Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 574/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.73 ust 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2204
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - t.j.
article: w zw z art 21 ust1 i 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art 145 § 1 pkt 1 a art 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1694/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 20 marca 2018 r., nr 1210/2018 w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 września 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1694/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 20 marca 2018 r., nr 1210/2018 w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania: 1. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1694/20; 2. oddalił skargę; 3. zasądził od Wojewody Mazowieckiego na rzecz [...] kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Wojewoda Mazowiecki po rozpatrzeniu odwołania [...] od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 9 listopada 2017 r., odmawiającej ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie w Dzielnicy Bemowo przy ul. [...], stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu 6-12-17 o pow. 1144 m2, uregulowaną obecnie w księdze wieczystej KW Nr [...] - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, iż wnioskodawca nie udokumentował swojego prawa własności do przedmiotowej nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1484/18 oddalił skargę. Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, że skarżący nie udokumentował, aby dnia 31 grudnia 1998 r. przysługiwało mu prawo własności do nieruchomości stanowiącej części działki nr [...] o pow. 1144 m2, uregulowanej obecnie w księdze wieczystej KW Nr [...], wobec czego organ I instancji miał podstawy do odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Sąd wskazał, że skarżący wylegitymował się jedynie aktem własności ziemi. Jednakże wobec braku ujawnienia go w księdze wieczystej jako współwłaściciela przedmiotowej nieruchomości w sytuacji, gdy wskazane tam były inne osoby - wpisane na podstawie postanowienia w przedmiocie stwierdzenia praw do spadku po [...], wydanego przez Sąd Powiatowy dla m.st. Warszawy z dnia 27 grudnia 1957 r. - nie można było jednoznacznie przyjąć, że skarżący posiadał tytuł prawny do tej części nieruchomości. Z odpisu zupełnego z księgi wieczystej KW nr [...] wynika, że jako współwłaściciele nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu 6-14-03, o pow. 0,1096 ha zostały wymienione inne osoby i następnie wskazane w decyzjach przez organy obu instancji.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1792/19 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że kontrolowane decyzje wydane zostały na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. W niniejszej sprawie z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną wystąpił skarżący, załączając do akt sprawy akt własności ziemi z dnia 26 sierpnia 1975 r., nr [...], z którego wynika, że współwłaścicielami działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...] obręb 148/164 o pow. 0,3994 ha, dz. nr. [...] obręb 31/149 o pow. 0,7004 ha o pow. 1,0998 ha - położonych w [...], dla których złożona jest księga wieczysta KW [...], są [...] w udziale 18/24 oraz [...] w udziale 6/24. Z kolei z odpisu księgi wieczystej KW nr [...] wydanego przez Ekspozyturę Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości 17 kwietnia 2015 r. wynika, że współwłaścicielami nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu 6-14-03, o pow. 0,1096 ha są: [...] w udziale 24/48 części; [...] w udziale 12/48 części; [...] w udziale 2/48 części; [...] w udziale 2/48 części; [...] w udziale 2/48 części; [...] w udziale 3/48 części; [...] w udziale 3/48 części. Dział III – "prawa, roszczenia i ograniczenia" zawiera wpis o wszczętym postępowaniu wywłaszczeniowym obszaru o pow. 700 m² na rzecz Skarbu Państwa. Z odpisu zupełnego z księgi wieczystej wynika, że odłączono, m.in. działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu 6-12-17 o powierzchni 0,2051 ha położoną przy ul. [...] i przyłączono ją do księgi wieczystej KW Nr [...]. Zgodnie z kolei z odpisem z księgi wieczystej KW Nr [...] z dnia 17 sierpnia 2016 r. właścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej jako dz. ew. nr [...] z obrębu 6-12-17 o pow. 0,2051 ha (pochodząca z księgi wieczystej KW Nr [...]) jest Skarb Państwa. Odnosząc się do stanowiska Sądu I instancji w przedmiocie kwestii dotyczącej zawieszenia postępowania Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji powinien rozważyć, czy podnoszona przez skarżącego kwestia stanowi zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Sąd I instancji zobowiązany był do zajęcia stanowiska w tej kwestii i dokonania oceny prawidłowości podjętych przez organy rozstrzygnięć w tym kontekście.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1694/20 oddalił skargę. Sąd zauważył, że w dacie orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2020 r. zapadły już wyroki z powództwa skarżącego przed sądami powszechnymi (Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 14 października 2019 r. i Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2020 r.). Jak wynika z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r., Sąd nie miał wiedzy o tych wyrokach. Sąd I instancji wyjaśnił, że skarżący legitymuje się aktem własności ziemi z 1975 r. i obecnie dwoma wyrokami sądów powszechnych: oddalającym powództwo i oddalającym jego apelację w sprawie o ustalenie prawa własności, w których sądy w uzasadnieniach wskazały, że skarżący był właścicielem na datę istotną w sprawie. Natomiast z księgi wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości (przed dokonaniem wpisu Skarbu Państwa) wynika, że współwłaścicielami nieruchomości były (także 31 grudnia 1998 r.), inne osoby, wśród których nie ma wpisu na rzecz skarżącego.

Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r. złożył [...] zaskarżając wyrok w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie wyrokiem z dnia 17 września 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1694/20 działając w oparciu o art. 179a p.p.s.a.: 1. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1694/20; 2. oddalił skargę; 3. zasądził od Wojewody Mazowieckiego na rzecz [...] kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W ocenie Sądu w sprawie zaistniała nieważność postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Skład Sądu orzekający dnia 3 grudnia 2020 r. był niezgodny z przepisami prawa, bowiem został wyznaczony z uchybieniem § 29 ust. 5 regulaminu i tym samym art. 17 § 1 p.p.s.a. W sprawie zaistniała więc nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., co obliguje Sąd do uchylenia powyższego wyroku, z urzędu na podstawie art. 179a p.p.s.a. (pkt 1 sentencji wyroku) i ponownego rozpoznania sprawy. Jednocześnie po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji oddalając skargę wskazał, że wpis do księgi wieczystej jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy (art. 365 § 1 k.p.c.). Domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

W postępowaniu sądowym skarżący przedłożył dwa wyroki sądów powszechnych: oddalający powództwo i oddalający jego apelację w sprawie o ustalenie prawa własności do spornej nieruchomości, w których sądy w uzasadnieniach wskazały, że skarżącemu przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości, jednakże z uwzględnieniem treści art. 365 § 1 k.p.c., czyli że z mocy wiążącej wyroku korzysta jedynie rozstrzygnięcie (sentencja wyroku). Nie rozciąga się ona natomiast na ustalenia i oceny dotyczące stosunku prawnego stanowiącego podstawę żądania, o którym orzeczono. Organ nie mógł więc wydać decyzji przyznającej odszkodowanie na rzecz osoby nie wpisanej na datę 31 grudnia 1998 r., jako właściciel, do księgi wieczystej. Wobec tego nie sposób uznać, że organy naruszyły przepis art. 97 § 1 pkt 4 kpa, poprzez jego niezastosowanie. Sąd natomiast ocenia zaskarżoną decyzję na datę jej wydania.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...], obecnie spadkobiercy [...] i [...], zaskarżając wyrok w pkt 2 i zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 Iipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204) poprzez:

- jego błędną wykładnię oraz uznanie, iż w postępowaniu administracyjnym nie można obalić domniemania, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a w wyniku tego oddalenie skargi mojego mocodawcy, w sytuacji gdy domniemanie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece można wzruszyć także w postępowaniu administracyjnym oraz sądowo-administracyjnym;

- jego niewłaściwie zastosowanie, tj. uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zostało obalone domniemanie wpisu jawnego w księdze wieczystej, w sytuacji gdy, Sąd Okręgowy w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 października 2019 r. (sygn. akt I C 1355/18) oraz Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 marca 2020 r. (sygn. akt I ACa 729/19) potwierdziły, że tytuł prawny [...] do nieruchomości objętej aktem własności nr [...] w dniu 31 grudnia 1998 r. był niesporny;

b) art. 365 § 1 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnie oraz stwierdzenie, że brak jest podstaw do uznania, że z mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia korzysta, poza sentencją wyroku, także jego uzasadnienie, co w niniejszej sprawie spowodowało, że argumentacja sądów cywilnych wskazana w uzasadnieniu wyroków, w których uznano, że skarżącemu bezspornie przysługuje prawo własności nieruchomości nie została uznana przez Sąd I instancji za wiążącą;

