Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 563/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 9
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2024 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 lutego 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/238/2024/1593 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia 3 stycznia 2024 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 3 stycznia 2024 r., wydaną z upoważnienia Wójta Gminy L. (dalej: organ pierwszej instancji), na podstawie art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.), art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1 b, art. 20, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390) odmówiono R. C. (dalej: Strona, Skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J. C. (dalej: osoba wymagająca opieki).

Organ wskazał, że Strona w dniu 15 grudnia 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Małżonek Strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. wydanym do dnia 30 listopada 2024 r. Wniosek o wydanie orzeczenia został złożony w dniu 9 października 2023 r. Na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalił, że Strona sprawuje faktyczną opiekę nad mężem, uczestniczy w procesie jego leczenia i rehabilitacji. Małżonek Strony wymaga stałej pomocy w czynnościach takich jak mycie, ubieranie, ponadto wykonuje takie czynności jak podawanie lekarstw, wymiana woreczka stomijnego, zmiana pampersów, umawianie wizytach lekarskich, organizacja transportu medycznego. Strona jest obecna przy codziennej gimnastyce, prowadzi ćwiczenia oddechowe, oklepywanie, wziewy, kontroluje przyjmowanie leków, przygotowuje i dogląda aparatu tlenowego, który jest niezbędny mężowi do funkcjonowania, zwłaszcza nocą. Ciężki przebieg choroby wpływa na konieczność stałej długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została oparta o ustalenie dokonane na podstawie odpowiedzi z systemu ZUS, że Strona jest uprawniona do świadczenia emerytalnego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych), a także niespełnienie przesłanki momentu powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b pkt 2 tej ustawy).

Decyzja została doręczona w dniu 4 stycznia 2024 r.

Pismem złożonym dnia 11 stycznia 2024 r. Strona wniosła odwołanie wskazując, że zapadła decyzja jest niesprawiedliwa i krzywdząca. Podała, że pobiera emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jednak jest ona dużo niższa niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego. Jako nieuzasadnioną oceniła konieczność zawieszenia emerytury, gdy organ nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie. Kwestionując decyzję co do daty powstania niepełnosprawności przywołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zaznaczając, że data powstania niepełnosprawności nie stanowi podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy), decyzją z dnia 23 lutego 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/238/2024/1593, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy oraz przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, w tym art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), wyjaśniając, iż w sprawie mają zastosowanie dotychczas obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odnosząc się do przyczyny odmowy przyznania świadczenia opartej o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyjaśnił, iż w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, zatem oceny spełnienia przesłanek należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zdaniem organu odwoławczego zasadne stało się jednak utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, ponieważ Strona jest uprawniona do emerytury z ZUS. Nie jest natomiast możliwy zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata. Wyjaśnił, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Jak wynika natomiast z akt sprawy, Strona jest uprawniona do emerytury, której nie zawiesiła, pomimo otrzymania informacji o możliwości zawieszenia emerytury, co oznacza zdaniem Kolegium, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.

Decyzja została doręczona w dniu 1 marca 2024 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc pismem nadanym dnia 29 marca 2024 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Ponownie podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Wskazała, że jej małżonek jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Emerytura, którą pobiera jest dużo niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, a przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie określają warunku zawieszenia emerytury. Podkreśliła, że ze względu na wydatki związane z niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki tj.: stałej rehabilitacji, specjalistycznego sprzętu, lekarstw i odpowiedniej diety, nie mogła pozwolić sobie na zawieszenie emerytury przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyła, że świadczenie pielęgnacyjne pobierają osoby, które znalazły się w takiej samej sytuacji życiowej jak Skarżąca, a nigdy nie podjęły zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej, dlatego też sprawiedliwe w ocenie Skarżącej byłoby uzupełnienie kwoty emerytury do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego lub też wskazanie przez Sąd konieczności jej zawieszenia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Wymaga na wstępie wyjaśnienia, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małżonkiem.

Mając na uwadze powyżej zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszania decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności przepis art. 17 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.). Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przedstawiony na wstępie stan faktyczny sprawy nie był w toku postępowania kwestionowany i nie wymaga ponownego przytoczenia. Zgodnie z decyzją ZUS o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2023 r. wysokość przysługującego Stronie świadczenia emerytalnego wynosi 815,21 zł.

Organ pierwszej instancji wyjaśniając przyczynę odmowy wskazał na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przywołując przy tym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także na pobieranie przez Stronę emerytury i wywodzony z tego brak rezygnacji z zatrudnienia ze względu na sprawowaną opiekę. Odnotowania wymaga, iż rozpoznając sprawę organ odwoławczy zasadnie wyjaśnił, iż przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.

Organ odwoławczy podzielił natomiast drugą z przyczyn odmowy. Stanowisko zaskarżonej decyzji zostało bowiem oparte o przesłankę negatywną określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do treści przywołanego przepisu (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma (m.in.) ustalone prawo do emerytury. W odniesieniu do tej regulacji, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko przedstawiane w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie, w którym wskazuje się na zasadność umożliwienia Stronie dokonania wyboru jednego ze świadczeń poprzez rezygnację ze świadczenia niższego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 650/20, podobnie m.in.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 i z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19), w takim przypadku zawieszenie prawa do pobierania emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 563/21, z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 349/21, z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20). Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował obowiązek sądów administracyjnych sprawujących wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej dokonywania prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa, co na gruncie niniejszej sprawy odnosi się do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Literalna wykładnia cytowanego przepisu może bowiem prowadzić do bezwzględnego wyeliminowania osób mających prawo do świadczeń, o których mowa w tym przepisie, co stanowiłoby naruszenie konstytucyjnej zasady równości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20). Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a omawianej ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2917/20). Zasada równości powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych, uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przedstawiony pogląd Sąd podziela i opowiada się za zasadnością umożliwienia Stronie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne wyboru świadczenia pomiędzy świadczeniem już otrzymywanym a wnioskowanym. Na gruncie rozstrzyganej sprawy wybór świadczenia może polegać na złożeniu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury w oparciu o przepis art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Sąd dostrzega, iż z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy nie wynika, aby organy orzekające w sprawie dokonały jakiegokolwiek pouczenia Skarżącej o możliwości dokonania wyboru jednego z tych świadczeń. Organ odwoławczy wprawdzie słusznie zauważył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Strona może dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, jeśli spełnia warunki przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie pouczył Skarżącej o powyższym, ani też nie dostrzegł braku prawidłowego pouczenia Skarżącej w tym zakresie przez organ pierwszej instancji.

Jednocześnie wymaga zaakcentowania, że wskazane pouczenie o prawie do dokonania wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a pobieraną emeryturą, a także możliwości wstrzymania wypłaty świadczeń emerytalnych, powinno nastąpić przy jednoczesnym wskazaniu Stronie, o ile pozwala na to stan faktyczny sprawy, że zawieszenie emerytury stanowi jedyną przeszkodę przyznania wnioskowanego świadczenia.

Zawarte w treści złożonego odwołania sformułowanie: "jedyną informacją jaką mi przekazano jeszcze przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była konieczność wnioskowania w ZUS o zawieszenie emerytury", na które to oświadczenie powoływał się organ odwoławczy, nie stanowi o prawidłowym dokonaniu ww. pouczenia. Nie dość, że nie znalazło odzwierciedlenia w aktach sprawy, to poprzedzało wszczęcie postępowania w sprawie oraz dokonanie jakichkolwiek ustaleń, w tym też ustaleń dających podstawę do tego rodzaju pouczenia. Nieuzasadnione było zatem powoływanie się przez organ odwoławczy na wiedzę Skarżącej o konieczności zawieszenia emerytury.

Powyższe skutkowało przedwczesną odmową przyznania Skarżącej prawa do tego świadczenia. Strona nie posiadała bowiem jednoznacznej informacji o braku innych przeszkód do przyznania świadczenia wyższego. Dostrzeżone naruszenie wzmacnia również okoliczność, iż na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego pobieranie przez Skarżącą emerytury nie stało się jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z uzasadnieniem decyzji organu pierwszej instancji przyczynę odmowy oparto również o moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych). W tym kontekście nie sposób pominąć, że Skarżąca wskazywała na istotną różnicę w wysokości pobieranej emerytury a wysokością wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto należy mieć na względzie, że dla opiekuna pobierającego emeryturę, złożenie wniosku o jej zawieszenie i wstrzymanie wypłaty mogło wiązać się z uzasadnioną obawą pozostawania przez pewien okres bez środków do życia bądź - z pełni - na gruncie rozpoznawanej sprawy - uzasadnioną obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, w szczególności w kontekście dodatkowej przesłanki odmowy na etapie pierwszoinstancyjnym.

Wobec tego na organach, przed wezwaniem do dokonania wyboru świadczenia, ciążył obwiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe, także przy uczynieniu zadość obowiązkowi informowania stron postępowania wynikającemu z art. 9 k.p.a. Stosownie do tego przepisu, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oznacza to, że organ ma obowiązek udzielania informacji zarówno o przepisach prawa materialnego, jak i procesowego. Obowiązek ten obejmuje cały tok postępowania, tj. od chwili jego wszczęcia, aż do jego zakończenia decyzją. Organ nie może więc ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej, lecz musi podać również niezbędne wyjaśnienia co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody (wyrok Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 11 lipca 2001 r. sygn. akt I SA 2447/00). Przesłanki wykonywania przez organy tego obowiązku muszą bowiem uwzględniać konieczność informowania w celu zapobieżenia szkodzie z powodu nieznajomości prawa (art. 9 zd. 2 k.p.a.; A. Wróbel w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex el. 2024). Nie można także pominąć, iż w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, o czym stanowi art. 79a k.p.a.

Uwzględniając te rozważania, informacja o możliwości zawieszenia prawa do aktualnie pobieranej emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty tego świadczenia powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłącznie fakt pobierania emerytury. Następnie, gdy strona dokona wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i doprowadzi do zawieszenia emerytury, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Jednocześnie, jak podkreśla się w orzecznictwie, konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19). Organ rozpoznając niniejszą sprawę zaniechał niewątpliwie wypełnienia obowiązku z art. 79a i art. 9 k.p.a.

W rezultacie kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także naruszenia art. 9 oraz art. 79a k.p.a.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia. Organ powinien rozpoznać wniosek Skarżącej, a w sytuacji ustalenia, że Strona spełnia wszystkie przesłanki umożliwiające jego uwzględnienie, a jedyną przeszkodą w tym zakresie jest pobieranie przez Stronę emerytury, dokonać stosownego pouczenia o możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego (wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego) poprzez zawieszenie prawa do emerytury, a następnie podjąć stosowne rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a. Organ winien uwzględnić wskazaną przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także, stosownie do treści art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, wobec złożenia przez Skarżącą wniosku w dniu 15 grudnia 2023 r., zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym. Przepis art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym wprost bowiem mówi o osobach, którym "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". Świadczy to o tym, iż w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek organ powinien wydać decyzję przyznającą świadczenie, biorąc za podstawę przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotychczas obowiązujące.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.