Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 254/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, 8, 77
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2017 r. sprawy ze skarg J.W. , K.W. , M. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J.W. i K. W. kwoty po 200 (dwieście) złotych na rzecz każdej z nich tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. L. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.W. i K.W., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], stwierdzającą, że przejecie na własność Skarbu Państwa majątku ziemskiego [...], z wyłączeniem zespołu pałacowo-parkowego, obejmującego działki oznaczone aktualnie nr geod. [...] i [...] , podpadało pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, zwanego dalej dekretem).

Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Pismem z dnia [...] stycznia 2005 r. J.W., następczyni prawna byłej właścicielki majątku ziemskiego [...] - E.K., wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 zwanego dalej "rozporządzeniem") decyzji stwierdzającej, że zespół pałacowo - parkowy w [...], gmina [...], powiat [...] nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2005.r., nr [...] orzekł, że nieruchomość ziemska [...] podlegała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2006 r., nr [...] , uchylił ww. decyzję Wojewody w całości i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], ponownie orzekł, że majątek ziemski [...] podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] , uchylił powyższą decyzję Wojewody i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] , umorzył postępowanie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] , utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt. IV SA/Wa 32/11, uchylił ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i utrzymaną przez nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r.

W toku prowadzonego postępowania J.W. wystąpiła z wnioskiem o wyłączenie do osobnego załatwienia sprawy w przedmiocie stwierdzenia, że zespół pałacowo - parkowy w [...], obejmujący działki oznaczone aktualnie nr ew. [...] i [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Po rozpatrzeniu ww. wniosku, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] orzekł, że zespół pałacowo - parkowy w [...], obejmujący działki oznaczone aktualnie nr ew. [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] h, nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Od decyzji tej strony nie złożyły odwołania i stała się ona ostateczna z dniem [...] stycznia 2013 r.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r., nr [...], stwierdził, że "przejęcie na własność Skarbu Państwa majątku ziemskiego [...], z wyłączeniem zespołu pałacowo - parkowego w [...], obejmującego działki oznaczone aktualnie nr geodezyjnymi [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, podlegało pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Od powyższej decyzji odwołania wniosły K.W. i J.W., które zarzuciły naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., polegające na nierozpatrzeniu całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także sporządzenie uzasadnienia bez wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności. W ocenie odwołujących Wojewoda [...] naruszył również art. 2 ust. 1 lit. e dekretu poprzez przyjęcie, że majątek ziemski [...] podlegał pod działanie dekretu, podczas gdy w rzeczywistości majątek ten nie spełniał przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w związku z podziałem nieruchomości dokonanym przed [...] września 1939 r. Odwołujące zarzuciły organowi I instancji, że badanie charakteru i przeznaczenia gruntów wchodzących w skład majątku [...] ograniczył do lakonicznego stwierdzenia, że ww. nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu ww. odwołania, decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. utrzymał w mocy decyzję organu i instancji, uznając ją za prawidłową. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy podzielił stanowisko zaprezentowane przez organ I instancji. Wskazał, że na cele reformy rolnej została przejęta nieruchomość ziemska [...], a protokół przejęcia majątku [...] sporządzony w dniu [...] października 1944 r. przez Komisarza Ziemskiego, działającego z upoważnienia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...], wskazuje, że ww. nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 pkt 1 dekretu. Organ odwoławczy podkreślił, że wprawdzie w ww. protokole nie wskazano, jaka konkretnie litera art. 2 ust. 1 dekretu miała zastosowanie, jednakże w aktach sprawy widnieją inne dokumenty, które bezpośrednio wskazują, iż przejęcie majątku [...] nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, tj. odpis zaświadczenia wystawionego przez Prezesa Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego Nr [...] .

W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dokumentach potwierdzających przejęcie na własność Skarbu Państwa majątku ziemskiego [...] występują rozbieżności dotyczące powierzchni przedmiotowej nieruchomości. W protokole z dnia [...] października 1944 r. widnieje wzmianka wskazująca, że przedmiotowa nieruchomość liczyła [...] ha, natomiast protokół podziału ziemi sporządzony [...] października 1944 r. wskazuje, iż obszar powierzchni ogólnej gruntów majątku [...] wynosił [...] ha. Ponadto z decyzji z dnia [...] grudnia 1946 r., nr [...] wynika, że rozparcelowany majątek [...] posiadał powierzchnię [...] ha. Z kolei mapa "Podziału gruntu majątku państwowego [...]" precyzuje, iż cała nieruchomość liczyła [...] ha. W aktach sprawy widnieje również dokument "Wykaz właścicieli majątków ziemskich powyżej [...] ha na dzień [...] sierpnia 1933 r.", zgodnie z którym majątek [...] miał powierzchnię [...] ha. W ocenie organu rozbieżności dotyczące powierzchni ww. nieruchomości oscylujące w granicach [...] ha mają znaczący wpływ na ocenę dopuszczalności przejęcia majątku [...] na podstawie dekretu, bowiem dokładne określenie przedmiotu postępowania ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego rozpoznania sprawy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, że na podstawie wypisu z repetytorium nr [...] [...], sporządzonego przez notariusza W.C., ustalono, iż E.K. nabyła majątek ziemski [...] od w dniu [...] listopada 1900 r. Pierwotny obszar przedmiotowej nieruchomości liczył [...] ha, jednakże w wyniku dokonanych podziałów, jak również parcelacji przeprowadzonej w latach [...], powierzchnia nieruchomości uległa znacznemu zmniejszeniu. W aktach sprawy widnieją dokumenty, tj. protokoły Głównego Urzędu Ziemskiego sporządzone w dniu [...] grudnia 1923 r. oraz w dniu [...] lutego 1928 r., które zawierają projekty parcelacji dóbr ziemskich [...], na łączną powierzchnię [...] ha. Organ odwoławczy ustalił, że pomimo przeprowadzonych podziałów, powierzchnia nieruchomości ziemskiej [...] przekraczała [...] ha, przez co spełniała przesłankę normy obszarowej wskazaną w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Dokonując powyższego ustalenia organ odwoławczy przyjął za wiarygodne dokumenty odzwierciedlające powierzchnię majątku [...] zbliżone datą do dnia [...] września 1944 r.

W opinii Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zastosowanie ww. kryterium było niezbędne z uwagi na fakt, że od momentu zakupu nieruchomości upłynęło sporo czasu, w trakcie którego doszło do parcelacji majątku, w wyniku której (do dnia wejścia w życie dekretu) powierzchnia nieruchomości uległa znacznemu zmniejszeniu. Przy czym na dzień przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomość [...] liczyła [...] ha. Organ odwoławczy zauważył także, iż powyższe ustalenie potwierdza również strona postępowania, wskazując m.in. w piśmie z dnia 27 kwietnia 2013 r., że faktyczna powierzchnia majątku [...] w 1944 r. wynosiła [...] ha. Ponadto dokumentem, który precyzyjnie przedstawia powierzchnię, jak również dokładne położenie przejętego na własność państwa majątku jest "Szkic podziału gruntów majątku państwowego [...]" zatwierdzony przez Pełnomocnika PKWN w dniu [...] października 1944 r. Stosownie do treści ww. dokumentu przedmiotowa nieruchomość liczyła [...] ha. Wobec czego Minister uznał, że powyższy dokument pozostaje kompatybilny z oświadczeniami strony, co przemawia za przyjęciem, że wskazana w nim powierzchnia ukazuje rzeczywisty obszar majątku ziemskiego [...]. Jednocześnie uwzględniając złożony przez stronę wniosek o wyłączenie z prowadzonego postępowania nieruchomości stanowiącej zespół pałacowo - parkowy (oznaczoną obecnie nr ewidencyjnymi [...] i [...], obręb [...], gmina [...], powiat [...]., województwo [...]) co, do której zapadła ostateczna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [..] , organ odwoławczy pozostawił ww. nieruchomość poza przedmiotem prowadzonego postępowania odwoławczego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że obecnie były majątek [...] jest położony na terenie [...] sąsiednich wsi: [...]. Na przestrzeni lat we wszystkich ww. wsiach zostały przeprowadzone scalenia gruntów. Po dokonanych scaleniach przebieg działek i ich położenie zmieniło się całkowicie. W celu ustalenia granic dawnego majątku [...] Przedsiębiorstwo Usług Geodezyjnych i Kartograficznych [...] sporządziło opinię prawno - geodezyjną, w której przedstawiono wykaz synchronizacyjny, wskazujący zasięg gruntów byłego majątku [...] i jego rozmieszczenie na terenie ww. wsi. Niektóre działki wchodzące w skład byłego majątku [...] widnieją tylko częściowo w wykazie synchronizacyjnym. W opracowaniu wskazano, że powierzchnia nieruchomości [...] wskazana w ewidencji gruntów wynosi [...] ha, natomiast powierzchnia ogólna majątku przejętego na cele reformy rolnej liczyła [...] ha.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich obszar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. pod literą e, przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości, na własność Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 dekretu, część druga.

Rozporządzenie w § 5 ustanowiło tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Strona kwestionująca przejęcie majątku mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Organem właściwym do orzekania w tym zakresie w pierwszej instancji były wojewódzkie urzędy ziemskie (obecnie wojewodowie).

Wobec powyższego organ odwoławczy zauważył, że ocena, czy nieruchomość ziemska [...] podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wymaga zbadania charakteru gruntów wchodzących w jej skład. Dokonując powyższych ustaleń organ odwoławczy w głównej mierze oparł się na dokumencie "Szkic podziału gruntów majątku państwowego [...]", zatwierdzonym [...] października 1944 r., czyli niespełna półtora miesiąca po przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem Ministra data jego sporządzenia pozwala przyjąć, że ww. dokument odzwierciedlał rzeczywisty stan nieruchomości na dzień [...] września 1944 r.

Minister podkreślił, iż dokumenty nadesłane przez [...] Wojewódzkiego [...] wskazują wprost, że podłużne pasmo ziemi oznaczonej na mapie "Szkic podziału gruntów majątku [...]" jako sad i grunty orne stanowiło wcześniej część gospodarczą majątku. Zatem w świetle przedstawionych dowodów organ odwoławczy przyjął, że położone na granicy sadu i łąki, w tzw. części gospodarczej zabudowania były przeznaczone do produkcji rolnej.

Dokonując dalszej analizy gruntów wchodzących w skład majątku ziemskiego [...], organ odwoławczy w pierwszej kolejności uwzględnił "Szkic podziału gruntów majątku państwowego [...]" oraz "Szkic rozparcelowanego majątku państwowego [...]". Przy czym organ wskazał, że "Szkic podziału majątku państwowego [...]" zawiera podział szacunkowy gruntów rozparcelowanego majątku [...] wraz z klasyfikacją użytków wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości.

Na podstawie "Szkicu podziału gruntów majątku państwowego [...]" oraz "Szkicu rozparcelowanego majątku państwowego [...]" organ odwoławczy ustalił, że na terenie majątku [...] znajdowały się następujące rodzaje użytków rolnych:[...]. Organ wskazał przy tym, że protokół z dnia [...] października 1944 r., sporządzony przez Komisarza Ziemskiego, działającego z polecenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego, wskazuje, że w skład obszaru przejętego majątku [...] wchodziło [...] ha gruntów ornych, [...] ha łąk jednokośnych, [...] ha pastwisk, [...] ha lasów, [...] ha wód oraz [...] ha zabudowań, dróg oraz podwórzy.

Dokonując analizy porównawczej klasyfikacji użytków wskazanych w protokole przejęcia majątku [...] z dnia [...] października 1944 r. z charakterystyką gruntów zamieszczoną w dokumencie "Szkic rozparcelowanego majątku państwowego [...]" i "Szkic podziału gruntu majątku państwowego [...]" organ odwoławczy wskazał znaczące różnice w podziale systematycznym rodzaju gruntów, występujących na tym terenie. W ocenie organu mapa "Szkic podziału gruntów majątku państwowego [...]" nie wskazuje bowiem, aby na terenie przedmiotowej nieruchomości znajdował się las. W pozostałym zakresie organ odwoławczy był w stanie zidentyfikować obszar gruntów wskazanych w protokole z dnia [...] października 1944 r. na mapie "Szkicu podziału majątku państwowego [...]" i "Szkicu rozparcelowanego majątku państwowego [...]". Przystępując do przedmiotowej analizy organ odwoławczy, ustalił, że grunty orne wskazane były zarówno w protokole z dnia [...] października 1944 r., jak również na mapie "Szkicu rozparcelowanego majątku państwowego [...]" i "Szkicu podziału gruntu majątku państwowego [...]". Rozpościerały się wzdłuż [...] części dawnego majątku [...]. Identyfikacja terenu zaklasyfikowanego jako łąka nie napotyka również większych trudności. Istnienie łąki zostało odnotowane zarówno w treści protokołu przejęcia majątku, jak również w treści ww. dokumentów. Kolejnym użytkiem wskazanym w protokole przejęcia [...] jest pastwisko, które wprawdzie nie występuje w legendzie zamieszonej w dokumencie "Szkic rozparcelowanego majątku państwowego [...]", natomiast można zaklasyfikować ten rodzaj użytku jako łąkę bądź łąkę zarośniętą, gdyż stosownie do treści art. 3 załącznika ustawy z dnia 26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntu dla podatku gruntowego (Dz. U. z 1935 r. Nr 27, poz. 23) za pastwiska uważa się ziemie, trwale pokryte roślinnością pastwiskową, które z zasady nie bywają koszone, lecz spasane przez inwentarz. Zatem organ odwoławczy podniósł, że w świetle powyższej definicji za pastwisko można uznać łąkę przeznaczoną na wypas zwierząt. Natomiast niewielka powierzchnia wód rozlokowana na obszarze majątku, odpowiadałaby, co do zasady, terenowi oznaczonemu w legendzie "Szkic rozparcelowanego majątku [...]" jako rowy. Organ odwoławczy wskazał, że wątpliwości, jakie pojawiają się w związku z badaniem charakteru użytków wchodzących w skład majątku [...] dotyczą wskazanego w treści protokołu z dnia [...] października 1944 r, obszaru zaklasyfikowanego jako las. Ze "Szkicu rozparcelowanego majątku państwowego [...]" i "Szkicu podziału majątku państwowego [...]" nie wynika, aby na terenie przedmiotowej nieruchomości znajdował się obszar oznaczony jako las, co najwyżej można wskazać, że na terenie majątku [...] występowała łąka zarośnięta. "Szkic rozparcelowanego majątku państwowego [...]", jak również "Szkic podziału gruntów majątku państwowego [...]" są dokumentami, które w sposób precyzyjny wskazują charakter jak i rozmieszczenie poszczególnych użytków. Natomiast protokół z dnia [...] października 1944 r przedstawia tylko informacje ogólne, dotyczące powierzchni lasu, bez dokładnego sprecyzowania jego położenia, struktury, a także ewentualnej gęstości zadrzewienia.

Badając charakter gruntów dawnego majątku [...] organ odwoławczy uwzględnił wszystkie dokumenty zgromadzone w przedmiotowej sprawie. Na podstawie protokołu zeznań J. K. i Z.W. ustalił, że w skład przejętego na cele reformy rolnej majątku [...] wchodziły dwa rodzaje nieruchomości: nieruchomość zabudowana (zespół pałacowo - parkowy) oraz nieruchomość rolna. Z oświadczenia złożonego przez strony postępowania J.K. i Z.W. nie wynika, aby na terenie majątku znajdował się las. Przy czym, według Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, można przyjąć, że jednoznacznie oświadczenie stron postępowania wskazujące, iż "przedmiotem przejęcia był zespół pałacowo - parkowy wraz z nieruchomością rolną" wyklucza tezę, że w skład majątku [...] wchodził las. Ponadto w celu dokładnego zaklasyfikowania gruntów wchodzących w skład majątku [...](z uwzględnieniem ich stanu na dzień [...] września 1944 r.), organ odwoławczy wystąpił w trybie art. 136 k.p.a. o uzupełnienie materiału dowodowego. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r., znak: [...] , zwrócił się do stron postępowania, a także instytucji państwowych o nadesłanie dokumentów dotyczących przeznaczenia i charakteru gruntów wchodzących w skład majątku [...]. Wnioskowane dokumenty zostały dostarczone jedynie przez [...] Wojewódzkiego [...], jednakże informacje w nich zawarte nie pozwalały, zdaniem organu odwoławczego, jednoznaczne przyjąć, że na terenie dawnego majątku [...] znajdował się las. Jedynym dowodem, poza protokołem przejęcia z dnia [...] października 1944 r., który pozwala przypuszczać, że na terenie majątku [...] mógł być położony las jest zdjęcie (załączone do metryki parku w [...]) zatytułowane "Teren dawniej zalesionego wzgórza. Widok na teren rzek. Nieliczne sosny są pozostałością po dawnym lesie" (dokument przesłany przez [...] Wojewódzkiego [...]). Wobec czego organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy zawiera wiele odmiennych, sprzecznych ze sobą informacji i w świetle okoliczności przedmiotowej sprawy należy bezsprzecznie przyjąć, że nie wszystkie dowody, a w szczególności te wewnętrznie ze sobą sprzeczne mogą decydować o kształcie rozstrzygnięcia wydanego przez organ. Zdaniem organu odwoławczego najbardziej wiarygodnym dokumentem, który pozwala na ustalenie rodzaju i dokładnego położenia gruntów należących do majątku [...] jest "Szkic podziału gruntu majątku państwowego [...]". Powyższy dokument został zatwierdzony niespełna półtora miesiąca po przeprowadzeniu reformy rolnej, a więc pozwala na rzetelne odtworzenie stanu nieruchomości na dzień [...] września 1944 r. Ponadto dokument ten precyzyjnie wskazuje położenie poszczególnych użytków na mapie dawnego majątku [...]. Przy czym z treści "Szkicu podziału gruntów majątku [...] nie wynika, aby na terenie majątku mieścił się las. Natomiast protokół z dnia [...] października 1944 r. precyzuje, że w skład przejętej nieruchomości [...] wchodził las. Wobec czego w ocenie organu odwoławczego protokół z dnia [...] października 1944 nie jest dokumentem na tyle wiarygodnym i precyzyjnym, żeby na jego podstawie można było wskazać dokładne położenie lasu. Ponadto protokół zawiera pewne nieprawidłowości, w szczególności błędnie podany został obszar ogólny przejętego majątku [...], co, w opinii Ministra, przemawia za obniżeniem wiarygodności oraz mocy dowodowej tego dokumentu. Nie można również uznać zdjęcia zatytułowanego "Teren dawniej zalesionego wzgórza. Widok na teren rzek. Nieliczne sosny są pozostałością po dawnym lesie" za rzeczowy i merytoryczny dokument, który przesądza o istnieniu na terenie majątku [...] obszaru leśnego. Zdjęcie ilustruje bowiem łąkę porośniętą niewielką ilością drzew sosnowych, która ma być rzekomo dowodem potwierdzającym, że wcześniej w tym miejscu znajdował się las o powierzchni [..] ha. Pozostałe dokumenty natomiast w ocenie organu odwoławczego przemawiają za stwierdzeniem, że grunty należące do majątku [...] miały rolniczy charakter. Jednocześnie Minister podniósł, że "Szkic podziału majątku państwowego [...]" i "Szkic rozparcelowanego majątku państwowego [...]" wskazuje, iż ww. majątek składał się z następujących użytków rolnych: grunty orne, łąki, sady i łąki, łąki zarośnięte. Wszystkie ww. rodzaje gruntów stanowiły użytki rolne w rozumieniu § 4 rozporządzenia.

Z kolei odnosząc się do zarzutu strony wskazującej, iż majątek [...] nie spełniał norm obszarowych wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w związku z dokonanym podziałem fizycznym i prawnym nieruchomości przed [...] września 1939 r., organ odwoławczy uznał, że ww. zarzut nie jest zasadny. Stosownie bowiem do treści art. 2 ust. 2 dekretu nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, dokonane po dniu [...] września 1939 r. Natomiast podziałem prawnym w rozumieniu ww. artykułu jest podział na podstawie wyroku sądowego, ugody sądowej, aktu sporządzonego przed notariuszem zgodnie z zezwoleniem właściwej władzy ziemskiej, chociaż wpis o podziale w wykazie hipotecznym nieruchomości nie nastąpił z powodu wybuchu wojny. Organ odwoławczy podkreślił zatem, że istotne dla uznania, iż doszło do podziału nieruchomości jest przedstawienie jednego z ww. dokumentów potwierdzających dokonanie czynności prawnej. W aktach postępowania administracyjnego nie widnieje natomiast żaden z wymienionych dokumentów wskazujących, że doszło do fizycznego lub prawnego podziału przedmiotowej nieruchomości w sposób, który uzasadniałby wyłączenie jej spod działania przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dokonując powyższej oceny organ odwoławczy wziął pod uwagę wszystkie dowody, a w szczególności zeznania M.W., K.G. i K. G. , Z. W. , wyciąg z Rep.[...] z dnia [...] października 1930 r., w którym notariusz W.C. poświadcza własnoręczność podpisu W. K. i M.R. na dokumencie wskazującym, że posiadają po [...] części majątku [...] (o łącznej powierzchni [...] ha), a także wypis z aktu z repetytorium Nr [...] notariusza A.D. , sporządzony dnia [...] lipca 1935 r. Ww. dokument wskazuje, że M. R. jest jawną z wykazu hipotecznego właścicielką nieruchomości położonej w powiecie [...], województwie [...], obejmującą powierzchnię [...] ha, zapisaną w księdze hipotecznej "[...]." Nr [...]. Zatem wypis ten stanowi jedynie dowód potwierdzający treść złożonego przez świadków oświadczenia.

Organ odwoławczy zauważył, że w piśmie z dnia 30 kwietnia 2009 r. Z. W. oświadczyła, iż majątek [...] został przed [...] września 1939 r. notarialnie podzielony. Powyższe ustalenia potwierdza również wypowiedź M.W. wskazująca, że E.K.(właścicielka majątku [...]) dokonała w 1930 r. notarialnego podziału majątku, dzieląc całą nieruchomość na [...] częścią L. B. , P.K. , W.K., H. K. , M.R. otrzymali (każdy osobno) po ok [...] ha, natomiast E.K. przypadło ok. [...] ha. Ponadto, na podstawie zeznań K.G. i K. G., organ odwoławczy ustalił, że J. i T. B. przed wojną dzierżawili od W.K. nieruchomość o powierzchni [...] ha (stanowiącą część majątku [...]). Na skutek parcelacji przejętego na cele reformy rolnej majątku [...], J. i T.B. otrzymali [...] ha ziemi należącej wcześniej do W.K. . Jednakże organ odwoławczy stwierdził, że oświadczenia stron i zeznania świadków nie stanowią dowodu pozwalającego uznać, że doszło do podziału majątku.[...].

Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że majątek [...] był współwłasnością dzieci E. i J. K. i jako przekraczający powierzchnię [...] ha podlegał pod działanie dekretu. Na terenie powiatu [...] w latach 1919- 1939 r. obowiązywał Zwód Praw Rosyjskich, który dzielił prawo własności na prawo własności do tego samego majątku przynależące jednej lub dwu lub kilku osobom. Stosownie do treści art. 544 Zwodu Praw, prawo wspólnego posiadania dotyczy bądź majątku z natury swej lub z mocy prawa niepodzielnego, bądź majątku, który może być podzielony. Majątek ziemski [...] stanowił jedną rzecz, co do której prawo własności przysługiwało więcej niż jednej osobie. Natomiast przedmiot prawa własności nie był podzielony i żadnemu z właścicieli nie przysługiwało prawo do fizycznie określonej części nieruchomości, gdyż każdy z współwłaścicieli miał prawo do całej nieruchomości. Ponadto, w oparciu o treść postanowienia Sądu Rejonowego [...] [...] Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt [...] , organ odwoławczy ustalił, że pełnomocnik J.W .potwierdził, iż majątek [...] był współwłasnością w częściach równych tj. po [...] dzieci E. i J. K..

Ponadto organ odwoławczy stwierdził bezzasadność kolejnego zarzutu podniesionego przez stronę postępowania wskazującego, że Wojewoda [...]w uzasadnieniu decyzji z dnia[...] grudnia 2012 r. "ustalił, że majątek ziemski [...] został formalnie podzielony przed wojną między dzieci E.K. w związku, z czym nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu". Zarówno bowiem w decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r., jak również w decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r., organ I instancji wskazał jedynie, że ostatnią udokumentowaną właścicielką majątku [...] była E. K. . Dziedziczyło po niej pięcioro dzieci - L. B. , H.K. , W.K. , P.K. i M.R. . Zdaniem organu odwoławczego na podstawie ww. wypowiedzi nie można wnioskować, że Wojewoda [...] przesądził, iż majątek [..] został formalnie podzielony i w związku z powyższym nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. stała się przedmiotem skarg:

1) K.W., która wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że majątek ziemski [...] nie podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji a także poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie: a) art. 77 oraz art. 80 k.p.a. polegające na nierozpatrzeniu całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, przez całkowite pominięcie szeregu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz dowolną i nieracjonalną oceną zgromadzonego materiału dowodowego, co miało wpływ na błędne lub całkowite niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; b) art. 7 i 8 k.p.a. poprzez niepodejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes obywateli, powodując tym utratę zaufania do organów Państwa, które winy stać na straży praworządności.

2) J.W. , która wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie: a) art. 7 k.p.a. poprzez działanie pobieżne, nie uwzględnienie zgłaszanych informacji oraz materiału, jaki jest dostępny z postępowania w sprawie zespołu pałacowo-parkowego [...], którego istnienie jest organowi znane, co potwierdza przywołując informacje, o wyłączeniu do odrębnego postępowania nieruchomości stanowiącej zespół pałacowo-parkowy [...]; b) art. 8 i 11 k.p.a., co spowodowało naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa rozstrzygając wątpliwości na niekorzyść strony, jak również uznanie za zgodne z prawem rozstrzygnięcia organu I instancji, powodującego niepewność sytuacji skarżącego, w szczególności w sytuacji, gdy do części (zespół pałacowo-parkowy) pierwotnej nieruchomości zapadło stateczne rozstrzygnięcie o odmiennej treści; c) art. 77 k.p.a. poprzez jego pominięcie przejawiające się brakiem aktywności w ustaleniu fatów istotnych dla rozstrzygnięcia, braku powołania biegłych, braku zbadania dokumentów dostępnych w archiwum państwowym i wzmiankowanym już wyżej pominięciu okoliczności znanych z urzędu a ujawnionych w odrębnym postępowaniu (uprzednio wyłączonym z niniejszego) a dotyczącym zespołu pałacowo-parkowego [...]; d) art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie źródła (autora) dekretu z dnia 6 września 1944 r., co jest wymagane i konieczne dla przyjęcia, że podstawa prawna została wskazana prawidłowo; e) art. 2 ust. 1 lit. e i ust. 2 dekretu poprzez jego zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że nieruchomość - majątek ziemski [...], z wyłączeniem zespołu pałacowo-parkowego, podlegała pod działanie tego przepisu; f) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. 32/1991 poz. 191 ze zm.) poprzez przyjęcie, że majątek ziemski [...] podlegał komunalizacji (działaniom i przepisu dekretu) w sytuacji, gdy majątek ten stanowił własność osoby fizycznej.

3) M. L., która wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że majątek ziemski [...] nie podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji a także poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II instancji. Strona wskazała, że zaskarżona decyzja nie powinna być utrzymana w mocy: a) po pierwsze z uwagi na fakt, że w sentencji decyzji brak ewidentnie wskazania podstawy prawnej dla merytorycznego rozstrzygnięcia poprzestając jedynie na wskazaniu postanowień kodeksu postępowania administracyjnego, b) po drugie z uwagi na fakt, że w sentencji decyzji jak też w decyzji Wojewody [...] nie została określona w aktualnym stanie geodezyjnym wielkość majątku [...], który był przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ze wskazaniem działek ewidencyjnych, które organ administracyjny przyjął jako działki, które powinny być włączone do majątku [...], c) po trzecie, z uwagi na fakt, że nie przedstawiono także wielkości majątku [...] na dzień [...] września 1944 r. w nawiązaniu do podziału geodezyjnego obowiązującego w tym czasie, uwzględniając fakt, że w uzasadnieniu odmowy uznania, iż majątek [...] nie podlega reformie rolnej jest zarzut, że majątek ten, wg. oceny organów administracyjnych przekroczył [...] ha gruntów, d) po czwarte, uwzględniając w szczególności Uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 niezbędnym jest także szczegółowe wskazanie, które parcele (działki) miały charakter rolniczy, mając na uwadze, że przejęcie majątku przekraczającego powierzchnię [...] ha dotyczy wyłącznie gruntów o charakterze rolniczym. Natomiast w świetle postanowień art. 7 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w wersji obowiązującej na dzień przejęcia tego majątku, tj. w wersji opublikowanej w Dzienniku Ustaw nr [...] poz. [...], Skarb Państwa powinien na dzień przejęcia majątku na cele reformy rolnej posiadać pełną dokumentację geodezyjną przesądzająca o podstawie prawnej przejęcia tego majątku, która powinna być w dyspozycji Urzędu Ziemskiego do [...] października 1944 r., przy czym bez znaczenia dla sprawy jest zmiana w/w dekretu dokonana w okresie późniejszym oraz fakt, że na dzień sporządzania protokołu z przejęcia tego majątku nie zabezpieczono tego typu dokumentacji.

W odniesieniu natomiast do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji strona zarzuciła organom orzekającym w sprawie naruszenie art. 7 i 8 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz art. 77 § 1 k.p.a poprzez bezpodstawne przyjęcie, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przyjmowane są jedynie dowody, które są korzystne dla organów administracji publicznej, natomiast bez znaczenia są wszystkie pozostałe dowody, które w sposób jednoznaczny potwierdzają zasadność roszczeń stron zgłaszanych w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r. Sąd zarządził połączenie spraw zainicjowanych opisanymi powyżej skargami w celu łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia pod wspólną sygnaturą akt I SA/Wa 254/16.

Na rozprawie w dniu 30 marca 2017 r. ppełnomocnik M.L. radca prawny M.T. poparł skargę i oświadczył, że istnienie starych, wyodrębnionych ksiąg wieczystych, dotyczących poszczególnych nieruchomości, składających się na majątek [...] wywodzi z treści aktów notarialnych, które wskazuje w załączniku do skargi M. L. z dnia 14 stycznia 2016 r.

Zarzut skarżącej K.W. w przedmiotowej sprawie dotyczy okoliczności, że została przeprowadzona parcelacja przedmiotowego majątku przed dniem [...] września 1939 r. i na tę datę majątek miał wielkość [...] ha, chociaż majątek ten stanowiło [...] odrębnych nieruchomości, w tym [...] nieruchomości po [...] ha i [...] nieruchomość [...] ha. Każda z tych nieruchomości miała urządzoną księgę wieczystą.

Pełnomocnik uczestniczki postępowania K. R. poparł skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skargi są uzasadnione. Rozstrzygnięcie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji są bowiem przedwczesne. Organy administracji w ocenie Sądu nie ustaliły w pełni przekonywująco i wyczerpująco zasadniczych elementów stanu faktycznego. Sąd wskazuje, że majątek ziemski [...] to nieruchomość oznaczona co do tożsamości, o konkretnej powierzchni, miejscu położenia, składająca się z gruntów o różnym przeznaczeniu, działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi, dla której to nieruchomości była, bądź były prowadzone na datę wybuchu II wojny światowej księgi wieczyste lub zbiory dokumentów. Przywołane przez organy w uzasadnieniach decyzji akty notarialne z numerami repertoryjnymi (wyciąg z Rep nr [...] z dnia [...] października 1930 r., wypis z Rep nr [...] z dnia [...] lipca 1935 r.), znajdujące się w aktach sprawy w postaci w znaczącej mierze nieczytelnych kopii oraz uznane za istotny dowód w sprawie szkice i mapy, wskazujące nie tylko na określenie majątku - jako [...] z różnymi numerami np.[...], ale również odnoszące się do przeprowadzonej (przynajmniej w pewnym zakresie) parcelacji, potwierdzają okoliczność braku poczynienia przez organy istotnych ustaleń stanu faktycznego sprawy.

Jednocześnie Sąd podnosi, że w zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że materiał dowodowy zawiera wiele odmiennych, sprzecznych ze sobą informacji, tym niemniej nie dostrzegł potrzeby jego wyczerpującego uzupełnienia. Przeciwnie, organ dokonał oceny zgromadzonych w aktach sprawy dowodów, a w szczególności ich wiarygodności w sposób dowolny i naruszający zasady procedury, w tym w szczególności zasadę zaufania do organów państwa. Zdaniem Sądu Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str 10-11) dokonał dowolnej i zupełnie nieprzekonywującej oceny protokołu z dnia [...] października 1944 r., określając go jako dokument o obniżonej wiarygodności i mocy dowodowej, nie wyjaśniając z jakiego powodu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że jest to dokument o charakterze urzędowym, sporządzony w dacie bardzo bliskiej dacie wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 13 września 1944 r. Organ uzasadnił natomiast uznanie za najbardziej wiarygodny dokument "Szkic podziału majątku państwowego [...]" właśnie z uwagi na zatwierdzenie go niespełna półtora miesiąca po przeprowadzeniu reformy rolnej – czyli w tym samym okresie, z którego pochodzi w/w protokół.

Tym samym w ocenie Sądu organy nie sprostały obowiązkowi zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, mimo informacji wynikających z dokumentów zawartych w aktach sprawy, które wskazywały na prawdopodobieństwo przeprowadzenia parcelacji majątku [...]. Sąd dostrzegł, że organ I instancji zawarł umowę z dnia [...] września 2012 r. z uprawnionym geodetą, któremu zlecił m.in. sporządzenie dokumentacji ksiąg wieczystych. W ocenie Sądu geodeta nie odpowiedział jednak na wszystkie zadane mu pytania przez organ i co najistotniejsze, nie przeprowadził badania ksiąg wieczystych, dotyczących całego majątku [...] na datę [...] września 1939r. oraz na datę wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a przeprowadzone badanie ksiąg sprowadziło się do okresu po powojennej parcelacji. Tym samym w ocenie Sądu nie sposób uznać opracowania wykonanego na podstawie tejże umowy za dowód w pełni odpowiadający potrzebom dowodowym niniejszego postępowania.

Wobec powyższych rozważań skonkludować należy, że słusznie istota skarg sprowadza się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art.7, 8, 77 k.p.a.), które mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Zasadne są w szczególności zarzuty skarg sprowadzające się do braku precyzyjnego określenia przez organy wielkości majątku [...], na datę wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej – tj. na dzień 13 września 1944r. oraz braku ustalenia na podstawie - w szczególności badania ksiąg wieczystych i wszelkich, dostępnych zbiorów dokumentów, okoliczności związanych z prawną skutecznością i zakresem parcelacji majątku [...].

Na marginesie rozważań Sąd podkreśla niedbałe prowadzenie akt przedmiotowej sprawy, bez poszanowania chronologii załączania poszczególnych dokumentów, w tym włączania do materiału dowodowego zupełnie nieczytelnych kopii dokumentów. Ta konstatacja w dużej mierze przyczyniła się do braku możliwości przeprowadzenia wszechstronnej i pełnej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, która zdaniem Sądu będzie możliwa po uzupełnieniu materiału dowodowego o dane, o których mowa powyżej. Po wyeliminowaniu braków w materiale dowodowym i tym samym wyeliminowaniu naruszeń przepisów postępowania możliwym będzie przeprowadzenie oceny prawidłowości zastosowania przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, bowiem obecnie Sąd uznał ją za przedwczesną.

Wobec powyższego Sąd uznał skargi za uzasadnione i na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.