Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 675/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 marca 2024 r. nr SKO-NP-4115-59/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu zaskarżoną do Sądu decyzją z 12.03.2024 r. (znak: SKO-NP-4115-59/24), po rozpatrzeniu odwołania A. O. (dalej jako: "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Nowego Sącza z 23.01.2024 r. (znak MOPS.III.524.Od.000505.SP.01.2024) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

1. Organ l instancji wyżej wskazaną decyzją z 23.01.2024 r. orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) warunkowanej opieką realizowaną względem matki, K. O. W uzasadnieniu organ przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej "ustawa"), a następnie wskazał, iż wymagająca opieki matka skarżącego jest mężatką, przy czym mąż niepełnosprawnej (ojciec skarżącego) jest leżący i pampersowany. Dołączone do wniosku dokumenty – w przeświadczeniu organu I instancji – potwierdzają jego rezygnację z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką (zamknięcie działalności gospodarczej 29.12.2023 r.). Aktualny stan zdrowia, zakres sprawowanej opieki zawiera wywiad środowiskowy przeprowadzony 11.01.2024 r., który również potwierdza fakt sprawowania opieki przez skarżącego. Zakres wykonywanych czynności związanych z osobistą opieką obejmuje codzienną toaletę, kąpiel, pomoc w ubieraniu się, przygotowywanie posiłków oraz podawanie lekarstw. Matka skarżącego jest osobą niedowidzącą, potrzebuje pomocy w poruszaniu się, co - zgodnie z oświadczeniem skarżącego z 28.12.2023 r. powoduje, iż - opieka ta uniemożliwia mu kontynuację działalności gospodarczej. Organ I instancji zauważył, że z przedłożonych do akt dokumentów wynika, iż zobowiązaną do alimentacji względem niepełnosprawnej jest również jej córka, L. Osoba ta, jak ustalono w postępowaniu, nie jest w stanie podjąć się osobistej opieki nad mamą ze względu na pracę zawodową. Wobec powyższego – akcentował organ – to skarżący jest jedyną osobą, która może zapewnić matce opiekę, a zakres wykonywanej opieki uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze godzinowym. Organ podał, że niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe, jednakże niepełnosprawność ta istnieje od 9.01.1995 r., tak więc stan ten powstał w gdy miała 55 lat. Ta zaś okoliczność, stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy wyklucza przyznania świadczenia.

2. W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie z art. 17 ust. 1b ustawy poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. K 38/13), którym wskazany przepis uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tej regulacji

3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z 12.03.2024 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wskazało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa, lecz z innych powodów niż podane w jej uzasadnieniu. Zdaniem Kolegium Odwoławczego, regulacja z art. 17 ust. 1b ustawy nie może aktualnie stanowić podstawy dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż na przeszkodzie stoi powołany już wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż osoba wymagająca opieki leczy się z powodu schorzeń kardiologicznych i ma uszkodzony kręgosłup, co powoduje problemy z poruszaniem się. Ponadto osoba ta ma wadę wzroku - jest osobą słabowidzącą. Jak ustalono – matka skarżącego porusza się jedynie po domu i tylko z pomocą syna. Pozostaje w specjalistycznym leczeniu neurologicznym, alergologicznym, ma obrzęki kończyn dolnych. Na stałe przyjmuje duże ilości leków. Na co dzień doświadcza dużego bólu, spowodowanego schorzeniami, na które cierpi. W ostatnim czasie jej stan zdrowia uległ jeszcze dalszemu pogorszeniu (często wymiotuje, ma bóle żołądka). Z kolei skarżący do grudnia 2023 r. prowadził działalność gospodarczą ale konieczność sprawowania opieki nad matką występowała znacznie wcześniej. Skarżący podaje matce leki i zajmuje się wszelkimi działaniami związanymi z wizytami lekarskimi. Ponadto, kompleksowo zapewnia pomoc matce w czynnościach związanych z higieną osobistą, ubieraniem się, przygotowywaniem i podaniem posiłków, sprzątaniem i praniem. W ramach wywiadu ustalono również, iż skarżący opiekuje się także ojcem, który jest osobą leżącą, pampersowaną i który wymaga całodobowej opieki. Skarżący nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze godzinowym. Nieustannie musi sprawować opiekę nad rodzicami. Dlatego też w ostatnim czasie, tj. w grudniu 2023 r. zakończył prowadzenie własnej działalności gospodarczej ponieważ nie miał możliwości pogodzenia pracy ze sprawowaniem opieki nad rodzicami.

SKO podało, że zakres sprawowanej opieki przez skarżącego nad matką, wynikający z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego jest tożsamy z czynnościami wymienionymi w oświadczeniach złożonych 28.12.2023 r. oraz 11.01.2024 r. Fakt sprawowanej opieki przez syna potwierdziła niepełnosprawna w oświadczeniu z 28.12.2023 r. W ocenie SKO, z przedstawionego wyżej stanu faktycznego wynika, że skarżący zrezygnował z prowadzonej działalności gospodarczej w dniu 29.12.2023 r., a konieczność opieki nad matką, jak wskazuje przedłożone orzeczenie o niepełnosprawności - powstała w 2009 r., zatem odwołujący w tym okresie był w stanie łączyć opiekę nad niepełnosprawną matką (a od 2020 r. również niepełnosprawnym ojcem) z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Organ odwoławczy podkreślił, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W ocenie Kolegium, ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, albowiem czynności wykonywane przez odwołującego ustalone na podstawie wywiadu oraz wskazane w oświadczeniu skarżącego nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące ze starszymi rodzicami, do alimentacji których są zobowiązane. Większość wykonywanych czynności wynika wprost z faktu wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania oraz z ciążącego obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje odwołującemu całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania tak specyficznej pracy, jaką jest prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Według organu odwoławczego, na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż skarżący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, a tym samym uznać należy, iż nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która jak już wcześniej wspomniano, ze względu na jej rozmiar powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Nadto – akcentowało Kolegium Odwoławcze - z wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia skarżącego wynika, że jego matka nie jest osobą całkowicie leżącą, albowiem jak oświadczył skarżący, w ramach sprawowanej opieki pomaga mamie chodzić po mieszkaniu. Zatem jest ona w stanie przez cześć dnia samodzielnie bytować, co pozwala na takie zorganizowanie opieki przy współudziale siostry skarżącego i skorzystania z pomocy państwa w postaci np. usług opiekuńczych, aby nie musiał on definitywnie rezygnować z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium zaznaczyło także, iż nie kwestionuje faktu, iż skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która niewątpliwie ze względu na wiek i stan zdrowia opieki tej wymaga. Niemniej jednak istotne jest to, że skarżący nie jest jedyną osobą zobowiązaną do zapewnienia niepełnosprawnej matce opieki i pomocy, bowiem jest jeszcze jego siostra - zobowiązana do współudziału w opiece nad niepełnosprawną. Siostra skarżącego, jak wynika ze złożonego przez nią oświadczenia, nie może opiekować się mamą, gdyż pracuje w szpitalu jako pielęgniarka. Ponadto opiekuje się teściową, która wymaga opieki. Według Kolegium Odwoławczego, okoliczności polegającej na tym, iż osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Z kolei sprawowanie opieki nad niepełnosprawna teściową także nie jest obiektywną okolicznością i przyczyną uniemożliwiającą zorganizowanie przy jej współuczestnictwie opieki nad niepełnosprawną matką, tak aby żadne z dzieci niepełnosprawnej, nie musiało rezygnować z podjęcia zatrudnienia. Zatem – kontynuowało SKO - z akt nie wynika, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż siostra odwołującego nie jest w stanie wspomóc brata w opiece i uczynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni. Wskazał organ, iż obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.

