Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 66/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 207 ust. 1 pkt 2art. 184 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1270
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Magdaleny Łukawskiej sprawy ze skargi O.-M. sp. z o.o. w K. na decyzję Zarządu Województwa Świętokrzyskiego z dnia 29 listopada 2023 r. nr 309/23 w przedmiocie zwrotu kwoty dofinansowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zarząd Województwa Świętokrzyskiego (Zarząd, Instytucja Zarządzająca, organ) decyzją z 29 listopada 2023 r. nr 309/23 określił spółce O.-M. Sp. z o.o. (Beneficjent, spółka, skarżąca) przypadającą do zwrotu kwotę środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego ("EFRR") w łącznej wysokości: 842.240 zł z tytułu zwrotu całości dofinansowania wraz z odsetkami.

Organ wyjaśnił, że 29 lutego 2016 r. ogłosił jednoetapowy konkurs zamknięty nr RPSW.02.05.00-IZ.00-26-030/16 naboru wniosków o dofinansowanie projektów w ramach Działania 2.5 pn. Wsparcie inwestycyjne sektora MŚP Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020. W wyniku tego spółka złożyła 29 kwietnia 2016 r. wniosek o dofinansowanie projektu pn.: "Wdrożenie produkcji innowacyjnych wyrobów ze stopów magnezu w branży automotive" na wnioskowaną kwotę dofinansowania w wysokości: 891.760 zł. Przedmiotem projektu był zakup profesjonalnego, dedykowanego centrum obróbczego CNC w celu wdrożenia produkcji oraz wprowadzeniu na rynek innowacyjnych wyrobów ze stopów magnezu (innowacja produktowa). W wyniku przeprowadzonej oceny merytorycznej, wniosek o dofinansowanie na podstawie uchwały Nr 2276/17 Zarządu z 1 lutego 2017 r. został zakwalifikowany do wsparcia w ramach Działania 2.5 w kwocie dofinansowania w wysokości 891.760 zł. Instytucja Zarządzająca zawarła 10 sierpnia 2017 r. ze spółką umowę nr RPSW.02.05.00-26-0536/16-00 o dofinansowanie projektu nr RPSW.02.05.00-26-0536/16 (dalej "umowa o dofinansowanie") na kwotę dofinansowania ze środków EFRR w łącznej wysokości 842.240 zł.

Wobec faktu, że 18 kwietnia 2021 r. upływał termin zachowania trwałości projektu, Instytucja Zarządzająca 16 kwietnia 2021 r. przeprowadziła kontrolę trwałości projektu. W dniu 16 kwietnia 2021 r. dokonano oględzin zadania inwestycyjnego polegającego na zakupie centrum frezarskiego CNC wraz z osprzętem oraz sporządzono dokumentację fotograficzną. Następnie 26 kwietnia 2021 r. D. D. - P. Zarządu spółki O.-M. złożył pisemne oświadczenia, których treść organ przytoczył. Nadto w związku z przekazaniem niekompletnej dokumentacji, Instytucja Zarządzająca pismem z 17 maja 2021 r. zwróciła się do Beneficjenta o dostarczenie dokumentów potwierdzających realizację założonych wskaźników rezultatu, kopii umów o pracę, świadectw pracy oraz formularzy ZUS osób zatrudnionych w ramach projektu, a także miesięcznej struktury zatrudnienia oraz poprosiła o wskazanie osoby ujętej w oświadczeniu MSP w ostatnim roku obrotowym przed okresem realizacji projektu.

W odpowiedzi na powyższe, spółka pismem z 31 maja 2021 r. przekazała kopie umów o pracę, świadectwa pracy, formularze ZUS oraz miesięczną strukturę zatrudnienia, a także oświadczyła, że osoba ujęta w ostatnim roku obrotowym przed okresem realizacji projektu to D. D. - P. Zarządu. Ponadto, przekazała kilka faktur z realizacji usług w okresie trwałości projektu oraz złożyła dodatkowe wyjaśnienia.

W związku z dostarczoną dokumentacją, Instytucja Zarządzająca poinformowała Beneficjenta, że termin przekazania informacji pokontrolnej został wydłużony o czas niezbędny do jej sporządzenia (pismo z 24 czerwca 2021 r.).

W odpowiedzi na powyższe spółka pismem z 23 sierpnia 2021 r., w związku z zakończeniem okresu trwałości zwróciła się do o niezwłoczne sporządzenie i przesłanie informacji pokontrolnej z kontroli trwałości realizowanego projektu, celem jej podpisania lub zgłoszenia ewentualnych zastrzeżeń.

Następnie Instytucja Zarządzająca poinformowała Beneficjenta, że sporządzenie informacji pokontrolnej z kontroli trwałości przedmiotowego projektu wymaga dodatkowych wyjaśnień, bowiem z uwagi na podejrzenie popełnienia przestępstwa, w związku z realizacją projektu sprawa została przekazana do wyjaśnienia organom ścigania (pismo z 9 listopada 2021 r.).

W związku z wszczęciem dochodzenia przez Komendę Miejską Policji w Kielcach o przestępstwo z art. 297 § 1 Kodeksu karnego w stosunku do Beneficjenta, Instytucja Zarządzająca 20 września 2022 r. zwróciła się do Naczelnika Wydziału d/w z Przestępczością Gospodarczą Komendy Miejskiej Policji w Kielcach o udzielenie informacji w sprawie. W odpowiedzi pismem z 10 października 2021 r. poinformowano, że osoby zatrudnione przez spółkę w ramach realizacji projektu nie pracowały przy obsłudze urządzenia "Centrum frezarskie C. B. S. R.65O.1 M." znajdującego się w C. przy ul. [...]. Nadto w ww. oddziale spółki nie była prowadzona działalność gospodarcza w ramach projektu. Poinformowano, że produkty widoczne na zdjęciach w kartach sprawy i umieszczone w skrzyniach plastikowych i pudłach kartonowych nie zostały wykonane w lokalizacji ww. automatu frezarskiego w C. przy ul. [...]. Do pisma załączono kserokopię opinii z badania biegłego sądowego z 18 lipca 2022 r. Z opinii wynikało m.in., że automat frezarski typu B. S. R.650X. M. nie mógł być użytkowany w pomieszczeniu przy ul. [...] w C., tj. w sensie prowadzenia na nim produkcji pod potrzeby przemysłu samochodowego. Biegły ustalił, że powierzchnia garażu była zbyt mała i nie pozwalała na swobodną i bezpieczną obsługę urządzenia. Pomieszczenie nie posiadało odpowiednich przyłączy, aby doprowadzić do maszyny sprężone powietrze i wodę przemysłową. Dodatkowo pomieszczenie garażowe nie posiadało wymaganej dla tego typu maszyny instalacji wentylacyjnej nawiewno-wywiewnej. Biegły wykluczył również pracę urządzenia w okresie jesienno-zimowym, albowiem pomieszczenie było nieogrzewane, a ściany z blachy falistej i drzwi frontowe były nieszczelne. Również oświetlenie lampami fluorescencyjnymi i lampami LED było niewystarczające do bezpiecznej obsługi maszyny. Podłoga garażu nie była odpowiednio przygotowana do posadowienia maszyny, a przyległy do blaszanego garażu mały skład był w złym stanie technicznym oraz był zbyt mały do przechowywania materiałów do produkcji oraz odbioru produktów gotowych z maszyny.

Wobec uzyskanych informacji Instytucja Zarządzająca 2 listopada 2022 r. sporządziła Informację Pokontrolną Nr 52/N/II/RPO/2021 z kontroli trwałości projektu nr RPSW.02.05.00-26-0536/16, przeprowadzonej w miejscu realizacji projektu 16 kwietnia 2021 r. oraz na dokumentach przekazanych przez Beneficjenta do 1 września 2021 r., a także na podstawie zgromadzonych dowodów do 17 października 2022 r.

Na tej podstawie stwierdzono, że projekt nie został zrealizowany zgodnie z wnioskiem i umową o dofinansowanie projektu. W szczególności ustalono, że warunki panujące w miejscu realizacji projektu nie pozwalały prowadzić działalności założonej w projekcie, albowiem powierzchnia pomieszczenia była zbyt mała, aby operator maszyny mógł swobodnie obsługiwać urządzenie. Zgodnie ze specyfikacją techniczną urządzenia do maszyny musiało być doprowadzone sprężone powietrze i woda przemysłowa, a pomieszczenie okazane kontrolującym nie było wyposażone w odpowiednie przyłącza. Dodatkowo nie posiadało wymaganej instalacji wentylacyjnej, a także nie było ogrzewane, natomiast drzwi wejściowe frontowe były nieszczelne, co wykluczało pracę maszyny w okresie jesienno - zimowym. Nadto oświetlenie pomieszczenia było niewystarczające do bezpiecznej obsługi urządzenia. Z kolei osoby zatrudnione w ramach projektu do obsługi urządzenia zostały zgłoszone do ubezpieczenia w Kujawsko-Pomorskim Oddziale Narodowego Funduszu Zdrowia. Co prawda Beneficjent w umowach o pracę zawarł zapis "miejsce świadczenia pracy - oddziały pracodawcy" (Beneficjent posiada jeden oddział w C. przy ul. [...]), niemniej jednak ze zgromadzonych i uzyskanych dowodów wynikało, że osoby te nie pracowały przy obsłudze urządzenia znajdującego się w miejscu realizacji projektu. Beneficjent na potwierdzenie realizacji wprowadzonych innowacji produktowych przedstawił faktury sprzedaży na "obróbkę detali na maszynie CNC". Natomiast ze zgromadzonych i uzyskanych dowodów wynika, że w C. przy ul. [...] nie była prowadzona działalność gospodarcza w ramach projektu, a okazane podczas kontroli produkty nie zostały wykonane przy użyciu urządzenia zakupionego w ramach projektu znajdującego się w miejscu jego realizacji. Spółka nie przedstawiła natomiast żadnych umów z kontrahentami odbiorcami nowych produktów, powołując się na zasadę poufności. Ponadto, zespół kontrolny ustalił, że w trakcie kontroli na miejscu Beneficjent nie przedstawił dokumentów związanych z realizacją projektu oraz nie przedstawił sposobu w jaki zapewnia zachowanie trwałości i bezpieczeństwo. Częściowa dokumentacja została dostarczona do Departamentu Kontroli i Certyfikacji 26 kwietnia 2021 r. Dodatkowa została uzupełniona na pisemne żądanie do dnia 31 maja 2021 r. Z uzyskanych informacji wynikało, że Instytucja Zarządzająca powinna stosować zasadę daleko idącego ograniczonego zaufania względem dokumentów sygnowanych przez reprezentantów O.-M. Sp. z o.o., ponieważ Beneficjent przedstawił nierzetelne dokumenty, co potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Wobec powyższego Instytucja Zarządzająca stwierdziła, że kontrolowany projekt nie realizowano w miejscu wskazanym w dokumentacji projektowej. Nie osiągnięto założonego celu projektu, jak i nie osiągnięto wskazanych powyżej zakładanych wskaźników. W konsekwencji na podstawie art. 143 rozporządzenia nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., art. 9 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. ustawy wdrożeniowej Instytucja Zarządzająca ustaliła wartość korekty wydatków kwalifikowalnych, których szczegółowe wyliczenie przedstawiła na stronie 16 decyzji, określając ją na poziomie 842.240 zł.

