Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 335/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2024 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 10 stycznia 2024 r. nr SKO IV/424/2912/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi H.S. (dalej: Strona, Skarżąca) stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 10 stycznia 2024 r. nr SKO IV/424/2912/2023, wydana w oparciu o art. 17, art. 18, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) w zw. z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 r., poz. 1429) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.) utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Wójta Gminy M. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 28 listopada 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z.K. (dalej: osoba wymagająca opieki).

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 31 października 2023 r. Zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS nr akt [...] z dnia [...] r. osoba wymagająca opieki jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. W toku postępowania, w oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 6 listopada 2023 r. organ pierwszej instancji ustalił, że opiekę sprawuje jej córka - Wnioskodawczyni, która nie pracuje, nie osiąga żadnych dochodów. Osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z dokumentacji spawy wynika, iż w dniu 30 października 2023 r. został złożony wniosek w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Osoba wymagająca ma jeszcze syna P.K., który legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz syna W.K. Stan zdrowia osoby niepełnosprawnej sprawia, że nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez pomocy innej osoby, dlatego Strona nie może pogodzić sprawowania opieki z zatrudnieniem. Dodatkowo organ pierwszej instancji zawrócił uwagę, że niepełnosprawność matki Skarżącej powstała po 25-tym roku życia. Przy tak ustalonym stanie faktycznym organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., nadto zaistniała sytuacja, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a tej ustawy, tj. osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z powyższym, w powołaniu na art. 17, art. 20 ust. 2 i 3, art. 24 ust. 2a i 4, art. 26 ust. 1 i 2 u.ś.r., decyzją z dnia 28 listopada 2023 r. nr [...], organ pierwszej instancji odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Decyzja została doręczona w dniu 1 grudnia 2023 r. W tym samym dniu Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., na którym organ oparł swoje rozstrzygnięcie, na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z Konstytucją.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, po rozpoznaniu odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia 10 stycznia 2024 r. nr SKO IV/424/2912/2023, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał szczegółowo treść przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie, w tym zwrócił uwagę na przepisy przejściowe w związku z wejściem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym. Następnie wskazał na wadliwość zastosowania przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. podkreślając, że w tezach licznych wyroków wydanych przez sądy administracyjne ugruntowała się linia orzecznicza, według której po wejściu w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie można odmówić przyznania przedmiotowego świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Dalej zaakcentował, że istotą sporu jest kwestia, czy w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych zstępny w pierwszym stopniu (tutaj córka) może otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki, zobowiązany w pierwszej kolejności do sprawowania tej opieki, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia. Jednocześnie podał, iż poza sporem jest fakt sprawowania opieki przez Skarżącą. W odniesieniu do powyższego zagadnienia organ odwoławczy przywołał treść uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sadu Administracyjny z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której w pkt 2 stwierdzono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osoba pozostająca w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Kolegium stwierdziło, że skoro matka Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to ze względu na jednoznaczne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest niedopuszczalne.

Decyzja została doręczona w dniu 25 stycznia 2024 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w ustawowym terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

W skardze podniosła, że osoba wymagająca opieki jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, natomiast ojciec również jest osobą niepełnosprawną i legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. Wskazała, że wniosek w tej sprawie został złożony w dniu 30 października 2023 r. o czym poinformowała organ pierwszej instancji. Skarżąca wniosła o ponownie przeanalizowanie sprawy i zapoznanie się z orzeczeniem o niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki, ponieważ - jak podkreśliła, organy nie uwzględniły pogorszenia się stanu zdrowia ojca. Do skargi przedłożono decyzje organów pierwszej i drugiej instancji, orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r., wniosek w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. – znajdujące się już w aktach sprawy, a także orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. nr [...] z dnia [...] r. zaliczające ojca Skarżącej – S.K. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, w związku ze zmianą stanu prawnego od dnia 1 stycznia 2024 r., Skarżąca nie może skorzystać z ochrony praw nabytych, ponieważ najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r. nie spełniała jednego z warunków otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ojca Skarżącej zostało bowiem wydane w dniu [...] r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Mając na uwadze przywołaną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności przepis art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W kwestii zmiany stanu prawnego od dnia 1 stycznia 2024 r., wobec wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, wyjaśnienia wymaga, iż w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (art. 63 ust. 1 i 2 tej ustawy). Przepis art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym wprost bowiem mówi o osobach, którym "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek organ powinien wydać decyzję przyznającą świadczenie, biorąc za podstawę przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotychczas obowiązujące (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 11/24, z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 159/24, podobnie m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 83/24).

W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej orzekające w sprawie odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ pierwszej instancji wyjaśniając przyczynę odmowy wskazał na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b) oraz na pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a). Rozpoznając sprawę organ odwoławczy zasadnie wskazał, iż przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia [...] r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.

Organ odwoławczy uznał słuszność drugiej z podanych przyczyn odmowy.

Skarżąca akcentowała natomiast, że organy nie uwzględniły pogarszającego się stanu zdrowia małżonka osoby wymagającej opieki ("sam wymaga opieki", oświadczenie z dnia 27 października 2023 r., karta nr 7 akt administracyjnych). Nadto Skarżąca do skargi przedłożyła wydane w dniu [...] r. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca.

Przechodząc do wskazanej przez organy rozpoznające sprawę przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, Sąd zważył co następuje.

Postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 31 października 2023 r. Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. nr [...] o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji (karta nr 2 akt administracyjnych). W ramach sprawowanej opieki nad matką, Skarżąca wykonuje czynności wskazane w treści wywiadu środowiskowego z dnia 6 listopada 2023 r., którego ustalenia korespondują z oświadczeniami Skarżącej złożonymi w toku postępowania (oświadczenie z dnia 27 października 2023 r. przedłożone wraz z wnioskiem). Zgodnie z wynikami wywiadu "nie występują wątpliwości co do sprawowania opieki" przez Skarżącą (karta nr 17 i nast. akt administracyjnych). Osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z S.K., który na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane dnia [...] r.

Stosownie do treści przywołanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszej kolejności obowiązek opieki spoczywa na małżonku. Na tle tej regulacji prezentowano w orzecznictwie dwa poglądy co do wykładni, wskazanej w tym przepisie, negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mianowicie, jeden z poglądów oparto o stosowanie wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez inną osobę zobowiązaną do alimentacji niepełnosprawnego, nawet jeśli małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podnosiło się, iż nie jest wykluczone przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny do uczynienia zadość temu obowiązkowi (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1113/15, z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 744/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 293/21 i sygn. akt II SA/Po 466/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 709/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 757/21). Odmienny pogląd opiera się natomiast na założeniu, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a omawianej ustawy, jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca nie pozwala zatem organowi przyznać świadczenia kierując się np. zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej małżonków (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1015/21, z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 627/21, z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2422/20, z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2164/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20, z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1232/21). Pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1285/21, podobnie: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1244/21, z dnia 23 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 2298/21, z dnia 17 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1212/21, z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 635/21, z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1015/21, z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1351/21). Na gruncie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca bowiem przewidział wprost negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2391/20: "niewłaściwa jest wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego" (podobnie m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 2298/21, z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1015/21). Ani organ, ani Sąd nie posiada wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby ocenić, czy stan zdrowia danej osoby, zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 635/21). Taką ocenę może przedstawić tylko kompetentny organ właśnie w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1232/21).

Co jednak szczególnie istotne, w powyższej materii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny podejmując uchwałę w dniu 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, stosownie do której "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a)". W uzasadnieniu podjętej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Regulacja ta nie jest również sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej.

Zaakcentować należy, iż wykładnia zawarta w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego ma moc wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych. Jak zauważa się w literaturze przedmiotu, powyższy stan powoduje, że strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną uchwał, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2021).

Na gruncie niniejszej sprawy z niekwestionowanego stanu faktycznego wynika, że Skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki. Jednocześnie ustalono, że matka Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek na dzień wydania decyzji nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wyjaśnienia jednocześnie wymaga, iż stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że sąd administracyjny ocenia legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący na dzień jego wydania. W świetle postanowień art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zakres i konstrukcja kompetencji wojewódzkiego sądu administracyjnego, są następujące: sąd administracyjny rozpatruje skargi na akty lub czynności (bezczynność) organów administracji publicznej i orzeka o ich zgodności z prawem. Dokonanie takiej oceny o zgodności lub niezgodności przedmiotu kontroli z prawem, jest możliwe tylko na podstawie stanu faktycznego, który istniał w chwili podjęcia danego aktu lub czynności i stanowił ich podstawę faktyczną (por. również wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2009 r. sygn. akt II FSK 258/08 oraz z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt II FSK 586/09). Sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania w związku z wniesioną skargą okoliczności, które powstały po wydaniu zaskarżonego aktu lub podjęciu zaskarżonej czynności (zob. T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016). Odnotować należy także, iż sąd administracyjny co zasady nie rozstrzyga sprawy administracyjnej in merito, nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2007 r., sygn. akt II FSK 72/06, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 31). Kontroli takiej można zaś dokonać wyłącznie na podstawie stanu faktycznie istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu lub dokonywania czynności. Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności), zasadniczo nie podlega uwzględnieniu (por. również wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt OSK 1660/04 oraz z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt II FSK 586/09).

W rozpoznawanej sprawie, na dzień wydania kontrolowanego aktu administracyjnego - zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, bez żadnych wątpliwości, istniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a omawianej ustawy, małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymował się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem skarga musiała ulec oddaleniu.

Z przyczyn wskazanych powyżej, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie oceny przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz nie wymagał w ocenie Sądu uzupełnienia.

W odniesieniu natomiast do załączników skargi, ponownie wskazania wymaga, iż sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, lecz weryfikuje jedynie legalność wydanych przez organy administracji aktów.

Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.