.064 zł) nie dają podstaw do zastosowania § 11 ust. 3 zarządzenia Rektora Uniwersytetu [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r.

Odnosząc się do argumentacji Rektora Sąd I instancji stwierdził, że cechuje ją bardzo ogólny poziom rozważań. Dokonując wykładni § 11 ust. 3 zarządzenia nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., ukierunkowanej na przyjęcie, że fakt "szczególnie ważnej okoliczności", o jakiej traktuje § 11 ust. 3 zarządzenia musi stanowić podstawę do przyjęcia, że sytuacja finansowa i życiowa nie pozwala studentowi na uiszczenie opłat edukacyjnych w pełnej wysokości, Rektor jednocześnie zaniechał wyjaśnienia, dlaczego na tle opisywanej przez stronę i niekwestionowanej przez Rektora jej sytuacji życiowej i finansowej uznał, że pozwala ona stronie na uiszczenie opłaty edukacyjnej za studia w pełnej wysokości. W ocenie Sądu, dostatecznym argumentem na gruncie § 11 ust. 3 komentowanego zarządzenia nie może być sam fakt wysokości dochodu uzyskiwanego przez stronę, tj. bez pogłębionej analizy jej sytuacji życiowej (pełnego sieroctwa, nieutrzymywania kontaktu z dalszą rodziną) oraz ponoszonych kosztów niezbędnego utrzymania. Takiej pogłębionej analizy w tym zakresie w ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji zabrakło.

W ocenie Sądu I instancji zasadnie argumentuje strona, że w jej sytuacji życiowej (samodzielnego utrzymywania się), przekroczenie progu stypendium socjalnego (który wynosił 1.050 zł) nie stanowi per se o dobrej sytuacji finansowej, a utrzymanie na poziomie progu stypendium socjalnego było – w przypadku wnioskodawczyni – wręcz niemożliwe. Sąd dostrzega, że według wyliczeń organu, dochód strony przekracza o ponad 3.000 zł kryterium stypendium socjalnego, niemniej, jednocześnie zauważa również, że w sytuacji życiowej strony, jest to kwota, która pozwala na utrzymanie w granicach niezbędnych potrzeb życiowych, mając w szczególności na uwadze konieczność wynajmu przez stronę mieszkania (pokoju), zakupu żywności, ubrań, pomocy naukowych oraz studiowania w W. podczas gdy strona zamieszkuje i pracuje w P. Okoliczność, że strona dysponuje samochodem nie stanowi w ocenie Sądu argumentu dla którego należałoby uznać, że sytuacja skarżącej nie jest szczególna. Tym bardziej, że jak podnosi strona, i czego nie kwestionuje organ, na tle tych samych okoliczności faktycznych (i identycznej dokumentacji) otrzymała ona już od Uczelni zwolnienie częściowe z opłaty za studia (w wysokości 20%) w semestrze zimowym roku akademickiego 2020/2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podkreślił, że w zaskarżonej decyzji Rektor nie wskazuje ani w żaden sposób nie uprawdopodabnia, by sytuacja Uczelni na etapie rozpatrywania wniosku strony z dnia [...] marca 2021 r. uległa znacznemu pogorszeniu. Z kolei do odpowiedzialnego gospodarowania środkami publicznymi Uczelnia zobowiązana jest niezależnie od trwającej pandemii Covid-19. Samo zatem ogólne powołanie się przez organ na fakt pandemii oraz związaną z tym faktem powinność szczególnie odpowiedzialnego gospodarowania środkami publicznymi nie stanowi wystarczającego wyjaśnienia w tym zakresie. Co do akcentowanych przez organy modyfikacji w funkcjonowaniu Uczelni z powodu pandemii Covid-19 to trafnie wskazuje strona na pewną niekonsekwencję organów, które wskazują na zaoszczędzone przez wnioskodawczyni koszty dojazdów i noclegów, pomijając przy tym jednocześnie fakt, że w okresie zajęć dydaktycznych online także Uczelnia nie ponosiła kosztów prądu, wody etc. Uzupełniająco należy dodać, że w zaskarżonej decyzji brak jest szacunkowego wyliczenia co do tego, o ile ograniczyły się wydatki strony związane z zajęciami online.