Organ podkreślił, że korekta jest wynikiem naruszenia przez Beneficjenta § 7 ust.1 i 3 i § 10 ust. 1, i § 24 ust. 2 pkt 5 umowy o dofinansowanie projektu oraz podrozdziału 6.2 pkt 3 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków poprzez niezrealizowanie projektu, nie osiągniecie założonego celu projektu, jak i nieosiągnięcie zakładanych wskaźników.

Następnie Instytucja Zarządzająca wyjaśniła, że informację pokontrolną wysyłano do spółki kilkukrotnie. Ustaliła, że spółka odebrała ją 6 marca 2023 r., zaś 22 marca 2023 r. wniosła zastrzeżenia, w których podniosła, że zrealizowała projekt w wyznaczonym terminie, a także zrealizowała założony cel projektu, którym była innowacyjna usługa CNC gotowych detali ze stopów Mg. Nadto spółka podniosła, że osiągnęła założone w projekcie wskaźniki produktu i rezultatu. W konsekwencji nie zgodziła się ze stanowiskiem Zespołu kontrolnego i narzuconą korektą finansową, a także brakiem potwierdzenia zachowania trwałości projektu.

Instytucja Zarządzająca pismem z dnia 30 marca 2023 r. poinformowała spółkę o podtrzymaniu zarzutu naruszenia § 7 ust. 1 i 3, § 10 ust. 1 oraz § 24 ust. 2 pkt 5 umowy o dofinansowanie, a także podrozdziału 6.2 pkt 3 Wytycznych kwalifikowalności wydatków poprzez nieosiągnięcie założonego celu projektu, jak i nie osiągnięcie zakładanych wskaźników, a co za tym idzie nieutrzymania trwałości projektu.

Odnosząc się do zastrzeżeń Beneficjenta, podtrzymała stanowisko w kwestii braku utworzenia 9 etatów w ramach projektu, albowiem osoby wskazane przez Beneficjenta jako zatrudnione w ramach projektu nigdy nie pracowały przy obsłudze urządzenia znajdującego się w miejscu realizacji projektu tj. w C. przy ul. [...], co potwierdzone zostało również przez Wydział d/w z Przestępczością Gospodarczą Komendy Miejskiej Policji w Kielcach. Oględziny przeprowadzone w miejscu realizacji projektu oraz opinia biegłego sądowego potwierdziły, że automat frezarski typu BTOTHER Speedio R650Xl Mg nie mógł być używany w pomieszczeniu w C. przy ul. [...] w sensie prowadzenia na nim produkcji na potrzeby przemysłu samochodowego, zważywszy na jego powierzchnię, wyposażenie, które nie były do tego przystosowane. W konsekwencji powyższe potwierdza, że w tym pomieszczeniu nie mogła odbywać się zakładana we wniosku o dofinansowanie oraz biznes planie produkcja innowacyjnych wyrobów ze stopów magnezu w branży automotive.

Instytucja Zarządzająca ustaliła, że nie mogły zostać zrealizowane zakładane we wniosku o dofinansowanie następujące wskaźniki rezultatu:

- liczba wprowadzonych innowacji produktowych (szt.), ponieważ zakupione w ramach projektu urządzenie CNC nie mogło być używane w pomieszczeniu znajdującym się w C. przy ul. [...],

- wzrost zatrudnienia we wspieranych przedsiębiorstwach, ponieważ osoby wskazane przez Beneficjenta jako zatrudnione w ramach projektu nie pracowały przy obsłudze urządzenia znajdującego się w C. przy ul. [...],

- liczba wprowadzonych innowacji nie technologicznych 1 (szt.), ponieważ strona internetowa funkcjonuje tylko w polskiej wersji (pełna realizacja wskaźnika obejmowała przygotowanie strony w wersji polskiej i angielskiej) oraz brak jest potwierdzenia w dokumentach zastosowania innowacyjnych kanałów promocji takich jak content marketing, tj. teksty i filmy promocyjne oraz tzw. social marketing.

Instytucja Zarządzająca uznała dokumenty przedstawione przez Beneficjenta na potwierdzenie realizacji projektu za niezgodne ze stanem faktycznym, a w konsekwencji stwierdziła, że nie osiągnięto założonego we wniosku o dofinansowanie i biznes planie celu projektu, którym było wdrożenie produkcji i wprowadzenie na rynek innowacyjnych wyrobów ze stopów magnezu uzyskanych w procesie produkcyjnym odbywającym się w oddziale spółki w C. przy ul. [...].

Instytucja Zarządzająca pismem z 30 marca 2023 r. przekazała spółce niezmienioną w treści ostateczną Informację Pokontrolną nr 52/N/1I/RPO/2021.

Wobec braku zwrotu środków wraz z należnymi odsetkami, organ na podstawie art. 207 ust. 9 u.f.p. wydał decyzję określającą kwotę zwrotu środków.

Następnie przytoczył przepisy prawa krajowego będące podstawą do żądania zwrotu środków w ramach udzielonego dofinansowania spółce. W dalszej kolejności przytoczył i omówił definicję nieprawidłowości zawartą w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 z uwzględnieniem orzecznictwa TSUE.

Wskazał na zapisy umowy o dofinansowanie - § 2 ust. 2 i 12, § 3 ust. 1, § 7 ust. 1 i 3, § 13 ust. 1, § 17, a także powołał się na sekcję 6.2 pkt 3 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków.

Odwołując się do przedmiotu projektu opisanego w umowie oraz jego założeń i realizacji zakładanych innowacji produktowej i procesowej, a także biznes planu Instytucja Zarządzająca wywiodła, że za poprawną realizację projektu odpowiadał Beneficjent, a zatem w celu kontroli poprawności realizowanego projektu z zapisami umowy o dofinansowanie beneficjenci powinni stosować procedurę monitorowania. Niemniej jednak przyznanie, przekazanie i rozliczenie dofinansowania oraz zamknięcie projektu realizowanego dzięki wsparciu finansowemu z Unii Europejskiej nie oznacza, że Beneficjent wywiązał się z całokształtu obowiązków nałożonych na niego przez umowę o dofinansowanie projektu. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, po zakończeniu realizacji projektu, Beneficjent zobowiązany był do zachowania trwałości projektu, osiągnięcia i utrzymania wskaźników założonych na etapie składania wniosku o dofinansowanie, monitorowania dochodowości projektu oraz archiwizacji dokumentacji projektowej. W przypadku niedochowania trwałości projektu, Beneficjent zobowiązany jest do zwrotu dotacji zgodnie z umową o dofinansowanie.

Organ wyjaśnił, że kwestię trwałości projektu w perspektywie finansowej 2014-2020 reguluje rozporządzenie nr 1303/2013, które jest pierwotnym i podstawowym aktem prawnym wyznaczającym podstawę rozstrzygnięcia w badanej sprawie. Po zakończeniu fazy realizacyjnej projektu, zgodnie z art. 71 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013, którego treść przytoczył, Beneficjent MSP zobowiązany jest do utrzymania efektów projektu przez co najmniej trzy lata od daty zakończenia jego realizacji.

Następnie podkreślił, że postanowienia dotyczące obowiązku zachowania trwałości projektu, w okresie trzech lat od jego zakończenia uwzględniono także w umowie o dofinansowanie, która stanowiła podstawę dofinansowania projektu i która nakładała zobowiązanie Beneficjenta do pełnej realizacji założeń projektowych, określonych m.in. przez wskaźniki produktu i rezultatu zawarte we wniosku o dofinansowanie projektu oraz utrzymania wymienionych założeń w okresie trwałości projektu.

W dalszej kolejności Zarząd ustalił, że trwałość projektu obejmowała okres trzech lat liczony od daty przekazania przez Instytucję Zarządzającą końcowej płatności na rzecz Beneficjenta. Płatność końcową zrealizowano 18 kwietnia 2018 r., a zatem Beneficjent zobowiązany był do zachowania trwałości projektu do 18 kwietnia 2021 r. i właśnie ten okres czasu był objęty kontrolą trwałości przeprowadzoną 16 kwietnia 2021 r. i z tego właśnie okresu czasu jest rozliczany.

Instytucja Zarządzająca ponownie przywołując ustalenia i wyniki kontroli podkreśliła, że projekt nie realizowano w miejscu wskazanym w dokumentacji projektowej, nie osiągnięto założony celu projektu, jak również nie osiągnięto zakładanych wskaźników rezultatu, co jednoznacznie wskazuje, że nie została zachowana również trwałość projektu.

Co istotne podzespoły samochodowe ze stopów magnezu miały być produkowane w oddziale spółki w C., bowiem zgodnie z regulaminem konkursu przedmiot projektu musiał być realizowany na terenie województwa świętokrzyskiego. Natomiast jak twierdzi Beneficjent - produkcja w dużej mierze odbywała się u klientów, co jednoznacznie wskazuje, że działalność gospodarcza w ramach projektu nie odbywała się w miejscu realizacji projektu, a zakupione urządzenie było wywożone poza obszar województwa świętokrzyskiego, co było niezgodne z umową o dofinansowanie oraz regulaminem konkursu. Wniosek taki można wyciągnąć z przekazanych przez Beneficjenta dokumentów księgowych na potwierdzenie realizacji projektu, gdzie nabywcami usług i towarów w ramach przedstawionych faktur (choć w ocenie Instytucji Zarządzającej nie potwierdzały one produkcji podzespołów samochodów ze stopu magnezu zgodnie z założeniami), były firmy posiadające swoją siedzibę i oddziały poza obszarem województwa świętokrzyskiego.

Odnośnie zatrudnienia osób przy realizacji projektu ustalono, że konkurs nie nakładał na Beneficjenta obowiązku zatrudnienia w ramach projektu osób z województwa świętokrzyskiego, ale projekt realizowany był na terenie województwa świętokrzyskiego, urządzenie zakupione w ramach projektu powinno znajdować się na terenie województwa świętokrzyskiego, wobec czego pracownicy zatrudnieni do obsługi urządzenia powinni świadczyć pracę w miejscu jego realizacji. Natomiast ze zgromadzonych materiałów i dowodów wynikało, że osoby te nie pracowały przy obsłudze urządzenia znajdującego się w miejscu realizacji projektu, a brak było dowodów, że po pierwsze maszyna zakupiona w ramach projektu służyła celom projektu (Beneficjent nie przedstawił dokumentów potwierdzających produkcję podzespołów samochodowych ze stopów magnezu ani umów na ich produkcję zawartych z koncernami samochodowym, a elementy okazane podczas kontroli nie zostały wytworzone przy jej użyciu), a po drugie dowody wskazują na to, że maszyna nie znajdowała się i nie pracowała w miejscu jego realizacji.

