Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1888/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6219 Inne o symbolu podstawowym 621
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono wydanie  uchwały z naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 147 par. 1, art. 200 w zw. z art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 94 ust. 1, art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 609
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.)
article: art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 725
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marcin Rusinowicz-Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2024 r. sprawy ze skargi R. L. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie pomocy mieszkaniowej 1. stwierdza, że zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem prawa; 2. zasądza od Zarządu Dzielnicy [...] na rzecz skarżącego R. L. kwotę 814 (osiemset czternaście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zarząd Dzielnicy [...] uchwałą z [...] lipca 2023 r.

nr [...] odmówił udzielenia pomocy mieszkaniowej R. L..

W podstawie prawnej powołano § 6 ust. 1 pkt 2 Statutu Dzielnicy [...], stanowiącego załącznik nr [...] do uchwały nr [...] Rady m.st. Warszawy z 14 stycznia 2010r. w sprawie nadania statutów dzielnicom m.st. Warszawy (Dz.Urz.Woj.Maz. z 2022 r., poz. 9305) w zw. z § 6 pkt 8 uchwały nr XLVI/1422/2008 Rady m.st. Warszawy z 18 grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st Warszawy (Dz.U. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 6725), § 4, § 5 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 1, § 7 ust. 2 pkt 12, § 18 ust. 2 pkt 1, § 32 ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 6 w związku z ust. 8, § 34 ust. 3, § 35 ust. 1 uchwały Rady m.st. Warszawy z 5 grudnia 2019r. nr XXIII/669/2019 w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy (Dz.Urz.Woj.Maz. z 2019 r. poz. 14836, z 2020 r. poz. 5791, z 2021 r. poz. 5586 oraz z 2022 r. poz. 3530 i 4666).

Zarząd Dzielnicy w uzasadnieniu ww. uchwały z dnia [...] lipca 2023 r. wskazał, że R. L. wystąpił z wnioskiem o zawarcie umowy najmu zajmowanego lokalu nr [...] przy ul. [...] po śmierci najemcy - babki S. O. zmarłej

w dniu [...].06.2022 r. Zgodnie z decyzją o przydziale lokalu mieszkalnego z dnia [...].07.1966 r. najemcami przedmiotowego lokalu zostali Państwo S. i M. O. (umowa najmu zawarta została w dniu [...].07.1966 r.). Po śmierci M. O. najemcą lokalu pozostała S. O. (aneks do umowy najmu zawarty został w dniu [...].10.2016 r.). Przedmiotowy lokal składa się z 2 pokoi i kuchni o powierzchni użytkowej 53,05 m2 w tym powierzchni mieszkalnej 38,75 m2.

Organ wskazał, że sprawa rozpatrzona została w oparciu o przepisy uchwały Nr XXI11/669/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (z późn. zm.), zgodnie z którymi poza przypadkami wskazanymi w § 4 uchwały pomocy mieszkaniowej można udzielić osobie, która za pisemną zgodą Miasta lub na podstawie odrębnych przepisów była uprawniona do zamieszkiwania i nieprzerwanie zamieszkuje w lokalu, jeżeli najemca lub były najemca zmarł, a osoba, która pozostała w lokalu nie wstąpiła w najem na podstawie art. 691 kodeksu cywilnego. Pomoc mieszkaniowa może być udzielana po spełnieniu kryterium dochodowego określonego w uchwale, które to kryterium decyduje o formie udzielonej pomocy mieszkaniowej. Z informacji pozyskanych w toku postępowania wyjaśniającego wynika, że wnioskodawca zamieszkiwał w lokalu nr [...] przy ul. [...] wraz ze zmarłą najemczynią i zamieszkuje w nim do chwili obecnej. Na dzień śmierci najemcy opłaty za lokal wnoszone były za 2 osoby: wnioskodawcę i jego babkę. R. L. zameldowany jest w przedmiotowym lokalu na pobyt stały od 1980 r. Według oświadczenia wnioskodawcy w lokalu zamieszkuje od 1994 r. (w latach 1982/1983 wnioskodawca wraz z rodzicami wyprowadził się z lokalu do nieruchomości będącej własnością jego ojca, następnie powrócił do lokalu wraz z matką, która trwale opuściła lokal w 2002 r.). Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...] potwierdził, że na koncie przedmiotowego lokalu brak jest zaległości czynszowych. W badanym okresie 3 miesięcy średni miesięczny dochód wnioskodawcy wyniósł 931,78 zł i w oparciu o przepis § 5 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 1 uchwały uprawnia do najmu socjalnego lokalu.