Sąd wskazał także, że zarówno w decyzji z dnia [...] marca 2021 r., jak i w decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. brak jest wyjaśnienia na jakiej podstawie przyjęto, że dochód strony wzrósł o kwotę ok. 860 miesięcznie. W decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. organ w ogóle nie odniósł się do akcentowanej przez stronę redukcji wysokości wynagrodzenia, w związku z zawartym (z powodu pandemii Covid-19) aneksem do umowy o pracę z dnia 4 października 2019 r., który to aneks znajduje się w aktach sprawy.

Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., co dawało Sądowi podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), a na podstawie art. 135 p.p.s.a. także poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2021 r.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Rektor Uniwersytetu [...], zaskarżając wyrok w części dotyczących pkt I i II oraz zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na przyjęciu, że uzasadnienie zaskarżonych decyzji nie spełnia ustawowych wymogów, a argumentację Rektora cechuje bardzo ogólny poziom rozważań, mimo iż organ w sposób wyczerpujący opisał motywy swojego działania i odniósł się do wszystkich okoliczności związanych z sytuacją osobistą skarżącej, co stanowiło podstawę do wydania decyzji w granicach uznania administracyjnego, przez co dokonana przez organ ocena faktyczno - prawna sprawy nie miała cech dowolności;

2. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. § 11 ust. 3 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...].06.2019 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwrotu i zwolnienia z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytet [...] polegającą na przyjęciu, że sam fakt pełnego sieroctwa jest przesłanką wystarczającą do uwzględnienia wniosku skarżącej jako okoliczność, która szczególnie uzasadnia zwolnienie skarżącej z opłaty za studia, nawet gdy posiada ona stałe źródło dochodu na poziomie 4.064 zł, a uzyskiwany dochód przekracza kwotę uprawniającą studenta do ubiegania się o stypendium socjalne w Uniwersytecie [...].

Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie powyżej opisanego wyroku w części dotyczącego pkt I i II oraz rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpatrzenia. Jednocześnie wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym - organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną O.M. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W pełni zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegający na przyjęciu przez Sąd I instancji, iż uzasadnienie zaskarżonych decyzji nie spełnia ustawowych wymogów, a argumentację Rektora cechuje bardzo ogólny poziom rozważań, mimo iż organ w sposób wyczerpujący opisał motywy swojego działania i odniósł się do wszystkich okoliczności związanych z sytuacją osobistą skarżącej, co stanowiło podstawę do wydania decyzji w granicach uznania administracyjnego, przez co dokonana przez organ ocena faktyczno - prawna sprawy nie miała cech dowolności.

Na wstępie stwierdzić należy, iż ocena tego, czy został w sprawie ustalony stan faktyczny sprawy, wynika z prawidłowego ustalenia materialnoprawnych przesłanek wydania decyzji. Zgodnie z brzmieniem art. 79 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce uczelnia publiczna ustala warunki i tryb zwalniania opłat za usługi edukacyjne m.in. za kształcenie na studiach stacjonarnych (pkt 1). Na tej podstawie zostało wydane zarządzenie nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwrotu i zwolnienia z tych opłat studentów Uniwersytetu [...] (dalej: zarządzenie). Jak wynika § 11 ust. 3 zarządzenia dziekan lub kierownik jednostki pozawydziałowej może zwolnić z opłat studenta/doktoranta, mimo że dochód na jedną osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 pkt 1 (tj. przekracza dochód uprawniający do ubiegania się o stypendium socjalne na Uniwersytecie [...]), jeżeli zaistniałe okoliczności szczególne uzasadniają podjęcie takiej decyzji.

Zatem po pierwsze muszą być spełnione następujące przesłanki: 1) dochód na jedną osobę w rodzinie przekracza kwotę uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne na Uniwersytecie [...], 2) zaistniałe okoliczności szczególnie uzasadniają zwolnienie w całości lub w części z obowiązku uiszczenia opłat. Po drugie decyzja w tym zakresie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego. Dodać należy, że zastosowanie podstawy z § 11 ust. 3 zarządzenia ma miejsce, gdy zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty w całości lub w części nie może nastąpić na podstawie § 11 ust. 1 i 2 zarządzenia (w tym przypadku muszą był spełnione łącznie dwie przesłanki: dochód na jedną osobę w rodzinie studenta/doktoranta, który nie przekracza wysokości dochodu uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne na Uniwersytecie [...] oraz występowanie szczególnie ważnej okoliczności, których katalog został wskazany w § 11 ust. 2 zarządzenia).