Dodatkowo, zatrudnienie w ramach projektu zostało dokonane niezgodnie z zapisami biznes planu. Wprawdzie Beneficjent zatrudnił 9 osób, zgodnie z założeniami, tym niemniej z umów wynika, że wszystkie osoby w swoich kompetencjach miały obsługę maszyn i urządzeń produkcyjnych oraz linii technologicznej, natomiast w ramach projektu Beneficjent zobowiązał się do zatrudnienia m.in. kierownika produkcji, specjalistę technologii, handlowca, pracownika ds. sprzedaży czy księgowego.

Końcowo Instytucja Zarządzająca ponownie odwołując się do ustaleń Wydziału dw. z Przestępczością Gospodarczą Komendy Miejskiej Policji w Kielcach oraz wynikających z opinii z badania biegłego sądowego ustaliła i podkreśliła, że projekt realizowano niezgodnie z umową oraz wnioskiem o dofinansowanie projektu. Spółka zaprzestała realizacji projektu, tym samym nie zrealizowała celu projektu, w konsekwencji czego nie zachowana została również jego trwałość. Dodatkowo nie zrealizowano oraz nie utrzymano w okresie trwałości wskaźnika zatrudnienia. Powyższe stwarza wątpliwość co do prawdziwości składanych przez Beneficjenta oświadczeń, zawartych w sprawozdaniach z zachowania okresu trwałości.

Skoro wydatki poniesione przez Beneficjenta w ramach projektu zostały zrealizowane z naruszeniem zapisów: § 2 ust.2, § 2 ust. 12 § 3 ust. 1, § 7 ust. 1 i 2 oraz § 17 ust. 1 umowy o dofinansowanie oraz podrozdziału 6.2 Wytycznych w zakresie monitorowania postępu rzeczowego realizacji programów operacyjnych na lata 2014-2020, a co za tym idzie zostały poniesione z naruszeniem procedur obowiązujących przy ich wykorzystaniu, podlegają zwrotowi.

Na decyzję Zarządu skargę złożyła spółka. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzuciła naruszenie:

1.art. 143 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r., poprzez nieuwzględnienie przy orzeczeniu o obowiązku zwrotu środków faktu braku strat finansowych poniesionych przez fundusze UE oraz niewystąpieniu nawet potencjalnej szkody w budżecie UE, a także niewykazaniu wpływu domniemywanych przez organ uchybień w realizacji projektu na budżet UE, co skutkowało nieprawidłowym i niezasadnym orzeczeniem o obowiązku zwrotu środków orzeczonym w zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez brak oceny wagi oraz charakteru ewentualnych nieprawidłowości w kontekście wskazanych naruszeń, które to nie zostały ocenione, a są konieczne przy stwierdzeniu pojedynczych nieprawidłowości, a logiczny związek pomiędzy nałożeniem korekty, a zaistniałą szkodą nie został wykazany,

2. art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013 w zw. z art. 24 ust. 9 pkt 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 818 z późn. zm.) poprzez błędną wykładnię i zastosowanie w związku z przyjęciem, że w niniejszej sprawie uchybienia stwierdzone w treści zaskarżonej decyzji stanowią nieprawidłowości w rozumieniu tego przepisu, gdzie nieuzasadnionym wydatkiem, powodującym szkodę w budżecie Unii jest wydatek niezgodny z celem projektu, a jak wynika z części ustaleń faktycznych poczynionych samodzielnie przez organ prowadzący postępowanie (nie uwzględniając przy tym ustaleń stanu faktycznego zaczerpniętych niezasadnie z prowadzonego równolegle postępowania przygotowawczego), co do zasady cel projektu, którego ewaluacja następuję na jego zakończenie został osiągnięty,

3. art. 7, art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2023.775 t.j. z dnia 2023.04.25), dalej K.p.a. poprzez niepodjęcie z urzędu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy polegające na braku poczynienia przez organ własnych ustaleń faktycznych w sprawie, które przejawiało się w oparciu całokształtu argumentacji organu w zakresie, w jakim stwierdzono, że:

3.1 kontrolowany projekt nie jest realizowany w miejscu wskazanym w dokumentacji projektowej,

3.2 nie został osiągnięty założony cel projektu,

3.3 nie zostały osiągnięte zakładane wskaźniki rezultatu ani jego trwałość,

3.4 warunki panujące w miejscu realizacji projektu nie pozwalały na prowadzenie działalności związanej z jego realizacją,

3.5 elementy wytworzone przez zakupioną w ramach projektu maszynę okazane w trakcie kontroli nie zostały wytworzone przy jej użyciu,

3.6 maszyna nie znajdowała się i nie pracowała w miejscu jego realizacji,

na wstępnych ustaleniach dokonanych przez Wydział dw. z Przestępczością Gospodarczą Komendy Miejskiej Policji w Kielcach poczynionych w ramach toczącego się postępowania przygotowawczego w sprawie prowadzonej przeciwko Prezesowi skarżącej spółki - D. D. oraz na zalegającej w tej samej sprawie opinii biegłego sądowego z badania urządzenia służącego do produkcji części automotive (C. frezarskie C. B. S. R.65O.1 M.), co stanowiło naruszenie zasady prawdy obiektywnej, gdyż organ nie podjął z urzędu wszelkich czynności, które przyczyniłyby się do wyjaśnienia stanu faktycznego spraw) oraz nie dokonał własnych niebudzących wątpliwości ustaleń faktycznych. Organ administracji publicznej obowiązany był samodzielnie zebrać i ustalić stan faktyczny spraw), wszechstronnie oceniając pozyskany materiał dowodowy. Przedmiotowa zasada została całkowicie przez organ zbagatelizowana, gdyż przeważająca część poczynionych ustaleń faktycznych w sprawie została dokonana w oparciu o materiał dowodowy (m.in. niepełnej i nierzetelnej opinii biegłego kwestionowanej w toczącym się równolegle postępowaniu karnym przez oskarżonego D. D.) zalegający w aktach postępowania przygotowawczego spraw) karnej prowadzonej przeciwko D. D.,

4. art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób niewszechstronny oraz sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego, a także w sposób nasuwający zastrzeżenia z punku widzenia zasad logicznego rozumowania oraz poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie polegającą na wybiórczej analizie dowodów w przeważającej mierze niezebranych przez organ w tamach toczącego się w sprawie postępowania, podczas gdy ocena materiału dowodowego w sprawie każdorazowo powinna być poczyniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego samodzielnie zgromadzonego przez organ administracyjny. Wybiórcza ocena materiału dowodowego, który w głównej mierze stanowiły wstępne ustalenia organów postępowania przygotowawczego w prowadzonej sprawie karnej doprowadziły organ do nieprawidłowego wniosku, iż wydatkowanie środków nastąpiło z naruszeniem procedur, podczas gdy dopiero dokonanie pełnej analizy całego materiału dowodowego zebranego i rozpatrzonego przez organ, pozwoliłoby na wyjaśnienie, czy w istocie wydatkowane w ramach projektu środki były wydatkowane niezgodnie z przeznaczeniem i z naruszeniem procedur,

5.art. 7, 77 § 1 i 84 § 1 K.p.a. poprzez niedokonanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przejawiające się w braku zasięgnięcia w sprawie wiadomości specjalnych biegłego powołanego w postępowaniu administracyjnym, którego wiedza oraz doświadczenia mogłoby przyczynić się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Sama istota funkcjonowania organów pozwala stwierdzić, że konkretna sprawa administracyjna załatwiana jest przez te organy samodzielnie. Jeśli w sprawie wymagane były wiadomości specjalne organ administracji powinien był z urzędu powołać biegłego do wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości, nie zaś posiłkować się opinią biegłego sporządzoną w odrębnym (nierozstrzygniętym do tej pory) postępowaniu karnym,

6. art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób lakoniczny i niepełny, gdyż jego treść poza szeregiem powołanych przepisów nie daje skarżącej jasnej odpowiedzi, dlaczego organ zdecydował się na orzeczenie wobec skarżącej obowiązku zwrotu niemal pełnej kwoty dofinansowania, pomimo iż w ocenie skarżącej spełnione zostały wszelkie przesłanki do pozytywnej weryfikacji końcowego etapu projektu tj. jego trwałości, przez co wydana decyzja nie spełnia zasady przekonywania, gdyż jej pisemne uzasadnienie jest w rzeczywistości powieleniem ustaleń dokonanych przez organy postępowania przygotowawczego w prowadzonym odrębnie postępowaniu karnym, gdzie postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie winno wyjaśnić wszelkie okoliczności sprawy na podstawie materiału dowodowego zebranego w sposób samodzielny przez organ administracyjny, bez pominięcia oceny wszystkich dowodów oraz wyjaśnienia z jakiego powodu inne dowody zgromadzone w sprawie nie zostały wzięte pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, czego w niniejszej sprawie niewątpliwie zabrakło.

W uzasadnieniu skargi spółka podważała ustalenia organu, które doprowadziły do przekonania, że kwota udzielonego dofinansowania przekazanego na podstawie łączącej strony umowy o dofinansowanie powinna zostać przez nią zwrócona w pełnej wysokości. Organ dokonując w sprawie ustaleń stanu faktycznego, posiłkował się danymi Instytucji Zarządzającej w przedmiocie dwukrotnej kontroli siedziby spółki O.-M. Sp. z o.o., przy czym pierwsza kontrola miała miejsce na zakończenie projektu tj. w dniu 7 marca 2018 r., zaś druga kontrola przypadła na zakończenie okresu trwałości projektu i nastąpiła w dniu 16 kwietnia 2021 r. W wyniku przeprowadzenia kontroli na zakończenie projektu Instytucja Zarządzająca nie stwierdziła nieprawidłowości w widocznych elementach zakupionego urządzenia, stwierdzając w konkluzji, że w zakresie rzeczowym projekt został zrealizowany zgodnie z wnioskiem oraz umową o dofinansowanie projektu.

