Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1476/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15, art. 41 i 42
journal: Dz.U. 2022 poz 1264
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2486/22 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 6 września 2022 r. nr RdU-163/S/22 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 3 marca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 2486/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie", "Sąd wojewódzki", "Sąd I instancji") po rozpoznaniu skargi P. M. M. (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "skarżący kasacyjnie", "strona") na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: "Rada") z 6 września 2022 r., nr RdU-163/S/22 – oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

P. M. M. (obywatel Republiki Kamerunu) wnioskiem z 12 lutego 2020 r. zwrócił się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "RP"). Jako powody ubiegania się o ochronę wskazał: obawę przed prześladowaniem ze strony władz kraju pochodzenia z powodu poglądów politycznych, tj. wspierania dążeń separatystycznych anglofonów. Ponadto powołał się na zagrożenia z powodu przynależności do grupy społecznej i zawodowej nauczycieli oraz z powodu pokrewieństwa z J. A. (wpływowym członkiem głównej opozycyjnej partii w Kamerunie tj. Social Democratic Front).

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") decyzją z 31 marca 2022 r., nr DPU.420.244.2020 na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1 pkt 1 oraz art. 47 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1108 ze zm.), dalej: "ustawa o ochronie" - odmówił udzielenia ochrony międzynarodowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w szczególności wskazano, że z informacji udzielonych przez Ambasadę RP w Abudży (dalej: "Ambasada") wynika, że przedstawione przez stronę kluczowe w sprawie dowody, tj. kopia komunikatu radiowo-prasowego Ministerstwa Obrony nr 06504/DV/MINDEP/01 oraz kopia ogłoszenia radiowego Ministerstwa Szkolnictwa Średniego nr 81/19/RA-PR/MINESEC/SG/DHR/SDHRD /TS nie są autentyczne i nie zostały wystawione przez te organy. Ponadto z wydruku odcinka wypłaty za miesiąc styczeń 2022 r. wynika, że cudzoziemiec nie wykonuje żadnej faktycznej pracy w szkolnictwie, a jednocześnie otrzymuje wynagrodzenie za pracę.

W odwołaniu oraz uzupełnieniu odwołania cudzoziemiec wniósł o przeprowadzenie badania autentyczności złożonych przez niego dokumentów oraz przeprowadzenie dowodu z nowych dokumentów.

Rada, decyzją z 6 września 2022 r. utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie Rady przedłożone w postępowaniu odwoławczym nowe dowody, w tym dokumenty, które mają potwierdzać pokrewieństwo wnioskodawcy z przedstawicielem opozycji nie mogą przyczynić się do oceny występowania przesłanek udzielenia ochrony międzynarodowej, określonych w ustawie o ochronie skoro sam wnioskodawca nie wskazał na doświadczenie przemocy z powodu pokrewieństwa ani innych prześladowań. Rada nie podzieliła również poglądu strony jakoby okoliczność przedłożenia sfałszowanych dokumentów przez wnioskodawcę, mogła być na gruncie przepisów postępowania ustalona jedynie na podstawie dowodu z opinii biegłego. Rada uznała fakt sfałszowania przedłożonych dokumentów za oczywisty. Następnie wyjaśniono, że zestawienie dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę z dokumentami udostępnionymi przez Ambasadę wskazuje na wykorzystanie ich treści do zupełnie innej sytuacji faktycznej.

WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku stwierdził, że organy obu instancji słusznie uznały, że powody podane przez skarżącego we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej i późniejszych wyjaśnieniach nie wskazują w sposób wiarygodny, aby w jego indywidualnym przypadku istniało realne zagrożenie prześladowaniem z powodów wskazanych w ustawie o ochronie. Jednocześnie organy obszernie wyjaśniły, dlaczego cudzoziemiec nie spełnia przesłanek do udzielenia mu ochrony międzynarodowej. Zdaniem Sądu I instancji za prawidłowe uznać należy również orzeczenie w zakresie odmowy udzielenia skarżącemu ochrony uzupełniającej. WSA w Warszawie za słuszne uznał również, że w sytuacji skarżącego i jego bliskich nie został naruszony art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, bowiem w aktach postępowania brak jest dowodów potwierdzających, że skarżący był w sytuacji zagrożenia nieludzkim traktowaniem.

