Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 317/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: referent Ksawery Sobczak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 października 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 14 marca 2024 r. nr SKO 4532.126.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 marca 2024 r., nr SKO 4532.126.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, Kolegium) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023 r., poz. 735, dalej: k.pa.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej: u.ś.r.) w zw. z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 r., poz. 1429; dalej jako: ustawa o świadczeniu wspierającym), po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej: Strona, Skarżąca), utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Środy Śląskiej decyzji Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Środzie Śląskiej (dalej: organ I instancji) z dnia 14 lutego 2024 r., nr ŚR.5211.106.2023 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 24 listopada 2023 r. Strona złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem S. B. (ur. [...] r.). Syn Strony został zaliczony na mocy orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia 19 października 2023 r. do osób całkowicie niezdolnych do pracy i niezdolnych do samodzielnej egzystencji (niepełnosprawnych w stopniu znacznym) do dnia 30 września 2027 r. Strona od dnia 1 sierpnia 2015 r. ma ustalone prawo do emerytury.

Z treści rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca mieszka z synem. Syn Skarżącej choruje na schizofrenię paranoidalną. Wskazano, że w trakcie przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego syn Strony chętnie uczestniczył w rozmowie z pracownikiem socjalnym, choć jego wypowiedzi nie zawsze były - w ocenie tego pracownika - logiczne. W trakcie wywiadu syn Strony palił papierosa, pod koniec spotkania pożegnał się z pracownikiem socjalnym. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że syn Strony jest samodzielny w zakresie zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych i fizjologicznych. Opieka Skarżącej wobec syna polega na pilnowaniu, by systematycznie zażywał leki.

Zgodnie z treścią oświadczenia Strony z dnia 24 stycznia 2024 r., sprawując opiekę nad synem, przygotowuje dla niego posiłki, robi zakupy, sprząta, pilnuje zażywania leków oraz wykonuje inne "uciążliwe polecenia" syna, które warunkują jego poczucie bezpieczeństwa.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 14 lutego 2024 r. organ I instancji odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji uzasadnił tym, że Strona jest uprawniona do emerytury oraz uznał, że między niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad synem nie zachodzi związek przyczynowy, wykluczający jakąkolwiek aktywność zarobkową i zawodową Strony.

Po rozpoznaniu odwołania Strony, SKO zaskarżoną decyzją z dnia 14 marca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

SKO wskazało, że Strona ma ustalone prawo do emerytury od dnia 1 sierpnia 2015 r. Oznacza, że w niniejszej sprawie o świadczenie pielęgnacyjne wystąpiła negatywna przesłanka określona w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.. - posiadanie ustalonego prawa do emerytury. SKO podkreśliło, że ratio legis zacytowanego przepisu sprowadza się do uznania, że specjalne wsparcie ze strony państwa nie należy się osobom, które są uprawnione do świadczeń z publicznych funduszy (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych lub budżet państwa) zastępujących utracony dochód w związku z ziszczeniem się ryzyka emerytalnego lub podobnego.

SKO zwróciło uwagę na fakt, że na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych zasadne jest rozróżnienie sytuacji nabycia prawa (tzw. prawo nabyte nierealizowane) od sytuacji ustalenia prawa do emerytury (tzw. prawo nabyte realizowane). Nabycie prawa do emerytury następuje z chwilą spełnienia warunków określonych w ustawie, co wynika wprost z przepisu art. 100 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 504; dalej: ustawa emerytalna). Z kolei moment ustalenia prawa do emerytury następuje dopiero po wydaniu decyzji potwierdzającej spełnienie warunków nabycia prawa i wyliczenia jego wysokości świadczenia. Stosowanie do powyższego przepisy ustaw z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym ustawy emerytalnej posługują się zwrotem "ustalone prawo do emerytury, renty, itp." wyłącznie w odniesieniu do sytuacji, w której została wydana decyzja deklarująca nabycie prawa i stanowiąca podstawę jego realizacji (np. art. 4 pkt 1, art. 5, art. 118 i inne ustawy emerytalnej). Zgodnie z ogólnymi założeniami wykładni tekstów prawnych, zwrotom, które na gruncie danej regulacji prawnej mają określone i niebudzące wątpliwości brzmienie, użytym w tym samym kontekście w innych tekstach prawnych należy nadawać takie samo znaczenie. Wobec powyższego przyjąć należy, że występujący w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. zwrot "ustalone prawo do emerytury, renty, itp." należy utożsamiać z sytuacją, w której została wydana decyzja deklarująca nabycie prawa do emerytury. Osoba spełniająca warunki nabycia prawa do tych świadczeń (tzw. prawo nabyte nierealizowane) może - zgodnie z zasadą dyspozycyjności - nie wystąpić o ustalenie tego prawa. Wówczas uznać należy, że nie ziściła się w jej przypadku negatywna przesłanka uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Wydanie jednak decyzji ustalającej prawo do emerytury, tak jak miało to miejsce w przypadku Strony, powoduje ziszczenie się negatywnej przesłanki przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO zauważyło, ze choć Strona może złożyć wniosek o zawieszenie emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej, to nie doprowadzi to do skutku w postaci nieustalonego prawa do emerytury. Podkreśliło, że na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych rozróżnia się sytuację "ustalenia" prawa do emerytury oraz "zawieszenia" jej wypłaty (zawieszenia emerytury). Zgłoszenie wniosku o emeryturę może prowadzić tylko do ustalenia prawa do emerytury, zaś nie musi wiązać się z jej pobieraniem (K. Antonów, Realizacja prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych w: Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych, red. K.W. Baran, Warszawa 2013, s. 718). Po ustaleniu tego prawa, możliwe jest bowiem zawieszenie świadczenia (ściśle wypłaty świadczenia) na podstawie art. 103 ustawy emerytalnej, z urzędu lub na wniosek. Z nabytego i ustalonego prawa do emerytury nie można jednak zrezygnować. Inaczej rzecz ujmując, instytucja zawieszenia emerytury na wniosek nie niweczy skutku w postaci ustalenia prawa do emerytury. Otóż, zgodnie z przepisem art. 134 ust. 1 ustawy emerytalnej, zawieszenie emerytury skutkuje jedynie wstrzymaniem wypłaty tego świadczenia. W razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty emerytury, na wniosek uprawnionego następuje jedynie wznowienie wypłaty, zaś nie jest konieczne wydawanie nowej decyzji o ustaleniu prawa do emerytury (art. 135 ustawy emerytalnej). Wznowienie wypłaty następuje na podstawie wcześniejszego ustalenia prawa do emerytury.