W wyniku kontroli trwałości przedmiotowego projektu, Instytucja Zarządzająca 16 kwietnia 2021 r, dokonała oględzin zadania inwestycyjnego (tj. automatu frezarskiego marki C. B. S. R.65O.1), sporządzając w tym przedmiocie dokumentację fotograficzną. Następnie poinformowano spółkę, że termin przekazania informacji pokontrolnej został wydłużony o czas niezbędny do jej sporządzenia. Informację Pokontrolną Nr 522/N/II/RPO/2021 sporządzono 2 listopada 2022 r. W jej uzasadnienieniu doszła do przekonania, że kontrolowany projekt nie jest realizowany w miejscu wskazanym w dokumentacji projektowej, nie został osiągnięty założony cel projektu, nie zostały osiągnięte zakładane wskaźniki rezultatu ani jego trwałość, warunki panujące w miejscu realizacji projektu nie pozwalały na prowadzenie działalności związanej z jego realizacją, elementy wytworzone przez zakupioną w ramach projektu maszynę okazane w trakcie kontroli nie zostały wytworzone przy jej użyciu, a także że maszyna nie znajdowała się i nie pracowała w miejscu jego realizacji.

W ocenie spółki organ dokonując ustaleń faktycznych w sprawie nie poczynił w zasadzie żadnych własnych ustaleń stanu faktycznego sprawy. Powyższe wynika z oparcia całej argumentacji Instytucji Zarządzającej na ustaleniach dokonywanych przez Wydział dw. z Przestępczością Gospodarczą Komendy Miejskiej Policji w Kielcach, poczynionych w ramach toczącego się postępowania przygotowawczego w sprawie prowadzonej przeciwko prezesowi skarżącej spółki. Pozostała część ustaleń stanu faktycznego została oparta na opinii biegłego sądowego mgr inż. K. P., który w prowadzonym postępowaniu przygotowawczym w sprawie karnej miał udzielić odpowiedzi na pytanie dotyczące przystosowania pomieszczeń magazynowo garażowych położonych przy ul. [...] w C. do wykonywania produkcji przemysłowej na automacie frezarskim marki CNC B. S. R.650X. przeznaczonej do automatycznej obróbki frezarskiej i produkcji detali (półproduktów) wykonywanych ze stopów metali magnetycznych.

Zdaniem spółki istotną dla przedmiotowego postępowania kwestię dotyczącą obowiązków spoczywających na organach administracji publicznej stanowi fundamentalna zasada prowadzenia postępowania dowodowego w ramach postępowania administracyjnego - którą jest zebranie i rozpatrzenie przez organ materiału dowodowego. Organ administracji publicznej obowiązany był zatem samodzielnie zebrać materiał dowodowy, a następnie ustalić stan faktyczny sprawy, wszechstronnie oceniając poszczególne dowody. Tymczasem przedmiotowa zasada została całkowicie przez organ zbagatelizowana, gdyż przeważająca część poczynionych ustaleń faktycznych w sprawie została dokonana w oparciu o materiał dowodowy zalegający w aktach postępowania przygotowawczego sprawy karnej prowadzonej przeciwko D. D. o popełnienie przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 297 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. Podkreśliła, że w sprawie karnej do tej pory przeciwko oskarżonemu nie zapadł prawomocny wyrok, a zatem nie można przyjąć przez organ jakichkolwiek ustaleń dotyczących toczącego się równolegle postępowania karnego jako własnych i na tej podstawie czynić ustalenia stanu faktycznego.

Spółka podniosła, że okres od dnia przeprowadzenia kontroli trwałości do czasu wydania informacji pokontrolnej wyniósł 18 miesięcy, w trakcie których Instytucja Zarządzająca oczekiwała na dane ujawnione w toczącej się sprawie karnej. Natomiast wszelkie ustalenia w sprawie zostały w zasadzie recypowane z dowodów zgromadzonych w ramach innego równolegle toczącego się postępowania, nie zaś dokonane na własnych ustaleniach organu. Powyższe naruszenie miało wpływ na wydaną w sprawie decyzję, gdyż organ rozpatrujący sprawę nie podjął z urzędu wszelkich koniecznych czynności, które nie tylko mogłyby przyczynić się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, ale stanowiłyby własne ustalenia organu dokonywane w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego.

W ocenie skarżącej uzasadnienie decyzji obarczone jest licznymi błędami, gdyż zawiera jedynie przytoczenie opisu stanu faktycznego sprawy z wyszczególnieniem przepisów prawa na podstawie, których organ miał w sprawie orzekać. Powyższe działanie godzi zarówno w przepisy postępowania dotyczące elementów jakimi powinno cechować się uzasadnienie decyzji administracyjnej, ale też narusza zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 K.p.a. Na potwierdzenie zajętego stanowiska spółka powołała się na orzecznictwo.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 84 k.p.a. podniosła, że opinia biegłego sądowego mgr inż. K. P. w toczącym się w sprawie karnej postępowaniu jest przez oskarżonego skutecznie podważana, gdyż jawi się jako niepełna, nierzetelna oraz subiektywna, a w sprawie karnej zostały ujawnione dodatkowe okoliczności, które poddają w wątpliwość wnioski przedmiotowej opinii. Biegły na str. 8 wydanej opinii udzielając odpowiedzi na sformułowane pytanie argumentuje, że automat frezarski marki C. B. S. R.65O.1 nie mógł być użytkowany w pomieszczeniu magazynowym przy ul. [...] w C., gdyż nie przemawiały za tym określone warunki techniczne. W pierwszej kolejności zalicza do nich brak odpowiedniej powierzchni garażu, uznając ją przy tym za zbyt małą. Powyższe biegły stara się wywodzić na podstawie porównania zdjęcia nr [...] (przedstawiającego dwuskrzydłowe drzwi wejściowe do magazynu, w którym była znajdowała się maszyna) oraz przykładowego filmu "instruktażowego" z serwisu youtube.com. Zdaniem skarżącej przedmiotowe porównanie jawi się jako kuriozalne i całkowicie abstrakcyjne, gdyż analiza materiału dostępnego w serwisie internetowym [...] YH7XpZqyM6o nie dostarcza odbiorcy danych, na które powołuje się biegły. Na podstawie analizy załączonego przez biegłego materiału wideo oraz dokumentacji zdjęciowej nie sposób ustalić odpowiednich - optymalnych parametrów, jakie powinno posiadać pomieszczenie, w którym praca operatora obsługującego będzie swobodna i nieutrudniona. Udostępniony materiał filmowy przedstawia pracę maszyny, która odbywa się we wnętrzu urządzenia. Ponadto trudno na jego podstawie określić przestrzeń potrzebną operatorowi takiego urządzenia do jego bezproblemowej obsługi, gdyż film ten nie przedstawia pracy urządzenia przy udziale operatora. W związku z powyższym argumentacja o zbyt małej powierzchni magazynowej, w której wykonywana była praca automatu frezarskiego jest chybiona, zaś opinia w tym zakresie jest subiektywna i nierzetelna. Trudno również zgodzić się z twierdzeniem biegłego, jakoby niedostateczna wielkość pomieszczenia garażowego mogłaby spowodować zagrożenie dla operatora maszyny. Biegły przy tym nie wyjaśnił jakiego rodzaju miałoby to być zagrożenie oraz na jakiej podstawie powyższe okoliczności wywodzi. W tym zaś zakresie, w ocenie skarżącej, opinia jawi się jako niepełna, gdyż nie wyjaśnia rzeczonej okoliczności w pełni. Co więcej w sprzeczności do wywodów opinii w zakresie braku możliwości użytkowania automatu frezarskiego w pomieszczeniu magazynowym przy ul. [...] w C., ze względu na jego gabaryty i brak swobodnej pracy operatora stoją zeznania świadka L. C., który 16 listopada 2023 r. został przesłuchany na rozprawie (sygn. akt III K [...]), których treść przytoczyła.

Następnie spółka zakwestionowała stanowisko biegłego w zakresie, w jakim stwierdził, że pomieszczenie, w którym zlokalizowana była maszyna nie posiadało odpowiednich przyłączy umożliwiających doprowadzenie sprężonego powierza i wody przemysłowej. Powyższe stwierdzenie odbiega w zupełności od zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci zeznań świadka S. M., którego treść zeznań złożonych na rozprawie przytoczyła skarżąca.

Zdaniem spółki opinia biegłego nie spełnia elementarnych standardów jakimi powinien się cechować tego rodzaju dokument wydawany dla celów procesowych. Skarżąca sygnalizuje, że ilość popełnionych przez biegłego błędów w procesie wydawania przedmiotowej opinii jest absurdalna i niedopuszczalna. Brak wyjaśnienia przez biegłego istotnych czynników, które powziął przy wydawaniu tej opinii dyskwalifikuje wiarygodność tego dokumentu oraz rzetelność osoby ją sporządzającej.

Końcowo skarżąca podniosła, że posiłkowanie się opinią biegłego sporządzoną w odrębnym, a nie rozstrzygniętym postępowaniu karnym naruszyło zasadę wyrażoną w art. 84 K.p.a. Strona nie miała nawet możliwości w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego na poczynienie jakichkolwiek zastrzeżeń względem wydanej w odrębnym postępowaniu opinii, natomiast organ czynił na jej podstawie niemal wszelkie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Powyższe uchybienia skutkowały wydaniem decyzji wadliwej z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Oceniając całokształt zachowania Beneficjenta w trakcie realizacji projektu oraz domniemywanych nieprawidłowości organ winien patrzeć przez pryzmat projektu jako całości, w trakcie jego realizacji oraz winien ocenić wszystkie okoliczności związane z naruszeniem procedur wskazanych w informacji pokontrolnej, gdyż postępowanie administracyjne ma za zadanie wyjaśnić, czy w istocie do naruszeń tam wskazanych doszło. Rzekome naruszenie procedur wskazanych w dokumencie informacji pokontrolnej nie powinno stanowić jedynego źródła dowodowego w sprawie. Organ orzekający nie jest związany ustaleniami kontroli, a jego zadaniem jest samodzielne dokonanie ustaleń faktycznych, które są istotne z punktu widzenia norm prawa materialnego.

Zdaniem spółki postępowanie dowodowe prowadzone w sprawie nie wyczerpało badanej materii, zaś wnioski organu płynące z analizy materiału dowodowego oparto jedynie na ustaleniach organu postępowania przygotowawczego poczynionych w ramach postępowania karnego. Organ nie zebrał zatem samodzielnie całości materiału dowodowego ani nie dokonał jego logicznej analizy, przez co błędnie ustalono, że istnieje związek pomiędzy stwierdzonym naruszeniem, a rzeczywistą lub potencjalną szkodą w budżecie UE, chociaż w ocenie skarżącej związek ten nie został w przedmiotowej sprawie wykazany, a nałożony obowiązek zwrotu środków jest nieuzasadniony.

Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z odpisu protokołu z rozprawy karnej z 16 listopada 2023 r. (sygn. akt III K 3/23).

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione

w zaskarżonym rozstrzygnięciu i wniósł o oddalenie skargi. W zakresie wniosku dowodowego wniósł o jego oddalenie z uwagi na jego nieprzydatność do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Skarżąca nie wskazała, wyjaśnieniu jakich wątpliwości w sprawie miałoby służyć przeprowadzenie dowodu. Nie jest bowiem kwestionowane przez organ, że skarżąca zakupiła maszynę i że została ona dostarczona pod adres, w którym miał być realizowany projekt.

