Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 681/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 84 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Teresa Zyglewska Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1271/14 w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę S. Z. na opisaną w sentencji decyzję Wojewody M.

W jego uzasadnieniu Sąd ten podał, że Starosta K. decyzją z dnia [...] października 2013 r., na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) – dalej: u.g.n. - orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...] położonej w obr. [...] jedn. ewid. N. H. m. K., w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. C. Jak podał w jej motywach z wnioskiem o zwrot części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] położonych w obrębie [...] jedn. ewid. N. H. m. K., w granicach wywłaszczonych parcel: l. kat. [...] i 1. kat. [...], b. gm. kat. [...], w dniu [...] listopada 1998 r. wystąpiła S. Z. Przedmiotem niniejszego postępowania sąd działki nr [...], nr [...] i nr [...]. Wojewoda M., postanowieniem z dnia [...] grudnia 2003 r., sprostowanym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r., wyznaczył Starostę K. do załatwienia tej sprawy. Zawnioskowana do zwrotu parcela l. kat. [...] została wywłaszczona Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1954 r., nr [...], na cele realizacji narodowych planów gospodarczych. W dniu wywłaszczenia stanowiła własność F. P., którego S. Z. jest następcą prawnym. Ustalono, iż działki nr [...] i nr [...] odpowiadają części parceli l. kat. [...]. Stosownie do postanowień przepisów u.g.n. przesłankami zwrotu nieruchomości są: wystąpienie przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców z wnioskiem o zwrot, objęcie instytucją zwrotu tylko nieruchomości wywłaszczonej (lub jej części), tj. nieruchomości w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze wywłaszczenia za odszkodowaniem, jak również nabytej w oparciu o przepisy ustaw enumeratywnie wymienionych w art. 216 u.g.n., oraz zbędność nieruchomości wywłaszczonej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w rozumieniu przepisu art. 137 tej ustawy. Aby nieruchomość mogła zostać zwrócona, wszystkie wyżej przedstawione przesłanki muszą zaistnieć łącznie. Pierwsza i druga przesłanka zostały w tej sprawie spełnione. Oceniając spełnienie trzeciej przesłanki organ wskazał, że orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości z dnia [...] marca 1954 r. w sposób ogólny określiło cel wywłaszczenia jako realizacja narodowych planów gospodarczych. Wywłaszczenie zgodnie z treścią powyższego orzeczenia nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Dekret, a dokładniej jego znowelizowany art. 40 ust. 1 stanowił, że: "orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie". Oznacza to, że nie można wykluczyć, iż rozpoczęcie inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia, nastąpiło zanim w ogóle doszło do wydania decyzji wywłaszczeniowej. Konkretny cel wywłaszczenia, który mieścił się pod pojęciem narodowych planów gospodarczych, w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości stanowił budowę lotniska. Na podstawie notatki służbowej Szefa Zarządu Lotniskowego Dowództwa Wojsk Lotniczych z 1953 r., planu sytuacyjnego z 1955 r. oraz planu sytuacyjnego z 1958 r. ustalono, że zawnioskowana do zwrotu nieruchomość miała być zagospodarowana na cel niezabudowanej części lotniska K. – R.; działki: nr [...] i nr [...] jako część "wybiegu czołowego", a działka nr [...] K., jako pusta przestrzeń pomiędzy drogą kołowania a granicą lotniska. W ocenie organu nie wymaga wiedzy specjalistycznej, lecz tylko doświadczenia życiowego, aby stwierdzić, że samolot przy starcie nie wznosi się pionowo, ale pod kątem dużo mniejszym niż 90 stopni, co wymaga wolnej przestrzeni za końcem pasa startowego, czego wyrazem było używanie dawniej pojęcia "wybiegu czołowego". Również wolna przestrzeń w bezpośrednim sąsiedztwie dróg kołowania jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania lotniska. Przedmiotowa nieruchomość była przeznaczona na niezabudowaną część lotniska jako wolna przestrzeń za końcem pasa startowego oraz w bezpośrednim sąsiedztwie dróg kołowania. Bez tej przestrzeni starty, lądowania i kołowania samolotów nie byłyby możliwe. Na podstawie Studium Historyczno Krajobrazowego Dawnego Lotniska R. C. - Stan Finalny Lotniska - opracowanie w skali 1:5000, wykonane przez Państwowe Przedsiębiorstwo Fotogrametrii w K. według stanu z roku 1962, zdjęć satelitarnych z 1965 r. oraz z 1964 r. pozyskanych ze strony internetowej Urzędu Miasta K. - Biura Planowania Przestrzennego, zdjęcia lotniczego w skali 1:1000 wykonanego w dniu [...] września 1970 r., stwierdzono że cel wywłaszczenia w terminach przewidzianych przez ustawę o gospodarce nieruchomościami został zrealizowany. Za moment przejścia własności nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej na rzecz Skarbu Państwa, zgodnie z cytowanym dekretem z dnia 26 kwietnia 1949 r., uznano dzień złożenia wniosku o wywłaszczenie wskazany w tym orzeczeniu, tj. [...] listopada 1952 r. Wobec powyższego rozpoczęcie inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia nastąpiło zanim w ogóle doszło do wydania decyzji wywłaszczeniowej. Już bowiem na szkicu terenu obiektu K.-R. datowanym na 1952 rok zaznaczona granica lotniska obejmuje przedmiotowe działki. Także na planie sytuacyjnym lotniska K.-R. datowanym na rok 1955, zdjęciach satelitarnych i lotniczych z późniejszego okresu potwierdzono granice terenu lotniska. Zatem parcela l. kat. [...] wywłaszczona na cel realizacji narodowych planów gospodarczych, doprecyzowany jako niezabudowana część lotniska R., została zagospodarowana w terminach określonych w art. 137 u.g.n. Skoro cel wywłaszczenia został zrealizowany, przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna dla tego celu, ergo nie podlega zwrotowi. Odwołanie od ww. decyzji złożyła S. Z. zarzucając jej naruszenie przepisów: art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, art. 7 i art. 8 K.p.a., art. 136 ust. 1, 2, 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. przez przyjęcie, iż decyzja o wywłaszczeniu z [...] marca 1954 r. została zgodnie z prawem wykonana. Zdaniem odwołującej się decyzja nie określa jednoznacznie celu wywłaszczenia, nie wskazuje dokładnie terminu rozpoczęcia inwestycji i jej zakończenia, nie określa w ogóle przeznaczenia nieruchomości w planie miejscowym lub ogólnym. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] lutego 2014 r. wskazała, iż organ I instancji nie ustalił stanu faktycznego sprawy w sposób dostatecznie dokładny i niewątpliwy. Przede wszystkim nie przeprowadził dowodu z opinii biegłego z zakresu lotnictwa, która miałaby na celu ustalenie przydatności przedmiotowych nieruchomości w infrastrukturze lotniska oraz ustalenie, czy działki zostały wykorzystane w celu określonym w orzeczeniu o wywłaszczeniu. Koniecznym jest bowiem ustalenie w sposób bezsporny, nie kierując się zasadami doświadczenia życiowego, lecz wiedzą specjalistyczną, czy przedmiotowe działki faktycznie były niezbędne do funkcjonowania lotniska. Organ I instancji poprzestał na ustaleniu położenia działek objętych wnioskiem, nadto nie wyjaśnił rozumienia kluczowych dla przedmiotowej sprawy pojęć "wybieg czołowy" i "podejście powietrzne", podczas gdy również to wymagało wiedzy specjalistycznej. Zaskarżoną decyzją Wojewoda M., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zakwestionowaną odwołaniem decyzję. W jej uzasadnieniu powtórzył, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot, oznaczona jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...], została nabyta na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] marca 1954 r., wydanym w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Stanowi więc nieruchomość wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n., o zwrot której wystąpiła S. Z. - spadkobierczyni byłego właściciela nieruchomości. W związku z tym dwie pierwsze przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostały spełnione. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż w wyroku z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie organu odwoławczego powołany wyżej wyrok w tej sprawie nie znajduje jednak zastosowania, gdyż cel wywłaszczenia określony jako niezabudowana części lotniska K.-R., tj. część wybiegu czołowego zaplanowana na działkach: nr [...], nr [...], N. H. m. K. oraz pusta przestrzeń pomiędzy drogą kołowania a granicą lotniska, zaplanowana na działce nr [...] N. H. m. K., został zrealizowany w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n., tj. znacznie przed rokiem 1990. W celu odnalezienia dokumentów związanych w nabyciem przez Skarb Państwa zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości przeznaczonej dla realizacji narodowych planów gospodarczych organ I instancji dokonał szeroko zakrojonej kwerendy materiałów archiwalnych z zasobów Archiwum [...] Urzędu Wojewódzkiego, Szefostwa Infrastruktury Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej w Warszawie, dokumentacji dotyczącej terenów byłego lotnictwa K. – C. pozyskanej z archiwum byłej Akademii Ekonomicznej w K. ("Studium Historyczne i Architektoniczno-Krajobrazowe Terenów Dawnego Lotnictwa R. C." autorstwa m.in. dr. inż. arch. K. W., opracowane na podstawie pracy M. M. "Lotnictwo C. w K.", z której do akt sprawy pozyskano fragmenty tego opracowania. Organ I instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego zwrócił się także m.in. do Archiwum Państwowego w K., Archiwum Urzędu Miasta K. o przesłanie dokumentów związanych z wywłaszczeniem przedmiotowej nieruchomości, na podstawie których możliwe będzie precyzyjne określenie celu wywłaszczenia w niniejszej sprawie, w tym zamiarze pozyskał operat szacunkowy gruntów zajętych przez okupanta w latach 1940 - 1943 w b. gm. kat. C., z którego wynika, że dla celów lotniska wojskowego w C. zajęte zostały za czasów okupacji niemieckiej poszczególne parcele na terenie dawnych gromad podmiejskich pod drogi manipulacyjne przynależne do lotniska oraz w czerwcu 1953 r. dla celów dalszej rozbudowy lotniska poszczególne parcele na terenie dawnych gromad podmiejskich, tj. w C., B., w R. i w P. B. (w poz. 48 wpisany jest F. P. jako właściciel parceli l. kat. [...], której zajęto część o pow. 9491 m kw.). Organ I instancji pozyskał także z Archiwum Akt Nowych w Warszawie dokumenty dotyczące "Rejestru pomiarowego operatu wywłaszczeniowego dróg manipulacyjnych przynależnych do lotniska wojskowego w K. dzielnica C.", sporządzone [...] czerwca1949 r. oraz "Szkic terenu przyległego do obszaru K. – R. przeznaczonego do wywłaszczenia na rzecz M.O.N." w skali 1:5000, które w ocenie organu odwoławczego mogą potwierdzać, że przed datą wywłaszczenia parcela l. kat. [...], stanowiąca część parceli l. kat. [...], której właścicielem był F. P., przeznaczona była na teren lotniska. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ doprecyzował cel, który miał być zrealizowany na przedmiotowej nieruchomości jako niezabudowana część lotniska, tj. część wybiegu czołowego oraz pusta przestrzeń pomiędzy drogą kołowania a granicą lotniska. Powyższy cel przedstawia również "Plan sytuacyjny projektu technicznego zasilania w energię elektryczną lotniska w C. z 1958 r.", na którym nieruchomości będące przedmiotem niniejszego postępowania stanowiły wyraźnie teren w granicach lotniska. Z kolei "Studium Historyczno-Krajobrazowe Dawnego Lotniska R. — C. w K. - Stan Finalny Lotniska " - opracowanie w skali 1:5000 wykonane przez Państwowe Przedsiębiorstwo Fotogrametrii w K. według stanu z roku 1962 przedstawia objęte wnioskiem o zwrot grunty jako teren porośnięty trawą, stanowiące infrastrukturę lotniska. Powyższe przeznaczenie terenu znajduje swoje potwierdzenie także w innych dowodach przywołanych w decyzji. Na podstawie zdjęcia satelitarnego z 1965 r. pozyskanego ze strony internetowej Urzędu Miasta K. Biura Planowania Przestrzennego ustalono, iż objęta wnioskiem nieruchomość stanowiła obszar porośnięty koszoną trawą przynależny do lotniska. Dodatkowo z notatki służbowej Głównego Inspektora Lotnictwa z 1963 r. skierowanej do Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego wynika, że przed 1939 r. lotnisko K. – R. funkcjonowało jako lotnisko wojskowe i komunikacyjne o nawierzchni trawiastej. W konsekwencji czego organ odwoławczy ustalił, iż zawnioskowana do zwrotu nieruchomość miała stanowić niezabudowaną część lotniska K. – R., tj. część wybiegu czołowego oraz pustą przestrzeń pomiędzy drogą kołowania a granicą lotniska. Nie wymaga wiedzy specjalistycznej ustalenie, iż lotnisko składa się także z części niezajętej przez żadną infrastrukturę, który ma na celu umożliwienie prawidłowego funkcjonowania lotniska (pola wzlotów, podejść do lądowania, strefy ochronne). Stanowisko takie podzielił także skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w wyroku zapadłym w sprawie o podobnym stanie faktycznym i prawnym z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 1744/12, w którym wskazano, że infrastruktura lotniska obejmuje poza budynkami, urządzeniami, pasami startowymi, także tereny, które nie zostały zabudowane, a stanowią przestrzeń niezbędną do prawidłowego funkcjonowania lotniska. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji stwierdził brak podstaw do zakwestionowania prawidłowości i rzetelności wyjaśnień złożonych przez Dyrektora Muzeum Lotnictwa w zakresie zdefiniowania pojęć "wybieg czołowy", "podejście powietrzne". Organ odwoławczy nie przychylił się więc do wniosku odwołującej się o powołanie biegłego z zakresu lotnictwa, gdyż jak to już wyżej wykazano infrastruktura lotniska nie ogranicza się jedynie do trwałych zabudowań, ale swoim zakresem obejmuje także tereny niezabudowane konieczne dla prawidłowego realizowania zadań dla których zostało wybudowane. Tym samym w ocenie organu odwoławczego przedmiotowa nieruchomości została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a więc nie można uznać jej za zbędną w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n., co wyklucza jej zwrot.

S. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję Wojewody M. domagając się jej uchylenia, jak i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 84 § 1 K.p.a. poprzez brak gruntownego wyjaśnienia sprawy, na który złożyły się brak dopuszczenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia konieczności i celowości przynależności przedmiotowej nieruchomości na potrzeby infrastruktury lotniska oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, błędy i nieścisłości w ustaleniu stanu faktycznego, co w konsekwencji przełożyło się na nieprawidłowe zweryfikowanie wystąpienia przesłanek zwrotu nieruchomości;

- naruszenie interesu prawnego skarżącej poprzez pozbawienie jej możliwości odzyskania utraconej nieruchomości w sytuacji, gdy nie spowodowałoby to uszczerbku dla realizacji celów publicznych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny podał przede wszystkim, iż w sprawie osią sporu jest ustalenie, czy na nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], nr [...] i nr [...], w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. C., został zrealizowany poprawnie ustalony cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n., którego brzmienie przytoczył. W jego ocenie prawidłowo ustalono cel wywłaszczenia i poprawnie skonstatowano, iż przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna na cele wywłaszczenia, co wyklucza orzeczenie o zwrocie. Uwzględniono materiały historyczne i materiał zdjęciowy, co pozwoliło zrekonstruować i doprecyzować cel, na realizację którego odebrano własność przedmiotowej nieruchomości. Z pozyskanych dokumentów, w tym przede wszystkim z planu sytuacyjnego z 1955 r. i notatki służbowej Szefa Zarządu Lotniskowego Dowództwa Wojsk Lotniczych wynika, że przedmiotowa nieruchomość w części oznaczonej obecnie jako działki nr [...], [...] i [...] była wykorzystywana jako niezabudowane fragmenty lotniska K.-R., a dokładnie: działki: nr [...] i nr [...] stanowiły część "wybiegu czołowego", natomiast działka nr [...] była wykorzystywana jako pusta przestrzeń pomiędzy drogą kołowania a granicą lotniska. Nie budzi przy tym wątpliwości fakt, że lotniska obok budynków, pasów startowych i dróg kołowania wymagają również wolnej przestrzeni za końcem pasa startowego, określanej terminem "wybiegu czołowego". Niezbędna dla funkcjonowania lotniska jest także wolna przestrzeń w bezpośrednim sąsiedztwie dróg kołowania. Powyższe nie wymaga wiedzy specjalistycznej, a zatem zarzut, iż w postępowaniu dowodowym nie została sporządzona ekspertyza pozwalająca określić, czy przedmiotowe nieruchomości były niezbędne do funkcjonowania lotniska jakkolwiek czy nie wykonano na nich żadnych budowli lub urządzeń, uznał za niezasadny. Na to, że wnioskowane do zwrotu nieruchomości znajdują się w obrębie obszaru lotniska wskazuje m.in. zdjęcie satelitarne wykonane w 1965 r. Sąd I instancji zwrócił również uwagę, że zgodnie z cytowanym wyżej dekretem z 26 kwietnia 1949 r. orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczonego z dniem zgłoszenia wniosku. Oznacza to, że możliwa była sytuacja, w której realizacja celu wywłaszczenia mogła nastąpić jeszcze przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej. W ocenie tego Sądu właśnie taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. W decyzji wywłaszczeniowej z [...] marca 1954 r., jako datę przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa wskazano dzień [...] listopada 1952 r. Konkludując, nie budziło jego wątpliwości, że przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cel wskazany w decyzji o jej wywłaszczeniu, zatem nie stała się zbędna w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. W konsekwencji odmowa zwrotu przedmiotowej nieruchomości z tej przyczyny była zgodna z prawem. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Od powyższego wyroku S. Z. wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła go w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. oraz art. 75 § 1 w zw. z art. 84 § 1 K.p.a. poprzez brak gruntownego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy oraz błędne przyjęcie, iż przeprowadzenie w niniejszej spawie dowodu z opinii biegłego na okoliczność konieczności i celowości przynależności spornej nieruchomości na potrzeby infrastruktury lotniska jest zbędne, albowiem okoliczności te są możliwe do ustalenia bez przeprowadzania tego dowodu,

2) art. 3 § 1 P.p.s.a. zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez brak odniesienia się do wszystkich twierdzeń i argumentów skargi, w tym brak wyjaśnienia sprzeczności pojawiających się w dokumentach zgromadzonych przez ograny, jak również poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, co w konsekwencji przełożyło się na błędne przyjęcie, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, a zatem nie zachodzą przesłanki do zwrotu nieruchomości. To z kolei świadczy o nienależytej kontroli zaskarżonej decyzji.

Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej gruntowne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy wymagało w niniejszej sprawie wiadomości specjalnych - czyli powołania dowodu z opinii biegłego specjalizującego się w lotnictwie, na okoliczność ustalenia, czy nieruchomość o zwrot której stara się skarżąca kasacyjnie pozostaje niezbędna na cel wywłaszczenia rozumiany jako infrastruktura lotniska. Stwierdzenie, czy dana nieruchomość - o konkretnych parametrach i zlokalizowana w konkretnym miejscu, w tym wypadku - nieruchomość, o zwrot której stara się skarżąca - jest niezbędna lub nie na potrzeby danego konkretnego lotniska o konkretnym, zamierzonym przeznaczeniu, jak najbardziej wymaga wiadomości specjalnych. Kwestię tę należało bezwzględnie wyjaśnić poprzez dopuszczenie w/w dowodu, ponieważ bez tego jest niemożliwe przesądzenie, czy nieruchomość pozostaje niezbędna na ceł wywłaszczenia. I w tym kontekście odwoływanie się do wszelkich dokumentów historycznych czy oświadczeń jest dalece niewystarczające. Ponadto, w ocenie autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich podnoszonych w skardze zarzutów, a w szczególności nie wykazał, w jaki sposób dokumenty późniejsze mogą świadczyć, czy nieruchomość skarżącej jest niezbędna na potrzeby lotniska zlikwidowanego dwa lata przed ich wydaniem. Organy badając przesłanki zwrotu nieruchomości oparły się bowiem na dokumencie z 1965 r., podczas gdy równocześnie ustaliły, że lotnisko zostało zlikwidowane w 1963 r.

Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie do czasu wskazania następców prawnych zmarłej S. Z.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla K. – N. H. w K. stwierdził, iż spadek po S. Z. nabyły córki: B. D. i R. M. po ½ części każda.

Z uwagi na powyższe postanowieniem z dnia 16 lutego 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie.

Następczynie prawne skarżącej kasacyjnie podtrzymały skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.

Na wstępie godzi się wyjaśnić, iż stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest jej granicami, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Takich okoliczności w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia zdeterminowały zakres kontroli dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania – choć nie jest to wyraźnie wyartykułowane, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący kasacyjnie powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Podniesiony w kasacji zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. jest nietrafny. Przepis ten reguluje sposób i formę rozstrzygnięcia w wypadku zajścia określonych w jego hipotezie sytuacji. Zatem jego zastosowanie jest wynikiem wnioskowania dokonanego na bazie ustalonego stanu faktycznego i rozważań prawnych, przeto naruszenie go może mieć miejsce wówczas, gdyby Sąd Wojewódzki bądź zastosował inną formę rozstrzygnięcia, do czego w sprawie nie doszło, albo gdyby mimo legalności decyzji czy postanowienia, je uchylił. Tym samym naruszenie wskazanego przepisu będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonego aktu nie dostrzeże, że narusza on przepisy, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie oceni ich wpływ na rozstrzygnięcie. Oznacza to, że gdyby organ nie naruszył prawa, to (najprawdopodobniej) zapadłaby decyzja o innej treści. W przeciwnym wypadku dochodzi do oddalenia skargi na mocy art. 151 P.p.s.a. Zatem uznanie tego zarzutu za zasadny wymaga zawsze wykazania naruszenia prawa skutkującego bądź odmiennym wynikiem, bądź zastosowaniem niewłaściwej formy orzeczenia (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2812/13, publ. CBOSA), czego nie uczyniono. Przepis ten jest tzw. przepisem wynikowym. Jego zastosowanie w sprawie jest konsekwencją oceny legalności zaskarżonej decyzji. Takiej oceny Sąd meriti dokonał, i to działając również z urzędu, wszak to czy wywiódł z niej właściwą konkluzję nie podlega podważeniu takim zarzutem. Wytyk uchybienia temu przepisowi wymaga więc powiązania z innymi naruszonymi przepisami. Autor rozpoznawanej w tej sprawie kasacji powiązał go głównie z przepisami K.p.a., dowodząc niewyjaśnienia sprawy, zwłaszcza wobec nieprzeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność konieczności i celowości zajęcia spornej nieruchomości jako części lotniska. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego takiej potrzeby nie było. Oczywistym jest, że zwrot nieruchomości może nastąpić wówczas gdy – mówiąc w uproszczeniu – jest ona zbędna na cel wywłaszczenia. Celem wywłaszczenia spornej w sprawie nieruchomości była budowa lotniska. Jest to okoliczność niekwestionowana. Zatem należało ustalić pojęcie lotniska. Cel ten został sformułowany dość ogólnie, ale dlatego też dość "pojemnie". Pozwala to na ocenę lotniska – również w uproszczeniu - jako kompleksowej całości obiektu, który służy komunikacji lotniczej. Bezspornie takie było przeznaczenie okolicznego terenu od dawna. Pod pojęciem lotniska powszechnie rozumie się obszar, na którym lądują, startują i kołują statki powietrzne. Natomiast na infrastrukturę lotniska składają się m.in. takie elementy jak: część służącą technicznej obsłudze samolotów podczas startów i lądowań, w tym pasy startowe, drogi kołowania, nadto płyty postoju samolotów, hangary, wieża kontroli lotów, urządzenia naprowadzające, oraz część służącą obsłudze pasażerów, czyli terminale lotnicze. Są to wiadomości powszechnie dostępne, niewymagające specjalistyczne wiedzy. W niniejszej sprawie zagadnieniem spornym jest to, czy należy do tego zakresu pojęciowego część nazwana "wybiegiem czołowym" i "podejście powietrzne" i czy na ten cel przeznaczono i wykorzystano przedmiotową nieruchomość. Zebrany przez organy materiał dowodowy jest obszerny i został poprawnie oceniony. Przede wszystkim przyszło zważyć, iż jak wynika z informacji uzyskanej od Dyrektora Muzeum Lotnictwa [...] w K. (pismo z dnia [...] sierpnia 2013 r.) wspomniane pojęcia oznaczają odpowiednio: część za drogą pasa startowego, stanowiącą awaryjną rezerwę po wytoczeniu się samolotu oraz sektor podejść do lądowania i odejść po starcie samolotu od progu do końca pasa startowego. Jednocześnie w przywołanym piśmie podano, że wybieg czołowy powinien zachować 120 m terenu płaskiego, zaś podejście powietrzne ogranicza wysokość okolicznych obiektów w odległości do 100 m od progu. Obecnie te pojęcia nie są stosowane. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jakkolwiek informacja ta nie ma waloru opinii biegłego, to została przedstawiona przez osobę posiadającą stosowną wiedzę. W sytuacji, gdy jest ona zgodna z powszechnym rozumieniem tych zwrotów i logiką działania lotniska szeroko rozumianego, nadto nie została skutecznie podważona przez stronę wiarygodnym odmiennym twierdzeniem, niepodobna jej podważyć. Trzeba mieć na uwadze po pierwsze duży margines bezpieczeństwa w obrębie tego sposobu komunikacji, nadto czas, w jakim doszło do wywłaszczenia i używania lotniska, kiedy to technika nie była na takim poziomie jak obecnie. Wypada też dostrzec, iż wywłaszczeniem objęto nieruchomość o powierzchni 9.491 m 2 , a więc obszar dla potrzeb tych specjalistycznych wymogów nie nadmiernie duży, stąd konkluzja, iż niewątpliwie nie wykraczał on poza potrzeby lotniska. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego eksponowane przez autora skargi kasacyjnej zagadnienie zaliczenia spornej nieruchomości do części konkretnego lotniska nie mogłoby zostać wyjaśnione w taki sposób, jaki był jego celem. Już tylko z tej prostej przyczyny, że owo lotnisko nie istnieje od wielu lat, a reguła legalności decyzji administracyjnych i działań organów administracji stwarza domniemanie poprawności wywłaszczenia, choć dawne standardy nie odpowiadają obecnym. Nietrafny jest również zarzut oparcia się na dowodzie powstałym po likwidacji lotniska. Zdjęcie satelitarne z roku 1965 nie jest jedynym dowodem, jaki miał na względzie Sąd orzekający w sprawie. Takich dowodów, i to pozwalających na poczynienie niewątpliwych ustaleń faktycznych, jak wynika z obszernego i przekonującego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, było wiele. Poza tym zdjęcia zrobione dwa lata po likwidacji lotniska z pewnością oddają stan jego zagospodarowania w tym czasie, a nie ma powodów do twierdzenia, aby sporna działka znalazła się w tych granicach po likwidacji lotniska. W konsekwencji właściwie przeprowadzonego postępowania dowodowego organy trafnie ustaliły cel wywłaszczenia i jego zrealizowanie. Zatem nie naruszyły reguł sformułowanych w powołanych w kasacji przepisach K.p.a. Sąd meriti miał więc pełne podstawy do podzielenia tych ustaleń. Te zaś dały powód do właściwego zastosowania odpowiedniego przepisu prawa materialnego. Wykorzystanie nieruchomości na cel wywłaszczenia sprzeciwia się jej zwrotowi. Skarga kasacyjna tej konkluzji nie zdołała podważyć. W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, iż obowiązkiem sądu meriti jest m.in. ustosunkowanie się do podstawowych, istotnych zarzutów skargi, któremu Sąd orzekający w sprawie niniejszej nie uchybił.

Wypada na koniec dodać, że zrealizowanie celu wywłaszczenia nastąpiło na długo przed wprowadzeniem do obrotu prawnego obecnych reguł "zwrotowych", w szczególności terminów uregulowanych w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016, poz. 2147 ze zm.), bo pod rządami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości na cele realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Ta okoliczność nie tylko wyklucza zwrot nieruchomości, i to bez konieczności badania zachowania owych terminów, ale przede wszystkim umożliwia nowemu właścicielowi swobodne dysponowanie i zagospodarowanie jej po tym zdarzeniu. Nie od rzeczy będzie też przywołanie zasady stabilizacji stosunków prawnych dawno ukształtowanych, którą akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym za wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (65/5/A/2015), np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 53/15 (publ. CBOSA, por. też cytowane w jego uzasadnieniu orzeczenia).

Z tych przyczyn skarga kasacyjna została oddalona na mocy art. 184 P.p.s.a.