Niemniej jednak w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdują przepisy § 32 ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 6 w związku z ust. 8 uchwały, zgodnie z którymi wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową należy poddać szczegółowej analizie uwzględniającej ocenę faktycznych warunków mieszkaniowych przeprowadzoną bezpośrednio w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, dotychczasowy sposób korzystania przez wnioskodawcę z lokalu, zamieszkiwanie wnioskodawcy i innych osób zgłoszonych we wniosku do wspólnego zamieszkiwania w lokalu za zgodą właściciela oraz warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania oraz warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych, współmałżonka wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu i możliwość zamieszkania wnioskodawcy w tych lokalach. Dodatkowe informacje uzyskane w toku analizy, mogą stanowić podstawę odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające wykazało, że ojciec wnioskodawcy jest właścicielem nieruchomości położonych w [...] w dzielnicy [...], w tym domu mieszkalnego. Według oświadczenia wnioskodawcy przedmiotowy budynek składa się z 4 pokoi i 2 kuchni i zamieszkuje w nim 1 osoba - ojciec zainteresowanego. Wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających brak możliwości zamieszkania w przedmiotowej nieruchomości wraz z ojcem.

Ponadto R. L. zamieszkuje w przedmiotowym lokalu bez zgody [...] i do lokalu wprowadził osoby nieujęte we wniosku, nieposiadające zgody [...] na zamieszkiwanie tj. partnerkę i jej dziecko.

Brak pisemnej zgody Miasta na zamieszkiwanie w w/w lokalu wyklucza również możliwość udzielenia pomocy mieszkaniowej zainteresowanemu na podstawie § 18 ust. 2 uchwały, zgodnie z którym pomocy mieszkaniowej można udzielić osobie, która za pisemną zgodą Miasta była uprawniona do zamieszkiwania w lokalu i nieprzerwanie zamieszkuje w lokalu. Komisja Mieszkaniowa negatywnie zaopiniowała wniosek zainteresowanego. Wobec powyższego Zarząd Dzielnicy [...] odmówił udzielenia pomocy mieszkaniowej R. L..

R. L., reprezentowany przez radcę prawnego, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie uchwały Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] i zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych. Zarzucił naruszenie: art. 7 k.p.a. zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. art. 80 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż najemczyni S. O. - nie była zobowiązana do alimentacji na jego rzecz, podczas gdy w rzeczywistości od co najmniej 1994 r. (tj. od kiego skarżący skończył 14 lat) realizowała wobec niego świadczenia alimentacyjne w szczególności poprzez zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, dostarczenia środków utrzymania oraz sprawowanie bieżącej opieki nad nim, brak przeprowadzenia szczegółowego i rzetelnego postępowania dowodowego w szczególności celem ustalenia: sposobu i zakresu alimentacji S. i M. O. w stosunku do skarżącego, braku możliwości zamieszkania przez skarżącego na nieruchomości, stanowiącej własność jego ojca, z uwagi na brak zgody P. L. oraz ich długoletni konflikt; przekroczenie swobodnej oceny materiału tj. oświadczenia skarżącego z dnia [...] nmaja 2022 r. i bezpodstawne przyjęcie, że skoro jego ojciec jest właścicielem nieruchomości mieszkalnej w dzielnicy [...], to skarżący może z nim zamieszkiwać. Podniesiono, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący od wielu lat nie utrzymuje żadnych (nawet sporadycznych) kontaktów z ojcem, co jest spowodowane traumatycznymi przeżyciami w dzieciństwie, z tego też względu R. L. od co najmniej 1994 r. zamieszkiwał z dziadkami tj. S. i M. O.. Zarzucił nieuzasadnione przyjęcie, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, z treści których wynikałoby, iż nie może zamieszkiwać z ojcem na nieruchomości, stanowiącej jego własność. Wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (w szczególności oświadczenia skarżącego oraz oświadczeń S. O. dotyczących osób zamieszkałych w lokalu położonym w [...] przy ul. [...]) wynika, że R.L. zamieszkiwał z dziadkami od co najmniej 1994 r. ze względu na bardzo trudną sytuację w domu rodzinnym; art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego na okoliczność realizacji obowiązku alimentacyjnego w stosunku do niego przez S. i M. O., braku możliwości zamieszkania przez skarżącego na nieruchomości stanowiącej własność jego ojca – P. L.. Zarzucił naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak umożliwienia wypowiedzenia się skarżącemu co do zebranych dowodów i materiałów przed podjęciem zaskarżonej uchwały; art. 691 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie wstąpił w stosunek najmu po zmarłej S. O., podczas gdy była ona zobowiązana do alimentacji w stosunku do niego. S. O. oraz M. O. w rzeczywistości spełniali świadczenia alimentacyjne w stosunku do skarżącego tj. w szczególności przyjęli go do mieszkania, dostarczali mu środków utrzymania, sprawowali nad nim bieżącą opiekę. Zarzucił naruszenie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2001 nr 71 poz. 733) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę przyznania skarżącemu pomocy mieszkaniowej w sytuacji, gdy spełnia on wszelkie warunki do jej udzielenia w szczególności kryterium dochodowe. Zarzucił też naruszenie § 4 w zw. z § 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 5 ust. 2 pkt. 1 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy poprzez udzielenie skarżącemu odmowy przyznania pomocy mieszkaniowej, podczas gdy spełnia on wszelkie warunki do jej udzielenia w szczególności kryterium dochodowe; § 32 ust. 8 uchwały nr XXIII/669/2019 poprzez jego niewłaściwe zastosowywanie i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do udzielenia pomocy mieszkaniowej z uwagi na okoliczność, iż jego ojciec jest właścicielem nieruchomości mieszkaniowej; § 32 ust. 1 pkt. 1,2,3,6 w zw. z ust. 8 uchwały nr XXIII/669/2019 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do udzielenia pomocy mieszkaniowej, ponieważ do lokalu wprowadził osoby nieujęte we wniosku, nieposiadające zgody m.st. Warszawy.

