Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1331/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 77 § 1, art. 7 , art. 80, art. 81, art. 10 § 1, art. 73 § 1, art. 10 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 235(2)
journal: Dz.U. 2023 poz 1465
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
article: § 8 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1836
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W.Sp. z o.o. w N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 551/23 w sprawie ze skargi W.Sp. z o.o. w N. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2023 r. nr HP.906.24.2023.JB w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.

Wyrokiem z dnia 21 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 551/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę W. sp. z o.o. z w W. (skarżąca, strona skarżąca, spółka) na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu (organ, organ odwoławczy, skarżony organ) z dnia 18 lipca 2023 r. nr HP.906.24.2023.JB w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.

II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (PPIS) wszczął na skutek zgłoszenia dokonanego przez R. S. (wnioskodawczyni, uczestnik postępowania) postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej – choroby skóry: alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. W wyniku przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego ustalono, że miejsce zatrudnienia, w którym nastąpiło narażenie zawodowe stanowiące przyczynę zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, to W. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. W ww. spółce wnioskodawczyni (zatrudniona jako pracownik montażu) w okresie od początku zatrudnienia (marzec 2017 r.) do końca 2021 r. pracowała głównie w ramach tzw. przedmontażu hydrocylinderków i czujników (od 2020 r.), a także (lata 2020-2021) zajmowała się "zaprasowywaniem gummilagerów" oraz nitowaniem. Od 2022 r., dodatkowo (w sytuacji braków kadrowych – absencji pracowniczej), wnioskodawczyni wykonywała czynności związane ze sprawdzaniem zamków. Po zgłoszeniu przez wnioskodawczynię problemów zdrowotnych w lutym 2022 r. pracodawca przeniósł ją na stanowisko pracy w dziale pomp i zamków (bez narażenia na czynniki chemiczne). W ramach oceny narażenia zawodowego organ pierwszej instancji stwierdził, że w środowisku pracy wnioskodawczyni miała kontakt z czynnikami chemicznymi: NOVA PTFE OIL aerozol, klej LOCTITE 2701, smar MOLYKOTE Longterm W2 Multi-Purpose Grease. Podczas używania ww. chemikaliów wnioskodawczyni pracowała w rękawicach. Wyjątek stanowiła praca z klejem LOCTITE 2701, który był używany podczas wykonywania dwóch operacji, tj. zarówno podczas nanoszenia kleju na gwint czujnika, jak i siłownik (wnioskodawczyni nakładała klej przy pomocy aplikatora). Mimo zalecenia pracy w rękawiczkach (Instrukcja pracy), ze względu na fakt, iż elementy były niewielkie, a praca wymagała precyzji, w trakcie tych czynności wnioskodawczyni nie używała rękawic. Organ zauważył, że zgodnie z sekcją 2 karty charakterystyki kleju LOCTITE 2701 z dnia 25 maja 2020 r. produkt może powodować reakcje alergiczne skóry (H317), w związku z czym, wykonywana praca zawodowa wiązała się z narażeniem na działanie szkodliwych czynników chemicznych, w tym alergizujących. Materiały z dochodzenia epidemiologicznego zostały przekazane przez PPS do jednostki diagnostycznej – Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we Wrocławiu, który w dniu 14 marca 2023 r. wydał orzeczenie lekarskie (nr 151/2022) o rozpoznaniu u wnioskodawczyni choroby zawodowej w postaci choroby skóry: alergicznego kontaktowego zapalania skóry. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że w ocenie narażenia zawodowego potwierdzono występowanie w środowisku pracy 2-hydroksyetylmetakrylanu, a całość obrazu klinicznego potwierdza objawy alergicznego kontaktowego zapalenia skóry "z uczulenia na akrylany". Jak wskazano w tym orzeczeniu, na podstawie oceny narażenia zawodowego i oceny stanu klinicznego ustalono w wysokim prawdopodobieństwem, że przyczyną choroby był czynnik szkodliwy, obecny w środowisku pracy.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 5 czerwca 2023 r. stwierdził u wnioskodawczyni chorobę zawodową, wymienioną w poz. 18 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, tj. alergiczne kontaktowe zapalenie skóry.

