Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 734/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3, ust. 3 a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 29 kwietnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku K. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 stycznia 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres od 2001 r. do 2004 r.

Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następującego stanu faktycznego:

W dniu 8 grudnia 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek K. M. o umorzenie należności z tytułu składek za ubezpieczenie własne - osoby prowadzącej działalność gospodarczą i za zatrudnionych pracowników z uwagi na trudną sytuację finansową, która powoduje brak możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawca podał, że kwota w wysokości należności głównej wszystkich składek została opłacona, a pozostała kwota wykazanych należności to kwota powstała w wyniku naliczania odsetek. Jedynym dochodem wnioskodawcy jest emerytura, z której komornik od 12 lat prowadzi egzekucję, zaś z każdym miesiącem kwota zadłużenia rośnie. Wniesiono również o wstrzymanie czynności egzekucyjnych prowadzonych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z uwagi na trudną sytuację finansową oraz brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W dniu 29 grudnia 2015 r. do organu wpłynęły następujące dokumenty: oświadczenie strony o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 (PIT - 37), zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 (PIT - 37), zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2014 (PIT-37), zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z dnia 19 kwietnia 2005 r. i z dnia 22 września 2004 r.

Decyzją z dnia 28 stycznia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek, tj.

1.odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, na: - ubezpieczenia społeczne za okres 02/2003-06/2003, 08/2003-04/2004, 06/2004-12/2004 w łącznej kwocie 171.794,45 zł, w tym z tytułu składek 71.912,45 zł, odsetek naliczonych na dzień 8.12.2015 r. - 99.882,00 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 04-05/2002,10-12/2002, 06/2003, 9-10/2003,01-04/2004, 06-07/2004, 9-12/2004 w łącznej kwocie 4.617,11 zł, w tym z tytułu składek- 1.905,11 zł, odsetek naliczonych na dzień 8.12.2015 r.- 2.712,00 zł,

- fundusz Pracy i FGŚP za okres 06/2001,10/2001,09/2002-04/2004,10/2004 w łącznej wysokości 49.218,68 zł, w tym z tytułu składek - 19.564,68 zł, odsetek liczonych na dzień 8.12.2015 r. - 29.654,00 zł,

2. odmówił umorzenia odsetek naliczonych na dzień wpływu wniosku, tj. od odsetek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek 131.075,00 zł,

3. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, tj. ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2002, 05/2002,10-12/2002,06/2003,09-10/2003,01-04/2004,06/2004-12/2004 w łącznej kwocie 4.617,11 zł, w tym z tytułu składek -1.905,11 zł, odsetek liczonych na dzień 8.12.2015 r. - 2.712, 00 zł.

Nie zgadzając się z tą decyzją, K. M. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że ze wskazanych przez organ okresów rozliczeniowych wynika, że ZUS nawet przez moment nie zastosował się do postanowień sądów administracyjnych. Należności za powyższe okresy zostały pozbawione wykonalności na mocy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 165/05, który stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu wyrokiem z dnia 28 września 2005 r. sygn. akt II GSK 187/05. Następnie zarzucił, że komornik przy Sądzie Rejonowym J.S prowadził czynności egzekucyjne wprowadzając go w błąd co do wysokości egzekwowanych roszczeń. K. M. dodał, że w przypadku decyzji odmownej prosi o udzielenie wyjaśnień, dlaczego nanoszone korekty nie zostały uwzględnione w rozliczeniach i od zawyżonych kwot naliczono odsetki karne.

Decyzją z dnia 29 kwietnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 28 stycznia 2016 r.

W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że obowiązek rozliczania składek na poszczególne fundusze i ich terminowego przekazywania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spoczywa wyłącznie na płatniku, który decyduje się na prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto płatnik, zatrudniając pracowników jest zobowiązany na bieżąco monitorować stan konta w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Nadto obowiązek terminowego opłacania składek na poszczególne fundusze istnieje bez względu na uzyskiwanie, bądź też nie, dochodu z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności i nie może być uzależniony np. od wypłacalności podmiotów trzecich, czy też powierzenia prowadzenia spraw przedsiębiorstwa osobom trzecim.

W dalszej kolejności organ podał, że w myśl art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz.121 ze zm.), w skrócie "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Zdaniem organu, w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, w sytuacji gdy względem majątku wnioskodawcy prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne, mające na celu realizację należności z tytułu składek. W zakresie należności z tytułu składek ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie istnieje zasada tzw. luzu decyzyjnego w przypadku braku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności. W związku z tym organ stwierdził, że strona jest zobowiązana do wpłacenia składek, które na dzień 8 grudnia 2015 r. wynosiły 77.796,33 zł (na ubezpieczenia społeczne) i 15.545,22 zł (na ubezpieczenie zdrowotne).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaakcentował, że powyższe składki, tj. należności główne finansują ubezpieczeni niebędący płatnikami składek, a strona jako płatnik nie przekazała ich do Zakładu w terminach i wysokości wskazanej w przepiach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Płatnik nie finansuje tych składek i jego obowiązkiem jest zawsze bezzwłoczne i bezwarunkowe przekazanie ich do Zakładu w celu zasilenia kont osób ubezpieczonych.

Kolejno, organ podał, że należności z tytułu składek finansowanych przez stronę jako płatnika za osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek wynosiły na dzień 8 grudnia 2015 r.: 107.947,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę od składek na FUS finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek oraz 23.128 zł z tytułu odsetek za zwłokę od składek na NFZ finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, 71.912,45 zł z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, należności z tytułu odsetek za zwłokę od wskazanych powyżej składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, tj. 99.882,00 zł, 19.564,68 zł z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i 29.654,00 zł należności z tytułu odsetek za zwłokę od wskazanych powyżej składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Organ wskazał, że należności składkowe finansowane przez stronę z tytułu ubezpieczenia społecznego ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek, mogłyby zostać umorzone wyłącznie w przypadku całkowitej nieściągalności, która jest obecnie wyłączona. W przypadku należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika z tytułu ubezpieczenia społecznego osób niebędących płatnikami składek ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje instytucji swobodnego uznania administracyjnego w przypadku, gdy nie stwierdzono stanu całkowitej nieściągalności, co oznacza, że w sytuacji braku zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności Zakład nie może dokonać umorzenia należności składkowych, dotyczących ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych przystąpił do rozpatrzenia wniosku w oparciu o art. 28 ust.3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Organ podał, że zgodnie § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, tj. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

Organ stwierdził, że wnioskodawca nie udowodnił, aby jego sytuacja materialno- bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę zaległych należności. W ocenie wierzyciela, nie można uznać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Ponadto nie udowodnił stanu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

K. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną wyżej decyzję, domagając się zwrotu bezpodstawnie zajętych pieniędzy wraz z odsetkami w wyniku prowadzonych czynności egzekucyjnych zleconych Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym oraz wystąpienie do Komornika Sądowego o zakończenie czynności egzekucyjnych.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że organ nie udzielił odpowiedzi na ani wyjaśnień do zgłoszonych żądań. Skarżący wskazał, że w uzasadnieniu decyzji powołano się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 2009 r., Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2012 r. Wyjaśnił, że działalność zakończył w dniu 1 stycznia 2005 r., a zatem niezrozumiałym jest odwoływanie się do tych wyroków, w sytuacji kiedy wyroki te nie są respektowane.

Dalej skarżący wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił tytuły wykonawcze za okresy rozliczeniowe pozbawione wykonalności wyrokami sądów administracyjnych. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił tytuły wykonawcze za pozostałe okresy rozliczeniowe, które nie zostały pozbawione wykonalności. Następnie postanowieniem z dnia 7 marca 2007 r. Sąd Rejonowy Zamiejscowy [...] Wydział w P. wyznaczył Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym do łącznego prowadzenia egzekucji przeciwko niemu w sprawach egzekucji prowadzonych Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w sprawie z wniosku Urzędu Skarbowego w T. oraz przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej, co nie jest prawdą, bo nie było żadnej egzekucji sądowej, a tylko egzekucja administracyjna. Ponadto skarżący podkreślił, że analizując otrzymane pisma z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz decyzję dnia 28 stycznia 2016 r. nie wie, które informacje są prawdziwe.

Do skargi załączono szereg dokumentów m.in.: kopie decyzji z dnia 29 kwietnia 2016 r., wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 15 lutego 2016 r., pisma z Zakładu Emerytalno-Rentowego MSW z dnia 24 października 2013 r., zaświadczenia z dnia 22 stycznia 2013 r., pisma z dnia 22 listopada 2013 r. skierowanego do Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym, skargi z dnia 22 grudnia 2004 r., odpisu wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2005 r. III SA/Wa 165/05, odpisu wyroku NSA z dnia 28 września 2005 r., tytułów wykonawczych z dnia 22 września 2004 r.

W piśmie procesowym z dnia 19 lipca 2016 r. skarżący podtrzymał żądania zawarte w skardze. Jednocześnie skarżący załączył do pisma kopie: postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 13 lipca 2007 r. sygn. akt III [...], postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 3 listopada 2009 r. sygn. akt [...], zaświadczenia o stanie zaległości z dnia 21 stycznia 2013 r. oraz rozliczeń wpłat należności dla płatnika oraz pismo informacyjne z dnia 19 lipca 2016 r.

Na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. skarżący przedłożył dokumentację, wskazującą w jego ocenie na celowe działanie pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez wprowadzenie w błąd, nierozliczenie dokonanych wpłat oraz zlecenie czynności egzekucyjnych kilku egzekutorom z zamiarem doprowadzenia do powiększenia zadłużenia.

Skarżący podtrzymał wnioski i zarzuty skargi i wniósł o przeprowadzenie dowodu z ww. kserokopii dokumentów na okoliczność wadliwego naliczania wpłat dokonywanych do ZUS i w rezultacie braku winy w powstaniu zaległości z tytułu należności składkowych. Skarżący dodał, że we wniosku o umorzenie należności składkowych podniósł, że w sprawie ma zastosowanie tzw. mała ustawa abolicyjna oraz że zaistniały przesłanki przedawnienia należności z tytułu składek.

Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz.718, określanej dalej jako "p.p.s.a.") dopuścił dowód z ww. dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu administracyjnego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W pierwszym rzędzie przypomnieć wypada, że sprawa administracyjna, zakończona kontrolowaną przez Sąd decyzją z dnia 29 kwietnia 2016 r. dotyczy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych przez skarżącego, w okresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, należności z tytułu składek, nie zaś podlegania ubezpieczeniu czy ustalenia wymiaru składek.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, decyzja w sprawie ustalenia istnienia należności jest wydawana w odrębnym postępowaniu i podlega stosownej kontroli sądu powszechnego. Tak więc sądy administracyjne nie mają podstaw do orzekania o istnieniu obowiązku składkowego. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek niedopuszczalne jest kwestionowanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu, ani też wysokości składek (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 października 2006 r., sygn.akt III SA/Wa 1829/06 niepubl.; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 października 2008 r., sygn.akt V SA/Wa 1235/08, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Postępowanie administracyjne w badanej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego, który wpłynął do organu w dniu 8 grudnia 2015 r.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1 - 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Z tych powodów argumentacja skarżącego dotycząca kwestii związanych z ustaleniem istnienia należności składkowych, nieprawidłowości dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego, oraz przedstawione w skardze oraz pismach procesowych stanowisko dotyczące innych postępowań sądowych i administracyjnych, aniżeli wszczęte na wniosek skarżącego z dnia 8 grudnia 2015 r. o umorzenie należności z tytułu składek, nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. W ten sam sposób należało ocenić dokumenty przedłożone przez skarżącego na rozprawie w dniu 13 września 2016 r.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, przypomnieć należy, że organ w decyzji z dnia 28 stycznia 2016 r. wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Stosownie do treści art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął szereg czynności które skutecznie przerwały pięcioletni bieg terminu przedawnienia.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1.dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, mające na celu realizację należności z tytułu składek. Co istotne prowadzone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne, o czym świadczą choćby dane o wpłatach na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w lutym, marcu i kwietniu 2016 r.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość skutecznego wyegzekwowania należności, a zatem nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1.gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2.poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3.przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Wskazać należy, że organ w ramach przysługującego mu uprawnienia doszedł do przekonania, że trudna sytuacja skarżącego nie uzasadnia przedwczesnej rezygnacji ZUS z dochodzenia wymaganych należności, a tym samym nie zaistniały przesłanki do umorzenia, o jakich mowa w § 3 rozporządzenia. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zdaniem organu, nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno - bytowa zobowiązanego całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności.

W ocenie organu, nie można uznać, że opłacenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne pozbawiłoby zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z załączonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 900 zł. Skarżący otrzymuje stosowne dochody (emerytura), z których pokrywane są obecnie zaległości w opłacaniu składek. Skarżący nie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, nie posiada zobowiązań pieniężnych z tytułu podatków, w instytucjach, u osób fizycznych ani zobowiązań alimentacyjnych.

Organ podniósł, że wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Ponadto nie udowodnił stanu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

Organ podkreślił, że przesłanki umorzenia ujęte w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Organ zaznaczył, że skarżący wskazał wprawdzie na problemy zdrowotne, tj. nadciśnienie tętnicze oraz chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, jednak uzyskuje stosowne dochody w formie świadczenia emerytalnego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił także uwagę, że zgodnie z zeznaniami o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) (PIT-37) w 2012r. skarżący osiągnął dochód w wysokości 29.431,32 zł; w 2013r. - 30.482,38 zł; zaś w 2014 r. - 35.397,47 zł.

Biorąc pod uwagę powyższe dane, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż dochód wnioskodawcy w 2012 r. wynosił średnio około 2.452,61 zł miesięcznie, dochód w 2013 r. wyniósł około 2.540,19 zł miesięcznie, a w 2014 r. dochód wynosił średnio ok. 2.949,78 zł miesięcznie. Organ wskazał również, że zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, o wysokości minimum socjalnego w grudniu 2015 r., zmodyfikowane minimum socjalne dla gospodarstwa emeryckiego jednoosobowego wynosiło 1.078,77 zł, a dla gospodarstwa emeryckiego dwuosobowego wynosiło 1.788,24 zł. Organ dodał przy tym, że pojęcie uzyskiwania dochodu jest pojęciem obiektywnym, o czym świadczy fakt, iż ustawodawca umożliwia prowadzenie egzekucji np. z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń rentowych i emerytalnych oraz z wierzytelności zobowiązanego (możliwe jest ich egzekucyjne zajęcie). Tym samym np. renta lub emerytura są źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone (oczywiście do pewnej wysokości) na spłatę zadłużenia z tytułu składek.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie udowodnił, że nie jest w stanie opłacać należności z tytułu składek bez narażania siebie na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro zatem skarżący nie wykazał, że po jego stronie zaszły przesłanki otwierające możliwość rozważenia umorzenia zaległości, to rozstrzygnięcie organu należało uznać za poprawne.

Zaakcentować należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r. , sygn. akt II GSK 2051/13, iż świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia z 2003 r. będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

Reasumując, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego skarżącego, oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Niezależnie od powyższego przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 p.p.s.a.