Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 17/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6164 Wspólnoty gruntowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15, art. 28, art. 127 par 1, art. 138 par 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi J. P., A. N. i M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie wspólnoty gruntowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących M. N. i A. N. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J. P. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 26 września 2008 r. do Starostwa Powiatowego w K. wpłynął wniosek B. P. o określenie w formie decyzji, które nieruchomości stanowią lub stanowiły wspólnotę gruntową oraz ustalenie wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz wykazu obszarów gospodarstw przez nich posiadanych i wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie. Wnioskujący wskazał, że zgodnie z posiadanymi informacjami są to obecnie następujące działki ewidencyjne lub ich części: P. – działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] (wiejska kopalnia piasku), [...] (tzw. sołeckie), [...], [...] (wspólny obszar suszenia siana); L. – działka nr [...] (j. K.); G. – działki nr [...] (j. K.) oraz [...] (j. K.). Wnioskujący wskazał również, że uprawnionymi do udziału we wspólnocie są osoby użytkujące gospodarstwa po wymienionych w księdze wieczystej karta [...] P. K. K., tj: o J. P. – B. P.; po P. B. – S. L., po T. M. – Z. G., po J. K. – P. K., po H. R. – E. Z., po J. P. – D. P., po P. K.– J. K.. Osoby te lub ich poprzednicy w okresie od 5 lipca 1962 r. do 4 lipca 1963 r. posiadają lub posiadali gospodarstwo rolne i faktycznie korzystali z gruntów stanowiących Wspólnotę Gruntową wsi P. lub przejęli bezpośrednio lub pośrednio prawa do udziału we wspólnocie.

Starosta K., działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. nr 28 poz. 169 ze zm.), decyzją z dnia 6 lipca 2012 r. nr [...] odmówił ustalenia, że działki nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] w P., [...] w L., [...] i [...] w G. wchodzą w skład wspólnoty gruntowej wsi P. oraz odmówił ustalenia wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie.

Uzasadniając wydaną decyzję, Starosta wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego otrzymał z Sądu Rejonowego w K. V Wydziału Ksiąg Wieczystych odpisy z księgi wieczystej: Kw nr [...] - w skład której wchodzą działki nr [...] i [...], których właścicielem jest gmina L.; Kw nr [...] - w skład której wchodzą działki nr [...] i [...], której właścicielem jest gmina L.; Kw nr [...] - w skład której wchodzi działka nr [...], której właścicielami są małżonkowie A. i J. S.; Kw nr P. k.1 - której właścicielem jest Skarb Państwa Polskiego na podstawie zaświadczenia Wojewody G. z dnia 29 lipca 1946 r.; Kw nr [...] - w skład której wchodzą działki nr [...], [...] i [...], których właścicielem jest Skarb Państwa Polskiego – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe – Nadleśnictwo K.; Kw nr [...] - w skład której wchodzi działka nr [...], której właścicielami są małżonkowie R. i S. M.; Kw nr [...] – w skład której wchodzi działka nr [...], której właścicielem jest Skarb Państwa Nadleśnictwo L.; Kw nr [...] – w skład której wchodzi działka nr [...], której właścicielem jest Skarb Państwa Polskiego – Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa; Kw nr [...] – w skład której wchodzi działka nr [...]. Na podstawie wypisów z rejestru gruntów Starosta ustalił z kolei, że działka nr: [...] - stanowi drogę; [...] - stanowi rolę klasy VI, pastwisko i rów; [...] – stanowi rolę, pastwisko, las i nieużytek; [...] – stanowi pastwisko; [...] – jest to zabudowana działka z rolą i lasem; P. k. 1 – to jezioro; [...], [...] i [...] - stanowią lasy i nieużytki; [...] – stanowi rolę; [...] – stanowi nieużytek; [...] – stanowi las. Odnośnie zaś wymienionej we wniosku działki nr [...] – jezioro K. Starosta wskazał, że z Sądu Rejonowego w K. otrzymał zaświadczenie z księgi wieczystej Kw nr K. i K. k. 481, w którym jako sposób korzystania wpisane jest jezioro położone w miejscowościach P. i Ł., a jako właścicieli wpisano: J. P., P. B., T. M., J. K., H. R., J. P. i P. K.. Jako podstawę nabycia wpisano: umowy zawarte z Rządem Królewskim w G. dnia 19 września 1845 r., zaświadczenie wydane przez Rząd Królewski o 44 – letnim posiadaniu przez Skarb Państwa, tytuł posiadania wpisano dla wymienionych we wspólności dekretem z dnia 3 lipca 1840 r. Ponadto, ponieważ we wniosku podano, że dla wymienionych w nim siedmiu osób prowadzone były księgi wieczyste P. k. 1- 7, Starosta zwrócił się do Sądu Rejonowego w K. o nadesłanie odpisów z tych ksiąg. W odpowiedzi na co, Sąd Rejonowy w K., poinformował, że księgi wieczyste P. k. 3 – 7 zostały zamknięte.

