Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 170/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2024 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 9 stycznia 2024 r. nr SKO/RŚ-423/446/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. R. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: organ odwoławczy, SKO) z 9 stycznia 2024 r. nr SKO/RŚ-423/446/2024 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lubina (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 31 sierpnia 2023 r. nr DR.5012.23434-1916/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 7 września 2022 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – R. R. (ur. w [...] r.).

Decyzją z dnia 31 sierpnia 2023 r. wydaną na podstawie m.in. art. 17 oraz art. 20, art. 23, art. 24 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) dalej "u.ś.r." organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wniosku skarżącej. Ustalił, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 20 listopada 1997 r. o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji (wypis z dnia 7 marca 2002 r.) oraz orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w L. z dnia 20 grudnia 1994 r. o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidów ze wskazaniem, że wymaga on opieki drugiej osoby, a inwalidztwo istnieje od 18 czerwca 1994 r. Jest po wypadku (na przejeździe kolejowym), wskutek którego przeszedł amputację obu kończyn dolnych (1994 r.). Ustalił ponadto, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim od 25 lutego 2022 r. z osobą, nad którą sprawuje opiekę, i wobec tego jest osobą związaną obowiązkiem alimentacyjnym – art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Na podstawie m.in. wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ustalił, że mąż skarżącej nie korzysta z protez, ponieważ się zużyły, nie ma wózka inwalidzkiego, porusza się w obrębie mieszkania na pośladkach podpierając się rękami, a z łóżka na krzesło i z powrotem - przy pomocy innych osób, jego stan się pogarsza, miewa skurcze kończyn, co wymaga masowania. Samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety wykonuje poranną i wieczorna toaletę, sam się myje, pomaga w robieniu posiłków (np. kroi warzywa). Jest w logicznym kontakcie i nie ma problemów z pamięcią. Nie leczy się mimo dolegliwości (np. niedowidzenie), których jednak nie zgłosił do diagnozowania, nie ma wybranego lekarza pierwszego kontaktu, ostatni raz u lekarza był ok. 10 lat temu. Na podstawie dowodu z przesłuchań dorosłych córek (I. R. i Z. R.) pochodzących z poprzedniego związku małżeńskiego męża skarżącej, organ pierwszej instancji ustalił, że mąż skarżącej stosował wobec poprzedniej rodziny przemoc domową, nadal ma problem alkoholowy i pije razem z obecną żoną. Opieka nad mężem skarżącej polega na pomocy w myciu i kąpieli, ubieraniu i rozbieraniu, masowaniu kończyn przy skurczach, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków i innych czynności w gospodarstwie domowym (pranie, sprzątanie, prasowanie). Rodzina utrzymuje się z renty męża skarżącej. Skarżąca posiada ok. 10-letni staż pracy i od 2013 r. nie podejmuje zatrudnienia. Oceniając te ustalenia organ pierwszej instancji uznał, że czynności wykonywane przez skarżącą są czynnościami codziennymi oraz czynnościami pomocowymi, ponieważ mąż skarżącej wiele czynności wykonuje samodzielnie tj. rozbieranie, ubieranie, zaspokajanie potrzeb fizjologicznych, spożywanie posiłków. W konsekwencji organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką nad mężem (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Zaskarżoną decyzją wydaną w dniu 9 stycznia 2024 r. – w wyniku rozpoznania odwołania - SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zakwestionowało zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując na wyrok zakresowy Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 8/2013 stwierdzający niezgodność ww. przepisu z art. 32 Konstytucji RP. W konsekwencji SKO dokonało oceny dowodowej zebranych w sprawie dowodów, w tym wywiadu środowiskowego, i ustaliło stan faktyczny sprawy uznając go za niespełniający przesłanki związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Następnie