Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 507/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 30 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2023 roku sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 czerwca 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga M. L. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 22 czerwca 2023 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (zwanego dalej "Dyrektorem MGOPS" lub "organem I instancji") z dnia 12 maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny.

Dnia 14 kwietnia 2023 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (zwanego dalej "MGOPS") wpłynął wniosek wnioskodawczyni o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną tj. A. L. – trzyletnim dzieckiem, dla którego wnioskodawczyni oraz jej mąż – Ł. L. są rodzicami zastępczymi. Do wniosku dołączono kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 18 stycznia 2023 r. o uznaniu dziecka za osobę niepełnosprawną od urodzenia oraz orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w P. z dnia 30 marca 2023 r., w którym zmieniono to pierwsze i orzeczono o tym, że A. L. wymaga stałej i długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Do wniosku dołączono także dwa orzeczenia sądowe, tj. postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 27 października 2022 r. o sygn. akt [...] Nsm [...] w którym wyrażono zgodę na zmianę nazwiska A. P. na A. L. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 13 sierpnia 2020 r. o sygn. akt [...] Nsm [...] w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej matce A. P. vel A. L. i ustanowienie rodziny zastępczej w osobach wnioskodawczyni i jej męża. W aktach sprawy znajduje się także zaświadczenie Sądu Rejonowego w K., że wnioskodawczyni została ustanowiona opiekunem prawnym A. P. vel A. L., syna K. P..

Dnia 25 kwietnia 2023 r. pracownicy MGOPS przeprowadzili wywiad środowiskowy, podczas którego ustalili, że wnioskodawczyni mieszka wspólnie z mężem i [...] dzieci, dla których stanowią rodzinę zastępczą. Wnioskodawczyni nie jest spokrewniona z A. L.. Dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami. Wnioskodawczyni sprawuje pełną opiekę nad dzieckiem. Oświadczyła przy tym, że nie złożyła wniosku do Sądu Rejonowego w K. o przysposobienie A. L., ponieważ utraciła środki finansowe, które są jej niezbędne do dalszej rehabilitacji dziecka. Ponadto ośrodek adopcyjny nie chce zakwalifikować A. L. do adopcji, chociaż sama wnioskodawczyni nie ma zamiaru występować z takim wnioskiem.

Decyzją z dnia 12 maja 2023 r., nr [...] Dyrektor MGOPS odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. L.. Dyrektor MGOPS wskazał, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., zwanej dalej "u.ś.r.") stanowi o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego dla rodziny zastępczej, jednakże spokrewnionej. Rodzina w osobach wnioskodawczyni oraz jej męża nie jest rodziną spokrewnioną. To zaś wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto Dyrektor MGOPS wskazał, że wnioskodawczyni nie planuje występować z wnioskiem o adopcję A. L.. Z tego też powodu nie stała się opiekunem faktycznym dziecka, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r.

Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Podniesiono zarzut naruszenia:

1) art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 17 ust. 1 pkt 3 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. poprzez błędne przyjęcie, że jako rodzina zastępcza niespokrewniona nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego;

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, zwanej dalej "k.p.a.") poprzez niedokonanie prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i nieuwzględnienie w konsekwencji wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezrozumiałym dla wnioskodawczyni jest to, że różnicuje się sytuację rodzin zastępczych spokrewnionych i niespokrewnionych. Dziecko, którym opiekuje się wnioskodawczyni jest sierotą.

Decyzją z dnia 22 czerwca 2023 r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że w art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. mowa jest o rodzinie zastępczej, a więc małżonkach lub osobie samotnej, będący wstępnymi albo rodzeństwem podopiecznego. Wnioskodawczyni tym czasem nie jest żadną osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., a w związku z tym nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem A. L.. Organ II instancji wyjaśnił także zależności rodzinne, jakie rodzą obowiązek alimentacyjny z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm., zwanej dalej "k.r.o.").

SKO skonstatowało, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni jest uzależnione od złożenia przez nią wniosku adopcyjnego. Wobec jasnego oświadczenia o braku zamiaru takiego działania, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jej.

