Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 523/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...], 2. umarza postępowanie administracyjne, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. B. 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy B. decyzją z [...] października 2021 r. nr [...].G.G orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] położonej w obrębie geodezyjnym R. nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów działką nr [...], stanowiącej własność Gminy B. z działkami nr 494 i nr [...], położonymi we wsi R., obręb geodezyjny R. nr [...], Gmina B., objęte księgą wieczystą nr [...], stanowiącymi własność S. N..

W piśmie z [...] lipca 2022 r. K. B. (tj. Skarżąca) wniosła m.in. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wójta z [...] października 2021 r. Wniosek ten Skarżąca poparła także w piśmie z [...] listopada 2022 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (zwane dalej "Kolegium") decyzją z [...] grudnia 2022 r. nr SKO – 714-123/22 "na skutek wszczęcia z urzędu, po złożeniu wniosku przez Panią K. B. odmówiło stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wójta.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca podniosła, że w ramach postępowania rozgraniczeniowego de facto doszło do zmiany przebiegu drogi dojazdowej prowadzącej m.in. do jej nieruchomości. Droga ta po wydaniu decyzji rozgraniczeniowej ma inny przebieg i jest innego standardu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kolegium decyzją z [...] marca 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy swoją decyzję z [...] grudnia 2022 r., nie dopatrując się rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji przez Wójta ani żadnej innej wady tej decyzji skutkującej koniecznością stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.")

W skardze do sądu administracyjnego K. B. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium z [...] marca 2023 r. zarzucając jej:

1) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 156 § 1 pkt 2 lub 7 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Kolegium z [...] grudnia 2022 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wójta z [...] października 2012 r., chociaż do wydania decyzji Wójta doszło z rażącym naruszeniem prawa, a sama decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa tj. w sprawie rozgraniczenia nieruchomości doszło do przeniesienia przebiegu drogi,

2) naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez zainicjowanie sprawy o rozgraniczenie nieruchomości położonych w miejscowości R. działki nr [...] z działkami nr [...] tylko w celu dokonania zmiany przebiegu drogi w tej miejscowości, a nie w celu ustalenia przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów, co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji,

3) sprzeczność ustaleń z treścią zgromadzonego materiału dowodowego poprzez zalegalizowanie sytuacji, w której Wójt w ramach zainicjowanego postępowania o rozgraniczenie nieruchomości doprowadził do zmiany przebiegu drogi, chociaż jest to prawnie w ww. postępowaniu niemożliwe, co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że Wójt wszczął postępowanie w przedmiocie rozgraniczenia położonych w Radoszkach działek nr [...], stanowiącej własność Gminy oraz działek nr [...] – stanowiących własność S. N.. Jednakże sporu pomiędzy tymi właścicielami nigdy nie było. Sprawa została wszczęta tylko po to, aby w jej ramach doprowadzić do zmiany przebiegu drogi, która przez kilkadziesiąt lat dzieliła nieruchomości S. N.. Decyzja Wójta z [...] października 2021 r. został wydana zatem z rażącym naruszeniem art. 29 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, zgodnie z którym celem rozgraniczenia jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości – a nie wydanie decyzji zmieniającej przebieg drogi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważyło, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z innych powodów, niż wskazuje Skarżąca.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 259; zwanej w skrócie "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd z urzędu. tj. nawet w przypadku braku wskazania przez stronę skarżącą, bierze pod uwagę zaistniałe na etapie postępowania administracyjnego naruszenia prawa.

Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, sąd administracyjny czyni to w określonej kolejności. Stwierdzenie istnienia danego typu wad decyzji może bowiem eliminować potrzebę ustalania innych wad, co ma niewątpliwy wpływ na racjonalizację działalności kontrolnej sądu administracyjnego. W pierwszej kolejności Sąd bada ewentualne istnienie wad powodujących nieważność decyzji. Następnie kontroluje przestrzeganie przez organ administracji przepisów o postępowaniu administracyjnym (w zakresie określonym postanowieniami art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a.). Dopiero w ostatniej kolejności kontrolowane jest przestrzeganie przez organy administracyjne norm prawa materialnego (por. T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska – " Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz.", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 460 – 461).

Dokonując kontroli w powyższy sposób, Sąd nie dostrzegł naruszenia prawa powodującego nieważność zaskarżonych decyzji.

Sąd dostrzegł natomiast, że Skarżąca ani nie była stroną postępowania zakończonego decyzją Wójta [...] z [...] października 2021 r. o rozgraniczeniu nieruchomości ani nie przysługują jej żadne prawa do rozgraniczonych nieruchomości. Okoliczność ta ma znaczenie dla ustalenia jej interesu prawnego we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji rozgraniczeniowej, co w konsekwencji rzutuje na ocenę prawidłowości postępowania przed Kolegium.

W tym miejscu należy podkreślić, że pomimo wskazania przez Kolegium w decyzji z [...] grudnia 2022 r., że postępowanie toczyło się "na skutek wszczęcia z urzędu, po złożeniu wniosku" - przedmiotowe postępowanie toczyło się z wniosku Skarżącej, a nie z urzędu. Jak wyżej wskazano – Skarżąca wyraźnie w piśmie z [...] lipca 2022 r. wniosła m.in. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wójta z [...] października 2021 r., a wniosek ten poparła także w piśmie z [...] listopada 2022 r. Przepis art. 61 § 1 k.p.a. wyraźnie wskazuje, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przepisy postępowania administracyjnego nie znają możliwości wszczęcia postępowania z urzędu wskutek złożonego wniosku strony ani nie przewidują możliwości, że postępowanie jednocześnie toczy się na wniosek i z urzędu. Postępowanie się toczy albo na wniosek, albo z urzędu.

Okoliczność, że przedmiotowe postępowanie przed Kolegium toczyło się na skutek złożonego wniosku wymagało od organu w pierwszej kolejności zweryfikowania, czy wniosek ten pochodzi od "strony". Zgodnie bowiem z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (tj. żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (w przedmiotowym przypadku – stwierdzenia nieważności decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości) są nie tylko strony postępowania trybu zwykłego, lecz także osoby, których interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji (art. 28 k.p.a.)

Z akt sprawy nie wynika jednakże ani że Skarżąca była stroną postępowania zwykłego ani że ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności decyzji rozgraniczeniowej.

Należy podkreślić, że celem i przedmiotem administracyjnego postępowania o rozgraniczenie nieruchomości jest ustalenie zasięgu prawa własności danej nieruchomości względem nieruchomości bezpośrednio graniczącej tj. ustalenie, do jakiego miejsca w terenie sięga prawo własności przysługujące właścicielom gruntów sąsiednich. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 lutego 2022 r. sygn. I OSK 259/21 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - w skrócie "CBOSA", dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) w orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie przyjmuje się, że stroną w postępowaniu rozgraniczeniowym jest właściciel, użytkownik wieczysty lub inny podmiot, któremu przysługuje określone prawo rzeczowe do nieruchomości (np. II SA/Rz 249/06, publ. CBOSA) objętych rozgraniczeniem. Podkreślenia wymaga, że z art. 29 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego wynika, że rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami albo innymi gruntami. Innymi słowy, nieruchomości podlegające rozgraniczeniu muszą posiadać wspólną granicę, aby osób mających tytuł prawny do tych nieruchomości dotyczyło – w rozumieniu art. 28 k.p.a. – postępowanie w sprawie rozgraniczenia tych nieruchomości (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt: III SA/Kr 1153/17). Brak podstaw prawnych, aby status strony postepowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości przypisywać podmiotom, które nie mają tytułu prawnego do nieruchomości mających podlegać rozgraniczeniu. Rozgraniczenie "nie swoich" nieruchomości co do zasady nie wpływa w prawnie bezpośredni sposób ani na status prawny nierozgraniczanych nieruchomości ani na sposób wykonywania praw do tych nieruchomości. Jak podkreśla się w orzecznictwie "stroną postępowania rozgraniczeniowego jest ten podmiot, który żąda rozgraniczenia z określoną sąsiednią (graniczną) nieruchomością, oraz podmiot (właściciel, samoistny posiadacz), któremu służą prawa do sąsiedniej nieruchomości.

Nie jest sporne, że Skarżąca nie dysponuje prawem rzeczowym do którejkolwiek z nieruchomości rozgraniczonych kwestionowaną decyzją Wójta.

W konsekwencji uznanie przez Kolegium, że wniosek Skarżącej jest wnioskiem strony nastąpiło z naruszeniem art. 28 k.p.a. i skutkowało prowadzeniem postępowania z naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a. tj. pomimo obowiązku wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego Sąd stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Mając zaś na uwadze, że wobec braku przymiotu strony po stronie Skarżącej postępowanie przed Kolegium jest bezprzedmiotowe, Sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800) biorąc pod uwagę wysokość wniesionego wpisu oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.