Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2019/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 54 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1285
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
article: art. 12
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d
journal: Dz.U. 2021 poz 2354
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Bk 251/23 w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do ubezpieczenia zdrowotnego ze środków publicznych 1. uchyla zaskarżony wyrok i uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łomży z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży na rzecz S. G. 840 (osiemset czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 251/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zwany dalej "Sądem I instancji", oddalił skargę S. G., zwanego dalej "skarżącym", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży, zwanego dalej także "organem odwoławczym" lub "Kolegium", z dnia 23 maja 2022 r., nr SKO.440/36/2022, w przedmiocie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych.

W dniu 30 marca 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łomży wpłynął wniosek ze Szpitala Wojewódzkiego w Łomży z prośbą o objęcie skarżącego ubezpieczeniem zdrowotnym ze środków publicznych, trafił on bowiem do placówki w trybie nagłym w dniu 21 marca 2022 r. W dniu 12 kwietnia 2022 r. pracownik socjalny przeprowadził ze skarżącym wywiad środowiskowy, z którego wynikało, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w Łomży. Nie pracuje, nie osiąga żadnego dochodu i posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Ustalono też, że skarżący posiada zasoby majątkowe w postaci spłaty ze sprzedaży mieszkania w kwocie 38 973,74 złotych, które są złożone do depozytu środków pieniężnych przy Sądzie Rejonowym w Łomży. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ pierwszej instancji decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r. odmówił przyznania skarżącemu ubezpieczenia zdrowotnego ze środków publicznych na okres 90 dni.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży opisaną na wstępie decyzją z dnia 23 maja 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło, że przesłanką dla odmowy potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być sytuacja niespełnienia warunków do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej tj. stwierdzona przez pracownika socjalnego dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową przy wykorzystaniu własnych zasobów majątkowych, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Skarżący, jak stwierdziło Kolegium, oczekuje świadczeń z pomocy społecznej pomimo, że posiada znaczne zasoby finansowe własne, których nie chce wykorzystać w celu poprawy sytuacji życiowej w jakiej się znalazł. Nie chce bowiem przyjąć spłaty za mieszkanie w wysokości 38 973,74 złotych wynikającej z postanowienia Sądu Rejonowego w Łomży Wydział Cywilny, sygn. akt I Ns 245/17, z dnia 20 czerwca 2018 r. Pieniądze ze spłaty udziału w mieszkaniu pozostają w depozycie Sądu Rejonowego.

Oddalając skargę na decyzję Kolegium, Sąd I instancji w pierwszej kolejności przywołał i omówił znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego, to jest: art. 2 ust. 1 pkt 2 oraz art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", a także art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.). Sąd ten wskazał, że z regulacji tych wynika, iż potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych bazuje na przesłankach formalnych (miejsce zamieszkania na obszarze Polski, obywatelstwo polskie lub odpowiedni status prawny cudzoziemca) oraz przesłankach merytorycznych, sprowadzających się do spełnienia kryterium dochodowego oraz braku dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu i rzeczywistą sytuacją materialną (majątkową). Uznając ustalenia stanu faktycznego za niesprzeczne, Sąd I instancji stwierdził, że skoro organ w oparciu o ustalenia wywiadu środowiskowego, nie zakwestionowane przez skarżącego, ustalił, iż skarżący posiada do dyspozycji znaczne środki finansowe ale ich świadomie nie wykorzystuje, miał podstawy do uznania, że zachodzi dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu strony a rzeczywistą jej sytuacją materialną (majątkową), co w konsekwencji uzasadniało odmowę przyznania skarżącemu potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił S. G. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości podniesiono podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej "P.p.s.a.".

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest: art. 12 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne zastosowanie, w sytuacji gdy organy administracji ustaliły, że kwota 38973,74 zł złożona do depozytu sądowego stanowi w niniejszej sprawie o dysproporcji sytuacji materialnej z wysokością dochodu i umożliwia stronie przezwyciężenie trudności życiowych, co było następnie podstawą wydania decyzji o odmowie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ze środków publicznych, podczas gdy w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono także, że strona żyje w skrajnym ubóstwie, zamieszkuje zrujnowany pustostan bez ogrzewania, bez wody, bez prądu, nie osiąga żadnego dochodu oraz cierpi na przewlekłe schorzenia, jest inwalidą - te wszystkie fakty, mimo pieniędzy złożonych do depozytu sądowego, nadal obiektywnie uniemożliwiają mu przezwyciężenie trudności życiowych w myśl art. 12 ustawy o pomocy społecznej.

W oparciu o powołane zarzuty skarżący kasacyjnie sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sformułowano również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum wniesionego środka zaskarżenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Rozpoznając sprawę w tych granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut skargi kasacyjnej jest zasadny.

Sąd I instancji prawidłowo odtworzył granice materialne rozpoznawanej sprawy administracyjnej przyznania skarżącemu ubezpieczenia zdrowotnego ze środków publicznych.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, nadal zwanej "ustawą o świadczeniach", do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo inne osoby niż osoby objęte powszechnym obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, o ile posiadają miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej, posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U .z 2021 r. poz. 2354 ze zm.) i spełniają kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej i co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy. Z przepisem powyższym koresponduje treść art. 54 ust. 3 ustawy o świadczeniach, w którym określone zostały przesłanki wydania przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Jak wynika z tego przepisu, decyzję wydaje się po: 1) przedłożeniu przez świadczeniobiorcę dokumentów potwierdzających zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz dokumentów potwierdzających; a) posiadanie obywatelstwa polskiego, lub b) posiadanie statusu uchodźcy, lub c) objęcie ochroną uzupełniającą, lub d) posiadanie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c i d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach; 2) przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego; 3) stwierdzeniu spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; 4) stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w pkt 2. Zgodnie z przepisem art. 12 ustawy o pomocy społecznej, do którego odsyła przepis art. 54 ust.3 pkt 4 ustawy o świadczeniach, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaakceptowana przez Sąd I instancji nieprawidłowość zastosowania przepisów stanowiących podstawę prawną odmowy przyznania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych polega na ich przedwczesnym zastosowaniu przez organy administracji rozpoznające sprawę. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie został bowiem wnikliwie i wszechstronnie oceniony w kontekście dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby, wskazującą, że osoba ta jest w stanie przezwyciężyć trudna sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. W oparciu o ustalenia wywiadu środowiskowego organy administracji obu instancji ograniczyły się jedynie do stwierdzenia, że skarżący posiada do dyspozycji znaczne środki finansowe (pieniądze ze sprzedaży mieszkania w depozycie sądowym) ale ich świadomie nie wykorzystuje. Nie wyjaśniono jednak dlaczego skarżący nie chce (lub nie może) wykorzystać tego depozytu. Ustalono jedynie, że jest to spłata za udział w mieszkaniu wynikła z podziału majątku wspólnego należącego do skarżącego i jego byłej żony. Nie zbadano czy w tym zakresie nie istnieje między stronami spór prawny. Ponadto wśród faktów pominiętych przy analizie zaistnienia negatywnej przesłanki objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, o której mowa w art. 54 ust. 3 pkt 4 ustawy o świadczeniach w związku z art. 12 ustawy o pomocy społecznej, znajdują się wszystkie okoliczności ustalone w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego i wskazującego, że skarżący żyje w skrajnym ubóstwie, zamieszkuje zrujnowany pustostan bez wody, energii elektrycznej i ogrzewania. Cierpi na przewlekłe choroby i ma trudności z załatwieniem codziennych spraw. Skarżący nie pracuje i nie osiąga żadnego dochodu. W tej sytuacji bez rozważenia, czy posiadanie jedynie opisanego wyżej depozytu sądowego może świadczyć o dysproporcji między osiąganym dochodem a sytuacją majątkową w świetle negatywnej przesłanki objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym oznacza, że zastosowanie w sprawie powołanych wyżej przepisów prawa materialnego było przedwczesne.

Z tych względów na podstawie art. 188 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę kasacyjną uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i rozpoznając skargę uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 23 maja 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia 28 kwietnia 2022 r. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).