W uzasadnieniu organ ten stwierdził, że rozpoznane u pracownika schorzenie ma charakter choroby zawodowej, określonej pod poz. 18 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Dochodzenie sanitarno-epidemiologiczne wykazało, że podczas zatrudnienia pracownik był narażony na działanie szkodliwych czynników chemicznych, w tym alergizujących. W orzeczeniu lekarskim z dnia 14 marca 20223 r. (nr 151/2022) Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy potwierdził istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy chorobą wnioskodawczyni a warunkami pracy w zakładzie pracodawcy. Organ pierwszej instancji dodatkowo wskazał, że bez opinii uprawnionych placówek służby zdrowia bądź sprzecznie z nimi organ administracji publicznej nie może we własnym zakresie dokonywać ustaleń choroby zawodowej. Organ wskazał także, że ani do organów inspekcji sanitarnej, ani do sądów administracyjnych nie należy rozstrzyganie, który zakład ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, albowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne (sądy pracy). Zatem doręczenie decyzji zakładowi pracy, zgodnie z § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów, należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu pracy w którym występowały czynniki mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazanie zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika.

W odwołaniu od tej decyzji spółka będąca pracodawcą podniosła, że organ pierwszej instancji nie zgromadził – w sposób wyczerpujący – całego materiału dowodowego, a sama opinia lekarska, będąca podstawą wydania decyzji z dnia z dnia 5 czerwca 2023 r., jest niepełna, co winno skutkować brakiem uznania choroby zawodowej u wnioskodawczyni.

Decyzją z dnia 18 lipca 2023 r. Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (DPWIS) we Wrocławiu utrzymał w mocy decyzję PPIS o stwierdzeniu u wnioskodawczyni choroby skóry: alergicznego kontaktowego zapalenia skory.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że niewątpliwie, w środowisku pracy jaką wykonywał pracownik w spółce, miał on kontakt z czynnikami chemicznymi, m.in. z klejem Loctite 2701, który to klej, zgodnie z kartą charakterystyki, może powodować reakcję alergiczną, albowiem zawiera w swoim składzie m.in. składnik o działaniu alergizującym na skórę, tj. 2-hydroksyetylometakrylan. Na podstawie wykonanych badań w zakresie stawianego podejrzenia ustalono, że przyczyną powstania choroby u pracownika jest swoista nadwrażliwość na alergen zawodowy (2-hydroksyetylometakrylan). Wydane przez Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu orzeczenie lekarskie nr 151/2022 z dnia 14 marca 2023 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej: choroby skóry – alergicznego kontaktowego zapalenia skory jest – w ocenie organu drugiej instancji – przekonywujące i skupia się na diagnostyce, tj. ocenie narażenia – potwierdzeniu kontaktu z alergenami oraz badaniu przedmiotowym – występowaniu charakterystycznych zmian klinicznych i testach naskórkowych. Jak dalej argumentował DPWIS, w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym, to lekarz orzecznik wiąże objawy chorobowe z narażeniem występującym w środowisku pracy. Z tych względów, organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej są zobowiązane do wydawania decyzji na podstawie opinii lekarza orzecznika, same nie będąc upoważnione do wypowiadania się w kwestiach medycznych, a tym samym do oceny opisu cech obrazu jednostki chorobowej. Jak dalej argumentował organ, istota sprawy sprowadzała się do oceny, czy warunki pracy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem prowadziły do takiego kontaktu z czynnikami alergizującymi, że mogło dojść do powstania stwierdzonego schorzenia. W kontekście zarzutów podniesionych w odwołaniu organ zaakcentował, że o wartości merytorycznej orzeczenia lekarskiego nie decyduje obszerność wywodów uzasadnienia, lecz jego wartość merytoryczna odnosząca się do istoty sprawy. Zakres informacji medycznych zgromadzonych w rozważanej sprawie w przekonaniu lekarza orzecznika – będącego specjalistą z zakresu medycyny pracy – był wystarczający. Po ich analizie lekarz orzecznik nie miał wątpliwości co do zawodowej etiologii stwierdzonego schorzenia. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ drugiej instancji podniósł, że tylko pracownik badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (§ 7 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). Organ podniósł również, że nawet fakt stosowania indywidualnych środków ochrony przez pracownika nie oznacza, że osoba je stosująca nie pracuje w warunkach narażenia na czynnik powodujący chorobę zawodową. Stosowanie rękawic ochronnych nie wyklucza możliwości alergizacji poprzez możliwość bezpośredniej, przypadkowej styczności skóry rąk z klejami lub poprzez kontakt skóry rąk z rękawicami nasączonymi klejem. Odwołując się do literatury, organ zwrócił uwagę, że nawet mała dawka czynnika uczulającego może powodować nasilone objawy skórne. Uzupełniająco podniósł, że ustalenia dotyczące korzystania bądź nie ze środków profilaktycznych przez pracowników nie jest przedmiotem postępowania w sprawie choroby zawodowej. Na marginesie wskazał, że ewentualne przyczynienie się pracownika do powstania choroby zawodowej wskutek niestosowania środków ochrony indywidualnej może być okolicznością podlegającą ocenie w postępowaniu przed sądem powszechnym (w postępowaniu cywilnoprawnym).

