Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 302/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne: Czystość i porządek
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust 7i 4
journal: Dz.U. 2012 poz 391
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie: sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Małgorzata Mańkowska po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Zarządu Dróg Wojewódzkich w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 543/14 w sprawie ze skargi [...] Zarządu Dróg Wojewódzkich w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie uprzątnięcia rowu odwadniającego drogi wojewódzkie oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

II OSK 302/15

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 6 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę [...] Zarządu Dróg Wojewódzkich w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie uprzątnięcia rowu odwadniającego drogi wojewódzkiej.

W uzasadnieniu Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Burmistrz Połczyna – Zdroju, działając na podstawie art. 5 ust. 7 i ust. 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2012 r., poz. 391 ze zm.) oraz 26 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r., poz. 21 ze zm.), nakazał [...] Zarządowi Dróg Wojewódzkich w K. uprzątnięcie z rowu odwadniającego drogi wojewódzkiej nr [...] [...] (działka nr [...] w obrębie R.) martwego dzika i przekazania zwłok do unieszkodliwiania. Wydanej decyzji, z uwagi na możliwość wystąpienia epidemii, nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji [...] Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. wskazał, że martwy dzik nie stanowi odpadu w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach z uwagi na wyłączenie wskazane w art. 2 pkt 10 tej ustawy. Z uwagi na brak uregulowań w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach dotyczących uprzątania zwłok zwierząt żyjących w stanie dzikim, obowiązek ten winien być zweryfikowany w kontekście przepisów odrębnych regulujących status prawny tych zwierząt. Skarżący obszernie wyjaśnił, dlaczego jego zdaniem brak jest podstaw prawnych do nałożenia na niego obowiązku uprzątnięcia zwłok dzika.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania [...] Zarządu Dróg Wojewódzkich w K., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium podało, że zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 15 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, utrzymanie czystości i porządku w gminach należy do obowiązkowych zadań własnych gminy. Gminy zapewniają czystość i porządek na swoim terenie, a w szczególności zapewniają zbieranie, transport i unieszkodliwianie zwłok bezdomnych zwierząt lub ich części oraz współdziałają z przedsiębiorcami podejmującymi działalność w tym zakresie. Dzik, jako zwierzę dzikie, nie może zostać uznany za zwierzę bezdomne. Definicja zwierzęcia bezdomnego obejmuje jedynie zwierzęta domowe lub gospodarskie. Tak więc usunięcie martwego dzika nie należy do zadań własnych gminy, wynikających z przywołanych wyżej przepisów. Natomiast stosownie do treści art. 5 ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach obowiązki utrzymania czystości i porządku na drogach publicznych należą do zarządcy drogi.

Odnosząc do zakwestionowania przez stronę odwołującą się faktu uznania przez organ I instancji zwłok dzika za odpad w rozumieniu przepisów o odpadach, Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 2 ust. 10 ustawy o odpadach, ustawy tej nie stosuje się do zwłok zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, w tym zwierząt uśmierconych w celu wyeliminowania chorób epizootycznych i tych które są unieszkodliwiane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009. Wyłączenie to obejmuje zwłoki zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, ale tylko wtedy, jeżeli są unieszkodliwiane zgodnie z powołanym rozporządzeniem. Jeżeli nie są tak unieszkodliwiane, są odpadami, do których stosuje się przepisy ustawy o odpadach. Rozporządzenie to nie ma zastosowania do zwierząt, które zostały uśmiercone w wyniku wypadku, czy też zderzenia z pojazdem mechanicznym, jak to prawdopodobnie miało miejsce w niniejszej sprawie. Skoro tak, to zwłoki dzika są odpadem w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach, a więc obowiązek ich usunięcia, stosownie do treści art. 5 ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku spoczywa na zarządcy drogi - [...] Zarządzie Dróg Wojewódzkich w K.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie [...] Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. zarzucił naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 15 ustawy oraz art. 5 ust. 4 o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, art. 15 ust. 2 ustawy Prawo łowieckie oraz art. 2 pkt 10, art. 3 pkt 19 oraz art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach. W ocenie skarżącego nie można zgodzić się z twierdzeniami Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że wyłączenie stosowania ustawy o odpadach obejmuje jedynie zwłoki zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, ale tylko wtedy, jeżeli są unieszkodliwiane zgodnie z rozporządzeniem nr 1069/2009. Skarżący wskazał, że nie zostało ustalone, w jaki sposób doszło do śmierci zwierzęcia. Prawdopodobne jest zatem twierdzenie, że do śmierci dzika dojść mogło na skutek choroby, tym bardziej że zwierzę leżało w rowie odwadniającym, a nie na jezdni. W związku z powyższym zasadne było objęcie utylizacji zwłok zwierzęcia regulacjami rozporządzenia i tym samym powierzenie tych czynności organom sanitarnym. Zdaniem strony skarżącej, obowiązek uprzątania i unieszkodliwiania zwłok bezdomnych zwierząt spoczywa na gminie. Stanowisko to jest spójne z regulacjami zawartymi w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, tj. z art. 3 ust. 2 pkt 15 tej ustawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Sąd I instancji wyjaśnił w pierwszej kolejności, że jak wynika z art. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, do obowiązkowych zadań własnych gminy należy utrzymanie czystości i porządku. W ramach tego zadania gmina ma obowiązek zapewnić budowę, utrzymanie i eksploatację własnych lub wspólnych z innymi gminami instalacji i urządzeń do zbierania, transportu i unieszkodliwiania zwłok zwierzęcych lub ich części, określić wymagania wobec osób utrzymujących zwierzęta domowe w zakresie bezpieczeństwa i czystości w miejscach publicznych, zapobiegać bezdomności zwierząt na zasadach określonych w przepisach o ochronie zwierząt, zapewnić zbieranie, transport i unieszkodliwianie zwłok bezdomnych zwierząt lub ich części oraz współdziałać z przedsiębiorcami podejmującymi działalność w tym zakresie, znakować obszary dotknięte lub zagrożone chorobą zakaźną zwierząt.

Ustawodawca, określając obowiązki gminy, posługuje się zarówno pojęciem "zwierzę", jak i pojęciem "zwierzę bezdomne". Definicję legalną pojęcia "zwierząt bezdomnych" zawiera art. 4 pkt 16 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2003 r., Nr 106, poz. 1002 ze zm.). Zgodnie natomiast z treścią art. 3 ust. 2 pkt 14 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, gmina zapewnia czystość i porządek na swoim terenie i tworzy warunki niezbędne do ich utrzymania, a w szczególności zapobiega bezdomności zwierząt na zasadach określonych w przepisach o ochronie zwierząt. Jednocześnie art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt stanowi, że zapewnienie opieki bezdomnym zwierzętom oraz ich wyłapywanie należy do zadań własnych gminy. Ustawodawca nie wykorzystał zatem innej definicji legalnej niż zawartej w przepisach ustawy o ochronie zwierząt, a zarazem nie skonstruował odrębnej definicji zwierząt na gruncie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Wobec powyższego, na gruncie przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach zwierzęta bezdomne - to zwierzęta domowe lub gospodarskie, które uciekły, zabłąkały się lub zostały porzucone przez człowieka, a nie ma możliwości ustalenia ich właściciela lub innej osoby, pod której opieką trwale dotąd pozostawały. Stwierdzić więc trzeba, że zakres pojęcia "zwierzę" jest szerszy niż zakres pojęcia "zwierzę bezdomne". Tym samym, gdy ustawodawca posługuje się pojęciem zwierzę, norma zawarta w danym przepisie dotyczy wszystkich zwierząt, nie tylko bezdomnych.

Mając powyższe na względzie Sąd I instancji rozróżnił obowiązki gminy dotyczące zwierząt i zwierząt bezdomnych. Odnośnie zatem do zwłok zwierzęcych lub ich części gmina ma jedynie obowiązek zapewnić budowę, utrzymanie i eksploatacje własnych lub wspólnych z innymi gminami instalacji do ich zbierania, transportu i unieszkodliwiania. Powyższy obowiązek jest zdecydowanie czym innym niż zapewnienie zbierania, transportu i unieszkodliwiania zwłok bezdomnych zwierząt lub ich części. Skoro tak, to zadaniem gminy jest zapewnienie budowy, utrzymania i eksploatacji instalacji do zbierania, transportu i unieszkodliwiania zwłok zwierzęcych, a nie zapewnienie ich zbierania, transportu i unieszkodliwiania, gdyż te obowiązki odnoszą się wyłącznie do zwierząt bezdomnych. Słusznie zatem Kolegium wskazało, że dzik nie może zostać zakwalifikowany do tej kategorii zwierząt, a tym samym usunięcie martwego dzika nie należy do zadań własnych gminy.

Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy do obowiązków zarządu drogi należy m.in. zbieranie i pozbywanie się odpadów zgromadzonych w urządzeniach do tego przeznaczonych i utrzymanie tych urządzeń w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym. Katalog obowiązków nie ma jednak charakteru zamkniętego. Ustalenie zakresu obowiązków ciążących na zarządcy drogi na podstawie przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wymaga jednocześnie uwzględnienia przepisów ustawy o odpadach. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 tej ustawy odpadem jest każda substancja lub przedmiot, którego posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany. Art. 4 ust. 3 ustawy upoważnia ministra właściwego do spraw środowiska do określenia w drodze rozporządzenia katalogu odpadów. Wykonanie tej delegacji ustawowej stanowi rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2001 r., nr 112, poz. 1206). Rozporządzenie to wśród odpadów z rolnictwa, sadownictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa, łowiectwa oraz przetwórstwa żywności wymienia zwierzęta padłe i ubite z konieczności - kod 02 01 82.

Nie budziło zatem wątpliwości Sądu I instancji, że padła lub uśmiercona zwierzyna jest odpadem (z zastrzeżeniem, że nie dotyczy to zwłok zwierząt padłych w środowisku naturalnym). W przypadku zwłok zwierząt łownych trudno jednak mówić o wytwórcy odpadów.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że [...] Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. jest zarządcą drogi wojewódzkiej nr [...], na odcinku [...] w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach i dlatego jako posiadacz odpadu (zwłok dzika) został zobowiązany do jego uprzątnięcia.

Jednocześnie Sąd podzielił stanowisko Kolegium Odwoławczego, że zastosowanie ustawy o odpadach stanowi dopełnienie przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, a także, że wyłączenie zawarte w art. 2 ust. 10 ustawy o odpadach obejmuje zwłoki zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, ale tylko wtedy, jeżeli są unieszkodliwiane zgodnie z rozporządzeniem ( WE ) nr 1069/2009, określającym przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, powstałe przede wszystkim przy uboju zwierząt do spożycia przez ludzi, przy produkcji wyrobów pochodzenia zwierzęcego. Jeżeli natomiast zwierzęta nie są tak unieszkodliwiane, są odpadami, do których stosuje się przepisy ustawy o odpadach. Ww. rozporządzenie nie ma zastosowania do zwierząt uśmierconych w wyniku wypadku czy też zderzenia z pojazdem mechanicznym.

W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, tj.:

- art. 2 pkt 10 ustawy o odpadach poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że na gruncie przedmiotowej sprawy znajdą zastosowanie przepisy tej ustawy oraz że zwierzyna padła z innej przyczyny niż przez ubój może być uznana za odpad;

- art. 3 ust. 1 pkt 19 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że na gruncie niniejszej sprawy za posiadacza padłej zwierzyny należy uznać skarżącego, podczas gdy na mocy przepisów odrębnych za posiadacza, który jest odpowiedzialny za jej unieszkodliwianie uznać się powinno Skarb Państwa;

- art. 5 ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że uprzątniecie padłej zwierzyny z drogi publicznej pozostaje w gestii skarżącego jako zarządcy drogi, albowiem zwierzyna ta pozostaje odpadem na mocy przepisów odrębnych;

- art. 2 w zw. z art. 15 ustawy Prawo łowieckie poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy norma prawna wyrażona w treści przepisu w sposób jednoznaczny wskazuje, komu przysługują uprawnienia właścicielskie wobec zwierzyny łownej, a co za tym idzie, kto jest odpowiedzialny za unieszkodliwienie (utylizację) zwłok w przypadku jej zgonu, co z kolei wyłącza domniemanie określone art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że błędne jest stanowisko Sądu I instancji, jakoby na gruncie niniejszej sprawy zastosowanie winny mieć przepisy ustawy o odpadach. Wyłączenie jej stosowania wynika z dyspozycji zawartej w art. 2 pkt. 10 przedmiotowej ustawy, albowiem bezsporną jest okoliczność, że dzikie zwierzę, którego zwłoki znajdowały się w obrębie drogi publicznej, poniosło śmierć w inny sposób niż przez ubój. Za chybioną należy więc uznać ocenę Sądu, że w niniejszej sprawie na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy o odpadach będzie miało zastosowanie rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu, skoro wyłączeniu podlega nadrzędny akt prawny, jakim jest ustawa. Wyłączenie to zaś wynika wszak z generalnej zasady, którą ustawodawca sformułował w art. 2 ust. 10 ustawy o odpadach, a ta stanowi o niezastosowaniu jej przepisów do zwłok zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, a ponadto wprowadza wyliczenie kategorii zwierząt, co do których nie stosuje się ustawy mianowicie: "w tym zwierząt uśmierconych w celu wyeliminowania chorób epizootycznych, i które są unieszkodliwione zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009". Sąd pominął przy tym zupełnie fakt, że nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji organu I instancji, wiązało się właśnie z ryzykiem wystąpienia epidemii, co z kolei jest przesłanką do stosowania rozporządzenia (WE) nr 1069/2009. Nie jest w niniejszym stanie faktycznym ustalone, w jaki sposób doszło do śmierci dzikiego zwierzęcia. Organ II instancji jedynie domniemał, że do śmierci doszło w wyniku potrącenia przez samochód, jednakże za równie prawdopodobne można przyjąć twierdzenie, iż do śmierci dojść mogło na skutek choroby, tym bardziej że zwierzę leżało w rowie odwadniającym, a nie na jezdni. W związku z tym zasadne było objęcie utylizacji zwłok martwego zwierzęcia regulacjami rozporządzenia i tym samym powierzenie tych czynności organom sanitarnym.

Istotą sporu jest kwestia ustalenia podmiotu, który jest odpowiedzialny za usunięcie i utylizację martwej zwierzyny łownej z drogi wojewódzkiej. W ocenie skarżącego jego odpowiedzialność za jej usunięcie doznaje ograniczenia niezależnie od brzmienia art. 5 ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie bowiem z art. 2 ustawy Prawo łowieckie zwierzęta łowne w stanie wolnym, jako dobro ogólnonarodowe, stanowią własność Skarbu Państwa. Nadto z normy prawnej zawartej w art. 15 tejże ustawy, która reguluje postępowanie w razie nielegalnego pozyskania zwierzyny, w tym zwierzyny padłej z różnych przyczyn, wywieść należy wniosek, że zwierzyna padła nadal jest własnością Skarbu Państwa.

Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w żaden sposób nie dokonał analizy ww. przepisów prawa, co z kolei doprowadziło do przyjęcia, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie art. 3 ust. 1 pkt 19 i art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach. Takie rozstrzygnięcie jest oczywiście błędne, gdyż domniemanie prawne, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości znajduje zastosowanie tylko wtedy, gdy nie jest możliwe wskazanie podmiotu faktycznie władającego martwą zwierzyną łowną. Istotne zatem jest nie tyle to, kogo można nazwać posiadaczem takiej zwierzyny, ale komu można przypisywać odpowiedzialność za jej los. Mając na uwadze ww. przepisy prawa podmiotem tym będzie Skarb Państwa, jako iż zwierzyna padła - jak już podkreślono - nadal stanowi własność Skarbu Państwa. Co więcej uprawnienia i kompetencje właścicielskie i administracyjne względem tych zwierząt określone są właśnie przede wszystkim w ustawie Prawo łowieckie w ramach sprawowania gospodarki łowieckiej, przez którą należy rozumieć działalność w zakresie ochrony, hodowli i pozyskiwania zwierzyny (art. 4 ust. 1 Prawa łowieckiego), przy czym przez pozyskiwanie zwierzyny w rozumieniu tej ustawy należy rozumieć pozyskiwanie legalne jak i bezprawne np. również w wyniku kolizji drogowej. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ww. ustawy zwierzyna bezprawnie pozyskana stanowi własność Skarbu Państwa.

Powołując takie zarzuty w ramach podstawy kasacyjnej skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczona została do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostała zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa.

Rozpoznawana skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, z których żaden nie może wywołać zamierzonego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, kto jest odpowiedzialny za uprzątnięcie zwłok zwierzęcia z rowu odwadniającego drogi wojewódzkiej nr [...] [...] (działka nr [...] w obrębie R.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, a obowiązek usunięcia spornych zwłok zwierzęcia spoczywa na [...] Zarządzie Dróg Wojewódzkich w K., jako posiadaczu odpadu i wywodzić go należy bezpośrednio z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach. Dodatkowo można natomiast posiłkować się treścią art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz art. 20 pkt 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, które w sposób ogólny nakładają na zarządcę drogi obowiązki w zakresie jej utrzymania.

Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi treść art. 1 ustawy o odpadach, zgodnie z którym ustawa określa środki służące ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegające i zmniejszające negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi wynikający z wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi oraz ograniczające ogólne skutki użytkowania zasobów i poprawiające efektywność takiego użytkowania.

Jak wynika z art. 2 pkt 10 ustawy o odpadach, jej przepisów nie stosuje się do zwłok zwierząt, które poniosły śmierć w inny sposób niż przez ubój, w tym zwierząt uśmierconych w celu wyeliminowania chorób epizootycznych, i które są unieszkodliwiane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009. Poza sporem pozostaje fakt, że przedmiotowe zwierzę poniosło śmierć w sposób inny niż ubój, a żadna ze strona nie wykazała, że zwłoki zwierzęcia podlegają procedurze unieszkodliwiania wynikającej z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009 r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1774/2002. Kwestie zaliczenia martwego zwierzęcia pozostają zaś w sferze faktów i powinny być zwalczane w drodze zarzutów naruszenia przepisów postępowania, czego autor skargi kasacyjnej nie uczynił, sugerując jedynie potencjalną możliwość, że zwierzę było chore. W konsekwencji, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, nie sposób uznać, aby art. 2 pkt 10 ustawy o odpadach dał podstawę do niestosowania ustawy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Niezależnie od tego należy zwrócić uwagę na zawarte w art. 2 ust. 2 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1069/2009 wyłączenie stosowania rozporządzenia w stosunku do zwierząt łownych które nie są gromadzone po zabiciu, zgodnie z dobrą praktyką myśliwską.

Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach do usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania zobowiązany jest posiadacz odpadów. Pod pojęciem posiadacza odpadów na gruncie ustawy o odpadach rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

Autor skargi kasacyjnej zarzuca, że zarówno Sąd I instancji, jak i organy administracji nie wzięły pod uwagę przepisów ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie, z których wynika, że zwierzęta łowieckie w stanie wolnym stanowią własność Skarbu Państwa. Z treści art. 15 ustawy Prawo łowieckie skarżący kasacyjnie wywodzi zaś wniosek, że również zwierzyna padła jest własnością Skarbu Państwa.

Odnosząc się do takich argumentów skargi kasacyjnej należy wskazać, że cywilistyczne zagadnienia związane z prawami właścicielskimi do martwego zwierzęcia nie mają wpływu na ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za uprzątnięcie zwłok zwierzęcia. Ustawa o odpadach w sposób bezpośredni obowiązkiem takim obciąża posiadacza odpadów, którego definicja legalna znajduje się w art. 3 pkt 19. Posiadaczem odpadów na gruncie ustawy o odpadach mogą być dwa rodzaje podmiotów: wytwórca odpadu bądź osoba będąca w posiadaniu odpadów, przy czym domniemywa się, że posiadaczem odpadu jest władający powierzchnią ziemi, na której odpad się znajduje. Obalenie domniemania nie może zatem nastąpić, jak tego chciałby autor skargi kasacyjnej, poprzez wykazanie, kto jest właścicielem odpadu w rozumieniu prawa cywilnego czy wspominanej ustawy Prawo łowieckie, lecz jedynie poprzez wykazanie wytwórcy odpadu, który również jako posiadacz odpadu jest zobowiązany do usunięcia na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy. Jako że w świetle art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach Zarząd Dróg Wojewódzkich jest posiadaczem odpadu w postaci zwłok dzika, które znajdują się w pasie drogi wojewódzkiej, nie może być zatem uznany za zasadny zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 19 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach oraz art. 2 i art. 15 ustawy Prawo łowieckie.

Jeśli natomiast chodzi o zarzut naruszenia art. 5 ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, to jak już zostało wskazane w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek uprzątnięcia zwłok zwierzęcia wynika bezpośrednio z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach, a podstawę prawną nałożenia obowiązku w drodze decyzji stanowić powinien art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach, nie zaś art. 5 ust. 7 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Traktowanie zarówno przez organy orzekające, jak i Sąd I instancji powyższych regulacji w sposób dopełniający powoduje jednak, że zarzut naruszenia art. 5 ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach jest poprawnie skonstruowany, jednak nie może okazać się skuteczny. Podkreślenia bowiem wymaga, że niezależnie od przyjętego trybu, zarówno z treści art. 5 ust. 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w związku z art. 20 pkt 4 ustawy o drogach publicznych, jak i art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach obowiązek usunięcia martwego zwierzęcia spoczywa na skarżącym kasacyjnie. Wywodzenie obowiązku z art. 5 ust. 4 ustawy o czystości i porządku w gminach, nie zaś z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach nie stanowi naruszenia prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.