Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 233/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 3 stycznia 2023 r., nr SKO Gd/4063/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

B. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 3 stycznia 2023 r., nr SKO Gd/4063/22, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta Redy, w imieniu którego działał Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Redzie, z 28 czerwca 2022 r., o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

W dniu 8 kwietnia 2022 r. B.L. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Redzie wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką I. R.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej, I. R. (ur. 7 września 1936 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie z 1 sierpnia 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a ponadto wynika z niego, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 maja 2019 r. Jak ustalono, I. R. jest wdową.

W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji wnioskodawczyni uzupełniła wniosek o zaświadczenie lekarskie z dnia 27 kwietnia 2022 r. stwierdzające, iż B. L. może sprawować opiekę nad matką I. R., oraz zaświadczenie lekarskie lekarza specjalisty medycyny rodzinnej z dnia 28 kwietnia 2022 r. dotyczące I. R., w którym wskazano, iż pacjentka z powodu licznych schorzeń przewlekłych wymaga opieki - kilku godzin dziennie codziennie, gdyż jest osobą niepełnosprawną i niesamodzielną, nie radzi sobie sama w codziennej egzystencji. B. L. przedłożyła także dokumentację dotyczącą jej dotychczasowego zatrudnienia, z której wynika, że jej ostatnie zatrudnienie ustało w dniu 31 sierpnia 2004 r., w związku z likwidacją przez pracodawcę stanowiska pracy.

Podczas przeprowadzonego w dniu 18 maja 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca nie mieszka z matką i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. I. R. mieszka bowiem wspólnie z siostrą skarżącej, która zajmuje się nią wieczorami. Skarżąca oświadczyła jednak, że przebywa u matki codziennie od rana do wieczora. Jak ustalono, matka skarżącej choruje na nadciśnienie, ma problemy z sercem i tarczycą, jest po operacji kolana. I. R. porusza się przy pomocy kuli, wedle oświadczenia skarżącej może pozostać w domu sama przez 1-2 godziny, kiedy wnioskodawczyni wychodzi po zakupy. Nie wymaga pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej, samodzielnie się ubiera, spożywa posiłki i wydziela sobie leki. W trakcie wywiadu skarżąca wskazała, że zrezygnowała z zatrudnienia w marcu 2022 r. z powodu opieki nad matką. Pracownik socjalny we wnioskach dotyczących przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wskazał, że zgodnie z deklaracjami skarżąca, która nie mieszka z matką, przebywa u niej codziennie w godzinach od 6.30 do 21. Jednak, jak wyjaśniono, pracownik socjalny dwukrotnie odbył wizytę w miejscu zamieszakania I. R. celem sporządzenia wywiadu, na miejscu zastał zaś jedynie I. R. chodzącą po posesji, która poinformowała, że córka B. przychodzi do niej co drugi dzień. Pracownik socjalny wskazał, iż I. R. jest osobą samodzielną, na chwilę obecną samodzielnie korzysta z toalety, wymaga jedynie pomocy przy kąpieli. Skarżąca wykonuje zaś czynności życia codziennego takie jak pranie, sprzątanie, gotowanie obiadu, płacenie rachunków, realizacja recept, podawanie leków. W ocenie pracownika socjalnego I. R. nie wymaga całodobowej opieki ze strony córki.

Z oświadczenia skarżącej z 26 maja 2022 r. wynika zaś, iż I. R. jest osobą chodzącą, samodzielnie spożywa posiłki i leki po uprzednim przygotowaniu, może zostać w domu sama nie dłużej niż 2 godziny. Skarżąca wyjaśniła, że matka mieszka z siostrą, która w razie potrzeby sprawuje opiekę nad nią w nocy (od godziny 21 do 6.30). W sytuacji, gdy siostra wyjeżdża na kilka dni, skarżąca opiekuje się matką całodobowo. Jak wskazała skarżąca, I. R. ma ograniczenia spowodowane operacją kolana, nie jest samodzielna, ma problemy kardiologiczne, a także problemy z tarczycą i słuchem. Obecnie matka skarżącej samodzielnie korzysta z toalety. Wymaga jednak pomocy w przygotowaniu ubrań, leków, posiłków, smarowaniu maściami przeciwbólowymi, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, mierzeniu ciśnienia, przygotowywaniu kąpieli, obcięciu paznokci. Skarżąca oświadczyła, że opieka nad matką jest sprawowana całodobowo. Wnioskodawczyni sprawuje tę opiekę od 6.30 do 21 (w razie potrzeby do 23), a od godziny 21, czasami od 23 do 6.30 – siostra. Skarżąca w sposób szczegółowy opisała zakres czynności wykonywanych przez nią w godzinach od 6.30 do 21, wśród których wymieniła poranną toaletę, przygotowanie posiłków i leków, ubieranie, ćwiczenia, sprzątanie, mierzenie ciśnienia, spacer po podwórku, prace przydomowe, masaż, wieczorną toaletę, przygotowanie do snu, w razie potrzeby czuwanie podczas snu, w razie potrzeby wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, zakupy, realizacja recept, czynności ogrodnicze, oklepywanie. Wyjaśniła, iż w razie potrzeby w sprawowaniu opieki nad matką pomaga jej siostra. Skarżąca podkreśliła, że nie podejmuje zatrudnienia jedynie z uwagi na fakt sprawowania opieki nad matką. Wyjaśniła, że była aktywna zawodowo z przerwami w okresie od 1985 r. do 2004 r. Ponadto, w okresie od 22 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r. podejmowała pracę na podstawie umowy zlecenia.

Decyzją z 28 czerwca 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazując, że w niniejszej sprawie nie istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki. Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca wykonuje jedynie codzienne obowiązki domowe, nie wykonuje zaś przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż I. R. nie wymaga leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto, nie wymaga karmienia przez sondę, nie jest używany cewnik, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych oraz nie używa pampersów czy pieluchomajtek. Pomoc skarżącej sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym. Zdaniem organu I instancji, za czynności związane z opieką nad niepełnosprawną matką nie można uznać wykonywania prac domowych takich jak zakupy, sprzątanie, pranie, gotowanie, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, które i tak muszą być wykonywane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca stałej opieki, czy nie. Jak wskazano, skarżąca zapewne pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu, jednak wykazanych czynności, wykonywanych w ramach sprawowanej opieki, nie można uznać za sprawowanie opieki stałej, a raczej za wspomaganie osoby niepełnosprawnej w jej funkcjonowaniu.

W ocenie organu I instancji, zakres sprawowanej opieki nad matką z całą pewnością nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, co najmniej w niepełnym wymiarze.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Pismem z 22 listopada 2022 r. Kolegium zwróciło się do organu I instancji, na podstawie art. 136 § 1 k.p.a., o uzupełnienie materiału dowodowego. W dniu 16 grudnia 2022 r. organ I instancji uzyskał od skarżącej wyjaśnienia, z których wynika, że ostatnie zatrudnienie B. L. na podstawie umowy zlecenia w okresie od dnia 22 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r. w spółce K. jako ulotkarz zostało rozwiązane przez B. L. z dniem 31 marca 2022 r. z powodu konieczności sprawowania długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że opiekuje się matką od 1 kwietnia 2022 r. zaznaczając, iż odległość jaka ją dzieli od miejsca zamieszkania matki pokonuje w czasie 10 minut pieszo, co nie stanowi dla niej żadnego problemu. Ponownie przedstawiła czynności, które wykonuje w związku z opieką nad matką.

Na skutek wniesionego odwołania decyzją z 3 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium zgodziło się bowiem ze stanowiskiem organu I instancji, że w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że I. R. mieszka z siostrą wnioskodawczyni (swoją drugą córką), która z uwagi na pracę zawodową, zajmuje się matką od godzin wieczornych. Zdaniem Kolegium, w okolicznościach niniejszej sprawy nie można nie brać pod uwagę faktu wspólnego zamieszkiwania I. R. z drugą córką, która współdzieli z wnioskodawczynią opiekę nad matką. Ponadto, nie bez wpływu na ocenę zebranego materiału w sprawie pozostaje fakt, że I. R. mimo podeszłego wieku jest osobą w miarę samodzielną, niewymagającą pomocy przy korzystaniu z toalety czy czynnościach higienicznych. Jak bowiem ustalono, radzi sobie z samodzielnym ubraniem i spożywaniem posiłków, dlatego zdaniem organu odwoławczego, nie sposób dać wiary twierdzeniom skarżącej, że matka nie może pozostać sama w domu dłużej niż 2 godziny, w szczególności wobec oceny dokonanej przez pracownika socjalnego oraz dwukrotnego przybycia do miejsca zamieszkania I. R. i zastania jej samej w domu i chodzącej samodzielnie po posesji bez opieki. Jak wskazano, sama I. R. oświadczyła, że córka B. przychodzi do niej co drugi dzień. Zatem zakres czasowy sprawowanej opieki wskazywany przez skarżącą, w ocenie Kolegium, pozostawia wątpliwości.

Organ odwoławczy zauważył także, że w świetle przedstawionych przez skarżącą dowodów dotyczących jej dotychczasowego zatrudnienia, ostatnie zatrudnienie B. L. na umowę o pracę na stanowisku sprzedawcy trwające w okresach od 5 września 1996 r. do 31 maja 2001 r. i od 1 czerwca 2001 r. do 31 sierpnia 2004 r. ustało w dniu 31 sierpnia 2004 r. w związku z likwidacją przez pracodawcę stanowiska pracy. Po tym okresie B. L. nie pracowała, natomiast w ostatnim czasie podjęła się pracy na podstawie umowy zlecenia w okresie od dnia 22 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r. w spółce K. jako ulotkarz. Kolegium zauważyło, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 1 sierpnia 2019 r., a w dniu 31 marca 2022 r. Nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności powodujące konieczność natychmiastowego rozpoczęcia opieki nad nią z dniem 1 kwietnia 2022 r., jak podała skarżąca.

Organ odwoławczy powołał się na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1182/21, które w ocenie Kolegium znajduje zastosowanie także w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Zgodnie bowiem z przywołanym wyrokiem, sam brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. (a zatem w oderwaniu i niezależnie od przyczyny, jaką w tym wypadku musi być wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny). Oceniając stan faktyczny rozpoznawanej sprawy Sąd wskazał m. in., że z uwagi na wieloletnią bierność zawodową skarżącego trudno dać wiarę, że to właśnie sprawowana przez nią obecnie opieka nad matką stanowi rzeczywistą przyczynę niepodejmowania zatrudnienia. Skarżąca była długo nieaktywna zawodowo przed podjęciem opieki nad matką, stan taki miał charakter trwały, a nie chwilowy. W tej sytuacji niepodejmowanie pracy zawodowej przez skarżącego nie może zostać ocenione jako zachowanie realne i faktycznie powodowane koniecznością sprawowania opieki nad matką, ukierunkowane na sprawowanie tej opieki, co skutkuje uznaniem, iż w przypadku skarżącego nie jest spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.".

Mając powyższe na uwadze, Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie ocenił brak zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego wymaganego przepisami ustawy.

Skarżąca wniosła skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, której zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi przede wszystkim o pomoc w zaspokojeniu normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 3 stycznia 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta Redy, w imieniu którego działał Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Redzie, z 28 czerwca 2022 r., o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną

i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Niewątpliwie matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdzono jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.

Rolą organów administracji w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Organy winny były zatem ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka – oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym z przeprowadzonego w dniu 18 maja 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca nie mieszka z matką i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. I. R. mieszka bowiem wspólnie z siostrą skarżącej, która zajmuje się nią wieczorami. Skarżąca oświadczyła jednak, że przebywa u matki codziennie od rana do wieczora. Jak ustalono, matka skarżącej choruje na nadciśnienie, ma problemy z sercem i tarczycą, jest po operacji kolana. I. R. porusza się przy pomocy kuli, wedle oświadczenia skarżącej może pozostać w domu sama przez 1-2 godziny, kiedy wnioskodawczyni wychodzi po zakupy. Nie wymaga pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej, samodzielnie się ubiera, spożywa posiłki i wydziela sobie leki. W trakcie wywiadu skarżąca wskazała, że zrezygnowała z zatrudnienia w marcu 2022 r. z powodu opieki nad matką.

Pracownik socjalny we wnioskach dotyczących przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wskazał, że zgodnie z deklaracjami skarżąca, która nie mieszka z matką, przebywa u niej codziennie w godzinach od 6.30 do 21. Jednak, jak wyjaśniono, pracownik socjalny dwukrotnie odbył wizytę w miejscu zamieszkania I. R. celem sporządzenia wywiadu, na miejscu zastał zaś jedynie I. R. chodzącą po posesji, która poinformowała, że córka B. przychodzi do niej co drugi dzień. Pracownik socjalny wskazał, iż I. R. jest osobą samodzielną, na chwilę obecną samodzielnie korzysta z toalety, wymaga jedynie pomocy przy kąpieli. Skarżąca wykonuje zaś czynności życia codziennego takie jak pranie, sprzątanie, gotowanie obiadu, płacenie rachunków, realizacja recept, podawanie leków.

Z oświadczenia skarżącej z 26 maja 2022 r. wynika zaś, iż I. R. jest osobą chodzącą, samodzielnie spożywa posiłki i leki po uprzednim przygotowaniu, może zostać w domu sama nie dłużej niż 2 godziny. Skarżąca wyjaśniła, że matka mieszka z siostrą, która w razie potrzeby sprawuje opiekę nad nią w nocy (od godziny 21 do 6.30). W sytuacji, gdy siostra wyjeżdża na kilka dni, skarżąca opiekuje się matką całodobowo. Jak wskazała skarżąca, I. R. ma ograniczenia spowodowane operacją kolana, nie jest samodzielna, ma problemy kardiologiczne, a także problemy z tarczycą i słuchem. Obecnie matka skarżącej samodzielnie korzysta z toalety. Wymaga jednak pomocy w przygotowaniu ubrań, leków, posiłków, smarowaniu maściami przeciwbólowymi, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, mierzeniu ciśnienia, przygotowywaniu kąpieli, obcięciu paznokci. Skarżąca oświadczyła, że opieka nad matką jest sprawowana całodobowo. Wnioskodawczyni sprawuje tę opiekę od 6.30 do 21 (w razie potrzeby do 23), a od godziny 21, czasami od 23 do 6.30 – siostra. Skarżąca w sposób szczegółowy opisała zakres czynności wykonywanych przez nią w godzinach od 6.30 do 21, wśród których wymieniła poranną toaletę, przygotowanie posiłków i leków, ubieranie, ćwiczenia, sprzątanie, mierzenie ciśnienia, spacer po podwórku, prace przydomowe, masaż, wieczorną toaletę, przygotowanie do snu, w razie potrzeby czuwanie podczas snu, w razie potrzeby wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, zakupy, realizacja recept, czynności ogrodnicze, oklepywanie. Wyjaśniła, iż w razie potrzeby w sprawowaniu opieki nad matką, pomaga jej siostra. Skarżąca podkreśliła, że nie podejmuje zatrudnienia jedynie z uwagi na fakt sprawowania opieki nad matką. Wyjaśniła, że była aktywna zawodowo z przerwami w okresie od 1985 r. do 2004 r. Ponadto, w okresie od 22 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r. podejmowała pracę na podstawie umowy zlecenia.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad matką nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki wymaganego przy osobie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zauważyć bowiem należy, że pomimo niepełnosprawności, matka skarżącej wykazuje się samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, samodzielnie porusza się bowiem po mieszkaniu, a także poza nim. I. R. samodzielnie także korzysta z toalety, spożywa wcześniej przygotowane posiłki i leki. Ustalenia pracownika socjalnego podważyły przy tym wiarygodność oświadczenia skarżącej z 26 maja 2022 r., w którym zaakcentowała ona brak samodzielności matki i wynikającą z tego potrzebę stałej opieki nad I. R., która nie może zostać sama w domu dłużej niż na dwie godziny. Jak wynika bowiem z akt sprawy, pracownik socjalny dwukrotnie odbył wizytę celem sporządzenia wywiadu. Przy pierwszej próbie, w miejscu zamieszkania matki skarżącej zastał tam jedynie I. R. chodzącą po posesji, która poinformowała, że skarżąca przychodzi do niej co drugi dzień. Powyższe okoliczności nie dają zatem podstaw do twierdzenia, że matka skarżącej nie może pozostać w domu sama oraz że wymaga stałej obecności osoby trzeciej w celu zabezpieczenia jej potrzeb życiowych. Nie wynika z nich w szczególności, że nie byłaby ona w stanie sama spożyć przygotowanych dla niej wcześniej posiłków, samodzielnie przyjąć lekarstw czy samodzielnie skorzystać z toalety. Ustalone okoliczności faktyczne potwierdzają, że charakter sprawowanej opieki nad matką stwarza jej możliwość podjęcia zatrudnienia choćby w ograniczonym zakresie. Rozmiar zaangażowania skarżącej w pomoc matce nie powinien wykluczać jej z rynku pracy.

W ocenie Sądu, zgodzić należy się z organami, że z tak ustalonych okoliczności sprawy nie wynika, aby opieka sprawowana przez skarżącą nad matką była nie do pogodzenia z wykonywaniem pracy. Z przedstawionego przez skarżącą harmonogramu dnia wynika, że skarżąca dysponuje czasem, który mogłaby przeznaczyć na wykonywanie pracy. Wykonywane przez skarżącą czynności polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, przygotowaniu posiłków, podaniu leków, mierzeniu ciśnienia krwi nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Znaczna część z opisanych przez stronę czynności, jakie wykonuje w związku z opieką nad matką, składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie), które w zależności od stanu zdrowia i kondycji podopiecznego mogą stanowić również czynności z zakresu niezbędnej opieki, gdy podopieczny nie jest im w stanie sprostać samodzielnie a wespół z pozostałymi czynnościami opiekuna zajmują one większość czasu kosztem wygospodarowania choćby części na pracę zawodową. W niniejszej sprawie jednak taka sytuacja nie zachodzi, albowiem matka skarżącej wykazuje taki stopień samodzielności, który wyklucza potrzebę pozostawania w ciągłej gotowości do świadczenia jej pomocy. W okolicznościach niniejszej sprawy wskazane przez skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków), dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie czynności pielęgnacyjne, odpowiednio zorganizowane, nie muszą stanowić przeszkody do aktywizacji zawodowej skarżącej.

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż I.R. nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było matki skarżącej uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zaś, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia

2022 r., II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że stan fizyczny matki skarżącej i zakres wykonywanych przez nią samodzielnie czynności życia codziennego nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez skarżącą zatrudnienia. W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, przyjąć należy, że Kolegium w sposób prawidłowy uznało, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

O ile sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie, że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki.

W odniesieniu do zaprezentowanej przez Kolegium argumentacji, iż przesłanką odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia było m.in. przyjęcie braku występowania związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a opieką sprawowaną nad matką z uwagi na to, że skarżąca po raz ostatni pracowała w 2004 r., a następnie na podstawie umowy zlecenia od 22 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r., zaś matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 1 sierpnia 2019 r., a w dniu 31 marca 2022 r. nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności powodujące konieczność natychmiastowego rozpoczęcia opieki nad nią z dniem 1 kwietnia 2022 r., a zatem rezygnacja z zatrudnienia czy też jego niepodejmowanie nie były uwarunkowane sprawowaniem opieki nad matką, należy wskazać, że przedstawione stanowisko organów nie zasługiwało na akceptację. Dostrzec bowiem trzeba, że przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi nie tylko rezygnacja przez opiekuna osoby niepełnosprawnej z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia (innej pracy). Obie te przesłanki, art. 17 ust. 1 u.ś.r., traktuje jako równorzędne. Zauważyć przy tym należy, iż wskazany wyżej przepis, nie wyznacza żadnych ram czasowych dla złożenia przez zainteresowanego świadczeniem, wniosku o jego przyznanie. Tak więc akcentowane przez organ okoliczności nie wykluczały jeszcze możliwości ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad matką. W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się bowiem, że nawet osoba bierna zawodowo przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną.

Nietrafność stanowiska organu w powyższym zakresie nie miała jednak wpływu na wynik sprawy ze względu na stwierdzony prawidłowo brak potrzeby sprawowania opieki w rozmiarze uniemożliwiającym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła skarżąca w skardze, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.