Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 561/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Gołda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2024 r. nr [...]. Prezydent G. odmówił przyznania skarżącej K. O. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako: "uśr") w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem A. A.. W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności powołał się na treść m.in. art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1429, dalej jako: "uśw") i wyjaśnił, że w dniu [...] lutego 2024 r. do organu wpłynął wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia do którego dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Niepełnosprawności w G. z [...] stycznia 2024 r. zaliczające A. A. do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia [...] grudnia 2023 r. Organ stwierdził jednak, że w zaistniałych okolicznościach sprawy brak jest możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17b ust. 1 uśr, ponieważ niepełnosprawność ojca nie powstała do ukończenia 18 lub 25 roku życia (w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej) oraz zaistnienie przesłanki negatywnej o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, ponieważ ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, z osobą która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, zarzucając naruszenie:

- art. 17 ust. 1b uśr poprzez nieuwzględnienie, że Trybunał Konstytucyjny ("TK") w wyroku z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał przepis ten za niekonstytucyjny w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. 2 uśr poprzez uznanie, że pozostawanie przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o zaocznym stopniu niepełnosprawności, powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne należy się żonie, w sytuacji gdy matka skarżącej sama potrzebuje opieki z uwagi na liczne schorzenia i nie jest w stanie zajmować się mężem.

Do odwołania dołączyła również dokumentację medyczną swojej matki, obrazującą jej ciężki stan zdrowia. Podkreśliła także, że w związku ze sprawowaną opieką nie jest w stanie podjąć żadnej pracy.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że odmowa przyznania świadczenia przez organ I instancji na podstawie art. 17 ust. 1b uśr z uwagi na moment powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej jest nieprawidłowa, gdyż zgodnie z wyrokiem TK w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Niemniej jednak Kolegium uznało, że w sprawie nie zostały spełnione warunki dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na zaistnienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, ponieważ żona wymagającego opieki A. A. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powołało się przy tym na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, względnie o uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz formułując zarzuty tożsame jak na gruncie odwołania. W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że jej matka nie jest w stanie opiekować się ojcem oraz że ze względu na szereg swoich chorób sama wymaga opieki. Wyjaśniła, że w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad rodzicami nie może przyjąć żadnej pracy. Odnośnie możliwości zatrudnienia pielęgniarki sugerowanej przez organ wskazała na wysokie koszty opłacania takiej osoby. Ponadto podkreśliła, że obawia się o rzetelność rozpatrywania jej sprawy przez SKO, z uwagi na to że w wydanej decyzji znajduje się wiele błędów: pomylona jest data wydania orzeczenia jej ojca, w środku uzasadnienia decyzji organ nazwał ją innym imieniem i nazwiskiem, a pod koniec uzasadnienia decyzji wskazał jakoby skarżąca występowała o świadczenie ze względu na matkę.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej powoływanej jako "ppsa") wykazała, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd uznał bowiem za zgodne z prawem stanowisko orzekających organów I jak i II instancji, iż w niniejszej sprawie zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, uzasadniająca odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie Sąd stwierdził, tak jak SKO, że w sprawie w świetle wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 nie mogła mieć zastosowania wskazana przez organ I instancji dodatkowa przesłanka odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oparta o regulację zawartą w art. 17 ust. 1b uśr, gdyż w stanie prawnym ukształtowanym w następstwie ww. wyroku organy mają obowiązek zbadać warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 uśr z wyłączeniem tej części przepisu zawartego w ust. 1b, która na mocy ww. wyroku została uznana za niekonstytucyjną.

Tytułem wyjaśnienia - z uwagi na złożenie wniosku, który zainicjował przedmiotową sprawę w dniu 7 lutego 2024 r., a zatem już pod rządami nowego prawa dotyczącego przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych – wskazać należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która w art. 43 wprowadziła zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w tym również w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Na mocy dokonanej zmiany stanu prawnego art. 17 uzyskał nową treść, wedle której prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje określonym osobom, jeżeli sprawują one opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Treść przytoczonego przepisu prowadzi do wniosku, że przy zastosowaniu tego unormowania skarżąca nie mogłaby uzyskać wnioskowanego świadczenia na ojca urodzonego w 1941 r., który nie jest osobą niepełnoletnią, czego wymaga nowe brzmienie art. 17 ust. 1 uśr