c) art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, ze zm.) w zw. z art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że brak jest podstaw do wypłaty skarżącemu odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...], w sytuacji gdy [...] bezspornie wykazał, że w dniu 31 grudnia 1998 r. był właścicielem nieruchomości objętej aktem własności ziemi nr [...];

w konsekwencji

d) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonej decyzji, w sytuacji, gdy została ona wydana z naruszeniem przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego tj. przepisów art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204), przepisu art. 365 § 1 k.p.c. oraz przepisu art. art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz, 872, ze zm.),

e) naruszenie art. 151 p.p.s.a,, poprzez jego bezzasadne zastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji gdy istniejące w sprawie naruszenia przepisów prawa nakazywały jej uwzględnienie.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna (środek odwoławczy) została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

Skargę oparto na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kluczowym zagadaniem spornym jest to, czy zasadnie Sąd wojewódzki uznał za prawidłową decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 20 marca 2018 r., nr 1210/2018 odmawiającą skarżącemu kasacyjnie ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), w której organ ustalił, że wnioskodawca nie był w dniu 31 grudnia 1998r. właścicielem spornej nieruchomości. Wokół powyższego skupiają się zarzuty środka odwoławczego.

Już na wstępie realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej należy wskazać, że wpis do księgi wieczystej – po myśli art. 6268 § 6 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) – jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy (zob. wyroki NSA z dnia: 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, 14 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 474/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo, na zasadzie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98, LEX nr 47173), a który to pogląd podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, zasada wyrażona w art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach. Wyjaśnić bowiem w tym miejscu wypada, że wprawdzie w orzecznictwie Sądu Najwyższego istnieje pewna rozbieżność poglądów w omawianej materii, ale dotyczy ona jedynie tego, czy domniemanie, wynikające z wpisu do księgi wieczystej (art. 3 u.k.w.h.) może być obalone tylko w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (vide: uchwała 7 sędziów z dnia 10 lutego 1951 r., sygn. akt I C 741/50, OSN 1951, poz. 2; uchwała z dnia 20 marca 1969 r., sygn. akt III CZP 11/69, OSNCP 1977, z. 12, poz. 228, uchwała z dnia 26 kwietnia 1977 r., sygn. akt III CZP 25/77, OSNCP 1977, z. 12, poz. 228, uchwała z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt III CZP 123/10 oraz wyroki: z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt III CKN 325/00, LEX nr 52385 i z dnia 4 marca 2011 r., sygn. akt I CSK 340/10, LEX nr 785271), czy też przeprowadzenie tego rodzaju przeciwdowodu może nastąpić również w innym postępowaniu sądowym (zob. uchwała z dnia 26 marca 1993 r., sygn. akt III CZP 14/93, OSNC 1993, z.11, poz. 96).

Dodać też należy, że analogiczny pogląd w analizowanej kwestii zajmuje również część doktryny, przyjmując, iż domniemania wynikające z ksiąg wieczystych "(...) są wzruszalne, ich obalenie wymaga przeprowadzenia dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu sądowym jako przesłanka rozstrzygnięcia sprawy. (...)" – S. Rudnicki, Własność nieruchomości, Warszawa 2007, s. 283.

Wreszcie zauważyć także należy, że również ostatnie orzecznictwo Sądu Najwyższego zawęża możliwość wzruszenia domniemania z art. 3 ust. 1 u.k.w.i.h. tylko do (cyt.): "innych spraw cywilnych niż sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym" (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2021 r. sygn. akt III CZP 28/21, OSNC 2022/2/14).

W rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko orzecznictwa, że kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest zaś oczywiście prawnie dopuszczalna. (zob. wyroki NSA z dnia: 20 kwietnia 2023r. sygn. akt I OSK 614/22, 14 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 474/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe w okoliczności rozpoznawanej sprawy, stwierdzić trzeba, że z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną wystąpił skarżący, załączając akt własności ziemi z dnia 26 sierpnia 1975r., nr [...], z którego wynika, że współwłaścicielami działek w nim wskazanych są [...] w udziale 18/24 oraz [...] w udziale 6/24. Z kolei z księgi wieczystej KW nr [...] wynika, że współwłaścicielami nieruchomości położonej przy ul. [...] są [...] w udziale 24/48 części; [...] w udziale 12/48 części; [...] w udziale 2/48 części; [...] w udziale 2/48 części; [...] w udziale 2/48 części; [...] w udziale 3/48 części; [...] w udziale 3/48 części.

Z akt sprawy wynika, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżący przedłożył dwa wyroki sądów powszechnych: oddalający powództwo na podstawie art. 189 k.p.c. oraz oddalający jego apelację w sprawie o ustalenie prawa własności, w których sądy w uzasadnieniach wskazały, że skarżący był właścicielem działki o pow. 1144 m2 na datę istotną w sprawie. Natomiast z księgi wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości (przed dokonaniem wpisu Skarbu Państwa) wynika, że współwłaścicielami nieruchomości były (także na 31 grudnia 1998 r.), inne osoby, wśród których nie ma wpisu prawa własności na rzecz skarżącego kasacyjne.

Mając na względzie powyższe i poczynione uprzednio ustalenia, Sąd odwoławczy podziela stanowisko Sądu I instancji, że organ administracji dysponując odpisem z księgi wieczystej nie ma możliwości, by w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnego orzeczenia sądowego. Zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach. Właściwym dla podważenia istniejącego wpisu w księdze wieczystej jest postępowanie przed sądem powszechnym. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest zaś prawnie dopuszczalna. Skarżący na datę wydania zaskarżonej decyzji nie legitymował się orzeczeniem Sądu powszechnego.

Sąd kasacyjny rozpoznając sprawę podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia.

Ponadto, jak wynika z akt sprawy – co podkreślano wyżej – zarówno powództwo jak i apelacja skarżącego zostały oddalone. Wprawdzie, jak zasadnie podkreśla Sąd wojewódzki, w uzasadnieniu Sądy wskazały, że skarżącemu przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości, jednakże należy mieć na względzie treść art. 365 § 1 k.p.c. Przepis ten wprawdzie nie reguluje wprost przedmiotowych granic mocy wiążącej orzeczenia, co może wywoływać wątpliwości, co do zakresu tego związania, jednakże w zdecydowanej większości orzeczeń podkreśla się, że z mocy wiążącej wyroku korzysta jedynie rozstrzygnięcie (sentencja wyroku). Nie rozciąga się ona natomiast na ustalenia i oceny dotyczące stosunku prawnego stanowiącego podstawę żądania, o którym orzeczono. Takie właśnie wąskie ujęcie zakresu mocy wiążącej prawomocnego wyroku przeważa w najnowszym orzecznictwie, które podkreśla, że zakresem prawomocności materialnej objęty jest tylko ostateczny wynik rozstrzygnięcia, a nie jego przesłanki (zob. orzeczenia SN z dnia: 23 maja 2002 r. sygn. akt IV CKN 1073/00, 28 czerwca 2007 r., sygn. akt IV CSK 110/07, 15 listopada 2007r., sygn. akt II CSK 347/07, 22 czerwca 2010 r., IV CSK 359/09, 3 października 2012 r., sygn. akt II CSK 312/12, 15 stycznia 2015 r., sygn. akt IV CSK 181/14, 9 września 2015 r., sygn. akt IV CSK 726/14, 9 stycznia 2019 r., sygn. akt I CSK 708/17, 24 stycznia 2017 r., sygn. akt V CSK 164/16, 26 kwietnia 2019, sygn. akt V CSK 80/18; por. T. Grzegorczyk, Komentarz, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II. Redakcja naukowa T. Ereciński, Warszawa 2016, s. 690–729). Także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę stanowisko to w pełni podziela.

Prawidłowe jest ustalenie Sądu wojewódzkiego, że niniejszej sprawie organy dysponowały tytułem własności do przedmiotowej nieruchomości wynikającym z wpisu prawa własności w księdze wieczystej. W dacie wydania zaskarżonej decyzji nie toczyło się także postępowanie w trybie art. 189 k.p.c. o ustalenie prawa własności. Organ administracji związany wpisem prawa własności w księdze wieczystej – będącym orzeczeniem właściwego sądu – nie miał więc innej możliwości niż uwzględnić istniejący wpis. Nie mógł więc wydać decyzji przyznającej odszkodowanie na rzecz osoby nie wpisanej na datę 31 grudnia 1998 r., jako właściciel, do księgi wieczystej.

Powyższe czyni nieuzasadnionymi wszystkie zarzuty sformułowane w środku odwoławczym.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem.

Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.