przedstawiło ustalenia co do stanu zdrowia męża skarżącej odwołując się do dokumentacji medycznej i wskazało, że przeszedł on amputację obu kończyn na wysokości podudzia w 1994 r. Ze względu na nieprzedstawienie – mimo wezwań - dokumentacji medycznej opisującej stan zdrowia męża skarżącej organ odwoławczy odniósł ustalenia opiekuńcze skarżącej do ustaleń wynikających z wywiadu środowiskowego i przesłuchań skarżącej oraz córek męża skarżącej. Mąż skarżącej pobiera rentę. Na podstawie ustaleń tego wywiadu oraz harmonogramu czynności opiekuńczych opisanych przez skarżącą organ odwoławczy ustalił, że większość czynności opiekuńczych nie wymaga całodobowej bądź stałej w ciągu dnia obecności skarżącej: pomoc przy higienie, przy kąpieli, przygotowanie ubrań, pomoc przy ubieraniu, sprzątanie, gotowanie, pranie) Niektóre z tych czynności w ogóle nie musza być wykonywane codziennie, ponieważ jak wyjaśniła skarżąca, co dwa dni robi zakupy, i co dwa dni gotuje obiad. Natomiast maż skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się w obrębie mieszkania i samodzielnie korzysta z WC, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych, samodzielnie spożywa posiłki i jest logiczny w kontakcie słownym. Oceniając te ustalenia SKO uznało, że mąż skarżącej wymaga jedynie pomocy w wykonywaniu niektórych czynności, a rozmiar opieki nad mężem nie jest na tyle absorbujący by wymuszał niepodejmowanie pracy przez skarżącą, a przez to uzasadniał brak możliwości podejmowania zatrudnienia przez skarżącą. Skarżąca nie uwiarygodniła, że niepodejmowanie zatrudnienia (od 2013 r.) spowodowane było obiektywnymi okolicznościami (brak ofert pracy). W konsekwencji, nie kwestionując trudnej sytuacji zdrowotnej męża skarżącej, stwierdziło, że zakres sprawowanej opieki przez skarżącą nad mężem nie pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, co stanowi warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikający z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca zaskarżyła decyzję SKO w całości wnosząc jednocześnie o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach, zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu w sprawie, o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust 1 pkt 4) u.ś.r.: 1) zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej; 2) zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjecie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje. Zarzuciła też naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad mężem skarżącej, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na wewnętrznie sprzeczne wnioski w decyzjach organów w zakresie wyjaśnień skarżącej z jednej strony uznając, że skarżąca opiekuje się mężem na co dzień i pomaga mu we wszelkich czynnościach domowych, a z drugiej – że opieka jest niewystarczająca. Za nieuprawnione, pozbawione fachowej wiedzy i krzywdzące uznała twierdzenia organów co do stanu zdrowia męża skarżącej. Wymóg pełnej opieki nad mężem nie powinien budzić wątpliwości organu już z uwagi na samą treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i niesporny fakt amputacji obu nóg. Skarżąca wykonuje wszystkie czynności nie tylko związane z codziennym funkcjonowaniem, ale też niezbędne do pełnej egzystencji, ponieważ maż porusza się z trudem, nie może korzystać z protez (nie posiada protez pozwalających na samodzielne poruszanie), wymaga asekuracji, podawania posiłków, pomocy w podstawowych czynnościach. Odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych odnośnie do rozumienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki oraz odnośnie do pojęcia opieki w konsekwencji argumentując, że prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, ze skarżąca jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Kontrola legalności dotyczy decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wedle organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., ponieważ zakres i charakter sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie wymaga rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Wedle skarżącej, spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące prawo do ww. świadczenia, co błędnie oceniły organy.

Zaskarżona decyzja została wydana w dniu 9 stycznia 2024 r. w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., co Sąd ocenia jako prawidłowe ze względu na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429).

Materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zagadnieniem spornym jest zakres i charakter opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem.

W sprawie jest bezsporne, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czemu – z uwagi na treść art. 3 pkt 21) u.ś.r. - odpowiada orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 20 listopada 1997 r. o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji (wypis z dnia 7 marca 2002 r.) oraz orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w L. z dnia 20 grudnia 1994 r.

Z akt administracyjnych wynika i nie jest kwestionowane, że poza ww. orzeczeniami oraz kartą informacyjną z Oddziału C. w L. (z 28 września 1994 r.), skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji obrazującej stan zdrowia męża wskazując jednocześnie, że mąż nie ma wybranego lekarza rodzinnego i nie korzysta ze świadczeń zdrowotnych od ok. 10 lat.

Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem rzeczywiście uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.

Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. W orzecznictwie wskazuje się jednak – a Sąd w składzie orzekającym ocenę te podziela - że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie.

Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, CBOSA). Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18, CBOSA). Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów u.ś.r. nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, CBOSA).

W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojego męża, legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na czas określony (do 30 listopada 2024 r.) oraz stwierdzającym konieczność opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ zakwestionował natomiast związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, CBOSA).

Jak wynika z administracyjnych akt sprawy, mąż skarżącej (49 lat) przeszedł operację amputacji obu kończyn dolnych (podudzia lewego i uda prawego) w 1994 r. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz innych dowodów w sprawie ustalono, że skarżąca mieszka z mężem i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca jest osobą niepracującą, zajmuje się mężem. Mąż skarżącej samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania, nie korzysta z protez, ponieważ są zniszczone i uwierają, nie posiada wózka inwalidzkiego. Samodzielnie spożywa posiłki, pomaga w ich przygotowaniu, samodzielnie ubiera się i załatwia potrzeby fizjologiczne. Skarżąca pomaga mężowi wykonując czynności: sporządzanie i podawanie posiłków, pranie, prasowanie, sprzątanie, zakupy, wchodzeniu i wychodzeniu z wanny, korzystaniu z WC oraz wyjściu i wejściu do łóżka.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznały organy obu instancji, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad mężem. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka nad mężem w większości polega na pomocy przy wykonywaniu czynności w gospodarstwie domowym (robienie zakupów, sprzątanie, prasowanie, przygotowanie i podanie posiłków), przy czym mąż może samodzielnie się poruszać, lecz ze względu na własne zaniechanie nie korzysta z protez ani wózka inwalidzkiego, samodzielnie spożywa posiłki i zażywa leki oraz załatwia potrzeby fizjologiczne. Czynności pielęgnacyjne wykonywane przez skarżącą wobec męża polegają na rozmasowywaniu skurczy kikutów oraz pomocy w korzystaniu z WC. Wykonywanie wyżej wymienionych czynności przez skarżącą możliwe byłoby również po podjęciu przez nią pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych). Należy zaznaczyć, że wskazane czynności skarżącej związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącą. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy. Skarżąca nie sprawuje ustawicznej opieki nad mężem, a jedynie w ograniczonym zakresie i w określonych porach, a pomoc zajmuje jej stosunkowo niewiele czasu w ciągu dnia. Nie można więc mówić o pełnej dyspozycyjności wobec męża. Podkreślenia przy tym wymaga, że część tych czynności wynika wyłącznie z zaniechania zarówno męża skarżącej jak i samej skarżącej. Niesprawne (zepsute, zużyte) protezy czy brak wózka inwalidzkiego nie jest okolicznością nie do przezwyciężenia. Nie jest kwestionowane, że mąż skarżącej jest rzeczowy i logiczny w kontakcie, a wskazywane przez skarżącą pogorszenie zdrowia męża nie ma żadnego odzwierciedlenia w dowodach.

Sąd w składzie orzekającym nie ma wątpliwości, że funkcjonowanie męża skarżącej jest utrudnione i okoliczności tej nie pomija w kontroli legalności zaskarżonej decyzji, jednak skarżąca nie wykazała w sprawie, że ograniczenia te ustawicznie uniemożliwiają samodzielność męża i w konsekwencji opieka i jej zakres uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wniosek taki uwzględnia te właśnie, w istocie niekwestionowane, ustalenia faktyczne w sprawie, które wskazują jednoznacznie na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem

W tym stanie rzeczy organ odwoławczy - zobowiązany do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.) - prawidłowo ustalił i ocenił, że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawnym mężem nie była opieką wymagającą nie podejmowania i rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak słusznie uznały organy, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad mężem.

Podsumowując, nieuzasadnione są zarzuty odnośnie do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował ten przepis i właściwe go zastosował, po dokonaniu wnikliwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.