Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 334/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Rowiński Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 września 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 27 grudnia 2023 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 27 grudnia 2023 r. znak [...] o odmowie przyznania M. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem - M. W..

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 6 września 2023 r. M. W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – M. W.. Burmistrz Miasta i Gminy P. decyzją z dnia 21 września 2023 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem. W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 lit. b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła wnioskodawczyni. SKO w P. decyzją z dnia 28 listopada 2023 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie nie ma zastosowania art. 17 ust. 1 lit. b ustawy. Ponadto organ wskazał, że obowiązek opieki nad małżonkiem jest obowiązkiem alimentacyjnym. Kolegium poleciło jednak zbadać jeszcze raz przesłankę uregulowaną w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Burmistrz decyzją z dnia 27 grudnia 2023 r. nr [...] ponownie odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał, że bezsprzecznie w niniejszej sprawie rezygnacja M. W. z zatrudnienia miała związek z koniecznością zajmowania się mężem. Organ ponownie wskazał, że przesłankami negatywnymi do przyznania świadczenia są art. 17 ust. 1 lit. b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. W.. Wskazując na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt

K 38/13 i podała, że organ winien pominąć kryterium wskazane w art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto podała, że nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na opiekę nad mężem.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1 lit. b, ust. 3, ust. 6, art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 2 ust. 1 i ust. 2a, ust. 4, art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2615 ze zm.) oraz art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 27 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania M. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem - M. W..

W uzasadnieniu decyzji SKO w P. wskazało, że od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) w art. 43 pkt 4 lit, a zmienia treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium argumentowało, że świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach mogą otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18. roku życia. Nie ulegają natomiast zmianie rodzaje orzeczeń o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, które są wymagane przy ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym wskazuje, iż: w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem SKO negatywną przesłanką niepozwalającą na ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania świadczenia wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. Odwołująca się nie sprawowała opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła pismem z dnia 18 kwietnia 2024 r. M. W..

W uzasadnieniu wskazała, że powoływanie się na zapis art. 17 ust. 1 lit. b ustawy jest dla niej krzywdzący, bowiem należy wziąć pod uwagę i uwzględnić, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. (K 38/13) uznał, że te przepisy - uzależniające pomoc dla osób z niepełnosprawnością od tego, w jakim momencie życia tej osoby jej niepełnosprawność została orzeczona, są niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, dlatego jej zdaniem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno być mi przyznane.

Następnie podała, że w lipcu 2022 r. u jej małżonka M. W. zdiagnozowano nowotwór trzustki z przerzutami do wątroby i węzłów chłonnych, choroba sprawiła, że małżonek wymagał całodobowej opieki, był osobą całkowicie zależną od pomocy we wszystkich czynnościach życia. M. W. wskazała natomiast, że nie podejmowała żadnego zatrudnienia i pracy zarobkowej, aby móc z pełnym zaangażowaniem sprawować nad mężem opiekę. Wykonywała wszystkie niezbędne czynności związane z higieną, specjalistycznym żywieniem, umawianiem i wizytami w szpitalach u lekarzy, w których zawsze uczestniczyła - wszystko to bezsprzecznie zostało potwierdzone przez pracownika socjalnego podczas wywiadu sporządzonego na potrzeby rozpatrzenia wniosku.

Dalej skarżąca argumentowała, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w treści uzasadnienia odmowy powołało się na zmianę przepisów począwszy od stycznia 2024 r. tj. wejście w życie ustawy o świadczeniu wspierającym i niespełnianiu w rozpatrywanej sprawie zapisu określonego w art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym. Skarżąca stanęła na stanowisku, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła 6 września 2023 r. Jej zdaniem art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym wyraźnie określa, że stosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym dotyczy nie tylko osób, które nabyły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, ale również osób którym od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Takie brzmienie przepisu daje do zrozumienia, że me chodzi jedynie o przypadki osób, którym świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane, lecz również osób, które złożyły wnioski o jego przyznanie w okresie do 31 grudnia 2023r., a wobec których postępowania nie zdążyły się zakończyć przed końcem 2023 r. Do skargi skarżąca dołączyła kopię odpisu skróconego aktu zgonu M. W., z którego wynika, że M. W. zmarł dnia [...] r. oraz kopię oświadczenia wnioskodawcy z dnia 20 grudnia 2023 r.

Na rozprawie w dniu 4 września 2024 r. nie stawił się nikt, strony zostały prawidłowo zawiadomione o terminie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, przez które rozumieć należy akta administracyjne oraz akta sądowe sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 lutego 2024 r., którą organ odwoławczy orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 27 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania M. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem - M. W..

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej "u.ś.r."). Po pierwsze sporne w sprawie jest to, jaki stan prawny tych przepisów należy zastosować. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie zastosowanie znajdują przepisy powyższej ustawy w brzmieniu aktualnie obowiązującym, tj. po dniu 1 stycznia 2024 r. Natomiast, Skarżąca domaga się zastosowania przepisów ustawy obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia przed tym dniem, tj. 6 września 2023 r., co jej zdaniem wynika z brzmienia art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429, dalej: "u.ś.w.").

Sąd podziela stanowisko Skarżącej.

Jak zauważył organ II instancji, z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 u.ś.w., znowelizowano ustawę o świadczeniach rodzinnych, w tym m.in. jej art. 17 ust. 1, zmienione zostało jego brzmienie określające krąg osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną do 18 roku życia. Analiza tego uregulowania prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. Sąd wykłada w ten sposób, że jeśli spełnione są przesłanki pozytywne do przyznania świadczenia i brak jest przesłanki negatywnej, to uznać należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Nadto dodatkowo treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. wprost daje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także (...) "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r." (...).

Skoro, więc w niniejszym postępowaniu wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 6 września 2023 r. (data wpływu do organu, k. 4 akt adm.), to przy spełnieniu przesłanek do jego przyznania na dzień złożenia wniosku organ winien był stosować w prowadzonym postępowaniu przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r.

Przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. odnosi się do powstania prawa do 31 grudnia 2023 r., a nie do jego ustalenia, które następuje poprzez wydanie decyzji. Wobec powyższego, gdy wniosek złożono do dnia 31 grudnia 2023 r., przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy badać i oceniać na gruncie regulacji u.ś.r. obowiązującej do 31 grudnia 2023 r. Tym bardziej jeśli pierwotne decyzje w sprawie wydane zostały przez organy po raz pierwszy we wrześniu i listopadzie 2023 r., a ostatnia decyzja organu I instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy 27 grudnia 2023 r. Z tego już powodu zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca podlegały uchyleniu.

W niniejszym postępowaniu, prowadzonym ponownie po uchyleniu pierwotnej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 21 września 2023 r., organ II instancji nie dokonał merytorycznej oceny przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej, na gruncie uprzednio obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, stojąc na stanowisku, że należy badać możliwość przyznania świadczenia tylko na podstawie przepisów znowelizowanych. Zatem Sąd w niniejszym postępowaniu nie może odnieść się do zasadności ustawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.) podnoszonych przez skarżącą i organ I instancji, co winny uczynić w pierwszej kolejności organy administracji.

Organy ponownie rozpatrujące wniosek winny mieć na uwadze, że już organ I instancji wskazał w treści swojej decyzji z dnia 27 grudnia 2023 r., że okoliczność sprawowania faktycznej opieki i wypełniania wszystkich obowiązków przez wnioskodawczynię nie budzi żadnych wątpliwości. Jak ustalono nie ma innych osób, oprócz M. W., które mogłyby sprawować opiekę nad jej niezdolnym do samodzielnej egzystencji małżonkiem. Organ uznał, że w rozpatrywanej sprawie rezygnacja wnioskodawczyni z zatrudnienia miała ścisły związek z koniecznością zaopiekowania się mężem i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w tym przypadku stanowiłoby rekompensatę za utratę zatrudnienia. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż M. W. był osobą całkowicie zależną od drugiej osoby. Wymagał żywienia pozajelitowego, wożenia go na chemioterapię. Osoba niepełnosprawna była leżąca i wszelkie czynności związane z opieką nad nim sprawowała M. W., tj. przygotowywała posiłki, dokonywała czynności pielęgnacyjnych, podawała leki i zastrzyki (k. 10 akt adm.). Z oświadczenia M. W. wynika, że w 2002 r. małżonek miał rozległy zawał i przebywał na rencie. Do 2020 r. M. W. pracował online, a Skarżąca w [...] do listopada 2019 r., a z tej pracy zrezygnowała z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia męża. Wskazała, że mąż miał ma 11 stentów, kwalifikuje się po tylu latach na zrobienie bajpasów, lecz wielogodzinna operacja nie wchodziła w grę, z uwagi na ryzyko śmierci. Dodatkowo podała, że w lipcu 2022 r. mąż zachorował na nowotwór trzustki (k. 18 akt adm.). W powyższym przypadku organ I instancji uznał, że zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia. Organy winny mieć te ustalenia na uwadze w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ pomocowy jest obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub jej niepodejmowania jest konieczność sprawowania opieki nad osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji dostrzegł, że taki związek zachodził w niniejszej sprawie, jednakże ówcześnie odmówił Skarżącej przyznania świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności u męża, tj. po 18, względnie 25 roku życia, a także z uwagi na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Słusznie wskazała jednak Skarżąca, a także SKO w decyzji z dnia 28 listopada 2023 r., że okoliczność powstania niepełnosprawności u jej męża po 18 lub 25 roku życia jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji ww. wyroku TK sama okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyeliminowana została zatem negatywna przesłanka do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. Taką zatem wykładnię powyższego przepisu (art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.) zastosuje organ ponownie rozpoznający sprawę.

Dodatkowo, organ I instancji podnosił, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zdaniem Sądu, pozostawanie w związku małżeńskim nie jest podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkce osoby niepełnosprawnej, gdy ona sprawuje stałą opiekę nad osobą potrzebującą. Istnieje ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych w tej materii, które wskazuje, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie będzie mógł być stosowany, gdy o świadczenie pielęgnacyjne wystąpi zobowiązany do opieki i alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności (por. np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 11 marca 2014 r. sygn. akt II SA/O1 979/13, CBOSA). Co więcej, to małżonek osoby niepełnosprawnej w pierwszej kolejności uprawniony jest do przedmiotowego świadczenia, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjne w dalszej kolejności. Świadczenie pielęgnacyjne co do zasady przysługuje przede wszystkim małżonkowi osoby posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (uchwała NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, CBOSA).

Również należy zwrócić uwagę na to, że M. W. zmarł w dniu [...] (k. 10 akt sąd.). Posiadał on orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane do 30 września 2026 (k. 11 akt adm. I inst.).

Zgodnie z art. 63 ust. 12 u.ś.w. w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba pobierająca na podstawie ust. 1-4 świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, zachowuje, do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki, prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo do zasiłku dla opiekuna, chyba że zgon osoby wymagającej opieki nastąpił przed dniem 1 stycznia 2024 r.

Z tej regulacji wynika zatem, że uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego jest podmiot pobierający świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 63 ust. 1-4 u.ś.w. (w ust. 1 mowa jest o osobach, których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r. i do których stosuje się przepisy dotychczasowe), nadto w sytuacji, w której podopieczny zmarł po 1 stycznia 2024 r. Wówczas zachowane zostaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego "do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki".

W ocenie Sądu uwzględniając cel jaki przyświecał ustawodawcy nowelizującemu kwestię przyznawania świadczeń, należy przyjąć, że za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne w rozumieniu art. 63 ust. 12 u.ś.w. uznać należy także osobę, która wystąpiła z wnioskiem o przyznanie tego świadczenia, spełniała przesłanki jego przyznania, ale postępowanie w jej sprawie nie zostało zakończone decyzją o jego przyznaniu wydaną przed dniem 31 grudnia 2023 r. Przyjęcie koncepcji odwrotnej prowadziłoby do różnicowania sytuacji prawnej osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, których prawo do świadczenia powstało przed 31 grudnia 2023 r. i w tej dacie potwierdzone zastało decyzją ostateczną oraz osób, którzy decyzję uzyskali dopiero po tej dacie, pomimo że również złożyli stosowny wniosek w roku 2023. Zgon męża Skarżącej nastąpił [...] r., a więc spełniony został także drugi warunek wynikający z art. 63 ust. 12 u.ś.w.

W tych okolicznościach, wobec niekwestionowania w prowadzonym postępowaniu przez organ administracji I instancji spełnienia wymaganych przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, powinno ono zostać Skarżącej przyznane od miesiąca złożenia wniosku do ostatniego dnia kwietnia 2024 r., tj. ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon podopiecznej.

Z tych wszystkich względów, uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 u.ś.w., a także postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 80 k.p.a., a uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd za uzasadnione uznał wyeliminowanie obu tych decyzji z obrotu prawnego i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Odnosząc się do wniosku Skarżącej o orzeczenie co do istoty sprawy wskazać należy, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie w tym sensie, że nie przyznają wnioskowanych świadczeń, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., art. 17 ust. 1b u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1, 2 i 12 u.ś.w. i jeśli w wyniku ponownej analizy sprawy nie znajdą innych przesłanek negatywnych do przyznania wnioskowanego świadczenia to wydadzą decyzję przyznającą M. W. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad zmarłym mężem, na zasadach wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.