Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 862/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Magdalena Durzyńska sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi A.M. i B. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 7 marca 2023 r. nr 1243/2023 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 7 marca 2023 r. nr 1243/2023, Wojewoda Mazowiecki, dalej "organ II instancji, organ wojewódzki", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2021, poz. 2022 ze zm.), dalej "kpa", utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy nr 81/SD/2022 z 1 marca 2022 r. o odmowie przyznania A. M. i B. W., dalej "Skarżące" odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...], nr hip – [...], W-[...], działkę nr [...] o pow. [...] m2 stanowiącą obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] oraz [...] z obrębu [...], dalej "nieruchomość".

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 1 marca 2022 r. nr 81/SD/2022, odmówił A. M. i B. W. przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość.

Skarżące wniosły odwołanie.

Organ wojewódzki rozpoznając odwołanie ustalił, że działka nr [...] o powierzchni [...] m2, znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ), dalej "dekret". Zgodnie z art. 1 ww. dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie - w myśl art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 z późn. zm.) - stała się i obecnie pozostaje własnością Skarbu Państwa. Na podstawie aktu notarialnego umowy kupna-sprzedaży z dnia 4 czerwca 1942 r. Nr kolejny [...] Rep [...], M. i M. małż. [...] nabyli od Z. M. działkę gruntu nr [...] o powierzchni [...] m2 położoną w [...] przy zbiegu ul. [...] i [...], wchodzącą w skład nieruchomości oznaczonej jako [...] nr dominialny [...] i gminny [...]. Wniosek o przyznanie własności czasowej do ww. gruntu, o którym mowa w art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy nie został złożony. Wnioskiem z 3 kwietnia 1990 r. M. G. zwróciła się o zwrot lub odszkodowanie działki nr [...] położonej przy zbiegu ul. [...] i [...] o pow. [...] m2 oznaczonej nr rejestru hipotecznego W-[...].

Decyzjami z 23 lipca 2021 r., Nr 178/SD/2021 i Nr 179/SD/2021, Prezydent m.st. Warszawy umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem M. G. z dnia 3 kwietnia 1990 r., w sprawie zwrotu w trybie art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami opisanej w sentencji nieruchomości hipotecznej. Powyższe decyzje są ostateczne. Wnioskiem z dnia 22 lutego 2021 i pismem z dnia 7 kwietnia 2021 r. A. M. i B. W. sprecyzowały, że wnioskują o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ugn. Organ na podstawie dowodów z odpisów postanowień spadkowych oraz aktów poświadczenia dziedziczenia wskazanych w decyzji ustalił krąg stron postępowania.

Zgodnie z opinią geodezyjną z 1 grudnia 2021 roku sporządzoną przez geodetę uprawnionego A. K. dla nieruchomości "[...]" dz. [...] o powierzchni [...] ha położonej w [...] przy ul. [...], dawna działka z nieruchomości hipotecznej obecnie stanowi grunt wchodzący w część działki o nr ewidencyjnym [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] ha, oraz w część działki o nr ewidencyjnym [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] ha.