Do sprawy zgłosił udział Prokurator Prokuratury Okręgowej w K.

Na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę, podtrzymał wniosek dowodowy zawarty w skardze na okoliczność wykazania, że D. D. zakupił ze środków dofinansowania maszynę i ją zainstalował.

Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi i wniosku dowodowego.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w Kielcach wniosła o oddalenie skargi i wniosku dowodowego.

Sąd odmówił przeprowadzenia dowodu zawnioskowanego w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492; ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Ponadto tylko stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c p.p.s.a.).

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, sąd w składzie orzekającym, nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa krajowego lub unijnego, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zarządu Województwa Świętokrzyskiego z 29 listopada 2023 r. nr 309/23 określająca spółce O.-M. Sp. z o.o. przypadającą do zwrotu kwotę środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w łącznej wysokości: 842.240 zł z tytułu zwrotu całości dofinansowania wraz z odsetkami.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1270; ze zm.; dalej: u.f.p. oraz ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 Dz.U. z 2020 r. poz. 818 ze zm.; dalej: u.z.r.p. lub ustawa wdrożeniowa).

Analiza skargi i sformułowanych w niej zarzutów determinuje podział rozważań sądu na dotyczące zagadnień proceduralnych, a następnie materialnych.

W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego skarżąca kwestionuje prawidłowość podjętych przez organ czynności, zwracając uwagę na brak poczynienia przez organ własnych ustaleń faktycznych w sprawie w zakresie stwierdzenia, że: kontrolowany projekt nie był realizowany w miejscu wskazanym w dokumentacji projektowej; nie został osiągnięty założony cel projektu, zakładane wskaźniki rezultatu ani jego trwałość; warunki panujące w miejscu realizacji projektu nie pozwalały na prowadzenie działalności związanej z jego realizacją; elementy wytworzone przez zakupioną w ramach projektu maszynę okazane w trakcie kontroli nie zostały wytworzone przy jej użyciu; maszyna nie znajdowała się i nie pracowała w miejscu jego realizacji. Ustalenia te zostały dokonane na podstawie materiału dowodowego zalegającego w aktach postępowania przygotowawczego sprawy karnej prowadzonej przeciwko D. D.. Skarżąca zarzuciła organowi także brak wszechstronnej oceny dowodów, ocenę dowodów sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego, a także w sposób nasuwający zastrzeżenia z punktu widzenia zasad logicznego rozumowania. Zdaniem skarżącej organ powinien zasięgnąć opinii biegłego powołanego w postępowaniu administracyjnym. Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie daje, zdaniem spółki, odpowiedzi dlaczego organ orzekł o zwrocie niemal pełnej kwoty dofinansowania, pomimo spełnienia przesłanek do pozytywnej weryfikacji końcowego etapu projektu – jego trwałości.

Zdaniem sądu zarzuty powyższe są niezasadne - w realiach sprawy nie doszło do naruszenia art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 84 § 1 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a.

W sprawie podjęto bowiem wszelkie niezbędne czynności i zgromadzono materiał dowodowy wystarczający do jej rozstrzygnięcia, czyli orzeczenia o zwrocie określonych środków dofinansowania. Materiał dowodowy sprawy pozwalał bowiem na ocenę zaistnienia w sprawie nieprawidłowości, zawierał pełną dokumentację zdarzeń kreujących kontrolowaną sprawę – dokumentację projektową, umowę o dofinansowanie, dokumenty związane z kontrolami i ich wyniki (umowy o pracę, świadectwa pracy, wyjaśnienia spółki, oświadczenia spółki, informacje pokontrolne, protokoły oględzin, fotografie z miejsca realizacji projektu,, faktury) oraz inne – w tym te uzyskane w ramach prowadzonego postępowania karnego (w szczególności opinię biegłego sądowego K. P.). Zatem zebrany w sprawie materiał był kompletny i umożliwiał wydanie w sprawie rozstrzygnięcia. Zdaniem sądu organ w sposób adekwatny do potrzeb niniejszej sprawy ustalił stan faktyczny i nie pozostawił żadnych niewyjaśnionych istotnych dla sprawy okoliczności.

Zgodzić się należy z organem, że podstawowym i determinującym orzeczenie o zwrocie kwoty przyznanego i wypłaconego dofinansowania samodzielnym ustaleniem organu było stwierdzenie nieosiągnięcia celu projektu zgodnie ze złożonym wnioskiem o dofinansowanie. Słusznie wskazuje bowiem organ, że celem projektu nie był zakup maszyny, ale wdrożenie produkcji innowacyjnych wyrobów ze stopu magnezu w branży automitive, co w świetle poczynionych w sprawie i niebudzących zastrzeżeń ustaleń, nie nastąpiło.

Okoliczność, że końcowo orzekając o obowiązku zwrotu całości dofinansowania, organ skorzystał również z materiału dowodowego z postępowania karnego oraz nie powołał biegłego w postępowaniu administracyjnym, nie świadczy o niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i o dowolnej ocenie dowodów, czy ich pominięciu w sprawie.

W kontekście zarzutów skargi przede wszystkim należy wskazać, że przepis art. 75 § 1 K.p.a. nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczonych w postępowaniu dowodowym, zaś użycie sformułowania "w szczególności" pozwala przyjąć, że wyliczenie to jest jedynie przykładowe. Powyższe oznacza, że ustawodawca nie ograniczył liczby środków dowodowych, za pomocą których organ może dokonać pełnych i zarazem prawidłowych ustaleń faktycznych sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że dowody wytworzone poza prowadzonym danym postępowaniem administracyjnym (a więc także opinia biegłego) mogą być dowodem w tym postępowaniu (por. wyrok NSA z 8 lipca 2021 r., II GSK 1336/18; ten i pozostałe przywołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić w tym miejscu należy, że w procedurze administracyjnej nie istnieje konstrukcja prawa, która nakazuje uznać za wiarygodny materiał dowodowy tylko wtedy, kiedy został oceniony prawomocnym wyrokiem sądu karnego (wyrok WSA w Kielcach z 24 czerwca 2021 r., I SA/Ke 311/21).

W postępowaniu administracyjnym organy mają obowiązek zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Nie oznacza to jednak przerzucanie na nie całego ciężaru dowodzenia w sprawie. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń, dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przeprowadzenia stosownego kontrdowodu z inicjatywy strony toczącego się postępowania (wyrok WSA w Warszawie z 12 stycznia 2023 r., VII SA/Wa 1194/21).

Dla skutecznego zakwestionowania prawidłowości poczynionych przez organ ustaleń, konieczne było wskazanie przez skarżącą dowodów, czego nie uczyniła. W sytuacji, gdy skarżąca miała zastrzeżenia co do prawidłowości sporządzonej 18 lipca 2022 r. przez biegłego sądowego z zakresu elektrotechniki, elektroniki i telekomunikacji K. P. opinii, mogła - w ramach własnych środków dowodowych - stosownie do art. 75 § 1 K.p.a. przedstawić kontropinię (przeciwdowód) sporządzoną przez innego biegłego, wówczas organ musiałby przeanalizować obie opinie, dokonać ich oceny i podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie. Skarżąca w tym zakresie nie wykazała inicjatywy dowodowej, nie przedstawiła żadnego przeciwstawnego dowodu, poprzestała na twierdzeniach, w szczególności na tym, że to organ winien wystąpić o opinię biegłego w ramach postępowania administracyjnego. Z powyższym jednak nie można się zgodzić, bo w myśl przepisów K.p.a. (art. 7) nie tylko z urzędu na organie spoczywa obowiązek wyjaśnienia dokładnego stanu faktycznego, ale także na wniosek strony, zwłaszcza w sytuacji, gdy to skarżąca kwestionuje zasadnicze elementy stanu faktycznego, czyli opinię biegłego. To stronie skarżącej, która kwestionuje dowód z opinii powinno zależeć na przedstawieniu takich dowodów i argumentacji, aby wykazać swoje racje (por. wyrok NSA z 18 maja 2023 r., III OSK 7725/21).

W świetle okoliczności sprawy organ miał zatem podstawy ocenić w ramach swobodnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów również opinię biegłego K. P.. Należy w tym miejscu podkreślić, że odpowiadając na zadane pytanie ("Czy połączone pomieszczenia magazynowo-garażowe usytuowane w m-ści C. przy ul. [...] wynajmowane przez podmiot o nazwie O.-M. Sp. z o.o. były i są przystosowane do wykonywania produkcji przemysłowej na automacie frezarskim marki CNC BROTHER Speedio R650X1, które to urządzenie powinno znajdować się pod powyższym adresem w chwili przeprowadzenia oględzin przez biegłego sądowego?"), biegły użył kategorycznych sformułowań ("NIE", "należy jednoznacznie stwierdzić"), co niewątpliwie świadczy o stanowczości wniosków biegłego. Z treści opinii wynika ponadto, że opinia została wydana po zapoznaniu się z materiałem dowodowym, jego analizie, wykonaniu oględzin pomieszczenia garażowo-magazynowego oraz sprawdzeniu danych technicznych maszyny CNC.

Jej treść wskazuje, czym kierował się biegły, formułując swoje stanowisko, jak również z jakich materiałów źródłowych korzystał. Opinia zawiera uzasadnienie zajętego przez biegłego stanowiska z odniesieniem się do innych zebranych dowodów (np. wniosku o dofinansowanie), co pozwoliło organowi i sądowi kontrolującemu legalność zaskarżonej decyzji ocenić logiczność i poprawność wniosków biegłego, bez wkraczania w sferę jego specjalistycznej wiedzy. W szczególności biegły wskazał na uwarunkowania techniczne przemawiające za uznaniem, że automat frezarski nie mógł być użytkowany w pomieszczeniu przy ul. [...] w C. (powierzchnia garażu, specyfikacja techniczna urządzenia, możliwość określonego zasilania, istnienie instalacji wentylacyjnej nawiewno-wywiewnej, okres pracy maszyny jesienią i zimą, oświetlenie pomieszczenia, struktura podłogi garażu).

Dodatkowo biegły z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością przyjął, że produkty na zdjęciach w aktach sprawy i umieszczone w skrzyniach plastikowych i pudłach kartonowych, nie zostały wykonane w lokalizacji automatu frezarskiego BROTHER Speedio R650X1 Mg przy ul. [...] w C..