Zdaniem Sądu wojewódzkiego ocenie dowodów dokonanej przez organy nie można zarzucić dowolności, braku obiektywizmu i przekonania, tylko uprawnioną swobodę, także w kwestii uznania za oczywisty fakt sfałszowania dowodów przedstawionych przez skarżącego. Sąd I instancji wskazał, że nieprawdziwość dowodu, bez prowadzenia specjalistycznego dowodu z opinii biegłego, jest możliwa do ustalenia we własnym zakresie przez organ. Podniesiono, że proste zestawienie treści i formy dokumentów, przedłożonych w kopiach przez wnioskodawcę z dokumentami udostępnionymi przez Ambasadę pokazuje tożsamość numeracji i nawet ten sam charakter pisma, co wskazuje na kopiowanie, przy odmiennej treści komunikatu. Na zakończenie zaznaczono, że rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, wnikliwej jego analizy, przy wzięciu pod uwagę sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego i jego osobistych uwarunkowań z zapewnieniem czynnego udziału strony w sprawie i w ramach dyspozycji stosowanych przepisów prawa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie:

1. art. 7, art. 77, art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej: "k.p.a." w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej: "p.p.s.a." poprzez oddalenie skargi i przyjęcie przez Sąd, że Rada oraz Szef Urzędu prawidłowo określili, iż dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę, stanowiące dowody w postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy lub udzielenie ochrony uzupełniającej są nieautentyczne oraz zostały wytworzone przez grupę przestępczą zajmującą się fałszowaniem dokumentów, podczas gdy fakt ten nie został potwierdzony przez biegłego specjalistę z zakresu badania autentyczności dokumentów, lecz oceniony na podstawie rzekomych dokumentów udostępnionych przez Ambasadę, które nie znajdują się w aktach sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uznanie dokumentów za niewiarygodne spowodowało odstąpienie przez organy obu instancji od rzetelnej analizy dowodów, której przeprowadzenie pozwoliłoby na udzielenie skarżącemu ochrony międzynarodowej;

2. art. 75 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a poprzez oddalenie skargi i przyjęcie przez Sąd, że możliwe było stwierdzenie fałszerstwa dokumentów bez wiedzy specjalistycznej przez organ na podstawie dokumentów przedstawionych przez Ambasadę, podczas gdy rzekome wzory dokumentów urzędowych Kamerunu, z którymi podobno były porównywane pisma składane przez skarżącego nie widnieją w aktach sprawy, a ponadto stwierdzenie nieautentyczności dokumentu wymaga szczegółowej analizy grafologicznej;

3. art. 9, art. 79a k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i przyjęcie przez Sąd, że informacja z Ambasady była udostępniona w aktach sprawy, podczas gdy pełnomocnik dwukrotnie wykonywał wgląd w akta sprawy i nie znalazł wskazanej informacji, a w konsekwencji skarżący nie miał możliwości zapoznania się z dokumentem będącym podstawą wydania decyzji negatywnej, a także niewskazanie stronie przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, przez co została naruszona zasada informowania strony w postępowaniu administracyjnym;

4. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i przyjęcie przez Sąd, że organy obu instancji prowadziły postępowanie w sposób zgodny z zasadami postępowania administracyjnego, podczas gdy organy rażąco naruszyły zasady postępowania administracyjnego, prowadząc postępowanie w sposób przewlekły, nie wyznaczając biegłego, nie udostępniając stronie dokumentów, do których pracownicy Ambasady porównywali dokumenty przedłożone przez skarżącego, nie informując skarżącego o przesłankach niespełnionych na dzień wydania decyzji, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji prowadząc postępowanie w sposób niebudzący zaufania strony do władzy publicznej, naruszający zasady bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania;

5. art. 11, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i przyjęcie przez Sąd, że uzasadnienia decyzji zostały sporządzenie zgodnie z zasadami k.p.a., podczas gdy organy nie uzasadniły w sposób rzetelny okoliczności faktycznych i prawnych, nie odniosły się do dowodów przestawionych w postępowaniu, nie wyjaśniły zasadności przesłanek, którymi kierowały się przy wydawaniu decyzji, a w konsekwencji naruszyły zasadę przekonywania;

6. art. 13 ust. 1 i art. 14 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., poprzez ich nieprawidłową interpretację i oddalenie skargi wobec przyjęcia przez Sąd, że strona nie posiada uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu przekonań politycznych, podczas gdy wnioskodawca posiada przekonania odmienne od organów władzy publicznej Kamerunu, w szczególności w sprawie nauczania dzieci anglofonów oraz zapobiegania ich dyskryminacji, a władze Kamerunu wystosowały wobec niego sądowy nakaz aresztowania w związku z domniemanym przez władze wspieraniem i współfinansowaniem bojówek separatystycznych;

7. art. 13 ust. 1 i art. 14 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez ich nieprawidłową interpretację i oddalenie skargi wobec przyjęcia, że strona nie miała uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu przynależności do grupy społecznej nauczycieli posługujących się językiem angielskim, wspierających dyskryminowane dzieci na prywatnych lekcjach, podczas gdy poprzez swoją działalność, tj. nauczanie języka angielskiego dzieci anglofonów, władze Kamerunu wystosowały wobec skarżącego sądowy nakaz aresztowania oraz liczne ostrzeżenia, a ponadto został on zawieszony w obowiązkach nauczyciela w Państwowym Technikum w Szkole w Santa i było to przyczyną ucieczki z kraju pochodzenia;

8. art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłową interpretację i oddalenie skargi wobec przyjęcia przez Sąd, że strona nie posiada uzasadnionej obawy przed prześladowaniem, podczas gdy władze Kamerunu przypisywały mu przynależność do grup separatystów oraz wspieranie bojówek separatystycznych poprzez regularne finansowanie ich działań, co w konsekwencji spowodowało uzasadnioną obawę przed prześladowaniem z powodów politycznych;

9. art. 15 ustawy o ochronie w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłową interpretację i oddalenie skargi wobec przyjęcia przez Sąd, że strona nie spełnia przesłanek do udzielenia ochrony uzupełniającej, podczas, gdy powrót do Kamerunu oznaczałby dla skarżącego nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie z uwagi na wysłany wobec niego nakaz aresztowania w związku z oskarżeniami o wspieranie separatystów, a także poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej z uwagi na trwający od 2017 r. kryzys anglofoński, brutalne ataki separatystów, a także nasilające się ataki Boko Haram.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie i reasumpcję przez WSA w Warszawie zaskarżonego wyroku w trybie samokontroli; na wypadek nieuwzględnienia ww. wniosku uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Warszawie; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Pismem z 27 czerwca 2023 r. stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, Rada wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Pismem z 10 lipca 2023 r. skarżący kasacyjnie podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.

Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona.

Zarzuty procesowe skargi kasacyjnej koncentrują się na dwóch kwestiach: 1) ocenie przedłożonych przez skarżącego dokumentów jakoby mających być wytworzonych w kraju pochodzenia i mających walor wiarygodności bez przeprowadzenia dowodu z biegłego (w tym grafologa) - jako nieautentycznych, 2) braku w materiale dowodowym tych materiałów z Ambasady w Abudży, które pozwoliły organowi na samodzielne ustalenie, że dokumenty mające dowodzić prześladowania strony w Kamerunie nie stanowią autentycznego dokumentu o treści z niego wynikającej. Jednocześnie należy wyjaśnić, że RP nie posiada swego dyplomatycznego przedstawicielstwa w Kamerunie i obowiązki tegoż sprawuje Ambasada RP w sąsiednim państwie, tj. w Nigerii.

