Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 755/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 kwietnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/821/2024/5623 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 19 lutego 2024 r. nr [...]


UZASADNIENIE

J. W. (dalej: "skarżący") w dniu 28.12.2023 r. złożył wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką F. W. (ur.[...] wraz z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] o jej uznaniu na dzień 1 marca 2020 r. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji (k. 11 akt administracyjnych).

Prezydent Miasta G. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 19.02.2024r., nr [...], odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, bowiem nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności jego matki, a to stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.ś.r."). Podał również, że małżonek matki - J. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale oczekuje na wyznaczone na dzień 5 marca 2024 r. posiedzenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania w G. w sprawie ustalenia jego stanu zdrowia.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym podał, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, 3. Brak jest zatem podstaw prawnych dla dokonywania takiej wykładni przepisów u.ś.r., która prowadzi do sytuacji, w której pomimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. przepis ten nadal w niezmienionym kształcie może stanowić materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia. Dodatkowo zauważył, że jego opieki wymaga zarówno matka, jak i ojciec, którego stan zdrowia znacznie się pogorszył pod koniec roku 2023, co potwierdził przeprowadzony w dniu 09.01.2024 r. wywiad środowiskowy, oraz w dalszym ciągu czeka na orzeczenie o całkowitej niepełnosprawności ojca, który jest osobą leżącą, korzystającą z wózka inwalidzkiego. Z tego powodu, od wielu miesięcy opiekuje się obojgiem rodziców i musiał w dniu 10 listopada 2023 r. zrezygnować z zatrudnienia oraz nie jest w stanie podjąć się innego zatrudnienia. Domagał się uchylenia decyzji i przyznania mu prawa do wnioskowanego świadczenia, względnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/821/2024/5623, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 19 lutego 2024 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdziło, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), którego skutkiem jest zmiana stanu prawnego, polegająca na tym, że nie obowiązuje ograniczenie wiekowe dotyczące momentu powstania niepełnosprawności, przewidziane w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wobec tego z dniem 23 października 2014 r. wskazany przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Oparcie decyzji organu I instancji na przesłance wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowi zatem istotne naruszenie prawa materialnego. Zdaniem Kolegium w przedmiotowym postępowaniu niezaprzeczalnie skarżący nie pozostaje w zatrudnieniu oraz opiekuje się matką i ojcem. Niemniej w ocenie Kolegium nie przysługuje mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem osoba wymagająca opieki - matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż na dzień 31 grudnia 2023 r. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli nie jest osobą niepełnosprawną, w rozumieniu przepisów u.ś.r. Jednocześnie obowiązuje uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, zgodnie z którą warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r,, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

W skardze na powyższą decyzję skarżący jeszcze raz podkreślił, że w wyniku pogorszenia się stanu zdrowia sam sprawuje opiekę na obojgiem starszych rodziców, dlatego też zrezygnował z zatrudnienia. Zarzucił Kolegium naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., poprzez jego bezzasadne zastosowanie i przyjęcie, iż jego ojciec jest wstanie sprawować na opiekę nad matką, podczas gdy na podstawie decyzji z dnia 18 kwietnia 2024 r. orzeczono, iż legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 28 grudnia 2023 r. (por. k. 5 akt sądowoadministracyjnych). Dodatkowo, zarzucił naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i naruszenie zasady prawdy obiektywnej, w związku z tym pominięcie przy wydaniu rozstrzygnięcia jego słusznego interesu jako obywatela oraz niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego. Domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych oraz wnioskował o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu skargi podał, że opieki wymagają oboje rodzice, gdyż stan zdrowia ojca znacząco się pogorszył pod koniec roku 2023, co także potwierdza wywiad środowiskowy z dnia 09.01.2024 r. Z racji złego stanu zdrowia rodziców musiał zrezygnować z zatrudnienia oraz nie jestem w stanie podjąć się innego zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 2 grudnia 2024 r. skarżący poinformował, że jego ojciec zmarł w dniu [...]

Na rozprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wnioskował o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, akcentując brak zawieszenia postępowania administracyjnego, wszczętego wnioskiem skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaakcentować w tym miejscu należy, że skarżący wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką złożył w dniu 28.12.2023 r. (por. treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji).

W tym samym dniu jego ojciec złożył wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. W wyniku jego rozpatrzenia w dniu [...] pozyskał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 28.12.2023 r. Orzeczenie to wydano na stałe. Z kolei, matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] o jej uznaniu na dzień 1 marca 2020 r. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji (k. 11 akt administracyjnych). Organy administracji publicznej w toku postępowania nie zakwestionowały zakresu opieki skarżącego nad matką oraz prawidłowości jej wykonywania.

W tym miejscu przypomnieć należy, że z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że matka i ojciec skarżącego wymaga całodobowej opieki. W ocenie pracownika socjalnego świadczona przez skarżącego pomoc uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Nie sposób przy tym pominąć, że wywiad środowiskowy jest jednym z podstawowych dowodów w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pominięcie względnie odmienna jego ocena wymaga podważenia wynikających z tego wywiadu faktów i wskazania dowodów przeciwnych. Taka sytuacja jednak w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zaistniała, gdyż ustalenia przeprowadzonego wywiadu są jednoznaczne.

Na mocy art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Oznacza to, że sprawa skarżącego powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi, na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa" a nie "ustalenia prawa", konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powołany wyżej przepis określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Opisywana norma formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do tego świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Stan zdrowia osoby niepełnosprawnej może być bowiem zmienny, stąd i zakres wymaganej opieki oraz możliwości zarobkowe opiekuna mogą zmieniać się w różnych okresach.

Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem z zakresu pomocy społecznej, zatem jego przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.

Po pierwsze, w sprawie poddanej kontroli tut. Sądu - na etapie decyzji wydanej przez organ I instancji - doszło do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., pomimo że obowiązująca w tym względzie norma prawa uznana została za niegodną z Konstytucją RP.

Po drugie, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium prawidłowo wskazało, że wątpliwości interpretacyjne związane z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., w którym ustawodawca przewidział, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zostały rozstrzygnięte uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22.

W przywołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, że: 1) warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2) warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w przywołanej powyżej uchwale NSA, szczegółowo umotywowanym w jej uzasadnieniu. Wobec tego przyjąć należy, że w stanie prawnym, w którym wydano zaskarżoną decyzję, niedopuszczalne było przeprowadzenie innych dowodów niż z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenia równorzędnego na okoliczność potwierdzenia braku możliwości pełnienia opieki w ramach alimentacji przez osoby do tego zobowiązane w pierwszej kolejności, czyli osoby wskazane w art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

W art. 3 pkt 21 u.ś.r. wskazano, że ilekroć jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zwrócić należy uwagę, że organy administracji realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Równocześnie, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z jej żądaniem. Te obowiązki nie zostały w sprawie zrealizowane zarówno przez organ I, jak również II instancji.

W orzecznictwie wskazuje się, że art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2023 r. sygn. akt I GSK 1344/22).

W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie przedwcześnie uznano, że zaistniała negatywna przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

W tym miejscu należy dostrzec, że treść oświadczeń skarżącego i odwołania powinna być przedmiotem oceny i poczynienia stosownych rozważań. Okoliczność, czy małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) powinna być przez organ ustalona z urzędu, we własnym zakresie. Według art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. organ właściwy ustalający prawo do świadczeń rodzinnych jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji w sposób podany w tym przepisie informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 573 i 1981, aktualny publikator na dzień wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. z 2023 r. poz. 100 z późn. zm., dalej: "u.r.z.s."), obejmującej następujące dane:

a) datę i rodzaj wydanego orzeczenia,

b) wskazania, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 u.r.z.s.,

c) datę powstania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności,

d) datę złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności,

e) okres, na jaki zostało wydane orzeczenie.

Dopełnieniem powyższego są regulacje zawarte w art. 23b ust. 2-4 u.ś.r.

Zasadą jest samodzielne ustalenie przez organ stanu faktycznego sprawy w zakresie informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a wyjątkiem sytuacja, w której dokumenty obrazujące stan faktyczny w tym zakresie powinien dostarczyć wnioskodawca (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SAB/Gl 87/23, WSA w Poznaniu z dnia 18 listopada 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 639/23).

Nie ulega wątpliwości, że wskazany w piśmie organu I instancji z dnia 31 stycznia 2024 r. siemiodniowy termin był zbyt krótki, aby pozyskać wymagane przepisami prawa orzeczenie (k. 41 akt administracyjnych). Co więcej organ I instancji wydając w dniu 19.02.2024 r. decyzję miał wiedzę o wyznaczonym na dzień 5.03.2024 r. terminie posiedzenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania w G. w sprawie ustalenia stanu zdrowia małżonka matki. W tych okolicznościach naruszono zasadę wyznaczania "rozsądnych" terminów do rozpatrzenia sprawy. Ta wadliwość mogła być wyeliminowana poprzez wydłużenie terminu do rozstrzygnięcia sprawy zainicjowanej przez skarżącego, na co pozwala treść art. 35 § 3 k.p.a., zważywszy na toczące się postępowanie o wydanie orzeczenia dla ojca skarżącego.

Jak przewiduje art. 23b ust. 3 u.ś.r. w przypadku braku w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności informacji, o której mowa w ust. 1 pkt 5, organ właściwy prowadzący postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych wzywa osobę, o której mowa w art. 23 ust. 1 u.ś.r., do dołączenia orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności.

Powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, jak przewiduje art. 6b ust. 1 u.r.z.s., orzekają na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego albo, za ich zgodą, na wniosek ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1818) - na wniosek centrum usług społecznych.

Stosownie do treści art. 6b ust. 3 u.r.z.s. w orzeczeniu powiatowego zespołu ustala się niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności, nie więcej niż trzy symbole przyczyn niepełnosprawności oraz wskazania dotyczące w szczególności kwestii wymienionych w tym przepisie. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera także m.in. datę lub okres powstania niepełnosprawności i datę lub okres powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności, co wynika już § 13 ust. 2 pkt 11 i 12 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 857). Równocześnie § 14 pkt 5 i 6 tego rozporządzenia wskazuje na konieczność, aby zespół datę lub okres powstania stopnia niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustalił na podstawie przebiegu schorzenia i dokumentacji medycznej (§ 14 ust. 5), a jeżeli z przedłożonej dokumentacji medycznej i przebiegu schorzenia osoby zainteresowanej, nie da się ustalić daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności, to za datę tę należy przyjąć datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu (§ 14 ust. 6).

W świetle powyższych okoliczności i dokonanej analizy zmian w przepisach prawa wywieść należy, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie będzie miał przepis art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., gdyż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało w dniu 28.12.2023 r. Wydane ojcu skarżącego orzeczenie potwierdza zaistniały stan rzeczy, co potwierdzają zarzuty skargi i załącznik do niej.

Nie ulega wątpliwości, że organ I instancji już w dniu 28.12.2023 r., kiedy to skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, pozyskał wiedzę o złożeniu przez jej męża wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Świadczy o tym treść uzasadnienia decyzji organu I instancji.

Rzeczywiście postępowanie to zakończyło się orzeczeniem z dnia [...] załączonym do skargi, w którym podano, iż mąż matki skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 28 grudnia 2023 r. (por. k. 5 akt sądowoadministracyjnych), czyli przed datą wydania zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu I instancji.

Nie można było już wcześniej wykluczyć, że wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wykazywać będzie taką samą datę jej powstania, jak data składania przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką.

Dokonując analizy akt administracyjnych i informacji podanych przez skarżącego w oświadczeniu, jak również w wywiadzie środowiskowym, zaistnienie takiej zbieżności było bardzo prawdopodobne. O ile zatem, w już dacie składania wniosku przez skarżącego, jego ojciec był osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to ta okoliczność uniemożliwiała mu sprawowanie opieki nad chorą w stopniu znacznym żoną, oraz będzie implikować pozytywne załatwienie wniosku. Dodatkowo w postępowaniu zostało wykazane, że skarżący sprawuje osobiście opiekę nad matką i ojcem zrezygnował w związku z tym z zatrudnienia lub z podejmowania pracy zarobkowej. Jak przewiduje art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej mógł również zawiesić wszczęte wnioskiem skarżącego postępowanie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, nie naruszając przy tym reguł postępowania (art. 107 § 3 k.p.a.) oraz przepisów prawa materialnego (art. 17 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r.) i o ile nie wystąpią nieznane do tej pory inne negatywne przesłanki, to przyzna skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.