Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1607/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 234
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art 84 par 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara – Dubiel (spr.) Sędziowie: WSA Monika Niedźwiedź Asesor WSA Anna Kopeć Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Migda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. P. i M. P.2 na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 października 2023 r., znak SKO-PW-4171-46/23 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz M. P. i M. P.2 solidarnie kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

II SA/Kr 1607/23

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 lipca 2023 r., znak: GKOŚRiL.6331.07.2022, wydaną na podstawie art. 7, art. 10, art. 77, art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) w związku z art. 234 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2625 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku M. i M. P. w sprawie zmiany stanu wody w obrębie działek nr [...] i nr [...] ze szkodą dla działki nr [...] w K. , Wójt Gminy M. odmówił nakazania właścicielom działek nr [...] i nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Decyzją z dnia 10 października 2023 r., znak: SKO-PW-4171-46/23, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ) w związku z art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania M. i M. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało ww. decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że –zdaniem wnioskodawców – w wyniku celowych zmian w ukształtowaniu terenu woda z gruntów i wybudowanego niedawno budynku mieszkalnego spływa w stronę ich działki, a nie mając żadnego ujścia, tworzy zastoiska wodne i podmywa mur ogradzający ich nieruchomość.

Organ odwoławczy ocenił, że opinie biegłego (pierwotna i uzupełniająca) zostały rzetelnie sporządzone i zgodził się z organem pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie nie można mówić o zmianie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Działka nr [...] została częściowo nadsypana przy pozostawieniu odstępu od istniejącego muru oporowego dla działki nr [...]. Wybudowano na niej budynek mieszkalny na lokalnie występującym nasypie. Budynek ma rynny spustowe, które odprowadzają wodę na własną działkę. Ilość odprowadzanej wody opadowej z połaci dachowych wynosi 2,5 dm3/s, tereny zielone skutecznie przyjmują te wody z połaci dachowych. W obszarze działki brak jest rowów odwadniających oraz kanalizacji opadowej kierującej wody opadowe na grunt sąsiedni.

Działka nr [...] to użytek rolny z zabudową zagrodową obejmującą budynek mieszkalny i gospodarczy. Zasadniczy dojazd do budynków stanowi droga dojazdowa wzdłuż działki nr [...]. Dolna droga dojazdowa została nadsypana i wyniesiona praktycznie do niwelety poziomu chodnika drogi powiatowej. Również część obszaru działki nr [...] poniżej zabudowań gospodarczych została częściowo nadsypana. W obszarze tej działki została wykonana prosta kanalizacja opadowa przelotowa odprowadzająca wodę opadową z budynków do studni zanikowej - rozsączającej wykonanej poniżej budynku gospodarczego.

Działka nr [...] wzdłuż jednej granicy przylega do chodnika drogi powiatowej. Praktycznie całość obszaru tej działki została nadsypana i podniesiona do niwelety chodnika drogi powiatowej. Efektem związanym z wykonanym nasypem było wykonanie muru oporowego, na którym wykonano ogrodzenie metalowe.

Mur oporowy wykonano z zachowaniem pasa od granicy z działką nr [...] o szerokości około 0,5 m. W wyniku wykonanego nasypu i podniesienia terenu działki nr [...] jest ona wyniesiona w stosunku do przyległego terenu i pierwotnego morfologicznego położenia na wysokość około 0,8-1,2 m. Na obszarze działki nr [...] istnieje budynek mieszkalny z orynnowaniem odprowadzającym wodę do kanalizacji opadowej. Południowa granica działki od strony przylegającego wzniesienia ogrodzona jest betonowym ażurowym ogrodzeniem. Na obszarze działki nie występują żadne rowy lub inne urządzenia kierunkujące wody opadowe.

Znamienną w opinii biegłego jest okoliczność, że rów przydrożny drogi powiatowej wzdłuż działek nr [...] i nr [...] zlikwidowano i zmieniono kanalizację opadową odprowadzającą wody opadowe. W związku z powyższym aktualnie brak jest możliwości odprowadzania wód opadowych i roztopowych z obszaru działki nr [...] do kanalizacji opadowej w chodniku drogi powiatowej.

Na podstawie analizy ustalonego zakresu zmian związanych z wykonanymi nasypami i zmianą morfologii terenu na działkach nr [...], nr [...] i nr [...], biegły stwierdził, że nastąpiło przekształcenie terenu niemające wpływu na zmianę stanu wody na gruncie i stosunków wodnych.

Podniesienie terenu i wykonanie muru oporowego na działce nr [...] trwale wyniosło obszar tej działki w odniesieniu do przyległego terenu, w tym do działki nr [...] i dolnej część działki nr [...], co jednocześnie spowodowało całkowity spływ wód opadowych i roztopowych na obszar działki nr [...] i dolną część działki nr [...]. Ponieważ mur betonowy wykonano dla stabilizacji i utrzymania wykonanego nasypu, to należy traktować go jako mur oporowy, a nie ogrodzeniowy.

Biegły stwierdził, że stagnacja wody na działce nr [...] występowała przed budową budynku mieszkalnego, natomiast ilość wód na niej i tym samym poziom stagnującej wody jest ściśle uzależniony od intensywności i natężenia deszczu atmosferycznego. Przystąpienie do budowy obarczone było ryzykiem zalewania w związku z istniejącym ukształtowaniem terenu.

Wody opadowe z działki nr [...] spływały i spływają na działkę nr [...], natomiast nie spływają na działkę nr [...]. Nie zmienia tego fakt wykonanego nasypu na działkach nr [...] i nr [...].

Podniesienie terenu działki nr [...] spowodowało całkowity spływ wód opadowych i roztopowych na obszar działki nr [...] i dolną cześć działki nr [...]. Budynki mieszkalne i gospodarcze oraz rynny tych obiektów istniały przed wykonaniem muru oporowego na działce nr [...].

Organ odwoławczy wskazał, że nie zmieniły się: ilość odprowadzanych wód opadowych oraz kierunek i natężenie odpływu wody. Zdaniem biegłego, który wziął pod uwagę okres zagospodarowania terenu, to nie czas i okres wykonania muru czy nasypu odgrywa istotna rolę, lecz jego szkodliwe oddziaływanie. Wykonanie muru odgradzającego nieruchomość wnioskodawców i wykonanie nasypu na działce nr [...] skumulowało wody opadowe do zasięgu działki nr [...]. Aktualnie całość wód opadowych z obszaru powierzchni gruntu działki nr [...] spływa na obszar działki nr [...] z wyjątkiem pasa o szerokości ok. 50 cm, który pozostawiono na rzędnej działki nr [...]. Pozostała cześć działki nr [...] jest wyniesiona poza stagnującą wodę. Jest zamknięty mur, ale całość działki jest poza zasięgiem wody. Tym samym wnioskodawcy przez zabezpieczenie działki nr [...] doprowadzili pośrednio do stagnacji wody na działce nr [...]. Stagnacja wody na działce nr [...] występowała przed rozpoczęciem realizacji i budowy budynku mieszkalnego przez R. N..

Biegły zauważył, że żadne wykonanie kanalizacji deszczowej i drenażu nie zmienia faktu, że wody opadowe i roztopowe w części spływają z działki wnioskodawców na działkę nr [...], tylko istotnym jest to, że do tej pory nie było budynku mieszkalnego i częściowego nasypu na tej działce i nikt na to nie zwracał uwagi. Również wnioskodawcom nie przeszkadzał zamknięty mur oporowy.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyli w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. i M. P., zarzucając jej naruszenie:

1) art. 234 ust. 1 i ust. 3 Pw;

2) art. 7 i art. 77 § 1 w związku z art. 78 § 1 k.p.a.;

3) art. 75 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a.;

4) art. 24 § 3 i art. 84 § 2 k.p.a.;

5) art. 85 § 1 i art. 95 k.p.a.;