W konsekwencji osoba ubiegająca się o decyzję o zwolnieniu z opłat w trybie § 11 ust. 3 zarządzenia musi wykazać (w sytuacji przekroczenia wskazanej kwoty dochodu), że zaistniałe okoliczności szczególnie uzasadniają zwolnienie jej w całości lub w części z obowiązku uiszczenia opłat. W stosunku zwolnienia z opłat na podstawie przesłanek wynikających z § 11 ust. 1 i 2 zarządzenia muszą to więc być okoliczności "szczególnie" uzasadniające takie zwolnienie w całości lub w części z obowiązku uiszczenia opłat. Pojęcie to nie może być utożsamiane z pojęciem "szczególnie ważne okoliczności", o których mowa w § 11 ust. 2 zarządzenia. Ponieważ możliwość zwolnienia z opłat pomimo tego, że przekroczona została kwota dochodu na osobę w rodzinie uprawniająca do stypendium socjalnego, ma charakter nadzwyczajny (nawet w stosunku do przesłanek z § 11 ust. 1 i 2 zarządzenia), to przesłanka zaistnienia okoliczności "szczególnie" uzasadniających podjęcie takiej decyzji musi być rozważana wąsko i odnosić się do zaistnienia wyjątkowych okoliczności faktycznych, na które powołuje się osoba ubiegająca się o zwolnienie od opłat.

Nie było sporne między stronami, że wnioskodawczyni uzyskuje dochód przekraczający kwotę uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne na Uniwersytecie [...]. Tym samym nie została spełniona jedna z przesłanek do ubiegania się o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat na podstawie § 11 ust. 1 i 2 zarządzenia. Dlatego też wnioskodawczyni w swoim wniosku z [...] lutego 2021 r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 13 kwietnia 2021 r. wniosła o częściowe zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat na podstawie § 11 ust. 3 zarządzenia powołując się na swoją "trudną sytuację życiową" – jako okoliczność szczególnie uzasadniającą zwolnienie w całości lub w części z obowiązku uiszczenia opłat. Z treści wskazanych wniosków wynika, że owe okoliczności szczególnie uzasadniające zwolnienie w całości lub w części z obowiązku uiszczenia opłat wiąże skarżąca z faktem pełnego sieroctwa, nieutrzymywaniem kontaktu z dalszą rodziną oraz ponoszonymi kosztami utrzymania i dojazdu z P. na studia w W. Są to przesłanki, które częściowo kwalifikowane są jako szczególnie ważne okoliczności w § 11 ust. 2 zarządzenia (np. pełne sieroctwo pkt 1). Skarżąca nie wykazała jednak, aby zaistniałe okoliczności, każda z osobna, czy też wszystkie razem szczególnie uzasadniały zwolnienie jej z ponoszenia opłaty za kształcenie na studiach. Fakt pełnego sieroctwa, jak wskazano wyżej, stanowi przesłankę "ważnej okoliczności", umożliwiającej zwolnienie z opłat za kształcenie na studiach przy jednoczesnym nie przekraczaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne w Uniwersytecie [...]. Jednocześnie nie jest to sama w sobie okoliczność "szczególnie uzasadniająca" zwolnienie w całości lub w części w sytuacji, gdy skarżąca sama się utrzymuje, podjęła pracę zawodową, a jej dochód ze wszystkich źródeł przekracza ponad trzykrotnie kryterium dochód uprawniający do ubiegania się o stypendium socjalne. Również brak utrzymywania kontaktu z dalszą rodziną nie zasługuje na miano okoliczności, która "szczególnie uzasadnia" zwolnienie od opłat. Skarżąca nie wykazała także, aby koszty utrzymania wzrosły w sposób istotny i nagły. Wprawdzie, jak słusznie argumentuje skarżąca, przekroczenie progu stypendium socjalnego (który wynosił 1.050 zł) nie stanowi per se o jej dobrej sytuacji finansowej, to jednak zasadnie Sąd I instancji zauważył, że wykazany przez nią dochód pozwala na utrzymanie "w granicach niezbędnych potrzeb życiowych, mając w szczególności na uwadze konieczność wynajmu przez stronę mieszkania (pokoju), zakupu żywności, ubrań, pomocy naukowych oraz studiowania w W. podczas gdy strona zamieszkuje i pracuje w P.". Co więcej dochód ten pozwala na utrzymanie i korzystanie przez skarżącą z samochodu. W konsekwencji organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca nie wskazała, ani tym bardziej nie wykazała żadnych okoliczności, które przy przekroczeniu kwoty dochodu uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne (i to ponad trzykrotnie) miałyby "szczególnie uzasadniać" zwolnienie jej w części od obowiązku uiszczenia opłat za studia.

