Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1896/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 22 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Groński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, asesor WSA Aneta Żak, , Protokolant specjalista Agnieszka Wrzodak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2023 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W., P. sp. z o.o. z siedzibą w W., P. sp. z o.o. z siedzibą w W., P. sp. z o.o. z siedzibą w W., P. sp. z o.o. z siedzibą w W., P. sp. z o.o. z siedzibą w W., P. sp. z o.o. z siedzibą w W., P. sp. z o.o. z siedzibą w W., P. sp. z o.o. z siedzibą w W., P. sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na zarządzenie Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 19 listopada 2018 r. nr 1788/2018 w przedmiocie włączenia do gminnej ewidencji zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 21 października 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga P. Sp. z o.o., P. Sp. z o.o., P. Sp. z o.o., P. Sp. z o.o., P. Sp. z o.o., P. Sp. z o.o., P. Sp. z o. o., P. Sp. z o. o. , P. Sp. z o. o., P. Sp. z o. o., P. Sp. z o. o. (dalej: "Skarżące") na zarządzenie Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy nr 1788/2018 z dnia 19 listopada 2018 r. w sprawie zmian w ewidencji zabytków Miasta [...].

Zaskarżonemu zarządzeniu zarzuciły:

1. rażące naruszenie art. 22 ust. 4 i art. 22 ust. 5 pkt 2) i pkt 3) w zw. z art. 3 pkt 1) i 2) ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej: "uoz") w zw. z art. 7 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, poprzez wpisanie zabytku nieruchomego P. do gminnej ewidencji zabytków na podstawie wskazania (wyznaczenia) przez Prezydenta m. st. Warszawy, w porozumieniu z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków tj. na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3) uoz, choć zabytek ten od 2004 r. znajdował się w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków i - zgodnie z art. 7 ww. ustawy z dnia 18 marca 2010 r. - został wskazany przez organ konserwatorski Prezydentowi m. st. Warszawy do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków, w związku z czym winien być wpisany do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2) uoz, w kształcie i zakresie odpowiadającym opisowi tego zabytku, zawartym w jego karcie ewidencyjnej, znajdującej się w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków,

2. rażące naruszenie art. 22 ust. 4 i art. 22 ust. 5 pkt 3) w zw. z art. 3 pkt 1) i 2) uoz, poprzez wpisanie do gminnej ewidencji zabytków obiektu – P., bez uprzedniej merytorycznej weryfikacji i rozpoznania, czy obiekt ten spełnia przesłanki uznania za zabytek (zabytek nieruchomy) w rozumieniu art. 3 pkt 1) i 2) uoz,

3. rażące naruszenie § 18 - w brzmieniu pierwotnym, obowiązującym w czasie wydania skarżonego Zarządzenia (tj. w dniu 19 listopada 2018 r.) - rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego zakazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (dalej: "Rozporządzenie"), poprzez wpisanie do gminnej ewidencji zabytków obiektu - P., bez uprzedniego sprawdzenia, czy dane zawarte w karcie są zgodne ze stanem faktycznym nieruchomości objętych tym wpisem,

4. rażące naruszenie art. 22 ust. 4 i art. 22 ust. 5 pkt 3) w zw. z art. 3 pkt 1) i 2) uoz, oraz w zw. z § 17 Rozporządzenia, poprzez brak zindywidualizowania obiektu – P., wpisanego do gminnej ewidencji zabytków jako zabytek nieruchomy, w szczególności poprzez brak wskazania, czy zabytek ten stanowi nieruchomość, jej część, czy też zespół nieruchomości, jak również brak wskazania konkretnych nieruchomości (ewidencyjnych, wieczystoksięgowych), a także infrastruktury portowej (urządzeń i budynków o takiej funkcji), które tworzą "zabytek nieruchomy P.",

5. rażące naruszenie art. 22 ust. 4 i art. 22 ust. 5 pkt 3) w zw. z art. 3 pkt 1) i 2) uoz, poprzez wpisanie do gminnej ewidencji zabytków obiektu – P., mimo że ten obiekt nie wypełnia przesłanek uznania za zabytek (zabytek nieruchomy), określonych w art. 3 pkt 1) i 2) uoz,

6. rażące naruszenie art. 21 ust. 1, art. 31 ust 3, oraz art. 64 ust. 1-4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez dokonanie - w związku z wpisem P. do gminnej ewidencji zabytków - zasadniczego ograniczenia prawa własności skarżących Spółek, mimo braku przyczyny uzasadniającej takie ograniczenie i przy zaniechaniu wyjaśnienia, czy przyczyna taka w istocie wystąpiła.