Zdaniem SKO z powyższego wynika, że nawet gdyby Strona złożyła wniosek o zawieszenie emerytury, to nadal (po zawieszeniu) dysponowałaby jednak ustalonym prawem do emerytury i wypełniała znamiona przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Przesłanka ta bowiem sformułowana jest jako "ustalone prawa do emerytury", a nie np. pobieranie emerytury czy osiąganie dochodu z tytułu emerytury. Osoba, która złoży wniosek o zawieszenie emerytury, świadczenia tego nie pobiera, niemniej jednak jest nadal osobą mającą ustalone prawo do emerytury w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Jak zauważa się w doktrynie prawa ubezpieczeń społecznych, zawieszenie emerytury na wniosek ma obecnie sens jedynie w przypadku, gdy emeryt dąży do zachowania świadczeń uzależnionych od wysokości osiąganego dochodu, czyli np. świadczeń z pomocy społecznej itp. (I. Jędras i k-Jankowska, Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2014, s. 171). Nie dotyczy to zatem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie Kolegium zauważyło, że świadczenie pielęgnacyjne przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r. przysługuje opiekunom osób niepełnosprawnych (dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami oraz osoby po 16. roku życia z orzeczeniem znacznego stopnia niepełnosprawności), na jednakowych zasadach, w jednakowej wysokości, bez względu na zakres świadczonej opieki oraz potrzeby osoby niepełnosprawnej (stopień jej faktycznej niesamodzielności czy zakres potrzeby wsparcia). Dlatego też nie może być postrzegane jako swoista zapłata (wynagrodzenie) za sprawowaną opiekę i pielęgnację. Nie jest to też świadczenie z tytułu niepełnosprawności dla osoby niepełnosprawnej, gdyż ani jego wysokość, ani też warunki przyznania nie są powiązane z faktycznym zakresem potrzeb osoby niepełnosprawnej. Poza tym, adresatem prawa do tego świadczenia jest opiekun, a nie osoba niepełnosprawna. Zatem zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest złagodzenie po stronie opiekuna (osoby zobowiązanej wedle prawa rodzinnego do alimentacji względem danego niepełnosprawnego) skutków ryzyka socjalnego w postaci konieczności zaniechania aktywności zarobkowej i zawodowej, pomimo pozostawania w wieku produkcyjnym. Zmiany przepisów dotyczące zasad ustalenia wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązujące od 1 maja 2014 r. jednoznacznie wskazują na to, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi odpowiednik wynagrodzenia za pracę. O ile od 1 maja 2004 r. do 1 maja 2014 r. jego wysokość była ustalana kwotowo w formie ryczałtu i podlegała waloryzacji wedle zasad przyjętych dla wszystkich świadczeń rodzinnych, tj. zwłaszcza zasiłków rodzinnych w oparciu o analizę progu wsparcia dochodowego rodzin, o tyle od 1 maja 2014 r. wyraźnie świadczenie to- nie tylko już zatem w zakresie warunków nabycia (wiek produkcyjny oraz rezygnacja lub niepodejmowanie aktywności zarobkowej), ale także w części dotyczącej wysokości- powiązano z potrzebami osób w wieku produkcyjnym. Dlatego też od dnia 1 maja 2014 r. wyraźnie wzrosła wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, ustalanego wedle kryterium jakim jest procentowy wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Inaczej rzecz ujmując, osoba, która rezygnuje z pracy zarobkowej lub jej nie podejmuje z powodu ziszczenia się ryzyka socjalnego w postaci konieczności zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, otrzymuje świadczenie, które w minimalnym stopniu kompensuje jej powstałą stratę.

