Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 360/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy D. decyzją z dnia [...].12.2023 r. nr [...] na podstawie art. 17 ust. 1b pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. dalej powoływana jako uśr) odmówił przyznania S. G. (dalej określany jako Skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu organ wskazał, że żona Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...].10.2013 r. Nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].08.2011 r. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Z pozostałych orzeczeń z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wynika, że niepełnosprawność powstała przed 25 rokiem życia, ale nie w trakcie nauki w szkole, ani w szkole wyższej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie organu I instancji Skarżący zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym od [...] lipca 2023 r. ze względu na pogarszający się stan zdrowia żony. Organ wskazał, że nie ulega wątpliwości, iż Skarżący sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawną żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opieka nad żoną jest absorbująca, jak wynika z załączonych dokumentów, dlatego nie podejmuje zatrudnienia oraz od [...].07.2023 r. z zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym. Z uwagi jednak na to, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność żony Skarżącego, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].08.2011 r., natomiast z pozostałych orzeczeń z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wynika, że niepełnosprawność powstała przed 25 rokiem życia, ale nie w trakcie nauki w szkole ani w szkole wyższej - nie został więc spełniony art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 uśr.

Odwołanie od ww. decyzji złożył Skarżący, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b uśr bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy.

Decyzją z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz.775 ze zm., dalej powoływana jako kpa) w zw. z art. 17 ust. 1 uśr oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że rozstrzygając sprawę, dokonano oceny uprawnienia Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., jak i po tym terminie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. - w związku z zastosowaniem art. 63 ust 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, opiekunowi faktycznemu dziecka, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nadto, po myśli art. 17 ust. 1b uśr - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później mz do ukończenia 25. roku życia.

Dodatkowo na podstawie art. 17b ust. 1-2 uśr:

1. W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Organ odwoławczy wskazał, że niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b uśr zgodnie ze stanowiskiem TK zawartym w wyroku w sprawie K 38/13 powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 uśr, która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. np. wyrok WSA w Bydgoszczy w sprawie II SA/Bd 364/20, wyroki WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r. w sprawach III SA/Gd 436/20 i III SA/Gd 519/20). Tym samym argument organu I instancji pomijający opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO podkreśliło, że Skarżący złożył stosowne oświadczenie, wskazując, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania w nim pracy z dniem [...] lipca 2023 r. W oświadczeniu złożonym [...] .11.2023 r. wskazał, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha oraz [...] ha lasu. W dniu [...] lipca 2023 r. gospodarstwo zostało przekazane w dzierżawę córce, która w dacie przekazania była w zaawansowanej ciąży i prace w tym gospodarstwie wykonywał jej narzeczony, obecnie mąż. Gospodarstwo ma profil roślinno-zwierzęcy. Przed zaprzestaniem pracy Skarżący wykonywał następujący zakres prac: karmienie zwierząt zajmujące 1,5 godziny rano i 1,5 godziny wieczorem oraz wykonywanie prac polowych sezonowo. Podczas tych prac żona zostawała z mamą Skarżącego oraz córkami. Po śmierci matki oraz założeniu rodziny przez córkę Skarżący twierdzi, że nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ opiekuje się żoną. W trakcie postępowania organ I instancji pozyskał dokument, z którego wynika, Skarżący z dniem [...].07.2023 r. został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników. Jednocześnie w piśmie z dnia [...] listopada 2023 r. ARiMR poinformowała, że Skarżący nadal figuruje w systemie informatycznym Agencji i korzysta z płatności na rok 2023 r. Po [...] lipca 2023 r. złożył wniosek o pomoc na dofinansowanie zakupu nawozów mineralnych.

Żona Skarżącego w oświadczeniu złożonym [...].11.2023 r. wyjaśniła, że samodzielnie korzysta z toalety, przy czynnościach higienicznych pomaga jej mąż, samodzielnie spożywa posiłki, jej niepełnosprawność przejawia się tym, że nie widzi na lewe oko, a na prawe oko w 20%, po wylewie ma niepełnosprawną prawą rękę i nogę oraz cukrzycę. W mieszkaniu brak jest progów, by mogła się po nim poruszać oraz nic nie jest przestawiane od prawie 30 lat, aby mogła się w nim poruszać na pamięć. Niepełnosprawna twierdzi, że jej stan z roku na rok się pogarsza, ale wskazanej okoliczności nie udokumentowała. Z powyższego wynika, że żona Skarżącego mimo swojej niepełnosprawności jest osobą w miarę samodzielną, porusza się po mieszkaniu, spożywa posiłki, z pomocą męża wykonuje czynności higieniczne. Zatem zakres sprawowanej opieki wskazanej w oświadczeniu Skarżącego, jak i wywiadzie środowiskowym nie wymusza konieczności rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Tym bardziej, że prowadzenia gospodarstwa rolnego nie można utożsamić jedynie z fizycznym wykonywaniem pracy, ale również jest to zarządzanie i współdecydowanie o działalności rolniczej. Przy właściwej organizacji pracy, ze względu na charakter działalności rolniczej, rolnik może prowadzić poprzez zarządzenie gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest on bowiem organizatorem własnej pracy i w tym sensie ma możliwość pogodzenia tych dwóch rodzajów czynności. Jeżeli zatem w należącym do takiego podmiotu gospodarstwie rolnym prowadzona jest działalność rolnicza, przynosząca dochody, z których podmiot ten się utrzymuje, to tym samym nie sposób uznać, że nie prowadzi on we wskazanym rozumieniu gospodarstwa rolnego. Przy właściwej organizacji pracy ma on bowiem co najmniej możliwość współdecydowania i zarządzania gospodarstwem rolnym. Z doświadczenia życiowego wynika, że przekazanie gospodarstwa rolnego ciężarnej córce w dzierżawę, nawet w sytuacji, gdy w jego prowadzeniu pomagał narzeczony, wiązało się z odpowiednim kierowaniem pracami w tym gospodarstwie przez Skarżącego.

W ocenie Kolegium, rozmiar sprawowanej przez Skarżącego opieki nad żoną przy odpowiedniej jej organizacją nie wyklucza całkowicie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, jak i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Żona, jak już wskazano, nie jest osobą leżącą, całkowicie niesprawną ruchowo. Jest w stanie samodzielnie dbać o potrzeby fizjologiczne, porusza się po mieszkaniu, samodzielnie przyjmuje pokarmy. Zakres sprawowanej przez Skarżącego opieki w zasadzie sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, umawianie wizyt lekarskich i towarzyszenie w wyjściu na zewnątrz, czytanie, podawaniu lekarstw) - są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Natomiast czynności polegające na pomocy w dbaniu o higienę, pomocy przy wstaniu z łóżka i ubraniu, mierzeniu poziomu cukru i ciśnienia - zdaniem organu odwoławczego - nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

Kolegium nie kwestionowało konieczności sprawowania przez Skarżącego opieki nad żoną, jednakże z uwagi na brak związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia - pracą w gospodarstwie rolnym – a koniecznością zapewnienia stałej opieki nie można uznać, że spełnia on przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 uśr.

Odnośnie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w świetle przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. Kolegium natomiast wyjaśniło, że z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej nie zachodzą w tej sprawie przesłanki uprawniające Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji decyzji.

Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 uśr na skutek przyjęcia, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] grudnia 2023 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu Skarżący powołał się na wyrok WSA w Gdańsku w sprawie III SA/Gd 577/21, w którym Sąd wskazał, jak należy rozumieć zawarte przez ustawodawcę w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot stałej oraz długotrwałej opieki. W judykacie tym Sąd zważył, że "Podkreślenia w tym miejscu wymaga także to, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Stosownie do art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17b ust. 1 pkt 1 uśr, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 1b uśr świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże regulacja ta stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b uśr przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia.

Kolegium odmówiło jednak przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez niego z prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. W ocenie organu odwoławczego, Skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki uniemożliwiał mu prowadzenie gospodarstwa rolnego, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności opiekuńcze, jakie wykonuje Skarżący, nie wykraczają poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Z poglądem tym należy się zgodzić.

Poza sporem pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 uśr konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem dowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. także wyrok NSA w sprawie I OSK 275/21). Posiadanie przez żonę Skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje zatem automatycznie uzyskania przez niego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.

Podkreślenia wymaga, że specyfika prowadzenia gospodarstwa rolnego daje znacznie większą swobodę dysponowania czasem pracy niż w przypadku zatrudnienia w ramach stosunku pracy ("na etacie"). Oczywiście nie można wyprowadzać z tego wniosku, że każdy rolnik na tyle swobodnie dysponuje czasem pracy, że bez trudu może godzić prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad osobą niepełnosprawną, niezależnie od stanu tej osoby i zakresu rzeczywiście wymaganej opieki. Nadmierne przywiązanie do tezy o specyfice pracy w gospodarstwie rolnym w kierunku tego rodzaju argumentacji prowadziłoby do wniosku sprzecznego z ustawą - że żaden rolnik nie spełnia ustawowej przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż dysponując swobodnie swoim czasem pracy, może pogodzić opiekę nad osobą niepełnosprawną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Każda sprawa wymaga dokonania indywidualnej oceny z uwzględnieniem potwierdzonych wywiadem środowiskowym ustaleń w kwestii zakresu wymaganej opieki. W rozpoznawanej sprawie ocena dokonana przez Kolegium jest prawidłowa, ponieważ uwzględnia wszystkie istotne elementy stanu faktycznego sprawy.

Skarżący wprawdzie bezspornie opiekuje się niepełnosprawną żoną, ale profil jego gospodarstwa pozwala na postawienie tezy, że mógł on tak zorganizować prace, by pogodzić je z opieką nad żoną. Skarżący wskazał, że przed zaprzestaniem pracy w gospodarstwie zakres jego prac polegał na karmieniu zwierząt - 1,5 godziny rano i 1,5 godziny wieczorem oraz na wykonywaniu prac polowych sezonowo.

Żona Skarżącego niewątpliwie ma liczne i poważne schorzenia związane niepełnosprawnością i wymaga stałej opieki. W oświadczeniu złożonym [...].11.2023 r. wyjaśniła, że samodzielnie korzysta z toalety, przy czynnościach higienicznych pomaga jej mąż, samodzielnie spożywa posiłki, jej niepełnosprawność przejawia się tym, że nie widzi na lewe oko, a na prawe oko w 20%, po wylewie ma niepełnosprawną prawą rękę i nogę oraz cukrzycę. Mieszkanie jest przystosowane do jej schorzenia z taki sposób, że od prawie 30 lat nic nie jest w nim przestawiane, aby mogła się w nim poruszać na pamięć. W mieszkaniu są także usunięte wszystkie progi. Samodzielnie korzysta z WC, samodzielnie je, ale nie przygotowuje posiłków, podczas kąpieli również musi być obecny mąż. Skarżący natomiast wskazał, że codziennie pomaga żonie przy stawaniu z łóżka, w myciu oraz w ubieraniu. Przygotowuje posiłki i podaje je żonie, jeździ z nią do lekarzy. Umawia wizyty lekarskie, a także wykupuje i podaje zalecane leki 3 razy dziennie w ciągu dnia. Ponadto kilka razy dziennie mierzy żonie ciśnienie oraz poziom cukru we krwi. Oprócz tego pierze, sprząta, załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy, czyta książki, wychodzi z żoną na spacery. Skarżący oświadczył, że pomaga żonie w chodzeniu do toalety, co jednak w świetle jej oświadczenia, że samodzielnie korzysta z WC, nie zasługuje na wiarę.

Należy stwierdzić, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia, żona Skarżącego wykazuje się samodzielnością - z akt wynika, że nie jest ona osobą leżącą, wymagającą nieprzerwanej opieki. Mimo problemów z poruszaniem się, nie wymaga stałej pomocy męża. Poza pomocą przy kąpieli, w pozostałych codziennych czynnościach nie wymaga ciągłej pomocy (nie potrzebuje pomocy w ubieraniu, samodzielnie spożywa posiłki, jak również potrzeby fizjologiczne załatwia samodzielnie). Niewątpliwie żona Skarżącego wymaga pomocy z powodu swoich schorzeń i ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu, jednak wykonywane przez Skarżącego czynności opiekuńcze nie należą do zakresu opieki całodobowej, lecz mają charakter normalnej pomocy świadczonej schorowanym członkom rodziny. Taki zakres opieki nie może być uznany za wymagający całodobowej dyspozycyjności Skarżącego, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby pracujące na co dzień zawodowo, przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA w sprawie I OSK 351/21).

Uznać zatem należy, że sprawowany przez Skarżącego wymiar opieki nie charakteryzuje się związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Zakres i rozmiar czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych, jakie wykonuje Skarżący względem żony, nie wymagają bowiem rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami pracy, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

Sąd nie kwestionuje przy tym stanu zdrowia żony Skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego zresztą Skarżący jest zobowiązany zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak podkreśla się w ugruntowanym już orzecznictwie sądowym, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr, nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki męża nad żoną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia czy kontynuowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Przepis art. 17 ust. 1 uśr należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA w sprawie I OSK 2454/11).

W rozpatrywanej sprawie nie doszło zatem do naruszenia zarówno norm materialnych, jak i proceduralnych. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wyczerpującą argumentację zajętego przez organ stanowiska, w tym analizę stanu faktycznego oraz prawnego sprawy. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.).

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.

Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.

Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.