Na powyższą decyzję strona skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

Sad I instancji wskazał, że w kontrolowanej sprawie poza sporem jest to, że stwierdzona u uczestniczki schorzenie – alergiczne kontaktowe zapalenie skóry zostało wymienione pod poz. 18 pkt. 1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Sąd wskazał również że, w toku postępowania administracyjnego wydane zostało wydane orzeczenie lekarskie nr 151/2022 o rozpoznaniu u pracownika choroby skóry – alergicznego kontaktowego zapalenia skory, tj. choroby wymienionej pod poz. 18 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z treścią tego orzeczenia, czynnikiem narażenia zawodowego stanowiącego przyczynę choroby zawodowej jest 2-hydroksyetylometakrylan (substancja alergizująca). Jak odnotowano w tym orzeczeniu, w ocenie narażenia zawodowego potwierdzono występowanie w środowisku pracy 2-hydroksyetylometakrylanu. Zgodnie z końcowym ww. orzeczenia lekarskiego jednostka diagnostyczna I stopnia na podstawie oceny narażenia zawodowego i obrazu klinicznego ustaliła z wysokim prawdopodobieństwem, że przyczyną choroby był czynnik szkodliwy obecny w środowisku pracy. Bazując na zgromadzonym w materiale dowodowym, w tym na treści orzeczenia lekarskiego, organ pierwszej instancji stwierdził u pracownika chorobę zawodową tj. chorobę skóry – alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. W związku z powyższym Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zasadność wydania przez organ drugiej instancji decyzji utrzymującej w mocy decyzję PPIS o stwierdzeniu u pracownika choroby zawodowej wymienionej pod poz. 18 pkt 1 wykazu chorób zawodowych potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy, z którego bezspornie wynika, że w czasie wykonywania pracy zawodowej w spółce na stanowisku (pracownik montażu) uczestniczka miała kontakt z czynnikami chemicznymi, w tym w szczególności z klejem Loctite 2701, natomiast – jak wynika z karty charakterystyki tej substancji chemicznej – produkt ten może powodować uczulenie, gdyż zawiera w swoim składzie m.in. substancję o potencjale alergizującym (2-hydroksyetylometakrylan). W ocenie WSA we Wrocławiu, organy pierwszej instancji i drugiej instancji dysponowały materiałem dowodowym, który uprawniał je do wyprowadzenia wniosku o wystąpieniu przesłanek do stwierdzenia choroby zawodowej u uczestniczki. Zasadniczy dowód w sprawie – orzeczenie lekarskie, jest zupełne, czytelne i przedstawia racjonalną argumentację oraz, czego nie można pominąć, jest wiążące dla organu orzekającego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, argumenty podniesione przez spółkę w odwołaniu nie obaliły zasadności stanowiska wyrażonego w decyzji z dnia 5 czerwca 2023 r. Do tych argumentów odniósł się w sposób wyczerpujący i prawidłowy DPWIS w zaskarżonej decyzji. Tym samym, WSA we Wrocławiu nie podzielił zarzutów podniesionych w skardze, które w istocie stanowiły powtórzenie treści odwołania. Sąd I instancji wskazał, że pozbawione podstaw okazały się również zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Wskazał, że zasadnie argumentuje organ w zaskarżonej decyzji, że sam fakt stosowania środków profilaktycznych przez pracodawcę nie wyklucza rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej, albowiem stosowanie środków ochronnych może co najwyżej obniżyć poziom występującego zagrożenia, ale nie eliminuje go w całości. A zatem stosowanie rękawic przez pracownika co do zasady nie wyklucza możliwości kontaktu z alergenem zawartym w preparatach stosowanych przez pracodawcę, albowiem nie można wykluczyć przypadkowego zetknięcia się skóry z takim czynnikiem. WSA we Wrocławiu wskazał, że w sprawie nie doszło również do naruszenia art. 235(2) k.p. W myśl tego przepisu, rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Zgodnie z wykazem chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym w przypadku choroby określonej pod poz. 18 pkt 1 (choroby skóry: alergiczne kontaktowe zapalenie skóry) wynosi 2 lata. Jak wynika z akt sprawy, pracownik został przeniesiony na stanowisko pracy niezwiązane z narażeniem na czynniki chemiczne w lutym 2022 r., podczas gdy objawy choroby pojawiły się na początku 2021 r. Okresem narażenia zawodowego był natomiast okres od marca 2017 r. do lutego 2022 r. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 235(2) k.p. Sąd I instancji nie stwierdził także naruszenia prawa w zakresie kompletności zebranych w sprawie dowodów oraz nie podzielił zasadności zarzutu skierowanego przeciwko orzeczeniu lekarskiemu nr 151/2022. WSA we Wrocławiu uznał zatem, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 235(1) k.p. poprzez stwierdzenie choroby zawodowej w postaci choroby skóry – alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Sąd Wojewódzki wskazał, że mając na uwadze to, że pracownik podczas pracy wykonywanej w spółce miał kontakt z klejem Loctite 2701, zawierającym w sobie m.in. substancję o potencjale alergizującym-2-hydroksyetylometakrylan, zaś obraz kliniczny jego schorzenia potwierdził objawy alergicznego kontaktowego zapalenia skóry z uczulenia na akrylany, zasadnie przyjęto, że z uwagi na warunki pracy tego pracownika zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że stwierdzona choroba skóry została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.

IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła strona skarżąca, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

- przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z 7 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 81 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., art. 73 § 1 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., poprzez ogólnikowe odniesienie się do zarzutów wskazanych w skardze z dnia 31.07.2023 r. polegające na lapidarnym stwierdzeniu, że zaskarżona decyzja Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz poprzedzająca ją decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 5.06.2023 r. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie, a w konsekwencji przyjęcie stanu faktycznego, który organ II instancji ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i jego właściwej oceny, i oddalenie na tej podstawie skargi z dnia 31.07.2023 r. w sytuacji, gdy z uwagi na naruszenie przez organ II instancji ww. przepisów postępowania decyzja organu II i I instancji powinna zostać uchylona; ww. uchybienie – zdaniem strony skarżącej kasacyjnie – mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w razie wszechstronnego rozważenia przez Sąd I instancji zarzutów wskazanych w skardze z dnia 31.07.2023 r. i odniesienia się do tych zarzutów w uzasadnieniu skarżonego wyroku, brak było podstaw do przyjęcia przez ten Sąd stanu faktycznego ustalonego przez organ II instancji, a w konsekwencji oddalenia skargi z dnia 31.07.2023 r.;