W dalszej kolejności warto zwrócić uwagę, że dążąc do pełnego samodzielnego ustalenia stanu faktycznego i mając wątpliwości co do miejsca wykonywania pracy przez zatrudnione w ramach projektu osoby, organ zwrócił się do Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w B. o udzielenie informacji, czy osoby te zostały zgłoszone do ubezpieczenia. Próba uzyskania tych informacji okazała się bezskuteczna w świetle unormowania art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497; ze zm.). Zgodnie z tym przepisem dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego, o których mowa w art. 40, i dane zgromadzone na koncie płatnika składek, o których mowa w art. 45, mogą być udostępniane ściśle określonemu kręgowi podmiotów, wśród których jest Policja, a nie ma organów administracji publicznej takich, jak organ orzekający w niniejszej sprawie. Zatem nie mogąc uzyskać tych informacji z NFZ, a także ZUS-u w B. i K., organ zasięgnął je od Policji, która pismem z 10 października 2022 r. poinformowała go, że osoby wskazane w zawiadomieniu z 18 października 2021 r. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa (osoby zatrudnione przez skarżącą do obsługi centrum frezarskiego CNC BROTHER Speedio R650X1 Mg w C. przy ul. [...]) nie pracowały przy obsłudze tego urządzenia, a ponadto w oddziale spółki przy ul. [...] w C. nie była prowadzona działalność gospodarcza w ramach projektu.

W ocenie sądu w niniejszej sprawie organ poczynił własne ustalenia co do okoliczności mających istotne znaczenie (decydujące w sprawie, bo dotyczące nieosiągnięcia celu projektu), a jedynie co do części tych okoliczności, których nie był w pełni ustalić samodzielnie, zweryfikował je za pomocą dowodów z postępowania karnego (świadczy o tym treść zawiadomienia z 18 października 2021 r. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa). Zdaniem sądu w okolicznościach sprawy było to działanie zasadne i zarazem legalne.

Wyjaśnić należy, że skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 K.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej, niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego (por. wyroki NSA: z 6 czerwca 2023 r., I OSK 1411/22; z 5 stycznia 2024 r., I OSK 1988/22). Zarzut dowolności wykluczają ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Natomiast możliwość przedstawienia odmiennej oceny dowodów od tej, którą prezentuje organ, nie oznacza, że ocena dokonana przez organ jest oceną błędną (por. wyrok NSA z 25 października 2023 r., II OSK 1463/22).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, nie można zgodzić się ze skarżącą o wybiórczej analizie dowodów w sprawie, o braku wszechstronnej oceny dowodów (dowolnej, a nie swobodnej ocenie całokształtu materiału dowodowego). Informacja z Policji dotycząca zatrudnienia osób w projekcie i opinia biegłego sądowego K. P. były dowodami w sprawie, jednakże ocenionymi w całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego.

Należy zauważyć, że biegły K. P. wypowiedział się jedynie co do możliwości użytkowania automatu frezarskiego w pomieszczeniu przy ul. [...] w C. i ocenie przedstawionych produktów w zakresie miejsca ich wykonania, natomiast istotne ustalenia przemawiające za uznaniem nieosiągnięcia celu projektu były wynikiem samodzielnego działania organu. Ustalenia organu co do realizacji projektu przez skarżącą w zakresie uzyskania kluczowych wskaźników rezultatu, w szczególności wprowadzenia innowacji produktowej i innowacji nietechnologicznej o charakterze marketingowym, zapewnienia trwałości projektu po jego zakończeniu nie wymagały natomiast wiadomości specjalnych. Warto zaznaczyć, że tryb i zakres prowadzenia kontroli realizacji projektów dofinansowanych ze środków unijnych reguluje ustawa wdrożeniowa (w tym art. 22-24). Przeprowadzana przez Instytucję Zarządzającą kontrola obejmuje m. in. weryfikacje wydatków służące sprawdzeniu prawidłowości i kwalifikowalności poniesionych wydatków (art. 22 ust 2 pkt 2). Przepis art. 24 ust. 3 ustawy wdrożeniowej ustanawia natomiast obowiązek podjęcia przez instytucję kontrolującą takich działań, które pozwolą ustalić stan faktyczny sprawy i na tej podstawie rzetelnie ocenić prawidłowość realizacji projektu. Zakres podstawowych czynności wyjaśniających (analiza dokumentacji, zwracanie się o wyjaśnienia do beneficjenta, przyjmowanie oświadczeń, prowadzenie oględzin itd.) wynika z art. 23 ustawy wdrożeniowej. Analiza akt sprawy świadczy o tym, że organ przeprowadził w sprawie podstawowe czynności wyjaśniające nakierowane na wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. W ramach tych czynności uzyskał także informację od samej skarżącej, że "w związku z wynegocjowanymi warunkami handlowymi produkcja/usługi w dużej mierze odbywały się u klienta" (strona 3 zastrzeżeń skarżącej z 17 marca 2023 r. do Informacji Pokontrolnej Nr 52/N/II/RPO/2021 z 2 listopada 2022 r.). Zatem to sama spółka przyznała, że świadczyła usługi obróbki poza miejscem realizacji projektu (ul. Pierzchnicka 9 w Chmielniku), a więc zakupione urządzenie było wywożone poza obszar Województwa Świętokrzyskiego, co było niezgodne z umową o dofinansowanie oraz regulaminem konkursu.

Prawidłowo poczynionych w sprawie ustaleń organu nie mogły podważyć w szczególności przywołane w skardze fragmenty zeznań z 21 września 2023 r. złożonych przez S. M. – świadka w sprawie karnej o sygn. akt III K 3/23. Z akt sprawy nie wynika, by organ przeprowadził i następnie ocenił dowód z zeznań tego świadka w postępowaniu administracyjnym, czy też dowód z dokumentu w postaci protokołu rozprawy z 21 września 2023 r. Zeznania tego świadka nie były zatem dowodem w niniejszej sprawie i nie mogą być brane pod rozwagę.

Z art. 107 § 3 K.p.a. wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 K.p.a. Zgodnie z zasadą przekonywania uzasadnienie decyzji powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za wydanym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest przedstawienie procesu myślowego, który doprowadził organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów wyjaśniających, dlaczego takie stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym.

W ocenie sądu decyzja organu zawiera takie uzasadnienie.

Organ wyjaśnił bowiem, że zakupione w ramach projektu urządzenie miało służyć wdrożeniu innowacji produktowej tj. produkcji podzespołów samochodowych ze stopu magnezu oraz innowacji nietechnologicznej tj. stworzeniu strony internetowej w wersji polskojęzycznej i anglojęzycznej oraz przygotowaniu kanałów promocji i social marketingu. Ponadto, w ramach projektu spółka zobowiązała się również do zatrudnienia 9 osób. Wskazał, że zobowiązania te wyrażone zostały w formie wskaźników rezultatu, które następują po realizacji projektu i dostarczają informacji o zmianach jakie nastąpiły w wyniku jego realizacji. Dodał, że istotą konkursu oraz przyznanego spółce dofinansowania było osiągnięcie zamierzonego celu na jaki środki unijne zostały przekazane i co istotne utrzymanie tych celów w okresie trwałości projektu. Organ wskazał też, że spółka prowadziła działalność gospodarczą w zakresie obróbki skrawaniem, niemniej jednak towary i usługi wskazane na przedstawionych przez nią fakturach nie potwierdzają prowadzenia działalności związanej z realizowanym projektem. Skarżąca w ramach projektu miała rozpocząć produkcję podzespołów samochodowych ze stopu magnezu (dysze, szczęki płytki hamulcowe itp.), natomiast przedstawione faktury nie potwierdzają produkcji zakładanych elementów (obróbka detali, wykonanie obudowy przyrządu, prowadnica, tarcza drzwiowa, uchwyt do drzwi, zawias budowlany itp.). Organ wyjaśnił też, że zatrudnienie w ramach projektu zostało dokonane niezgodnie z zapisami biznes planu. Co prawda spółka zatrudniła 9 osób, zgodnie z założeniami, niemniej jednak z zawartych umów wynika, że wszystkie osoby w swoich kompetencjach miały obsługę maszyn i urządzeń produkcyjnych oraz linii technologicznej, natomiast w ramach projektu Beneficjent zobowiązał się do zatrudnienia m.in. kierownika produkcji, specjalistę technologii, handlowca, pracownika ds. sprzedaży czy księgowego. Oceniając stan wprowadzenia innowacji nietechnologicznej organ stwierdził brak jest potwierdzenia w dokumentach zastosowania innowacyjnych kanałów promocji takich jak content marketing, tj. teksty i filmy promocyjne oraz tzw. social marketing.

Zatem organ wskazał, co zgodnie z umową i wnioskiem o dofinansowanie miała zrealizować skarżąca, jak się z tego zobowiązania wywiązała, jakie są konsekwencje niewywiązania się z tego zobowiązania i wyjaśnił dlaczego orzekł o zwrocie dofinansowania, wskazując precyzyjnie sposób wyliczenia kwoty przypadającej do zwrotu.

Uwzględniając powyższe, kontroli sądu podlegało dalej, czy w prawidłowo ustalonym i udokumentowanym stanie faktycznym sprawy organ prawidłowo przyjął zaistnienie nieprawidłowości, skutkującej powstaniem uszczerbku w budżecie UE oraz obowiązkiem zwrotu otrzymanego dofinansowania, jako wykorzystanego z naruszeniem procedur – tj. umowy o dofinansowanie oraz Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków.

Rozpoczynając rozważania prawne w tej części uzasadnienia godzi się podnieść, że w myśl art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Z kolei art. 184 ust. 1 u.f.p. stanowi, że wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa m. in. w art. 5 ust. 1 pkt 2 tej ustawy (czyli środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej), są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.

W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo zidentyfikował podstawy prawne, które w sprawie skarżącej stanowiły procedury w rozumieniu art. 184 ust. 1 u.f.p. i w konsekwencji wyznaczały wzorzec kontroli legalności wydatkowania środków przeznaczonych na realizację projektu. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że przez "dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu" rozumie się nie tylko normy proceduralne, lecz także o inne regulacje wynikające z prawa ustrojowego czy prawa materialnego.

Wyrażenie to obejmuje swym zakresem również postanowienia umów o dofinansowanie, regulamin konkursu, czy wytyczne do poszczególnych programów wydawane przez właściwego ministra do spraw rozwoju regionalnego. W umowach o dofinansowanie projektów ze środków europejskich umieszczane są postanowienia obligujące beneficjentów do przestrzegania tych wytycznych, na co wprost wskazuje art. 206 ust. 2 pkt 4a u.f.p. Wytyczne posiadają odmienny charakter prawny od ustaw i rozporządzeń, nie stanowią bowiem źródeł prawa powszechnie obowiązującego w świetle art. 87 Konstytucji RP. Bez względu na to należy je zaliczyć do przepisów (procedur) obowiązujących przy wykorzystaniu środków z budżetu UE, które w głównej mierze kierowane są do podmiotów zaangażowanych w realizację określonego programu, w szczególności do jego beneficjentów. Zgodnie wskazuje się, że art. 184 ust. 1 u.f.p. w odniesieniu do pojęcia procedur, do których się odwołuje, należy rozumieć szeroko, tzn. że chodzi nie tylko o "przepisy prawa powszechnego krajowego i unijnego, ale również procedury, o jakich jest mowa w umowie o dofinansowanie ustanowione w dokumentach programowych, jak i samą umowę". I to właśnie naruszenie tak rozumianych regulacji stanowi przesłankę zwrotu środków zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. (wyrok NSA z 23 września 2022 r., I GSK 2875/18; zob. też J. M. Salachna, M. Tyniewicki [w:] M. Kuklo, E. Lotko, G. Michalczuk, A. Ostrowska, S. Presnarowicz, P. Woltanowski, U. K. Zawadzka-Pąk, J. M. Salachna, M. Tyniewicki, Finanse publiczne. Komentarz, Warszawa 2024, uwagi do art. 184 oraz przywołane tam orzeczenia).