W przypadku osób posiadających ustalone prawo do emerytury, wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego zależna jest od liczby lat pracy oraz wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia lub od kwoty zaewidencjonowanych i waloryzowanych na koncie składek i średniej dalszego trwania życia. Tym samym w przypadku tych osób nie można mówić już o rekompensacie za utracone wynagrodzenie, ponieważ osoby te dysponują prawem do określonego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego (tak też: S. Nitecki, Glosa do wyroku NSA z dnia 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19). W tej mierze SKO przytoczyło także wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 844/21.

Kolegium dodało, że uzasadnieniem dla wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji posiadania m.in. uprawnienia do emerytury oraz innych świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego są względy systemowe, związane z rolą poszczególnych działów prawa zabezpieczenia społecznego, a nie relacja wysokości świadczeń np. rodzinnych, w tym opiekuńczych do świadczeń z ubezpieczenia społecznego czy z zaopatrzenia emerytalnego. W doktrynie przyjmuje się od lat zasadę, że poszczególne obszary zabezpieczenia społecznego: ubezpieczenia społeczne, w tym społeczne ubezpieczenie rolników, zaopatrzenie społeczne i pomoc społeczna występują względem siebie w określonej relacji, determinującej pierwszeństwo korzystania z ochrony w określonych sytuacjach. W pierwszej zatem kolejności należy dążyć do skorzystania z ochrony gwarantowanej przez ubezpieczenia społeczne w postaci właśnie takich świadczeń, jak emerytura, renta itd. Dopiero później, w razie braku posiadania świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, można ubiegać się o świadczenia z zaopatrzenia społecznego, np. o świadczenie pielęgnacyjne. W razie braku możliwości uzyskania ochrony z ubezpieczenia i zaopatrzenia społecznego, pozostają świadczenia z pomocy społecznej. Koncepcja ta znajduje odzwierciedlenie w ustawach z zakresu prawa zabezpieczenia społecznego. Jednym z przykładów jej respektowania jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Natomiast możliwość zachowania świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego od emerytury przewidział ustawodawca w art. 12 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. z 2021, poz. 2314). Dotyczy ona jednak jedynie osób, które najpierw uzyskały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero następnie złożyły wniosek po 1 stycznia 2022 r. o rentę, emerytur itd. Nie dotyczy ona natomiast osób, które mając status emeryta czy rencisty (ustalone prawo do emerytury lub renty), składają wniosek o świadczenie pielęgnacyjne.

W ocenie Kolegium, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy znaczenie ma także okoliczność, czy stopień i zakres opieki sprawowanej przez Stronę nad synem uniemożliwia jej podjęcie i kontynuowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

SKO podkreśliło, że nie zawsze osoba nieaktywna zarobkowo oraz zarazem opiekująca się osobą niepełnosprawną spełnia ustawową przesłankę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Znaczenie ma bowiem charakter i zakres sprawowanej opieki oraz potrzeby osoby niepełnosprawnej. Częściowo wynika to z tego, że obowiązująca definicja niepełnosprawności oraz jej stopnie nie przystają do odrębnego ryzyka socjalnego, jakim jest niesamodzielność. W praktyce mamy dziś jeden "stopień niesamodzielności", tj. znaczny stopień niepełnosprawności. Oznacza to brak zróżnicowania w obrębie osób "niesamodzielnych" z punktu widzenia stopnia naruszenia ich samodzielności oraz potrzeb w zakresie pielęgnacji, opieki lub wsparcia. Dlatego też samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wystarcza - w świetle obowiązującego prawa- dla określenia zakresu potrzeb osoby niepełnosprawnej i tym samym zakresu udzielanej jej opieki, pielęgnacji i wsparcia. W związku z tym, na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobową i zawodową jej opiekuna w postaci wywiadu.

Kolegium zauważyło, mając w szczególności na uwadze twierdzenia zawarte w formularzu wywiadu, że syn Strony pomimo przewlekłej choroby (schizofrenia paranoidalna) jest samodzielny w zakresie zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych i fizjologicznych. Opieka wobec syna ze strony Skarżącej polega na pilnowaniu, by systematycznie zażywał leki. Zgodnie z treścią oświadczenia Strony z dnia 24 stycznia 2024 r. sprawując opiekę nad synem, przygotowuje dla niego posiłki, robi zakupy, sprząta, pilnuje zażywania leków oraz wykonuje inne "uciążliwe polecenia" syna, które warunkują jego poczucie bezpieczeństwa.

Wobec tego Kolegium uznało, że w świetle tak ustalonego stanu faktycznego sprawy brakuje podstaw do wniosku, iż niepodejmowanie przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowi konsekwencję sprawowanej opieki nad synem. Skarżąca wykonuje w większości czynności typowe dla osoby prowadzącej gospodarstwo domowe (przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie). Zaś charakter i zakres pieczy w stosunku do syna nie przekracza przeciętnych granic czasu, jaki poświęcają rodzinie, w tym dzieciom osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową.

