Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 349/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 43, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor WSA Beata Czyżewska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 29 lutego 2024 r. znak: KO.441.29.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Gomunice z dnia 28 grudnia 2023 r. nr GOPS.4210.11.5.2023 w przedmiocie odmowy przyznania A.K świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem D.K. .

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń, określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwana dalej "u.ś.r.". Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe.

Następnie powołując się na art. 17 ust. 1-1b i ust. 5, a także art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. organ odwoławczy wskazał, że przepisy te jednoznacznie stanowią, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie określone w nim przesłanki.

Mając na uwadze powyższe Kolegium zauważyło, że mąż wnioskodawczyni D.K. (ur. 08.02.1985 r.) w związku z opieką, nad którym wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia 15 września 2023 r. Nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 września 2025 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 37-go roku życia, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 21 sierpnia 2023 r.

W rozpatrywanej sprawie - zdaniem organu II instancji spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem W alimentacyjnym.

Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 grudnia 2023 r. wynika, że skarżąca mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe z mężem D.K i synem (13 lat) K.K. . Mąż jest po operacji guza wewnątrz rdzeniowego. Obecnie jest na rencie z ZUS. Skarżąca nie pracuje ze względu na sprawowaną opiekę nad mężem. D.K. porusza się przy pomocy laski, potrafi sam się najeść. Nie jest jednak w stanie przygotować posiłków. Nie jest pampersowany. Skarżąca przy mężu wykonuje następujące czynności opiekuńcze: przygotowuje i podaje posiłki oraz leki, pomaga przy myciu, ubieraniu i goleniu. Pomaga mężowi także w ćwiczeniach, dowozi na rehabilitację, załatwia sprawy urzędowe. Gdy A.K musi wyjść z domu, mąż zostaje pod opieką syna. Z informacji skarżącej wynika, że D.K. jest w stanie zostać sam w domu na około 2 godziny. Skarżąca nie jest zainteresowana pomocą w formie usług opiekuńczych, świadczonych przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Mąż skarżącej w dniu 4 grudnia 2023 r. zakończył sześciotygodniową rehabilitację, która odbywała się stacjonarnie. Mieszkają w bloku na paterze, a D.K. schodzi i wchodzi do mieszkania z asystą żony. W ocenie pracownika socjalnego, A.K faktycznie pomaga mężowi w zaspokajaniu potrzeb życiowych, gdyż jest on osoba schorowaną i wymaga opieki osoby drugiej. Jednak w przypadku ww. rodziny usługi opiekuńcze świadczone przez organ I instancji byłby wystarczające. Nadto organ II instancji wskazał, że z akt sprawy wynika także, iż A.K ostatni raz była zatrudniona w K. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na postawie umowy zlecenia zawartej na okres jednego miesiąca od 16 października 2023 r., jako ulotkarz. Wcześniej pracowała przed urodzeniem syna, czyli 13 lat temu.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że należy zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby na część etatu. Nadto brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą a sprawowaną opieką nad mężem.

W świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń – jak ocenił organ odwoławczy - nie można zatem uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym mężem zajmowały skarżącej taką ilość czasu w ciągu dnia, aby zmuszona była do całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby D.K. wymagał ekstraordynatoryjnych czynności pielęgnacyjnych, jak robienie zastrzyków, sporządzanie opatrunków, itp. Opieka nad nim nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekracza zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Odwołując się do orzecznictwa Kolegium podniosło, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy - niezależnie od systemu czasu pracy (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 10 grudnia 2019 r., II SA/Ol 849/19, LEX nr 2753464, wydany na gruncie art. 16a ust. 1 u.ś.r., który z uwagi na zakres regulacji znajduje odpowiednie zastosowanie na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Regulacja ta nie powinna mieć bowiem zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością wykonywania pracy czy podjęciem innego zatrudnienia.

W dalszej kolejności organ II instancji wyjaśnił, że jak wynika z karty informacyjnej wydanej w dniu 4 grudnia 2023 r. przez Szpital Powiatowy w R. Oddział Dzienny Rehabilitacji, po 6 tygodniowym cyklu zabiegów rehabilitacyjnych, nastąpiła u D.K. poprawa stanu zdrowia (jakość i dystans chodu uległ poprawie, cechy niedowładu są w mniejszym nasileniu). W ocenie pracownika socjalnego, skarżąca faktycznie pomaga mężowi w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, jednak w tym przypadku usługi opiekuńcze świadczone przez Ośrodek Pomocy Społecznej byłby wystarczające. Dodatkowo organ odwoławczy podkreślił, że w okresie od 16 października 2023 r. do 15 listopada 2023 r. zainteresowana godziła pracę z opieką nad mężem.

Kolegium podniosło, że nie kwestionuje stanu zdrowia męża skarżącej i zasadności udzielania mu wsparcia w codziennych czynnościach oraz sprawowania opieki nad nim, ale podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontekście celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego – Kolegium wyjaśniło - że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. W ocenie Kolegium, pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką a rezygnacją/niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowy, bowiem zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Argumentując zaskarżoną decyzję Kolegium podniosło także, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku małżonka względem współmałżonka, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. swój stan zdrowia, świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Na poparcie powyższego Kolegium wskazało orzecznictwo sądów administracyjnych.

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że nie kwestionuje sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem, jednak ze względu na niespełnienie wszystkich przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium zaakcentowało, że docenia trud i wysiłek ponoszony przez skarżącą w zakresie opieki udzielanej mężowi, ale obowiązane jest jednak kierować się treścią obowiązującego prawa zamieszczonego w u.ś.r., a przepisy te w sposób wyraźny i bezwzględny określają warunki oraz sposób ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, a decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. A nadto jak wskazał organ II instancji, wyłączenie uznania administracyjnego w sprawach o świadczenia rodzinne oznacza, że organ prowadzący sprawę ma obowiązek wydać decyzję odmowną w każdym przypadku niespełnienia wymogów, od których zależy przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń opiekuńczych. Bezspornym jest, iż możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uzależniona jest od spełnienia wyżej określonych pozytywnych przesłanek przy braku zaistnienia przesłanek negatywnych, wskazanych w ust. 5 art. 17 u.ś.r. i niespełnienie jednej z przesłanek skutkuje odmową przyznania świadczenia.

W świetle przywołanych przepisów Kolegium uznało, że w okolicznościach faktycznych sprawy należy stwierdzić, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne wnioskowane na męża D.K., ponieważ w sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) przez zainteresowaną zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła A.K, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przewidzianych oraz rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej odwołując się do orzecznictwa wskazał, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, nie można uznać, iż skoro opieka świadczona przez skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to nie można mówić o opiece stałej i długoterminowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nadto dodał, że chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjonalnych osobie niepełnosprawnej, których z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowanie) nie jest w stanie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując przy tym stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Należy także wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek taki został złożony zarówno przez stronę skarżącą jak i przez organ administracji publicznej.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Gomunice o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na opiekę sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem. Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji organ wskazał przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), dalej: u.ś.r.

W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w. W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r. nie zaliczają się zatem opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat, do jakich należy skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawną matką.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie mogą mieć zatem zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Warunkiem stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., sygn. I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 marca 2024 r., sygn. II SA/Go 629/23, wszystkie dostępne w Centralnej bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA).

Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej bezsporne jest to, że Pan D.K. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia 15 września 2023 r., którym został zaliczony do dnia 30 września 2025 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 sierpnia 2023 r.

Skarżąca niewątpliwie należy do osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wystąpiła bowiem o przyznanie prawa do tego świadczenia z uwagi na sprawowanie opieki nad swoim niepełnosprawnym mężem.

W dalszej kolejności należy wskazać, że zasadnie ustaliły organy, iż zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, przy czym opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W judykaturze podkreśla się, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem pracy. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Nie budzi wątpliwości, że intensywność czynności wykonywanych codziennie w związku z opieką nad niepełnosprawnym musi być na tyle duża, że uniemożliwia wykonywanie zajęcia zarobkowego.

O ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo – skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj i ilość czynności, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz konieczność pozostawania w stanie gotowości do zapewnienia opieki i pomocy niepełnosprawnemu podopiecznemu, uniemożliwiają tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, publ. CBOSA).

Sprawowanie opieki obejmuje stan, w którym opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – zarówno udzielając pomocy jak i wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, publ. CBOSA). Stała opieka powinna być rozumiana jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, musi on wykazywać realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy (wyrok WSA w Gdańsku z 22 listopada 2023 r., II SA/Gd 531/23, publ. CBOSA). Do opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym zaliczyć należy te czynności, które wynikają z całkowitej zależności osoby od otoczenia, przy czym nie ogranicza się ich do podstawowych czynności życia codziennego. Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji należy odnieść do osób, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie, bez pomocy innych osób, podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą przemawiać wyłącznie czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad osobą chorą. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, czy robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi również w sytuacji, gdy żadna z osób w gospodarstwie domowym nie jest dotknięta niepełnosprawnością. Jednakże nawet czynności dnia codziennego, takie jak przygotowywanie posiłków, sprzątanie, czy robienie zakupów, mogą zostać uznane za czynności opiekuńcze, o ile w wyniku specjalnych potrzeb osoby niepełnosprawnej muszą być wykonywane przez opiekuna w takim zakresie, czy z taką intensywnością, że czas niezbędny opiekunowi do ich wykonania uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie również spełniona, jeżeli stosownie do konkretnych okoliczności, w szczególności zakresu niepełnosprawności i wynikających z niego potrzeb osoby niepełnosprawnej, opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia.

Odnosząc powyższe do realiów kontrolowanej sprawy należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że zebrany przez organ materiał dowodowy jest pełny i pozwala na ustalenie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Warto przy tym zwrócić uwagę, że powyższe nie jest kwestionowane przez skarżącą ani jej pełnomocnika. W skardze nie jest podnoszony zarzut naruszenia przepisów postępowania w tym zakresie, ani też nie są wskazywane żadne okoliczności faktyczne, które zdaniem skarżącej miałaby pozostawać poza sferą ustaleń organów. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że codzienne czynności jakie skarżąca wykonuje w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem obejmują: pomoc w porannej i wieczornej toalecie, pomoc w ubieraniu, ćwiczeniach fizycznych, smarowanie maściami, przygotowywanie posiłków, podawanie leków. Ponadto skarżąca dowozi męża na rehabilitację, załatwia sprawy urzędowe. Wykonuje też czynności należące do obowiązków domowych takie jak pranie, sprzątanie, zakupy. Powyższe wynika z ustaleń pracownika socjalnego zawartych w wywiadzie środowiskowym oraz oświadczenia skarżącej złożonego w dniu 6 grudnia 2023 r. W piśmie z 7 grudnia 2023 r. skarżąca wskazuje ponadto takie czynności jak: mierzenie ciśnienia, pomoc przy organizacji wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, realizacja recept, czytanie, spacery, masaże, oklepywanie, codzienne układanie do snu. Podaje ponadto, że czuwanie podczas snu należy do jej obowiązków. Nie jest sporne, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą ani pampersowaną, porusza się za pomocą laski. W ocenie sądu wykonywanie przez skarżącą powyższych czynności z pewnością stanowi dla niej dodatkowe obciążenie wymaga zwiększonego wysiłku fizycznego, emocjonalnego oraz poświęcenia odpowiedniego czasu każdego dnia. Jednakże charakter tych czynności nie wskazuje, aby uniemożliwiały wykonywanie pracy chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie stoi temu na przeszkodzie pomoc w porannej toalecie, ubieraniu, podanie leków, przygotowanie śniadania, czy smarowanie maściami. Pan D.K. samodzielnie spożywa przygotowanie posiłki, nie potrzebuje pomocy w dojściu do toalet i korzystaniu z niej, przemieszcza się po mieszkaniu. Materiał dowodowy nie wskazuje, aby stan Pana D.K.i skutkował powstaniem dodatkowego znaczącego obciążenia obowiązkami domowymi takimi jak zakupy, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie. Mąż skarżącej nie wymaga specjalnej diety związanej z koniecznością robienia zakupów w wyspecjalizowanych sklepach, czy odrębnego czasochłonnego przygotowywania posiłków. Skarżąca nie wskazuje także, aby konieczne było zapewnienie zwiększonej ilości czystej odzieży lub pościeli, co mogłoby wiązać się z koniecznością dodatkowego prania, prasowania lub sprzątania i w konsekwencji większym zaangażowaniem czasowym. Zapewnienie Panu i spacerów, oklepywania i balsamowania, wspólne czytanie czy układanie do snu, również nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Zasadnie organy nie dopatrzyły się takiej kolizji również w związku z konicznością realizacji recept, pomocą w organizowaniu wizyt lekarskich czy też zawożeniem na rehabilitację. Należy także wziąć pod uwagę, że w świetle oświadczeń skarżącej oraz ustaleń pracownika socjalnego stan zdrowia Pana D.K. nie wskazuje, aby konieczne było pozostawanie przez skarżącą w ciągłej gotowości do niesienia mu pomocy w celu wykonywania niezbędnych czynności życiowych. Organy nie kwestionują, że niedowład lewostronny powoduje u męża skarżącej trudności w chodzeniu, jednakże zasadnie wskazują, że zgodnie z kartą informacyjną z dnia 4 grudnia 2023 r. po 6 tygodniowym cyklu zabiegów rehabilitacyjnych jakość i dystans chodu uległy poprawie a cechy niedowładu są w mniejszym nasileniu. Trzeba też zwrócić uwagę, że Kolegium nie kwestionuje stanu zdrowia męża skarżącej i zasadności udzielania mu wsparcia w codziennych czynnościach, jednakże trafnie wskazuje, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, należało zatem ustalić, że organy dokonały prawidłowej interpretacji przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. a następnie właściwie przepis ten zastosowały dokonując subsumpcji poprzez przyporządkowanie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust.1 u.ś.r. okazał się nieuzasadniony. Nie doszło także do naruszenia przepisów postępowania. Materiał dowodowy w sprawie jest pełny a ustalenia jakich dokonały organy na jego podstawie opierają się na ocenie przeprowadzonej w sposób wszechstronny z poszanowaniem zasad logiki i doświadczenia życiowego. Należy zatem podzielić stanowisko organów administracji, iż zakres sprawowanej nad mężem opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie została zatem spełniona przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci związku przyczynowo-skutowego miedzy opieką sprawowaną nad osobą niepełnosprawną a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

IB