Pełnomocnik w uzasadnieniu przytoczył przebieg postępowania oraz szerzej omówił zarzuty skargi. Wyjaśnił ponadto, że S. i M. O. nie byli formalnie zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem swojego wnuka (brak wyroku zasądzającego alimenty ugody w sprawie o alimenty czy też umowy alimentacyjnej), niemniej jednak dobrowolnie spełniali ten obowiązek. Okoliczność natomiast, że P. L. nie ograniczono (ani nie pozbawiono go) władzy rodzicielskiej nad synem nie ma żadnego znaczenia w przedmiotowej sprawie. Na poparcie powyższego przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 1.7.2003 r. (P 31/02, OTK-A 2003, Nr 6, poz. 58),w którym trybunał stwierdził, że nie jest jasne, "czy chodzi tu o potencjalny, czy realny obowiązek alimentacyjny". W ocenie TK przepis wskazuje na obowiązek konkretny, sprecyzowany orzeczeniem sądu bądź dobrowolną decyzją, istniejący w momencie śmierci najemcy. Za uprawnione do wstąpienia w stosunek najmu TK uznał osoby, względem których najemca realizował swój obowiązek alimentacyjny przez przyjęcie do wspólnoty mieszkaniowej w lokalu. Według dokonanej przez TK wykładni art. 691 § 1 KC uzyskanie statusu najemcy np. przez wnuka, rodziców lub rodzeństwo zmarłego najemcy lokalu zależy od tego, czy najemca spełniał świadczenia alimentacyjne zgodnie z określonymi w KRO przesłankami obowiązku alimentacyjnego (Art. 691 KC T. III red. Gutowski 2022, wyd. 3/Panowicz-Lipska). Prezentowane jest również stanowisko, według którego przewidziane w art. 691 § 1 KC kryterium alimentacyjne można rozumieć w ten sposób, że wyznacza ono wymaganie co do istnienia stosunku alimentacyjnego między najemcą a daną osobą, natomiast nie jest konieczne, aby tej osobie przysługiwało wobec najemcy skonkretyzowane roszczenie alimentacyjne. Pełnomocnik zaznaczył, że skarżący podjął odpowiednie działania zmierzające do prawnego uregulowania swojej sytuacji mieszkaniowe. W tym celu złożył stosowny wniosek o udzielenie pomocy mieszkaniowej. Nie miał świadomości, że we wniosku powinien również ująć swoją partnerkę i jej dziecko. Niemniej jednak skarżący poinformował Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...], że w lokalu wraz z nim zamieszkuje jego partnerka i jej dziecko. R. L. po zawarciu umowy najmu zamierzał wystąpić z wnioskiem o wyrażenie zgody na pobyt jego partnerki i jej dziecka w lokalu.

Organ, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Pełnomocnik wskazał, że rozpatrzenie i rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zostało dokonane na podstawie przepisów uchwały nr XXIII/669/2019 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...] (dalej: "Uchwała"). Zgodnie z par. 18 ust. 2 pkt 1 Uchwały, " Pomocy mieszkaniowej można udzielić osobie, która za pisemną zgodą Miasta lub na podstawie odrębnych przepisów była uprawniona do zamieszkiwania i nieprzerwanie zamieszkuje w tym lokalu, jeżeli najemca lub były najemca wspólnie zamieszkujący z wnioskodawcą zmarł, a osoba, która pozostała w lokalu nie wstąpiła w najem na podstawie art. 691 kodeksu cywilnego''. Pomoc mieszkaniowa może być udzielona po spełnieniu kryterium dochodowego określonego w Uchwale (par. 5 Uchwały), które to kryterium decyduje o formie udzielonej pomocy mieszkaniowej.

Organ wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, że w dniu [...] maja 2022 r. skarżący złożył do akt sprawy pisemne oświadczenie, z którego wynika, że jego babka nie była zobowiązania do świadczeń alimentacyjnych na jego rzecz. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów powszechnych dla spełnienia przesłanki wstąpienia w stosunek najmu z art. 691 k.c. najemca winien realizować obowiązek alimentacyjny w dacie swojej śmierci (por. wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt: VI Ca 1009/17, LEX nr 2449824). Skarżący nie wykazał aby w dacie śmierci babki, była ona obowiązana do świadczeń alimentacyjnych wobec skarżącego. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący nie byłby w stanie sam zapewnić sobie dachu nad głową, w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego, w tym rzeczowego, jakim jest zapewnienie mieszkania, zobowiązany jest jego ojciec. Ojciec skarżącego jest właścicielem nieruchomości położonych w [...] w dzielnicy [...], w tym domu mieszkalnego. Nie ma żadnych przyczyn obiektywnych, z których to ojciec nie mógłby dostarczać synowi miejsca zamieszkania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a.

Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. I OPS 4/08 uchwała zarządu dzielnicy m.st. Warszawy, odmawiająca zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy jest aktem z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej, jako: P.p.s.a.). NSA stwierdził, że jest to rozstrzygnięcie indywidualne, gdyż rozstrzyga, czy określonej osobie może być udzielona pomoc w zakresie zaspokojenia jej potrzeb lokalowych z wykorzystaniem lokali znajdujących się w mieszkaniowym zasobie gminy.

Zaskarżona uchwała Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] stanowi akt, o jakim mowa w art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40, ze zm.). Przepis ten stanowi, że każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.

Do zaskarżenia tego typu aktów zastosowanie ma art. 53 § 2a P.p.s.a., który stanowi, że w przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie bez konieczności wzywania organu do usunięcia naruszenia prawa.

Zaskarżona uchwała jest aktem, który może być zaskarżony w każdym czasie, bez konieczności wzywania organu do usunięcia naruszenia prawa.

Zgodnie z art. 147 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowiły przepisy uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...]. Uchwała ta wydana została na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725, ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy tworzenie warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej należy do zadań własnych gminy. W celu realizacji zadań, o których mowa w art. 4 ustawy, gmina może tworzyć i posiadać zasób mieszkaniowy (art. 20 ust. 1 ustawy). Ustawa nie określa materialnoprawnych przesłanek zakwalifikowania do kategorii osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego z zasobów mieszkaniowych gminy, pozostawiając na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy radzie gminy kompetencję do ustalenia zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy. Z art. 21 ust. 3 pkt 5 ww. ustawy wynika, że zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy powinny określać́ tryb rozpatrywania i załatwiania wniosków o najem lokali zawierany na czas nieoznaczony i o najem lokali socjalnych oraz sposób poddania tych spraw kontroli społecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2017 r, wydanym w sprawie sygn. akt I OSK 2151/16 wyraźnie wskazał, że z przepisów uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r., a także z przepisów art. 21 ust. 3 pkt 5 ustawy o ochronie praw lokatorów oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, niewątpliwie wynika obowiązek, w sprawach wniosków o zawarcie umowy najmu i zamianę lokalu należącego do mieszkaniowego zasobu gminy, podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W trakcie postępowania organy powinny także działać́ praworządnie oraz uwzględniać́ interes społeczny i słuszny interes wnioskodawcy. W tym kontekście, pamiętając, że zaskarżona uchwała ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, można mówić o obowiązku stosowania standardów odpowiadających standardom wyznaczonym przez zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także art. 7 k.p.a.

Stanowisko to należy odnieść do spraw rozstrzyganych przez Zarządy Dzielnic m.st. Warszawy na podstawie aktualnie obowiązującej regulacji prawnej, tj. uchwały

nr XXIII/669/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r.

Za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienia prowadzące do takich skutków, które nie mogą zostać zaakceptowane w demokratycznym państwie prawnym, a które wpływają na treść uchwały lub zarządzenia. Takim uchybieniem jest między innymi naruszenie przepisów prawa wyznaczających kompetencje do wydania aktu, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego - przez wadliwą ich wykładnię oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał, jeżeli na skutek tego naruszenia zapadła uchwała innej treści, niż gdyby naruszenie nie nastąpiło (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny. Samorząd terytorialny, 2001, z. 1 - 2).

W świetle przedstawionych wyżej poglądów, wskazać należy, że obowiązkiem Zarządu Dzielnicy [...] wydającego zaskarżoną uchwałę było podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu indywidualnego i społecznego. Czynnościami niezbędnymi są czynności odnoszące się do okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego. Podkreślenia wymaga, że efekt powyższych działań organu powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu uchwały. Uzasadnienie powinno prezentować zarówno stanowisko organu odnośnie do ustaleń faktycznych, jak też jego wnioski wysnute z analizy faktów przez pryzmat stosownego przepisu prawa materialnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2567/20).

Choć w sprawie niniejszej nie mają zastosowania przepisy k.p.a., to postępowanie z zakresu uzyskania pomocy gminy w zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych powinno być prowadzone, jak wskazano to już wyżej, z uwzględnieniem m.in. zasady prawdy obiektywnej oraz właściwego wyważenia interesu społecznego i indywidualnego jednostki. Zasady te mają zastosowanie do wszelkiego działania organów państwa w sferze stosunków publicznoprawnych i mogą być wywiedzione wprost z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika obowiązek działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (v. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 2025/15 (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Obowiązkiem organu jest zatem uwzględnienie i wszechstronne rozważenie przy rozpatrywaniu sprawy wszystkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Nakaz poddania szczegółowej analizie wymienionych w uchwale okoliczności, pozostaje w korelacji z zawartą w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, z której wynika dla organu nakaz podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przy czym szczegółowa analiza, do przeprowadzenia której obowiązany jest organ, powinna polegać na "sumiennym zgłębianiu, docieraniu do sedna rzeczy, dociekliwości" (por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczak, PWN 1983, hasło "wnikliwie"). Organ zobowiązany jest zatem do zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. Organ obowiązku tego w niniejszej sprawie nie wypełnił należycie. Zaskarżona uchwała podjęta została z naruszeniem art. 7, 77, 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W myśl § 32 ust. 1 uchwały nr XXIII/669/2019, który to przepis organ zastosował, wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową należy poddać szczegółowej analizie uwzględniającej: 1) ocenę faktycznych warunków mieszkaniowych przeprowadzoną bezpośrednio w miejscu zamieszkiwania wnioskodawcy z zastrzeżeniem ust. 9 i 10; 2) dotychczasowy sposób korzystania przez wnioskodawcę z lokalu, a w szczególności przestrzeganie przez wnioskodawcę warunków określonych w umowie najmu oraz wywiązywanie się z obowiązków najemcy; 3) zamieszkiwanie wnioskodawcy i innych osób zgłoszonych we wniosku do wspólnego zamieszkiwania w lokalu za zgodą właściciela; 4) posiadanie przez wnioskodawcę i inne osoby zgłoszone do wspólnego zamieszkiwania innego tytułu prawnego do lokalu niż wymienione w § 9 ust. 1 pkt 1; 5) rozporządzenie w okresie ostatnich 7 lat przed dniem złożenia wniosku, przez wnioskodawcę i inne osoby zgłoszone do wspólnego zamieszkiwania, nieruchomością lub spółdzielczym prawem, o których mowa w § 9 ust. 1 pkt 1, w tym fakt dokonania przez te osoby zamiany tych tytułów prawnych na lokal kwalifikujący do ubiegania się o poprawę warunków zamieszkiwania w ramach mieszkaniowego zasobu; 6) warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania oraz warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych, współmałżonka wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu i możliwość zamieszkania wnioskodawcy w tych lokalach. Przepis ust. 1 pkt 6 nie ma zastosowania do spraw wskazanych w § 11-13 i § 18 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz § 21-23 i § 25.

Wynikający z § 32 ust. 1 ww. uchwały obowiązek poddania wnikliwej analizie wymienionych w tym przepisie okoliczności pozostaje w korelacji z zasadą prawdy obiektywnej.

W ocenie Sądu, argumentacja organu zawarta w skarżonej uchwale nie pozwala na uznanie, że jest wynikiem wnikliwej analizy, o której mowa w § 32 uchwały Rady Miasta, na który to przepis Zarząd Dzielnicy powołał się w podstawie prawnej zaskarżonej uchwały. Zgodnie z § 18 ust. 2 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali pomocy mieszkaniowej można udzielić osobie, która za pisemną zgodą Miasta lub na podstawie odrębnych przepisów była uprawniona do zamieszkiwania i nieprzerwanie zamieszkuje w tym lokalu, jeżeli najemca lub były najemca: 1) zmarł, a osoba, która pozostała w lokalu nie wstąpiła w najem na podstawie art. 691 kodeksu cywilnego; 2) trwale opuścił lokal, a osoba, która pozostała w lokalu nieprzerwanie w nim zamieszkuje za zgodą właściciela co najmniej 7 lat.

Udzielenie pomocy mieszkaniowej, o której mowa w ust. 1 i 2 jest możliwe w przypadku braku zaległości związanych z zajmowanym lokalem albo braku zaległości, za które odpowiadają osoby pozostałe w lokalu. Warunek ten uważa się za spełniony, jeżeli co najmniej przez 3 miesiące realizowana jest umowa o spłacie całości zadłużenia albo umowa o spłacie zadłużenia, za które odpowiadają osoby pozostałe w lokalu (§ 18 ust. 3).

Przez osoby, o których mowa w ust. 2 należy rozumieć: małżonka najemcy, byłego małżonka najemcy, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów (§ 18 ust. 4). W sprawie nie było zaległości w opłatach związanych z zajmowanym przez skarżącego lokalem mieszkalnym.

Powodem odmowy udzielania skarżącemu pomocy mieszkaniowej było uznanie przez organ, że skarżący ma możliwość zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych poprzez zamieszkanie w domu ojca. Organ wskazał, że ojciec skarżącego jest właścicielem nieruchomości położonych w [...] w dzielnicy [...], w tym domu mieszkalnego.

Podstawę prawną do dokonania takiej oceny stanowił dla organu § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Przepis ten stanowi, że wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową należy poddać szczegółowej analizie uwzględniającej warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania oraz warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych, współmałżonka wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu i możliwość zamieszkania wnioskodawcy w tych lokalach.

W ocenie Sądu kwestia możliwości zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych przez skarżącego poprzez zamieszkanie z ojcem nie została poddana przez organ szczegółowej analizie. Organ nie zbadał bowiem, czy skarżący ma realną możliwość zamieszkania z ojcem.

Skarżący wskazywał w toku postępowania przed organem, w tym w samym wniosku, że ze względu na traumatyczną przeszłość z dzieciństwa nie utrzymuje kontaktu z ojcem i nie zamierza jej odnawiać. Oświadczenie to zostało przez organ pominięte w toku postępowania.

Organ nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania wyjaśniającego. Organ stwierdził jedynie w uzasadnieniu uchwały, że skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających brak możliwości zamieszkania wraz z ojcem.

Z uzasadnienia uchwały nie wynika jednak, jakie dokumenty skarżący miałby na tę okoliczność przedstawić organowi, nie wynika też, aby organ wzywał skarżącego do przedstawienia konkretnych dokumentów w tym zakresie, a skarżący na wezwanie ich nie przedstawił.

Skarżący w oświadczeniu z dnia [...] września 2022 r. (karta 197 akt administracyjnych) stwierdził, że nie jest w stanie udokumentować "złych relacji i traumatycznych przeżyć z dzieciństwa", ale samo to oświadczenie nie daje podstaw do odmowy udzielenia pomocy mieszkaniowej. Skarżący oświadczył bowiem równocześnie, że od 10 lat kontaktów z ojcem nie utrzymuje. Organ, jak wynika z akt sprawy (karta nr 189 akt administracyjnych) wzywał skarżącego w dniu [...] września 2022 r. do przedstawienia jedynie dokumentów dotyczących uzyskiwanych dochodów, brak jest wezwania o jakiekolwiek dokumenty potwierdzające brak możliwości zamieszkania z ojcem.

W świetle powyższego, nie jest uprawnione zarzucanie stronie w zaskarżonej uchwale, że nie przedstawiła dokumentów potwierdzających brak możliwości zamieszkania z ojcem.

Kwestia możliwości zamieszkania z ojcem, z którym skarżący nie utrzymuje od wielu lat, według oświadczenia, żadnych kontaktów, wymaga wyjaśnienia. Sama okoliczność posiadania przez wstępnego domu nie stanowi wystarczającej podstawy odmowy udzielenia pomocy mieszkaniowej, w sytuacji, gdyby skarżący faktycznie możliwości zamieszkania z ojcem nie miał. Powyższe nie zostało wyjaśnione przez organ w żaden sposób. Materiał dowodowy nie zawiera choćby oświadczenia ojca skarżącego w tym zakresie. Zasadne są w świetle powyższego zarzuty skargi dotyczące niepełnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W celu ustalenia, czy skarżący istotnie może zabezpieczyć swoje potrzeby mieszkaniowe poprzez zamieszkanie z ojcem, z którym skarżący, jak wskazuje, nie utrzymuje kontaktów z uwagi na "traumatyczną przeszłość", organ winien ustalić w drodze pisemnych wyjaśnień złożonych przez skarżącego na konkretne wezwanie organu, czy istotnie pomiędzy skarżącym a jego ojcem istnieje jakikolwiek "konflikt", który wyłącza możliwość wspólnego zamieszkania. W sprawie nie można pomijać, w nawiązaniu do oświadczeń skarżącego, że skarżący już jako dziecko mieszkał z dziadkami a nie z ojcem (od 1994 r.).

Jeżeli faktycznie istnieje okoliczność uniemożliwiająca zamieszkanie skarżącego z ojcem, to okoliczność ta winna być przez organ uwzględniona i oceniona na gruncie przepisów uchwały Rady [...] w zakresie możliwości udzielania pomocy mieszkaniowej.

Dla zastosowania § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały jako podstawy odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej, konieczne jest dokonanie niebudzących wątpliwości ustaleń, co do faktycznych możliwości zamieszkania wnioskodawcy w lokalu, o którym mowa w tym przepisie. Ustaleń takich, pozwalających na bezsporne stwierdzenie, że skarżący ma realną możliwość zamieszkania z ojcem w sprawie tej nie dokonano.

Pamiętać należy, że wynikający z § 32 ust. 1 ww. uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali nakaz poddania szczegółowej analizie podanych w tym przepisie okoliczności, pozostaje w korelacji z zawartą w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, z której wynika dla organu nakaz podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Zdaniem Sądu w sprawie doszło do naruszenia tych przepisów albowiem zarówno z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, jak i z uzasadnienia skarżonego aktu nie wynika, aby organ uczynił zadość obowiązkowi wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do należytego rozpatrzenia sprawy udzielenia pomocy mieszkaniowej skarżącemu.

Organ nie ustalił rzeczywistych możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącego w domu jego ojca. Stanowisko organu wskazuje na pobieżną ocenę okoliczności faktycznych, na które przecież powoływał się wnioskodawca, co przeczy dyspozycji zawartej w § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały.

Nadto, Sąd zwraca uwagę, że skarżący jest zameldowany w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] od 1980 r., którego dotyczy wniosek o udzielenie pomocy mieszkaniowej. Zameldowany został w tym lokalu po urodzeniu. Matka skarżącego T. O. była – zgodnie z decyzją z dnia [...] lipca 1966 r. o przydziale M. i S. O. (dziadkom skarżącego) lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...] – osobą uprawnioną do zajmowania tego lokalu mieszkalnego łącznie z rodzicami.

Skarżący, jak wynika, z jego oświadczeń i co nie jest kwestionowane przez organ, mieszka stale w tym lokalu mieszkalnym od 1994 r. Organ miał wiedzę, że wnioskodawca mieszka w tym lokalu od wielu lat, były bowiem wnoszone stosowne opłaty uwzględniające skarżącego jako osobę zamieszkującą. Z akt sprawy wynika, że skarżący wykazywany był jako osoba zamieszkała w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] jeszcze w czasie, gdy mieszkał tam wraz z matką T. L. (m.in. oświadczenie w sprawie osób zamieszkałych w lokalu z dnia [...] lutego 1982 r. karta nr [...] akt administracyjnych, oświadczenie w sprawie osób zamieszkałych w lokalu z 1988 r. karta nr [...] akt administracyjnych, oświadczenie z dnia [...] kwietnia 1991 r. karta nr [...] akt administracyjnych).

Z materiału dowodowego nie wynika, aby – w okolicznościach faktycznych tej konkretnej sprawy – można było mówić o braku zgody miasta na zamieszkiwanie wnioskodawcy w tym lokalu, skoro wnioskodawca mieszka w nim stale od 1994 r., a nadto mieszkał w tym lokalu zaraz po urodzeniu (był dzieckiem osoby uprawnionej do zamieszkiwania, czyli córki najemców). Stan faktyczny we wskazanym zakresie, zgromadzony materiał dowodowy, w tym brak działań m.st. Warszawy, które wskazywałyby, że miasto sprzeciwiało się jego zamieszkiwaniu od 30 lat w wymienionym lokalu mieszkalnym z dziadkami, w tym także w czasie, gdy był dzieckiem, pozwala przyjąć, że skarżący zamieszkuje w zajmowanym lokalu za zgodą [...]. Stanowisko takie uwzględnia okoliczności faktyczne sprawy i pozwala przyjąć, że działanie [...] uwzględniało w tym zakresie interes rodziny i interes społeczny.

Warto przy tym wskazać, że w przeszłości na gruncie przepisów nieobowiązującej już uchwały nr XLIII/1010/2004 Rady m.st. Warszawy z dnia 2 grudnia 2004 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj.Maz. z 2004 r., Nr 309, poz. 9577) dopuszczalne było udzielenie pomocy mieszkaniowej przez organ poprzez wynajęcie zajmowanego lokalu mieszkalnego osobie, która zamieszkiwała w lokalu za wiedzą zarządcy. W czasie obowiązywania tej uchwały nie było wymagane uzyskanie pisemnej zgody, uprawnione zamieszkiwanie opierano na "wiedzy zarządcy" o osobach zamieszkałych w lokalu. Przepis § 40 wymienionej uchwały stanowił bowiem, że osobom, które przez co najmniej 7 lat zamieszkiwały z najemcą i pozostały w lokalu po opuszczeniu lokalu przez najemcę lub nie wstąpiły w najem po śmierci najemcy, może zostać wynajęty zajmowany lokal jeżeli do dnia wejścia w życie uchwały 1) zamieszkiwały w lokalu za wiedzą zarządcy, a zajmowana powierzchnia pokoi odpowiada strukturze rodziny, 2) właściciel nie uzyskał wyroku nakazującego opróżnienie lokalu, 3) nie zalegały z opłatami za korzystanie z lokalu i spełniają warunki określone w § 4 pkt 2 uchwały oraz nie posiadają tytułu prawnego do innego lokalu, budynku mieszkalnego lub jego części.

Wprawdzie przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawie skarżącego rozpatrywanej aktualnie przez organ, ale pozwala przyjąć – w stanie faktycznym tej konkretnej sprawy – że zamieszkiwanie przez skarżącego od blisko 30 lat w tym lokalu, za pełną wiedzą zarządcy – stanowi w istocie o zgodzie Miasta na jego zamieszkiwanie. Informacje o skarżącym, jako osobie zamieszkującej w lokalu mieszkalnym, o którym mowa w sprawie, były przez najemców systematycznie, jak wynika z materiału dowodowego, przedstawiane w formie oświadczeń.

W tym stanie rzeczy zaskarżona uchwała nie mogła ostać się w obrocie prawnym.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi wskazania wymaga, że poza granicami niniejszej sprawy pozostaje kwestia uzyskania przez wnioskodawcę praw do lokalu zgodnie z regułami wynikającymi z art. 691 k.c. Kwestia ta nie jest rozstrzygana w drodze uchwały w sprawie udzielenia pomocy mieszkaniowej. Nie jest zasadny też zarzut naruszenia art. 10 k.p.a., albowiem nie znajduje on zastosowania w sprawie dotyczącej udzielenia pomocy mieszkaniowej (v. wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r. sygn.. akt I OSK 1716/19, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rozpatrując sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę dokonaną powyżej ocenę prawną i wskazania w zakresie konieczności dokonania pełnych ustaleń co do warunków mieszkaniowych, o których mowa w § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały, a tym samym realnej możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącego poprzez zamieszkanie z ojcem.

Wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 40), nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia jej podjęcia, chyba, że uchybiono obowiązkom przedłożenia uchwały lub zarządzenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego. Od daty podjęcia zaskarżonej uchwały do chwili wydania niniejszego wyroku minął jeden rok, zachodzi zatem przesłanka wyłączenia stwierdzenia nieważności przedmiotowej uchwały, o której mowa w ww. przepisie. Powyższe ustalenia nakazują stwierdzić, że zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem prawa.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego, obejmujących wpis od skargi w wysokości 300 zł, kwotę wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącego 480 zł i opłatę skarbową od dokumentów pełnomocnictwa (pełnomocnika głównego i substytucyjnego, który reprezentował skarżącego na rozprawie) 34 zł, Sąd orzekł, jak w punkcie 2 wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.