Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 757/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1 i 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 8 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Asesor WSA Tomasz Porczyński, , Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2023 roku sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2023 roku nr SKO.4114.381.2023 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 19 maja 2023 roku nr SOCVI.554.744KK.2023.123867.ŚR; 2. umarza postępowanie administracyjne. MR


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. nr SKO.4114.381.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), powołanej dalej jako: "k.p.a.", oraz art. 17 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390), powołanej dalej jako: "u.ś.r.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 19 maja 2023 r. nr SOCVI.554.744KK.2023.123867.ŚR orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad Z. R. za okres od 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji.

Z akt sprawy wynika, że ww. decyzją z dnia 19 maja 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi orzekł o:

1) uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie:

- świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad Z. R. za okres od 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w wysokości 378,30 zł.

2) zwrocie nienależnie pobranego:

- świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad Z. R. za okres od 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w wysokości 378,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 53,60 zł, co łącznie stanowi kwotę 431,90 zł.

Kwota odsetek ustawowych za opóźnienie aktualnie wynosi 0,13 zł za każdy dzień. Zatem do kwoty 431,90 zł (kwota główna 378,30 zł i odsetki ustawowe za opóźnienie 53,60 zł) należy doliczyć kwotę odsetek, licząc od dnia 20 maja 2023 r. do dnia spłaty. Aktualnie stopa procentowa odsetek za opóźnienie wynosi 12,25% w skali roku.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji odwołanie od powyższej decyzji złożył K. R., wnosząc o rozpatrzenie odwołania co do istoty sprawy i wyeliminowanie decyzji organu I instancji z obiegu prawnego oraz o umorzenie postępowania.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dniu 18 sierpnia 2015 r. K. R. wystąpił do Prezydenta Miasta Łodzi z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad Z. R.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 25 września 2015 r. organ odmówił przyznania K. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad Z. R. Od powyższej decyzji K. R. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, które decyzją z dnia 5 listopada 2015 r. utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 25 września 2015 r., a w dalszej kolejności nie zgadzając się z powyższą decyzją Kolegium, K. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

W dniu 10 lutego 2017 r., jak wskazało Kolegium, do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynął prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16, który uchylił zaskarżony wyrok wraz z zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 25 września 2015 r.

W dalszej kolejności organ II instancji wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku K. R. z dnia 18 sierpnia 2015 r. decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 24 lutego 2017 r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 4 stycznia 2018 r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 31 grudnia 2018 r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 20 grudnia 2019r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 17 grudnia 2020 r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 24 listopada 2021 r. przyznano K. R. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad Z. R., w wysokości 1200,00 zł miesięcznie, na okres od 01.09.2015 r. do 31.12.2015 r., w wysokości 1300,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2016 r. do 31.12.2016 r., w wysokości 1406,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2017 r. do 31.12.2017 r., w wysokości 1477,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2018 r. do 31.12.2018 r., w wysokości 1583,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2019 r. do 31.12.2019 r., w wysokości 1830,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2020 r. do 31.12.2020 r., w wysokości 1971,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2021 r. do 31.12.2021 r., w wysokości 2119,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2022 r. na czas nieokreślony.

Kolegium zwróciło uwagę, że w dniu 25 lutego 2022 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynął odpis skrócony aktu zgonu numer: [...] wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w Łodzi, z treści którego wynika, iż Z. R. zmarła w dniu 23 lutego 2022 r. W związku z powyższym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością stałej opieki nad Z. R. nie przysługuje K. R. od dnia 24 lutego 2022 r.

Mając powyższe na uwadze organ II instancji dodał, że decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 3 marca 2022 r. zmieniono decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 24 lutego 2017 r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 4 stycznia 2018 r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 31 grudnia 2018 r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 20 grudnia 2019 r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 17 grudnia 2020 r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 24 listopada 2021 r. nr: SOCII.5111.010166.2017.123867.000001.2021 w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad Z. R., w ten sposób, że orzeczono o przyznaniu K. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad Z. R., w wysokości 1200,00 zł miesięcznie, na okres od 01.09.2015 r. do 31.12.2015 r., w wysokości 1300,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2016 r. do 31.12.2016 r., w wysokości 1406,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2017 r. do 31.12.2017 r., w wysokości 1477,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2018 r. do 31.12.2018 r., w wysokości 1583,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2019 r. do 31.12.2019 r., w wysokości 1830,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2020 r. do 31.12.2020 r., w wysokości 1971,00 zł miesięcznie, na okres od 01.01.2021 r. do 31.12.2021 r., w wysokości 2119,00 zł, na okres od 01.01.2022 r. do 31.01.2022 r., w wysokości 1740,70 zł, na okres od 01.02.2022 r. do 23.02.2022 r.

Od powyższej decyzji K. R. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, które decyzją z dnia 21 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 3 marca 2022r., a w dalszej kolejności, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem powyższej decyzji Kolegium, K. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Następnie w dniu 2 marca 2023 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynął prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 października 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 535/22, oddalający skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 kwietnia 2022 r. znak: SKO.4114.160.2022 w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto organ II instancji zwrócił uwagę, że w związku z nowym brzmieniem art. 30 ust. 3 i 5 nadanym ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1302) zasadnym jest wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

Kolegium podkreśliło, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz w decyzji Prezydenta Miasta Łodzi przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, K. R. był pouczony o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tego świadczenia.

Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało K. R. i jest zobowiązany do jego zwrotu.

Odnosząc się do zarzutów strony podnoszonych w odwołaniu, Kolegium wyjaśniło, iż zgodnie z treścią art. 17 ust 4 u.ś.r., kwotę świadczenia pielęgnacyjnego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę (art. 17 ust. 4). Skoro więc Z. R. zmarła w dniu 23 lutego 2022 r., a świadczenie zostało wypłacone za cały miesiąc w dniu 9 lutego 2022 r., to za okres od dnia 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. kwota 378,30 zł powinna być zwrócona do organu wypłacającego świadczenie, bowiem nie przysługiwała stronie w tym okresie.

Nadto Kolegium podkreśliło, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W związku z powyższym, zdaniem organu II instancji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącemu w okresie od 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r., bowiem osoba nad którą sprawowana była opieka, zmarła w dniu 23 lutego 2022 r.

Kolegium przywołało również art. 25 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że mając na uwadze treść ww. przepisu, w którym nie ma wymienionych enumeratywnie okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, to jednak jego zdaniem, zgon osoby wymagającej opieki jest ewidentnie zmianą w liczbie członków rodziny.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł K. R., zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 25 ust. 1 u.ś.r. i błędną ocenę, iż wypłacone w dniu 9 lutego 2022 r. świadczenie pielęgnacyjne w pełnej kwocie 2119,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, (a dokładniej, w ocenie Kolegium - jest świadczeniem nieprzysługującym) do zwrotu wraz z należnymi ustawowo odsetkami za okres od 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w kwocie 431,90 zł, bez uwzględnienia, iż w dacie wypłaty skarżący był uprawniony do pobrania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej kwocie (określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r.), a obowiązek informacyjny wobec organu pomocowego wypłacającego świadczenia, wynikający z art. 25 ust. 1 u.ś.r., pomimo braku prawidłowego pouczenia o tym, że zgon podopiecznej jest traktowany jako inna okoliczność mająca wpływ na prawo do świadczenia, skarżący zrealizował niezwłocznie, tj. dwa dni po śmierci matki;

b) zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 17 ust. 4 u.ś.r. i bezpodstawne przyjęcie, że śmierć matki w dniu 23 lutego 2022 r., tj. w trakcie miesiąca kalendarzowego, za który (wiele dni przed datą zgonu) w dniu 9 lutego 2022 r. zostało wypłacone świadczenie pielęgnacyjne, uprawnia organy do uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane świadczenie, a dokładniej za świadczenie nieprzysługujące (bo jedynie tak je oceniło Kolegium) i żądania jego zwrotu za okres od dnia śmierci do ostatniego dnia miesiąca (tj. od 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r.) oraz wskazanie wysokości kwoty świadczenia do zwrotu w oparciu o tryb określony w art. 17 ust. 4 u.ś.r., a przez to wadliwe uznanie, że w takiej sytuacji doszło do nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącego;

c) zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i błędne przyjęcie, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie nieprzysługujące za okres po śmierci osoby, nad którą sprawowana była opieka, w sytuacji gdy wypłata za cały miesiąc nastąpiła wiele dni przed dniem zgonu i przez to uznanie, że wydanie na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzji zmieniającej z dnia 3 marca 2022 r., tj. po zgonie Z. R., określającej wstecz datę końcową prawa do świadczenia pielęgnacyjnego inną niż ustalona w decyzji pierwotnej dotyczącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego wyznaczonej przez art. 24 ust. 4 u.ś.r., przesądza o dopuszczalności uznania świadczenia wypłaconego po dniu zgonu za nienależnie pobrane świadczenie, od wiedzy i świadomości skarżącego o spełnieniu przesłanek wyłączających uprawnienia do świadczenia, ponieważ według organu wystarczającym jest pouczenie nie beneficjenta, a osoby wnioskującej o ustalenie prawa do świadczenia, jedynie na etapie składania wniosku poprzez zacytowanie przepisów oraz nieprecyzyjnego pouczenia beneficjenta świadczenia pielęgnacyjnego w wydanych decyzjach w formie zacytowania tych samych przepisów i wskazanie tzw. "innych okoliczności" jako mających wpływ na prawo do świadczenia (wprost nie wymieniono zgonu);

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80, art. 15, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego, organy nie wyczerpały inicjatywy dowodowej i zbyt subiektywnie oceniły materiał dowodowy, brak prawidłowego uzasadnienia prawnego oraz skrajnie odmienne dotychczasowe orzekanie Kolegium w podobnych sprawach, w których stan faktyczno-prawny był identyczny ze stanem w przedmiotowej sprawie i wydanie zaskarżonej decyzji bez merytorycznego rozpatrzenia co do istoty, a w rezultacie niezgodnej z aktualnie obowiązującymi przepisami.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi i umorzenie postępowania, a także zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w dniu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, przez organ pomocowy, tj. 9 lutego 2022 r., Z. R. żyła i w tym dniu oraz w dniach kolejnych, aż do dnia zgonu (nastąpił w dniu 23 lutego 2022 r.) skarżący był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznanego decyzją z 2017 r. i kolejnymi decyzjami ją zmieniającymi i jak co dzień spełniał obowiązek wobec chorej na Alzheimera mamy, natomiast Prezydent Miasta Łodzi miał podstawę prawną, aby dokonać wypłaty pełnej kwoty świadczenia pielęgnacyjnego, przysługującego skarżącemu za miesiąc luty 2022 r.

Ponadto skarżący dodał, że zgon Z. R. nastąpił w dniu 23 lutego 2022 r., o czym skarżący natychmiast poinformował organ pomocowy. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że w poczuciu obywatelskiego obowiązku poinformował organ o okoliczności zgonu matki nie mając świadomości, że zgon jest rozumiany przez organ pomocowy jako inna zmiana mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

W ocenie skarżącego, organ pomocowy nie wykazał, że skarżący był prawidłowo pouczony zarówno w decyzji orzekającej o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w kolejnych zmieniających ją decyzjach oraz we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego składanego w organie w roku 2015, iż zgon podopiecznej jest wprost "inną zmianą mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych" widniejącą w treści pouczeń w wydanych przez organ decyzjach.

Skarżący wskazał również, że organ pomocowy nie wykazał w zaskarżonej decyzji, iż to skarżący poinformował organ o zgonie mamy w rozmowie telefonicznej na drugi dzień, a skan odpisu aktu zgonu skarżący przesłała on-line dnia następnego, tj. 25 lutego 2022 r., czyli ww. odpis aktu zgonu nie wpłynął do Centrum Świadczeń Socjalnych bezpośrednio z Urzędu Stanu Cywilnego, ani samodzielnie nie dotarł do organu znikąd, ale tenże odpis organom dostarczył skarżący, wywiązując się z obywatelskiego obowiązku.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Pismem z dnia 9 września 2023 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Kontrola ta dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dniu wydania zaskarżonej do sądu decyzji.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad Z. R. za okres od 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach wyżej zakreślonej kognicji sądów administracyjnych Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach prawa, co tym samym uzasadnia ich uchylenie w całości. Sąd nie podzielił przy tym stanowiska organów, że przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 u.ś.r.

W tym kontekście przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z art. 30 ust. 2 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę w sprawie w pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W kontrolowanej sprawie organy uznały, że ziściła się przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., co stanowiło podstawę do uznania wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego za okres przypadający po śmierci matki skarżącej (od 24-28 lutego 2022 r.) za nienależnie pobrane. Tymczasem, w ocenie Sądu, sytuacja określona w tym przepisie nie miała miejsca, a tym samym brak było podstaw prawnych do uznania, że wypłacone skarżącemu za powyższy okres świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Dokonana pod tym względem analiza akt sprawy w szczególności dowodzi, że wypłacenie świadczenia za miesiąc luty 2022 r. nastąpiło "z góry", w czasie kiedy w obrocie prawnym pozostawała decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i w czasie, kiedy matka skarżącego żyła. Brak było zatem, co należy z całą mocą podkreślić, jakichkolwiek powodów, aby świadczenia tego nie wypłacić. Świadczenie pielęgnacyjne jest wypłacane miesięcznie i służy sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną. Okoliczność, że w ciągu miesiąca matka zmarła w żaden sposób nie przesądza o tym, że świadczenie stało się nienależnie pobrane. Jego cel został bowiem zrealizowany już w momencie wypłaty, kiedy podopieczna żyła. Trudno też wyobrazić sobie, aby wykorzystanie tego świadczenia miało następować proporcjonalnie do upływu kolejnych dni miesiąca, ani tym bardziej, aby osoba uprawniona z dniem następującym po śmierci podopiecznego, miałaby podjąć zatrudnienie, z którego zrezygnowała lub nie podjęła w celu sprawowania opieki.

Zdaniem Sądu, wypłacone w tych okolicznościach świadczenie pielęgnacyjne nie spełnia żadnego z wymienionych w art. 30 ust. 2 u.ś.r. kryteriów pozwalających na uznanie go za nienależnie pobrane. Świadczenie za miesiąc luty 2022 r. niewątpliwie wypłacone zostało skarżącemu jako osobie wskazanej w decyzji o jego przyznaniu, a decyzja ta w dacie wypłaty świadczenia pozostawała w obrocie prawnym. Późniejsze wyeliminowanie z obrotu prawnego tej decyzji mogłoby skutkować uznaniem wypłaconego na jej podstawie świadczenia za nienależnie pobrane jedynie wówczas, gdyby stwierdzona została nieważność decyzji z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie przyznane zostało na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała jednak miejsca.

Ponadto Sąd podziela stanowisko skarżącego w kwestii braku właściwego pouczenia o jego obowiązkach płynących z treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. i braku wyraźnego wskazania śmierci podpieczonego jako okoliczności objętej obowiązkiem informacyjnym wnioskodawcy. W tym kontekście skarżący trafnie zwrócił uwagę w skardze, że w poczuciu obywatelskiego obowiązku poinformował organ o okoliczności zgonu matki (2 dni po śmierci: 25 lutego 2022 r.) nie mając świadomości, że zgon jest rozumiany przez organ pomocowy jako inna zmiana mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, albowiem nie wynikało to z udzielonego mu pouczenia.

Na kanwie powyższych rozważań należało stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie niewłaściwie zastosowały przepisy prawa materialnego, co doprowadziło do nieuprawnionego uznania wypłaconego skarżącemu świadczenia za nienależnie pobrane, co z kolei skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Ponadto, w tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu należało uznać, że przyczyny uzasadniające uchylenie kontrolowanych decyzji powodują, że postępowanie administracyjne w przedmiocie uznania wypłaconego skarżącemu świadczenia za nienależnie pobrane jest bezprzedmiotowe, co skutkowało orzeczeniem o jego umorzeniu na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w sentencji wyroku.

ał