Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 378/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 21 i 22, art. 17 ust. 1 i 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 4 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2023 poz 100
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 06 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 06 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 13 lutego 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. W. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 06 kwietnia 2023 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania A. W., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 13 lutego 2023 r. ([...]) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia, w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Dnia 11 października 2022 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynął wniosek A. W. (zwanej też dalej "Wnioskodawczynią" lub "Skarżącą"), zastępowanej przez ad Ż., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, E. F..

Decyzją z 28 listopada 2022 r. ([...]) Wójt Gminy S. (dalej jako "Wójt" lub "organ I instancji") odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Na skutek odwołania złożonego przez Wnioskodawczynię, SKO - decyzją z 13 stycznia 2023 r. ([...]) - uchyliło ww. decyzję Wójta i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia, zalecając ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz czy zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki.

Przywołaną na wstępie decyzją z 13 lutego 2023 r. Wójt ponownie odmówił przyznania Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, jako podstawę wskazując art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w skrócie "u.ś.r."), a także jej art. 17 ust. 1b.

Odwołanie od tej decyzji Wójta w terminie ustawowym złożyła Wnioskodawczyni, zastępowana przez dotychczasowego pełnomocnika, zaskarżając decyzję w całości oraz zarzucając jej naruszenie:

1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP przez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13;

2) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez Skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki,

a także wnosząc o uchylenie w całości decyzji Wójta i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Utrzymując w mocy decyzję Wójta z 13 lutego 2023 r. - przywołaną na wstępie decyzją z 06 kwietnia 2023 r. - SKO w uzasadnieniu wskazało, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, iż niepełnosprawność matki Skarżącej nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub pomiędzy 18. a 25. rokiem życia, w trakcie nauki - o czym stanowi przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. - a to z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13, stwierdzający zakresową niekonstytucyjność ww. przepisu.

Dalej SKO wyjaśniło, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Badając w tym kontekście, w pierwszej kolejności, czy występowała konieczność sprawowania opieki, organ II instancji zaznaczył, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w u.ś.r. i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że opieka musi mieć charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Pojęcie stałej lub długoterminowej opieki wskazuje na to, że nie może to być świadczenie niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Zdaniem SKO "konieczność sprawowania opieki" oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, zaś "konieczność udzielania pomocy" oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Cały zakres wymienionych czynności składa się na "sprawowanie opieki" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Na tym tle normatywny organ II instancji ustalił, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie właściwego Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, z którego wynika, że matka Skarżącej została zakwalifikowana na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przeprowadzonych dwóch wywiadów środowiskowych wynika, że jest ona osobą samodzielnie poruszającą się po mieszkaniu oraz samodzielnie spożywającą posiłki i przyjmującą leki. Czynności, które wymagają asysty - takie jak przygotowywanie posiłków, pomoc przy wstawaniu i ubieraniu, kąpiel, przygotowywanie leków - nie mają charakteru czynności ciągłych, które wymagałaby stałej obecności opiekuna. Czynności te mogą być albo przygotowywane z wyprzedzeniem (przygotowywanie posiłków, leków) albo skomasowanie w jednej jednostce czasu (kąpiel, nacieranie, codzienne badanie ciśnienia). Akta postępowania nie zawierają dokumentów medycznych wskazujących na konieczność badania cukru czy ciśnienia wielokrotnie w ciągu dnia. Wobec powyższego SKO ustaliło, że zakres uzasadnionych potrzeb matki Skarżącej nie uzasadnia stałej i ciągłej pomocy osoby trzeciej. Zdaniem organu z zebranego materiału dowodowego wynika, iż Skarżąca do roku 2019 pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nas swoim synem P. . Po 2019 r. Skarżąca nie podejmowała pracy, argumentując to koniecznością opieki nad matką. SKO - jak stwierdziło - "ustaliło, iż Pani E. F. nie wymagała stałej i ciągłej opieki. Opieka której wymaga matka nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze czasowym. Faktyczne nieposzukiwanie pracy, podyktowane błędnym przekonaniem o konieczności stałej opieki nad matką nie spełnia warunku rezygnacji z braku poszukiwania pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki, ponieważ Pani A. W. nigdy nie była zainteresowana poszukiwaniem pracy."