Niemniej jednak regulacja zawarta w art. 63 ust. 1 uśw dopuściła możliwość stosowania już w czasie obowiązywania nowych przepisów o świadczeniu pielęgnacyjnym, a zatem od dnia 1 stycznia 2024 r., unormowań poprzednio obowiązujących stanowiąc, że stosuje sie je wówczas, kiedy prawo do tego świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W celu interpretacji tego ostatniego pojęcia tj. powstania prawa do przedmiotowego świadczenia należy zacytować art. 24 ust. 2 uśr, wedle którego, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Mając na względzie ten ostatni przepis przyjmowano w orzecznictwie sądowym, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje w tym miesiącu, w którym starający się o nie złoży w tym zakresie wniosek z wszelką potrzebną dokumentacją. Niewątpliwie podstawowym załącznikiem tego rodzaju wniosku jest orzeczenie dotyczące niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Złożenie więc wniosku z takim dokumentem w określonym miesiącu przesądza o tym, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało właśnie w tym miesiącu – jeżeli spełnione zostały ustawowe warunki otrzymania tego świadczenia. Należy jednak mieć na względzie, że celem ochrony sytuacji osób występujących z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne, które nie mają przecież jakiegokolwiek wpływu na sposób i czas procedowania podmiotów, do których kompetencji należy orzekanie co do niepełnosprawności danej osoby prawodawca przewidział szczególną regulację. Mianowicie w art. 24 ust. 2a uśr postanowił, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Tym samym, dotychczasowe przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego przewidywały możliwość wstecznego przyznania prawa do takiego świadczenia tj. od miesiąca wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie orzeczenia dotyczącego niepełnosprawności (zob. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 20 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 549/24, WSA w Szczecinie z dnia 10 października 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 488/24, WSA w Łodzi z dnia 12 września 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 463/24 – dostępne na stronie: https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query).

Powyższe pozwala więc na przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie - w sytuacji spełnienia ustawowych warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego - prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstałoby już w miesiącu, w którym wystąpiono o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności złożono w dniu 15 grudnia 2023 r., a więc przed dniem 31 grudnia 2023 r., natomiast wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony został w terminie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności ojcu skarżącej – tj. 7 lutego 2024 r. Prawidłowo zatem, gdyż zgodnie z art. 63 ust. 1 uśw, orzekające organy zweryfikowały uprawnienie skarżącej do otrzymania świadczenia pielęgnancyjego w oparciu o przepisy uśr w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr w brzmieniu sprzed nowelizacji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powyższe przepisy formułują więc pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei unormowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr - na które jako na powód wydania decyzji odmownej powołało się zarówno SKO, jak i organ I instancji - wprowadza przesłankę negatywną, której zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl bowiem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istotę sporu w kontrolowanej sprawie – w następstwie konwalidowania przez SKO uchybienia organu I instancji w zakresie nieprawidłowego zastosowania art. 17 ust. 1b uśr - stanowi zatem wyłącznie kwestia, czy pozostawanie przez ojca skarżącej w związku małżeńskim, w którym jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności automatycznie przekreśla możliwości ubiegania się przez skarżącą o przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Na tle analizowanych przepisów w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowane były dwa rodzaje poglądów prawnych. Pierwszy polegał na stosowaniu wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniały przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego krewnym osoby niepełnosprawnej pozostającej w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy nie mógł on tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od ich woli (np. z uwagi na wiek, czy stan zdrowia). Drugi pogląd opierał się zaś na założeniu, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (obie linie orzecznicze obszernie przytoczone i omówione w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/2 - dostępnej na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Obecnie kwestię tę rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny (dalej "NSA") we wskazanej uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, opowiadając się za drugim z prezentowanych poglądów. Stanowisko takie znalazło swoje potwierdzenie ww. uchwale NSA, który stwierdził, że: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: uśr) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a uśr); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr)".

Uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, została podjęta na podstawie art. 15 § 1 pkt 2 ppsa Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny podejmuje uchwały mające na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Uchwały podjęte na podstawie art. 15 § 1 pkt 2 ppsa mają charakter ogólnie wiążący, co oznacza, że wiążą we wszystkich sprawach (oczywiście w takim samym stanie faktycznym i prawnym). Moc tych uchwał wynika wprost z treści art. 269 § 1 ppsa, który obliguje składy sądów administracyjnych do podjęcia określonego trybu postępowania w przypadku zamiaru odstąpienia od poglądu wyrażonego w uchwale (zob. uchwała NSA z dnia 21 września 2020 r., sygn. akt II FPS 1/20 i przywołane w niej poglądy orzecznictwa i nauki – dostępna jw.). Ogólna moc wiążąca uchwał abstrakcyjnych nie pozwala więc na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek sąd administracyjny sprawy, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA (ibidem).

