Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 143/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Jakubów o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Jakubów a Burmistrzem Miasta Ostrów Mazowiecka w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.K. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Ostrów Mazowiecka jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 1 lipca 2024 r. Wójt Gminy Jakubów wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta Ostrów Mazowiecka w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.K. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wnioskiem z 10 czerwca 2024 r. strona zwróciła się o umieszczenie w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w trybie pilnym z uwagi na bardzo trudną sytuację życiową związaną z bezdomnością, długotrwałą chorobą i wiek. Organ wskazał, że strona przebywała w Ośrodku Interwencji Kryzysowej w [...], a obecnie przebywa w Hospicjum Stacjonarnym [...] przy ul. [...] w Warszawie. Zawiadomieniem z 21 czerwca 2024 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ostrowi Mazowieckiej przekazał wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jakubowie z uwagi na fakt, iż strona "wyraża zainteresowanie na pobyt w DPS w miejscowości Jakubów, ponieważ przez ostatnie dwadzieścia lat w tym miejscu koncentrowała swoje życie".

Organ podniósł, że z dokumentów sprawy wynika, że strona jest osobą bezdomną, której ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały jest Ostrów Mazowiecka, ul. [...], o czym świadczą okoliczności:

1) brak możliwości powrotu do ostatniego miejsca pobytu, w którym mieszkała ze swoim pasierbem (gm. Jakubów), okoliczność wskazana przez stronę we wniosku z 10 czerwca 2024 r.;

2) brak możliwości powrotu do ostatniego miejsca pobytu (gm. Jakubów), okoliczność wskazana przez Ośrodek Interwencji Kryzysowej w [...] w piśmie z 11 czerwca 2024 r.;

3) dane jednostkowe z PESEL z 23 maja 2024 r., z których wynika, że strona nie posiada adresu zameldowania na pobyt stały czy czasowy, a ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały jest Ostrów Mazowiecka, ul. [...];

4) notatka z rozmowy przeprowadzonej 13 maja 2024 r. przez pracownika socjalnego GOPS Jakubów z właścicielem budynku mieszkalnego położonego w miejscowości [...] gm. Jakubów, z którego wynika, że pasierb strony oraz sama strona nie mają prawa dalszego zamieszkiwania w ww. budynku;

5) rozmowa telefoniczna z pasierbem strony z 18 czerwca 2024 r., z której wynika, że pasierb przebywa na terenie miasta Mińsk Mazowiecki "na ulicy" i zwrócił się o pomoc do MOPS w Mińsku Mazowieckim.

W ocenie wnioskodawcy powyższe okoliczności świadczą o tym, że strona jest osobą bezdomną, gdyż nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie jest zameldowana na pobyt stały. Ostatnim jej miejscem zameldowania na pobyt stały jest Ostrów Mazowiecka, ul. [...].

Organ, odnosząc się do wniosku strony w sprawie wyrażenia jej zainteresowania na pobyt w dps w Jakubowie stwierdził, że fakt koncentrowania jej życia w tej miejscowości nie ma potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym sprawy. Z dokumentów znajdujących się w aktach wynika, że strona w miejscowości [...] gm. Jakubów przebywała od 2019 r. Wcześniej od ponad 20 lat przebywała u swojej siostry w Warszawie, ul. [...].

Wobec powyższego, w ocenie wnioskodawcy, organem właściwym do rozpoznania wniosku w niniejszej sprawie, na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej "u.p.s.") winien być Burmistrz Miasta Ostrów Mazowiecka.

W odpowiedzi na wniosek, Burmistrz Miasta Ostrów Mazowiecka poinformował tut. Sąd, że wniosek strony został przekazany do GOPS w Jakubowie wraz z całością dokumentacji sprawy. Organ poinformował ponadto, że strona nie ma możliwości powrotu w miejsce ostatniego zameldowania na pobyt stały, tj. ul. [...], Ostrów Mazowiecka.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny.

Spór o właściwość w rozpoznawanej sprawie powstał pomiędzy Wójtem Gminy Jakubów a Burmistrzem Miasta Ostrów Mazowiecka w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.K. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej. Przedmiotowy spór powstał na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 16 lit. b i § 1 pkt 4 lit. a rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. z 2003 r., Nr 198, poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zasady określenia właściwości miejscowej gminy uregulowane zostały w art. 101 u.p.s., zgodnie z którym właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).

Dlatego też, dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy zainteresowana jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20).

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona ostatnio zameldowana była na pobyt stały przy ul. [...] w Ostrowi Mazowieckiej. Z adnotacji urzędowej MOPS w Ostrowi Mazowieckiej z 1 sierpnia 2024 r. wynika, że strona pod wskazanym adresem nie przebywa od 27 lat ([...]). Dom został kupiony 27 lat temu od osoby niebędącej członkiem rodziny strony. Właściciel nieruchomości poinformował jednocześnie, że strona pod tym adresem wynajmowała dom z synem, następnie wyprowadziła się do siostry do Warszawy. Z adnotacji wynika także, że strona nie ma możliwości przebywać pod wskazanym adresem.

Z akt sprawy wynika ponadto, że strona, na mocy pisma z 1 czerwca 2024 r. wydanego przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Mińsku Mazowieckim została skierowana do Hostelu działającego w strukturze Ośrodka Interwencji Kryzysowej przy ul. [...] w Mińsku Mazowieckim. Skierowanie obowiązywało od 24 maja 2024 r. do 9 sierpnia 2024 r. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze stroną wynika, że w dniu 10 maja 2024 r. została przyjęta do Hostelu z uwagi na interwencję związaną z przemocą domową ze strony pasierba. Z wywiadu wynika również, że strona ma 90 lat, nie posiada rodziny, zaś pasierb, u którego przebywała w gm. Jakubów, znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie. Lokal położony przy ul. [...] gm. Jakubów był zajmowany przez pasierba bez umowy najmu, a obecnie nie jest znane miejsce jego pobytu. Strona jest osobą schorowaną i wymaga umieszczenia w trybie pilnym w dps. Strona oświadczyła również, że nie wiąże z tym miejscem pobytu żadnej przyszłości. Z oświadczenia właściciela budynku mieszkalnego w miejscowości [...] gm. Jakubów z 2 lica 2024 r. wynika, że strona nie ma możliwości powrotu do tego miejsca. Z pisma Kierownika Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Mińsku Mazowieckim z 11 czerwca 2024 r. wynika, że ośrodek ten jest placówką interwencyjną, w której pobyt jest jedynie tymczasowy. Z pisma Kierownika Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Mińsku Mazowieckim z 14 czerwca 2024 r. wynika natomiast, że strona w dniu 10 czerwca 2024 r. trafiła do Szpitala Powiatowego w Mińsku Mazowieckim z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia – nie porusza się samodzielnie i stała się osobą leżącą, dlatego też nie kwalifikuje się do dalszego pobytu w Ośrodku.

Dodać należy że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na przykładowy charakter wyliczenia. Zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich pomieszczeń zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Skoro zatem z akt sprawy wynika, że E.K. na mocy pisma z 1 czerwca 2024 r. wydanego przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Mińsku Mazowieckim została skierowana do Hostelu działającego w strukturze Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Mińsku Mazowieckim w trybie nagłym, które to miejsce nie może być uznane za miejsce zamieszkania, a także nie ma możliwości zamieszkania w dotychczasowym miejscu pobytu, tym samym uznać należy, że jest osobą bezdomną. W takiej sytuacji zatem, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o skierowanie strony do domu pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta Ostrów Mazowiecka - jest to bowiem gmina ostatniego miejsca jej zameldowania na pobyt stały.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.