Uwzględniając powyższe, SKO oceniło, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z pracy przez Wnioskodawczynię, a koniecznością opieki nad jej matką. Wobec tego rozstrzygnięcie organu I instancji było prawidłowe, choć jego podstawą jest niespełnienie warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednocześnie SKO zaznaczyło, że w oparciu o oświadczenia Wnioskodawczyni złożone we wniosku pod rygorem odpowiedzialności karnej ustaliło, iż nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, A. W., reprezentowana przez ad Ż. - zarzuciwszy naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesiony zarzut.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, a w szczególności podkreślając, że "[f]aktyczne nieposzukiwanie pracy nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, ponieważ Pani A. W. nigdy nie była zainteresowana poszukiwaniem pracy".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 06 kwietnia 2023 r. ([...]) oraz, na mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy S. z 13 lutego 2023 r. ([...]) odmawiającą A. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, E. F..

Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach pielęgnacyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r.").

Wypada zauważyć, że choć organy obu instancji zgodnie odmówiły Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak materialnoprawne podstawy odmowy orzeczonej przez każdy z tych organów nie były w pełni tożsame.

Oto bowiem Wójt dopatrzył się dwóch przesłanek uzasadniających, jego zdaniem, odmowę wnioskowanego świadczenia. Pierwszą z nich organ I instancji wywiódł z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjętego na jego gruncie ustalenia, że matka Skarżącej "jest bezspornie osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności, wymagającą pomocy córki, ale nie opieka ta nie jest na tyle absorbująca i czasochłonna żeby można było mówić o niemożności podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy". Drugą - z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. i niekwestionowanego faktu, że niepełnosprawność matki Skarżącej powstała już po upływie okresów wskazanych w tym przepisie.

Natomiast SKO oparło swe rozstrzygnięcie wyłącznie na pierwszej ze wskazanych przez Wójta przesłanek, zarazem krytycznie oceniając możliwość odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia z powołaniem się na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., a to z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104) oraz wypracowane na jego gruncie orzecznictwo sądów administracyjnych.

Odnosząc się do tych stanowisk, należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, że Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela wyrażoną przez SKO ocenę prawną o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej, jako zstępnej (w niniejszej sprawie: córce) dorosłej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok TK o sygn. K 38/13, w którym Trybunał orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności ww. przepisu jako niemożność upatrywania w jego treści przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu ww. wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia omawianego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń trybunalskich – co, notabene, ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony prawnej (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA").

Z tych względów stanowisko organu I instancji upatrujące podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie zasługiwało na uwzględnienie – co trafnie wytknęło SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Nawiązując w tym miejscu jeszcze do stanowiska organu I instancji, że analizowany wyrok TK o sygn. K 38/13 "nie zmienił sytuacji prawnej, a jedynie dał wskazówkę interpretacyjną", należy stwierdzić, że najwyraźniej uszło uwagi tego organu, iż - jak to już wyżej wskazano - zakres i skutki stwierdzonej tym wyrokiem niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. zostały objaśnione w obecnie praktycznie już jednolitym orzecznictwie sądów administracyjnych. W konsekwencji organ I instancji mógł - a wręcz powinien był - odwołać się w tej sprawie do ogólnej zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego (oraz stosowanego) przez nie prawa (art. 8 k.p.a.), wywodzonej z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Jak bowiem trafnie objaśniono to w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2008 r. o sygn. P 57/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 178): "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (tak też uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95).

Przechodząc do oceny stanowiska organów obu instancji, według którego w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy zaznaczyć, że przepis ten stanowi, iż: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji."

Organy, a zwłaszcza SKO, upatrywały nieziszczenia się w okolicznościach kontrolowanej sprawy hipotezy cytowanego przepisu w istocie w dwóch kwestiach (podstawach): (i) braku sprawowania przez Skarżącą takiej opieki nad matką (w takim zakresie), o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz (ii) braku wymaganego na gruncie tego przepisu związku przyczynowo-skutkowego (znamionowanego ustawowym określeniem "w celu") pomiędzy rezygnacją z / niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.

Ad (i) Rozpoczynając analizę prawidłowości referowanego stanowiska od pierwszej ze wskazanych przez organy kwestii - tj. charakteru i zakresu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną - należy wskazać, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jasno wynika, iż oceniając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organ weryfikuje czy podopieczny legitymuje się (1) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo (2) orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca wyszedł więc z założenia, że w procesie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne koniecznym jest przedłożenie jednego z dwóch rodzajów orzeczeń, jako dowodu na okoliczność niepełnosprawności podopiecznego. Z tej też przyczyny w takiej sprawie nie powołuje się np. dowodu z opinii biegłego, a do wniosku załącza stosowne orzeczenie wydane przez uprawniony podmiot. Organ związany jest ustaleniami wskazanymi w orzeczeniu i sam nie prowadzi postępowania dowodowego na stwierdzone w nim okoliczności. W tym sensie ustawodawca uprościł procedurę orzekania w przedmiocie świadczeń pielęgnacyjnych, sprowadzając zadanie organów administracji do weryfikacji tego, czy dana osoba legitymuje się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności (por. wyrok WSA z 06.04.2022 r., II SA/Po 693/21, CBOSA).

Definicję legalną "znacznego stopnia niepełnosprawności" zawiera art. 3 pkt 21 u.ś.r., w myśl którego określenie to oznacza:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, z późn. zm.; w skrócie "u.r.z.s.") do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z kolei niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 u.r.z.s.). Z powyższego wynika, że sam fakt legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (bądź orzeczeniem z nim zrównanym na gruncie przepisów u.ś.r.) przesądza o tym, że sprawowanie (wyłącznej) opieki nad taką osobą wypełnia kryterium celu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. Z samego bowiem faktu, że dana osoba legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności wynika, iż wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji i bez pomocy innych osób nie jest w stanie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych, w zakresie m.in. samoobsługi, poruszania się i komunikacji. Okoliczności ta nie tylko nie wymaga, lecz wręcz nie może być zatem samodzielnie i wbrew treści orzeczenia lekarza orzecznika ustalana przez rozpoznające sprawę organy administracji publicznej, które nie mogą samodzielnie miarkować tudzież oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku ze sprawowaniem opieki nad którą dochodzone jest uprawnienie opiekuna do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA z 06.04.2022 r., II SA/Po 693/21, CBOSA).

Należy raz jeszcze podkreślić, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca oraz że przesądza ona o charakterze i zakresie opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracji należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności - czego nie można mylić z możliwością wtórnej weryfikacji przez organy, czy faktyczne potrzeby danej osoby niepełnosprawnej rzeczywiście odpowiadają treści orzeczenia. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie przed daną osobę (wnioskodawcę) w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. wyrok NSA z 27.04.2022 r., I OSK 1334/21, CBOSA).

Dotychczasowe uwagi uprawniają do wniosku, że można wręcz domniemywać, iż w sytuacji, gdy dana osoba sama (samodzielnie) - tj. wyjąwszy przypadki okazjonalnej pomocy ze strony innych osób - opiekuje się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to zasadniczo sprawuje ona opiekę, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W nawiązaniu do rozważań zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji należy jeszcze wyjaśnić, że ustawodawca nie zdefiniował w u.ś.r. pojęcia "opieki", jakiej sprawowanie uprawnia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Ale już z samego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. można wnioskować, że musi ona być "stała lub długotrwała". Nie oznacza to jednak, że chodzi w tym przypadku o opiekę "całodobową". Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko, zgodnie z którym z ww. przepisu wynika, iż "podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy, z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przepis ten nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę" (zob. wyrok NSA z 07.05.2019 r., I OSK 3946/18, CBOSA). W konsekwencji fakt sprawowania opieki codziennie (a więc regularnie), ale przez określoną część doby – niebędącej tym samym opieką "sporadyczną" (pod którym to określeniem rozumie się coś «występujące rzadko, nieregularnie»; zob. https://sjp.pwn.pl/slowniki/sporadyczny.html) – nie wyklucza dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile tylko jej zakres i sposób sprawowania faktycznie uniemożliwiają podjęcie opiekunowi zatrudnienia (którego wykonywanie, zauważmy, co do zasady też nie jest całodobowe, lecz zajmuje jedynie określoną część doby, zwykle 8 godzin). Zaznaczyć przy tym należy, że żaden przepis ustawy nie wyklucza korzystania przez opiekuna z okazjonalnej pomocy, lecz zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (tak trafnie wyrok WSA z 28.12.2021 r., II SA/Ol 796/21, CBOSA).

W kontrolowanej sprawie jest poza sporem, że matka Skarżącej, będąca wdową (od [...] r.; k. 9 akt adm. I inst.), legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (zob. pkt 7 orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z 06.12.2019 r.; k. 8 akt adm. I inst.).

W tym kontekście jako nieuprawnione - bo w istocie wykraczające poza kompetencje organu administracji - jawi się stwierdzenie organu II instancji, że "Kolegium ustaliło, iż zakres uzasadnionych potrzeb Pani E. F. nie uzasadnia stałej i ciągłej pomocy osoby trzeciej".

Skarżąca w oświadczeniu z 27 października 2022 r. wskazała, że z powodu opieki nad matką nie może podjąć pracy, nawet na część etatu (w aktach adm. I inst.). Z załączonych do wniosku wykazu oraz harmonogramu opieki nad matką wynika, że Skarżąca sprawuję ją w przedziale od godziny ok. 07:00-09:00 do ok. 21:00-23:00, a wykonywane czynności obejmują w szczególności przygotowanie i podawanie posiłków (śniadanie, obiad, kolacja), podawanie leków, pomoc w ubieraniu i rozbieraniu się, toaletę i zabiegi pielęgnacyjno-higieniczne, pomiary ciśnienia i cukru, spacery, czytanie gazet i pomoc w rozwiązywaniu krzyżówek, a także - w zależności od potrzeb - transport i asysta przy wizytach lekarskich oraz załatwianiu spraw urzędowych, robienie zakupów, opłacanie rachunków oraz sprzątanie (k. 6 akt adm. I inst.). Podobny wykaz czynności zawiera oświadczenie Skarżącej złożone 23 stycznia 2023 r., z którego dodatkowo wynika, że opieka nad matką zajmuje Skarżącej średnio od 7 do 10 godzin na dobę (k. 22 akt adm. I inst.). W ramach zaś przeprowadzonego w dniu 27 października 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że matka Skarżącej "czynności samoobsługowe wykonuje z pomocą (kąpiel, przygotowanie posiłków, przygotowanie leków), samodzielnie dojdzie do toalety, poruszanie się po domu - balkonik, spożywanie posiłków samodzielnie. Wymaga również pomocy przy ubieraniu i wstawaniu z łóżka. Prowadzenie gospodarstwa domowego - z pomocą. Poruszanie się w środowisku - umawianie do lekarzy, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych - córka A. ". Ustalenia te zostały potwierdzone i uszczegółowione w toku powtórnego wywiady środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 23 stycznia 2023 r., w ramach którego ustalono też, że stan zdrowia matki Skarżącej się pogarsza (k. 21 akt adm. I inst. ). Wprawdzie we wnioskach z tego wywiadu zaznaczono również, że obecnie niepełnosprawna jeszcze "nie wymaga całodobowej, stałej opieki w zaspokajaniu wszystkich potrzeb życiowych" (wymaga wsparcia córki w tym zakresie, co ta też czyni), ale wypada zauważyć, że - jak to już wyżej wyjaśniono - opieka "całodobowa" nie stanowi ustawowego kryterium warunkującego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić przy tym trzeba, że "[s]amodzielna egzystencja obejmuje wszelkie sfery aktywności i potrzeb, nie tylko związane osobiście z osobą niepełnosprawną, ale też z jej warunkami bytowymi, na równi z czynnościami higienicznymi dotyczącymi osoby należy traktować czynności higieniczne dotyczące jej otoczenia, załatwienie jej spraw urzędowych, nabywanie produktów służących konsumpcji" (zob. wyrok NSA z 08.11.2022 r., I OSK 82/22, CBOSA).

Należy również zauważyć, że pojęcie "potrzeb egzystencjalnych", do których zaspokojenia ma przyczyniać się opiekun osoby niepełnosprawnej, obejmuje zwykle również potrzeby o charakterze psychicznym i emocjonalnym, takie jak choćby poczucie bezpieczeństwa i bliskości (obecności) innej osoby (vide: tzw. piramida Maslowa).

Wszystko to, zdaniem Sądu, prowadzi do wniosku, że w kontrolowanej sprawie w odniesieniu do Skarżącej opiekującej się matką spełniona została przesłanka "sprawowania opieki" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tym bardziej, że "należy też wskazać na ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. W konsekwencji, można to uznać za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki" (zob. wyrok NSA z 16.02.2023 r., I OSK 1822/22, CBOSA). Ponadto "cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia" (por. wyrok NSA z 22.07.2022 r., I OSK 1867/21, CBOSA).

W kontrolowanej sprawie nie zostało poddane w wątpliwość, że Skarżąca taką gotowość względem swej matki wykazuje.

Powyższe pozwala także podważyć trafność argumentu organu, bazującego na raczej opacznie pojmowanej i w efekcie niezasadnie wskazywanej przez SKO możliwości podjęcia przez Skarżącą "zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze czasowym". Pomijając w tym miejscu, że taka okoliczność nie została ujęta w katalogu negatywnych przesłanek ustawowych, to wypada zauważyć, że analiza orzecznictwa, w którym uznano możliwość takiego zatrudnienia za podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pokazuje, że zasadniczo dotyczy to sytuacji skrajnych, ewidentnych, w których opieka sprawowana jest wprawdzie regularnie, lecz w stopniu w sposób oczywisty nie wykluczającym zatrudnienia (jak np. opieka raz w tygodniu), i to zwłaszcza w sytuacji, gdy w razie nagłej potrzeby pomocy osobie wymagającej opieki mógłby udzielić inny członek rodziny (zob. np. stan faktyczny, który stanowił kanwę wyroku NSA z 13.04.2022 r., I OSK 1272/21, CBOSA).

Poza tym szafowanie argumentem o możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy, przy jednoczesnym braku podstaw do zakreślenia minimalnego jego wymiaru, w praktyce mogłoby prowadzić do sytuacji wręcz absurdalnych (argumentum ad absurdum). Przykładowo, na gruncie takiego rozumowania za w pełni uprawnioną - a zarazem za trudną do zaakceptowania w praktyce - należałoby uznać tezę, że skoro osoba sprawująca opiekę, z uwagi na zakres czynności opiekuńczych teoretycznie mogłaby podjąć zatrudnienie np. w wymiarze 1/8 etatu (tj. np. przez 1 godzinę dziennie), albo w ramach pracy w systemie zmianowym w godzinach nocnych, to już taka możliwość stanowiłaby przesłankę negatywną dla przyznania takiej osobie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dlatego należy w pełni podzielić stanowisko, zgodnie z którym: "Do komisji orzekającej o niepełnosprawności należy orzeczenie, czy dana osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy ze strony innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jeżeli orzeczenie takie zastrzeżenie zawiera, to osoba podejmująca się takiej opieki, jeżeli rezygnuje z zatrudnienia, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez dodatkowego warunku, aby nie było możliwe połączenie opieki z pracą. Z założenia orzeczona konieczność opieki lub pomocy ze strony innych osób daje opiekunowi tytuł do rezygnacji z zatrudnienia, jeżeli się na to decyduje. Decyzja o rezygnacji pozostawiona jest opiekunowi i jej zasadność nie podlega weryfikacji organu w postępowaniu o przyznanie świadczenia" (zob. wyrok NSA z 08.11.2022 r., I OSK 82/22, CBOSA).

W świetle dotychczasowych rozważań należy stwierdzić, że SKO - nie kwestionując, że Skarżąca samodzielnie sprawuje opiekę nad matką, a zarazem wywodząc w motywach zaskarżonej decyzji, że matka Skarżącej "jest osobą samodzielnie poruszającą się po mieszkaniu oraz samodzielnie spożywającą posiłki oraz przyjmującą leki. Czynności które wymagają asysty takie jak przygotowywanie posiłków, pomoc przy wstawaniu i ubieraniu, kąpiel, przygotowywanie leków nie mają charakteru czynności ciągłych, które wymagałaby stałej obecności opiekuna. Czynności te mogą być albo przygotowywane z wyprzedzeniem (przygotowywanie posiłków, leków) albo skomasowanie w jednej jednostce czasu (kąpiel, nacieranie, codzienne badanie ciśnienia). Akta postępowania nie zawierają dokumentów medycznych wskazujących na konieczność badania cukru czy ciśnienia wielokrotnie w ciągu dnia. Wobec powyższego Kolegium ustaliło, iż zakres uzasadnionych potrzeb Pani E. F. nie uzasadnia stałej i ciągłej pomocy osoby trzeciej. [...] Pani E. F. nie wymaga uzasadnia stałej i ciągłej opieki" - w istocie wykroczyło poza swe kompetencje, bo podważyło de facto wskazania płynące z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej co do zakresu opieki, jakiej ta niepełnosprawna wymaga ("stałej lub długotrwałej"). Wszak wywody organu II instancji są w istocie równoznaczne ze stwierdzeniem, że sprawowane przez Skarżącą czynności opiekuńcze nad matką związane tylko z jej osobistą opieką - podkreślmy: sprawowaną przez Skarżącą samodzielnie (przynajmniej z akt sprawy nie wynika, aby czynności te były na stałe podzielone pomiędzy inne jeszcze osoby) - nie są jednak na tyle absorbujące i czasochłonne ("stałe lub długotrwałe"), aby pozbawiać Skarżącą możliwości pracy zarobkowej. Podkreślenia więc raz jeszcze wymaga, że nie jest rolą organów administracji dokonywanie własnych ustaleń i oceny w tym zakresie, skoro uprawniony lekarz orzecznik wydaje orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji (por. wyrok WSA z 06.04.2022 r., II SA/Po 693/21, CBOSA).

Podsumowując ten fragment rozważań, należy stwierdzić, że skoro matka Skarżącej ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, to implikuje to stwierdzenie, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki ze strony innej osoby, ze względu na sprawowanie której to opieki wyłączny opiekun (tu: Skarżąca) może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o ile sprawowanie opieki będzie wiązać się z rezygnacją z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) lub jego (jej) niepodejmowaniem.

Ad (ii) Biorąc pod uwagę powyższe, trzeba w tym miejscu odnieść się do drugiej ze wskazanych przez SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii stanowiących podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia - tj. braku wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z / niepodejmowaniem zatrudnienia (odpowiednio: innej pracy zarobkowej) przez Skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby Skarżąca - w szczególności z uwagi na jej wiek lub stan zdrowia - nie była obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. (W ramach wywiadu środowiskowego z 27 października 2023 r. ustalono, że Skarżąca jest osoba zdrową). Z oświadczenia Skarżącej z 23 stycznia 2023 r. wynika, że podejmowała tylko prace dorywcze, a jej ostatnia aktywność zawodowa polegała na podjęciu pracy na umowę-zlecenie na okres jednego miesiąc we wrześniu 2022 r. (czyli, zauważmy, tuż przed złożeniem przez jej pełnomocnika wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, datowanego na 07 października 2022 r.). Wcześniej przez wiele lat - w okresie od 2003 r. do 2019 r. - Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na syna P. . Niepodejmowanie zaś zatrudnienia po 2019 r. Skarżąca motywowała koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.

W ocenie Sądu, o ile można zgodzić się z organem II Instancji, że w kontrolowanej sprawie nie wystąpiła przesłanka "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w szczególności trudno w przedstawionych okolicznościach faktycznych sprawy i ich chronologii za taką "rezygnację" uznać ustanie zawartej na jeden miesiąc we wrześniu 2022 r. ww. umowy-zlecenie (a to zwłaszcza z uwagi na jej incydentalny, a wręcz, jak się wydaje, instrumentalny charakter) - o tyle sposób uzasadnienia tego stanowiska przez SKO (cyt.: "Faktyczne nieposzukiwanie pracy, podyktowane błędnym przekonaniem o konieczności stałej opieki nad matką nie spełnia warunku rezygnacji z braku poszukiwania pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki, ponieważ Pani A. W. nigdy nie była zainteresowana poszukiwaniem pracy"), a nade wszystko dorozumiane zanegowanie (wyraźnie nie rozważonej w motywach zaskarżonej decyzji) możliwości wystąpienia w tej sprawie przesłanki "niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie zasługują już na akceptację.

Nie ulega wątpliwości, że ustawodawca, wprowadzając w art. 3 pkt 22 u.ś.r. definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" - rozumianych jako "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej" – nie zdefiniował już pojęć "niepodejmowania" ani "rezygnacji z" tak rozumianego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Nie może jednak uchodzić z pola widzenia okoliczność, że "niepodejmowanie" zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w rozumieniu art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. – w odróżnieniu od użytego w tym przepisie pojęcia "rezygnacji" z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) – nie jest zdarzeniem, które zachodzi w określonym momencie, lecz stanem trwającym przez jakiś (w praktyce zwykle: dłuższy) czas. Z biegiem tego czasu powody niepodejmowania zatrudnienia mogą się zmieniać – początkowo mogą one wiązać się np. z koniecznością opieki nad małoletnimi lub niepełnosprawnymi dziećmi, albo z własną długotrwałą niedyspozycją zdrowotną, by następnie, z upływem miesięcy lub nawet lat i w związku ze zmianą sytuacji osobisto-rodzinnej, przybrać postać np. konieczności opieki nad coraz bardziej niesprawnymi (czy wręcz niepełnosprawnymi) rodzicami.

Dlatego – inaczej niż przy przesłance "rezygnacji z zatrudnienia" – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym (tu: matką), istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. Ustawodawca nie określił bowiem, jaki czas może upłynąć (maksymalnie) od "popadnięcia" w stan "niepodejmowania zatrudnienia" do momentu rozpoczęcia opieki nad niepełnosprawnym rodzicem (por. wyrok WSA z 11.03.2020 r., III SA/Kr 3/20, CBOSA). Z przedstawionych wyżej względów takie "zaniechanie" ustawodawcy jawi się jako w pełni racjonalne.

Wobec tego należy podzielić pogląd, w myśl którego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że istotną cechą osób będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zaprzestanie, bądź niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki, którą należy rozumieć jako wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją, bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. O istnieniu wskazanego związku przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń (zob. wyrok WSA z 04.03.2021 r., III SA/Gd 1197/20, CBOSA).

W konsekwencji, zdaniem Sądu w niniejszym składzie, dla oceny istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką zasadniczo nie powinna mieć istotnego znaczenia okoliczność, kiedy ostatnio i jaką aktywność zawodową wykazywał opiekun przed podjęciem się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, ani to, czy w ogóle poszukiwał pracy. Co do zasady liczy się bowiem to, czy sprawowana opieka – z uwagi na jej rzeczywisty zakres, kształtowany potrzebami osoby niepełnosprawnej wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń, a przede wszystkim ze wskazań zawartych w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności – aktualnie obiektywnie uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W świetle powyższych uwag, wbrew stanowisku SKO, nie mógł mieć w kontrolowanej sprawie negatywnego ("obciążającego") znaczenia fakt, że do 2019 r. Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne (a więc że nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej) w związku ze sprawowaniem opieki nad swym synem P. , ani że potem (a choćby nawet, jak stwierdziło SKO, "nigdy") Skarżąca "nie była zainteresowana poszukiwaniem pracy". Ów "brak zainteresowania" znajdował bowiem dostateczne usprawiedliwienie w potrzebie opieki nad niepełnosprawnymi członkami rodziny Skarżącej.

Poza tym "art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie – po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia – wystąpi on o to świadczenie, dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia [...]. Zauważyć bowiem należy, że może się zdarzyć taka sytuacja, w której osoba niepełnosprawna z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności nie wymaga opieki, która absorbuje opiekuna w taki sposób, aby rezygnował z zatrudnienia lub z tego powodu jej nie podejmował. Dlatego istotne jest, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania" (zob. wyrok NSA z 18.08.2022 r., I OSK 1939/21, CBOSA).

Skoro zatem ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne Skarżąca, mając, co nie jest w tej sprawie kwestionowane, przynajmniej potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie podejmowała zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), sprawując jednocześnie opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym (od 2019 r.) matką, to nie ma, w ocenie Sądu, dostatecznych podstaw do twierdzenia o braku wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, a sprawowaniem przez nią ww. opieki.

W konsekwencji za zasadne należało uznać zarzuty i argumentację skargi w części odnoszącej się do błędnego przyjęcia przez organ II instancji, że Skarżąca nie spełnia warunku niepodejmowania pracy w związku ze sprawowaną opieką nad matką.

Podkreślenia wymaga, że nie jest rolą organu, aby niejako wybierać za Skarżącą, że może on podjąć zatrudnienie (np. w częściowym zakresie) i jednocześnie opiekować się matką. Jedynie Skarżąca jest dysponentem tego prawa; może np. zdecydować, że będzie opłacać opiekę i pozostać w zatrudnieniu, albo - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - nie podejmować zatrudnienia i samej zajmować się matką. Powyższe również świadczy o tym, że organ II instancji przekroczył swoje uprawnienia, w istocie niejako dokonując wspomnianego "wyboru" za Skarżącą (por. też wyrok WSA z 06.04.2022 r., II SA/Po 693/21, CBOSA).

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie należne pełnomocnikowi zawodowemu Skarżącej ustalone według stawek minimalnych (480 zł) zgodnie z § 15 ust. 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, z późn. zm.).

Rozpoznając sprawę ponownie, organ administracji - uwzględniwszy przedstawioną wyżej ocenę prawną Sądu co do właściwego sposobu rozumienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i w efekcie przyjąwszy, że w niniejszej sprawie przesłanki te ziściły się (według stanu faktycznego istniejącego na dzień wydania zaskarżonej decyzji) - zbada pozostałe prawnie relewantne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, tak pozytywne, jak i negatywne (z pominięciem wszakże art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

W zależności od wyniku tego badania, organ podejmie właściwe rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.