Organ dokonał wykładni art. 215 ust. 2 ugn, zgodnie z którym przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel, bądź jego następcy prawni, zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel, bądź jego następcy prawni, mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Definicję "dom jednorodzinny" zawartą w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy rozpatrywać według kryteriów obowiązujących przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Pojęcie "dom jednorodzinny" należy rozumieć w znaczeniu, jakie mu wówczas nadawano - był to budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni czy liczby pomieszczeń, które to ograniczenia wprowadzono w późniejszym okresie. Brak wymienienia w ogólnym planie zabudowania m.st. Warszawy z dnia 11 sierpnia 1931 r., budownictwa jednorodzinnego nie wyklucza samo przez się możliwości zabudowy danego obszaru budownictwem jednorodzinnym, a tym samym i przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości pod takie budownictwo. Kwestię spełnienia przesłanki dotyczącej przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne ocenić należy na podstawie istniejącego w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, planu zabudowania. Planem takim był Ogólny plan zabudowania m.st. Warszawy - plan strefowy, zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r. Według Planu przedmiotowa nieruchomość jest położona w części dotyczącej powierzchni [...] m2 w strefie przeznaczonej pod przemysł, co wyklucza możliwość przyznania odszkodowania z tę część nieruchomości. W stosunku do przesłanki dotyczącej pozbawienia przeddekretowego właściciela faktycznej możliwości władania działką, grunt działki był już zagospodarowany w 1955 roku i dawni właściciele lub ich następcy prawni utracili możliwość władania dawną nieruchomością hipoteczną w chwili przejęcia powyższego gruntu pod tor kolejowy w wykopie czyli przed datą 5 kwietnia 1958 r. wskazaną w art. 215 ugn. Teren dawnej nieruchomości hipotecznej znajduje się w dwóch strefach przeznaczenia, organ I instancji posłużył się opinią geodezyjną wykonaną przez geodetę uprawnionego na zlecenie tegoż organu celem m.in. rozliczenia powierzchni działki znajdujących się w poszczególnych strefach przeznaczenia Ogólnego Planu Zabudowania Warszawy z 1931 r. Zgodnie z opinią przedmiotowa nieruchomość jest położona w części dotyczącej powierzchni [...] m2 w strefie przeznaczonej pod przemysł, co wyklucza możliwość przyznania odszkodowania z tą część nieruchomości. Natomiast jak wynika z opinii, pozostała część nieruchomości o powierzchni [...] m2 znajduje się w strefie Ila dopuszczającej sposób zabudowy "luźny lub grupowy", o maksymalnej ilości kondygnacji: 2, oraz maksymalnej powierzchni zabudowy: 30% powierzchni działki. Zatem w tej części nieruchomość była przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne.

Zdaniem organu II instancji Prezydent m.st. Warszawy prawidłowo przeprowadził badanie pierwszej przesłanki dotyczącej przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne. Skarżący nie zakwestionowali wyników badania przedmiotowej przesłanki. W kwestii przesłanki dotyczącej ustalenia kiedy przeddekretowy właściciel został pozbawiony faktycznej możliwości władania działką - przed czy po dniu 5 kwietnia 1958 r., organ I instancji, w oparciu o wynik analizy zdjęcia lotniczego z 1955r. stwierdził, że przeddekretowi właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Z opinii fotogrametrycznej wynika, że obszar zajęty pod tor kolejowy wraz z przekopem przebiega przez centralną część nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania i zajmuje około [...] m2 jej powierzchni (obszar oznaczony lit. A). Obszar zajęty pod grządki z uprawami o przybliżonej powierzchni [...] m2 został oznaczony lit. B. Natomiast lit. C1 i C2 zostały oznaczone obszary nieużytków. Przybliżona powierzchnia obszarów to: obszar C1 ok. [...] m2, obszar C2 ok. [...] m3. Skarżący zakwestionowali decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 1 marca 2022 r. nr 81/SD/2022, w części odnoszącej się do części przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej literami B, C1 i C2 (o łącznej powierzchni [...] m2) w opracowaniu fotogrametrycznym (opisie) zdjęć lotniczych, sporządzonym w dniu 28 grudnia 2021 r. przez [...] S.A. Z opinii geodezyjnej oraz opinii fotogrametrycznej wynika, że obszar zajęty pod tor kolejowy wraz z przekopem przebiega przez centralną część nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania i zajmuje około [...] m2 jej powierzchni. Organ pierwszej instancji ustalił na podstawie szkicu sytuacyjnego z 1949 r. określającego teren przewidziany pod budowę stacji rozrządowej [...] Nr 11/3 243a z 26 kwietnia 1949 r., że już w tym czasie teren dawnej nieruchomości hipotecznej był przewidziany pod budowę infrastruktury związanej z budową stacji rozrządowej [...] na [...]. Prezydent m.st. Warszawy wskazał, że choć na szkicu nie zaznaczono przedmiotowej nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania to teren oznaczony kolorem czerwonym obejmuje obszar znajdujący się na północ od nieruchomości z nią sąsiadujących. Natomiast na zdjęciu z 1955r. widać, że nastąpiła realizacja przedmiotowej inwestycji.

Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że z uwagi na uostatecznienie się decyzji Prezydenta m. st. Warszawy nr 81/SD/2022 z dnia 1 marca 2022 r. w części dotyczącej obszaru o powierzchni około [...] m2 oznaczonego lit. A w opracowaniu fotogrametrycznym (opisie) zdjęć lotniczych, sporządzonym w dniu 28 grudnia 2021 r. przez [...] S.A., uzupełnienie odwołania z dnia 1.12.2022 r. zawiera rozszerzenie zarzutów w części zaskarżonej odwołaniem z dnia 17.03.2022 r., tj. w części odnoszącej się do obszaru przedmiotowej nieruchomości, oznaczonego literami B, C1 i C2 (o łącznej powierzchni [...]m2) w opracowaniu fotogrametrycznym (opisie) zdjęć lotniczych, sporządzonym w dniu 28 grudnia 2021 r. przez [...] S.A.

Wojewoda Mazowiecki uznał za nieuzasadniony zarzut błędnego uznania przez organ zdjęć lotniczych objętych opracowaniem fotogrametrycznym z dnia 28 grudnia 2021 r., za dowód pozwalający na ustalenie, iż dawni właściciele nieruchomości utracili faktyczne władanie nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Opracowanie fotogrametryczne sporządzone w dniu 28 grudnia 2021 r. przez [...] S.A. zostało wykonane w oparciu o reprodukcje zdjęć lotniczych wykonanych w latach 1947,1951,1953 i 1955, a pozyskanych z Wojskowego Biura Historycznego z naniesionymi granicami przedmiotowej nieruchomości, powstałe w ramach Opinii geodezyjnej z 1 grudnia 2021 roku sporządzonej przez geodetę uprawnionego A. K. Opracowanie wykonał mgr inż. P. F., posiadający uprawnienia w zakresie zgodnym z art. 43 pkt. 7 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne. Materiał źródłowy został pozyskany z państwowego zasobu archiwalnego jakim jest Wojskowe Biuro Historyczne, który następnie został opracowany przez geodetę uprawnionego w celu wkreślenia granic działki będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Otrzymany materiał poddany został opracowaniu przez geodetę z uprawnieniami dotyczącymi fotogrametrii i teledetekcji. W ocenie organu odwoławczego Prezydent m.st. Warszawy zasadnie uznał opracowanie fotogrametryczne sporządzone w dniu 28 grudnia 2021 r. przez [...] S.A. za materiał dowodowy stanowiący wiarygodne źródło informacji. Przydatność i adekwatność zdjęć lotniczych nieruchomości warszawskich wykonanych w newralgicznych, z punktu widzenia treści art. 215 ust. 2 ugn, Organ odwoławczy podzielił wywody organu I instancji, że w stosunku do części odnoszącej się do części przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej literami B, C1 i C2, z uwagi na niewielkie powierzchnie gruntu należało przyjąć, iż również były one wykorzystane pod realizację przedmiotowej inwestycji. Prezydent m.st. Warszawy uzasadnił postawioną tezę tym, że ukształtowanie terenu, wyrównanie i zabezpieczenie skarp przekopu oraz jego górnych krawędzi, wykonanie rowów melioracyjnych, wywóz ziemi, przywiezienie podkładów i kamieni, na których znajdują się tory oraz doprowadzenie infrastruktury elektrycznej linii wysokiego napięcia, zasilającej składy pociągów, wymagało wykorzystania większego terenu niż leżący w granicach wykopu. Przepis art. 215 ust. 2 ugn ma charakter szczególny i jako taki musi być wykładany ściśle. Powołując orzecznictwo sądowadministracyjne organ wskazał, że faktyczne władanie nieruchomością winno dotyczyć całej nieruchomości a nie polegać na władaniu jedynie poszczególnymi jej częściami Zajęcie zatem chociażby tylko części nieruchomości pod realizację ww. inwestycji skutkuje koniecznością odmowy przyznania odszkodowania za całą nieruchomość. Przeważająca część działki objętej wnioskiem o odszkodowanie została zajęta pod realizację publicznej inwestycji budowy toru kolejowego. Zrealizowana inwestycja została poprowadzona przez sam środek przedmiotowej działki. Zatem zgodnie z wykładnią przepisu art. 215 ust. 2 ugn zajęcie części nieruchomości pod realizację ww. inwestycji skutkuje koniecznością odmowy przyznania odszkodowania za całą nieruchomość. Bez znaczenia przy tym pozostaje ustalenie konkretnej daty dziennej rozpoczęcia realizacji inwestycji, gdyż jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3349/18, (przywołanym w zaskarżonej decyzji):"Podstawowym dla okoliczności niniejszej sprawy pozostaje natomiast ustalenie, czy na gruncie niniejszej sprawy doszło do utraty możliwości faktycznego władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r., a nie kiedy zrealizowano szpital lub kiedy rozpoczął on swoją działalność, również tego kiedy uzyskano stosowne zezwolenia na realizacje tej inwestycji.(...)". Odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni art. 215 ugn, w efekcie której, jak wskazali skarżący, nie zostały uwzględnione konstytucyjne przepisy prawa, należy zaznaczyć, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2011 r. sygn. akt SK 41/09, Trybunał uznał, iż skutkiem jego wyroku nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu (art. 215 u.g.n.), ale potrzeba ustanowienia stosownych regulacji prawnych, co niewątpliwie jest zadaniem ustawodawcy. W tych okolicznościach, brak jest podstaw, w świetle przytoczonego wyżej stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, do stawiania skutecznie organowi pierwszej instancji niedokonania prokonstytucyjnej wykładni art. 215 ust. 2 u.g.n., bądź żądania od organu, aby ten w przypadku braku aktywności ustawodawcy samodzielnie modyfikował treść przepisu ustawy.

Odnosząc się do zarzutu pokrzywdzenia skarżących jako uprawnionych do przyznania odszkodowania w trybie art. 215 ugn, katalog uprawnionych od odszkodowania został ograniczony niniejszym przepisem przez ustawodawcę. Chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, którzy spełniają wszystkie wymienione przesłanki. Niespełnienie którejkolwiek powoduje brak podstaw do odszkodowania. Dla byłych właścicieli, którzy nie są wymienieni w art. 215 ugn, nie przewidziano możliwości ubiegania się o odszkodowanie za utracone grunty. Tym samym nie doszło do naruszenia wskazanych w odwołaniu art. 2, art. 21, art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Nie zasługują także na uwzględnienie zarzuty naruszenia pozostałych wymienionych w odwołaniu regulacji konstytucyjnych czy przepisów art. 7, 77 §1, 80, k.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywiodły skarżące zaskarżając decyzję w odniesieniu do obszaru przedmiotowej nieruchomości, oznaczonego literami B, C1 i C2 (o łącznej powierzchni [...] m2).

Zaskarżonej decyzji zarzuciły:

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 wzw. z art. 107 5 3 w zw. z art. 81 a § 1 kpa przez brak podjęcia przez organ wyczerpującej ilości czynności procesowych oraz nie wyjaśnienie w sposób dostateczny okoliczności mających na celu ustalenie spełnienia przesłanki z art. 215 ust. 2 ugn, tj. utraty faktycznego władztwa nad nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r., a mianowicie brak ustalenia ponad wszelką wątpliwość kiedy nastąpiło wydanie nieruchomości pod inwestycję państwową, w postaci budowy toru kolejowego, co skutkowało błędnym ustaleniem, że poprzednicy prawni skarżących utracili władanie nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r.;

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, z uwagi na przekroczenie zasady swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przez błędne uznanie przez organ zdjęć lotniczych, dołączonych do opracowania fotogrametrycznego z dnia 28 grudnia 2021 r., za dowód pozwalający na ustalenie, iż dawni właściciele nieruchomości utracili faktyczne władanie nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., podczas gdy ww. zdjęcia, niepoświadczone certyfikatem oraz datą ich wykonania, nie mogły stanowić materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło do błędnego ustalenia w stanie faktycznym sprawy, iż dawni właściciele nieruchomości utracili faktyczne władanie nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r.;

naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, z uwagi na przekroczenie zasady swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegające na błędnym ustaleniu, że odnośnie części nieruchomości, oznaczonej literami B, C1 i C2, z uwagi na niewielkie powierzchnie gruntu, należało przyjąć, iż również one były wykorzystane pod realizację przedmiotowej inwestycji, podczas, gdy wniosek taki nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego;

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 136 § 2 i 3 kpa, poprzez brak przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji, gdy skarżący wskazywali w odwołaniu na taką konieczność;

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 pkt 1 kpa, przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 1 marca 2022 r" nr 81/SD/2022, podczas gdy organ odwoławczy powinien był uchylić tę decyzję i orzec co do istoty sprawy, poprzez orzeczenie na rzecz skarżących odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość;

naruszenie art. 215 ust. 2 ugn poprzez odmowę przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na rzecz skarżących w sytuacji, gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w tym przepisie.

Wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji oraz zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U.2019.2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2023, poz. 259) dalej jako: "ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowi art. 215 ust. 2 ugn. Zgodnie z nim przepisy ustawy ugn dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawienie faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r.

W sprawie mamy do czynienia z dwoma, istotnymi z punktu widzenia możliwości uzyskania odszkodowania, kwestiami – tożsamości/powierzchni działki przejętej oraz kwestii spełnienia przesłanki dotyczącej daty utraty możliwości władania działką – czy miało to miejsce przed czy po 5 kwietnia 1958 r.

Faktyczna możliwość władania, o której mowa w art. 215 ust. 2 ugn, odnosi się do stanu faktycznego, a nie prawnego. Obejmuje zatem sytuacje, gdy poprzedni właściciel lub jego następca prawny mógł realnie korzystać z nieruchomości. Nie chodzi przy tym jedynie o efektywne z niej korzystanie, czyli czynienie użytku z gruntu, ale istnienie samej obiektywnej możliwości tego rodzaju korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku. Hipoteza tej części normy prawnej obejmuje zatem tego rodzaju sytuacje, gdzie w następstwie działań faktycznych podjętych przez osoby trzecie (w tym podmioty publiczne) były właściciel po oznaczonej dacie (5 kwietnia 1958 r.) pozbawiony został realnej możliwości korzystania z gruntu.

W postępowaniu administracyjnym, zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód można dopuścić wszystko co przyczyni się do wyjaśnienia sprawy. Dowody na których opiera się organ a które służą ustaleniu stanu faktycznego muszą być ze sobą zgodne i tworzyć logiczny ciąg zdarzeń. Z kolei uzasadnienie decyzji, zgodnie z wyrażoną w art. 11 kpa zasadą przekonywania musi wyjaśnić stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Nie oznacza to w żadnym razie, że musi być zgodne z wolą skarżącego. Zasada przekonywania sprowadza się do wyjaśnienia stronie, że adresowana do niej decyzja oparta jest na racjonalnych przesłankach, wydana została na podstawie obowiązującego prawa, to znaczy, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym sprawy wydanie innej decyzji było niemożliwe. Innymi słowy, istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody.

Jak wynika z ustaleń organu w tej sprawie właściciel nieruchomości utracił jej władanie przed 5 kwietnia 1958 r. Wynika to z opinii fotogrametrycznej sporządzonej przez uprawnionego geodetę na podstawie zdjęć lotniczych pozyskanych z Wojskowego Biura Historycznego. Dokumenty pozyskane z Archiwum stanowią dowody z dokumentów i korzystają z domniemania prawdziwości – art. 76 § 1 kpa. Można ich prawdziwość podważyć jednakże wymaga to inicjatywy dowodowej ze strony osoby która chce tego rodzaju dokument podważyć. W niniejszej sprawie do takiego działania ze strony skarżących nie doszło. Skarżący w skardze wskazują jedynie, że konieczne było powołanie biegłego fotogrametry, mimo że taki dowód został w sprawie powołany. Po drugie, podważają możliwość posłużenia się zdjęciami lotniczymi jako dowodem w sprawie zarzucając, że nie da się określić daty ich sporządzenia (dziennej – bo data roczna jest na niech uwidoczniona). Ponadto wskazują, że zdjęcia powinny mieć informacje o osobie która je wykonała i podpis autora zdjęć.

Oceniając zebrane w sprawie dowody Sąd podzielił ustalenia organu, że na podstawie opinii fotogrametry i opinii geodety A. K. grunt który został objęty wywłaszczeniem przeznaczony został pod realizację inwestycji publicznej budowę toru kolejowego. Tor ten prowadzi przez środek działki. To samo wyklucza podzielenie na potrzeby przyznania odszkodowania tej działki na mniejsze części i przyznanie odszkodowania za część która nie została w niewielkiej części wykorzystania pod budowę toru.

Sąd w pełni podziela wywody zawarte w wyroku NSA z 24 stycznia 2020 r. I OSK 3830/18, z którego wynika, że przy wykładni art. 215 ust. 2 ugn wykładnia ta nie może być rozszerzająca. Oznacza to, że zajęcie choćby części nieruchomości pod inwestycję wyklucza przyznanie odszkodowania za część nieruchomości, która pozostała nie zajęta na cel publiczny. Odszkodowanie należy się za nieruchomość jako całość. Tym samym wykorzystania jedynie części nieruchomości na ten cel i tak wyklucza przyznanie odszkodowania za pozostałą część.

Można w tym miejscu przywołać wyrok NSA z 16 listopada 2021 r., I OSK 655/21, który wskazuje na zasady logiki i doświadczenia życiowego uzasadniające tezę, że prowadzenie inwestycji polegającej na budowie kina wymaga zajęcia całej nieruchomości a nie tylko ich części. Wskazuje na konieczność dostępu do nieruchomości na której były budowane budynki. Jednocześnie wskazuje na konieczność inicjatywy dowodowej strony, która chce zaprzeczyć ustaleniom organu co do zakresu zajęcia nieruchomości na cel wywłaszczenia i dacie utraty posiadania. Stan faktyczny w tamtej sprawie można odnieść do stanu faktycznego w sprawie niniejszej. Skoro bowiem tor przeprowadzony był przez środek działki to trudno sobie wyobrazić aby przy jego budowie nie korzystano z całej działki, choćby w celu transportu elementów niezbędnych do budowy toru i nasypu.

Sąd w pełni podziela ocenę dowodu z opinii fotogrametry z której wynika, że już w 1955 r. doszło do zbudowania toru kolejowego. Oznacza to, że do utraty posiadania doszło przed 1958 r. Opinia ta jest kompletna. Określa jakimi metodami biegły posłużył się przy ustalaniu elementów istotnych stanu sprawy, opisał szczegółowo zdjęcia z 1947 r., 1951 r., 1953 r, 1955 i dokonał ich analizy fotogrametycznej. Na pierwszym zdjęciu widać roślinność na działce, na drugim również, na trzecim podobnie. Inaczej stan przedstawia się na zdjęciu 4, na którym biegły stwierdził istnienie toru kolejowego wraz z wykopem na obszarze A. Natomiast na obszarze B – nieużytki (ok [...] m2) a na obszarze oznaczonym przez niego jako C1, C2 – ok [...] m2, teren porośnięty zaroślami z drogą gruntową o nieregularnej krawędzi i zmiennej szerokości. Biegły posiadał stosowne uprawnienia do sporządzania tego rodzaju opinii. Dlatego opinia ta mogła stanowić wiarygodny dowód w sprawie.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu dotyczącego nieprofesjonalności biegłego i konieczności powołania fotogrametry, sąd uznał ten zarzut za chybiony. Jak wynika z opinii P. F.i takie uprawnienia w zakresie fotogrametrii i teledetykacji posiada (art. 43 pkt 7 ustawy z 17 maja Prawo geodezyjne i kartograficzne) - nr uprawnień [...]. P. F. widnieje w wykazie geodetów uprawnionych Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii https://www.gov.pl/web/gugik/znajdz-geodete.

Sąd dokonując oceny dowodów przeprowadzonych przez organ nie znalazł w tej ocenie błędów, nielogiczności czy niespójności. Przedstawione przez organ dowody przede wszystkim z opinii geodety i fotogrametry w sposób spójny pozwalają na ustalenie, że właściciele utracili posiadanie przed 5 kwietnia 1958 r.

Opinia geodezyjna sporządzona przez geodetę tak jak i opinia fotogametryczna stanowią dokumenty urzędowe o których mowa w art. 76 kpa. Wzruszenie mocy dowodowej tego dokumentu jest możliwe wyłącznie poprzez przeprowadzenie przeciwdowodu, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Skarżący w skardze jedynie podważa treść materiałów źródłowych stanowiących podstawę do sporządzenia opinii. Te, w ocenie sądu, jako pochodzące z archiwum państwowego, mogły stanowić podstawę do ustalenia okoliczności istotnych w sprawie. Nie bez znaczenia jest i to, że mamy do czynienia z koniecznością pozyskania dokumentów z ubiegłego wieku, co jest wysoce utrudnione a często niemożliwe. Dlatego w tego rodzaju sprawie zasadne jest posłużenie dowodami (dokumentami ) dostępnymi a nie hipotetycznymi. Skarżący nie odnaleźli także innych dowodów, niż te pozyskane przez organ, na podstawie których możnaby ustalić inny stan faktyczny niż ten ustalony przez organ. Zdjęcia nie są, wbrew wywodom strony skarżącej, jedynym dowodem w sprawie. Dowodem takim jest przede wszystkim opinia fotogrametry i to ona stanowiła podstawę do ustaleń faktycznych w sprawie. Opinia została wywołana przez organ i nie budzi wątpliwości co do jej rzetelności.

Organ dokonując oceny spełnienia przesłanek do odszkodowania z art. 215 ugn mógł posłużyć się wszystkimi dowodami, także pośrednimi, na co pozwala art. 75 § 2 kpa. W tym wypadku organ posłużył się m.in. zdjęciami lotniczymi sporządzonymi w określonej z roku dacie, co potwierdził pracownik archiwum. Zgodnie z tym co zostało wskazane wcześniej w postępowaniu administracyjnym dowodem może być wszystko o ile jest zgodne z prawem – co wynika z art. 75 § 1 kpa.

Poza tym, skoro skarżący twierdzą, że ustalony przez organ stan faktyczny jest wadliwy powinni przedstawić dowód na poparcie takich twierdzeń. Obowiązek działania organu i dążenie do ustalenia stanu faktycznego nie oznacza, że organ ma obowiązek dotąd prowadzić postępowanie dowodowe aż uzyska dowody korzystne dla strony. Nie tak należy rozumieć ani treść art. 80 ani 77 § 1 kpa, ani też wyrażoną w art. 7 kpa zasadę prawdy obiektywnej. Jak się wskazuje w orzecznictwie organ ma obowiązek wyczerpującego ustalenia wszystkich okoliczności sprawy, prawidłowego ustalenia na ich podstawie stanu faktycznego i zastosowania prawidłowej normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego.

Sąd w tej sprawie uznał, że organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego a przeprowadzone dowody i ich ocena nie noszą cech dowolności. Tym samym ocena dowodów przeprowadzona przez organ spełnia kryteria o jakich mowa w art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa a organ prawidłowo uznał, że do utraty posiadania doszło przed 1958r. Trzeba pamiętać, że sprawy z art. 215 ugn mają charakter historyczny w tym sensie, że ustalenia faktyczne dotyczą odległych lat ubiegłego wieku. Często w tego rodzaju sprawach właśnie z tego powodu nie można odnaleźć dokumentów źródłowych. Poza tym standardy prowadzenia postępowań administracyjnych w tamtych czasach odbiegały od standardów obecnych. Dlatego nie dziwi, że nie zachowały albo nawet, że nie zostały sporządzone dokumenty dotyczące budowy toru kolejowego czy inne, które mogłyby pomóc w ustaleniu stanu faktycznego. Organ zwracał się do wielu instytucji w celu odnalezienia stosownych dokumentów ale poszukiwania te zakończyły się w zasadzie niepowodzeniem. Jedyne odnalezione natomiast zostały przez organ ocenione w sposób prawidłowy.

Poza tym, mając na względzie art. 215 §2 kpa trzeba pamiętać, że przepis ten jasno wskazuje, że przepisy o odszkodowaniu stosuje się do działki która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Skoro więc co do pozostałej części nieruchomości nie było podstaw do przyznania odszkodowania to tym bardziej do jej części szczątkowej. Nie sposób bowiem wybudować dom jednorodzinny na działce o pow. [...] m2.

Z tych względów i na podstawie art. 151 ppsa sąd skargę oddalił.