Zgodnie z art. 41 pkt 2 ustawy o ochronie w toku postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej wnioskodawca jest obowiązany udostępnić posiadane dowody potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku o udzielenie tej ochrony. Jeżeli wnioskodawca nie posiada dowodów potwierdzających okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, okoliczności te można uznać za udowodnione, w przypadku gdy są spełnione łącznie warunki wymienione w art. 42 ustawy o ochronie. Skarżący przedłożył dowody w postaci kopii komunikatu radiowo-prasowego Ministerstwa Obrony nr 06504/DV/MINDEP/01 oraz kopii ogłoszenia radiowego Ministerstwa Szkolnictwa Średniego nr 81/19/RA-PR/MINESEC/SG/DHR/SDHR/TS. Ocena tych dokumentów jako nieodpowiadających faktom w nich stwierdzonych została przeprowadzona przez pracowników Ambasady w Abudży poprzez dokładne porównanie treści komunikatów o tych samych numerach i datach, z tymi przedłożonymi przez stronę (k. 220 i 221 akt adm.). Otóż w Internecie widnieją komunikaty o zupełnie innej treści. Przede wszystkim autentyczne komunikaty i ogłoszenia adresowane są do nieograniczonego kręgu podmiotów, nie dotyczą zaś jednej osoby wskazanej personalnie. Organ powziął te informacje od Ambasady w clarisie z 24 listopada 2021 r. i zostały one inkorporowane jako element opracowania WIoKP. Nie ma w aktach co prawda samego clarisu (informacji służbowej w dyplomacji) jako wewnętrznej korespondencji służbowej, niemniej treść tych ustaleń jest dostępna w aktach dla strony postępowania. Jest także w tym dokumencie przedstawiona treść prawdziwych komunikatów i pełnomocnik będąc uprawniony do wglądu do akt, mógł się z nimi bez problemu zapoznać, co czyni także niezasadnym zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. Jednocześnie nie występuje obowiązek, aby międzyresortowe ustalenia organów administracji publicznej w wersji pierwotnej musiały znaleźć się w aktach sprawy. Dowodem bowiem w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a. jest w tym wypadku opracowanie WIoKP. Z opracowania tego wynika, że wskazywane komunikaty nie odpowiadają prawdzie, co koresponduje z innym opracowaniem WIoKP (z 26 stycznia 2022 r. DPU-WIKP-424/40/2022, k. 223), z którego z kolei wynika, że w Kamerunie kradzież tożsamości i podrabianie dokumentów są głęboko zakorzenione w społeczeństwie kameruńskim. Przypadki fałszowana dokumentów, dyplomów, certyfikatów, innych dokumentów urzędowych, w tym dokumentów tożsamości, jest rozpowszechnione w tym kraju. Wbrew twierdzeniom skarżącego wszystkie dowody znajdują się w aktach, nie mają one charakteru niejawnego i na zasadzie art. 73 § 1 k.p.a. strona i jej pełnomocnik mieli prawo swobodnego wglądu do tych materiałów.

Odnośnie natomiast dokumentu, którym miałby być nakaz aresztowania cudzoziemca z 18 listopada 2020 r. wystawiony przez Ministerstwo Sprawiedliwości Kamerunu, to organy w związku z opracowaniem WIoKP (z 26 stycznia 2022 r. DPU-WIKP-424/40/2022, k. 223) oraz własną wiedzą i doświadczeniem oceniły, że dokument ten także nie odpowiada faktom. Użyte sformułowania, treść poszczególnych rubryk oraz zastosowane wyrażenia dowodzą, że także ten dokument jest nieautentyczny.

W sprawach o udzielenie ochrony stosuje się przepisy k.p.a., o ile ustawa nie stanowi inaczej (art. 4 ustawy o ochronie). Przepisy ustawy o ochronie nie uchylają zatem art. 75 § 1 k.p.a., który nakazuje dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, nie jest sprzeczne z prawem oraz art. 84 § 1 k.p.a. Kluczowym w świetle skargi kasacyjnej jest wyjaśnienie, czy organ bez zasięgnięcia opinii biegłego, na podstawie innych dowodów oraz własnego doświadczenia i wiedzy, był władny skonkludować, że przedłożone dokumenty nie odpowiadają prawdzie. Najpierw jednak z całą stanowczością należy stwierdzić, że kompetencja grafologiczna byłaby zupełnie zbędna, gdyż nie chodzi o kwestie pisma ręcznego, lecz odczytanie przede wszystkim warstwy treściowej owych komunikatów oraz nakazu aresztowania w kontekście lokalnego prawa, zwyczaju oraz praktyki.

O możliwości powołania w postępowaniu administracyjnym biegłego stanowi art. 84 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego o wydanie opinii. Wykorzystanie tego środka dowodowego jest zasadne, gdy dla prawidłowego załatwienia sprawy, ze względu na poziom jej skomplikowania, wymagane są wiadomości, którymi nie dysponuje organ. Brak jest zatem obowiązku po stronie organu powoływania biegłych, którzy zweryfikowaliby jego stanowisko i wyniki ustaleń w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1076/19). Wykorzystanie przez organ w sprawie biegłego obejmuje zatem wszelkie przypadki, gdy w sprawie administracyjnej dla jej rozstrzygnięcia potrzebna jest szczególna i specjalistyczna wiedza. Innymi słowy skorzystanie przez organ z biegłego i jego opinii będzie wymagane, gdy rozpatrywane przez organ zagadnienie wymagać będzie szerokiej i ściśle specjalistycznej (kierunkowej) wiedzy z danej dziedziny nauki, z którą wiąże się rozstrzygana sprawa (vide wyrok NSA z 7 stycznia 2023 r. sygn. akt II GSK 799/22). Zdaniem NSA rolę biegłego w odczytaniu wiarygodności przedłożonych dokumentów zasadnie przejęła wyspecjalizowana jednostka, posiadająca wiedzę o lokalnych uwarunkowaniach, zwyczajach i praktyce tworzenia dokumentów w kraju pochodzenia. Wiedzę tę należy potraktować jako specjalistyczną z zakresu funkcjonowania państw tego regionu geograficznego. Nie było zatem przesłanek do zwrócenia się do biegłego, poza oczywiście uzasadnionymi wątpliwościami co do znalezienia kompetentnej osoby. Z tych względów nietrafne są zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a.

Jako bezzasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. i art. 79a k.p.a. Ten ostatni przepis stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 k.p.a. stosuje się. W piśmie z 7 lutego 2022 r. (k. 228 akt adm.), adresowanym do pełnomocnika strony organ poinformował o możliwości wydania decyzji negatywnej i podał, że możliwe jest uniknięcie takiego rozstrzygnięcia poprzez złożenie dodatkowych dowodów na wykazanie przesłanek z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie.

Jako nieusprawiedliwione należało uznać także zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 i art. 14 ust. 1 pkt 4 i 5, art. 14 ust. 3 oraz art. 15 ustawy o ochronie.

Kluczowym bowiem dla oceny zasadności przepisów materialnych był ustalony stan faktyczny, który w żadnym razie nie jest spójny ze stanem faktycznym, który próbował wykreować cudzoziemiec.

Skarżący wskazywał, że status uchodźcy uzasadniony jest prześladowaniem z powodu przekonań politycznych (członek mniejszości anglofońskiej w Kamerunie, który miał wspierać separatystów - art. 14 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie) oraz z powodu przynależności do grupy społecznej nauczycieli języka angielskiego (art. 14 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie). Podjął próbę wykazania tych okoliczności poprzez złożenie dokumentów wytworzonych w państwie pochodzenia, ale zasadnicze z nich okazały się być nieautentyczne. Pozostałe natomiast (w szczególności odnoszące się do jego zatrudnienia w szkołach średnich na terenie Kamerunu) nie odnosiły się do kluczowej kwestii, jaką miałoby być rzekome prześladowanie w rozumieniu art. 13 ust. 4 ustawy o ochronie.