Wyjaśnić również trzeba, że samo naruszenie procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu UE nie oznacza automatycznie obowiązku zwrotu środków unijnych. Konieczna jest bowiem ocena skutków tego naruszenia.

Środki unijne podlegają zatem zwrotowi tylko wówczas gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie stanowi "nieprawidłowość" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013. Artykuł 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. należy bowiem interpretować w powiązaniu z art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013, zgodnie z którym nieprawidłowością jest każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczące stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Pojęcie nieprawidłowości wiąże się zatem ze szkodą. Poprzez tę szkodę rozumie nie tylko szkodę rzeczywistą, stanowiącą obiektywnie rzecz biorąc uszczerbek w budżecie Unii Europejskiej, o charakterze wymiernym, ale także szkodę potencjalną. Szkodą w interesach finansowych UE jest finansowanie z funduszy unijnych nieuzasadnionego wydatku, z kolei nieuzasadniony wydatek to taki, który poniesiony został z naruszeniem podstawowych zasad prawa wspólnotowego.

Dla uznania zatem, że doszło do powstania "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013 wystarczy ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych powstała hipotetyczna możliwość powstania szkody w budżecie ogólnym UE (por. wyrok WSA w Gliwicach z 30 stycznia 2020 r., III SA/Gl 1013/19). Stwierdzenie przy tym wystąpienia szkody "rzeczywistej" nie ma podstawowego znaczenia (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2015 r., II GSK 175/15). Również dla zastosowania korekty finansowej, o której mowa w art. 143 ust. 2 rozporządzenia 1303/2013, wystarczająca jest sama potencjalna możliwość wystąpienia szkodliwego wpływu na budżet UE. W wyroku z 16 lutego 2023 r. (VIII SA/Wa 871/22) WSA w Warszawie orzekł, że finansowanie zadań niespełniających warunków określonych w dokumentacji konkursowej niewątpliwie działa na szkodę budżetu UE.

Odnosząc powyższe rozważania do realiów sprawy, sąd zauważa, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił, na czym polegało naruszenie wskazanego na stronie 46 decyzji podrozdziału 6.2 Wytycznych w zakresie monitorowania postępu rzeczowego realizacji programów operacyjnych na lata 2014-2020 (na stronie 45 decyzji organ odwołuje się do umowy o dofinansowanie i Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków). Nie miało to jednak wpływu na wynik kontrolowanej sprawy. Sąd stwierdza, że w okolicznościach sprawy doszło bowiem do naruszenia przez spółkę procedur w postaci postanowień umowy – tj. § 2 ust. 2, § 2 ust. 12, § 3 ust. 1, § 7 ust. 1 i 2 oraz § 17 ust. 1 oraz podrozdziału 6.2 pkt 3 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków, będącego między innymi podstawą nałożenia korekty finansowej.

Przypomnienia wymaga, że przedmiotem projektu był zakup profesjonalnego, dedykowanego centrum obróbczego CNC w celu wdrożenia produkcji oraz wprowadzeniu na rynek innowacyjnych wyrobów ze stopów magnezu. Jak wskazała spółka w dokumentacji konkursowej realizacja projektu miała wpłynąć na znaczący rozwój konkurencyjności oraz wzmocnić regionalny przemysł metalowy na arenie międzynarodowej. Ponadto, zobowiązała się do zapewnienia trwałości projektu po jego zakończeniu (w zakresie funkcjonowania projektu i jego produktów oraz finansowania jego utrzymania). W ramach wniosku o dofinansowanie w pkt XIV-Wskaźniki skarżąca ujęła wskaźniki rezultatu, jakie miały być osiągnięte w wyniku realizacji projektu. Projekt dotyczył innowacji na skalę europejską. W wyniku jego realizacji miała zostać wprowadzona innowacja produktowa - nowy towar - podzespoły samochodowe ze stopów magnezu takie jak: dysze, szczęki, obudowy płytki hamulcowe, wahacze i drążki i łączniki stabilizatorów. Oferta miała być skierowana dla branży motoryzacyjnej. Spółka wskazała, że taki produkt nie jest dostępny na rynku. Elementy zawieszenia i układów hamulcowych miały być produkowane z magnezu, co miało przyspieszyć czterokrotnie czas obróbki w porównaniu do analogicznego elementu z aluminium. Cały proces produkcyjny miał odbywać się w oddziale spółki w C. przy ul. [...]. Dodatkowo, w wyniku realizacji projektu miała zostać również wprowadzona innowacja nietechnologiczna o charakterze marketingowym tj. przygotowanie strony internetowej w wersji polskojęzycznej i anglojęzycznej oraz zastosowanie innowacyjnych kanałów promocji, takich jak content marketing (testy + filmy informacyjne), a także tzw. social marketing. Dodatkowo w ramach projektu skarżąca zaplanowała zatrudnienie 9 nowych pracowników: kierownika produkcji, specjalistę technologa, pracownika produkcyjnego (obsługa linii technologicznej – 3), pracownika biurowego (specjalistę ds. sprzedaży), pracownika biurowego (księgowa/księgowy), magazyniera, handlowca.

Zawierając umowę o dofinansowanie, spółka zobowiązała się w jej § 2 ust. 2 do realizacji projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie. Ponadto, zgodnie z § 2 ust. 12 lit. a tej umowy w przypadku zakupu sprzętu ruchomego sprzęt ten miał być użytkowany zgodnie z celem określonym we wniosku o dofinansowanie. Natomiast według § 3 ust. 1 Beneficjent zobowiązał się do realizacji projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa unijnego i krajowego, w szczególności w oparciu o ustawę o finansach publicznych w zakresie dotyczącym wydatkowania środków publicznych, wytycznymi, a także procedurami w ramach Programu oraz w sposób, który zapewni prawidłową i terminową realizację projektu oraz osiągnięcie i utrzymanie celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu, o których mowa w § 7 umowy w trakcie realizacji projektu oraz w okresie jego trwałości. Na podstawie § 7 ust. 1 umowy o dofinansowanie spółka zobligowana została do realizacji projektu w sposób, który zapewni osiągnięcie i utrzymanie celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku o dofinansowanie w trakcie realizacji oraz w okresie trwałości projektu. Z kolei § 7 ust. 2 tej umowy stanowi, że w przypadku braku osiągnięcia zakładanych wskaźników na koniec realizacji projektu beneficjent zobowiązany jest do zwrotu dofinansowania w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy wartością docelową wskaźnika a osiągniętą wartością wskaźnika lub całości dofinansowania w przypadku nieosiągnięcia celu projektu. Stosownie zaś do treści § 17 ust. 1 umowy o dofinansowanie spółka zobowiązała się do zachowania trwałości projektu zgodnie z art. 71 Rozporządzenia ogólnego, a także zgodnie z wytycznymi, o których mowa w § 1 ust. 4 lit. e (Wytycznymi w zakresie kwalifikowalności wydatków) przez okres 5 lat (3 lata w przypadku mikro, małego i średniego przedsiębiorstwa) od daty płatności końcowej na rzecz spółki, z zastrzeżeniem przepisów dotyczących pomocy publicznej. Zgodnie z art. 71 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013 Beneficjent MŚP zobowiązany jest do utrzymania efektów projektu przez co najmniej trzy lata od daty zakończenia jego realizacji. W przypadku operacji obejmującej inwestycje w infrastrukturę lub inwestycje produkcyjne dokonuje się zwrotu wkładu z EFSI, jeżeli w okresie pięciu lat od płatności końcowej na rzecz beneficjenta lub w okresie ustalonym zgodnie z zasadami pomocy państwa, tam gdzie ma to zastosowanie, zajdzie którakolwiek z poniższych okoliczności:

1/ zaprzestanie działalności produkcyjnej lub przeniesienie jej poza obszar objęty programem;

2/ zmiana własności elementu infrastruktury, która daje przedsiębiorstwu lub podmiotowi publicznemu nienależne korzyści;

3/ istotna zmiana wpływająca na charakter operacji, jej cele lub warunki wdrażania, która mogłaby doprowadzić do naruszenia jej pierwotnych celów.

Kwoty nienależnie wypłacone w odniesieniu do takiej operacji są odzyskiwane przez państwo członkowskie w wysokości proporcjonalnej do okresu, w którym nie spełniono wymogów. Państwa członkowskie mogą skrócić okres ustalony w akapicie pierwszym do trzech lat w przypadkach dotyczących utrzymania inwestycji lub miejsc pracy stworzonych przez MŚP.

Według podrozdziału 6.2 pkt 3 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków wydatkiem kwalifikowalnym jest wydatek poniesiony zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie projektu, niezbędny do realizacji celów projektu i poniesiony w związku z realizacją projektu, dokonany w sposób przejrzysty, racjonalny i efektywny, z zachowaniem zasad uzyskania najlepszych efektów z danych nakładów. Paragraf 1 rozdziału II. pkt 10 lit b (Przedmiot konkursu Wytyczne dotyczące kwalifikowalności wydatków oraz ograniczenia i limity) Regulaminu jednoetapowego konkursu zamkniętego nr RPSW.02.05.00-IZ.00-26-030/16 w ramach Osi Priorytetowej 2 – Konkurencyjna gospodarka Działania 2.5 Wsparcie inwestycyjne sektora MŚP Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 z lutego 2016 r. zobowiązywał do realizacji projektu na terenie województwa świętokrzyskiego.

Trwałość przedmiotowego projektu obejmowała okres trzech lat liczony od daty przekazania przez Instytucję Zarządzającą końcowej płatności na rzecz skarżącej. Płatność końcowa została zrealizowana 18 kwietnia 2018 r., a zatem spółka zobowiązana była do zachowania trwałości projektu do 18 kwietnia 2021 r.