W związku z powyższym wniosły o stwierdzenie nieważności skarżonego Zarządzenia w powyżej opisanej części, a w przypadku nieuwzględnienia ww. wniosku o stwierdzenie, że skarżone Zarządzenie w powyżej opisanej części zostało wydane z naruszeniem prawa.

Ponadto wniosły, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z dokumentu tj.: Opinii dotyczącej prawidłowości ujęcia P. w gminnej ewidencji zabytków, sporządzonej w czerwcu 2020 r. przez mgr hist. Sztuki M. S. i mgr inż. arch. J. S., na okoliczności wskazane w uzasadnieniu niniejszej skargi, w szczególności na okoliczność zachowanych wartości zabytkowych P. (Zespołu P.), jako dowodu niezbędnego do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, którego przeprowadzenie przez Sąd nie przedłuży nadmiernie postępowania w sprawie.

W uzasadnieniu Skarżące zaprezentowały obszernie argumenty na poparcie postawionych zarzutów.

W pierwszej kolejności wskazały na naruszenie interesu prawnego, w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, które uprawnia do wniesienia skargi. W ocenie Skarżących interes prawny wynika z prawa własności do nieruchomości, objętych Zarządzeniem, które w oczywisty sposób władczo wkracza w zespół uprawnień właścicielskich. Powołały przy tym art. 19 pkt. 1a uoz oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo Budowlane, a także art. 53 ust. 4 pkt 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Podkreśliły, że już prowadzą na swoich nieruchomościach, wpisanych do gminnej ewidencji zabytków działania inwestycyjne w zakresie budownictwa mieszkaniowego/usługowego, co wiąże się z koniecznością uzyskania każdorazowo uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy i pozwolenia na budowę z Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków. Dlatego niezgodne z prawem wpisanie P. do gminnej ewidencji zabytków narusza interesy Skarżących, co daje im legitymację do wystąpienia z niniejszą skargą.

Skarżące zwróciły uwagę, że zabytek określony jako "P." już od 2004 r. znajduje się w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (dalej: WEZ"). W tym roku bowiem przeprowadzone zostało rozpoznanie wartości zabytkowych dawnego P. (przez prof. dr. hab. S. J. oraz mgr inż. K. M.). Na tej podstawie została utworzona karta ewidencyjna: zespół dawnego P. na S./obecnie P., opatrzona datą [...] maja 2004 r., wprowadzona do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Karta ta obejmuje obszerne informacje na temat historii, walorów zabytkowych P. i stanu jego zachowania. Dlatego zabytek określany jako P. (Zespół P.), powinien zostać ujęty w Gminnej Ewidencji Zabytków (dalej: "GEZ") na podstawie przepisu art. 22 ust. 5 pkt 2) uoz a nie art. 22 ust. 5 pkt 3) uoz. Podkreśliły, że prezydent miasta, jest uprawniony do ujęcia w ewidencji gminnej, w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, wyłącznie zabytków nieruchomych innych, niż te zabytki nieruchome, które znajdują się w WEZ.

Skarżące podkreśliły, że art. 7 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw wprost nakazywał wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków, przekazanie wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi (tu: Prezydentowi m. st. Warszawy), wykazu zabytków podlegających ujęciu w gminnej ewidencji zabytków. Dlatego P. powinien zostać ujęty w GEZ jako: inny zabytek nieruchomy znajdujący się w wojewódzkiej ewidencji zabytków, tj. w kształcie i zakresie wynikającym z WEZ już w 2012 r., tj. w czasie utworzenie gminnej ewidencji zabytków m. st. Warszawy, na mocy Zarządzenia Prezydenta m. st. Warszawy nr 2998 z dnia 24 lipca 2012 r. Tymczasem Prezydent m. st. Warszawy, wprowadził P. do GEZ ww. Zarządzeniem nr 1788/2018 z dnia 19 listopada 2018 r., na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3) uoz.

Ponadto Skarżące wskazały, że organ winien zbadać i ustalić, czy w istocie obiekt rzeczywiście jest zabytkiem, jakie jego cechy lub właściwości (wartości historyczne, artystyczne lub naukowe) decydują o takim jego charakterze. Konieczne jest również precyzyjne określenie samej substancji chronionego zabytku i jego indywidualizacja - tj. precyzyjne jego określenie (co konkretnie podlega ochronie), wskazanie, czy podlega ochronie w całości lub części, tj. tylko co do poszczególnych, ściśle określonych elementów. Skarżące podniosły, że Prezydent m. st. Warszawy, dokonując zarządzeniem wpisu "P." do GEZ nie przeprowadził żadnego rozpoznania wartości zabytkowych tego obiektu, które mogłyby taki wpis uzasadniać.

Skarżące wskazały, że według WEZ, wartości zabytkowe Zespołu P. sprowadzają się do zachowanego układu basenów II i III, kanału wejściowego, pirsu i nieistniejącego już (od 2012 r.) magazynu I. Natomiast zakres ujęcia zabytku nieruchomego – P. - w GEZ na mocy skarżonego zarządzenia Prezydenta m. st. Warszawy jest znacznie szerszy od ujęcia zawartego w WEZ. Z karty adresowej zabytku nieruchomego (nr [...]) wynika bowiem, iż wpisem do GEZ jest objęty obszar obejmujący szereg nieruchomości, w granicach wyznaczonych ulicami: [...], [...]. [...] i [...]. W ocenie Skarżących Prezydent m. st. Warszawa nie zbadał w żaden sposób, czy tak określony zabytek - w szczególności nieruchomości gruntowe w granicach ujętych w karcie adresowej GEZ - posiada jakieś wartości zabytkowe i w żaden sposób wpisu o takim zakresie obszarowym nie uzasadnił.

Skarżące wystąpiły do [...] Konserwatora Zbytków z prośbą o udzielenie informacji w trybie dostępu do informacji publicznej poprzez przekazanie akt sprawy w zakresie dotyczącym terenu P., tak aby móc ustalić na podstawie jakich przesłanek (dokumentów, opracowań), organ zdecydował o opracowaniu karty adresowej - a tym samym zgodnie z art. 22 ust. 5 uoz, wpisaniu przedmiotowego terenu do gminnej ewidencji zabytków. W odpowiedzi organ przekazał zarządzenie, kartę adresowa zabytku oraz porozumienie z dnia 7 listopada 2018 roku bez żadnych innych dokumentów. Zdaniem Skarżących świadczy to o braku jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego i dowodowego w sprawie i wpisania P. do GEZ bez weryfikacji na podstawie jakiejkolwiek historycznej dokumentacji lub innego materiału dowodowego. Nie przeprowadzono również żadnych oględzin i zbadania tego terenu w celu ustalenia jego aktualnego stanu faktycznego (choćby celem zweryfikowania, iż wszystkie obiekty magazynowe, w tym również magazyn I wskazany w WEZ do zachowania, dawno uległy już zniszczeniu i w chwili wydania skarżonego zarządzenia nie istniały). Naruszone zostały w ten sposób ponownie przepisy uoz oraz przepisy wykonawcze - tj. § 18 Rozporządzenia . Zgodnie bowiem z tym przepisem wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym.

Skarżące poddały także w wątpliwość charakter zabytku nieruchomego – P., w ujęciu w jakim został wpisany do GEZ na podstawie skarżonego Zarządzenia, gdyż z karty adresowej zabytku nieruchomego (nr [...]) wynika tylko, że został wpisany "P." jako zabytek nieruchomy oraz że powstał na początku XX wieku, zaś karta określa granice obszarowe zabytku, wyznaczone ulicami: [...], [...], [...] i [...].