Wobec powyższego wskazać należy za ww. uchwałą NSA, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma zatem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - w miejsce tego współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawodawca wyszedł z założenia, że nałożony na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego rodzica, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedyny wyjątek w tym zakresie w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr dotyczy więc sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wiąże się z sytuacją braku możliwości dopełnienia przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wyraźne wskazanie przez ustawodawcę, że tylko w sytuacji legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zostaje wyłączone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni (patrz wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 29 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 562/22 i przywołana w nim uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 – dostępne jw.).

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że wymagający opieki A. A. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia wywiadu środowiskowego potwierdzają, że skarżąca, która jest jego córką, a więc osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr sprawuje nad nim opiekę. Z niekwestionowanego stanu faktycznego oraz oświadczenia skarżącej z dnia [...] lutego 2024 r. i wypełnionego przez nią Kwestionariusza do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika również, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z J. A., która jest osobą schorowaną, jednak nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazane okoliczności potwierdzają, że w stosunku do skarżącej została spełniona negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr Niepełnosprawny ojciec skarżącej pozostaje bowiem w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tych warunkach słusznie więc organy odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, skoro obowiązek alimentacyjny współmałżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnego, a jedyny przewidziany przez ustawodawcę wyjątek w tym zakresie wiąże się z wymogiem posiadania przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjątek ten nie został w sprawie spełniony, co w związku z tym wyklucza możliwość przyznania skarżącej, jako obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym w dalszej kolejności, świadczenia pielęgnacyjnego, nawet w sytuacji, gdy faktycznie to ona - w miejsce współmałżonka – sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem.

Nie ma przy tym wpływu na ocenę uprawnienia skarżącej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, powoływana przez nią okoliczność, że żona wymagającego opieki A. A. nie ma możliwości sprawowania nad nim opieki z uwagi na jej zły stan zdrowia (choroby przewlekłe). Ocena bowiem czy współmałżonek nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia może być zgodnie z wolą ustawodawcy rozstrzygana wyłączenie orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organy, ani sądy nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 uśr ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wyjątek, którego – jak podkreślono - nie można poddawać rozszerzającej wykładni. Kryterium, które ustawodawca wskazał wprost i bezpośrednio w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, jako świadczące o braku możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka, jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki. Orzeczenie to stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia współmałżonka, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiada ani Sąd, ani organy orzekające w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia. Rolą organu w zakresie badania stanu zdrowia oraz możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka w kontekście art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr jest zatem jedynie weryfikacja tego, czy dana osoba legitymuje się stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji na ocenę uprawnienia skarżącej do przyznania wnioskowanego świadczenia nie mogła też wpłynąć przedłożona przez nią do akt sprawy dokumentacja medyczna świadcząca o stanie zdrowia jej matki J. A. (chorującej na raka pęcherza, zwyrodnienia kręgosłupa, sprawy reumatyczne). W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, dla stwierdzenia obiektywnego braku możliwości sprawowania opieki z uwagi na stan zdrowia, przepisy uśr nie przyznają bowiem mocy dowodowej środkom innym niż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, na co wskazano powyżej.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że orzekające organy prawidłowo uznały, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do uzyskania przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr To właśnie żona osoby wymagającej opieki była zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności przed skarżącą, a sama okoliczność, że skarżąca wykonuje faktycznie opiekę nad ojcem, i że żona niepełnosprawnego nie może jej sprawować z uwagi na jej zły stan zdrowia, w sytuacji braku posiadania przez nią dokumentu potwierdzającego tę okoliczność w postaci orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może zmienić tej oceny.

W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę wyrażone stanowisko co do zakresu i warunków zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, a także uwzględniając w tym kontekście okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdził, że orzekające organy nie naruszyły ww. przepisu prawa oraz przeprowadziły postępowanie w zakresie wystarczających do zgodnego z prawem zastosowania normy prawa materialnego wynikającej z treści art. 17 ust. 1 w zw. z ust 5 pkt 2 lit. a uśr W konsekwencji Sąd uznał, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, stwierdzając że w sprawie prawidłowo wywiedziono, że przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest występująca w sprawie przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr

Tym samym, działając na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi.