Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 572/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją
Powołane przepisy: article: art. 15
journal: Dz.U. 2021 poz 112
law: Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym - t..j.
article: art. 19, art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 29 ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
article: art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2114
law: Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
article: art. 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 807
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło sędzia WSA Katarzyna Górska Protokolant specjalista Monika Rząp po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2023r. sprawy ze skargi P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 23 września 2022r., nr 227/OR14/2022 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2010-2013 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Iławie z dnia 26 lipca 2022 r. 2. zasądza od Dyrektora Warmińsko - Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie na rzecz strony skarżącej P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. kwotę 6917 zł (sześć tysięcy dziewięćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że zawiadomieniem z 27 maja 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Iławie (zwanym dalej jako: "Kierownik", "organ I instancji") wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. - obecnie z siedzibą w L. (zwanej dalej jako: "strona", "Spółka", "skarżąca") kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2010-2013, które doręczył pełnomocnikowi skarżącej. Następnie 6 sierpnia 2021 r. Kierownik wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2010-2013 w łącznej wysokości 58 382,19 zł.

Dyrektor Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (zwanym dalej jako: "Dyrektor", "organ odwoławczy"), po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, decyzją z 22 lutego 2022 r. uchylił decyzję Kierownika z 6 sierpnia 2021 r. Organ odwoławczy wskazał na konieczność przeprowadzenia postępowania administracyjnego.

W dniu 26 lipca 2022 r. Kierownik wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności (ONW) za lata 2010-2013, w łącznej wysokości 61.798,98 zł.

Zaskarżoną obecnie do sądu decyzją z 23 września 2022 r. Dyrektor utrzymał w mocy ww. decyzję Kierownika z 26 lipca 2022 r. W uzasadnieniu wskazując, że w niniejszym przypadku zastosowanie znajduje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 40, poz. 329 ze zm.; zwanym dalej jako: "rozporządzenie ONW"), art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.j. Dz.U.2022.387 ze zm.; zwanej dalej jako: "ustawa PROW 2007-2013").

Odnosząc się do głównego zarzutu odwołania, związanego z upływem terminu do orzekania o kwocie nienależnie pobranych płatności organ odwoławczy powołał się na treść art. artykuły 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1, zwanym dalej jako: "rozporządzenie nr 2988/95") oraz orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i stwierdził, że odnośnie terminów przedawnień nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się termin przedawnienia tego rodzaju nieprawidłowości biegnie od dnia, w którym one ustały. W okolicznościach rozstrzyganej sprawy ciągły i powtarzający się charakter nieprawidłowości wynika, zdaniem Dyrektora z faktu, że Spółka poddzierżawiając część własnego gospodarstwa rolnego i składając corocznie od 2010 r. do 2016 r. na nieużytkowane przez siebie grunty wnioski o przyznanie płatności naruszała jeden z podstawowych warunków uprawniających ją do otrzymania płatności - nie była w posiadaniu poddzierżawionych i deklarowanych do płatności gruntów rolnych w dniu 31 maja każdego roku składania wniosków (warunek wynikający z § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia ONW). Oprócz tego przekazała swój atrybut posiadacza zależnego - w drodze umów dzierżawy - Państwu C., którzy tym samym otrzymali przywilej do składania własnych żądań (warunek wynikający również z § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia ONW). A co za tym idzie - strona nie była ostatecznym, rzeczywistym posiadaczem zależnym wszystkich deklarowanych we własnych wnioskach gruntów rolnych, bowiem na części z nich działalność rolniczą prowadził niezależny podmiot, który pobierał pożytki, ponosił nakłady i koszty (warunek wynikający z art. 18 ust. 1 ustawy PROW 2007-2013). Poza tym strona, która wychodziła z założenia, że jest uprawniona do płatności powinna również przestrzegać na tych gruntach rolnych wymogi i normy (w tamtym okresie, warunek wynikający z § 2 pkt 5 rozporządzenia ONW). Z treści zeznań złożonych przez Z. C. wynika, że samodzielnie decydował on o charakterze upraw, zaś przedstawiciele Spółki nanosili podane przez niego dane do składanych rokrocznie wniosków.

Biorąc pod uwagę ciągły i powtarzający się charakter nieprawidłowości za jaką należy uznać bezpodstawne, coroczne ubieganie się o płatności do gruntów nieużytkowanych faktycznie przez Spółkę, stanowiących przedmiot poddzierżawy w latach 2010-2016 organ odwoławczy wskazał, że z dniem 03.10.2016 r. doszło między stronami umowy do jej rozwiązania (akt notarialny rep. nr [...]). Jednak nieprawidłowość ciągła trwała nieprzerwanie do dnia 20.06.2017 r., tj. realizacji płatności za rok 2016 r., za który Spółka jeszcze otrzymała - na podstawie decyzji za 2016 r. płatności do nieużytkowanych przez siebie gruntów, wobec czego dzień następujący po dacie wystąpienia tej ostatniej szkody, w opinii Dyrektora należałoby przyjąć za datę ustania nieprawidłowości zapoczątkowanej w 2010 r. (wnioski o przyznanie płatności obejmujące sporne działki od 2017 r. składane były przez kolejnego poddzierżawcę R. R.). Od dnia 21.06.2017 r. należy więc liczyć bieg terminu przedawnienia, który dodatkowo w dniu doręczenia postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności ONW - tj. w dniu 10.06.2019 r., w dniu doręczenia decyzji z dnia 23.12.2019 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej - tj. w dniu 13-01-2020 r., a także w dniu doręczenia zawiadomienia o wszczęciu niniejszego postępowania ustaleniowego (tj. w dniu 01.06.2021 r.) uległ przerwaniu i rozpoczął swój czteroletni bieg na nowo.

W ocenie Dyrektora strona zdaje się nie zauważać niekorzystnego dla siebie brzmienia art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, który wskazuje, że w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. Wobec powyższego i wbrew zarzutom odwołującego nie doszło do upływu okresu przedawnienia na ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności.

Organ odwoławczy odwołując się do zasady pierwszeństwa zastosowania przepisów unijnych stwierdził, że w niniejszej sprawie bezpośrednie zastosowanie znajduje art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95. Wobec czego podnoszony przez stronę zarzut naruszenia tego przepisu czy ewentualnego naruszenia art. 68 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., zwanej dalej jako: "O.p."), a tym samym wcześniejszy 3 letni upływu okresu przedawnienia należy uznać za bezpodstawny.

Za równie nietrafny uznano także zarzut naruszenia art. 151 §1 pkt 2 w zw. z art. 145 §1 pkt 5 w zw. z art. 146 §1 w zw. z art. 57 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej jako: "k.p.a.") polegający na wydaniu zaskarżonej decyzji windykacyjnej w dniu 26.07.2022 r., pomimo faktu, że od chwili wydania najpóźniejszej decyzji z 27.11.2013 r. (prawdopodobnie chodziło o decyzję z 23.10.2013 r.) upłynęło ponad 5 lat. Dyrektor wyjaśnił, że wskazywany przepis dotyczy bowiem uchylenia decyzji o przyznaniu płatności w postępowaniu wznowieniowym, natomiast zaskarżona decyzja zapada w odrębnym postępowaniu o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności i nie była poprzedzona wydaniem decyzji w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odnosząc się do kwestii współposiadania przez dzierżawcę - Spółkę gruntów rolnych będących przedmiotem poddzierżawy na rzecz Państwa C. i stanowiska strony jakoby oba podmioty były posiadaczami zależnymi nieruchomości objętych wnioskami i prowadziły wspólną gospodarkę rolną Dyrektor ocenił, że w niniejszej sprawie spór w rzeczywistości nie dotyczy faktycznego gospodarowania na spornych gruntach, pobierania z nich korzyści i ponoszenia kosztów prowadzonej działalności rolniczej lecz samej definicji posiadacza. Przytaczając treść art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm., zwanej dalej jako: "k.c."), art. 18.ust. 1 ustawy PROW 2007-2013, art. 2 rozporządzenia ONW, art. 2 lit. a, b i c rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.U.UE.L.2009.30.16 ze zm.) organ odwoławczy stwierdził, że fakt corocznego zbierania informacji przez stronę o zasiewach dokonywanych przez Z. C. potwierdza tylko ustalenia organu, że strona nie dysponowała wiedzą o prowadzonej działalności rolniczej, nie zarządzała poddzierżawionym przez siebie gospodarstwem, jednakże nieprawnie składała wnioski o przyznanie płatności do działek użytkowanych w latach 2010-2016 przez inny podmiot. Wobec gołosłownej polemiki Spółki niepopartej żadnymi dowodami o faktycznym prowadzeniu działalności rolniczej na spornych działkach, subiektywne stanowisko strony o przysługującym jej prawie do pobierania unijnych dopłat nie zasługuje na uwzględnienie.

W dalszej kolejności organ odwoławczy opisał szczegółowo przebieg postępowania i działania organu zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (str. 13- 25 zaskarżonej decyzji) oceniając, że nie doszło do zarzucanego przez stronę naruszenia art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80, 32, art. 10 § 1 k.p.a.

Zdaniem Dyrektora w gestii organów ARiMR nie jest rozstrzyganie istniejących sporów między producentami rolnymi, a ustalenie faktycznego posiadacza i to użytkującego sporne grunty rolne przy jednoczesnym spełnieniu przez tego posiadacza pozostałych warunków zawartych w przepisach prawa materialnego. Czyli ostatecznie, ustalenie czy wydatkowane przez Agencję środki wspólnotowe były przyznane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Zdaniem organu nie ulega żadnej wątpliwości, że to obie strony zawartych notarialnych umów dzierżawy, wspólnie uzgodniły, że to Spółka będzie ubiegała się o unijne dopłaty. Jednakże strony postępowań administracyjnych toczących się przed organami Agencji nie mają ustawowej delegacji, aby zawrzeć wspólne porozumienie, którego głównym celem będzie obejście obowiązujących przepisów prawa.

Organ odwoławczy ocenił także, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka wykluczająca obowiązek zwrotu w postaci błędu organu lub innych organów określona w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 ustanawiającym szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L.2009.316.65 ze zm.; zwanym dalej jako: "rozporządzenie nr 1122/2009"). Dla płatności w ramach kampanii 2011-2013 powyższa kwestia została uregulowana w art. 5 ust 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8 ze zm.; zwanym dalej jako: "rozporządzenie nr 65/2011"). Wysokość dokonywanych płatności ONW na rzecz strony wynikała bowiem wprost z corocznej deklaracji przez stronę we wniosku o przyznanie płatności określonej powierzchni użytkowanej rolniczo na obszarach ONW. Dokonując każdorazowo płatności organ nie miał wiedzy, że Spółka, poddzierżawiła część własnego gospodarstwa rolnego i w związku z tym od 2010 r., rokrocznie nie spełniała jednego z podstawowych warunków uprawniających ją do otrzymania płatności, tj. nie była w posiadaniu poddzierżawionych i deklarowanych do płatności gruntów rolnych w dniu 31 maja każdego roku składania wniosków (warunek wynikający z § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia ONW). Ponadto Kierownik prawidłowo wskazał, że w sprawie nie zaistniała żadna z kategorii siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, ze zm.), a które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w niniejszej decyzji. Organ I instancji również właściwie zweryfikował kwestię odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, wskazując, że żadna ze wskazanych kwot do zwrotu, ustalonych w ramach każdej z kampanii, nie jest niższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro (art. 28a ustawy PROW 2007-2013).

Mając na względzie wskazówki przedstawione w decyzji Dyrektora z 22 lutego 2022 r. organ odwoławczy stwierdził, że Kierownik przeprowadził postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2010-2013 wypełniając obowiązek zapewnienia skarżącemu czynnego udziału w czynnościach dowodowych, poinformował stronę o faktach znanych organowi z urzędu (postanowienie o włączeniu materiału dowodowego do akt niniejszego postępowania z 4 lipca 2022 r., doręczone na adres profesjonalnego pełnomocnika 11 lipca 2022 r.), a także - przed wydaniem decyzji - zapewnił możliwość czynnego udziału wynikającą z art. 10 k.p.a. (informacja o możliwości zapoznania się z aktami sprawy z 8 lipca 2022 r., doręczona na adres profesjonalnego pełnomocnika 13 lipca 2022 r.). Przy czym podkreślił, że do dnia wydania niniejszej decyzji strona nie skorzystała ze swoich uprawnień. Ponadto, organ I instancji prawidłowo ponownie zweryfikował zasadność ustalenia kwoty nienależnie przyznanej płatności w ramach płatności ONW za lata 2010-2013, w tym przyjętą do obliczeń kwoty do zwrotu uśrednioną stawkę płatności, szczegółowo przedstawiając argumentację podjętego rozstrzygnięcia.

Powyższą decyzję zaskarżyła strona, reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozprawie skargi na rozprawie.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, poprzez błędne określenie, że decyzja organu I instancji nie narusza wskazanych poniżej przepisów, polegające na niezastosowaniu art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE. L nr 312/1), w sytuacji, gdy okres przedawnienia nieprawidłowości stwierdzonej przez Kierownika w zaskarżonej decyzji wynosił 4 lata od dnia dopuszczenia się rzekomej nieprawidłowości, a bieg terminu przedawnienia winien być liczony od dnia 14 maja 2013 r., tj. od złożenia wniosku o przyznanie płatności i upłynął ostatecznie z dniem 13 maja 2017 r. albowiem nie nastąpiło żadne skuteczne przerwanie ani zawieszenie biegu przedawnienia;

II. przepisów prawa procesowego, poprzez błędne określenie, że decyzja organu I instancji nie narusza wskazanych poniżej przepisów, polegające na naruszeniu przepisów postępowania, to jest art. 68 § 1 O.p. w zw. z art. 29 ust. 6 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zw. z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Nr 2988/95, polegające na nieuwzględnieniu terminu przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej, o którym mowa w art. 68 § 1 O.p., a który upłynął po 3 latach, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym z mocy prawa powstał obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, tj. najpóźniej z końcem roku 2016 r;

III. przepisów prawa procesowego, poprzez błędne określenie, że decyzja organu I instancji nie narusza wskazanych poniżej przepisów, polegające na naruszeniu przepisów postępowania, to jest art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 146 § 1 w zw. z art. 57 k.p.a., polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji w dniu 26 lipca 2022 r., tj. pomimo faktu, że od chwili wydania najpóźniejszej decyzji Nr 0255-2013-000006833 z dnia 27 listopada 2013 r. upłynęło ponad 5 lat, w związki z czym, organ winien był zastosować art. 151 § 2 k.p.a. i zakończyć postępowanie, poprzez umorzenie postępowania;

IV. przepisów prawa procesowego, poprzez błędne określenie, że decyzja organu I instancji nie narusza wskazanych poniżej przepisów, polegające na naruszeniu przepisów postępowania, to jest art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 32 w zw. z art. 10 § 1 i art. 40 § 2 k.p.a - polegające na wydaniu decyzji merytorycznej opartej o niepełny materiał dowodowy, pomimo niewyjaśnienia przez organ zasadniczych okoliczności związanych z współposiadaniem przez dzierżawcę - Spółkę gruntów rolnych będących przedmiotem poddzierżawy na rzecz państwa C. oraz współgospodarowaniem przez Spółkę na tych gruntach z poddzierżawcą, w sytuacji gdy oba powyższe podmioty były posiadaczami zależnymi nieruchomości, objętych wnioskami i prowadziły wspólną gospodarkę rolną, co wynika wprost także z pośrednio znanych organowi zeznań pana C., który wskazał, że pracownik strony angażował się w gospodarowanie przedmiotowymi nieruchomościami, odnotowywał zakres i rodzaj zasiewów, jak również na poczynieniu przez organ ustaleń faktycznych w sprawie na podstawie dowodów zgromadzonych w innym postępowaniu, z naruszeniem praw strony do czynnego udziału w czynnościach postępowania, w szczególności możliwości zdawania pytań przesłuchiwanym świadkom, pominięcie przy czynnościach dowodowych tj. w trakcie przesłuchania w charakterze Z. C. pełnomocnika strony, a które były zaplanowane na dzień 2 października 2019 roku oraz na dzień 18 listopada 2019 roku, a także przeprowadzenie tego dowodu pod nieobecność pełnomocnika strony (przy jednoczesnym pominięciu pełnomocnika w zawiadomieniu o terminie czynności);

V. przepisów prawa procesowego, poprzez błędne określenie, że decyzja organu I instancji nie narusza wskazanych poniżej przepisów, polegające na naruszeniu przepisów postępowania, to jest art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 32 w zw. z art. 10 § 1 i art. 40 § 2 k.p.a., polegające na oparciu obu decyzji na zeznaniach świadka, z których ten się wycofał poprzez cofnięcie złożonego względem organu wniosku z dnia 31 grudnia 2019 r., i określenie przez Z. C., iż wniosek z dnia 31 grudnia 2019 r., będący początkiem postępowania wobec skarżącej, był "taktyką", którą, co już należy domniemywać z treści zeznań Z. C. oraz R.S., wynikała z konfliktu pomiędzy ww. osobami, a co za tym idzie oparcie obu decyzji organów na zeznaniach Z. C., jako niewiarygodnych, powinno prowadzić do przesądzenia prawdziwości zeznań R. S. i skarżącej i nieobciążania strony z tytułu kwot nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2010-2013, jako niezasadne;

VI. przepisów prawa procesowego, poprzez błędne określenie, że decyzja organu I instancji nie narusza wskazanych poniżej przepisów, polegające na zupełnie dowolnym i sprzecznym z przepisami ustaleniu jakoby wsparcie bezpośrednie miało przysługiwać wyłącznie jednemu z posiadaczy zależnych, w sytuacji gdy przedmiotowymi gruntami gospodarowały dwa podmioty: dzierżawca i poddzierżawca, z których oba były posiadaczami zależnymi, objętych wnioskiem gruntów, a zatem spełniały wymogi ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że rzekomy obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW przedawnił się 4 lata po złożeniu wniosku o przyznanie płatności, to jest 14 maja 2017 r. Wobec powyższego, zaskarżoną decyzję, jako bezpośrednio naruszającą materialne prawo unijne, organ odwoławczy winien uchylić w całości, a postępowanie umorzyć.

Zdaniem Spółki organ niewłaściwie ustalił także stan faktyczny, w szczególności kluczową kwestię współposiadania przez dzierżawcę - Spółkę gruntów rolnych. Faktem jest, że wspomniane grunty stanowiły przedmiot poddzierżawy na rzecz państwa C. Jednakże, organ błędnie wykazał, jakoby państwo C. byli jedynymi posiadaczami przywołanych działek rolnych. W rzeczywistości, skarżąca była ich współposiadaczem, a zatem należna jej była, jako posiadaczowi, płatność ONW za lata 2010 – 2013.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W dniu 4 stycznia 2023 r. skarżąca uzupełniła wniesioną skargę zarzucając nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, na skutek naruszenia przepisów o właściwości – art. 19 k.p.a. Uzasadniając, że Spółka 2 lutego 2021 r. dokonała zmiany siedziby z [...], województwo warmińsko - mazurskie, warunkującej właściwość Dyrektora Warmińsko - Mazurskiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie oraz Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Iławie na [...], województwo podkarpackie czyniąc właściwym dla wydania obu decyzji objętych wnioskiem Biuro Powiatowe ARiMR w U. Dlatego w jej ocenie zarówno Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Iławie jak i Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie, jako niewłaściwi miejscowo nie mieli możliwości wydania decyzji objętych wnioskiem.

W odpowiedzi organ wskazał, że nie kwestionuje faktu zmiany siedziby Spółki, jak również daty tej zmiany. W jego ocenie Spółka nie dokonała jednak zmiany w ewidencji producentów rolnych, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2001 ze zm., zwanej dalej jako: "ustawa o ewidencji producentów"). Strona nie kwestionowała także właściwości organu w toku dotychczasowych postępowań prowadzonych z jej udziałem.

Z kolei w odpowiedzi na wezwanie Sądu organ w piśmie procesowym z dnia 3 marca 2023 r. wskazał, Kierownik BP ARiMR w U. z urzędu dokonał w dniu 30 grudnia 2022 r. zmiany danych siedziby Spółki w Ewidencji Producentów na adres: [...], województwo podkarpackie. Mając na uwadze treść § 5 ust. 2 rozporządzenia ONW, art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2022 poz. 2157 ze zm.) organ odwoławczy stwierdził, że w kwestii ustalania kwot nienależnie pobranych płatności za prawidłową należałoby przyjąć właściwość miejscową Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w U. - jako organu aktualnie właściwego do rozstrzygania w zakresie przyznawania płatności. Dyrektor w przywołanym piśmie procesowym z dnia 3 marca 2023 r. wyraził stanowisko, że przywołany art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazuje na aktualny charakter właściwości w zakresie przyznawania płatności, korespondujący z właściwością organu ustalającego kwotę do zwrotu (k. 75 akt sądowych).

Odpowiadając na wezwania Sądu skarżąca poinformowała, że nie zgłosiła względem organu prowadzącego postępowanie administracyjne zmiany siedziby odnotowanej w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 2 lutego 2021 r.

W kolejnym piśmie wskazała zaś, że przepisy na które powołuje się organ nie mogą stanowić wyjątku względem ogólnej normy z k.p.a. o obowiązku przestrzegania swojej właściwości przez organ prowadzący postępowanie. Przywołane przepisy, w szczególności te w randze rozporządzenia, nie mogą także uchybiać normie art. 15 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1683 ze zm.) zgodnie z którą od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów. Strona skarżąca dokonała zmiany siedziby spółki w sposób zgodny z prawem i skuteczny. Nadto, w toku postępowania względem organów ARiMR co najmniej kilkakrotnie okazywała się aktualnym odpisem z KRS uwzględniającym zmiany. Stąd brak jest jakichkolwiek podstaw do tego aby dokonaną zmianę siedziby w spółki obecnie pomijać. Siedziba skarżącej zmieniona w toku postępowania w sposób oczywisty wpływa na wydane w niniejszym postępowaniu decyzje czyniąc je nieważnymi z mocy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 259, zwanej dalej jako: "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Skład orzekający podzielił zarzut strony skarżącej podniesiony w uzupełnieniu skargi z dnia 4 stycznia 2023 r. dotyczący naruszenia przez organy obu instancji przepisów o właściwości – art. 19 k.p.a. Zaskarżone akty administracyjne zostały wydane z naruszeniem właściwości organów, co wynika wprost z analizy obowiązujących przepisów w dniu wydania decyzji przez organ I i II instancji. Doszło więc do naruszenia art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Organ niewłaściwy nie jest prawnie legitymowany do rozstrzygania o prawach i obowiązkach stron (zob. wyrok NSA z 12 lipca 1994 r., sygn. akt II SA 781/93, OSP 1995/1). Z zasady przestrzegania przez organ administracyjny właściwości z urzędu wynika obowiązek skrupulatnego badania właściwości przez organ w każdym stadium postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z 21 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1135/17; wyrok WSA w Łodzi z 21 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 1018/19).

Podkreślić należy, że przepisy o właściwości mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących, organ zaś z urzędu musi przestrzegać swej właściwości (art. 19 k.p.a.). Przepis art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. nie wprowadza żadnego elementu kwalifikującego naruszenie właściwości, a wobec tego każdy taki przypadek, w odniesieniu do wszystkich rodzajów właściwości i niezależnie od jej podstaw, jest przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (postanowienia). Organ niewłaściwy nie dysponuje zdolnością prawną do prowadzenia postępowania i podjęcia aktu jurysdykcyjnego rozstrzygającego o prawach i obowiązkach stron. Z zasady przestrzegania przez organ administracyjny właściwości z urzędu wynika zatem obowiązek wnikliwego badania właściwości przez organ w każdym stadium postępowania.

Bezwzględny obowiązek przestrzegania przez organy administracji swojej właściwości w postępowaniu administracyjnym wynika wprost z treści art. 19 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Obowiązek ten jest bezpośrednio związany z zasadą praworządności, wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. Przystępując do rozpoznania sprawy, każdy organ jest więc zobligowany w pierwszej kolejności dokonać z urzędu oceny swojej właściwości do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w danym przedmiocie (właściwość rzeczowa), do rozstrzygania określonej kategorii spraw na danym obszarze kraju (właściwość miejscowa), a w przypadku rozpoznania środka zaskarżenia - do rozstrzygnięcia danej sprawy w trybie odwoławczym (właściwość instancyjna). Tylko pozytywna ocena dokonana w powyższym zakresie uprawnia organ do rozpoznania i rozstrzygnięcia określonej sprawy. W przeciwnym razie powinien przekazać sprawę organowi właściwemu, a w przypadku sporu co do właściwości - podjąć działania zmierzające do wszczęcia postępowania w sprawie jego rozstrzygnięcia. Wkroczenie w zakres właściwości innego organu i rozstrzygnięcie sprawy nienależącej do zakresu swej właściwości stanowi, kwalifikowane naruszenie przez organ prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności.

Przenosząc powyższe wywody na realia przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że przepisy które określają właściwość miejscową i rzeczową organów w przedmiotowej sprawie są jasne i nie budzą wątpliwości interpretacyjnych.

W myśl art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w brzmieniu obowiązującym w stanie faktycznym niniejszej sprawy (Dz.U. z 2022 r., poz. 2157 - t.j.): "Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1." Zgodnie z art. 29 ust. 3 przywołanej ustawy: "O ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych organ, o którym mowa w ust. 2, może rozstrzygnąć również w decyzji w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.".

Podkreślić należy, że w sprawach dotyczących płatności bezpośrednich właściwość miejscową Kierownika Biura Powiatowego Agencji zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.) ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika.

Zwrócić należy uwagę, że art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji wskazuje, że jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81. Nie ulega wątpliwości, że regulacje zawarte w przywołanej ustawie modyfikują ogólne reguły ustalania właściwości miejscowej organów określone w przepisach k.p.a.

Jak wynika z pełnego odpisu KRS znajdującego się w aktach sprawy P. sp. z o.o. w dniu 2 lutego 2021 r. dokonało zmiany siedziby z [...], województwo warmińsko - mazurskie, warunkującej właściwość Dyrektora Warmińsko - Mazurskiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie oraz Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Iławie [...], województwo podkarpackie, czyniąc właściwym dla wydania decyzji objętych wnioskiem Biuro Powiatowe ARiMR w U.

Strona skarżąca dokonała zmiany siedziby spółki w sposób zgodny z prawem i skuteczny. Siedziba skarżącej Spółki zmieniona w toku postępowania w sposób oczywisty wpływa na wydane w niniejszym postępowaniu decyzje. Zarówno Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Iławie na dzień wszczęcia postępowania, jak i Dyrektor Warmińsko - Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie, jako niewłaściwi miejscowo nie mieli możliwości wydania decyzji objętych wnioskiem. Przypomnieć należy, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Iławie wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zawiadomieniem z dnia 27 maja 2021 r., a więc na dzień wszczęcia postępowania z oficjalnych urzędowych rejestrów KRS wiadomym było, że siedziba Spółki znajduje się w miejscowości L., [...], województwo podkarpackie,

Wskazana kwestia nie jest sporna pomiędzy stronami postępowania. Z pism procesowych stron postępowania złożonych na etapie postępowania sądowego, zarówno skarżąca Spółka jak również Dyrektor nie kwestionują faktu naruszenia przez organy obu instancji przepisów dotyczących właściwości. Dyrektor Warmińsko - Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie w piśmie procesowym z dnia 3 marca 2023 r. wyjaśnił, że: "Stosownie do art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa: Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie łub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności łub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. Powyższy przepis wskazuje na aktualny charakter właściwości w zakresie przyznawania płatności korespondujący z właściwością organu ustalającego kwotę do zwrotu. W związku z powyższym, w kwestii ustalania kwot nienależnie pobranych płatności za prawidłową należałoby przyjąć właściwość miejscową Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w U. - jako organu aktualnie właściwego do rozstrzygania w zakresie przyznawania płatności".

W ocenie Sądu interpretacja przywołanego art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazana przez Dyrektora jest trafna i znajduje oparcie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Warto zwrócić uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 1679/13 w którym to Sąd wypowiedział się na temat trybu postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego po nowelizacji ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z roku 2012. W wyroku z 5 września 2014 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 970/13 NSA zwrócił uwagę, że błędna jest ocena sądu I instancji, który jedynie w art. 10 ust. 2 ustawy o ARiMR upatrywał właściwość organu, pomijając brzmienie znowelizowanego art. 29 ust. 2 tej ustawy.

Na marginesie powyższych wywodów należy zauważyć, że z dniem 15 marca 2023 r. brzmienie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uległo zmianie na skutek nowelizacji z dnia 8 lutego 2023 r. (Dz. U. z 2023 , poz. 412). W myśl nowego brzmienia art. 29 ust. ust. 2: "Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej z tych środków publicznych przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej."

W uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizacyjnej można przeczytać - cyt.: "Nadanie nowego brzmienia art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest związane z zamiarem wprowadzenia jednolitego trybu ustalania nienależnie lub nadmiernie pobranych środków niezależnie od tego, czy pomoc została przyznana w drodze decyzji administracyjnej, czy na podstawie umowy o przyznaniu pomocy. Zgodnie z przedłożoną propozycją nowego brzmienia ust. 2 właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, ma być:

1) organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej z tych środków publicznych przyznawanej na podstawie decyzji administracyjnej;

2) w przypadku pomocy finansowej ze środków publicznych przyznawanej na podstawie umowy:

a) kierownik jednostki organizacyjnej ARiMR wyznaczonej do rozpoznania sprawy,

b) Prezes ARiMR - w przypadku gdy do rozpoznania sprawy nie została wyznaczona jednostka organizacyjna ARiMR,

c) organ podmiotu wykonującego zadania delegowane - w przypadku pomocy finansowej przyznanej przez taki podmiot."

W ocenie Sądu dokonując interpretacji art. 29 ust. 2 nie można tracić z pola widzenia uprawnień organu wskazanych w art. 29 ust. 3 przywołanej ustawy. Zgodnie z przywołanym przepisem w brzmieniu obowiązującym w stanie faktycznym niniejszej sprawy: "O ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych organ, o którym mowa w ust. 2, może rozstrzygnąć również w decyzji w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1."

Co prawda w przedmiotowej sprawie strona skarżąca, nie zrealizowała ustawowego obowiązku zgłoszenia Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR zmiany siedziby Spółki w terminie 14 dni od dnia zaistnienia zmiany, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. - