Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 509/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 3 pkt 6, art. 17 ust. 1 i 1a, art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 24 ust. 2 i 2a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 43, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: Art. 2 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 333
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - t.j.
article: Art. 2 pkt 25, art. 25 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 412
law: Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 4 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2024 roku sprawy ze skargi B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 14 maja 2024 roku nr SKO.4141.112.24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 maja 2024 r., znak: SKO.4141.112.24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej również jako: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 323, dalej również jako: "u.ś.r.") i art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr GOPS.SR.O.5211.55.2024 odmawiającą przyznania B.B. świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką C.G.. Organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka, brak związku przyczynowo - skutkowego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2023 r. B.B. zwróciła się do GOPS w K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką C.G.. Legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] grudnia 2023 r., znak: [...]. W orzeczeniu, wydanym na stałe, wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności C.G., znaczny stopień niepełnosprawności datuje się natomiast od dnia 18 września 2023 r.

Decyzją z dnia 10 stycznia 2024 r. Nr GOPS.SR.0.5211.2.2024 Kierownik GOPS w K., działając z upoważnienia Wójta Gminy K., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu nieustalonej daty powstania niepełnosprawności C.G., tj. niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Na skutek wniesionego przez B.B. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu decyzją z dnia 8 marca 2024 r., znak: SKO.4141.27.24, uchyliło zaskarżonej decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji w dniu 4 kwietnia 2024 r. przeprowadził wywiad środowiskowy. W jego trakcie ustalono, iż C.G. ma [...] lata i ze względu na swój stan zdrowia wymaga opieki, pielęgnacji i pomocy w wykonywaniu codziennych czynności. Mama wnioskodawczyni porusza się przy pomocy balkonika. Leczy się z uwagi na cukrzycę, nadciśnienie oraz nowotwór żołądka, jest pampersowana. Z uwagi na stan zdrowia jest objęta wsparciem hospicjum domowego. Pomoc domowa świadczona jest przez rehabilitanta 2 razy w tygodniu, lekarz raz na dwa tygodnie, pielęgniarka raz w tygodniu. Wnioskodawczyni jest przy matce przy każdorazowej wizycie hospicjum. Córka podaje leki, szykuje je i podaje 3 razy dziennie. Posiłki C.G. spożywa samodzielnie, jednak nie jest w stanie samodzielnie ich przygotować. B.B. wykonuje pielęgnację przeciwodleżynową, sprząta, robi zakupy, pierze, wyprowadza mamę na spacer, pilnuje odpowiedniego nawadniania oraz udziela wsparcia psychicznego i emocjonalnego. C.G. nie jest w stanie samodzielnie dokonywać zakupów, dojeżdżać do lekarzy oraz na badania ani realizować recept. Opieka jest sprawowana tylko przez córkę, gdyż rodzeństwo B.B. nie uczestniczy w opiece nad schorowaną matką z uwagi na pracę zawodową. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę osobiście i nie ma żadnej możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zawodowej ani pracy w gospodarstwie rolnym. Z uwagi na zdiagnozowany rak gruczołowy żołądka C.G. będzie leczona radioterapią, która odbywać się będzie w formie dojazdu do szpitala w Ł.

B.B. ma [...] lat i prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe ze swoim mężem i dziećmi oraz niepełnosprawną matką C. Przed przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego pracowała w swoim gospodarstwie rolnym o powierzchni fizycznej 3,5586 ha a pow. przeliczeniowej 1,2102 ha, gdzie z dniem 1 września 2023 r. zaprzestała w nim pracy z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną matką. Czynności związane z powadzeniem gospodarstwa rolnego przez wnioskodawczynię podane w wywiadzie środowiskowym to: zasiewy, zbiory, pielęgnacja gleby, sianokosy i żniwa. B.B. oświadczyła, że nie posiada inwentarza żywego oraz nie uzyskuje zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, co ściśle jest powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Wnioskodawczyni podała również, że z uwagi na niezakończona kontrolę gospodarstwa rolnego nie może wycofać wniosku o dopłaty obszarowe za rok 2023 r. Z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa GOPS uzyskał w dniu 8 kwietnia 2024 r. zaświadczenie wydane przez Agencję Restrukturyzacji o Modernizacji Rolnictwa o płatnościach obszarowych za 2023 r. na dzień 3 kwietnia 2024 r.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 11 kwietnia 2024 r Wójt Gminy K. odmówił przyznania B.B. świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji podkreślił, iż charakter opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad mamą jest stały. Ponadto wnioskodawczyni jako córka osoby wymagającej opieki należy do kręgu osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny.