W wyniku kontroli trwałości projektu, która odbyła się w miejscu jego realizacji 16 kwietnia 2021 r., a także na dokumentach przekazanych przez spółkę oraz zgormadzonych dowodach, Instytucja Zarządzająca zasadnie, zdaniem sądu, przyjęła, że kontrolowany projekt nie był realizowany w miejscu wskazanym w dokumentacji projektowej, nie został osiągnięty założony celu projektu, jak również nie zostały osiągnięte zakładane wskaźniki rezultatu, co jednoznacznie wskazuje, że nie została zachowana również trwałość projektu.

W świetle materiału dowodowego (w tym oświadczeń skarżącej, informacji z Policji, opinii biegłego sądowego K. P.) organ właściwie przyjął, że maszyna nie znajdowała się i nie pracowała w miejscu realizacji projektu. Logiczny zatem również wniosek organu, że skoro urządzenie zakupione w ramach projektu powinno znajdować się na terenie województwa świętokrzyskiego, to pracownicy zatrudnieni do obsługi tego urządzenia powinni świadczyć pracę w miejscu jego realizacji. Dokonując ustaleń na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów organ prawidłowo stwierdził, że osoby te nie pracowały przy obsłudze urządzenia znajdującego się w miejscu realizacji projektu. Analiza przedstawionych przez skarżącą faktur słusznie doprowadziła organ do wniosku, że skarżąca w okresie realizacji projektu prowadziła działalność gospodarczą w zakresie obróbki skrawaniem, jednak towary i usługi wskazane na fakturach nie potwierdzały prowadzenia działalności związanej z realizowanym projektem. W ramach projektu miała nastąpić produkcja podzespołów samochodowych ze stopu magnezu, natomiast przedstawione faktury nie potwierdzały produkcji takich elementów (szczegółowe zestawienie faktur znajduje się na stronie 35 zaskarżonej decyzji). Prawidłowo wskazał też organ, że działalność prowadzona w ramach projektu miała być skierowana dla branży motoryzacyjnej, a nabywcy z przekazanych przez skarżącą faktur nie prowadzą (za wyjątkiem FAM Technika Odlewnicza) działalności w ramach branży motoryzacyjnej.

Trafnie przyjął, że zatrudnienie w ramach projektu zostało dokonane niezgodnie z zapisami biznes planu. Zatrudnił bowiem 9 osób, zgodnie z założeniami, niemniej jednak z zawartych umów wynika, że wszystkie osoby w swoich kompetencjach miały obsługę maszyn i urządzeń produkcyjnych oraz linii technologicznej, a miały to być osoby zatrudnione na różnych stanowiskach pracy.

Ponadto zasadnie uznał organ, że skarżąca nie zastosowała innowacyjnych kanałów promocji.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego należy zaakceptować stanowisko organu, że projekt nie był realizowany zgodnie z umową o dofinansowanie oraz wnioskiem o dofinansowanie projektu. Skarżąca nie zrealizowała celu projektu, nie zostały osiągnięte zakładane wskaźniki rezultatu, co jednoznacznie wskazuje, że nie została zachowana również trwałość projektu.

Wniosek o dofinansowanie zawierał konkretne wskaźniki realizacji celów projektu (wskaźniki produktu i rezultatu). Pomiędzy wskaźnikiem rezultatu a celem projektu musi zatem istnieć spójność. Osiągnięcie celu projektu następuje bowiem poprzez osiągnięcie planowanych wskaźników produktu oraz rezultatu.

Wykorzystaniem środków niezgodnie z przeznaczeniem jest zapłata za: niezrealizowane zadania, na które przyznano środki, czyli sfinansowanie zadań nieobejmujących pełnego zakresu rzeczowego projektu, na który środki przekazano, wydatki niezwiązane bezpośrednio z realizacją projektu, nieprzyczyniające się do osiągnięcia celu określonego w umowie o dofinansowanie. Takie wydatki nie mogą zostać uznane za kwalifikowalne.

W świetle niewadliwie ustalonego stanu faktycznego uznać należy, że skarżąca wykorzystała środki na realizację projektu niezgodnie z przeznaczeniem, nie osiągając celu projektu, w konsekwencji czego doszło do naruszenia art. 207 ust. 1 pkt 1 u.f.p. W skardze nie wykazano, aby spółka osiągnęła cel, którym było wdrożenie produkcji oraz wprowadzenie na rynek innowacyjnych wyrobów ze stopów magnezu w branży automitive. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdził bowiem, że spółka nie zrealizowała projektu, zgodnie z wnioskiem oraz umową o dofinansowanie, nie osiągając przy tym określonych założonych przez siebie wskaźników rezultatu. Całokształt materiału dowodowego, a nie tylko opinia biegłego sądowego K. P. i informacja Policji dotycząca realizacji projektu, wskazują jednoznacznie, że nie doszło do pełnej realizacji projektu pn. "Wdrożenie produkcji innowacyjnych wyrobów ze stopów magnezu w branży automotive". Nie osiągnięto bowiem wszystkich obligatoryjnych wskaźników rezultatu określonych we wniosku o dofinansowanie, tym samym nie osiągnięto założonych celów projektu oraz nie utrzymano trwałości projektu przez określony czas od dnia zakończenia jego realizacji. Skoro spółka nie osiągnęła celu projektu i nie zrealizowała obligatoryjnych wskaźników rezultatu, to oczywistym jest, że w sposób istotny naruszyła postanowienia umowy o dofinansowanie.

Należy zgodzić się z organem, że niezrealizowanie celów projektu musi być kwalifikowane jako nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 7 rozporządzenia 1303/2013. W niniejszej sprawie nieosiągnięcie celu projektu i niezrealizowanie obligatoryjnych wskaźników rezultatu należało zatem uznać za szkodę w postaci całości wydatkowanych środków (szkoda realna), gdyż decydującym kryterium kwalifikowalności jest zgodność wydatków z celami projektu. Prawidłowe jest stanowisko organu, że cały projekt oraz założone jego cele należy traktować kompleksowo, co w konsekwencji skutkuje zastosowaniem sankcji, obejmujących zwrot całości pobranych i niewłaściwie (niezgodnie z procedurami – umową o dofinansowanie, Wytycznymi w zakresie kwalifikowalności wydatków) wykorzystanych środków.

Należy zaznaczyć, że realizowany przez skarżącą projekt miał być innowacyjny. W sprawach, w których Beneficjent korzysta z dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii, spoczywa na nim ciężar wykazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi on dla siebie określone skutki prawne. W sytuacji, gdy spółka nie wykazała okoliczności związanych z osiągnięciem wszystkich obligatoryjnych wskaźników rezultatu, zaistniały podstawy do wywiedzenia dla niej negatywnych skutków. Sąd zauważa, że pomimo zapewnienia skarżącej prawa do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, skarżąca z niego nie skorzystała. Nie zapoznała się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, nie zgłaszała zastrzeżeń, czy wniosków dowodowych.

Sąd odmówił przeprowadzenia dowodu zawartego w skardze (odpisu protokołu z rozprawy karnej z 16 listopada 2023 r. w sprawie III K3/23) na okoliczność wykazania, że D. D. zakupił maszynę ze środków dofinansowania i ją zainstalował. Fakt zakupu i instalacji urządzenia nie był w sprawie sporny. Świadczy o tym chociażby treść zaskarżonej decyzji, protokoły z oględzin z 7 marca 2018 r. i 16 kwietnia 2021 r. Zakup urządzenia i jego instalacja wynikały również ze znajdującej się w aktach sprawy sporządzonej w języku polskim i angielskim umowy kupna-sprzedaży nr [...] zawartej 31 października 2017 r. pomiędzy K. C. Sp. z o.o. z siedzibą w S. reprezentowaną przez L. C. a skarżącą reprezentowaną przez D. D.. Z § 3 pkt 3 i § 5 pkt 1 tej umowy wynika, że maszyna zostanie dostarczona na zasadach Incoterms 2000: ul. [...], [...]. Natomiast § 6 umowy przewiduje uruchomienie maszyny. Paragraf 4 tej umowy określa z kolei cenę przedmiotu umowy: [...] zł, która ma odzwierciedlenie w wystawionych i znajdujących się w aktach sprawy fakturach VAT: z 2 listopada 2017 r. (nr [...]/2017), z 10 listopada 2017 r. (nr [...]/2017), z 24 listopada 2017 r. (nr [...] – faktura korygująca do faktury z 2 listopada 2017 r.), z 26 listopada 2017 r. (nr [...] – faktura korygująca do faktury z 10 listopada 2017 r.). Ubocznie należy zauważyć, że wniosek dowodowy tej treści mógł być złożony w toku postępowania administracyjnego. Zeznania tego świadka były złożone 16 listopada 2023 r., zaskarżona decyzja została wydana 29 listopada 2023 r., a zawiadomieniem z 9 października 2023 r. poinformowano skarżącą, że ze względu na konieczność doręczenia tego zawiadomienia oraz umożliwienia jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, sprawa nie może być rozpatrzona w ustawowym terminie i w związku z tym zostanie załatwiona do 30 listopada 2023 r.

Podsumowując, sąd stwierdził, że w skardze spółka nie podważyła poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, z których wynika, że nie osiągnięto wszystkich obligatoryjnych wskaźników rezultatu określonych we wniosku o dofinansowanie, tym samym nie osiągnięto założonych celów projektu oraz nie utrzymano trwałości projektu przez określony czas od dnia zakończenia jego realizacji. Wszystkie okoliczności sprawy zostały prawidłowo, z poszanowaniem zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., ocenione przez organ w zaskarżonej decyzji, czego skarżącej nie udało się zdyskwalifikować.

Zgodnie z normą wynikającą z art. 80 K.p.a. (statuującą zasadę swobodnej oceny dowodów dokonywanej przez organ) ocena ta ma zostać dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego. Nie można zaś takiej oceny opierać na twierdzeniach spółki, które nie są wsparte dowodami i nie korelują z pozostałymi dowodami.

Opinia biegłego sądowego K. P. i informacja z Policji dotycząca realizacji projektu podlegały ocenie organu jako kolejne dowody w sprawie. Ponadto organ dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod powołane przepisy u.f.p. Badając legalność zaskarżonej decyzji, sąd miał na uwadze i to, że ustalenia oraz ocena organu znalazły wyraz w uzasadnieniu spełniającym wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. Wbrew zarzutom skargi, uzasadnienie decyzji organu w sposób szczegółowy, jasny i kompletny wyjaśnia zarówno ustalony stan faktyczny w sprawie, podaje podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia, jak i wskazuje jakie zaniechania skarżącej doprowadziły do naruszenia procedur. W świetle wcześniej poczynionych rozważań, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie doszło do naruszenia przez organ art. 2 pkt 36 i art. 143 ust. 2 rozporządzenia 1303/2013.

Z tych wszystkich względów zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa procesowego i materialnego uznać należało za bezzasadne. Poza tym sąd nie dostrzegł z urzędu wad postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.