Wskazały, że Zarządzenie nie oznacza ani numerów ewidencyjnych, ani też wieczystoksięgowych nieruchomości wpisanych do ewidencji jako zabytek nieruchomy. Również karta adresowa zabytku w swej części graficznej (mapce) nie umożliwia dokładnego i bezspornego określenia granic wpisu P. do gminnej ewidencji zabytków.

Takich wątpliwości nie budzi karta ewidencyjna P. z 2004 r. znajdująca się w WEZ. Z dokumentu tego wynika bowiem jednoznacznie, iż przez obiekt ten należy rozumieć dzieło inżynieryjne, na które składają się przestrzenno-funkcjonalny układ basenów portowych, z kanałem wejściowym, pirsem i magazynem I (obecnie już nie istniejącym).

W ocenie Skarżących Prezydent m. st. Warszawy, całkowicie pominął kartę ewidencyjną WEZ Zespołu P. z 2004 r. Dodatkowo na terenie dawnego P. nie zachowały się już żadne elementy budynków, urządzeń i innego wyposażenia portowego, gdyż do dnia dzisiejszego zachowały się jedynie przestrzenno-funkcjonalny układ basenów portowych, z kanałem wejściowym i pirsem.

W odpowiedzi na skargę Prezydent m. st. Warszawy wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów wyjaśnił, że zgodnie z art. 22 ust. 4 i 5 pkt 2) uoz w GEZ podlegają obligatoryjnemu ujęciu obiekty znajdujące się w WEZ, a P. został w niej ujęty. Wskazał także, że na podstawie treści karty ewidencyjnej można ustalić granice zespołu P., który składa się z układu przestrzenno-funkcjonalny basenów portowych z kanałem wejściowym oraz kilku obiektów kubaturowych w zabudowie wolnostojącej. Wskazał, że karta ujęta w WEZ nie zawiera graficznego oznaczenia granic tego obiektu, jednakże karta adresowa P., objęta zaskarżonym Zarządzeniem, zawiera wyrażone graficznie granice obiektu. Podkreślił, że obszar zabytku P. oznaczony graficznie na karcie adresowej włączonej do GEZ zaskarżonym zarządzeniem jest w pełni zgodny z opisem granic tego obiektu zawartym w karcie ewidencyjnej. W szczególności wskazał, że nie jest to teren większy, niż wskazany w opisie zabytku w treści karty ewidencyjnej. Podkreślił, że porozumienie, które miało miejsce przed włączeniem karty adresowej, pomiędzy organem prowadzącym gminną ewidencję zabytków, a Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, nie dotyczyło ujęcia P. w GEZ co do zasady, lecz zweryfikowania i formalnego potwierdzenia, że odmienny sposób wyrażenia granic obiektu, nie prowadzi do jakichkolwiek rozbieżności w stosunku do stanu wynikającego z wojewódzkiej ewidencji zabytków.

W ocenie Prezydenta m.st. Warszawy Skarżące kwestionują nie tyle kartę adresową i określenie zabytku P. w GEZ, lecz w istocie polemizują z zawartością wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Ponadto organ wskazał, że P. stanowi zabytek mający charakter założenia przestrzenno-funkcjonalnego o niezaprzeczalnych wartościach. Jest jednym z trzech historycznych portów rzecznych w W. i jest to obszar obejmujący zarówno tereny rzeki, jak i lądu z odpowiednią wybudowaną na ten cel infrastrukturą, wymagającą odpowiedniego zagospodarowania i ukształtowania terenu do obsługi statków. W ocenie organu reprezentuje unikatowy w skali miasta obszarowy zabytek techniki, dokumentujący przemysłowy rozwój W. i reprezentujący zachowany przykład rozwiązań techniczno-inżynieryjnych stosowanych na początku XX w., co stanowi o jego wartościach zabytkowych. Dodał, że jest przykładem dzieła inżynieryjnego, zachowanego układu przestrzenno-funkcjonalnego, będącego zarówno częścią krajobrazu kulturowego historycznej P., jak i istotnym elementem dziedzictwa związanego z historią i rolą W. w rozwoju W. Prezydent m. st. Warszawy podkreślił również, że prowadzący GEZ związany był ujęciem obiektu w wojewódzkiej ewidencji zabytków, dokonał jego weryfikacji w niezbędnym zakresie i ujął go w GEZ, wypełniając prawny obowiązek.

W piśmie procesowym z dnia 13 lipca 2022 r. Skarżące podtrzymały w pełni wszystkie zarzuty i wnioski wniesione w niniejszej sprawie.

Jednocześnie wniosły o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z dokumentów - pisma Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do [...] Konserwatora Zbytków z dnia listopada 2018 roku, na okoliczność rzeczywistych podstaw prawnych ujęcia P. w GEZ, tj. art. 22 ust. 5 pkt 3, a nie art. 22 ust. 5 pkt 2, zaświadczenia Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr WRD.5136.1.86.2022.RP, na okoliczność, iż P., jako zabytek został ujęty w karcie adresowej GEZ w kształcie i zakresie innym niż w karcie ewidencyjnej WEZ, opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 15 marca 2021 r. znak: [...], na okoliczność arbitralnego określenia granic P. w karcie adresowej GEZ.

Przede wszystkim, Skarżące zwróciły uwagę, że z treści pisma [...] Konserwatora Zbytków z dnia 18 października 2018 r., wynika, iż działał on na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 uoz. Wskazana podstawa prawna wynika również z pisma Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 7 listopada 2018 roku, potwierdzającego porozumienie ww. organów w sprawie włączenia zabytków do GEZ i obejmuje listę zabytków przeznaczonych do takiego włączenia (także P. - pkt 1. ppkt 20).

Skarżące nie zgodziły się z twierdzeniem organu, że obszar zabytku P. oznaczony graficznie na karcie adresowej włączonej do GEZ zaskarżonym zarządzeniem jest w pełni zgodny z opisem granic tego obiektu zawartym w karcie ewidencyjnej. O ile bowiem karta adresowa GEZ wprost określa granice danego zabytku (tu: P.), o tyle WEZ - w rubryce 13 - obejmuje wyłącznie opisanie pewnej sytuacji zabytku, bez określenia jego granic obszarowych. Zwróciły także uwagę, że z zaświadczenia Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr WRD.5136.1.86.2022.RP, wynika, iż nieruchomość położona w W., na terenie działki ewidencyjnej o nr [...], obręb [...], dzielnica [...], nie figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków, podczas gdy działka nr [...], bez wątpienia znajduje się w granicach zabytku – P., określonych przez kartę adresową GEZ. Stanowi to dowód zaprzeczający twierdzeniom organu. Z kolei opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 15 marca 2021 r. stanowi w ocenie Skarżących świadectwo nadmiernej swobody, dowolności i braku zindywidualizowania P. przy jego ujmowaniu jako zabytku w GEZ.

Skarżące zwróciły także uwagę, że wyrokiem z dnia 11 maja 2023 r., sygnatura: P 12/18, Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Skarżących powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego potwierdza wszystkie zarzuty skargi, w szczególności co do nadmiernej swobody i dowolności organów administracji publicznej przy dokonywaniu wpisów zabytków do GEZ oraz zakreślania ich charakteru i zakresu.

Na rozprawie w dniu 18 lipca 2023 r. Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a postanowił przeprowadzić dowód uzupełniający z następujących dokumentów:

1. opinii dotyczącej prawidłowości ujęcia P. w Gminnej Ewidencji Zabytków sporządzonej w czerwcu 2022r.

2. pisma Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do [...] Konserwatora Zabytków z dnia listopada 2018r.

3. zaświadczenia Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 20 kwietnia 2022r.

4. opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 15 marca 2021r.

W piśmie z dnia 20 lipca 2023 r. Prezydent m.st. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wskazując, że Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków pismem z dnia 7 listopada 2018 r. zaakceptował włączenie karty adresowej Zespołu P. z zaznaczeniem granic ujęcia, potwierdzając tym samym granice zabytku ujętego w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Wskazał, że wprawdzie pisma wymieniane między organami powołują się wyłącznie na pkt 3) art. 22 ust. 5 ww. ustawy, jednak nie wpływa to na zastosowanie dyspozycji art. 22 ust. 5 pkt 2) ustawy. Powołanie się na art. 22 ust. 5 pkt 3) ustawy w piśmie Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków z dnia 7 listopada 2018 r. nastąpiło z tego powodu, pismo ma charakter zbiorczy, a zdecydowana większość zabytków ujętych tym samym zarządzeniem była objęta trybem przewidzianym właśnie w tym przepisie (zatem porozumieniem jako podstawy ujęcia w GEZ). Także wystąpienie organu ewidencyjnego do pismem z dnia 18 listopada 2018 r. miało charakter zbiorczy i nie odwoływało się w jednostkowym przypadku do art. 22 ust. 5 pkt 2) ustawy, choć dla precyzji powinno.

Odnosząc się do wskazywanej Skarżących działki nr [...] z obrębu [...] organ stwierdził, że jest ona położona w ramach zabytkowego Zespołu P. opisanego w karcie ewidencyjnej włączonej do WEZ i w konsekwencji ostała objęta GEZ. Wydanie zaświadczenia z dnia 20 kwietnia 2022 r. uznał za niezrozumiałe i sprzeczne z uprzednimi czynnościami Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawowy spór w niniejszej sprawie sprowadza się do charakteru wpisu P. do GEZ, podstawy prawnej tego wpisu oraz granic obszaru P. wynikających z zaskarżonego zarządzenia Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy nr 1788/2018 z dnia 19 listopada 2018 r. w sprawie zmian w ewidencji zabytków Miasta [...].

Rozstrzygając powyższy spór należy wskazać, że zaskarżone zarządzenie zostało podjęte na podstawie art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z. Zgodnie z tym pierwszym, wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Stosownie natomiast do art. 22 ust. 5 u.o.z. w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że P., dla którego sporządzono kartę ewidencyjną, został ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków, natomiast sporny jest charakter wpisu w GEZ oraz czy granice obszarowe wpisu do GEZ odpowiadają granicom wyznaczonym w WEZ. Przede wszystkim należy zgodzić się z twierdzeniem organu, że w niniejszej sprawie wpis do GEZ stanowi konsekwencję wcześniejszego ujęcia P. w WEZ. Nie ulega bowiem wątpliwości, że P. był objęty wpisem do WEZ, jak już wskazano wyżej i z czym Skarżące nie polemizują. Dlatego właściwą podstawą prawną jest w tym przypadku art. 22 ust. 5 pkt 2 a nie pkt 3, jak wskazują Skarżące. W sprawie bowiem istotny jest właśnie fakt wcześniejszego objęcia P. w WEZ, a nie podstawa prawna wymieniona w pismach [...] Konserwatora Zabytków z dnia 18 października 2018 r. i Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 7 listopada 2018 r. Wprawdzie w pismach stanowiących korespondencję pomiędzy ww. organami wskazywana jest wyłącznie podstawa art. 22 ust. 5 pkt 3) uoz, jednakże nie zmienia to faktu, że Prezydent m.st. Warszawy był nie tylko uprawniony ale wręcz zobligowany do ujęcia w GEZ P. w oparciu o art. 22 ust. 5 pkt 2 uoz. Zarzut Skarżących, że nie nastąpiło to już w momencie utworzenia gminnej ewidencji czyli w 2012 r., a co za tym idzie wadliwość zarządzenia Prezydenta m. st. Warszawy nr 2998 z dnia 24 lipca 2012 r. o utworzeniu GEZ, nie powoduje wadliwości skarżącego zarządzenia, które uzupełnia ww. lukę i wypełnia dyspozycję ustawową. Należy także zwrócić uwagę, że pisma 18 października 2018 r. i 7 listopada 2018 r. nie dotyczą wyłącznie P., lecz szeregu innych obiektów, które zostały włączone do GEZ na podstawie porozumienia między Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, a [...] Konserwatorem Zabytków w oparciu właśnie o art. 22 ust. 5 ust. 3 uoz. Porozumienie w części odnoszącej się do P., jakkolwiek bez odwołania się do art. 22 ust. 5 pkt 2 uoz, dotyczyło nie tyle konstytutywnego wpisu do GEZ, lecz akceptacji granic Zespołu P. w karcie adresowej włączanej do GEZ, a zatem potwierdzenia, że określenie w inny sposób granic obiektu, nie prowadzi do rozbieżności z zapisem ujętym w WEZ.

Jednocześnie nie można uznać, że obszar wskazany w GEZ nie odpowiada temu, który został określony w WEŹ. Karta ewidencyjna wskazuje na obszar pomiędzy ulicami [...] i [...] od strony zachodniej i północno-zachodniej. Od strony Wisły ograniczony jest "[...], biegnącym historycznym [...] z mostem drogowym, trzyprzęsłowym, prowadzącym ruch kołowy, od płn. Ul. [...] i od wsch. Ul. [...] i drogą zjazdową z Mostu [...] oraz linią kolei średnicowej. (...) Na zespół P. składa się układ przestrzenno-funkcjonalny basenów portowych z kanałem wejściowym oraz kilka obiektów kubaturowych w zabudowie wolnostojącej". Wprawdzie brak jest w WEZ graficznego oznaczenia granic tego P., jednakże karta adresowa objęta zaskarżonym Zarządzeniem, zawiera wyrażone graficznie granice obiektu, co pozwala na precyzyjne określenie granic tego obszaru. Co wymaga podkreślenia, fakt, iż obszar P. oznaczony graficznie na karcie adresowej włączonej do GEZ zaskarżonym zarządzeniem jest zgodny z opisem granic tego obiektu zawartym w karcie ewidencyjnej, potwierdza właśnie korespondencja pomiędzy [...] Konserwatorem Zabytków, a Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, na którą powołują się Skarżące. Nie zmienia tego również opinia dotyczącej prawidłowości ujęcia P. w gminnej ewidencji zabytków, sporządzonej w czerwcu 2020 r., ani opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 15 marca 2021 r. znak: [...], albowiem twierdzenia w nich zawarte mogą co najwyżej stanowić polemikę z granicami obszaru P. uzgodnionego przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, który w pełni zaaprobował wyznaczenie granic tego obszaru w GEZ. Tymczasem Prezydent m.st. Warszawy, będąc zobligowany do ujęcia w GEZ zabytku nieruchomego wynikającego z WEZ w oparciu o art. 22 ust. 5 pkt 2 uoz nie miał podstaw do kwestionowania stanowiska Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w zakresie zgodności granic obszaru.

Odnosząc się do argumentu dotyczącego zaświadczenia wydanego przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w dniu 20 kwietnia 2022 r. należy podkreślić, że postanowienie to nie było przedmiotem oceny pod kątem prawidłowości i legalności, a w świetle argumentacji Prezydenta m.st. Warszawy podnoszącego, że działka nr [...] z obrębu [...] jest położona w ramach zabytkowego Zespołu P. opisanego w karcie ewidencyjnej włączonej do wojewódzkiej ewidencji zabytków należy zgodzić się, że jego treść budzi wątpliwości i jest niezrozumiała.

Z powyższych względów należy uznać, że niezasadny jest zarzut rażącego naruszenia art. 22 ust. 4 i art. 22 ust. 5 pkt 2) i pkt 3) w zw. z art. 3 pkt 1) i 2) uoz w zw. z art. 7 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie uoz.

Nie można się także zgodzić z zarzutem rażącego naruszenia art. 22 ust. 4 i art. 22 ust. 5 pkt 3) w zw. z art. 3 pkt 1) i 2) uoz, oraz w zw. z § 17 Rozporządzenia, poprzez brak zindywidualizowania obiektu, albowiem w świetle zapisu w WEZ nie powinno budzić wątpliwości, że jest w nim mowa o zabytku nieruchomym w postaci układu przestrzenno- funkcjonalnego położonego na wielu nieruchomościach. Zgodzić się również należy ze stanowiskiem Prezydenta m.st. Warszawy, że przepisy dotyczące prowadzenia GEZ, w tym określające wzór karty adresowej nie nakładają obowiązku takiego zindywidualizowania zabytku.

Nie jest również zasadny zarzut rażącego naruszenia art. 22 ust. 4 i art. 22 ust. 5 pkt 3) w zw. z art. 3 pkt 1) i 2) uoz, poprzez wpisanie do gminnej ewidencji zabytków obiektu – P., bez uprzedniej merytorycznej weryfikacji i rozpoznania, czy obiekt ten spełnia przesłanki uznania za zabytek (zabytek nieruchomy) w rozumieniu art. 3 pkt 1) i 2) uoz. Po pierwsze należy ponownie powtórzyć, że podstawą wpisu w GEZ w niniejszej sprawie nie był art. 22 ust. 5 pkt 3 uoz, lecz art. 22 ust. 5 pkt 2 uoz, co wynika chociażby już z samego faktu ujęcia P. w WEZ. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie nie jest natomiast wpis w WEZ, lecz odwzorowanie tego zapisu w GEZ w drodze zaskarżonego zarządzenia. Abstrahując jednak od powyższego należy wskazać, że w świetle dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w tym również przedłożonych przez Skarżące opinii sporządzonej w czerwcu 2020 r. i opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 15 marca 2021 r. znak: [...], które zasadniczo nie podważają zabytkowego charakteru zespołu P., nie ulega wątpliwości zabytkowy charakter obszaru ujętego w GEZ. Jak wskazał Prezydent m.st. Warszawy P. stanowi zabytek mający charakter założenia przestrzenno–funkcjonalnego, będącym jednym z trzech historycznych portów rzecznych w W. Podkreślono w szczególności wartość historyczną oraz naukową zabytku, oraz wreszcie wartość krajobrazu kulturowego P., co uzasadnia w pełni zastosowanie ochrony zgodnie z 3 pkt 14 i art. 6 pkt 1a uoz. Sam fakt ograniczeń w korzystaniu z prawa własności przez Skarżące, wynikających z konieczności zastosowania ochrony konserwatorskiej, przejawiających się chociażby w konieczności uzyskania uzgodnień w zakresie warunków zabudowy i pozwoleń na budowę, nie stanowi argumentu przemawiającego za uznaniem za wadliwy zarządzenia Prezydenta m. st. Warszawy realizującego ustawowe obowiązki w zakresie ww. ochrony. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że Skarżące nie są pozbawione możliwości realizacji inwestycji na spornym obszarze. Konieczne natomiast jest uzgodnienie charakteru i kształtu tych inwestycji z wyspecjalizowanym organem ochrony konserwatorskiej.

Nawiązując do powyższego nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 21 ust. 1, art. 31 ust 3, oraz art. 64 ust. 1-4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez dokonanie ograniczenia prawa własności skarżących Spółek. Przede wszystkim powtórzyć należy, że wpis objęty zaskarżonym zarządzeniem nie ma charakteru konstytutywnego i nie opiera się na art. 22 ust. 5 ust. 5 pkt 3 uoz, jak to próbują wywieść Skarżące. Stąd też nie ma w niniejszej sprawie zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygnatura: P 12/18, gdyż dotyczy on zagwarantowania odpowiedniego udziału właściciela nieruchomości w postępowaniu zmierzającym do ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, w oparciu właśnie o art. 22 ust. 5 ust. 5 pkt 3. Tymczasem wpis do GEZ w niniejszej sprawie wynika wyłącznie z wcześniejszego ujęcia obszaru P. w WEZ. Jednocześnie należy zaznaczyć, że Sądowi z urzędu jest wiadome, że Skarżące nie wniosły skargi na akt ujmujący obszar P. w WEZ.

Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.