4. W skardze na opisaną decyzję skarżący podał, że zrezygnował z pracy, aby opiekować się rodzicami, którzy są niepełnosprawni w znacznym stopniu. Matka jest po operacji oponiaka na kręgosłupie, co powoduje u niej trudności w poruszeniu się. Jest ona także poważnie obciążona kardiologicznie oraz przebyła operacje oczu (jest niedowidząca). Ta ostatnia przypadłość powoduje, że porusza się ona po domu jedynie w asyście skarżącego. Z kolei ojciec skarżącego jest leżący i pamersowany, przez co wymaga stałej opieki. Skarżący podał, że opiekuje się obojgiem rodziców w pełnym zakresie od stycznia 2023 r.

5. W odpowiedzi na skargę SKO w Nowym Sączu żądało jej oddalenia, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sądowoaadministracyjna kontrola zaskarżonych decyzji wykazała, iż akty te naruszają prawo w stopniu nakazującym pozbawienie ich mocy wiążącej.

Na wstępie należy podkreślić, że SKO w Nowym Sączu w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji był art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji tego przepisu dokonanej ustawą z 7.07.20232 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 r., poz. 1429). Wskazany przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna.

Zasadniczą kwestią sporną w kontrolowanej sprawie było to, czy występował związek przyczynowo-skutkowy, między rezygnacją przez skarżącego z zatrudniania (tj. z prowadzenia działalności gospodarczej), a opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu członkiem bliskiej rodziny (matką). Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia organ ten upatrywał w trzech okolicznościach, tj. w:

1. braku związku czasowego między zaprzestaniem działalności gospodarczej (grudzień 2023 r.), a powstaniem niepełnosprawności matki (2009 r.);

2. zakresie czynności opiekuńczych, który nie odbiega od zwykłych czynności dnia codziennego oraz

3. występowaniu jeszcze jednej osoby zobowiązanej do alimentacji matki skarżącego (jej córki) po stronie której nie istniały obiektywne okoliczności wykluczające współpartycypację w opiece nad matką.

W ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, nie było jednak trafne.

W zakresie pierwszej z przytoczonych wyżej okoliczności Sąd wskazuje, iż podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14.05.2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Z perspektywy bowiem przytoczonego na wstępie przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotne jest to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżący (wnioskodawca) spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę pasywności zawodowej warunkowanej koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem bliskiej rodziny. Mające zatem miejsce przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne uwarunkowania zdrowotne niepełnosprawnej, które nie wymuszały nieodzowności rezygnacji z pracy przez opiekuna, nie mogły mieć kluczowego i wyłącznego znaczenia dla oceny przyjmowania związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej zaprezentowanym, skoro miarodajnym punktem odniesień winny być oceny czynione na dzień orzekania przez organ. Oceny te winny się zatem koncentrować na ustaleniu celowych potrzeb osoby niepełnosprawnej i odpowiadającym tym potrzebom - skali opieki realizowanej przez opiekuna w kontekście celowości rezygnacji z aktywności zawodowej.

Odnośnie drugiego z przedstawionych motywów decyzji organu odwoławczego zwrócić należy uwagę na wynikający z akt stan zdrowia osoby podlegającej opiece. Pamiętać bowiem trzeba, że to właśnie stan zdrowia osoby podlegającej opiece wyznacza zakres potrzebnego jej wsparcia, a to z kolei rzutuje na ocenę spełnienia normatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyżej). Nie sposób jest bowiem zasadnie stwierdzać możliwości podjęcia przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne zatrudnienia (pracy), nawet przy wsparciu rodzeństwa, bez szczegółowego odniesienia się do zakresu, skali, intensywności i charakteru opieki dostarczanej niepełnosprawnemu, a postrzeganej właśnie przez pryzmat schorzeń tej osoby i uzasadnionych jej potrzeb. W tym aspekcie zauważyć należy, że uwarunkowania zdrowotne matki skarżącego wyznaczone zostały następującymi symbolami niepełnosprawności: 04-O (choroby oczu), 10-N (choroby neurologiczne) oraz 05-R (choroby narządu ruchu). Z akt wynika, że matka skarżącego jest osobą niedowidzącą, obarczoną poważnymi obciążeniami kardiologicznymi, a nadto, z uwagi na oponiaka na kręgosłupie, ma trudności w poruszeniu się. Uzasadniając stanowisko o niewielkim zakresie czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżonego względem matki SKO wskazało, że niepełnosprawna nie jest osobą "całkowicie leżącą", przez co może sama funkcjonować. Przy ocenie powyższej kwestii pominęło jednak Kolegium Odwoławcze wynikającą z akt informację, że mobilność matki skarżącego (tylko w ramach zajmowanego mieszkania) jest zasadniczo możliwa jedynie przy asekuracji innej osoby (skarżącego). Stwierdzić trzeba, że nawet pewne możliwości ruchowe (w przypadku ocenianej osoby znacznie ograniczone z przyczyn wyżej podanych), przy występującej dysfunkcji narządu wzroku (symbol stwierdzonej znacznej niepełnosprawności 04-O), nie dają takiej osobie samodzielności w funkcjonowaniu i właśnie z uwagi na wadę wzroku – konieczne jest wsparcie innej osoby. Na ten, pominięty przez Kolegium aspekt zdrowia matki zwracał uwagę skarżący akcentując to, że niepełnosprawna jest od niego zależna, tak z powodów ruchowych (uszkodzenie kręgosłupa), jak i z powodu upośledzenia wzroku. Taki stan zdrowia niepełnosprawnej, w tym nasilające się bóle brzucha i wymioty oraz odpowiadający mu stanowi zdrowia celowy zakres potrzeb opiekuńczych tej osoby (pełna toaleta, higiena, asekuracja przy każdym przemieszczeniu się po mieszkaniu, w tym prowadzenie do WC, podanie posiłków, leków) nakazywał uznać za nietrafne wywiedzione przez Kolegium stanowisko o zakresie czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącego jako "niewykraczających poza zwykłe czynności realizowane przez osoby mieszkającymi ze starszymi rodzicami" (s. 6 decyzji). Formując to stanowisko organ odwoławczy nie uwzględnił wynikającego z akt, stanu zdrowia niepełnosprawnej, w tym chorób oczu, kręgosłupa i związanych z tym ograniczeń w funkcjonowaniu. Nadto, przyjęta w kontrolowanej decyzji ocena SKO, była diametralnie odmienna od stwierdzeń zaprezentowanych przez pracownika socjalnego (mającego bezpośredni kontakt z niepełnosprawną), który we wnioskach wywiadu środowiskowego (rubryka D) zapisał, że matka skarżącego "wymaga nieustannej opieki i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego".

Nadto, zwrócić należy uwagę, iż w toku postępowania ustalono, że skarżący, poza opieką nad matką, sprawuje także opiekę nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem (symbol niepełnosprawności 10-N tj. choroby neurologiczne). W ramach czynności dowodowych ustalono w postępowaniu, że ojciec skarżącego jest leżący i pampersowany, przez co wymaga stałej opieki (por. wnioski pracownika socjalnego rubryka D wywiadu środowiskowego). Skarżący akcentował, iż – to w istocie stan zdrowia obojga rodziców i związane z tym obciążające go uwarunkowania opiekuńcze względem tych osób, uniemożliwiają mu podjęcie pracy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić więc trzeba, że skarżący sprawuje opiekę nad dwojgiem niepełnosprawnych w znacznym stopniu rodziców, z tego matka jest niedowidząca z mocno ograniczonymi możliwościami ruchowymi, a ojciec jest leżący i pampersowany. W ocenie Sądu, dokonywane w sprawie oceny co do występowania związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej zaprezentowanym winny obejmować ogół faktycznych uwarunkowań i okoliczności tej sprawy, w tym także i akcentowany wyżej fakt zapewniania przez skarżącego opieki także drugiemu rodzicowi, niepełnosprawnym w znacznym stopniu. Pominięcie przy ocenie występowania związku przyczynowo-skutkowego faktu sprawowania przez skarżącego opieki - nie tylko nad niepełnosprawną matką - ale też nad chorym ojcem nie było usprawiedliwione, albowiem doprowadziło do braku uwzględnienia ogółu okoliczności rzutujących na faktyczną skalę zaangażowania opiekuńczego skarżącego, co wskazuje na naruszenie art. 7 i art. 77 par. 1 k.p.a. To zaś doprowadziło do zaniechania oceny koniecznego czasu jaki skarżący poświęca na czynności opiekuńcze względem rodziców i relacji tego zaangażowania do faktycznej możliwości realizowania aktywności zawodowej (por. wyrok NSA z 12.10.2021 r., sygn. akt I OSK 494/21). W ocenie Sądu, możliwość miarodajnego wypowiedzenia się organu w kwestii występowania w przypadku skarżącego związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna uwzględniać pełną skalę opieki realizowanej przez niego względem niepełnosprawnych w znacznym stopniu rodziców, którymi się zajmuje realizując obowiązek alimentacyjny. SKO zaniechało oceny sygnalizowanej wyżej kwestii, czym naruszyło art. 7, 77 par. 1 i art. 80 k.p.a., zaś organ I instancji, przywołując niekonstytucyjną podstawę prawną rozstrzygnięcia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) – w istocie uchylił się od powinności merytorycznego rozpatrzenia tej sprawy.

Odnośnie do trzeciej okoliczności, którą Kolegium Odwoławcze powołało jako argument za negatywnym załatwieniem wniosku skarżącego – tj. udziału siostry skarżącego w opiece nad matką – Sąd wskazuje, że zasadniczo podziela te poglądy prezentowane w orzecznictwie NSA, które akcentują, że kwestia rodzeństwa zasadniczo nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Okoliczność ta obrazuje bowiem możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem – por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20.12.2023 r. (sygn. akt I OSK 2322/22), z 6.02.2024 r. (sygn. akt I OSK 128/23), z 14.02.2024 r., (sygn. akt I OSK 229/23) oraz z 21.02.2024 r., (sygn. akt I OSK 158/23). Tak więc ocena możliwości organizacyjnych całej rodziny w zakresie opieki nad niepełnosprawnym może mieć także pewne znaczenie w sprawie. Nie chodzi tu jednak o sam fakt istnienia rodzeństwa, lecz o ocenę tego, jakie w tym przypadku efektywne możliwości ma rodzina w prawidłowej organizacji celowej opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (w tej sprawie: nad dwojgiem rodziców). Akcentowana kwestia możliwości współdziałania rodzeństwa, jako zobowiązanego alimentacyjnie względem niepełnosprawnego w równym stopniu co wnioskujący, zawsze musi podlegać indywidulanej ocenie na tle ogółu okoliczności faktycznych danej sprawy, a zwłaszcza specyfiki, intensywności i charakteru opieki jakiej wymaga osoba/osoby podlegające opiece ze względu na charakter występujących u nich niedomagań (schorzeń) oraz objawów chorobowych, jak też przy uwzględnieniu realnych możliwości udzielania wsparcia opiekunowi przez rodzeństwo - w takim stopniu, który dawałby mu rzeczywistą (efektywną) możliwość podjęcia zatrudnienia i zdobycia środków pozwalających się utrzymać. Nie sposób przy tym oczekiwać, aby udzielane opiekunowi przez rodzeństwo wsparcie odbywać się miało z uszczerbkiem dla pracy zawodowej rodzeństwa, jego rodziny, czy też miałoby prowadzić do popadnięcia w niedostatek. Wskazywanych wyżej, zindywidualizowanych ocen przedstawionego aspektu sprawy, nie zaprezentowało Kolegium Odwoławcze, zaś wywiedzione przez ten organ stanowisko, z przyczyn wyżej podanych, nie mogło zyskać aprobaty Sądu.

Mając na uwadze powyższe rozważania i oceny, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji stwierdzając naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 k.p.a.) w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. – w stopniu rzutującym na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie Sądu zapadło w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) w związku z art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji uwzględnią ocenę sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.

Zarzuty zgłoszone przez skarżącego zbieżne z zaprezentowanymi wyżej rozważaniami i motywami uchylenia zaskarżonych decyzji, Sąd uznał za trafne.