6) art. 107 § 3 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi podnieśli, że istnieją wszystkie przesłanki ku temu, aby co najmniej nakazać wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Organy nie uwzględniły zmiany kierunku i natężenia odpływu wód opadowych. Niewystarczające jest lakoniczne stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zmiana kierunku i natężenia wód nie występuje. Jeżeli bowiem na działce nr [...] o pewnym spadku terenu podniesiono jej obszar przez znaczne nawiezienie ziemi, w tym wybudowanie drogi od strony działki nr [...], to zwiększono kąt nachylenia terenu, dodatkowo kształtując ją w taki sposób, aby ukierunkować spadek w stronę nieruchomości skarżących. Ponadto przez wybudowanie budynku mieszkalnego na działce nr [...] i wyniesienie wokół niego nowych skarp zmniejszono teren biologicznie czynny, a wodę z dachu ukierunkowano rurami spustowymi i skarpami w stronę nieruchomości skarżących. Podniesienie terenu i eliminacja terenu biologicznie czynnego na działkach nr [...] i nr [...] wyparły wodę opadową w stronę działki skarżących pod mur oporowy. Poprzednio woda rozpływała się po większości terenu działek nr [...] i nr [...] aż pod działkę nr [...] i nie zalegała pod murem oporowym. Mur ten jest odsunięty od granicy w głąb działki nr [...], więc woda stagnuje również na części działki nr [...]. Przy dużych opadach deszczu ilość stagnującej wody pod murem wynosi ponad 0,5 m wysokości. Poprzednio jej nie było, bo woda łagodnie spływała na wypłaszczony obszar i miała możliwość wsiąknięcia w spory obszarowo grunt. Obecnie właściciele działek nr [...] i nr [...] stworzyli swoisty akwen, który pojawia się przy większości opadów deszczu, bez urządzeń umożliwiających spływ wody np. do istniejącej wzdłuż drogi powiatowej kanalizacji deszczowej. Kierunek i natężenie spływu wody (siła i czas) mają zasadnicze znaczenie dla skutków, jakie ten spływ wywołuje, bo woda gwałtownie spływająca z rur spustowych i z nadsypanego terenu wywołuje znacznie dotkliwsze skutki niż woda wolno i łagodnie płynąca. Woda spływająca gwałtownie nanosi błoto, a mur oporowy jest nasiąknięty wodą, stale zawilgocony i obecnie wymaga remontu.

Zdaniem skarżących nie można twierdzić, że budynek na działce nr [...] ma rynny spustowe, które odprowadzają wodę na tę działkę, skoro woda z rur z impetem jest wyrzucana na skarpy i grunt, a następnie spływa pod mur i częściowo na działkę nr [...]. Nieprawdziwym jest stwierdzenie, że tereny zielone skutecznie przyjmują wody z połaci dachowych tego budynku, bo żeby tak stwierdzić, należałoby przeprowadzić choćby eksperyment, który mógłby to potwierdzić. Z kolei z materiału dowodowego załączonego do akt sprawy wynika, że woda po opadach deszczu stagnuje pod murem oporowym, co więc świadczy o tym, że grunt nie wchłania odpowiednio wody opadowej. Nie wiadomo, w jaki sposób biegły ustalił szczelność odpływu ze studni zanikowej na działce nr [...], który jest skierowany w stronę skarżących, a enigmatyczna wypowiedź, że odpływ został zabetonowany, bez przeprowadzenia próby szczelności, jest przedwczesna. Według skarżących nie można twierdzić, że aktualnie brak jest możliwości odprowadzania wód opadowych i roztopowych z obszaru działki nr [...] do kanalizacji opadowej w chodniku drogi powiatowej, skoro istnieje techniczna możliwość wykonania linii odprowadzającej wodę w stronę drogi powiatowej. Droga ma m.in. specjalne wpusty po to, aby można było wprowadzić do nich wodę opadową, a właściciel działki nr [...] ma zgodę od zarządcy drogi powiatowej na odprowadzenie wód do kanalizacji deszczowej. Skarżący podnieśli, że nie wiadomo, na jakiej podstawie stwierdzono, że wykonanie muru oporowego na działce nr [...] spowodowało całkowity spływ wód opadowych i roztopowych na obszar działki nr [...] i dolną część działki nr [...]. Wszystkie obiekty i utwardzony teren na działce nr [...] mają kanalizację deszczową, bezpośredni teren wokół muru oporowego od strony wewnętrznej działki [...] jest terenem zielonym, wywłaszczonym, z drenażem. Wody z kanalizacji deszczowej i drenażu odprowadzane są do kanalizacji deszczowej pod drogą powiatową, do której rzekomo nie da się odprowadzić wód opadowych z działki nr [...]. Powyższe dowodzi, że wody z działki nr [...] nie mogą spływać na działkę nr [...], chyba że jakaś znikoma część wody opadowej z górnej powierzchni muru oporowego, co siłą rzeczy nie może mieć żadnego wpływu na stagnowanie wody pod murem.

W ocenie skarżących wnioski opinii biegłego nie korespondują z jej celami. Opinia nie zawiera analizy w przedmiocie kierunku natężenia odpływu/spływu wód i wyliczeń parametrów powierzchni zlewni, a biegły błędnie oznaczył na szkicu sytuacyjnym zasięg nasypów na działce nr [...] i nie określił kierunku spływu wód oraz nie dokonał wyliczeń natężenia wody.

Skarżący wskazali, że do zarzutów do opinii biegłego organy nie odniosły się wcale lub jedynie lakonicznie, w szczególności nie wyjaśniły, dlaczego w ich ocenie nie doszło do zmiany kierunku i natężenia wód opadowych.

Skarżący podnieśli, że wniosek o wyłączenie biegłego został pominięty, choć stosował on formy polemiczne, ironiczne i obraźliwe, a także nie zachował powściągliwości przy ocenie zachowania skarżących w kwestii podważania jego kompetencji, a organ odwoławczy nie wytłumaczył, dlaczego odmówił wiarygodności zdjęciom i szkicowi sytuacyjnemu skarżących oraz przemilczał błędy biegłego wytknięte przez skarżących.

Skarżący podkreślili, że zmiana stosunków wodnych może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej, bądź kierunku odpływu ze źródeł przez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu (nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu), a zmianą kierunku spływu wody jest również zmiana kąta spadku wody. Wbrew ustaleniom organów pod murem oporowym tworzą się zastoiska wodne, a teren działek nr [...] i nr [...] został w ostatnim czasie tak ukształtowany, że woda opadowa kierowana jest w stronę nieruchomości skarżących. Świadczą o tym załączone zdjęcia, szkic sytuacyjny, ponadto wzrokowo lub za pośrednictwem poziomicy można w prosty sposób ustalić, że nawieziona ziemia ma spadki w stronę działki skarżących. Wszystkie zarzuty i postulaty skarżących wymagały wyjaśnienia, a opinia wyjaśnia jedynie problem ilości spływającej wody, choć nie do końca, bo są to bardziej teoretyczne rozważania aniżeli rzeczywiste wnioski oparte na obliczeniach, ustaleniach spadków i zlewni. Opinia nie wyjaśnia, czy podwyższenie działki i zmiana kątów nachylenia spadków miały wpływ na zmianę intensywności przepływu wód opadowych i sytemu retencji wody na działce, a logicznym jest, że podwyższenie terenu powoduje intensyfikację spływających wód, co ma wpływ na zdolność retencyjną. Należało wyjaśnić, jak wyglądał naturalny spływ wody przed nawiezieniem ziemi i zwiększeniem spadów terenu - czy jest to miejsce, na które wskazują skarżący, czy jak uparcie twierdzi biegły, woda pod murem stagnowała już wcześniej.

W oparciu o te zarzuty skarżący wnieśli o: (i) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji; (ii) zasądzenie kosztów postępowania; (iii) uwzględnienie zarzutów i uwag do opinii biegłego złożonych przy wnioskach z dnia 11 maja 2023 r. i 17 czerwca 2023 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego na dzień wydania zaskarżonego aktu i zasadniczo na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej zwanej p.p.s.a.).

Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. 2021.2233 ze zm.) o treści:

1. "Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.

5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt".