W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzi jednak związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez B.B. z pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wnioskodawczyni podała, że od chwili zachorowania matki, prowadzeniem gospodarstwa rolnego zajmuje się jej mąż G. B. Jednakże z wnioskiem o dopłaty bezpośrednie może wystąpić jedynie osoba, która prowadzi działalność rolniczą i jest w posiadaniu gruntów rolnych na dzień 31 maja danego roku, przy czym aby je uzyskać niezbędnym jest, by grunt był wykorzystywany rolniczo przez cały rok. Nie ma przy tym znaczenia, czy będzie to robił wnioskodawca, czy też inna osoba w jego imieniu. Wniosek może zostać wycofany w każdym czasie. Płatności przyznawane są na dany rok, bez możliwości ich podzielenia na poszczególne miesiące. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego powoduje utratę uprawnień do wypłaty dopłat bezpośrednich i obszarowych. Aby rolnik mógł ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17b ust. u.ś.r., musi zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego. W odniesieniu do małżonka rolnika lub domownika również przesłanką przyznania świadczeń jest zaprzestanie prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Organ zaznaczył, że gospodarstwo rolne na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych identyfikowane jest z obszarem gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne bądź tez grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych o odpowiedniej "normie obszarowej" (tj. o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub i ha przeliczeniowy), przy czym grunty te powinny stanowić własność lub znajdować się w posiadaniu danego podmiotu. Zatem konsekwentnie zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym należy wiązać z zaprzestaniem pewnego typu działalności na gruntach rolnych o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i w związku z tym za rolnika należy uznać osobę, która jest właścicielem lub posiada grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne bądź grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych o wskazanej wyżej powierzchni. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stanem faktycznym, w którym to rolnik faktycznie nie wykonuje pracy w swoim gospodarstwie, jak również nie zarządza nim. Prowadzenie oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., jest stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B.B., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy.

Na wstępie swoich rozważań organ odwoławczy wskazał, iż z dniem 1 stycznia 2024 r. ustawa o świadczeniach rodzinnych uległa zmianie na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Jednakże z uwagi na fakt, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez B.B. w dniu 29 grudnia 2023 r. (zatem pod rządami ustawy w brzmieniu poprzednio obowiązującym) należało przeanalizować stan faktyczny pod kątem spełnienia przez nią przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.

Organ II instancji podzielił ocenę Wójta Gminy K., iż w niniejszej sprawie spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednakże w przedmiotowej sprawie występuje inna okoliczność, która, w ocenie organu pierwszej instancji oraz organu odwoławczego, uniemożliwia uwzględnienie wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli bowiem nie występuje podstawowa przesłanka przyznania świadczenia w postaci związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej (w tym przypadku - zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego) a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wszelkie pozostałe przesłanki tracą w istocie na znaczeniu.

