Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 608/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2025-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17b ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lipca 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Burmistrz P. decyzją z dnia 26 kwietnia 2024 r., nr [...], działając m.in. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 1b, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z póź. zm., dalej: u.ś.r.) odmówił A. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na matkę L. K..

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 17 listopada 2023 r. skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką L. K.. Na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 31 października 2023 r. ustalono, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała w 2023 roku, czyli gdy L. K. miała ukończone 60 lat.

Mając to na uwadze organ wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ wyjaśnił, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jednak na skutek powyższego wyroku nie doszło do wyeliminowania normy prawnej wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z tej przyczyny nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., która nadal obowiązuje.

A. K. odwołała się od decyzji Burmistrza do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odwołaniu skarżąca argumentowała, że Burmistrz już raz odmówił jej świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta została uchylona przez SKO [...], które zakwestionowało powołanie się przez organ I instancji na przesłankę wieku powstania niepełnosprawności i zaleciło przeprowadzenie uzupełniającego wywiadu środowiskowego (w zakresie pomocy i czynności opiekuńczych oraz ich wpływu na możliwość pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą). Na podstawie wywiadu ustalono, że matka skarżącej wymaga stałej opieki, którą sprawuje skarżąca. W związku ze sprawowaniem opieki nad matką skarżąca musiała zaprzestać pracy w gospodarstwie rolnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 1 lipca 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza P..

Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji przyznał przy tym rację stronie skarżącej w kwestii daty powstania niepełnosprawności, albowiem w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, powstanie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki po 18-tym roku życia nie mogło stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Podzielił natomiast stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17b ust. 1 u.ś.r.

Dalej Kolegium wskazało, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji zgromadził dodatkowe dowody:

- wywiad środowiskowy przeprowadzony z A. K. w dniu 25 marca 2024 r., z treści którego wynika, że skarżąca od dnia 04 października 2023 r. opiekuje się niepełnosprawną matką i od tego dnia zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. W wywiadzie szczegółowo opisano czynności jakie skarżąca wykonywała w gospodarstwie rolnym. Gospodarstwo nie jest zmechanizowane, dlatego większość prac wykonywana jest ręcznie. Skarżąca zajmowała się hodowlą bydła. Od czasu choroby matki, która rozpoczęła się w 2022 roku, pracą w gospodarstwie rolnym zajmowała się wraz z bratem (Ł. K.). Od 2023 roku całą gospodarką i hodowlą zwierząt zajmuje się brat, który zamieszkuje wspólnie z siostrą i matką. Skarżąca zajmuje się całodobowo L. K.. Sprawowana opieka uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, a także uniemożliwia wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym. Brat nie ma żadnej możliwości udzielenia siostrze pomocy przy opiece nad matką z uwagi na przejęcie w całości pracy w gospodarstwie rolnym. W przypadku sprawowania przez Ł. K. opieki nad matką rodzina byłaby zmuszona ograniczyć hodowlę, a A. K. sama nie podoła przy hodowli bydła, nie może też podjąć innej pracy. Praca w gospodarstwie rolnym nie jest stabilna i harmonijna.

- Zaświadczenie nr [...] Urzędu Miejskiego w P. z dnia 25 marca 2024 r., z którego wynika, że skarżąca nie składała w roku 2023 oraz w roku 2024 wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej,

- Zaświadczenie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Biuro Powiatowe w G. z dnia 20 marca 2024 r., z treści którego wynika, że skarżąca nie pobiera żadnych dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,

- Zaświadczenie nr [...] Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w G., z dnia 20 marca 2024 r., z którego wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: 2021-07-01 do nadal z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

Kolegium wskazało, że przepis art. 17 u.ś.r. ustala generalną zasadę, zgodnie z którą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się podmiotom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która to przesłanka ma charakter pierwotny i podstawowy dla oceny prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Poglądy te w pełnej rozciągłości odnoszą się do rolników, dla których podstawowym warunkiem przyznania świadczenia jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.).

Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest, w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Kolegium zwróciło uwagę, iż na druku wniosku A. K. złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, że z dniem 4 października 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Z treści wniosku wynika również, że strona ma status rolnika. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Od 2022 roku pracą w gospodarstwie rolnym zajmowała się wraz z bratem, natomiast od 2023 roku całą gospodarką i hodowlą zwierząt zajmuje się brat skarżącej. Strona od 4 października 2023 r. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. A. K. w piśmie z dnia 26 marca 2024 r. wskazała, że podjęła decyzję o nierezygnowaniu z ubezpieczenia w KRUS.

Zdaniem organu odwoławczego konsekwencją złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna być utrata statusu do ubezpieczenia społecznego rolników i zastosowanie mechanizmów wprowadzonych znowelizowanymi ustawami o systemie ubezpieczenia społecznego i o ubezpieczeniu społecznym rolników (tak: wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r. I OSK 1273/20). Jak ustalono na podstawie zaświadczenia KRUS nr [...] skarżąca od 1 lipca 2021 r. do nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

Kolegium wskazało, że podleganie ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników wiąże się z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Wobec tego Kolegium stwierdziło, że na dzień wydania decyzji skarżąca jest nadal formalnie rolnikiem i nie ma podstaw do przyjęcia, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką.

A. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zaskarżając w całości wyżej opisaną decyzję SKO [...], wnosząc o jej uchylenie i zobowiązanie organu do wydania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i ustalenia składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżąca podniosła następujące zarzuty:

1. naruszenie art. 17b u.ś.r mające wpływ na wynik sprawy poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie domniemania, że samo podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników automatycznie przesądza o nieprawdziwości złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz braku możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 u.ś.r. mające wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne jego niezastosowanie i nieustalenie, że skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką,

3. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego (oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, zaświadczeń z KRUS, ARiMR, Urzędu Miejskiego w P., wywiadów środowiskowych), które doprowadziło do błędnego ustalenia, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lipca 2024 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza P. z dnia 26 kwietnia 2024 r., nr [...], o odmowie przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką L. K..

Odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18-tego roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-tego roku życia. Tymczasem z przestawionego orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 31 października 2023 r. wynika, że niepełnosprawność podopiecznej istnieje od 60-tego roku życia.

Organ odwoławczy podzielił zarzuty strony skarżącej w kwestii daty powstania niepełnosprawności. Kolegium stwierdziło, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, powstanie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki po 18-tym roku życia nie mogło stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Kolegium jako przesłankę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazało brak rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym tj. powołało się na niespełnienie warunku z art. 17b ust. 1 u.ś.r. Zdaniem organu odwoławczego o braku zaprzestania przez stronę prowadzenia gospodarstwa rolnego świadczy okoliczność podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu rolników w KRUS.

Zdaniem Sądu powyższe stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie jest przedwczesne.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (który ma zastosowanie w sprawie ponieważ wniosek został złożony w dniu 17 listopada 2023 r. – przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak przy tym wynika z mającego zastosowanie w sprawie art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego (pkt 1); małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (pkt 2).

Na mocy art. 17b ust. 2 u.ś.r., zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Zauważenia przy tym wymaga, że prawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym", lecz przyjmuje się, że brak prowadzenia gospodarstwa rolnego związany jest z kryterium faktycznego działania i rzeczywistych korzyści. Wskazuje się, że jeśli dana osoba nie wykonuje określonych, konkretnych czynności związanych z typowymi pracami w rolnictwie w danym jego dziale, jak też nie uzyskuje w związku z powyższym jakichś konkretnych korzyści, w tym finansowych, to trudno twierdzić, że prowadzi gospodarstwo rolne. W sytuacji, gdy organy kwestionują przyjęty w tym zakresie przez ustawodawcę dowód w postaci składanego przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to muszą przeprowadzić w tym przedmiocie należyte postępowanie wyjaśniające, które w sposób jednoznaczny wykaże, że oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia winny dotyczyć posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego, rzeczywistego wykonywania w nim czynności "rolniczych", uzyskiwania unijnych dopłat związanych z rolnictwem, czy też zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolniczej. To bowiem wymienione okoliczności wskazują na fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Po 226/24).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym niejednolicie podchodzi się przy tym do kwestii podlegania przez osobę wnioskującą ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z jednej strony wskazuje się bowiem, że poczynienie odpowiednich ustaleń faktycznych w zakresie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego nie może zostać zastąpione stwierdzeniem, że strona wnioskująca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa może być bowiem utrata statusu osoby objętej tym ubezpieczeniem społecznym. Zatem sam fakt, że wnioskodawca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników nie przekreśla jeszcze możliwości uzyskania świadczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 929/22). Z objęcia takim ubezpieczeniem, przysługującym rolnikowi, wynika jedynie domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi (małżonkowi rolnika) świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Po 226/24). Z drugiej strony wskazuje się natomiast, że zgodnie z pismem z dnia 2 lipca 2014 r. Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - Komunikatu w sprawie prawa do ubezpieczenia w KRUS osób biegających się o przyznanie zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego (dostępnym w Bazie Internetowej Lex), "warunkiem niezbędnym do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników jest prowadzenie działalności rolniczej/wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Złożenie zatem przez rolnika, jego małżonka lub domownika, ubiegającego się o przyznanie zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym wskazuje na niespełnianie przez te osoby warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników." Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2023 r., I OSK 1073/21, wskazał, że ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi przy tym dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych. Niepodleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników jest natomiast następstwem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skutkiem złożenia oświadczenia w tym przedmiocie powinno być zatem wyłączenie z tego ubezpieczenia.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w sytuacji, w której strona wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, złożone oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego może budzić uzasadnione wątpliwości. Powstaje bowiem sytuacja, w której strona przed organem pomocy społecznej powołuje się na okoliczność zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, a przed rolniczym organem rentowym powołuje się na fakt zupełnie przeciwny, tj. kontynuowania pracy w gospodarstwie rolnym, albowiem objęcie ubezpieczeniem rolniczym nie jest uzależnione od bycia właścicielem gospodarstwa rolnego, lecz od pracy w gospodarstwie rolnym. W tej sytuacji więc organy rozstrzygające w sprawie są nie tylko uprawnione, ale wręcz zobowiązane do zweryfikowania wszystkim dostępnymi środkami dowodowymi, czy złożone przez stronę oświadczenie jest zgodne z prawdą, a jeśli stan faktyczny sprawy tego wymaga, wyznaczyć stronie termin na przedłożenia przez stronę decyzji z KRUS o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem A. K. od 4 października 2023 r. zrezygnowała ona z pracy w gospodarstwie rolnym, wskazując na konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Matka skarżącej jest wdową, choruje od 2022 r. Do czasu choroby matki skarżąca w gospodarstwie rolnym pracowała wraz z bratem, zajmowała się hodowlą bydła. Aktualnie całość obowiązków związanych z prowadzeniem gospodarstwa spadła na brata skarżącej, który z tego względu nie może pomagać w czynnościach opiekuńczych. Skarżąca deklaruje, że stan zdrowia matki nie pozwala jej na podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ponadto w sprawie skarżącej zgromadzono następujące dokumenty:

- Zaświadczenie Urzędu Miejskiego w P. z dnia 25 marca 2024 r., nr [...], z którego wynika, że A. K. nie składała w roku 2023 oraz w roku 2024 wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej,

- Zaświadczenie ARiMR Biuro Powiatowe w G. z dnia 20 marca 2024 r., z którego wynika, że A. K. nie pobiera żadnych dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,

- Zaświadczenie KRUS Placówka Terenowa w G., z dnia 20.03.2024 r. nr [...], z którego wynika, że A. K. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: 1 lipca 2021 r. do dnia wystawienia, z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

Zdaniem Sądu opisany powyżej materiał dowodowy nie jest wystarczający do jednoznacznego ustalenia, czy w sprawie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17b ust. 1 u.ś.r. uprawniająca do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji stanowi o naruszeniu przez organ odwoławczy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

W ocenie Sądu na podstawie powyższych dokumentów nie można jednoznacznie stwierdzić i przesądzić, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tym bardziej, że zasadniczym dowodem, na który powołało się Kolegium jest zaświadczenie o podleganiu przez nią ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: 1 lipca 2021 r. do dnia wydania zaświadczenia — czyli 20 marca 2024 r. Zdaniem Sądu wyciąganie wniosków jedynie w oparciu o powyższe zaświadczenie okazało się niewystarczające.

Po pierwsze, Kolegium nie zweryfikowało aktualności tego zaświadczenia, ani nie zestawiło go z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie. Skoro podleganie ubezpieczeniu przez rolnika uzależnione jest od wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, a skarżąca twierdzi, że pracy tej zaprzestała, jak i przedkłada zaświadczenia z ARiMR i Urzędu Miejskiego w P., mające potwierdzać te okoliczność, to niewątpliwie zachodzi pewna sprzeczność pomiędzy tymi dowodami. Rolą organu odwoławczego było wyjaśnienie tej kwestii, w szczególności, że skarżąca złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, że nie podejmuje pracy zarobkowej (w gospodarstwie rolnym).

Po drugie, Kolegium nie zestawiło powyższych informacji z pismem skarżącej- odpowiedzi na zobowiązanie z dnia 8 marca 2024 r.(k. [...] akt). W piśmie tym skarżąca wyjasniła, że gdy rozpoczęła opiekę nad matką kontaktowała się z PUP w G. i NFZ celem ustalenia jakie są możliwości ubezpieczenia jej przez ww. instytucje. Urząd Pracy poinformował skarżącą, że jako współwłaścicielka gospodarstwa rolnego o pow. przekraczającej 2 ha przeliczeniowych nie może się zarejestrować jako bezrobotna, ani nie może być ubezpieczona przez Urząd Pracy. Z kolei NFZ wskazał skarżącej, że składka na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne wynosić będzie [...] zł na kwartał, podczas gdy w KRUS skarżąca uiszcza kwotę [...]zł na kwartał. Strona podkreśliła, że w związku z opieką nad matką od października 2023 r. pozostaje bez jakichkolwiek przychodów, nie wiadomo kiedy zakończy się sprawa dotycząca świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podała, że z uwagi na wysokość stawek w NFZ musiała podjąć decyzję o pozostaniu ubezpieczoną w KRUS, gdyż w razie problemów zdrowotnych byłaby pozbawiona prawa do refundowanej opieki zdrowotnej.

Po trzecie, Kolegium nie zweryfikowało czy skarżąca jest zarejestrowana w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego, albowiem dopóki rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stałą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne. Zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Figurowanie w ewidencji producentów rolnych jest więc jednym z elementów koniecznych do przyjęcia, że mamy do czynienia z rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 223/24).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że przedwcześnie organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 17b ust. 1 u.ś.r.). Zebrany w sprawie materiał dowodowy wymaga uzupełnienia i ponownej analizy. Na obecnym etapie sprawy nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie czy skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, w kontekście tego że z jednej strony nadal pdolega ubezpieczeniu rolników w KRUS, lecz z drugiej — deklaruje przeciwnie i przedkłada zaświadczenia na to wskazujące. Wątpliwości te winny być wyjaśnione przez organ odwoławczy w ponownie prowadzonym postępowaniu.

Powyższe zaś świadczy o naruszeniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przepisów postępowania art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 17b ust. 1 u.ś.r. co powodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lipca 2024 r. (pkt I sentencji wyroku).

O kosztach (pkt II sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje również wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego w postępowaniu sądowym, które zostało ustalone w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023 r., poz. 1964).