Dodać należy, że bez znaczenia dla oceny spełnienia przesłanek z § 11 ust. 3 zarządzenia są dywagacje dotyczące zwolnienia skarżącej z części opłat za kształcenie w poprzednim semestrze – rok IV sem. zimowy 2020/21. Po pierwsze analiza wniosku o zwolnienie od opłat związanych z kształceniem na studiach prowadzona jest in concreto. Za każdym razem osoba składająca wniosek o zwolnienie od opłaty za kształcenie na studiach ma powołać i wykazać przesłanki z § 11 ust. 1 i 2 zarządzenia lub w przypadku przekroczenia dochodu uprawniającego do ubiegania o stypendium socjalne wskazać, że "zaistniałe okoliczności szczególnie uzasadniają podjęcie takiej decyzji" (ust. 3). Po drugie fakt przyznania w przeszłości określonego świadczenia nie determinuje obowiązku po stronie organu przyznania go w przyszłości i to nawet, jeżeli od takiej decyzji przyznającej ulgę nie zmieniły się okoliczności faktyczne lub prawne.

Wreszcie o ważeniu słusznego interesu strony (zwolnienie od ponoszenia kosztów studiów) i interesu społecznego (interesu Uczelni, w kontekście jej sytuacji finansowej) można byłoby mówić dopiero na etapie badania zaistniałego w sprawie uznania administracyjnego, a więc po dokonaniu subsumpcji a przed wydaniem decyzji administracyjnej. Tymczasem w niniejszej sprawie wobec nie zaistnienia okoliczności, które szczególnie uzasadniają zwolnienie od opłaty za studia, w ogóle nie doszło do etapu analizy uznania administracyjnego. W konsekwencji rozważania w zakresie sytuacji finansowej Uczelni (jej pogorszenia), a także oszczędności poczynionych przez skarżącą ze względu na prowadzenie zajęć online czynione przez organ i Sąd I instancji były co najmniej przedwczesne.

Podsumowując zasadny okazał się zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonej decyzji Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z opłat za studia niestacjonarne zawiera wszystkie elementy niezbędne do wydania takiego rozstrzygnięcia. Organ wykazał swoją argumentację związaną z zapadłym rozstrzygnięciem i nie można mu przypisać dowolności w tym zakresie. W sprawie został także wystarczająco zebrany materiał dowodowy, który pozwalał na stwierdzenie ziszczenia się lub też nie przesłanek wyznaczonych przez prawo materialne. Zasadnie strona skarżąca kasacyjnie podniosła, że zwolnienie studenta od opłat za studia w całości lub w części należy traktować w kategoriach wyjątku (incydentalnie) i może mieć miejsce w przypadkach przewidzianych wewnętrznymi regulacjami uczelni. Natomiast ocena wniosku każdorazowo musi uwzględniać całokształt okoliczności faktycznych sprawy i ich wykazania w odniesieniu do przesłanek materialnoprawnych. I to wnioskodawca jest obowiązany wykazać, że zaistniały okoliczności szczególnie uzasadniają zwolnienie w całości lub w części od opłaty za studia na podstawie § 11 ust. 3 zarządzenia.

W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia pkt I i II zaskarżonego wyroku oraz do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a., a w następstwie tego do oddalenia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Jednocześnie uwzględniając charakter sprawy Sąd na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.