Postanowienie NSA, sygn. akt III OW 123/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Oddalono wniosek
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 25 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta S. a Burmistrzem Miasta N. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie rozpatrzenia wniosku S.K. postanawia oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 21 lipca 2023 r. Prezydent Miasta S. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta N. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie rozpatrzenia wniosku S.K.

W uzasadnieniu wniosku podał, że w S.K., przebywający w Areszcie Śledczym w S., pismem z dnia 22 maja 2023 r. zwrócił się o udzielenie pomocy córce, zamieszkującej wraz z matką, wskazując na przypadki dopuszczania się przemocy domowej wobec córki. Organ podkreślił, że pomimo braku wyraźnego wskazania podstawy prawnej w/w żądania, z treści korespondencji przesyłanej przez S.K. wynika, że zgłasza on zaistnienie okoliczności, które w jego ocenie mogą stanowić o przemocy domowej w odniesieniu do jego biologicznej córki znajdującej się pod opieką matki. Pomimo niewskazania w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1249 ze zm., dalej w skrócie "ustawa") żadnej z jednostek samorządu terytorialnego jako wiodącej w zakresie realizacji zadań z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie, za taką jednostkę – z uwagi na rodzaj powierzonych zadań – należy uznać gminę, gdyż jak wskazuje się w doktrynie tylko w zakresie tej jednostki samorządu terytorialnego użyto określenia "system przeciwdziałania przemocy w rodzinie". Powierzone zadania określono jako zadania własne, a zatem obligatoryjne do realizacji. Ustawodawca określił również niezbędne minimum gminnego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie (art. 6 ust. 2 ustawy). Wszystkie wskazane elementy bezpośrednio lub pośrednio dotyczą realizacji zadań z udziałem członków rodzin dotkniętych przemocą. Z uwagi na to, że działania, o które wnosi S.K., dotyczą jego córki, która – jak wynika z przesłanej dokumentacji – przebywa wraz z matką na terenie gminy N., to zgodnie z art. 9a ustawy jako właściwą miejscowo w tej sprawie należy uznać gminę miejsca zamieszkania osoby doznającej przemocy domowej, tj. Gminę N.

Pismem z dnia 28 września 2023 r. Burmistrz Miasta N. udzielił odpowiedzi na wniosek. Wskazał, że S.K., przebywający w chwili obecnej w Areszcie Śledczym w S., od kilku już lat kieruje do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. korespondencję, której przedmiotem jest jego osoba oraz jego córka i jej matka. Pomimo, że pisma są różnej treści i różnią się żądaniami (z których dominującym jest ustalenie dokładnego miejsca pobytu małoletniej i jej matki, a następnie wgląd w sytuację rodziny), co do zasady sprowadzają się one do próby potwierdzenia przez wnioskodawcę jego tezy o zamieszkiwaniu córki i jej matki na terenie N.

Burmistrz Miasta N. nie zgodził się z przedmiotem niniejszego sporu o właściwość, wskazanym przez Prezydenta Miasta S. Podkreślił, że przedmiotowa sprawa dotyczy udzielenia pomocy S.K., czego potwierdzeniem są słowa: "Proszę o udzielenie wsparcia i pomocy mi, córce i dalszej rodzinie (...) w zakresie ustalenia zespołu planowanych działań mających na celu przywrócenie rodzinie (ja + córka) zdolności do wypełnienia tych funkcji, (...) eliminacji czynników, które były podstawą do pozbawienia władzy rodzicielskiej (...)" (pismo z dnia 19 maja 2023 r.). W dalszej części tego pisma wyżej wymieniony wskazał, że: "Zgodnie z treścią pisma Min. Rodziny mam obowiązek zwrócić się do właściwego OPS-u o pomoc w eliminacji czynników, które były podstawą do pozbawienia władzy, zaś po otrzymaniu pomocy w tym zakresie mam podstawy by zwrócić się do Sądu Rodzinnego o przywrócenie władzy rodzicielskiej (...) podkreślam, iż nie ma żadnego przepisu, który by dyskryminował mnie pomimo uwięzienia do otrzymania pomocy i wsparcia (...), a wręcz przeciwnie art. 5 ustawy o służbie więziennej jednoznacznie wskazuje, iż Ośrodek Pomocy Społecznej współpracuje z SW, dlatego też należy wypracować zarys pomocy, by ustalić konkretne planowe działania z udziałem mojej osoby i córeczki".

W ocenie Burmistrza, analizując niniejszą sprawę należy spojrzeć na sytuację wnioskodawcy całościowo, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności mających wpływ na ocenę przedmiotu sporu. S.K. na podstawie przepisów ustawy już w 2020 r. zainicjował działania w przedmiocie przemocy w rodzinie, wskazując, że jego małoletnia córka może być osobą, wobec której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą domową, a jednocześnie podając okolice N. jako miejsce jej zamieszkania. W toku podejmowanych wówczas czynności ustalono adres zamieszkania, a ostatecznie sprawę zamknięto w związku z brakiem zasadności podejmowania działań w tym zakresie. Od tego momentu Ośrodek Pomocy Społecznej w N. nie przyjmował żadnych innych zgłoszeń dotyczących w/w małoletniej, za wyjątkiem tych ze strony S.K. Z posiadanych informacji wynika, że wnioskodawca występuje również do innych jednostek samorządu terytorialnego (np. ośrodki w R., K. czy P.) o podjęcie czynności wobec małoletniej córki. Brak jest zatem podstaw do prowadzenia sporu, bowiem przedmiotowa sprawa nie dotyczy weryfikacji i podjęcia interwencji w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie – okoliczność ta była już weryfikowana w ramach innego postępowania i została wyjaśniona. Jak już wskazano, intencją S.K. jest uzyskanie pomocy i wsparcia od organu pomocy społecznej celem przywrócenia mu władzy rodzicielskiej, której jako ojciec został pozbawiony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a.").

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, bowiem żaden z organów nie uznaje się za właściwy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie rozpatrzenia wniosku S.K. Pozostające w sporze organy samorządu terytorialnego, tj. Prezydent Miasta S. i Burmistrz Miasta N., nie mają wspólnego organu wyższego stopnia, a zatem wniosek o rozpoznanie sporu o właściwość pomiędzy tymi organami jest dopuszczalny.

Przystępując do rozstrzygnięcia sporu zainicjowanego wnioskiem Prezydenta Miasta S., należy zwrócić uwagę, że z istoty sporu o właściwość wynika, że spór taki może mieć miejsce tylko w sytuacji, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej przez organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym podlegającym kognicji sądów administracyjnych. Ponadto o sporze o właściwość możemy mówić w przypadku, kiedy pomiędzy organami istnieje rozbieżność stanowisk co do zakresu ich kompetencji w odniesieniu do konkretnej – tej samej – sprawy administracyjnej, a jednocześnie nie ma sporu co do stanu faktycznego i stanu prawnego tej sprawy. W przeciwnym razie, tj. kiedy nie ma zgody między organami co do oceny stanu faktycznego i w oparciu o jakie przepisy (prawa materialnego) należy rozstrzygnąć daną sprawę – nie ma tożsamości sprawy. Trudno zatem mówić o sporze o właściwość, kiedy dwa organy odnoszą się w rzeczywistości do dwóch różnych spraw, chociaż dotyczących tej samej strony. Innymi słowy, nie można mówić o rozstrzygnięciu sporu o właściwość w sytuacji, gdy stan faktyczny sprawy, w której taki spór się pojawia, nie jest ustalony jednoznacznie, a więc gdy spór jest w istocie sporem co do faktów, a nie co do prawa. Dopóki nie nastąpi pomiędzy organami uzgodnienie stanowisk co do istoty sprawy (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i ustalenie jakie przepisy mają w sprawie zastosowanie) nie można mówić o zaistnieniu sporu.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

W ocenie Prezydenta Miasta S., S.K. przedmiotem swojego wniosku uczynił udzielenie pomocy córce, zamieszkującej wraz z matką, wskazując na przypadki dopuszczania się przemocy domowej wobec córki. Burmistrz Miasta N. nie zgodził się z tak określonym przedmiotem niniejszego sporu o właściwość i stwierdził, że rozpoznawana sprawa dotyczy udzielenia pomocy S.K., a nie jego córce. Jego zdaniem, żądanie wnioskodawcy nie dotyczy zatem weryfikacji i podjęcia interwencji w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie wobec jego córki, ale uzyskania dla siebie pomocy i wsparcia od organu pomocy społecznej celem przywrócenia mu władzy rodzicielskiej, której jako ojciec został pozbawiony.

W świetle powyższego, analizując treść wniosku z dnia 22 maja 2023 r. oraz nadesłanych akt administracyjnych, nie można uznać, aby w rozpoznawanej sprawie zaistniał spór o właściwość. Organy nie podjęły stosownych czynności mających na celu ustalenie stanu faktycznego, a w konsekwencji nie określiły jednoznacznie przedmiotu sprawy oraz jakie przepisy mają w niej zastosowanie. Dla rozstrzygnięcia zaistniałego sporu zasadnicze znaczenie ma ustalenie stanu faktycznego sprawy, które należy do organów administracji (art. 7 k.p.a.), a nie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustalenia organów co do stanu faktycznego stanowią bowiem, w przypadku sporu o właściwość, podstawę analizy przepisów prawa, które będą miały zastosowanie w sprawie. Brak wskazanych ustaleń powoduje zatem, że przedmiotowy wniosek o rozstrzygnięcie sporu jest przedwczesny i z tego powodu podlega oddaleniu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 w zw. z art. 151 oraz art. 64 § 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.