W ocenie Kolegium analiza materiału dowodowego sprawy uprawnia do twierdzenia, że skarżąca nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Z materiału dowodowego sprawy wynika bowiem, że B.B. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 3,5586 ha fizycznego (oświadczenie B. B. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia z dnia 29 grudnia 2023 r.). Wnioskodawczyni od 23 maja 2018 r. podlega ubezpieczeniu w KRUS z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (zaświadczenie z KRUS nr [...] z dnia 3 stycznia 2024 r.). Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie wykonuje osobiście pracy w tym gospodarstwie, a w jej zastępstwie robi to jej mąż. Jako datę zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego wskazała 1 września 2023 r. W związku z posiadanym gospodarstwem rolnym B.B. składała wnioski o płatności obszarowe od 2004 r. do 2023 r. i pobrała płatności, w tym również za 2023 rok, co wynika z zaświadczenia uzyskanego z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżąca nie składała wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Ponadto skarżąca oświadczyła, że nie ma możliwości wycofania wniosku o wypłatę dopłat bezpośrednich na rok 2023 r., a zgodnie z jej wnioskiem złożonym w 2024 r. wykreślono jej numer rolnika w ARiMR.

Organ odwoławczy podkreślił, że przesłanki pobierania płatności są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Samo posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska. Z wnioskiem o dopłaty bezpośrednie może wystąpić jedynie osoba, która prowadzi działalność rolniczą i jest w posiadaniu gruntów rolnych na dzień 31 maja danego roku, przy czym aby je uzyskać niezbędnym jest, by grunt był wykorzystywany rolniczo przez cały rok. Nie ma przy tym znaczenia, czy będzie to robił wnioskodawca, czy też inna osoba (np. dzierżawca) w jego imieniu. Wniosek może zostać wycofany w każdym czasie. Płatności przyznawane są na dany rok, bez możliwości ich podzielenia na poszczególne miesiące. W sytuacji oddania gruntów w dzierżawę, czy też wyzbycia się ich, już po złożeniu wniosku o dopłaty bezpośrednie dzierżawca, czy też nowy właściciel, nie nabywa uprawnienia do wystąpienia z takim wnioskiem w swoim imieniu w danym roku. Może on natomiast ubiegać się o nie w kolejnym roku kalendarzowym, jeżeli grunty pozostaną nadal w jego władaniu. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego powoduje utratę uprawnienia do wypłaty dopłat bezpośrednich i obszarowych.

W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., ponieważ nie można uznać, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dacie wskazanej przez nią we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. w dniu 1 września 2023 r. W dacie tej skarżąca nadal pobierała dopłaty bezpośrednie dedykowane rolnikom (ostatni wniosek został przez nią złożony w dniu 16 sierpnia 2023 r. i nie został przez nią wycofany po dniu 1 września 2023 r.). Nie ma przy tym znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, że od 2024 r. świadczenia z ARiMR związane z posiadaniem gospodarstwa rolnego pobierać będzie nie skarżąca, lecz jej mąż. W związku z powyższym na dzień 31 grudnia 2023 r. nie wystąpiła przesłanka pozytywna, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uniemożliwia uwzględnienie wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, iż nie kwestionuje osobistego zaangażowania skarżącej w opiekę nad matką. Jednak warunkiem przyznania świadczenia jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych przez ustawodawcę, czego w przypadku skarżącej stwierdzić nie można.

Skargę na powyższą decyzję wniosła B.B., zaskarżając ją w całości. W uzasadnieniu skargi podkreśliła, iż z przyczyn niezależnych od niej nie mogła dostarczyć wymaganych dokumentów z uwagi na prowadzoną przez ARiMR kontrolę, o czym poinformowała organy obu instancji. Dodatkowo urzędnik wprowadził ją w błąd, ponieważ skarżąca nie została poinformowana o konieczności wycofania wniosku i rezygnacji z dopłat. Dlatego też skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dniem, w którym spełniła wszystkie niezbędne warunki do otrzymania tego świadczenia. Dodatkowo organ I instancji mógł się wstrzymać z wydaniem decyzji do dnia dostarczenia niezbędnych dokumentów. Skarżąca podkreśliła, że jej mama nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji oraz wymaga pomocy osób trzecich.

Do swojego wniosku skarżąca dołączyła zaświadczenie z ARiMR z dnia 9 maja 2024 r., potwierdzające, iż B.B. złożyła wniosek o wykreślenie numeru ewidencyjnego [...] z Ewidencji Producentów, ze względu na zakończenie przez nią działalności rolniczej. Skarżąca przedłożyła również decyzję ARiMR z dnia 6 czerwca 2024 r. nr [...] o wykreśleniu wpisu z ewidencji producentów oraz uchyleniu numeru identyfikacyjnego [...]. Wreszcie skarżąca przedłożyła zaświadczenie z ARiMR z dnia 11 czerwca 2024 r., iż nie mogła wycofać wniosku o dopłaty obszarowe za rok 2023 r. ze względu na to, że jej gospodarstwo zostało objęte kontrolą.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wskazaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej również jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu administracji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 14 maja 2024 r., znak: SKO. 4141.112.24, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr GOPS.SR.O.5211.55.2024, odmawiającą przyznania B.B. świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają prawu.

Na wstępie tej części rozważań należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429). W wyniku powyższej zmiany uchylono m.in. art. 17b u.ś.r. Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Podkreślić należy, iż organy administracji wydały w swoje decyzje w 2024 roku, a zatem już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Jak jednak wskazuje się w judykaturze, art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym należy interpretować w ten sposób, że skoro opiekun spełniał przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dacie złożenia wniosku, a ten złożony został przed 31 grudnia 2023 r., to przyjąć należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia owego wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., sygn. I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 marca 2024 r., sygn. II SA/Go 629/23 dostępne, podobnie jak inne przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: "www.orzeczenia.nsa.gov.pl", dalej również jako: "CBOSA").

Na prawidłowość takiej interpretacji może wskazywać również treść art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r., zgodnie z którymi prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim bowiem, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią zatem przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie skarżąca niewątpliwie jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wystąpiła bowiem o przyznanie prawa do tego świadczenia z uwagi na sprawowanie opieki nad swoją niepełnosprawną matką. Bezsporne jest również to, że C.G. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] grudnia 2023 r., znak: [...] zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół spełnienia kluczowej dla uzyskania wnioskowanego świadczenia przesłanki, a więc rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego i niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki.

W myśl art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zgodnie zaś z art. 17b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W ocenie Sądu organy administracji trafnie wskazały, iż skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W tym miejscu należy podkreślić, że art. 17b u.ś.r. został wprowadzony do porządku prawnego ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2020 r. poz. 1297 ze zm.), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualną uchwałę NSA z 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, która dyskwalifikowała rolnika jako podmiot uprawniony do pobierania przedmiotowego świadczenia. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem złożenia pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o treści wskazanej w art. 17b ust. 2 u.ś.r. Ciężar dowodu wykazania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Skarżąca złożyła wymagane ustawą oświadczenie. Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej, że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. W sytuacji gdy strona postępowania administracyjnego złoży nieprawdziwe oświadczenie zawierające klauzulę, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, może podlegać odpowiedzialności karnej (por. wyrok WSA w Lublinie z 11 lipca 2023 r., sygn. II SA/Lu 349/23, publ. CBOSA).

Zgodnie z art. 3 pkt 6 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o gospodarstwie rolnym - oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. W myśl zaś art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (w chwili składania wniosku przez skarżącą t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 333 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 2 tejże ustawy za działalność rolniczą uważa się produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, roślin ozdobnych, grzybów uprawnych, sadownictwa, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego fermowego oraz chów i hodowlę ryb.

Jak jednak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 stycznia 2015 r., sygn. I OSK 905/14 (publ. CBOSA), "samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Nie ma wątpliwości, że domniemanie takie nie byłoby potrzebne, gdyby sama własność gospodarstwa wystarczała do uznania właściciela za rolnika".

Stosownie do art. 2 pkt 25 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 – 2027 (w chwili składania wniosku przez skarżącą Dz.U. z 2023 r., poz. 412 ze zm.) użyte w ustawie określenie "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115, którego gospodarstwo jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli "rolnik'' oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 2021/2115) oznacza: działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:

a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk – przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa – a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;

b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.

W niniejszej sprawie B.B. oświadczył natomiast, iż zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego 1 września 2023 r., choć od 2004 roku składała wnioski o płatności obszarowe, również w sierpniu 2023 r. wystąpiła o płatności obszarowe i pobrała pieniądze.

W myśl art. 25 ust. 1 przywołanej powyżej ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 – 2027 płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli prowadzi działalność rolniczą, a łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Podkreślić należy, że organ II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji powołał przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, która to ustawa utraciła moc na podstawie art. 168 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 – 2027. Obecnie przepisy nie przewidują wsparcia w formie płatności obszarowych. W ocenie Sądu nie ma jednak wątpliwości, iż skarżąca wystąpiła o płatności w ramach wsparcia bezpośredniego, określone w art. 20 pkt 1-4 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 – 2027. Potwierdza to załączone do skargi zaświadczenie ARiMR z 11 czerwca 2024 r., powołujące w swojej treści art. 60 ust. 3 tejże ustawy, wskazujący na formy pomocy określone w art. 20 pkt 1-4. Zastosowanie w niniejszej sprawie znajdzie zatem przywołany powyżej art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 – 2027.

Biorąc pod uwagę z jednej strony cele, jakie przyświecały ustawodawcy tworzącemu przesłanki świadczenia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, mającego stanowić formę wsparcia dla osób, które muszą zrezygnować z aktywności zawodowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z drugiej przesłanki przyznawania dopłat bezpośrednich rolnikom realnie prowadzącym gospodarstwo rolne, a nie tylko posiadającym jego własność, nie da się znaleźć racjonalnego uzasadnienia dla pogodzenia sprzeczności wyrażającej się w tym, że skarżąca oświadczyła, iż zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym, a jednocześnie w 2023 r. złożyła wniosek o płatności bezpośrednie i już je otrzymała (por. wyrok WSA w Lublinie z 15 listopada 2022 r., sygn. II SA/Lu 400/22, publ. CBOSA).

Przyjąć zatem należy, że organy administracji słusznie uznały, iż skarżąca faktycznie nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co stanowi samodzielną przesłankę odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega bowiem tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Jednak – mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie) – nie można traktować jako czynnika decydującego o niemożliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze aktywnego producenta rolnego – w sytuacji, gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. Dopłaty są bowiem przyznawane osobie, która nie tylko jest właścicielem, czy współwłaścicielem gruntu rolnego. Przysługują one osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne i wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą to być zarówno działania organizacyjne, czy kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej w gospodarstwie (zob. wyrok NSA z 13 sierpnia 2024 r., sygn. I OSK 2046/23, publ. CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż na dzień składania wniosku skarżąca w dalszym ciągu formalnie pozostawała rolnikiem, zatem nie została spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, o której mowa w art. 17b ust. 1 u.ś.r. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że skarżąca nie mogła wycofać swojego wniosku o udzielenie wsparcia w postaci dopłat bezpośrednich z uwagi na trwającą kontrolę. Istotne jest bowiem to, że do końca roku 2023 nie zaprzestała formalnie być rolnikiem, otrzymała dopłaty bezpośrednie za prowadzenie gospodarstwa rolnego za rok 2023. Na rozstrzygnięcie sprawy nie wpłynęłoby również wstrzymanie się przez organ I instancji z wydaniem decyzji do momentu przedłożenia przez skarżącą stosownych dokumentów (decyzji ARiMR o wykreśleniu wpisu z ewidencji producentów), bowiem na chwilę składania wniosku oraz na dzień 31 grudnia 2023 r. skarżąca w dalszym ciągu formalnie prowadziła gospodarstwo rolne.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.