Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1237/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok, uchylono zaskarżoną decyzję organu i poprzedzającą ją decyzję organu
Powołane przepisy: article: art.1 ust.1 a,art.2
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1252/13 w sprawie ze skargi L. O. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz L.O. kwotę 700 (słownie: siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1252/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi L. O. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddalił skargę.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne:

Skarżący L. O., jako następca prawny byłych właścicieli, złożył w dniu 23 grudnia 2008 r. w [...] Urzędzie Wojewódzkim wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek dotyczył nieruchomości pozostawionej w 1951 roku przez J. O. (nieruchomość położona w N., gmina D., pow. H., obecne tereny Ukrainy) w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (Dz. U. z 1952 r., nr 11, poz. 63), zwaną dalej umową z 1951 r.

Po rozpoznaniu wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. O. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową z 1951 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść przepisów art. 1 ust. 1a oraz art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), zwanej dalej ustawą lub ustawą zabużańską. Wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy opisu pozostawionego mienia nieruchomego sporządzonego w dniu 25 czerwca 1951 r. oraz aktu na pozostawiony grunt i zasiewy z dnia 25 września 1951 r. wynika, że J. O. - przesiedlający się w związku z wymianą odcinków terytorium przygranicznego pomiędzy R.P. a ZSRR - pozostawił mienie nieruchome (pochodzenie gospodarstwa: "z reformy rolnej") we wsi N., gmina D., pow. H. o łącznej pow. 6,98 ha wraz z zabudowaniami. Miejscowość N. w dniu 1 września 1939 r. znajdowała się w powiecie s., woj. lwowskie. Na podstawie protokołu przesłuchania świadków, organ prowadzący postępowanie ustalił, że J.O. w dniu 1 września 1939 r. posiadał obywatelstwo polskie oraz mieszkał w miejscowości B. nr [...] (gmina B., woj. [...]), która zarówno wówczas jak i obecnie znajduje się w granicach Państwa Polskiego. Ponadto, J. O. nie był w dniu 1 września 1939 r. właścicielem pozostawionej w miejscowości N. nieruchomości, gdyż otrzymał ją po zakończeniu II wojny światowej w trybie reformy rolnej, co potwierdza opis pozostawionego przez J. O. mienia nieruchomego sporządzonego w dniu 25 czerwca 1951 r. (pochodzenie gospodarstwa: "z reformy rolnej"). Wobec powyższego Wojewoda [...] stwierdził, że skoro właściciel pozostawionej na kresach nieruchomości nie spełniał przesłanek warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty w myśl art. 2 ustawy, to w konsekwencji nie mógł on sam, a w ślad za nim jego spadkobiercy, nabyć prawa do rekompensaty.

Na skutek wniesionego od powyższej decyzji odwołania, Minister Skarbu Państwa zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r.

Organ odwoławczy podzielił dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenia faktyczne. Dodatkowo powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK/11/12, w którym Trybunał stwierdził, że art. 2 pkt 1 ustawy w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zgodnie natomiast z orzecznictwem sądów administracyjnych, zapadłym po wydaniu tego wyroku Trybunału, w ramach oceny spełnienia przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty, przepis art. 2 ust 1 ustawy, w zakresie w jakim odnosi się do zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na Kresach Wschodnich, nie może być stosowany. Zauważył, iż zaskarżona decyzja, przy pominięciu okoliczności wykazania przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r., odpowiada prawu. Kwestią istotną jest bowiem to, że przedmiotowe nieruchomości J. O. nabył w drodze przeprowadzonej po wojnie reformy rolnej. Nieruchomości te są więc nieruchomościami nabytymi w ramach aktów prawnych ustanowionych przez władze PRL po zakończeniu wojny. W związku z tym, w ocenie organu, nie można ich traktować stricte jako nieruchomości "zabużańskich".

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a w szczególności:

1) art. 6, 7, 8 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.,

2) art. 1 ust. 1a ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r.,

3) art. art. 2, 31 ust. 3, 32 i art.64 ust. 2 Konstytucji RP.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podniósł m.in., że rozpatrując odwołanie Minister Skarbu Państwa nie odniósł się ani do podstaw rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ani do zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu od decyzji. Organ pominął całkowicie zarzuty przekroczenia przez Wojewodę [...]granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji nadużycia zaufania wnioskodawcy do organu administracji publicznej przez dokonanie odmownego rozstrzygnięcia w odniesieniu do wniosku skarżącego - przy dokonaniu przez ten sam organ pozytywnych rozstrzygnięć w innych, identycznych stanach faktycznych i prawnych. Skarżący zarzucił, że Minister Skarbu Państwa naruszył art. 1 ust. 1a ustawy przez błędną jego wykładnię, a ponadto naruszył zasadę państwa prawa i sprawiedliwości społecznej, równości wobec prawa, jednakowej dla wszystkich ochrony praw własności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uznał kontrolowane rozstrzygnięcia za wydane zgodnie z prawem.

Odwołując się do przepisów ustawy zabużańskiej, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ustalając w tych przepisach krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone nieruchomości ustawodawca przyznał to prawo trzem kategoriom uprawnionych. Po pierwsze, prawo to przysługuje obywatelom polskim. Po drugie, przysługuje osobom posiadającym w przeszłości nieruchomości położone na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc położone na obszarze tzw. Kresów Wschodnich, który przed wybuchem II wojny światowej leżał w granicach państwa polskiego, a obecnie znajduje się poza tymi granicami. Po trzecie, do kręgu osób uprawnionych do rekompensaty należą osoby, które zmuszone były do przesiedlenia się w wyniku wypędzenia lub opuszczenia tych terenów w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie układów wymienionych w art. 1, względnie przesiedlenia na podstawie umowy wskazanej w ust. 1a ustawy, bądź zmuszone były w innych okolicznościach związanych z II wojną światową opuścić Kresy.

W ocenie Sądu w sprawie bezsporne jest, że poprzednik prawny skarżącego pozostawił nieruchomość poza obecnymi granicami Polski w związku z umową z 1951 r. Jednakże poprzednik prawny skarżącego nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r., bowiem otrzymał ją w wyniku przeprowadzenia reformy rolnej - po zakończeniu II wojny światowej. W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, że rację ma organ administracji wskazując, iż nie została spełniona przesłanka posiadania nieruchomości i jej utraty w związku z wojną.

W ocenie Sądu ustawa zabużańska jednoznacznie odwołuje się do kategorii osób będących właścicielami majątku nieruchomego na dzień 1 września 1939 r., którzy utracili swoje mienie na skutek wybuchu II wojny światowej - choć niekoniecznie utracili własność mienia w tej dacie. Ustawa zabużańska nie dotyczy zaś właścicieli, którzy nabyli prawo własności mienia w okresie późniejszym – na skutek aktów prawnych wydanych przez władze PRL. Ustawa w art. 1 ust. 1 odwołuje się właśnie do układów republikańskich, które nałożyły na państwo polskie obowiązek wypłacenia odpowiednich rekompensat dla osób repatriowanych. Natomiast regulacja wskazana w art. 1 ust. 1a stanowi o poszerzeniu kręgu osób uprawnionych do rekompensaty, przyznając prawo do niej także osobom, które formalnie podlegałyby repatriacji, w związku z przeprowadzoną zmianą granic.

Sąd pierwszej instancji zgodził się z twierdzeniami strony skarżącej dotyczącymi niepowołania w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia - lecz uznał, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem w uzasadnieniu decyzji podstawy te zostały wymienione, przytoczone i omówione w sposób szczegółowy i rzetelny, przez co nie istnieje żadna wątpliwość w tym zakresie. Z kolei zarzut skargi, iż w podobnych (analogicznych) sprawach toczących się przed organami administracji przyznano prawo do rekompensaty, zdaniem Sądu nie mógł zostać uwzględniony, bowiem w niniejszym postępowaniu kontrolowane jest jedynie postępowanie zakończone ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 27 marca 2013 r., nie zaś inne - nawet zapadłe na tle podobnych stanów faktycznych - orzeczenia organów. Ponadto Sąd wskazał, że uprawnienie do rekompensaty nie może zostać wykreowane przez zapadłe w innych sprawach decyzje administracyjne, ale powstaje ono na skutek spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek do jej utrzymania.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł L. O., zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

1) art. 1 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że przesłanka uzależniająca prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, od związku tego prawa z wojną rozpoczętą w 1939 r. i pozostawienia go na podstawie tzw. układów republikańskich wymienionych w w ust. 1 pkt. 1 - 4 oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., o których mowa w ust. 2 art. 1 ma zastosowanie także do osób, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową z 1951 r.;

2) art. 1 ust. 1a ustawy zabużańskiej poprzez przyjęcie, że przepis ten nie stanowi samodzielnej podstawy do uzyskania prawa do rekompensaty przez osoby, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową z 1951 r., lecz że konstrukcja systemu prawa wymusza odczytywanie przesłanki określonej w tym przepisie przez pryzmat regulacji określonej w ust. 1 i ust. 2 art. 1 ustawy, podczas gdy nadużyciem prawa jest powiązanie z wojną rozpoczętą w 1939 r. prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP w związku z umową z 1951 r.;

3) art. 2 w zw. z art. 1 ust. 1a ustawy przez przyjęcie, iż poprzednik prawny wnioskodawcy nie spełnia wymogów do uzyskania prawa do rekompensaty określonych w tym przepisie;

4) art. 11 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1a ustawy zabużańskiej przez przyjęcie, iż przepis art. 11 ust. 1 nakazujący przy określaniu wartości nieruchomości uwzględniać współczynniki rozwoju gospodarczego w okresie sprzed 1939 r., przesądza o przesłance legitymowania się tytułem własności na dzień 1 września 1939 r. przez osoby, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową z 1951 r.

5) art. 11 ust. 5 ustawy zabużańskiej przez jego pominięcie w ocenie prawnej dokonywanej na gruncie art. 1 ust. 1a ustawy.

Ponadto skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów:

art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3, art. 32 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 8 i art. 11 k.p.a wobec niezbadania i niedostrzeżenia przez Sąd, że organ odwoławczy w identycznym stanie faktycznym i prawnym wydał dwa - znane skarżącemu i spoczywające w aktach sprawy - orzeczenia pozytywne, co przy decyzji odmownej w przypadku przedmiotowej sprawy jest nie do zaakceptowania w państwie prawa i narusza zasadę przekonywania i zaufania stron postępowania do organów władzy publicznej.

Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie reformatoryjne w trybie art. 188 p.p s.a bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano argumenty na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków odwołując się przy tym do orzecznictwa sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie w całości z uwagi na brak jakichkolwiek podstaw uzasadniających jej uwzględnienie, jak również z uwagi na zgodność zaskarżonego orzeczenia z przepisami obowiązującego prawa. Wniósł ponadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie albowiem nie do odparcia okazały się zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 1 ust. 1a w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej.

Dokonując oceny zaskarżonego wyroku wskazać przyjdzie w pierwszej kolejności, że ustalony przez organy orzekające i zaakceptowany przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny wynikający z akt sprawy, nie budzi wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu. Stąd rozważenia wymaga jedynie prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego do tak ustalonego stanu faktycznego.

Przypomnieć przyjdzie, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12) orzekł, że art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i – na zasadzie art. 190 ust. 3 Konstytucji – stwierdził, że w/w przepis, we wspomnianym zakresie, utracił moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku (termin ten upłynął w dniu 30 kwietnia 2014 r.). Następstwem powyższego wyroku w dniu 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2014 r. poz. 195), która znowelizowała art. 2 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy w ten sposób, iż obecnie do wymogów podmiotowych, które musi spełniać były właściciel mienia pozostawionego należy by był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów przedwojennych, wymienionych enumeratywnie w tym artykule.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, że ani poprzednio (a więc w dacie orzekania przez organy w niniejszej sprawie), ani tym bardziej po nowelizacji ustawy zabużańskiej, jej przepisy nie wymagały i nie wymagają, aby wnioskodawca miał obowiązek wykazania by byłemu właścicielowi pozostawionego mienia przysługiwał tytuł własności do niego na dzień 1 września 1939 r. Data ta odnosiła się – w momencie orzekania przez organy - jedynie do legitymowania się przez byłego właściciela mienia obywatelstwem polskim i miejscem zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej a obecnie - wymagana jest tylko w tym pierwszym przypadku.

Poczynienie powyższych spostrzeżeń jest o tyle istotne dla rozpatrywanej sprawy, że we wskazanym zakresie nie sposób uznać, aby wnioskodawca nie spełniał tych wymogów. Kwestią sporną jest jedynie to, czy jego poprzednik prawny opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy.

Ustawa zabużańska w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wskazanych w tym przepisie "układów republikańskich". Ponadto art. 1 ust. 2 wprowadza zasadę, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazane w powołanych przepisach okoliczności uzasadniające prawo do rekompensaty niewątpliwie musiały się wiązać z II wojną światową – wynika to wprost z treści tych przepisów. Takie powiązanie zostało również podkreślone i potwierdzone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 11/13.

Niezależnie jednak od powyższych regulacji, ustawodawca na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 195, poz. 1437) wprowadził do art. 1 ustawy zabużańskiej ust. 1a, zgodnie z którym prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Dodany przepis nie uzależnia prawa do rekompensaty od opuszczenia byłego terytorium Polski w związku z II wojną światową, a jedynie w związku z umową z 1951 r. Zatem przy ustalaniu prawa do rekompensaty za mienie pozostawione w związku z umową z 1951 r., jako przesłanka jej uzyskania nie powinien być w ogóle brany pod uwagę fakt opuszczenia przez właściciela nieruchomości byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wybuchem II Wojny Światowej i innych okoliczności, z tym faktem związanych. Przesłanki do uzyskania tego prawa należałoby bowiem wywodzić bezpośrednio z przepisów prawa, tj. z postanowień umowy z 1951 r., nie zaś z faktu wojny rozpoczętej w 1939 r. (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1253/11).

Powyżej wskazana umowa podpisana została w dniu 15 lutego 1951 r. W swej materii określa ona linię granicy państwowej na odcinku terytorium odstępowanego przez ZSRR Rzeczypospolitej Polskiej oraz tryb i zasady przekazania nieruchomości znajdujących się na byłym terytorium RP i opuszczenia ich przez zamieszkującą na nich dotychczas ludność. Żadne z przepisów powołanej umowy, ani też załączony do niej protokół, nie stanowią, że opuszczenie wskazanych terytoriów przez zamieszkującą je ludność nastąpiło w konsekwencji wybuchu II Wojny Światowej. Bezpośrednią natomiast przyczyną wysiedleń była zmiana granic państwowych.

W świetle powyższego podzielić należy stanowisko skarżącego kasacyjnie, wedle którego przepis art. 1 ust. 1a ustawy zabużańskiej stanowi samodzielną przesłankę do ustalenia prawa do rekompensaty, bez względu na podstawę prawną i datę nabycia pozostawionej poza granicami Polski nieruchomości.

Nie bez znaczenia dla prawidłowej wykładni art. 1 ust. 1a ustawy zabużańskiej pozostaje cel, dla którego doszło do wprowadzenia przez ustawodawcę omawianego przepisu przy uchwalaniu nowelizacji ustawy w 2006 r. Przepis ten został dodany do ustawy w wyniku poprawki zgłoszonej w drugim czytaniu do rządowego projektu ustawy nowelizującej ustawę zabużańską. Jakkolwiek brak jest w tym zakresie szczegółowego uzasadnienia, to z wypowiedzi autora poprawki można wywnioskować, że chodziło o wszelkie sytuacje związane z umową z 1951 r., a nie tylko o sytuacje związane z wybuchem wojny w 1939 r. Komisje Sejmowe rozpatrujące tę poprawkę jednogłośnie przyjęły zaproponowany w tym zakresie wniosek (zob.: Kancelaria Sejmu, Biuro Komisji Sejmowych, Biuletyn Nr 1078/V kad. z dnia 7 września 2006 r.).

Dla potwierdzenia takiej wykładni omawianego przepisu wskazać można na ewentualną hipotetyczną sytuację, w której właściciel nieruchomości – obywatel polski zamieszkały na terytorium Polski w roku 1939, zakupiłby nieruchomość po wojnie i zostałaby mu ona odebrana na skutek postanowień umowy z 1951 r. W takiej sytuacji odmowa prawa do rekompensaty również pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 1 ust. 1a ustawy zabużańskiej.

Mając wszystko powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że zarówno organy orzekające, jak i Sąd pierwszej instancji dokonały błędnej wykładni art. 1 ust. 1a w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej, co czyni zasadnymi zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego, a w efekcie musiało doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku na zasadzie art. 188 p.p.s.a.

Działając na podstawie tego samego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny, uznając w świetle powyższych rozważań, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę i na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. uwzględniając uiszczone przez skarżącego wpisy od skargi i od skargi kasacyjnej, opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz wynagrodzenie pełnomocnika w postępowaniu kasacyjnym.

Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl