Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1029/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2025-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7 lit. a,  art. 23
journal: Dz.U. 2023 poz 1993
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2024 r. nr SKO-PSŚ.41.5/1278/2024/10031 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 13 kwietnia 2024 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 kwietnia 2024 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 1993 - dalej w skrócie "u.p.o.u.a."), Prezydent Miasta W. uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone D. S. (dalej "skarżąca") na rzecz jej syna N. S. w okresie od 1 listopada 2023 r. do 29 lutego 2024 r. (wypłacone na podstawie decyzji ostatecznej z dnia 22 września 2023 r. nr [...] w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego) zostały nienależnie pobrane i zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty 2.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dłużnik alimentacyjny R. S. zmarł w dniu [...] r., o czym organ został poinformowany przez Komornika Sądowego pismem datowanym na dzień 18 marca 2024 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że nie wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego, przy czym o jego śmierci dowiedziała się od Komornika Sądowego w dniu 18 marca 2024 r.

Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez skarżącą skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 27 czerwca 2024 r. nr SKO.PSŚ.41.5/1278/2024/10031 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym w sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia świadczeń nienależnie pobranych zgodnie z art. 2 ust. 7 pkt a u.p.o.u.a., gdyż z uwagi na śmierć dłużnika alimentacyjnego dziecko skarżącej przestało być osobą uprawnioną do alimentów, a tym samym świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca ponownie wskazała, że nie wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego, gdyż nie utrzymywała z nim kontaktu od wielu lat. O jego śmierci dowiedziała się dopiero w dniu 18 marca 2024r. od Komornika Sądowego, po czym natychmiast zawiadomiła o tym organ.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2024 r. poz. 935, ze zm. - dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie, a tym samym skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, którą ustalono, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej na rzecz jej syna w okresie od 1 listopada 2023 r. do 29 lutego 2024r. zostały nienależnie pobrane i określono wysokość nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na kwotę 2.000 zł., zobowiązując skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Organy obydwu instancji ustaliły bowiem, że dłużnik alimentacyjny zmarł w dniu [...] r., zatem w sprawie wystąpiła – według ich oceny - przesłanka nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawarta w art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a. Zgodnie z tym przepisem nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.

Obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego reguluje przepis art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., według którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.

W związku ze stwierdzonymi wyżej okolicznościami stanu faktycznego, do oceny prawnej w niniejszej sprawie należało odnieść pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w wyroku z dnia 17 listopada 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1163/20, który to pogląd Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własny.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powyższego orzeczenia, że "z treści przytoczonych wyżej art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ust. 1 ustawy wynika, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko "nienależnym świadczeniem", lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi [...]. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym w szczególności wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. W konsekwencji za uprawniony uznać należy wniosek, że dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje, a więc, że można ją uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenia", jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 ustawy (...). Dopiero takie ustalenie może być podstawą zobowiązania tej osoby do zwrotu pobranych świadczeń, na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy".

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć wymaga, że skarżąca zarówno w odwołaniu jak i samej skardze wskazuje na brak wiedzy o śmierci dłużnika alimentacyjnego i powzięcie jej dopiero od Komornika Sądowego w dniu 18 marca 2024 r. Podkreśla przy tym, że nie utrzymywała z nim kontaktu, ani też z jego rodziną czy znajomymi.

W aktach sprawy znajduje się kopia postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. z dnia [...] r. sygn. akt [...], którym to umorzone zostało postępowanie egzekucyjne z uwagi na zgon dłużnika oraz zwrócono wierzycielowi tytuł wykonawczy. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że w toku prowadzonych czynności Komornik ustalił, że dłużnik zmarł w dniu [...] r. (akt zgonu nr [...], wydany przez Organ Administracji Innego Państwa – [...]).

W kontekście powyższych okoliczności stwierdzić należy, że kwestia, czy skarżąca, pobierając świadczenia z funduszu alimentacyjnego w określonym w decyzji okresie, wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego, miała kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy. Z uzasadnień wydanych w sprawie decyzji wynika jednak, że organy obu instancji w ogóle tej kwestii nie ustaliły. Tymczasem dopiero stwierdzenie, że skarżąca pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie, gdy już wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego, uprawnia organ do przyjęcia, że doszło do nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a.

Z uwagi na zaniechanie wyjaśnienia wskazanych wyżej okoliczności, organy obydwu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572). Jednocześnie organy naruszyły prawo materialne, przez błędną wykładnię art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a., jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, w przywołanym powyżej wyroku, nie można zgodzić się z wykładnią art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a., przyjmującą jego zastosowanie niezależnie od wiedzy strony.

Mając na względzie dotychczasowe rozważania skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pominięte ustalenia dotyczyły podstaw rozstrzygnięcia, a zatem naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto nieprawidłowa wykładnia przepisów prawa materialnego – jak wskazano wyżej - miała wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną wyżej wykładnię art. 2 pkt 7 lit. a i art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. i ustali w jakiej dacie skarżąca faktycznie powzięła wiedzę o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Następnie organ przeprowadzi analizę okoliczności ustalonych w sprawie w kontekście zaistnienia przesłanek do zastosowania wymienionych przepisów, uwzględniając sposób rozumienia tych przesłanek przedstawiony w niniejszym uzasadnieniu.