SKO podkreśliło, że uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ma mieć na celu opiekę, stanowiącą pieczę nad osobą. Opieka ta musi w związku z tym mieć charakter trwały lub długotrwały oraz być wykonywana osobiście. Tylko taka opieka uniemożliwia podjęcie lub kontynuowanie aktywności zarobkowej przez opiekuna. Opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia zgodnego z oczekiwaniami osoby zarejestrowanej jako poszukującej pracy. Osoba sprawująca długotrwałą opiekę lub niosąca długotrwałą pomoc musi być zmuszona do porzucenia zamiaru podjęcia pracy zarobkowej, mimo istniejących na rynku miejsc pracy i zdolności do pracy lub zmuszona do rezygnacji z kontynuowania danej pracy zarobkowej.

Jednocześnie Kolegium zauważyło, że w związku z ogłoszeniem wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności utracił moc obowiązującą. Wynika to z faktu, że w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP skutkiem negatoryjnego wyroku TK jest pozbawienie mocy obowiązującej aktu normatywnego lub jego fragmentu (np. przepisu, fragmentu przepisu), zaś TK w wyroku (K 38/13) stwierdził, że art. 17 ust. 1 b ustawy, jest niezgodny z przyjętym wzorcem kontroli. Dlatego też należy przyjąć, że Strona spełnia warunek w postaci wymaganego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jej syna do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając jednak na uwadze ustalenia dotyczące charakteru podejmowanych przez Stronę niezbędnych czynności wobec syna (przygotowanie posiłków, pilnowanie systematycznego zażywania leków) oraz fakt posiadania przez nią ustalonego prawa do emerytury, Kolegium uznało, że Skarżąca nie spełnia warunków przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła Skarżąca wnosząco uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 ust. 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2023 r. w związku z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez ich nieprawidłową interpretację, naruszającą zasady wyrażone w Konstytucji RP - równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69) i przyjęcie, że: wydanie decyzji ustalającej prawo do emerytury opiekuna powoduje nieusuwalną przeszkodę do przyznania opiekunowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, instytucja zawieszenia prawa do emerytury nie niweczy tego skutku i żaden z przepisów ustawy nie przewiduje możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą; ratio legis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprowadza się do uznania, że specjalne wsparcie ze strony państwa nie należy się osobom, które są uprawnione do świadczeń z publicznych funduszy (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, budżet państwa) zastępujących utracony dochód w związku z ziszczeniem się ryzyka emerytalnego lub podobnego, co skutkuje pozbawieniem mnie - osoby mającej ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż świadczenie pielęgnacyjne, opiekującej się niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast prawidłowo zinterpretowany przepis art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a u.ś.r., z zastosowaniem wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej - powinien znaleźć zastosowanie w ten sposób, iż opiekun ma prawo wyboru świadczenia, które chce pobierać - czy emeryturą, czy świadczenie pielęgnacyjne;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7 i 8 k.p.a., art. 76 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie wymogów podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, praworządnego, sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy oraz rzetelnej oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności:

a. zakwestionowanie ustaleń zawartych w orzeczeniu komisji lekarskiej ZUS nr 47004 z dnia 19 października 2023 r,, że syn jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30.09.2027 r. - które to orzeczenie jest dokumentem urzędowym, o którym mowa w art. 76 § 1 KPA i stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone;

b. dokonanie dowolnych, nie mających oparcia w rzeczywistości jak i w zasadach doświadczenia życiowego ustaleń co zakresu i czasu opieki, jakiej wymaga jej syn - osoba cierpiąca za schizofrenię paranoidalną - że nie jest to opieka długotrwała i stała i sprowadza się do typowych czynności gospodarstwa domowego i pilnowania, by syn systematycznie zażywał leki oraz nie ma charakteru tego rodzaju, by zmuszał mnie do rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej.