W toku postępowania wyjaśniającego Starosta wezwał również osoby wymienione we wniosku do wykazania uprawnień do korzystania ze wspólnoty gruntowej po osobach wpisanych w karcie [...] K. i K.. B. P. wyjaśnił, że J. P. sprzedał swoje gospodarstwo Żydowi, który nazywał się B., w skład tego gospodarstwa wchodził udział w Jeziorach i około 38 ha. Dziadek B. P. – J. P. kupił powyższą nieruchomość w 1890 r. i wpisany był w księdze wieczystej. Z. G. podał, że nie ma żadnego dokumentu wskazującego jego następstwo prawne po T. M.. P. K. podał, że J. K. był jego pradziadkiem i posiadał w P. gospodarstwo o powierzchni powyżej 30 ha, którego on jest obecnym właścicielem, przy czym nie posiada dokumentu dotyczącego udziału w jeziorach. E. Z. wyjaśnił, że jego pradziadek H. R. był właścicielem gospodarstwa rolnego w P. o powierzchni ponad 50 ha. Właścicielem tego gospodarstwa w chwili obecnej jest E. Z. ale nie posiada on następstwa prawnego co do udziału w jeziorach. D. P. podał, że J. P. był jego pradziadkiem, był także właścicielem gospodarstwa w P. o powierzchni około 80 ha, którego on obecnie jest właścicielem. W odniesieniu do jezior nie ma dokumentu wskazującego następstwo prawne.

Starosta stwierdził, że jako osoby uprawnione do udziału we wspólnocie wnioskodawca wskazał osoby użytkujące gospodarstwa po osobach wymienionych w zaświadczeniu z księgi wieczystej Kw nr K. i K. k. [...]. Wnioskodawca poza własnymi twierdzeniami nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność istnienia wspólnoty gruntowej, w szczególności sposobu jej powstania, osób uprawnionych do udziału we wspólnocie oraz które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową a konsekwentnie usiłował przerzucać na organ prowadzący postępowanie ustalenie powyższych faktów. Starosta wyjaśnił, że ponieważ według wnioskodawcy uprawnionymi do udziału we wspólnocie są osoby użytkujące gospodarstwa po osobach wymienionych w księdze wieczystej k. [...], dokonał oceny, czy wymienione tam jezioro (obszar wodny) jest wspólnotą gruntową. W dziale III tej księgi zapisano, że jezioro będzie podlegało w przypadkach tam określonych oddaniu Skarbowi Państwa za zwrotem kwoty zakupu. Zdaniem Starosty zapis ten świadczy o tym, że jezioro to zostało nabyte odpłatnie, a taki sposób nabycia jeziora wskazuje na to, że nie ma się do czynienia z jednym ze sposobów powstania wspólnoty gruntowej określonej w art. 1 ust 1 ustawy. Ponadto, również z powołanych akt formalno – prawnych wsi P. znajdujących się w Wydziale Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w K. nie wynika, aby wymienione we wniosku działki stanowiły wspólnotę gruntową. W punkcie 12 tych akt wpisano "Spółka Rolnicza w P." i wymienione zostało siedem osób: B. P., J. P., J. K., J. Z., J. G., J. P. i J. K.. Wpisano także, że całość użytkuje PGR Rybacki W. z siedzibą w C.. W części akt "stan katastralny" odnośnie pozycji 12 wpisano numer parceli 1 – obszar 2,38 ha. Parcela 1 P. wymieniona jest w księdze wieczystej k. [...] K. K.. Z kolei w aktach formalno – prawnych wsi Ł. w pozycji nr 92 zapisano "Spółka Rolników" o obszarze 0,8380 ha, przy czym nie zostały wymienione żadne osoby. Obszar ten stanowi parcele nr [...] i [...]. W aktach formalno – prawnych dotyczących wsi Ł. i P. znajdują się protokoły ustalenia stanu władania gruntami i wynika z nich, że czynności opisane w aktach podejmowane były w roku 1963. Po zmianach wprowadzonych do elektronicznej ewidencji gruntów i budynków w latach 90 – tych widnieją zapisy – właściciel Skarb Państwa. Dlatego tez, zdaniem Starosty, znajdujący się w aktach formalno – prawnych zapis "Spółka rolnicza" nie dotyczy spółki, o której mowa w art. 14 ustawy, a poza tym forma ta nie znajduje potwierdzenia w żadnym innym dokumencie jak również w wyjaśnieniach osób wskazanych przez wnioskodawcę.

Z uwagi na powyższe Starosta stwierdził, że ponieważ wymienione przez wnioskodawcę działki nie stanowią wspólnoty gruntowej, nie było podstaw do wydania decyzji ustalającej, o której mowa w art. 8 ust 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnoty gruntowych.

Od decyzji Starosty K. z dnia 6 lipca 2012 r. odwołania wnieśli A. i M. N. oraz M. N. – jako pełnomocnik J. P..

Odwołujący się podnieśli, że: zostali pominięci jako strony postępowania, mimo, że są współwłaścicielami i współposiadaczami samoistnymi nieruchomości, dla której prowadzona jest KW nr [...], będąca ciągiem dalszym KW P. tom I karta 5, w której to wpisano: "wedle katastru udział w martykule 17 i 18 jezioro K. i K.". Ponadto, zdaniem odwołujących się organ I instancji niedostatecznie ustalił stan prawny nieruchomości będących przedmiotem wniosku w okresie od 5 lipca 1962 r. do 4 lipca 1963 r. na podstawie akt katastralnych wsi P. i L. H. oraz Ł. i G. posiadanych przez Starostę K. i znanych Staroście z urzędu. Odwołujący się zwrócili również uwagę na wyjątkowo przewlekłe prowadzenie przez organ I instancji postępowania w niniejszej sprawie. Odwołujący się wnieśli o uznanie ich jako pełnoprawne strony postępowania, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez inny skład niż ten złożony z pracowników Starostwa, którzy uczestniczyli w rozprawie administracyjnej w dniu 23 listopada 2011 r., stwierdzenie, że Starosta K. w istotny sposób naruszył prawo, nie uznając ich za strony postępowania oraz wyjątkowo przewlekle i w sposób uporczywy uchylał się od wydania przedmiotowej decyzji a także stwierdzenie, że za wszelkie szkody w tym utracone korzyści odpowiedzialność ponosi Starosta K.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 11 grudnia 2012 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Starosty K. z dnia 6 lipca 2012 r. Kolegium stwierdziło bowiem, że zebrane wszechstronnie przez organ I instancji dowody nie dają podstawy do ustalenia, iż w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, działki wymienione we wniosku tworzyły wspólnotę gruntową, o której mowa w art. 1 ust. 1 tej ustawy. W oparciu o te dowody nie można też ustalić wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz przysługujących im udziałów we wspólnocie.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, Kolegium przedstawiło na wstępie stan faktyczny sprawy i dodatkowo wskazało, że w aktach Kolegium w sprawie nr [...] znajdują się kopie wypisu z rejestru gruntów sporządzone w dniu 27 lipca 1992 r. i w dniu 27 lipca 1995 r. dotyczące działki nr [...] położonej w L. o powierzchni 3,14 ha (jezioro K.), w których określono, że właścicielem działki jest "Spółka Rolników w P." a także kopia wypisu z rejestru gruntów sporządzona w dniu 27 lipca 1992 r. dotycząca działki nr [...] położonej w G. o powierzchni 0,84 ha (jezioro K.), w którym określono, że właścicielem działki jest "Spółka Rolników". Z kolei w aktach Kolegium w sprawie nr [...] znajduje się kopia pisma Starosty K. z dnia 24 września 2012 r., w którym w odpowiedzi na wniosek M. N. z dnia 9 sierpnia 2012 r. wyjaśniono, że zgodnie z archiwalnymi dokumentami ewidencji gruntów w okresie wskazanym we wniosku tj. od dnia 5 lipca 1962 r. do 4 lipca 1963 r. figurowały wpisy: działki nr [...], [...] i [...] P. wywodzące się z parceli nr [...] – Skarb Państwa Polskiego (Zarząd Lasów); działka nr [...] P. wywodząca się w części dotyczącej wniosku z parcel nr [...] i [...] – Skarb Państwa Polskiego (Zarząd Lasów); działki nr [...], [...] i [...] P. wywodzące się z parcel nr [...], [...], [...] i [...] – wpis niemiecki Gemeinde zu P.; dzialka nr [...] P. wywodząca się z parcel nr [...], [...] – wpis niemiecki Gemeinde zu P. oraz z parceli [...] – O. A. zu P.; działka nr [...] L. H. wywodząca się z w części dotyczącej wniosku z parceli 1 – wpis niemiecki Bauerngenossenschaft zu P.; działka nr [...] G. wywodząca się z parcel [...] i [...] Ł. – Spółka Rolnicza w P.; działka nr [...] G] wywodząca się z parceli nr [...] – Skarb Państwa Polskiego (Zarząd Lasów).

Kolegium stwierdziło, że zebrany w sprawie materiał dowody nie potwierdza, aby wymienione we wniosku działki stanowiły nieruchomości rolne, leśne lub obszary wodne, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, a co za tym idzie, aby stanowiły wspólnotę gruntową podlegającą zagospodarowaniu w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie. Nie świadczą o tym zarówno zapisy w księdze wieczystej jak również w aktach formalno-prawnych wsi P. znajdujących się w Wydziale Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w K., jak i w aktach formalno – prawnych wsi L., w których znajdują się protokoły ustalenia stanu władania gruntami i które podejmowane dotyczą czynności podejmowanych w 1963 r. W ocenie Kolegium organ I instancji zasadnie przyjął, że znajdującego się w aktach formalno – prawnych zapisu "Spółka rolnicza w P." nie można utożsamiać ze Spółką, o której mowa w art. 14 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. W sprawie brak jest bowiem jakichkolwiek dowodów na istnienie i działanie takiej spółki – brak jest decyzji, o której mowa w art. 8 ustawy, brak jest uchwały o powołaniu spółki, brak jest statutu, brak jest także dokumentów potwierdzających jej utworzenie w trybie art. 25 ustawy. Zaś znajdujące się w powołanych aktach Kolegium o sygn. akt [...] kopie wypisów z rejestru gruntów sporządzone w dniu 27 lipca 1992 r. i w dniu 27 lipca 1995 r. przedstawiają informacje aktualne na dzień, w którym je sporządzono i w oparciu o te informacje nie można ustalić, czy obszary wodne w nich wymienione mogły należeć do wspólnoty gruntowej, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Z kolei ze znajdującej się w aktach Kolegium o sygn. akt [...] kopii pisma Starosty K. z dnia 24 września 2012 r. wynika, że już w okresie od 5 lipca 1962 r. do 4 lipca 1963 r. działki nr [...] i [...], [...], [...] w P. oraz działka nr [...] w G. w ewidencji gruntów figurowały jako własność Skarbu Państwa. Natomiast działki nr [...], [...], [...] i nr [...] w P. jako własność Gminy P. (Gemeinde) i osoby prywatnej (jedna z nich). Jedynie w stosunku do działki nr [...] w G. i działki nr [...] w L. H. znajdowały się wpisy Spółka Rolnicza w P. i niemiecki wpis Bauerngenossenschaf zu P. (Spółdzielnia rolników/Wspólnota Rolników z P.). W ocenie Kolegium również z danych zawartych w ewidencji gruntów nie można wywodzić, iż wskazane w nim działki (w tym m.in. działka nr [...] w G. i działka nr [...] w L.) stanowiły wspólnotę gruntową o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy. Względnie istnienie w nich wpisów "Spółka Rolnicza w P." może świadczyć o tym, iż statut prawny i prawo do korzystania z tych dwóch działek zostało uregulowane już przed rokiem 1963. Jednakże powstałych na tle działek nr [...] w L. i nr [...] w G. wątpliwości nie można rozstrzygać na korzyść strony, która domaga się ustalenia prawa do nieruchomości. Kolegium podkreśliło, że wnioskodawca poza własnymi twierdzeniami nie przedstawił żadnych miarodajnych dowodów na okoliczność istnienia wspólnoty gruntowej, a w szczególności sposobu jej powstania, osób uprawnionych do udziału we wspólnocie, oraz nieruchomości, które wchodziły by w jej skład.

Z uwagi na powyższe Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie podjął decyzję odmawiającą ustalenia, że działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] w P., [...] w L., [...] i [...] w G. wchodzą w skład wspólnoty gruntowej oraz odmówił ustalenia wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie. Kolegium zauważyło jednocześnie, że decyzja organu I instancji tylko w części rozstrzyga wniosek B. P. z dnia 26 września 2008 r., który dotyczył również działek nr [...], [...] i [...] w P., a sentencja decyzji nie rozstrzyga wniosku strony w tym zakresie.

Odnosząc się zaś do zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium stwierdziło, że przewlekle prowadzenie postępowania nie miało wpływu na jego wynik i nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Brak jest też podstaw prawnych aby uznać A. i M. N. za strony przedmiotowego postępowania. Nabycie udziału we wspólnocie gruntowej było pierwotnie związane z posiadaniem gospodarstwa rolnego i korzystaniem z gruntów wspólnoty w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie ustawy (art. 6 ust. 1 ustawy). Korzystanie z gruntów wspólnoty było jedną z przesłanek nabycia udziału we wspólnocie. Uprawnienie to przysługiwało zatem konkretnej osobie fizycznej lub prawnej która posiadała gospodarstwo rolne i korzystała z gruntów wspólnoty i tylko takie osoby miały interes prawny w sprawach dotyczących ustanowienia wspólnoty gruntowej. Uprawnienie to, a co za tym idzie interes prawny, w ocenie Kolegium, przechodziło jedynie na spadkobierców osoby, która spełniała przesłanki określone w art. 6 ust. 1 ustawy, z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 28 tej ustawy. Jednakże, A. i M. N., nie wykazali, że są spadkobiercami wnioskodawcy B. P., lub też, iż nabyli całe gospodarstwo rolne jednej z uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej osób, albo że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 2 ustawy.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli J. P. oraz A. N. i M. N.. Skarżący domagają się: uchylenia zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji; stwierdzenia, że Starosta K. wyjątkowo przewlekle w sposób opieszały prowadzi postępowanie w sprawie z wniosku o ustanowienie wspólnoty gruntowej; stwierdzenia, że Kolegium w sposób istotny naruszyło prawo w zakresie terminu rozpatrzenia odwołania; stwierdzenia, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 1 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, poprzez przyjęcie, że nabycie Jezior K. i K. przez ówczesnych mieszkańców wsi P. jest niezgodne z treścią tego artykułu, a przecież jeziora, dla których prowadzona była Kw P. k. [...] zostały nabyte przez grupę mieszkańców wsi P. w 1845 r. na wspólną własność i do wspólnego użytkowania; stwierdzenia, że wspólnota gruntowa "Spółka Rolników w P." nie podlegała pod działanie ustawy z dnia 4 maja 1938 r. o uporządkowaniu wspólnot gruntowych; stwierdzenia, że Kolegium dokonało bezpodstawnego pozbawienia A. i M. N. praw strony, ponieważ wnioskodawcy posiadają własne gospodarstwo rolne na obszarze wsi P. oraz przejęli w posiadanie zależne na podstawie umowy dzierżawy z 2011 r. wszystkie grunty rolne posiadane do śmierci przez B. P., a tym samym spełnili wymóg z art. 27 i art. 28 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych; stwierdzenia, że tłumaczenia wpisów w języku niemieckim dotyczących własności działek ewidencyjnych objętych wnioskiem w okresie od 5 lipca 1962 r. do 4 lipca 1963 r. określonych w zaświadczeniu Starosty K. z dnia 29 września 2012 r. dokonano z pominięciem tłumacza przysięgłego języka niemieckiego oraz przeciwko temu zaświadczeniu toczy się postępowanie przed Kolegium w sprawie o sygn. [...], którego rozstrzygnięcie może mieć istotny wpływ na ten dowód; stwierdzenia, że na stronie 4 wiersz 8 oraz na stronie 6 wiersz 39 błędnie podano imię poprzednika wnioskodawców, tj. J. P., podając jego imię jako J.; stwierdzenia, że Kolegium błędnie stwierdziło, że wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów stwierdzających prawo do przedmiotowych nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw prawnych aby uznać A. i M. N. za strony przedmiotowego postępowania. Nie wykazali ono bowiem, że są spadkobiercami B. P. jak również nie wykazali, że nabyli całe gospodarstwo rolne jednej ze stron uprawnionej do udziału we wspólnocie gruntowej. Również fakt wydzierżawienia przez A. i M. N. w 2011 r. działek nr [...] i [...] położonych w L. nie daje im przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 grudnia 2012 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty K. z dnia 6 lipca 2012 r., wydaną w przedmiocie wspólnoty gruntowej.

Sąd, nie będąc związany z uwagi na art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, stwierdził, że kontrolowana decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa a naruszenie to musiało doprowadzić do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Kontrolowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana została na skutek rozpatrzenia odwołania od decyzji Starosty K. z dnia 6 lipca 2012 r.

Zauważyć należy na wstępie, że odwołanie jest podstawowym środkiem zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym, zarówno ze względu na krąg decyzji administracyjnych podlegających zaskarżeniu, jak i na szerokie podstawy zaskarżenia umożliwiające kwestionowanie zarówno legalności, jak i zasadności decyzji (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 10. wydanie. Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2009, str. 458). Odwołanie jest środkiem zaskarżenia decyzji administracyjnej, który ma na celu wzruszenie nieostatecznej decyzji administracyjnej. Odwołanie jest gwarancją realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, określonej w art. 15 kpa i umożliwia stronie postępowania administracyjnego, niezadowolonej z wydanej decyzji, domagania się ponownego rozpatrzenia sprawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 797/10, Legalis).

Zgodnie jednak z art. 127 § 1 kpa odwołanie służy stronie (od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji). Przy czym nie ulega wątpliwości, że odwołanie służy nie tylko stronie, która brała udział w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, ale także stronie, która nie brała udziału w tym postępowaniu. Oznacza to, że odwołanie może wnieść także podmiot, który mógł być stroną w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, a więc podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyło to postępowanie, stosownie do art. 28 kpa. Stroną bowiem, zgodnie z art. 28 kpa, jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie akceptuje tezę, iż ustalenie interesu prawnego osoby uczestniczącej w postępowaniu administracyjnym następuje ostatecznie w wyniku konkretyzacji właściwego przepisu prawa materialnego. Z drugiej strony jednak przymiot strony w jej aspekcie procesowym, to jest zdolność do występowania w konkretnym postępowaniu, uzyskuje każdy, kto wystąpi z odpowiednim procesowym żądaniem (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r., sygn. III ARN 64/94, OSNAPiUS 1995, nr 10, poz. 118). Łącznikiem między sferą stosowania prawa procesowego a prawem materialnym przy wszczęciu postępowania i w jego toku jest pojęcie interesu prawnego, pojmowanego ogólnie jako obiektywna, czyli rzeczywista potrzeba ochrony prawnej. Interes taki powinien być konkretny, indywidualny, dający się zaspokoić przez wydanie decyzji. W każdym razie chodzi o interes prawny szeroko pojmowany, tzn. chroniony prawem przedmiotowym powszechnie obowiązującym (zob. E. Iserzon, J. Starościak: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1970, s. 88).

A contrario z treści art. 127 § 1 kpa wynika, że odwołanie, które nie zostało wniesione przez stronę postępowania w rozumieniu art. 28 kpa – jest niedopuszczalne. Niedopuszczalność odwołania może bowiem wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak również podmiotowym. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez jednostkę niemającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia, czyli przez osobę trzecią lub podmiot na prawach strony, który nie brał udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 503).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ustalono, że stwierdzenie przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego wydawanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 1999 r., sygn. OPS 16/98). Gdy odwołanie wniosła jednostka, która twierdzi, że zaskarżona decyzja dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku organ odwoławczy jest obowiązany rozpoznać jej odwołanie. Jeżeli w wyniku rozpoznania odwołania organ stwierdzi, że jednostka ta nie ma w danej sprawie indywidualnego interesu prawnego lub obowiązku, to wydaje on decyzje o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Duże Komentarze Becka, wyd. 6, Warszawa 2004, str. 583).

Z powołanej regulacji art. 127 § 1 kpa wynika zatem, że w przypadku wpłynięcia pisma stanowiącego odwołanie, obowiązkiem organu odwoławczego w pierwszej kolejności jest zbadanie, czy pochodzi ono od podmiotu uprawnionego będącego stroną w postępowaniu. Powyższe stanowi podmiotową przesłankę dopuszczalności odwołania, a zatem ustalenie tej kwestii warunkuje zgodne z prawem prowadzenie postępowania odwoławczego i rozpoznanie merytoryczne sprawy.

Nadto z zasady dwuinstancyjności postępowania wynika, że w razie wniesienia odwołania organ odwoławczy rozpatruje ponownie sprawę merytorycznie, przy czym ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie zarzuty odwołania i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. W razie skutecznego wniesienia kilku odwołań przez strony organ odwoławczy winien rozpatrzyć je łącznie jedną decyzją.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji stwierdziło, że rozpoznało sprawę na skutek odwołania A. N. i M. N. reprezentujących J. P.. Tymczasem z akt niniejszej sprawy wynika, że odwołania od decyzji Starosty K. wnieśli zarówno A. N. i M. N., jak i M. N. – jako pełnomocnik J. P.. Decyzja Starosty K. z dnia 6 lipca 2012 r. została doręczona tylko M. N. – jako pełnomocnikowi J. P.. A. N. ani też M. N. nie byli stronami postępowania przed organem pierwszej instancji. Pismem z dnia 23 lipca 2012 r. organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 133 Kpa, przekazał organowi odwoławczemu wraz z aktami sprawy dwa odwołania. Organ odwoławczy pismami z dnia 28 września 2012 r., wezwał A. N. i M. N. do wykazania własnego interesu prawnego do udziału w przedmiotowym postępowaniu. W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia 14 października 2012 r., skarżący A. N. I M. N. złożyli wyjaśnienia dotyczące ich nieruchomości. Nadto na wezwanie organu odwoławczego M. N. złożył pełnomocnictwo udzielone mu przez J. P.. Następnie organ odwoławczy wydał kontrolowaną w niniejszej sprawie decyzję, wskazując w niej, że wydana ona została "po rozpoznaniu odwołania A. i M. N. reprezentujących J. P.". Decyzja Kolegium została doręczona jedynie M. N. jako pełnomocnikowi J. P..

Z przedstawionych okoliczności wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze przystąpiło do merytorycznego rozpoznania odwołania wniesionego przez J. P., którego pełnomocnikiem był M. N., całkowicie pomijając odwołanie wniesione przez A. N. i M. N.. Z akt administracyjnych nie wynika bowiem, aby organ odwoławczy uznał ich za strony tego postępowania – jako że zaskarżona decyzja wydana została po rozpoznaniu wyłącznie odwołania J. P.. Wręcz przeciwnie - w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, stwierdził, że brak jest podstaw prawnych aby uznać A. N. i M. N. za strony przedmiotowego postępowania. Z akt administracyjnych nie wynika jednakże, aby organ odwoławczy podjął rozstrzygnięcie odnoszące się do odwołania skarżących, w szczególności nieuznające ich za strony postępowania – albowiem brak jest w aktach decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego wszczętego na skutek wniesionego przez nich odwołania. Jednocześnie wskazać należy, że wadliwe jest rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji, w sytuacji gdy organ stwierdza, że nie uznaje osób wnoszących odwołanie za strony postępowania.

Powyższe, w ocenie Sądu oznacza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wyjaśniło wszystkich istotnych dla rozpoznania sprawy okoliczności faktycznych, co w konsekwencji doprowadziło do wydania kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 kpa, art. 127 § 3 kpa, a przede wszystkim art. 138 § 1 pkt 1 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów na obecnym etapie postępowania przedwczesne jest odnoszenie się do podniesionych przez skarżących zarzutów merytorycznych. W istocie bowiem organ nie uznał skarżących A. N. i M. N. za strony, skutkiem czego nie odniósł się w ogóle do merytorycznych zarzutów ich odwołania. Wskazać jedynie należy, że w sytuacji gdy organ dokonuje ustaleń w sprawie na podstawie dokumentów sporządzonych w języku obcym, powinien dla dobra toczącego się postępowania i zgodnie z zasadą prawdy materialnej dążyć do ich przetłumaczenia, aby zarówno organ, jak i strona skarżąca mogły w pełni i w sposób zrozumiały poznać ich treść.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 grudnia 2012 r.

Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania przyjmując stosownie do treści art. 205 § 1 tej ustawy, że na koszty te składają się uiszczone przez skarżących wpisy sądowe.

Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ odwoławczy, który winien uwzględnić powyższe uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśni zatem w pierwszej kolejności czy skarżący A. N. i M. N. mają legitymację do wniesienia odwołania od decyzji Starosty K., a następnie w zależności od poczynionych w tym przedmiocie ustaleń podejmie stosowne rozstrzygnięcie.