Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1096/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 2 lit. a)
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędziowie NSA Tadeusz Cysek del. WSA Jacek Czaja (spr.) Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych P. M., Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 172/10 w sprawie ze skargi P. M., R. M. – wspólników spółki cywilnej "M. A." na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. oddala skargę kasacyjną Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W., 2. umarza postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ze skargi kasacyjnej P. M., 3. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, 4. nakazuje zwrócić P. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 172/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę P. M. i R. M. – wspólników spółki cywilnej "M. A." i uchylił decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej zwanego również "Dyrektorem OR ARiMR") z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...], w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej: "płatność ONW"), a także stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oraz zasądził od organu administracji na rzecz skarżących 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżona decyzja Dyrektora OR ARiMR uchylała decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia 6 maja 2009 r. o przyznaniu spółce cywilnej "M. A.", reprezentowanej przez P. i R. M., płatność ONW na 2008 r. w wysokości [...] zł oraz umarzała postępowanie przed organem I instancji.

Sąd pierwszej instancji wskazał w swoim rozstrzygnięciu ustalenia faktyczne i stanowisko organu odwoławczego, który uznał, że postępowanie w sprawie przyznania spółce cywilnej "M. A." płatności ONW na 2008 r. (wniosek spółki cywilnej z dnia [...] maja 2008 r.) zostało błędnie wszczęte i jako takie nie powinno było być prowadzone przez organ I instancji. Spółka cywilna nie ma bowiem podmiotowości prawnej i jako taka nie ma zdolności prawnej, a zatem nie może zostać beneficjentem płatności. Podmiotami praw i obowiązków w stosunkach, w których występuje spółka cywilna są natomiast jej wspólnicy i to im przysługuje status strony w postępowaniu administracyjnym. Jednakże skoro jako wnioskodawca została wskazana spółka cywilna, to nie można było uznać, że wniosek został faktycznie złożony przez wspólników tej spółki. Ponadto, wspólnicy spółki cywilnej "M. A.", to jest P. M. i R. M., są zarejestrowani w ewidencji producentów rolnych jako niezależni producenci rolni (każdy z osobna), dlatego organ nie był władny do przyznania płatności wnioskowanej przez spółkę cywilną na rzecz jej wspólników. W konsekwencji Dyrektor OR ARiMR, biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej powoływana jako "k.p.a."), orzekł o uchyleniu decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania przed tym organem.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ odwoławczy wadliwie uznał, iż postępowanie przed organem I instancji było bezprzedmiotowe i w konsekwencji błędnie zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ powinien był natomiast wydać rozstrzygnięcie w sprawie co do istoty w przedmiocie przyznania skarżącym wspólnikom wnioskowanej płatności.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, treść art. 29 k.p.a. wskazuje, że także jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej – a takimi są spółki cywilne – mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status. W tej sytuacji organ błędnie uznał, że postępowanie jest bezprzedmiotowe z powodu braku podmiotowości spółki cywilnej przy ubieganiu się o płatność.

Sąd pierwszej instancji podzielił natomiast pogląd organu administracji, że zdolność prawna spółki cywilnej w sprawie dochodzonej płatności nie wynika z art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76, ze zm.; dalej powoływana jako "ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów"). Przepis ten reguluje jedynie kwestię nadania numeru identyfikacyjnego m.in. producentom rolnym działającym w formie spółki cywilnej i określa, że numer ten nadaje się wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników – mianowicie tego, któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny. Również przyznanie płatności winno nastąpić właśnie dla tego wspólnika.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organy administracji nie wyjaśniły w swoich decyzjach, kto rzeczywiście figuruje w ewidencji producentów rolnych pod numerem identyfikacyjnym [...], który został wskazany we wniosku spółki cywilnej o przyznanie płatności, a tym samym – czy wniosek ten nie został złożony przez wspólnika, na którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę, aby ubiegał się o przedmiotową płatność. Takie działanie organu naruszało, zdaniem Sądu pierwszej instancji, art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, ze zm.; dalej powoływana jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z EFR"), nakazujący organowi stać na straży praworządności i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ odwoławczy naruszył ponadto określony w art. 139 k.p.a. zakaz reformationis in peius. Skoro bowiem na podstawie decyzji organu I instancji spółce cywilnej przyznano płatność w wysokości [...] zł, zaś w wyniku decyzji organu odwoławczego płatność ta w ogóle spółce cywilnej nie przysługuje, to doszło do wydania decyzji na niekorzyść strony. Odstępstwo od zakazu reformationis in peius jest możliwe tylko w przypadku rażącego naruszenie prawa przez decyzję organu I instancji oraz rażącego naruszenia interesu społecznego. W decyzji organu odwoławczego brak jest natomiast jakichkolwiek rozważań organu w tym zakresie.

W rezultacie Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie "art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c)" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej zwanej "p.p.s.a."). Równocześnie nakazał organowi odwoławczemu, by w ponownym postępowaniu wyjaśnił, kto jest producentem rolnym wpisanym do ewidencji pod numerem identyfikacyjnym wskazanym we wniosku o płatność, a następnie wydał merytoryczne a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania dla skarżących płatności na 2008 r.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku złożyli: P. M. oraz Dyrektor OR ARiMR.

W skardze kasacyjnej P. M. zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, wnosząc o jego zmianę w części, w której została zawarta błędna ocena prawna i wskazania co do dalszego prowadzenia sprawy.

Powołując się na podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w skarżonym orzeczeniu błędnej oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania, wskutek niewłaściwego zastosowania i błędnej wykładni art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów.

W skardze kasacyjnej Dyrektor OR ARiMR zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ administracji zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

a. art. 29 i 30 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż spółka cywilna posiada osobowość prawną i jest stroną postępowania administracyjnego, kiedy z treści tych przepisów, jak i orzecznictwa NSA wynika, iż spółka cywilna, jako tzw. ułomna osoba prawna, nie posiada osobowości prawnej i nie jest stroną w postępowaniu administracyjnym, jak i takiego przymiotu nie dają jej przepisy szczególne będące podstawą przyznawania płatności,

b. art. 33 i art. 1 k.c. w zw. z art. 30 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyznaniem osobowości prawnej, a tym samym zdolności administracyjnej spółce cywilnej, uznaniem spółki cywilnej za stronę postępowania,

c. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wynikającej z tego przepisu i uznanie, iż Dyrektor OR ARiMR w W., działający w sprawie jako organ II instancji, nie miał podstaw prawnych do wydania decyzji uchylającej decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, w sytuacji gdy organ I instancji nieprawidłowo, z naruszeniem przepisów, wydał decyzję przyznającą płatności spółce cywilnej, w sytuacji gdy spółka taka nie posiada osobowości prawnej, a zatem nie może być adresatem decyzji administracyjnej,

d. art. 139 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem wydana decyzja była rozstrzygnięciem formalnym, a nie rozstrzygnięciem merytorycznym, nie mogła być więc decyzją na niekorzyść strony,

e. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż postępowanie przed organem II instancji nie stało się bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy stroną postępowania była spółka cywilna,

f. art. 145 § 1 p.p.s.a. przez nieprawidłową wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, choć przepis ten nie przewiduje takiej podstawy do uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną,

g. art. 153 p.p.s.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie, w sytuacji gdy w wyroku o sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 WSA w Warszawie stwierdził, iż spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania,

h. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na stworzeniu w taki sposób wytycznych dla organu ponownie rozpoznającego sprawę, iż w zasadzie Sąd orzekający zajął stanowisko merytoryczne w sprawie, gdyż stwierdził – "(...) mając na uwadze powyższe uwagi Sądu, wydać merytoryczne, a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania dla skarżących płatności na 2008 rok (...)", a więc orzekł w imieniu organu, nie zaś zgodnie z brzmieniem powyższego przepisu przedstawił wskazania co do dalszego postępowania.

W uzasadnieniu organ administracji stwierdził, że wnioskodawcą o przyznanie płatności była spółka cywilna, a nie jej poszczególni wspólnicy. W zaistniałej sytuacji nie można zatem potraktować wniosku złożonego w imieniu spółki cywilnej jako wniosku wniesionego faktycznie przez jej wspólników lub też wspólników działających w imieniu spółki. Ponieważ wniosek został złożony przez podmiot nieuprawniony, tzn. podmiot nieposiadający zdolności prawnej, wywołane postępowanie administracyjne należało umorzyć.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu administracji P. M. wniósł o oddalenie tego środka odwoławczego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1300/10, Naczelny Sad Administracyjny zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie do czasu wyjaśnienia przez skład siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego przedstawionego w sprawie o sygn. akt II GSK 1290/10.

Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 1300/10, NSA podjął zawieszone postępowanie sądowe. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że ustała przyczyna zawieszenia postępowania, bowiem w dniu 30 maja 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę (sygn. akt II GPS 2/12) o treści: "W przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przysługuje spółce cywilnej.".

Po podjęciu postępowania sądowego sprawa została ponownie zarejestrowana pod sygnaturą akt II GSK 1096/12.

