Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 680/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 15 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 9 lutego 2024 r. nr SKO-NP-4115-274/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. nr SKO-NP-4115-274/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Nowy Targ z dnia 22 czerwca 2023 r. nr ŚR-OPŚ-5222-000021/2022/2023 o odmowie przyznania A. A. (zwanej dalej także wnioskodawczynią lub skarżącą) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. A.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 22 czerwca 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanej na jej matkę. W uzasadnieniu swojej decyzji organ przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że skarżąca zarejestrowana jest w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna od lipca 1994 r. do nadal. W tym czasie została wykreślona z ewidencji na wniosek jedynie w okresie od 2004-08-04 do 2005-02-28. Status osoby bezrobotnej posiada niemal nieprzerwanie, z kilkumiesięcznymi przerwami wskazującymi, że nie stawiła się w PUP w wyznaczonym terminie, tj. od 1995-06-15 do 1996-06-24, od 1997-01-13 do 1997-09-08, od 2005-08-16 do 2006-01-24, od 2014-07-29 do 2015-01-28, od 2015-07-20 do 2016-03-09 oraz krótkimi przerwami wskazującymi na podjęcie pracy lub innego zatrudnienia, tj. od 1999-11-15 do 2001-10-01, od 2005-03-01 do 2005-05-01. Od 10 marca 2016 r. do nadal figuruje jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zdaniem organu I instancji, z przedstawionego wyżej stanu faktycznego bezsprzecznie wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy z powodu konieczności opieki nad chorą matką, ponieważ zwyczajnie nie podjęła pracy, co najmniej od marca 2016 r. Z kolei w okresie od lipca 1994 r. do marca 2016 r. figurowała jako osoba zatrudniona jedynie przez około 13 miesięcy.

W ocenie organu nie zachodzi również przesłanka "niepodejmowania" zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Jak wynika ze zgromadzonych dokumentów osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 24 lutego 2023 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaświadczył, że jest to pierwsze orzeczenie wydane dla matki skarżącej. Również z informacji uzyskanej z ZUS wynika, że nie były wydawane żadne orzeczenia w sprawie w/w osoby. Organ wskazał, że charakter schorzenia, z którym boryka się osoba wymagająca opieki jest postępujący, a jak wskazuje wnioskodawczyni w oświadczeniu złożonym w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, stan matki pogorszył się znacznie w ciągu ostatniego roku. Nie istnieją zatem, według organu I instancji, żadne przesłanki wskazujące, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia co najmniej od 2016 r. wynika z konieczności sprawowania opieki nad matką, której znaczny stopień niepełnosprawności jest datowany dopiero od 2 grudnia 2022 r.

Organ stwierdził, że nie kwestionuje, że matka skarżącej wymaga stałej opieki i nadzoru i taką opiekę córka zapewnia. Jednak stały brak aktywności zawodowej ze strony skarżącej wynika z wyboru, a nie z konieczności rezygnacji i niepodejmowania zatrudnienia w celu zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej.

Ponadto organ wskazał, że z oświadczeń złożonych w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącej ma jeszcze jedną córkę, która mieszka w K. Istnieją zatem inne osoby zobowiązane do alimentacji na rzecz matki, na równi z wnioskodawczynią.

Skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności, które potwierdzałyby, że druga córka, na której ciąży taki sam obowiązek alimentacyjny jest obiektywnie niezdolna do sprawowania opieki nad matką. Nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez nich opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także o brak możliwości dostarczenia przez nich środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Obiektywna okoliczność zachodzi np. gdy osoba zobowiązana do alimentacji legitymuje się orzeczeniem o stopniu znacznym lub jest osobą małoletnią.

Organ I instancji wskazał, że druga córka obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym względem matki w tym samym stopniu, co osoba sprawująca opiekę. Jeżeli z powodów subiektywnych nie ma możliwości sprawowania opieki może zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu w sposób pośredni m.in. poprzez opłacanie usług, odciążając tym samym wnioskodawcę i dając możliwość podjęcia pracy, chociażby w niepełnym wymiarze, lub poprzez ponoszenie kosztów związanych z opieką, w formie ekwiwalentu za sprawowanie opieki przez siostrę.