Z powyższego wynika, że przesłankami poniesienia przez właściciela gruntu odpowiedzialności administracyjnej za zmianę stosunków wodnych na gruncie w świetle art. 234 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego jest stwierdzenie:

1) zmiany stanu wody na gruncie oraz

2) szkodliwego oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie.

Zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Należy też zauważyć, że zastosowanie przytoczonego przepisu nie jest uzależnione od tego, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2017 r. sygn. akt II SAB/Kr 191/16, LEX nr 2197710, wyrok WSA w Lublinie z 23 maja 2017 r. II SA/Lu 1134/16, LEX nr 2342075).

W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich.

Dalej wskazać należy, że wszędzie tam, gdzie sprawa nie jest oczywista i w drodze logicznego rozumowania nie da się ustalić tych dwóch elementów tj. faktu naruszenia stosunków wodnych i szkody z tym związanej dla nieruchomości sąsiednich, organy administracji z reguły obowiązane są w prowadzonym postępowaniu, do pozyskania stosownej ekspertyzy biegłego z zakresu hydrologii, która okoliczności te ustali (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r. II OSK 1621/13, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2012 r. II OSK 1538/11). Zgodnie z art. 84 § 1 Kpa, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Opinia biegłego, jak każdy dowód w sprawie, podlega ocenie przez organ prowadzący postępowanie. Na organie spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy, a zatem i obowiązek oceny sporządzonej przez biegłego opinii.

W niniejszej sprawie organ pozyskał opinię mgr inż. W. F., który sporządził ją w kwietniu 2023 r. - w sprawie naruszenia stanu wody na gruncie w obrębie dz. Ew. [...] położonych w K. . Na opinii tej organ oparł swoje rozstrzygnięcie i przyjął ją bez zastrzeżeń.

Wnioski opinii biegłego sprowadzają się do wskazania, że bezpośrednią przyczyną zalewania i stagnacji wody na działce [...] jest zmiana sposobu i zakresu odwadniania gruntów przyległych do drogi powiatowej, która nastąpiła w wyniku procesu inwestycyjnego związanego z przebudową lub remontem odcinka drogi powiatowej w K. , a wykonana wówczas kanalizacja opadowa (w miejsce istniejącego tam uprzednio rowu, zlikwidowanego) całkowicie odcięła możliwość spływu wód opadowych z terenu działek [...] oraz [...] i tym samym z działki nr [...] do kanalizacji opadowej w chodniku drogi powiatowej.

Nadto biegły wskazał, że "wszelkie szkody i skutki mogą być wyłącznie rozstrzygane z powództwa cywilnego przed sądem powszechnym", a "w analizowanym przypadku nie mamy do czynienia ze zmianą stanu wód na gruncie, gdyż zmiana dotyczy wykonania zmiany ukształtowania terenu w związku z wykonanymi nasypami na poszczególnych działkach, które nie zmieniły ilości odprowadzanych wód na grunt sąsiedni, tj. dz. ew. nr [...], [...] i [...]." oraz, że "zmiana ukształtowania terenu poprzez wykonanie wzajemnie oddziałujących nasypów nie jest zaliczana do zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na gruncie wód opadowych lub roztopowych zgodnie z art. 234 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo Wodne." Załącznikami do opinii biegłego jest mapa topograficzna (skala 1:5000), szkic sytuacyjny miejsca sporu wodnego oraz fotografie.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu i Instancji zostały wydane przedwcześnie i bez należytego ustalenia faktów, a niektóre twierdzenia zawarte w decyzjach nie poddają się kontroli sądu, podobnie jak i sama opinia biegłego budzi liczne wątpliwości.

Poza sporem pozostaje, że podniesienie terenu i wykonanie muru oporowego na działce [...] trwałe wyniosło obszar tej działki w odniesieniu do przyległego terenu, w tym do działki nr [...] i dolnej części działki nr [...], ale też stan ten istniał przez określony czas, przy czym organ nie ustalił jednoznacznie kiedy mur ten został wykonany. Jedynie z protokołu oględzin z dnia 18 października 2022 r. wynika, że podwyższenie działki wykonano w latach 2007 – 2015 a "lite ogrodzenie" (mur ?) w 2007 r. Ma to istotne znaczenie, bo skarżący upatrują szkodliwego wpływu zmian stosunków wodnych na ten właśnie wybudowany przez siebie mur (który uprzednio istniał i nie był narażony na zalewanie), zaś źródła szkody w wybudowaniu domu na działce [...] oraz nadsypaniu działki [...].

Chronologia dokonywanych czynności prowadzących do zmian na gruncie (zrealizowanej budowy i nadsypania działek [...] oraz [...]) jest istotna. Jak wyżej wskazano obowiązkiem organu jest w pierwszej kolejności ustalenie "wyjściowego" stanu wody na gruncie, czyli ustabilizowanych stosunków wodnych, które następnie zostały zmienione. Takich ustaleń nie dokonano. W aktach brak jest w szczególności mapy, z której wynikałaby wysokość poszczególnych działek, z zaznaczeniem kierunku spływu wód w stanie "wyjściowym" oraz mapy z zaznaczeniem zmian w wysokości działek po ich nadsypaniu (i wybudowaniu domu) oraz kierunku spływu wód po dokonaniu tych czynności w terenie.

Biegły twierdzi, że "stagnacja wody na działce nr [...] występowała przed rozpoczęciem realizacji i budowy budynku mieszkalnego przez Pana R. N., skarżący temu nie przeczą, ale wskazują że woda stagnowała w centralnej, zagłębionej części tej działki (gdzie obecnie znajduje się nasyp, a na nim posadowiony dom), a nie w części zbliżonej do ich nieruchomości i muru, co skarżący obrazują na załączonym do skargi odręcznie dokonanym szkicu. W aktach brak jest zatem obiektywnego dowodu, na podstawie którego można byłoby ten spór rozstrzygnąć.

Kolejna niewyjaśniona okoliczność dotyczy robót budowlanych prowadzonych przy drodze powiatowej, które polegały między innymi na likwidacji rowu przydrożnego i wybudowaniu w to miejsce kanalizacji opadowej, co spowodowało odcięcie odpływu wód z wszystkich działek. W aktach brak jest jakiegokolwiek dokumentu urzędowego, który by pozwalał ustalić datę i zakres wykonanych robót przy drodze powiatowej. Twierdzenia biegłego i w ślad za nim organów w tym zakresie są niczym nie poparte, co jest absolutni niedopuszczalne, jeśli w tych właśnie zmianach dopatrzono się przyczyny zalewania działek i stagnacji wody. Nie zweryfikował tego żaden z orzekających organów.

Nie jest też możliwa do zaakceptowania teza, że wybudowanie (nawet najzupełniej legalne) budynku czy obiektu budowlanego nie może mieć szkodliwego wpływu na stan wody na gruncie i uniemożliwia stosowanie art. 234 ustawy prawo wodne. Zdaniem Sądu jest wręcz przeciwnie. W niniejszej sprawie budynek mieszkalny na działce nr [...] ma dwie rynny skierowane bezpośrednio w kierunku działki skarżących. Jest oczywiste, że przy opadach deszczu (szczególnie ulewnych), woda wypływająca z rynien ma całkowicie inne natężenie, niż ta sama ilość wody padająca swobodnie na niezabudowany teren. Rynny musiały zatem zmienić, przynajmniej miejscowo, natężenie i kierunek odpływu wód opadowych z działki nr [...]. Na rozprawie w dniu 28 lutego 2024 r. skarżący dołączył do akt fotografie (k. 60 akt sądowych), która doskonale to obrazuje. Pomiędzy nasypem na którym znajduje się dom na działce [...], a murem na działce skarżących widoczna jest pełna wody "fosa", gdzie lustro wody jest praktycznie równe z wysokością nasypu. Również i w przypadku budowy domu organy nie zweryfikowały daty jego powstania. Pismo PINB w L. z 22.09.2021 r. o milącym przyjęciu zgłoszenia zakończenia budowy nie jest dowodem na to, kiedy wykonano nasyp pod dom, kiedy go zadaszono i orynnowano. Takie daty wynikają np. z dziennika budowy. W niniejszym postępowaniu nie przeprowadzono żadnych dowodów w tym zakresie. Biegły wskazuje, że co prawda nastąpiła zmiana ukształtowania terenu, ale nie stanowi ona zmiany stanu wody na gruncie, przy czym jednocześnie wskazuje, że "Przystąpienie do realizacji budowy budynku mieszkalnego przez Pana R. N. obarczone było ryzykiem zalewania w związku z istniejącym ukształtowaniem terenu." Skoro zatem wybudowano budynek na nasypie, celem uniknięcia jego zalewania, to stosunki wodne musiały ulec zmianie. Wysokość tego nasypu również nie jest znana, a łatwo byłoby ją ustalić analizując projekt zagospodarowania terenu sporządzony dla potrzeb uzyskania pozwolenia na budowę domu. Być może jednak ilość nawiezionej ziemi, jej nacisk na podłoże rodzime, spływ wody z nasypu i rynien może zmienić stosunki wodne na gruncie. Te same uwagi odnoszą się do nasypów na działce nr [...] – również nie jest znana ich powierzchnia i wysokość.

Twierdzenie biegłego, że "budynki mieszalne i gospodarcze i rynny tych obiektów istniały przed wykonaniem muru oporowego na działce nr [...] " wymaga prawdopodobnie uściślenia, stwarza bowiem wrażenie, że wszystkie budynki mieszkalne, a zatem zarówno na działce [...] jak i na działce [...], istniały przed wybudowaniem muru, a wszystko na to wskazuje, że jeśli chodzi o działkę nr [...], tak nie było- dom został wybudowany gdy mur na działce skarżących już istniał.

Wskazać również należy, że rolą biegłego nie jest ocena stanu prawnego oraz wypowiadanie się na temat możliwych do podjęcia środków prawnych, ale wypowiedzenie się - w oparciu o niezbicie ustalone fakty - co do kwestii merytorycznych, wymagających wiadomości specjalnych.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie obowiązany zlecić sporządzenie nowej opinii, w której biegły jednoznacznie, na odpowiednio czytelnych mapach zawierających pionowe ukształtowanie terenu, wskaże stan wyjściowy czyli wysokość poszczególnych działek oraz kierunki spływu wód, oraz w tym samym zakresie - zmieniony stan istniejący (wysokości działek, w tym w częściach nadsypanych, oraz kierunki spływu wód). Uprzednio organ ustali na podstawie odpowiednich dowodów chronologię poszczególnych dokonywanych zmian (budowy, nadsypanie działek), tak aby biegły mógł z danych tych skorzystać przy sporządzaniu swojej opinii. Z zebranego materiału dowodowego powinno jednoznacznie wynikać czy wykonany nasyp, na którym wybudowany jest dom mieszkalny na działce [...] oraz wykonany na tej nieruchomości sposób odprowadzania wód opadowych, zmieniły stosunki wodne, a jeśli tak, to czy ze szkodą i jaką dla gruntów sąsiednich. Podobnie jednoznaczne ustalenie winno dotyczyć nasypów na działce [...]. Jeżeli okaże się, że przyczyną zmiany stany wody na gruncie są roboty budowlane wykonane przy drodze powiatowej, organ działając z urzędu (art. 234 ust. 3), weźmie po uwagę także i tę okoliczność, postępując stosownie do ustalonego stanu faktycznego. Jeżeli prawdą jest twierdzenie biegłego (pkt. 2 opinii strona 5), że R. N., właściciel działki [...] również złożył wniosek dotyczący zalewania jego działki, organ rozważy łączne prowadzenie tego postępowania ze sprawa niniejszą, gdyż w istocie dotyczą tego samego problemu, a przemawia za tym ekonomika procesowa.

Ze względu na powyższe zaskarżona decyzja została uchylona na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. Decyzja organu I instancji została uchylona na zasadzie art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty składa się kwota 300 zł tytułem uiszczonego przez skarżących wpisu.