Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt I SAB/Wa 215/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2025-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. C. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić J. C. kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi.


UZASADNIENIE

J. C. (dalej jako "skarżący") pismem z 19 sierpnia 2024 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "organ" lub "Prezes") w przedmiocie rozpoznania jego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej jako "Oddział ZUS" lub "Zakład") z 8 lipca 2014 r. nr 103/2014 i z 19 sierpnia 2020 r. nr 29UE/2020, którymi ustalono dla skarżącego ustawodawstwo polskie jako właściwe w sprawie zabezpieczenia społecznego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie jej oddalenie i wyjaśnił, że zainicjowane przez skarżącego postępowanie nie mieści się w katalogu rozstrzygnięć, o którym mowa w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a." Środkiem obrony przed bezczynnością organów w zakresie ubezpieczeń społecznych, w przypadku niewydania przez ZUS w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia, na mocy art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", jest bowiem odwołanie do sądu powszechnego, stosownie do regulacji lex specialis z art. art. 4779 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.c." W sprawie właściwy jest zatem sąd powszechny. Organ wyjaśnił ponadto, że w prowadzonej korespondencji wskazywano skarżącemu na treść art. 83a ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Uprawnioną do wydania decyzji w tym trybie jest właściwa terenowo jednostka organizacyjna Zakładu, stąd niezasadne jest zarzucanie bezczynności w tym zakresie Prezesowi, który nie jest właściwy do unieważnienia decyzji Zakładu. Niezależnie od powyższego organ zauważył, że nie pozostawał w bezczynności, bowiem wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Zakładu, który wpłynął do niego w dniu 29 sierpnia 2022 r., w dniu 6 września 2022 r. został przekazany zgodnie z właściwością do Dyrektora Oddziału ZUS w [...], o czym poinformowano skarżącego. Następnie w dniu 30 listopada 2022 r. Oddział ZUS wydał decyzję, którą odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji kwestionowanych przez skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie zauważyć trzeba, że obowiązkiem Sądu, do którego wpłynęła skarga, jest w pierwszej kolejności zbadanie jej dopuszczalności. Badanie to polega w szczególności na ustaleniu, czy sprawa przedstawiona pod rozstrzygnięcie Sądu mieści się w zakresie jego właściwości.

Zgodnie z art. 3 § 2, § 2a i § 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1) decyzje administracyjne;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;

4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego;

4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;

5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;

6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;

8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;

9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

a także w sprawach, w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę.

Z powyższego wynika, że wniesienie skargi na bezczynność organu, czy przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie do sądu administracyjnego decyzji, postanowienia lub innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej, a bezczynność organu zachodzi wówczas, gdy w ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub opieszale prowadził postępowanie i pomimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie stosownego aktu albo nie podjął odpowiedniej czynności.

Tymczasem przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest bezczynność, w której według skarżącego pozostaje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poprzez nierozpoznanie jego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z 8 lipca 2014 r. nr 103/2014 i z 19 sierpnia 2020 r. nr 29UE/2020, którymi ustalono dla skarżącego ustawodawstwo polskie jako właściwe w sprawie zabezpieczenia społecznego.

Z powyższego wynika, że skarżący domaga się od organu zastosowania art. 83a ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

Z uwagi na rozbieżność stanowisk w orzecznictwie sądów administracyjnych co do tego, czy od decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. przysługuje stronie skarga do sądu administracyjnego, czy odwołanie do sądu powszechnego, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów podjął w dniu 11 czerwca 2013 r. uchwałę o sygn. akt I OPS 1/13 (ONSAiWSA 2013/5/75), w której uznał, że od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Sąd podzielił w uzasadnieniu tej uchwały stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z 9 marca 2006 r. sygn. akt II UZP 1/06 (OSNP 2006, nr 13-14, poz. 217), w której przyjęto, że odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych przysługuje nie tylko od decyzji wymienionych przykładowo w art. 83 ust. 1, ale i od innych decyzji wydawanych przez ten organ, poza sytuacją wyjątkową wymienioną w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie jest dopuszczalne, aby w drodze zabiegów interpretacyjnych wyprowadzać z art. 83a ust. 2 u.s.u.s. kolejny wyjątek co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego.

Z art. 269 § 1 p.p.s.a. wynika ogólna moc wiążąca uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego dla wszystkich składów orzekających sądów administracyjnych. Nie znajdując podstaw do zainicjowania postępowania, które mogłoby skutecznie doprowadzić do zmiany stanowiska wyrażonego w przywołanej uchwale, Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie przyjął, że jest związany tym stanowiskiem.

Uwzględniając zatem przedmiot wniesionej skargi, odnoszący się do bezczynności organu w postępowaniu w sprawie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu, należy wyjaśnić, że sprawa ta nie znajduje się pośród spraw objętych kognicją sądów administracyjnych. Od decyzji wydanej w trybie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. przysługuje bowiem odwołanie do sądu powszechnego. W konsekwencji niedopuszczalna jest również skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu, który nie rozpoznaje wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w tym trybie.

Na marginesie zwrócić też należy uwagę, na co wskazał organ w odpowiedzi na skargę, że wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Zakładu, który wpłynął do Prezesa w dniu 29 sierpnia 2022 r., już w dniu 6 września 2022 r. został przekazany zgodnie z właściwością do Dyrektora Oddziału ZUS w [...], o czym poinformowano skarżącego. Jak wskazał również Prezes, w dniu 30 listopada 2022 r. Oddział ZUS wydał decyzję, którą odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji kwestionowanych przez skarżącego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.