Podsumowując organ I stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje ponieważ nie została spełniona przesłanka pozytywna określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jaką jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, jednocześnie istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji w tym samym stopniu, które mogą sprawować opiekę w sposób pośredni tym samym odciążając wnioskodawcę i pozwalając mu jednocześnie na podjęcie zatrudnienia.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej prawa do przedmiotowego świadczenia. Zaskarżonej decyzji odwołująca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych: zaniechanie wykładni systemowej celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującą a sprawowanie przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek.

2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta Nowy Targ z dnia 22 czerwca 2023 r. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wyjaśniło, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Następnie Kolegium powołało treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazało, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 24 lutego 2023 r. znak: [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Targu, kwalifikującym ją na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności od 2 grudnia 2022 r. i stwierdzającym, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność ta istnieje.

Za bezsporne Kolegium uznało to, że na skarżącej jako na córce ciążył obowiązek alimentacyjny wobec wymagającej opieki matki. Przy czym z akt sprawy wynika, że nie jest ona jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji matki, bowiem posiada ona jeszcze siostrę, na której w tym samym stopniu co na niej ten obowiązek ciąży.

Zdaniem Kolegium, zakres czynności wykowanych przez skarżącą w ramach opieki nad matką (pomoc w: pobudce, utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel, obcinanie paznokci, włosów, mycie protez, zębów, moczenie nóg), prowadzenie do toalety, smarowanie kremami przeciw oparzeniowymi, przygotowaniu ubrań, wykonywaniu ćwiczeń ruchowych, mierzeniu ciśnienia, przygotowaniu i podaniu posiłków, praniu, sprzątaniu, prasowaniu, w organizowaniu i towarzyszeniu w wizytach lekarskich, opłacaniu rachunków, robieniu zakupów, realizacji recept, załatwieniu spraw urzędowych) wskazuje, że opieka jakiej wymaga niepełnosprawna mogłaby być wykonywana przy pomocy ze strony usług opiekuńczych i przy współudziale zarówno skarżącej jak i jej siostry w sposób np. pośredni. Organ II instancji uznał zatem, że istnieje możliwość organizacji opieki nad niepełnosprawną z udziałem ze strony państwa w formie usług, czy opieki wytchnieniowej, tak aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie lub inną prace zarobkową chociaż w ograniczonym zakresie.

Organ odwoławczy podkreślił także, że sam fakt zamieszkiwania przez siostrę skarżącej w innej miejscowości, tj. w K. i utrzymywanie przez nią z matką rzadkich kontaktów, nie stanowi okoliczności powodującej, iż jest ona zwolniona z obowiązku współuczestniczenia w zapewnianiu matce pomocy i opieki. SKO stwierdziło, że okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki nie mieszka w tej samej miejscowości co rodzic nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnego rodzica. Wykonywanie pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Obowiązek ten nie musi polegać wyłącznie na osobistych staraniach osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnego rodzica, ale może przybrać także inną formę niesienia pomocy jak m.in. współopłacanie w/w usług opiekuńczych.

Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie udokumentowała tak naprawdę żadnej okoliczności, która stała na przeszkodzie we współuczestniczeniu jej siostry, w zapewnieniu opieki matce w sposób pośredni. Ponadto wskazało, że treść art. 17 w/w ustawy stanowi, że obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie pozwalającej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy wynika, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad matką, jednak akta te zawierają również dokumenty, w tym wydruki z systemu danych o bezrobociu, z których wynika, że od kilkunastu lat skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z historii jej zatrudnienia wynika bowiem, że jej ostatnie zatrudnienie miało miejsce w 2005 r. Z kolei załączone dokumenty wskazują, że na koniec roku 2022 zaistniała potrzeba objęcia matki skarżącej opieką ze względu na jej stan zdrowia. Zdaniem SKO, opisana wyżej sytuacja wskazuje na brak związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki na matką. Kolegium uznało zatem, że ustalony stan faktyczny nie daje podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu skarżąca wniosła o jej uchylenie wraz z decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

– zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia,

– zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia w/w dyspozycji podczas gdy w rozumieniu w/w przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma inną córkę, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów córka ta nie sprawuje nad nią opieki;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem dalszego zatrudnienia przez skarżącą a pogorszającym się stanem zdrowia jej matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty, które jej zdaniem przemawiają za zasadnością podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie skarżąca w treści skargi wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 9 lutego 2024 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta Nowy Targ z dnia 22 czerwca 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę.

W ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślić należy, że ani organy, ani Sąd nie kwestionują, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 grudnia 2022 r., natomiast nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Z uzasadnienia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 24 lutego 2023 r. wynika, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Matka skarżącej jest wdową a oprócz skarżącej ma jeszcze jedną córkę, która mieszka w K. i rzadko kontaktuje się z matką.

W przedmiotowej sprawie organy odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przede wszystkim z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez nią opieką nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna od lipca 1994 r. do chwili obecnej, z krótkimi przerwami związanymi z niestawieniem w Urzędzie Pracy w wyznaczonym terminie lub z podjęciem pracy lub innego zatrudnienia. Od 10 marca 2016 r. skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z historii zatrudnienia wynika, że ostatnie zatrudnienie skarżącej miało miejsce w 2005 r. Tymczasem jak to już zostało powyżej wskazane, stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się od 2 grudnia 2022 r. Tym samym niepełnosprawność matki skarżącej oraz związana z tym konieczność zapewnienia jej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie stanowiła podstawy do rezygnacji przez skarżącą z pracy skoro jej zatrudnienie ustało 17 lat przed stwierdzeniem u jej matki znacznego stopnia niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, nie zachodzi również przesłanka "niepodejmowania" przez skarżącą zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Jak wynika bowiem z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 maja 2023 r. w stosunku do matki skarżącej nie zostało wydane żadne orzeczenie. Z kolei Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Targu w piśmie z dnia 29 maja 2023 r. wyjaśnił, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 24 lutego 2023 r. jest pierwszym orzeczeniem wydanym w stosunku do matki skarżącej. Nie można zatem uznać, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia od 2005 r. wynikało z konieczności sprawowania przez nią opieki nad matką skoro znaczny stopień niepełnosprawności jest u niej datowany od 2 grudnia 2022 r.

Dodatkowo podkreślić należy, że skarżąca nie jest jedynym dzieckiem zobowiązanym do alimentacji i opieki nad niepełnosprawną matką. Siostra skarżącej nie jest bowiem zwolniona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Co prawda mieszka ona w K. i nie utrzymuje z matką częstych kontaktów, jednak nie wykazała, że nie może udzielić skarżącej wsparcia w opiece nad matką.

Sąd w składzie orzekającym podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, że wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki, czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości, nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być, np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.

Nadto wskazać należy, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać, np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się, że "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019).

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do siostry skarżącej w wywiązywaniu się przez nią z obowiązków alimentacyjnych wobec matki.

Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie, powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama.

W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, gdyż to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1048/22).

Równocześnie, interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób. To ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone, m.in. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się od zatrudnienia przez skarżącą przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki (wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1389/22). W konsekwencji Kolegium, prawidłowo uzasadniło odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy matce przez skarżącą (do czego jest ona, jako córka, zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w celu opieki nad matką. Podkreślić należy, że siostra skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Każde z dzieci niepełnosprawnej matki jest w równym stopniu zobowiązane do sprawowania opieki nad nią. Kolegium prawidłowo wskazało, że obowiązek alimentacyjny przejawia się nie tylko w wykonywaniu osobistej opieki, lecz również może być realizowany w formie zapewnienia środków, pozwalających na zabezpieczenie takiej opieki.

Sprzeczna z prawem, w tym normami konstytucyjnymi (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) nakazującymi pomoc Państwa rodzinom w trudnej sytuacji oraz ww. ustawami, a także nie do pogodzenia z interesem społecznym (art. 7 k.p.a.), byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa, obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców. W takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Doprowadziłoby to też do - z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając (w tym przypadku siostry skarżącej) faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki matce), a - z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. W konsekwencji, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica, naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP); (wyrok WSA z dnia 19 października 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 589/22, CBOSA).

Zdaniem Sądu, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o zobiektywizowane kryterium – konieczność wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia, wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców.

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do siostry skarżącej w wywiązywaniu się przez nią ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec matki.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy, uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione.

Reasumując, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.