W uzasadnieniu skargi odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych zauważyła, że emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art 17 ust 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Następnie wskazała, że syn legitymuje się orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 19 października 2023 r., w którym stwierdza się, że jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30 września 2027 r., a zatem orzeczeniem o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Okresowe orzeczenia ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji, syn posiada nieprzerwanie od 2012 r. Przytoczyła treść art. 13 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, art. 5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz art. 76 § 1 k.p.a. Zarzuciła, że Kolegium w sposób całkowicie nieuprawniony stwierdziło, podważając orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS, czyli dokument urzędowy, że jej że syn pomimo przewlekłej choroby (schizofrenia paranoidalna) jest samodzielny w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i fizjologicznych, w związku z tym nie wymaga stałej, długotrwałej opieki. Zatem zdaniem Kolegium orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie ma znaczenia i organ może dokonywać własnych ustaleń w tym zakresie. Co istotne, w tym przypadku ustaleń tych dokonują urzędnicy nie mający kompetencji medycznych, nie posiadający wiedzy o specyfice choroby i wynikających stąd deficytach jak i potrzebach osoby dotkniętej chorobą, jak ma to w przypadku Komisji Lekarskiej ZUS, Stąd też zapewne przy ocenie funkcjonowania jej syna i stopnia jego samodzielności, dokonanej na podstawie wywiadu środowiskowego i oświadczenia Strony, Kolegium skupiło się wyłącznie na umiejętności wykonywania przez syna podstawowych czynności samoobsługowych. Strona zauważyła, że jak już podkreślała w odwołaniu od decyzji organu l instancji, chorzy niezdolni do samodzielnej egzystencji z powodu zaburzeń psychicznych zwykle nie mają ograniczeń w zakresie sprawności fizycznej, ograniczenia istnieją w ich psychice, co nie pozwala im samodzielne funkcjonować. Okoliczność, że syn sam spożywa posiłki i korzysta z toalety nie oznacza, że jest zdolny do samodzielnej egzystencji i nie wymaga całodobowej opieki, a szczególnie kontroli. Zdaniem Skarżącej Kolegium dowolnie przyjęło, że jej opieka polega wyłącznie na pilnowaniu, by syn systematycznie zażywał leki. Kolegium przywołało jej oświadczenie, że sprawując opiekę nad synem, przygotowuje dla niego posiłki, robi zakupy, sprząta, pilnuje zażywania leków oraz wykonuje inne 'uciążliwe polecenia syna', które warunkują jego poczucie bezpieczeństwa i na tej podstawie przyjęło, że brakuje podstaw do wniosku, że niepodejmowanie przeze nią zatrudniania lub innej pracy zarobkowej stanowi konsekwencję sprawowanej opieki nad synem. Według Kolegium, wykonuje w większości czynności typowe dla osoby prowadzącej gospodarstwo domowe, zaś charakter i zakres pieczy w stosunku do syna nie przekracza przeciętnych granic czasu, jaki poświęcają rodzinie, w tym dzieciom, osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową. Skarżąca wyjaśniła, że używając określenia "uciążliwe polecenia": syn m.in. ma lęki paranoiczne, co wiąże się z tym, że musi np. natychmiast wielokrotnie przemywać klamki, które wydają mu się brudne, myć wszystkie pojemniki, słoiki w których znajduje się żywność świeżo kupiona w sklepie; syn zrzuca z siebie odzież, gdy się o coś dotknie (musi ją zbierać i prać natychmiast, żeby brud się nie rozprzestrzenił), nie myje i nie zbiera naczyń ze stołu (boi się jakichś substancji, które mogą mu zaszkodzić), niczego co upadnie na podłogę lub się rozleje nie sprząta. Wykonuje niezwłocznie te wszystkie czynności, by zapewnić synowi poczucie bezpieczeństwa, do tego musi go nieustannie kontrolować. Syn ma problemy ze snem, niejednokrotnie nie śpi przez dwie noce, zasypia na fotelu - trzeba go budzić żeby się przeniósł na łóżko; trzeba mu przypominać o potrzebie jedzenia. Czynności opiekuńcze, jakie wykonuje, nie są typowymi czynnościami dla osoby prowadzącej gospodarstwo domowe, które można łączyć z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową. Ponadto wyjaśniła, że w 2012 r. wystąpiła z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne i świadczenie to zostało jej przyznane na okres od dnia 1.01. 2012 r. do dnia 31.07.2015 r. Wówczas organ przyznający świadczenie nie miał żadnych wątpliwości, że syn wymaga stałej, długotrwałej opieki jako osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji - i w związku z zakresem tej opieki, Skarżąca nie może podejmować zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i wprowadzeniem nowych kryteriów uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego, decyzja przyznająca jej w/w świadczenie wygasła z mocy prawa z dniem 30.06.2013 r. Bezskutecznie odwoływała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, a gdy weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U.2014.567 z dnia 2014.04.30), złożyła wniosek o zasiłek dla opiekuna. Ponieważ w 2015 r. uzyskała uprawnienia emerytalne, a zasiłek dla opiekuna wynosił zaledwie 520 zł, przeszła na emeryturę, by nadal móc opiekować się synem i mieć środki do życia. Przez te wszystkie lata była przekonana, że ustalenie prawa do emerytury wyklucza możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (takie informacje podawał GOPS) - dlatego dopiero w listopadzie 2023 r. złożyła ponownie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie Skarżącej istnieje zatem oczywisty związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przeze mnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Reasumując Skarżąca stwierdziła, że jedyną negatywną przesłanką na drodze do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, jest fakt pobierania przez nią emerytury. W związku z tym, organ powinien udzielić jej stosownych pouczeń i umożliwić dokonanie wyboru świadczenia - wówczas niezwłocznie zawiesi pobieranie emerytury i doręczy organowi decyzję ZUS o wstrzymaniu jej wypłaty, by organ mógł przyznać jej świadczenie pielęgnacyjne.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a

Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję SKO utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu mającym zastosowane w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W kontrolowanej sprawie nie ma sporu, iż Skarżąca jako matka osoby niepełnosprawnej należy do grona osób uprawnionych do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne, jak też, że syn Skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zasadnie organy obu instancji wskazały, że oceny spełnienia przez Skarżącą przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. W związku z ogłoszeniem wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności utracił moc obowiązującą. Wynika to z faktu, że w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP skutkiem negatoryjnego wyroku TK jest pozbawienie mocy obowiązującej aktu normatywnego lub jego fragmentu (np. przepisu, fragmentu przepisu), zaś TK w wyroku (K 38/13) stwierdził, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r., jest niezgodny z przyjętym wzorcem kontroli.

