Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 22/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 5, ust. 20
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 58 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1901/20 w sprawie ze skargi J. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2020 r. nr KOC/27/Sw/20 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2020 r. nr KOC/27/Sw/20 oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 19 grudnia 2019 r. nr WSZ.ŚRA/SW/73/2019; 2. oddala wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1901/20, oddalił skargę J. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 24 czerwca 2020 r. nr KOC/27/Sw/20 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Postanowieniem z 24 czerwca 2020 r. nr KOC/27/Sw/20 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 19 grudnia 2019 r. nr WSZ.ŚRA/SW/73/2019 o odmowie przywrócenia J. C. terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 na dziecko – A. P. – z uwzględnieniem okresu przyznania świadczenia wychowawczego od lipca 2019 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wniosek skarżącej wpłynął do Prezydenta m.st. Warszawy w dniu 4 listopada 2019 r. Wraz z wnioskiem złożony został wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia. Skarżąca podniosła, że wniosek złożyła w lipcu 2019 r. za pośrednictwem bankowości internetowej i bezskutecznie oczekiwała na jego rozpoznanie do końca października 2019 r. w związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej informacjami o opóźnieniach w wypłacie świadczeń. Niedotrzymanie terminu, jak wskazała, wynikło z błędu w systemie elektronicznym banku oraz z opóźnienia w wypłacie świadczeń przez Miasto Stołeczne Warszawa, gdyż gdyby nie opóźnienia w wypłacaniu świadczeń skarżąca szybciej powzięłaby wiadomość, że wniosek nie został skutecznie złożony.

W ocenie organu przedstawione przez skarżącą okoliczności nie dają podstaw do przywrócenia terminu do złożenia wskazanego wniosku. Kolegium podało, że zgodnie z art. 13 ust. 20 i art. 14 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017, poz. 1851), w przypadku złożenia wniosku w formie elektronicznej, na organie ciąży obowiązek potwierdzenia jego wniesienia poprzez doręczenie wnoszącemu Urzędowego Potwierdzenia Odbioru w formie elektronicznej. Informacja ta widnieje na stronie internetowej banku, za pośrednictwem którego wniosek w niniejszej sprawie miał być złożony, łącznie z informacją, że w przypadku nieotrzymania w/w potwierdzenia wniosek należy złożyć ponownie.

Wobec powyższego Kolegium wywiodło, że skarżąca miała możliwość zapoznania się z procedurą rozpoznawania wniosku złożonego w formie elektronicznej i kolejnymi jej etapami, co oznacza, że gdyby postąpiła zgodnie z instrukcją, błąd techniczny mógłby zostać niezwłocznie naprawiony, skoro zaś tego nie wykonała, to nie można uznać, że uchybienie terminu było niezawinione, wobec czego nie zachodzą przesłanki do jego przywrócenia.

Na powyższe postanowienie J. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, za zasadne uznając stanowisko organów, że do przekroczenia terminu na złożenie wniosku doszło z winy skarżącej.

Sąd wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Banku Pocztowego S.A. w Bydgoszczy z 14 listopada 2019 r. wynika, że w dniu 7 lipca 2019 r. odnotowano próbę złożenia wniosku Rodzina 500+, która nie doszła do skutku z powodu wystąpienia nieoczekiwanego błędu w systemie informatycznym. Jednak – w ocenie Sądu – okoliczność ta nie spowodowałaby uchybienia terminu w przypadku zachowania przez skarżącą należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Sąd podkreślił, że o braku winy w niedokonaniu w ustawowym terminie określonej czynności można mówić tylko w razie uprawdopodobnienia przez stronę, że dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia, zaś jakikolwiek stopień zawinienia, nawet lekkie niedbalstwo wyklucza przywrócenie terminu. Zdaniem Sądu przeszkodą w tym stanie faktycznym nie może być chwilowy błąd systemu banku.

Od powyższego wyroku skarżąca – będąca radcą prawnym – złożyła skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1) art. 58 § 1 K.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie dochowała należytej staranności w złożeniu wniosku, podczas gdy błąd systemu informatycznego (o którym skarżąca nawet nie wiedziała, bo myślała, że wylogowanie nastąpiło wskutek zakończenia procedury składania wniosku i jednocześnie na telefon skarżącej przyszedł sms z banku, że wniosek został zarejestrowany) jest okolicznością niezawinioną uzasadniającą przywrócenie terminu,

2) art. 58 § 1 K.p.a., poprzez przyjęcie, że skarżąca nie dochowała należytej staranności w złożeniu wniosku, ponieważ nie otrzymała Urzędowego Potwierdzenia Odbioru i powinna ponowić składanie wniosku, podczas gdy informacja o Urzędowym Potwierdzeniu Odbioru nie była dostępna na stronach internetowych banku (prawdopodobnie była dostępna na stronach, które nie wyświetliły się wskutek awarii systemu), a jednocześnie na telefon skarżącej przyszedł sms z banku, że wniosek został zarejestrowany (co jest potwierdzeniem odbioru wniosku);

II. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1, art. 80 K.p.a. i art. 10 K.p.a., polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie uchylił decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., mimo że stan faktyczny został ustalony w sposób dowolny i niezgodny z rzeczywistym przebiegiem zdarzeń, w tym niezgodnie ze stanem faktycznym ustalono, że (1) w chwili składania wniosku na stronie internetowej banku dostępne publicznie były informacje o Urzędowym Potwierdzeniu Odbioru, (2) skarżąca nie dokończyła procedury składania wniosku (skarżąca wysłała wniosek i otrzymała potwierdzenie zarejestrowania wniosku), (3) skarżąca powinna zapoznać się z instrukcją obsługi wniosku (taka instrukcja nie została skarżącej udostępniona),

2) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 K.p.a., polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie uchylił decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a.

Uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zostało sporządzone.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Na wstępie należy wskazać, że wniesiona przez skarżącą skarga kasacyjna nie posiada wyodrębnionego uzasadnienia. Z art. 176, art. 177a, art. 178 oraz art. 180 p.p.s.a. wynika, że w razie braku uzasadnienia skarga kasacyjna może być odrzucona bez wzywania o uzupełnienie takiego braku. Jednakże przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wymagają, aby uzasadnienie skargi kasacyjnej stanowiło wyodrębnioną część tego pisma procesowego. W związku z tym można przyjąć, że uzasadnieniem skargi kasacyjnej są stwierdzenia zawarte w podstawach kasacyjnych, wyjaśniające w jaki sposób doszło do naruszenia powołanych w tych podstawach przepisów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Za uzasadnienie skargi kasacyjnej można tu uznać stwierdzenia zawarte w podstawach złożonej przez skarżącą skargi kasacyjnej.

Wobec tego uznać należy, że brak jest podstaw do odrzucenia wniesionej przez skarżącą skargi kasacyjnej z uwagi na brak uzasadnienia.

Rozpoczynając rozważania nad zasadnością skargi kasacyjnej należy wskazać, że zgodnie z art. 13 ust. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego i załączniki do wniosku, mogą być składane drogą elektroniczną za pomocą systemu teleinformatycznego m.in. banków krajowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych świadczących usługi drogą elektroniczną spełniających wymogi określone w informacji zamieszczonej na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej ministra właściwego do spraw rodziny po uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji. Stosownie zaś do art. 13 ust. 20 w/w ustawy, potwierdzenie złożenia w postaci elektronicznej wniosku wraz z załącznikami do wniosku, określonymi w ust. 4, przesyłane jest osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze, w sposób przewidziany w systemie, za pośrednictwem którego nastąpiło złożenie wniosku, a w przypadku braku takiej możliwości na adres poczty elektronicznej wskazany przez osobę ubiegającą się o świadczenie.

Skarżąca podaje, że w dniu 7 lipcu 2019 r. złożyła za pomocą bankowości internetowej wniosek o świadczenie wychowawcze. Twierdzi, że do końca października 2019 r. nie wiedziała o tym, że wniosek nie został skutecznie złożony. We wniosku o przywrócenie terminu wskazywała, że niedotrzymanie terminu nie nastąpiło z jej winy, a z winy systemu elektronicznego Banku. Potwierdza tę okoliczność pismo Banku Pocztowego SA z 14 listopada 2019 r., do którego wystąpiła skarżąca z prośbą o wyjaśnienie zaistniałej sytuacji.

Bank Pocztowy w piśmie do skarżącej z dnia 14 listopada 2019 r. wskazał, że w systemie Banku odnotowano, iż pojęła ona próbę złożenia wniosku Rodzina 500 + w dniu 7 lipca 2019 r. Podano, że potwierdza to wiadomość sms wysłana na numer telefonu skarżącej w w/w dniu. Podkreślono jednak, że wiadomość ta nie jest potwierdzeniem prawidłowego przekazania wniosku do centralnego systemu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Emp@tia. Zawierała ona jedynie kod autoryzacyjny umożliwiający wysyłkę wniosku. W w/w piśmie podano, że w systemie wystąpił nieoczekiwany błąd, który uniemożliwił przekazanie wniosku do systemu Emp@tia. W związku z tym, Bank nie potwierdził faktu złożenia wniosku przez wysyłkę odpowiedniej wiadomości na adres mailowy skarżącej (o czym – według Banku - poinformowano na ekranie podsumowującym wniosek). W piśmie tym zaznaczono, że skarżąca nie otrzymała Urzędowego Poświadczenia Odbioru, który jest jedynym potwierdzeniem prawidłowego dostarczenia wniosku do systemu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Podkreślono, że obowiązek weryfikacji UPO spoczywa wyłącznie na wnioskującym. Wskazano, że w przypadku braku dostarczenia UPO w ciągu 24 godzin od złożenia wniosku, powinien nastąpić natychmiastowy kontakt z bankiem.

Jak wynika ze złożonej w sprawie skargi kasacyjnej, skarżąca nie kwestionuje, że nie otrzymała w/w Urzędowego Poświadczenia Odbioru. Natomiast, jak wynika to z akt sprawy skarżąca wyjaśniała, że wypełniła wniosek i nacisnęła klawisz WYŚLIJ. Następnie przyszedł na jej telefon komórkowy sms o treści: " Rejestracja wniosku świadczenie 500 + z dnia 7 lipca 2019 r. godz.xxx. Przelewem na rachunek 30xxxxxxxx0001; kod xxx ( 3 litery)". Strona internetowa po wciśnięciu klawisza WYŚLIJ wylogowała się i przyszedł sms o rejestracji wniosku. Skarżąca była przekonana, że wniosek złożyła, a strona internetowa się wylogowała, bo zakończyła składanie wniosku.

Potwierdzeniem twierdzeń skarżącej jest pismo Banku Pocztowego, który wyraźnie i jednoznacznie stwierdził, że nastąpił nieoczekiwany błąd systemu. Skoro nastąpiło zamknięcie operacji i strona bankowa się wylogowała, a dodatkowo nadesłano z Banku skarżącej sms potwierdzający rejestrację wniosku, to skarżąca mogła pozostawać w przekonaniu, że wniosek złożyła. Z wyjaśnień banku wynika, że potwierdza on fakt złożenia wniosku przez wysyłkę odpowiedniej wiadomości na adres e-mailowy strony składającej wniosek, o czym informuje na ekranie podsumowującym wniosek. Jak jednak słusznie wskazuje skarżąca, bank nie potwierdził faktu złożenia wniosku przez wysyłkę odpowiedniej wiadomości na adres e-mail, bo właśnie z uwagi na błąd systemu nie pojawił się ekran podsumowujący wniosek, a więc skarżąca nie została poinformowana o tym, że ma przyjść e-mail podsumowujący wniosek.

Trzeba też zauważyć, że skarżąca wykazała, że wypłata świadczeń była opóźniona, co było podane do publicznej wiadomości. Na stronie internetowej Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jasno zadeklarowało, że pieniądze trafią do wnioskujących o świadczenie wychowawcze najpóźniej do końca października 2019 r. Uzasadnia to złożenie przez skarżącą złożenie wniosku o przywrócenie terminu w dniu 4 listopada 2019 r., gdy do końca października nie otrzymała świadczenia.

W wyżej opisanych okolicznościach sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarżąca uprawdopodobniła brak swej winy w niedochowaniu terminu, jak tego wymaga art. 58 §1 K.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W rozpoznawanej sprawie nieoczekiwany błąd w systemie bankowym był okolicznością od skarżącej niezależną, którego nie mogła przewidzieć i którego nie mogła się spodziewać. Podkreślić należy, że przy dokonywaniu oceny zawinienia strony w uchybieniu terminowi, organ winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne, zaś ciężar wykazania, że istotnie zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej spoczywa na stronie, przy czym wystarczającym środkiem jest tutaj uprawdopodobnienie. Aby uprawdopodobnić brak winy, strona postępowania powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. A taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Zgodnie z art.18 ust.1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w brzmieniu obowiązującym w dacie składania wniosku (Dz.U. tj.2018, poz.2134) prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego. Mając na uwadze informacje o opóźnieniach w wypłacie świadczeń do końca października 2019 r., należy przyjąć, że skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu zachowując termin do jego złożenia (art. 58 § 2 k.p.a.).

Wobec powyższego uznać należy, że zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 58 §1 K.p.a.

Za usprawiedliwione należy również uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. Naruszenie przez Sąd powołanych przepisów może bowiem mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Sąd niezasadnie podzielił stanowisko organów i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane.

Co zaś do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a., to należy wskazać, że o naruszeniu tego przepisu można mówić tylko wówczas, gdy sąd wyjdzie poza zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego (tzn. poza kontrolę działalności administracji publicznej, rozpoznając skargę na akt lub czynność nieobjęte jego kognicją), bądź w sprawach należących do jego właściwości uchyli się od badania legalności działalności administracji, ewentualnie zastosuje środki ustawie nieznane oraz posiłkować się przy tym będzie innym kryterium niż zgodność z prawem. Sytuacja taka nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art.145 § 1 lit.c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Nie zasądzono na rzecz skarżącej kosztów postępowania, jak tego żądała w skardze kasacyjnej, gdyż takie koszty nie zostały przez nią poniesione. W sprawach związanych z zaskarżaniem decyzji wydanych na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie pobiera się opłat sądowych, skarżąca w sprawie występowała osobiście, a nie jako radca prawny i nie ponosiła żadnych opłat sądowych.