Zgodnie z art. 41 ustawy o ochronie to wnioskodawca jest obowiązany przedstawić informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności dotyczące jego wieku, pochodzenia, tożsamości, obywatelstwa, krewnych, kraju i miejsc poprzedniego pobytu, wcześniejszych wniosków, trasy podróży oraz powodów złożenia wniosku (pkt 1), ale również udostępnić posiadane dowody potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku o udzielenieochrony międzynarodowej (pkt 2). Przepis ten wprowadza szczególne zasady wykazania zasadności żądania, stanowiąc modyfikację zasady oficjalności i działania z urzędu przez organ. Po pierwsze - to strona ma podać informacje, po drugie - w miarę możliwości dowody na potwierdzenie owych informacji. Wynika to ze specyfiki tych spraw i w szczególności chodzi o sytuacje, w których wnioskodawca, z uwagi na nagły wyjazd z kraju pochodzenia, nie mógł zgromadzić i wywieźć dowodów na okoliczność doznania prześladowań lub poważnej krzywdy. Skoro kluczowe dowody mające wykazać, że skarżący był prześladowany z racji swoich pogląd politycznych jako przeciwnik frankofońskich władz centralnych oraz przynależności do grupy nauczycieli posługujących się językiem angielskim okazały się nieautentyczne, zwrócono się do strony, aby przedstawiła inne dowody, które miałyby potwierdzić jej stanowisko (pismo z 7 lutego 2022 r.). Natomiast ocena dotychczasowego materiału dowodowego w relacji do informacji podawanych przez skarżącego doprowadziła do konkluzji, że informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego są niewiarygodne, niespójne i sprzeczne z zebranymi w sprawie dowodami. Wykluczyło to zatem skorzystanie z ustanowionego w art. 42 ustawy o pomocy domniemania wystąpienia okoliczności wskazanych we wniosku o udzielenie ochrony. Przepis art. 42 ustawy o ochronie zwalnia cudzoziemca z przedstawienia dowodów, jednakże warunkiem uproszczonej procedury dowodowej jest generalnie wysoka wiarygodność i spójność twierdzeń strony. Tymczasem bezspornie organy i Sąd I instancji wykazały tę niespójność, a przede wszystkim dowodzenie dokumentami słusznie uznanymi za sfałszowane. Prawidłowo ustalony stan faktyczny, który nie został skutecznie zakwestionowany zarzutami natury procesowej, nie daje podstaw, aby przyznać naruszenie przepisów materialnych w zakresie nadania statusu uchodźcy.

Również nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 15 ustawy o ochronie. Zgodnie z tym przepisem cudzoziemcowi, który nie spełnia warunków do nadania statusu uchodźcy, udziela się ochrony uzupełniającej, w przypadku gdy powrót do kraju pochodzenia może narazić go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez: 1) orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, 2) tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, 3) poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego - i ze względu na to ryzyko nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia. Co prawda skarżący nie wskazał konkretnego punktu tego przepisu, ale w zarzucie odniósł się do kwestii nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, a dalej – poważnego i zindywidualizowanego zagrożenia dla życia i zdrowia wynikającego z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej z uwagi na trwający od 2017 r. kryzys anglofoński. Taki sposób zredagowania petitum środka zaskarżenia stanowi usterkę konstrukcyjną skargi kasacyjnej w kontekście wymogów art. 176 § 1 p.p.s.a., nie zwalnia jednak NSA z obowiązku odniesienia się do tak sformułowanego zarzutu (zob. np. wyrok NSA z 23 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 3514/19). W świetle zgromadzonych dowodów i prawidłowej ich oceny zarzut, że skarżący mógłby być narażony w razie powrotu do kraju pochodzenia na nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Cudzoziemiec nie wykazał, że ze względu na swoją zindywidualizowaną sytuację byłby narażony na takie traktowanie. W zakresie zaś art. 15 pkt 3 ustawy o ochronie to cudzoziemiec nigdy nie zamieszkiwał na terytorium wewnętrznego konfliktu zbrojnego, który miałby stanowić źródło powszechnego stosowania przemocy fizycznej wobec ludności cywilnej (tak opracowanie WIoKP z 29 października 2021 r. w zakresie sytuacji bezpieczeństwa w Kamerunie).

Mając powyższe na uwadze NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.