Kolejną kwestią jest dopuszczalność ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie posiada ustalone prawo do świadczenia emerytalnego. Okoliczność ta stała się bowiem jedną z podstaw odmowy przyznania przez organy obu instancji wnioskowanego świadczenia, które przyjęły, że wniosek Skarżącej nie mógł zostać uwzględniony wobec zaktualizowania się przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (posiadanie przez Stronę ustalonego prawa do emerytury).

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Zdaniem SKO literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że osobom z ustalonym prawem do emerytury nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Argumentuje, że skoro decyzją ZUS została Stronie przyznana emerytura, okoliczność ta wyczerpuje nieusuwalną przesłankę negatywną, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Skład orzekający w sprawie poglądu tego nie podziela. Za słuszną uznaje linię orzeczniczą, która nie ogranicza się jedynie do wykładni językowej, lecz ma na względzie dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie i nauce dominujące jest aktualnie stanowisko, że dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej mogą prowadzić do odrzucenia wyniku wykładni językowej, w sytuacji gdy jej rezultat niweczy podstawowe założenia racjonalności ustawodawcy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 772/21, orzeczenia przywołane w uzasadnieniu dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Odnosząc powyższe do zagadnienia występującego w analizowanej sprawie, należy zwrócić uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego, jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej wobec sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej niż ww. świadczenie wysokości powoduje, że opisany wyżej cel – wbrew stanowisku Kolegium - nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany. Zauważenia bowiem wymaga, że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury, opiekun taki nie może podjąć pracy zarobkowej.

Zatem celowe jest odstąpienie od rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., na rzecz takiego sposobu rozumienia tej normy, który koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Sytuacja taka wynika m. in. ze zmiany relacji pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń konkurencyjnych, których pobieranie wyłączałoby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca, uchwalając w 2003 r. u.ś.r., wyeliminował możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, jednocześnie wskazując wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 420 zł miesięcznie. Wówczas była to suma niższa od wysokości najniższej emerytury i innych świadczeń, wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z dniem 1 maja 2014 r., wysokość opisywanego świadczenia wzrosła do kwoty 800 zł (wyższej od najniższej emerytury), następnie wynosiło ono 1583 zł – podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. Na datę procedowania przez organy świadczenie to wynosiło 2458 zł, natomiast w roku 2024 jego wysokość wzrosła do 2988 zł.

Można więc uznać, że intencją prawodawcy, wprowadzającego wyłączenia w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadziłoby zaś do rezultatów zdecydowanie odmiennych, niż rezultaty tej wykładni na datę uchwalania ustawy. Stąd też przy rozpoznawaniu tego rodzaju spraw konieczne jest sięgnięcie do dyrektyw wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej, w związku z koniecznością zweryfikowania wyników wykładni językowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020r., sygn. akt I OSK 1546/19; dostępne w CBOSA).

Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, organy władzy publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni przepisów, w tym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozwoli na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., istotną cechą osób będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę, tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, iż wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87; z dnia 6 maja 1998 r., sygn. akt K 37/97; z dnia 20 października 1998 r., sygn. akt K 7/98; z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt P 6/98; z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99; z dnia 18 grudnia 2000r., sygn. akt K 10/00; z dnia 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01; z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01; z dnia 18 marca 2014r., sygn. akt SK 53/12). Istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zaś zróżnicowana w ten sposób, że te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zostały pozbawione prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Jak wielokrotnie podkreślał Trybunał Konstytucyjny, wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. wyroki z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt K 5/10; z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn.. akt P 41/09; z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12; z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12; z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). Zaznaczyć trzeba, że wypowiadając się odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych, w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015r. (K 38/13) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie jest zasadne różnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 i z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, dostępne w CBOSA).

Przy wykładni omawianego przepisu trzeba mieć również na względzie, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę (rentę) w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że prawidłowa prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powoduje konieczność umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego emerytalno-rentowego.

W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Przepis ten przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby praw do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ew. wyraźnie wskazanych przepisów wypłacanych przez organy określone w każdej z tychże ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury (renty), przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Podkreślić także należy, że emeryt lub rencista nie są wykluczeni z rynku pracy i pomimo pobierania świadczeń emerytalno-rentowych – co do zasady - mogą w każdym momencie podjąć pracę zarobkową. Nie można abstrahować, że w realnym świecie, nabyciu prawa do zabezpieczenia emerytalnego towarzyszą zarówno zachęty i nawoływania do kontynuowania aktywności zawodowej ze względu na potrzebę podwyższenia w przyszłości, zazwyczaj niskiego, świadczenia emerytalnego (co dotyczy w szczególności kobiet), jak też faktyczna potrzeba bieżącego uzupełnienia emerytury bądź renty, ze względu na ich niewystarczającą wysokość. Są to okoliczności, które muszą zostać wzięte pod uwagę przy ocenie, czy zasadne jest uznanie, iż osoba mająca jakąś formę zabezpieczenia społecznego (ze względu na spełnienie się ryzyka emerytalnego czy rentowego) i podejmująca się całościowej opieki może być uznana za znajdującą się w jakościowo innej sytuacji, niż osoba w wieku produkcyjnym, jeżeli w każdym z przypadków, uzyskaniu świadczenia towarzyszy rezygnacja z otrzymywanych dochodów, z ograniczeniem do pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Wszak ustawodawca, w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, nie uzależnia jego przyznania od ogólnej sytuacji majątkowej rodziny czy opiekuna, lecz wyłącznie od utraty bieżącego dochodu z tytułu możliwej do wykonywania pracy, której zaniechanie uzasadnione jest nie względami ekonomicznymi lecz wymuszone podjęciem opieki. Mając na uwadze realia ekonomiczne nie można zatem uznać, że kwestia wysokości świadczeń z poszczególnych reżimów zabezpieczenia społecznego nie może mieć w sprawie zastosowania, a decydujące znaczenie odgrywa model tego zabezpieczenia. Kryterium równości w sposób bardzo precyzyjny, z punktu widzenia zainteresowanych opiekunów, da się wyrazić właśnie w pieniądzu, i nie można się dziwić, że za wyróżnik znajdowania się w takiej samej sytuacji uznają oni z zasady fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w połączeniu z brakiem możliwości zarobkowania w celu podniesienia własnych dochodów do poziomu świadczenia pielęgnacyjnego.

Biorąc pod uwagę przedstawione zasady konstytucyjne należy uznać, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w niniejszej sprawie emerytury). Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury (renty), stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury (renty) poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura (renta) jest prawem niezbywalnym, jednak uznać trzeba, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury

Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; dostępny w CBOSA).

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien Stronę poinformować, co wynika z art. 9 i art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej: k.p.a.). Taka informacja powinna być udzielona Stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile Strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020r., sygn. akt I OSK 254/20, dostępny w CBOSA).

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić trzeba, że Sąd nie podziela przyjętej przez organy obu instancji wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pomija ujęte w rozważaniach Sądu, a mające w tej sprawie ważące znaczenie zasady wykładni przepisów prawa.

Jak już powiedziano informacja o możliwości zawieszenia prawa do emerytury winna być udzielona stronie tylko wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkoda jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia emerytury możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Zatem kolejną kwestią w sprawie jest spełnienie przez Skarżącą przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organy obu instancji uznały bowiem, że iż niepodejmowanie przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi konsekwencji sprawowanej opieki nad synem.

Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18). Nietrafne jest też założenie Kolegium, że dla przyjęcia, że stała opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Jak wskazuje się w orzecznictwie pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie osoby niepełnosprawnej od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny. Sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi też polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Dla uznania że sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi nałożone ustawą o pomocy społecznej, ma znaczenie jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której opieka dotyczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19, źródło CBOSA). Zatem o istnieniu związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Jednakże, aby możliwe było prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego konieczne jest zebranie w sprawie niezbędnego materiału dowodowego w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Wniosek ten wynika z jednej z ogólnych zasadą postępowania administracyjnego jaką jest zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej ma obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, ustalić wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, co pozwala na prawidłowe zastosowanie normy prawa materialnego. Wszechstronna ocena okoliczności konkretnej sprawy jest możliwa jedynie na podstawie kompletnego materiału dowodowego. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie wyjaśniające. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody oraz wskazanie ich w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu, organy obydwu instancji nie sprostowały powyższym obowiązkom wynikającym z obowiązujących przepisów procesowych, wydały decyzje nie dysponując wystarczającym materiałem dowodowym, nie ustaliły bowiem wszystkich istotnych dla sprawy faktów.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że syn Skarżącej posiada orzeczenie zaliczające go do osób całkowicie niezdolnych do pracy i niezdolnych do samodzielnej egzystencji (niepełnosprawnych w stopniu znacznym) do dnia 30 września 2027 r. Syn Skarżącej choruje na schizofrenię paranoidalną, mieszka ze Skarżącą. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był wywiad środowiskowy, w którym opisano w podstawowym zakresie sposób codziennego funkcjonowania syna Skarżącej, jednakże poczynione ustalenia nie są kompletne. Żaden z organów nie podjął próby ustalenia, jak przebiega codzienne funkcjonowanie syna Skarżącej oraz jakie są jego potrzeby i samodzielność, wynikające z posiadanego przez niego konkretnego schorzenia – schizofrenii paranoidalnej, a z przeprowadzonego wywiadu to nie wynika. Ponadto organy oparły się na oświadczeniu Skarżącej z dnia 24 stycznia 2024 r. jednakże w swoje ocenie nie odniosły się w żadnej sposób do tej części przedmiotowego oświadczenia, w której Strona wskazała, że wykonuje inne "uciążliwe polecenia" syna, które warunkują jego poczucie bezpieczeństwa. Ponadto w treści odwołania Strona wskazywała, że syn został wielokrotnie przebadany przez lekarzy orzeczników ZUS i biegłych psychiatrów sądowych, którzy stwierdzili, że syn nie jest w stanie samodzielnie egzystować i radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Ta kwestia została pominięta przez organ odwoławczy.

Organy obu instancji nie zweryfikowały zupełnie wskazanych powyżej okoliczności, niewłaściwe skupiając się wyłącznie na sprawności fizycznej syna Skarżącej bez dokładnego ustalenia jak szczegółowo wygląda codzienne wsparcie i opieka, którą Skarżąca musi wykonywać. Jak już wskazano dla uznania że sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi nałożone ustawą o pomocy społecznej, ma znaczenie także jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której opieka dotyczy. Zatem przy ocenie zakresu świadczonej przez Skarżącą pomocy nie można było abstrahować od specyfiki choroby, na jaką cierpi syn Skarżącej. Schizofrenia jest przewlekłą chorobą psychiczną cechującą się zaburzeniem w sposobie myślenia, postrzegania, porozumiewania się, a także spłyconym i niedostosowanym afektem (ekspresją emocjonalną). Choroba ta charakteryzuje się znacznym upośledzeniem w postrzeganiu rzeczywistości oraz zmianami w sposobie zachowania pacjenta. Oczywiste więc jest, że osoba chora na schizofrenię wymaga innych czynności opiekuńczych niż np. osoba ze schorzeniami fizycznymi (np. sparaliżowana, leżąca czy też mająca trudności z poruszaniem się). W literaturze fachowej wskazuje się, że choć leczenie schizofrenii przebiega najczęściej farmakologicznie, to wymaga również ukształtowania podtrzymującego środowiska rodzinnego i społecznego jako istotnego czynnika modyfikującego przebieg choroby (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 31 marca 2022 r., II SA/Po 646/21). Wobec tego okoliczność, iż syn Skarżącej nie jest osobą niesprawną ruchowo nie przekreśla niezbędności takiego zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą, który wyklucza jej jakąkolwiek aktywność zawodową.

W przypadku odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowego między niezbędnością sprawowania opieki i koniecznością rezygnacji z zatrudnienia, to organ podejmuje działania zmierzające do ustalenia, że strona nie spełnia wymogu otrzymania wnioskowanego świadczenia. Oznacza to zatem, że ciężar dowodu spoczywa na organie administracji i to organ obowiązany jest do wykazania, że w przypadku danej osoby zakres wykonywanej opieki nie uprawniał do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Zasadniczą zatem kwestią jest zbadanie przez organy, jak choroba syna Skarżącej wpływa na jego codzienne funkcjonowanie. Stąd organ administracji powinien szczegółowo ustalić, czy syn Skarżącej może być pozostawiony sam w domu i jaki jest jej rzeczywisty zakres samodzielności. Dopiero wówczas prawidłowa będzie ocena czy Skarżąca może w związku z tym podjąć zatrudnienie choćby na część etatu. Niedokonanie dokładnych ustaleń w tym zakresie czyni odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia przedwczesną, a przez to naruszającą zarówno dyspozycję art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak i norm prawa procesowego, w tym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a w przypadku Kolegium – również art. 136 k.p.a.

Wskazane wyżej uchybienia przepisom prawa przez organy w niniejszej sprawie nie są równoznaczne z uznaniem przez Sąd, że Skarżącej żądane świadczenie przysługuje. Aby to ocenić i stwierdzić, konieczne będzie przeprowadzenie ponownie postępowania dowodowego w sprawie przy uwzględnieniu wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku. To obowiązkiem organu jest ustalenie czy zakres sprawowanej opieki powoduje obiektywną niemożność podjęcia zatrudnienia Stosownie do art. 153 p.p.s.a, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium powinno uzupełnić materiał dowodowy w niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy zakresie i dokonać jego jednoznacznej oceny zgodnie z regułami wynikającymi z art. 80 k.p.a. Kolegium dysponuje szerokim katalogiem środków dowodowych np. przesłuchanie świadków, uzyskania od Strony dokumentacji medycznej syna obrazujących stan jego zdrowia, opinii biegłych na które wskazywała Strona w treści odwołania – pozwalających dokonać oceny czy uwarunkowania zdrowotne osoby niepełnosprawnej wymagają szerokiego zakresu czynności opiekuńczych, w tym stałej pieczy lub ciągłej uważności opiekuna w celu zapewnienia bezpieczeństwa osobie niepełnosprawnej.

Ponadto w razie stwierdzenia, że jedyną przeszkodą w uzyskaniu przez Skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania świadczeń emerytalnych powinnością organu będzie wystąpienie do Strony z pismem informującym o tej jedynej przeszkodzie i wskazaniu wymaganych działań jakie winna podjąć w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wskazania, że dopóki pobiera świadczenie emerytalne nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego. Dla usunięcia tej kolizji konieczne jest uzyskanie decyzji zawieszającej prawo do emerytury, jej otrzymanie otwiera organowi drogę do wydania decyzji przyznającej wnioskowane świadczenie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy bez naruszenia zasady dwuinstancyjności określonej w art. 15 k.p.a. SKO posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku, w szczególności uprawnione jest, stosownie do art. 136 § 1 k.p.a., do przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenie tego organowi pierwszej instancji.