Skarżąca, działając samodzielnie, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Podniesiono zarzut naruszenia:

1) art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. przez nieuzasadnione przyjęcie, iż skarżąca jako opiekun prawny i jego jedyny opiekun faktyczny nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego;

2) art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 17 ust. 1 pkt 3 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca jako rodzina zastępcza niespokrewniona nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mimo że pozostaje jedynym opiekunem A. L.;

3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i nieuwzględnienie w konsekwencji wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W oparciu o ww. zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz obciążenie SKO kosztami postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nieuzasadnione jest różnicowanie sytuacji prawnej rodzin zastępczych spokrewnionych i niespokrewnionych. Względy pokrewieństwa, w ocenie skarżącej nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem skarżąca jest opiekunem faktycznym i prawnym dziecka, stąd uważa ona, że przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Jeżeli przewodniczący uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku ani w siedzibie sądu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli nie sprzeciwiają się temu strony lub uczestnik postępowania". W związku z tym, zarządzeniem z dnia 24 października 2023 r. Zastępca Przewodniczącej Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2023 r.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując, jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") kognicją sądów administracyjnych są objęte decyzje administracyjne. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem niniejszej skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO, w której utrzymano w mocy decyzję Dyrektora MGOPS w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad A. L. – niespokrewnionym z nią dzieckiem. W wyniku przeprowadzenia kontroli sądowej w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy u.ś.r. W pierwszej kolejności należy ustalić co następuje. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Istotą świadczenia, które wynika z zacytowanego przepisu jest opieka, jaka jest sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym tudzież orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami lekarskimi, a w związku z tym dochodzi do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ewentualnie intencjonalnie nie podejmuje się aktywności zawodowej. W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że A. L. posiada orzeczenie o niepełnosprawności istniejącej od urodzenia. W orzeczeniu właściwego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności przedstawiono wskazania lekarskie, z których wynika, że A. L. wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Takie orzeczenie kwalifikuje potencjalnego opiekuna do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Jeżeli chodzi o osobę opiekuna, ustawodawca wyraźnie wskazał kto jest uprawniony do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Są to matka albo ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną lub inną osobą, na której zgodnie z przepisami k.r.o. spoczywa obowiązek alimentacyjny.

Należy zwrócić uwagę, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymienia się osoby spokrewnione z osobą wymagającą opieki. Jedynym wyjątkiem jest opiekun faktyczny dziecka, którego w myśl art. 3 pkt 14 u.ś.r. definiuję się jako osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Tylko w tym przypadku nie jest wymagane, aby istniał jakikolwiek stopień pokrewieństwa. Rację mają zatem organy administracji publicznej rozstrzygające w niniejszej sprawie (rozpoznawczy i odwoławczy), że istnienie obowiązku alimentacyjnego skorelowanego z istnieniem pokrewieństwa jest podstawą żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy zaznaczyć, że relacja pomiędzy skarżącą a A. L. nie wpisuje się w żadną z tych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r. Skarżąca nie jest matką A. L.. Jego matka – K. P. – ma ograniczoną władzę rodzicielską w stosunku do jej dziecka. Nie ma żadnych wiadomości o ojcu dziecka.

Skarżąca nie jest opiekunem faktycznym, ponieważ nie wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Do tej kwestii przyjdzie jeszcze powrócić.

Skarżąca nie jest także osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1426 z późn. zm., zwanej dalej "u.w.r."). Skarżąca wraz z mężem jest niespokrewnioną rodziną zastępczą dla A. L., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w O z dnia 13 sierpnia 2020 r. o sygn. akt [...] Nsm [...]. Skarżąca i jej mąż nie są jednak w żaden sposób spokrewnieni z A. L.. A. L. "nie pochodzi" od swoich rodziców zastępczych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny: "Osoby będące niespokrewnioną rodziną zastępczą zostały wykluczone z grona uprawnionych do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego." (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 954/21, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Warto odnieść się do znaczenia rodziny zastępczej spokrewnionej. Jak stanowi art. 41 ust. 2 u.w.r. rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. W powołanym przepisie ustawodawca również wyraźnie wskazuje na istnienie relacji pokrewieństwa pomiędzy rodzicami zastępczymi a dzieckiem umieszczonym w takiej rodzinie. Ustawodawca w art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. uczynił odesłanie do przepisów u.w.r. Jako, że przepis art. 41 ust. 2 u.w.r. definiuje kim jest spokrewniona rodzina zastępcza. Definicyjny charakter powołanego przepisu nakazuje przyjąć takie rozumienie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r., jak wskazuje na to przepis art. 41 ust. 2 u.w.r. Wolą ustawodawcy jest zatem, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła pobierać rodzina zastępcza, która jest spokrewniona z dzieckiem, ergo nie jest zamysłem ustawodawcy, aby niespokrewniona rodzina zastępcza była beneficjentem takiego świadczenia (zob. np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 754/12, dostępny w CBOSA).

Omawiając kwestię różnic pomiędzy rodziną zastępczą spokrewnioną i niespokrewnioną, Sąd w składzie orzekającym wyraża dezaprobatę dla poglądu orzecznictwa, które przywołała skarżąca w uzasadnieniu skargi. Istnieje bowiem pogląd, jakoby nie było różnicy pomiędzy rodziną zastępczą spokrewnioną i niespokrewnioną w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Przez sam fakt sprawowania opieki nad osobą nieletnią, rodzic zastępczy miałby być osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd nie podziela tego poglądu. Po pierwsze, należy zauważyć, że ustawodawca w nazwie omawianej regulacji wyraźnie nawiązuje do relacji rodzinnych (tj. ustawa o świadczeniach rodzinnych). Sąd nie ma najmniejszych wątpliwości, że skarżąca, jej mąż oraz A. L. stanowią rodzinę w ujęciu społecznym, psychologicznym, ale nie są rodziną w znaczeniu prawnym. Rodziną w myśl art. 3 pkt 16 u.ś.r. są małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r. poz. 1297); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Ustawodawca wyraźnie dedykuje świadczenia rodzinne, w tym świadczenie pielęgnacyjne osobom, które są ze sobą spokrewnione, poza omówionym już wyjątkiem, zgodnie z którym opiekun faktyczny dziecka (osoba niekoniecznie spokrewniona) występuje z wnioskiem o przysposobienie dziecka (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ke 173/18, dostępny w CBOSA). Już w tym względzie uwidacznia się różnica postrzegania rodzin zastępczych. Gdyby było tak jak twierdzi skarżąca, w dość łatwy sposób mogłoby dochodzić do nadużyć na polu przyznawania świadczeń z uwagi na bycie rodziną zastępczą dla dowolnej liczby dzieci. Linia orzecznicza przeciwna tej, z którą Sąd w składzie orzekającym nie zgadza się wyraża pogląd, w myśl którego nie można przy tym zrównywać uprawnień rodziny zastępczej niezawodowej i niespokrewnionej z rodziną zastępczą spokrewnioną, przy zastosowaniu konstytucyjnej zasady równości (wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 918/20, dostępny w CBOSA). Zauważyć bowiem należy, że art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. stanowiący podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był już wcześniej przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślił, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z tym obciążeniem prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia. Argumentacja skarżącej o braku różnic pomiędzy spokrewnioną a niespokrewnioną rodziną zastępczą jest zatem niezasadna. W analogicznej sprawie tut. Sąd orzekł w ten sam sposób w odniesieniu do innego dziecka, dla którego skarżąca wraz z mężem, jest niezawodową i niespokrewnioną rodziną zastępczą (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt II SA/Po 409/22, dostępny w CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela pogląd, jaki został przedstawiony w tamtym orzeczeniu.

Wreszcie, skarżąca nie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Skarżąca nie jest spokrewniona w żaden sposób z A. L.. Pokrewieństwo zostało zdefiniowane w art. 617 § 1 k.r.o. Powołany przepis stanowi: "Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej". Jak wskazał ustawodawca, pokrewieństwo zachodzi wówczas gdy dwie osoby mają wspólnego przodka albo jedna pochodzi od drugiej. Z relacji skarżącej wynika niespornie, że stosunku pokrewieństwa pomiędzy nią a A. L. nie ma.

Nie istnieje zatem żadna relacja z art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., która prowadziłaby do powstania uprawnienia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest ściśle skorelowane z obowiązkiem alimentacyjnym. Potwierdzeniem tej tezy jest ugruntowane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie orzekając w materii świadczeń rodzinnych podkreślił, że mogą one przysługiwać tylko tym osobom, które stanowią rodzinę w ujęciu prawnym, gdyż to powoduje istnienie obowiązku alimentacyjnego. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że: "W związku z niniejszą sprawą należy przypomnieć, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w stanie prawnym dotyczącym rozpoznawanej skargi konstytucyjnej, zależało od spełnienia - łącznie - następujących warunków: (...) istnienia stosunku alimentacyjnego między osobą ubiegającą się o świadczenie i osobą wymagającą opieki (por. art. 128-1441 k.r.o.), przy czym przepisy ustawy o świadczeniach przewidywały, że świadczenie pielęgnacyjne mogło przysługiwać matce, ojcu, innym osobom, na których ciążył obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach; definicja opiekuna faktycznego zawarta była w art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach) lub osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciążył obowiązek alimentacyjny – w tym ostatnim wypadku tylko wtedy, gdy nie było osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie była w stanie sprawować opieki (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach)." [wyrok TK z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11, "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy – A" 2014, z. 10]. W innym orzeczeniu, Trybunał Konstytucyjny przyjął tożsame stanowisko. "Subsydiarność pomocy udzielanej przez państwo osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny oznacza, że wsparcie – z istoty rzeczy – ma charakter uzupełniający." (wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy – A" 2014, z. 9, zob. także wyrok TK z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. P 27/07, "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy – A" 2008, z. 6). W świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, istnienie pokrewieństwa rodzi ze sobą obowiązek alimentacyjny, a ten natomiast, na gruncie u.ś.r., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powracając do kwestii, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., skarżąca nie jest także opiekunem faktycznym dziecka, o którym mowa w art. 3 pkt 14 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Opiekunem faktycznym dziecka jest ta osoba, która zajmuje się dzieckiem pod warunkiem, że wystąpiła z wnioskiem o adopcję tegoż dziecka. Spełnienie ww. warunków pozwala na uznanie takiej osoby za opiekuna faktycznego, a to z kolei otwiera opiekunowi drogę do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca oznajmiła podczas wywiadu środowiskowego, że nie wnioskuje o przysposobienie A. L.. Jeżeli nie ma w skarżącej woli adopcji A. L., nigdy nie uzyska ona statusu opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 pkt 14 u.ś.r. Konsekwencją tego stanu rzeczy będzie niemożność uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Ze stanowiska skarżącej wynika, że niezależnie od przeszkód w złożeniu wniosku adopcyjnego, sama nie ma zamiaru go składać.

Jeżeli skarżąca nie złoży wniosku o przysposobienie A. L., nie stanie się opiekunem faktycznym dziecka, a wtedy nie będzie uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Jeżeli sąd rodzinny nie wyda prawomocnego orzeczenia o przysposobieniu dziecka, skarżąca nie stanie się dla A. L. osobą odpowiadającą matce biologicznej, ze wszystkimi tego konsekwencjami, co wynika z art. 121 § 1 k.r.o. Powołany przepis stanowi: "Przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi". Po przysposobieniu dziecka, względy biologiczne przestają mieć jakiekolwiek znaczenie na gruncie przepisów u.ś.r. Wobec przysposobienia powstałby następnie obowiązek alimentacyjny, z którym, jak wskazano powyżej, skorelowane jest świadczenie pielęgnacyjne. "Jeżeli skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym, obowiązek alimentacyjny względem przysposobionego obciąża przysposabiającego przed wstępnymi i rodzeństwem przysposobionego, a obowiązek alimentacyjny względem wstępnych i rodzeństwa obciąża przysposobionego dopiero w ostatniej kolejności." (art. 131 § 1 k.r.o.).

Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów skargi, należało stwierdzić ich niezasadność. Nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Skarżąca nie jest opiekunem faktycznym dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 14 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., a tylko posiadanie tego statusu może rodzić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. To, że skarżąca jest opiekunem prawnym A. L. nie ma żadnego znaczenia. Opiekun prawny nie jest wymieniony w żadnej regulacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jeżeli nie ma relacji pokrewieństwa, a między skarżącą a A. L. oczywiście jej nie ma, nie istnieje obowiązek alimentacyjny po stronie skarżącej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Gl 67/19, dostępny w CBOSA).

Drugi zarzut również nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd wyjaśnił już, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. traktuje jasno o tym, iż tylko spokrewniona rodzina zastępcza może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Ustawodawca zawarł w u.ś.r. myśl o konieczności istnienia obowiązku alimentacyjnego wynikającego z pokrewieństwa. Jeżeli tego pokrewieństwa nie ma, świadczenie nie przysługuje.

SKO nie naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ II instancji dysponował kompletnym materiałem dowodowym. Szczególnie istotne okazało się oświadczenie skarżącej (k. [...] akt administracyjnych organu I instancji), w którym skarżąca jasno dała do zrozumienia, że nie ma zamiaru występować z wnioskiem o adopcję A. L.. Skarżąca pozbawiła się tym samym możliwości uzyskania statusu opiekuna faktycznego dziecka, a wobec braku pokrewieństwa między nią a dzieckiem, nie istnieje żadna relacja z art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności skargi i jej zarzutów. Kierując się wspomnianym już art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie znalazł żadnych przesłanek, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji lub poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.