W dniu 7 września 2012 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo P. M., w którym oświadczył, że cofa skargę kasacyjną w niniejszej sprawie i wnosi o zarządzenie zwrotu wpisu sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie zostały wniesione dwie skargi kasacyjne. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną organu administracji. Skarga ta nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przed przystąpieniem do rozpoznania poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej Dyrektora OR ARiMR wskazać należy, że w dniu 30 maja 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę (sygn. akt II GPS 2/12; publ. ONSAiWSA z 2012 r., nr 4, poz. 63), w której stwierdził, że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) – przysługuje spółce cywilnej.

Powyższa uchwała została podjęta w sprawie, w której spółka cywilna wystąpiła z wnioskiem o płatności rolnośrodowiskowej, niemniej z uwagi na kwestie prawne, których dotyczyła zawarta w niej teza, uchwała ta znajduje zastosowanie w stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy. W związku z tym należy podkreślić, że w sprawie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) ma zastosowanie (w stanie prawnym w niniejszej sprawie) przepis art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z dnia 21 października 2005 r., s. 1), z którego wynika, że płatności udziela się rolnikom. Ponadto zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z EFR pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Z kolei stosownie do § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm.), płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. WE L 270 z dnia 21 października 2003 r., s. 1, ze zm.; dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 1782/2003") m.in. jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Powołane przepisy przesądzają, że wszczęcie postępowania o płatności ONW następuje na wniosek i określają podmiot uprawniony do wystąpienia z wnioskiem. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że ww. przepisy odwołują się do definicji rolnika zawartej w art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003. Jednocześnie w uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że spółka cywilna stanowi grupę osób w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003 i tym samym nie sposób jej odmówić statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z EFR oraz w art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów.

W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji przyjął, że spółka cywilna spółka cywilna może być stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie dochodzonych płatności. Uwzględniając powyższe, a przede wszystkim treść uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r., za chybione należało uznać zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej organu, które powyższy pogląd kwestionowały.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2008 na złożyła spółka cywilna "M. A.". Organ nie kwestionował faktu, że spółka ta została zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych, o której mowa w ustawie o ewidencji producentów rolnych. Powyższe oznacza zatem, że spółka cywilna była uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności ONW w oparciu o art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z EFR. To z kolei oznacza, że nie było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie wystąpiła bowiem przesłanka jego bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. Wszczęcie postępowania, zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., następuje na żądanie strony, a więc podmiotu, który powinien być wyposażony w zdolność administracyjnoprawną. Skoro w świetle powołanej uchwały z dnia 30 maja 2012 r. status producenta rolnego (rolnika) należało przyznać spółce cywilnej, traktowanej jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, o której mowa w art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, to nie można było uznać, że wszczęcie postępowania z wniosku spółki cywilnej było bezskuteczne.

W konsekwencji za nietrafne należało uznać zarzuty sformułowane w pkt a), b), c), e) i f) petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzuty naruszenia art. 29 i art. 30 k.p.a., art. 33 k.c. w zw. z art. 30 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 p.p.s.a.

Nie można jednak podzielić w całości poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w szczególności co do tego, że w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników, tj. tego, któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny oraz że przyznanie samej płatności winno nastąpić dla tego wspólnika.

W uzasadnieniu powołanej uchwały wyraźnie stwierdzono, że za producentów rolnych i zarazem rolników nie można uznać wspólników spółki cywilnej. Ponadto nie podzielono stanowiska, że producentem rolnym (rolnikiem) jest jedynie ten wspólnik spółki cywilnej, który spełnia warunek w postaci nadania mu numeru identyfikacyjnego. Wyjaśniono przy tym, że przyznanie statusu producenta rolnego (rolnika) tylko jednemu z członków grupy - osobie wpisanej do ewidencji producentów - i w ślad za tym przyznanie tylko jej prawa do płatności eliminowałoby z grona uprawnionych pozostałych członków grupy. Adresatem płatności byłaby wyłącznie ta osoba. W tym kontekście nie można podzielić przeciwnej argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Ta wadliwość uzasadnienia nie mogła mieć jednak wpływu na wynik postępowania kasacyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja wyroku nie uległaby zmianie. W sytuacji, gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, ale wyraża w uzasadnieniu wyroku inną ocenę prawną niż sąd pierwszej instancji, ocena NSA jest wiążąca dla organów administracyjnych oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 101 z glosą Z. Kmieciaka, OPS 2005, z. 2, poz. 18).

Jeżeli chodzi o zarzut zawarty w pkt d) petitum skargi kasacyjnej dotyczący niewłaściwego zastosowania art. 139 k.p.a., to Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że decyzja umarzająca postępowanie administracyjne na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. lub też art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie może ze swej istoty być dla strony "niekorzystna" w rozumieniu art. 139 k.p.a. Umorzenie postępowania następuje w sytuacji jego bezprzedmiotowości (art. 105 k.p.a.). Dlatego przyjmuje się, że decyzja, o jakiej mowa w art. 139 k.p.a., to tylko taka decyzja organu odwoławczego, przy pomocy której organ ten uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 in principio k.p.a.). Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony, wywiera bowiem inny skutek – przyjmuje, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Skutki tej decyzji mają charakter procesowy. Nie kształtuje się stosunek materialnoprawny. Zatem pogląd Sądu pierwszej instancji, że organ odwoławczy naruszył art. 139 k.p.a. wydając decyzję w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie jest trafny. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, zważywszy na pozostałe niezasadne zarzuty skargi kasacyjnej organu.

Nie jest trafny zarzut dotyczący naruszenia art. 153 p.p.s.a. w zakresie sformułowanym w petitum skargi kasacyjnej, gdyż przepis ten odnosi się do sytuacji, gdy w sprawie orzekał już sąd administracyjny. Taka sytuacja faktyczna nie miała miejsca w tej sprawie.

Brak jest również podstaw do uznania za uzasadniony zarzutu dotyczącego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa jakie elementy ma zawierać uzasadnienie wyroku. Zgodnie z art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a., jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a. przez to, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - formułując wytyczne dla organu odwoławczego do ponownego postępowania - stwierdził, że "(...) mając na uwadze powyższe uwagi Sądu, wydać merytoryczne, a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania dla skarżących płatności (...)": Użycie tego rodzaju sformułowania przy uwzględnieniu kontekstu tej wypowiedzi nie oznacza, że Sąd orzekł merytorycznie w imieniu organu. Z całokształtu uzasadnienia wynika bowiem, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż brak było podstaw do zakończenia postępowania w drodze formalnoprawnego rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W konsekwencji Sąd uznał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym powinno zostać wydane rozstrzygnięcie o charakterze merytorycznym, przy czym Sąd pierwszej instancji nie przesądził w żaden sposób, że ma to być rozstrzygnięcie uwzględniające wniosek spółki cywilnej, czy też odmawiające przyznania wnioskowanej płatności.

W niniejszej sprawie istota zagadnienia sprowadzała się wyłącznie do tzw. kwestii wstępnej, a mianowicie tego, kto był uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności ONW na rok 2008. Kwestie związane z merytoryczną oceną złożonego przez spółkę cywilną wniosku o przyznanie płatności nie były i nie mogły być w tej sytuacji faktycznej jeszcze przedmiotem rozważań i ocen Sądu pierwszej instancji. Dlatego zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest nietrafny.

W tej sytuacji wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej Dyrektora OR ARiMR okazały się bezzasadne.

Zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z treści powołanego przepisu wynika, że oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez sąd za bezzasadną. Skarga kasacyjna jest bezzasadna i podlega oddaleniu w dwóch przypadkach: gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, co oznacza, że sąd nie stwierdził naruszeń wskazanych w art. 174 p.p.s.a. oraz gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Oczywiście dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 345/05; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym i w doktrynie, naruszenie prawa, które nie ma wpływu na trafność i zasadność rozstrzygnięcia, powinno skutkować oddaleniem skargi kasacyjnej. Z tych względów mylne uzasadnienie prawidłowego w ostatecznym rezultacie orzeczenia nie powinno skutkować uwzględnieniem kasacji (por. wyrok SN z dnia 5 czerwca 1998 r., sygn. akt I UKN 77/98, OSNP 1999, nr 11, poz. 378). Rozwiązanie to jest podyktowane względami ekonomii procesowej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu i dlatego oddalił skargę kasacyjną organu administracji na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a. (pkt 1. sentencji wyroku). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego (pkt 3. sentencji wyroku) oparto o treść art. 207 § 2 p.p.s.a.

Z kolei odnosząc się do skargi kasacyjnej P. M. stwierdzić należy, że zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Skoro P. M. w dniu 7 września 2012 r. cofnął skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 172/10, to Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 60 i art. 161 § 3 pkt 1 w związku z art. 193 p.p.s.a. umorzył postępowanie ze skargi kasacyjnej P. M. (pkt 2. sentencji wyroku), zaś na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nakazał zwrócić skarżącemu równowartość uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (pkt 4. sentencji wyroku).