- przepisów postępowania, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez uchybienie obowiązkowi dokonania oceny zgodności decyzji organu II instancji ze wszystkimi przepisami znajdującymi zastosowanie w niniejszej sprawie wyrażające się w braku wnikliwego i pełnego rozpoznania zarzutów wskazanych w skardze z dnia 31.07.2023 r.; ww. uchybienie – zdaniem strony skarżącej kasacyjnie – mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w razie pełnego rozpoznania zarzutów wskazanych w skardze z dnia 31.07.2023r. brak było podstaw do stwierdzenia, że decyzje organu II i I instancji nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie, a w konsekwencji brak było podstaw do oddalenia skargi przez Sąd I instancji.

- prawa materialnego, tj. art. 235(1) k.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że choroba wnioskodawczyni miała charakter choroby zawodowej wywołanej czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy istniejącym u skarżącego.

W piśmie procesowym z dnia 12 czerwca 2024 r. strona skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

V. Stanowisko strony przeciwnej.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie skargi kasacyjnej oraz rozpoznanie sprawy w "postępowaniu uproszczonym".

VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

1. Skarga kasacyjna jako niezawierająca uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu.

2. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.

3. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zarzutów kasacyjnych. Wynik weryfikacji powyższych zarzutów okazał się negatywny, co stanowi konieczną i wystarczającą podstawę do utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku.

4. W pierwszej kolejności oddaleniu podlegał zarzut złożony naruszenia przepisów postępowania w zakresie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (r.ch.z.), art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 81 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., art. 73 § 1 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a.

Zarzut ten zmierzał do podważenia prawidłowości zaskarżonego wyroku w zakresie sposobu rozpatrzenia zarzutów skargi kwestionujących pozytywny wynik weryfikacji legalności ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy na tle zgromadzonego materiału dowodowego oraz jego oceny.

Odnosząc się do tak postawionego zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że został on skonstruowany w sposób wadliwy w zakresie, w jakim strona skarżąca kasacyjnie oczekiwała, iż za jego pośrednictwem możliwa będzie kontrola merytoryczna treści ocen prawnych Sądu Wojewódzkiego w odniesieniu do legalności proceduralnej zaskarżonej decyzji, w tym ocen legalnościowych na tle ustalonego przez organy stanu faktycznego oraz sposobu zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego.

O ile bowiem zakresem weryfikacji w świetle podstawy kasacyjnej wynikającej z art. 141 § 4 p.p.s.a. są objęte zagadnienia formalno-konstrukcyjnej i procesowej prawidłowości uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, o tyle – zgodnie z powszechnie akceptowanym w orzecznictwie NSA poglądem – za pośrednictwem zarzutu naruszenia powyższego przepisu nie jest dopuszczalne żądanie kontroli prawidłowości ocen prawnych Sądu Wojewódzkiego, albowiem ekscepcje w tym zakresie zmierzają już nie do kontroli formalnej prawidłowości uzasadnienia, lecz do podważenia procesu lub rezultatu sądowoadministracyjnej oceny legalności wykładni lub stosowania prawa przez kontrolowane organy. Płaszczyzna merytoryczna (treściowa) oceny legalnościowej sądu administracyjnego może być natomiast weryfikowana w postępowaniu kasacyjnym jedynie za pośrednictwem szczegółowych, odrębnie wskazanych oraz dotyczących istoty sprawy zarzutów naruszenia prawa materialnego lub formalnego, które dodatkowo muszą zostać poddane koniecznej konkretyzacji przez powiązanie ich treści ze stanem prawnym i faktycznym sprawy w celu właściwego ukierunkowania kontroli kasacyjnej (zob. wyrok NSA z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt II GSK 1926/22; wyrok NSA z dnia 3 października 2023 r., II GSK 1926/22; wyrok NSA z dnia 13 października 2023 r., II GSK 844/20; wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2024 r., II GSK 1255/23; wyrok NSA z dnia 5 lipca 2024 r., II GSK 51/24).

W związku z powyższym – w świetle prawidłowo rekonstruowanej treści podstawy kasacyjnej odwołującej się do art. 141 § 4 p.p.s.a. – należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie kontrolowany Sąd Wojewódzki zrealizował w stopniu dostatecznym i wystarczającym obowiązek sporządzenia prawidłowego formalnie i konstrukcyjnie uzasadnienia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie obligatoryjne elementy składowe, o których mowa w art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a., a w szczególności w sposób wystarczający wyjaśnia znaczenie i sposób zastosowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia, jak również odnosi się – w sposób zindywidualizowany lub zbiorczy – do wszystkich zarzutów oraz kwestii prawnych, które mają znaczenie dla oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Analiza treści ww. uzasadnienia (zob. s. 7-14 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) bezsprzecznie wskazuje, że Sąd Wojewódzki poddał ocenie (szczegółowej i zindywidualizowanej) wszystkie zarzuty strony skarżącej podniesione w skardze z dnia 31 lipca 2023 r. (pkt 1-3, s. 2 skargi), co stanowi wystarczającą podstawę do oddalenia ww. zarzutu kasacyjnego.

Ubocznie trzeba zauważyć, że strona skarżąca kasacyjnie i tak nie wykazała w sposób przekonujący, że podniesione uchybienia oceny prawnej Sądu Wojewódzkiego (bez względu na to, że wykraczają one poza granice wzorca kontroli wynikającego z art. 141 § 4 p.p.s.a.) co najmniej mogły bezpośrednio i istotnie wpłynąć na wynik sprawy w sensie kształtowania lub współkształtowania treści zaskarżonego orzeczenia.

5. W drugiej kolejności stwierdzono bezzasadność zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. przez "uchybienie obowiązkowi dokonania oceny zgodności decyzji organu II instancji ze wszystkimi przepisami znajdującymi zastosowanie w niniejszej sprawie wyrażające się w braku wnikliwego i pełnego rozpoznania zarzutów wskazanych w skardze z dnia 31.07.2023 r.".

Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., statuujący zasadę niezwiązania granicami skargi oraz stanowiący istotną część sądowoadministracyjnej normy odniesienia, może zostać naruszony: po pierwsze, samoistnie i bezpośrednio, w razie niedopuszczalnego wyjścia przez sąd administracyjny poza granice sprawy, której dotyczy skarga, lub wadliwego zrekonstruowania granic powyższej sprawy; po drugie, w sposób pośredni, jako konsekwencja błędnego ograniczenia lub wadliwego wykonania kompetencji kontrolnych na tle istotnych elementów podstaw prawnych sprawy administracyjnej. W tym drugim przypadku możliwość uwzględnienia tak sformułowanego zarzutu kasacyjnego jest jednak uzależniona od powiązania powyższego wzorca z innymi przepisami regulującymi proces rozpoznania lub orzekania sądu administracyjnego oraz z przepisami stanowiącymi tzw. administracyjną normę dopełnienia, których wadliwa ocena prawna skutkowała naruszeniem normy odniesienia, o ile naruszenie to miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 3 września 2024 r., II GSK 336/22; wyrok NSA z dnia 3 września 2024 r., II GSK 837/21).

Ponieważ autor skargi kasacyjnej nie wskazał, w jaki sposób kontrolowany Sąd Wojewódzki przekroczył granice sprawy, której dotyczy skarga, lub wadliwie zrekonstruował powyższe granice, brak było podstaw do dalszego badania kwestii możliwości bezpośredniego naruszenia tego przepisu. Natomiast ze względu na niepowiązanie art. 134 § 1 p.p.s.a. ze szczegółowymi przepisami prawa formalnego lub materialnego, które stanowiły podstawę orzekania skarżonego organu, nie sposób dokonać weryfikacji zasadności twierdzenia kasacyjnego co do "braku wnikliwego i pełnego rozpoznania zarzutów skargi", gdyż twierdzenie to jest pozbawione precyzyjnego określenia tych istotnych elementów podstawy prawnej sprawy administracyjnej, które zostały pominięte lub wadliwie zrekonstruowane przez Sąd a quo. Ponownie należy jednak podnieść, że sam zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest wystarczającą podstawą do oceny kasacyjnej prawidłowości weryfikacyjnej wykładni lub zastosowania szczegółowych przepisów wchodzących w skład tzw. normy dopełnienia.

6. W trzeciej i ostatniej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że również zarzut naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 235(1) k.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Za pośrednictwem tego zarzutu autor skargi kasacyjnej zmierzał do zakwestionowania prawidłowości pozytywnej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego sprawy w świetle art. 235(1) k.p. w zw. z poz. 18 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, o którym mowa w § 2 r.ch.z., przez przyjęcie, że stwierdzone u uczestniczki postępowania schorzenie w postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry jest chorobą zawodową "wywołaną czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy istniejącym u skarżącego". W istocie zatem strona skarżąca kasacyjnie – nie podważając przyjętego przez organy i Sąd Wojewódzki rezultatu wykładni cech definicyjnych wynikających z art. 235(1) k.p. – podjęła próbę podważenia prawidłowości stwierdzenia, że ustalone schorzenie zostało spowodowane bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.

Dokonując oceny tak skonstruowanego zarzutu, należy przyjąć, że z przyczyn już tylko konstrukcyjnych podlega on oddaleniu. Jeżeli bowiem strona skarżąca kasacyjnie nie zakwestionowała skutecznie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, jak również nie podważyła prawidłowości wykładni stojącej u podstaw zweryfikowanego pozytywnie zastosowania przesłanki związku przyczynowego pomiędzy powstaniem spornego schorzenia a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy (substancjami chemicznymi potencjalnie alergogennymi), to bez wykazania sprzeczności lub adekwatności pomiędzy ustalonym stanem faktycznym a przyjętą wersją wykładni relewantnych przepisów brak jest podstaw do skutecznego zakwestionowania prawidłowości operacji subsumpcji.

Na marginesie powyższej oceny Sąd kasacyjny wyjaśnia stronie skarżącej kasacyjnie, że kontrolowany Sąd Wojewódzki przyjął właściwy sposób wykładni art. 235(1) k.p. oraz niewadliwie zastosował tak rozumiany przepis na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy. Zasadnicze znaczenie w przedmiotowej sprawie miało więc zagadnienie domniemania zawodowej etiologii choroby zawodowej. Konstrukcja ta polega na domniemaniu związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem schorzenia prawnie uznanego za chorobę zawodową a warunkami pracy narażającymi na jego powstanie. Jeśli więc do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczający jest wysoki stopień prawdopodobieństwa jej powstania w następstwie działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, to jest oczywiste, że nawet w sytuacji, w której istnieją także inne (konkurencyjne) czynniki etiologiczne powstania choroby zawodowej, której istnienie nie budzi wątpliwości, domniemanie przemawia za zawodową etiologią tego rodzaju schorzenia. Obalenie powyższego domniemania może nastąpić tylko wtedy, gdy na podstawie orzeczeń lub opinii lekarskich organy administracji sanitarnej wykażą, że określone schorzenie zaliczone do wykazu chorób zawodowych powstało bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wyłącznie w wyniku działania czynników pozazawodowych (zob. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r., II OSK 285/18; wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2024 r., II GSK 583/23; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2024 r., II GSK 468/24; wyrok NSA z dnia 29 października 2024 r., II GSK 1079/24).

7. W tym stanie rzeczy, mając na względzie całość podniesionej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. – orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

-----------------------

2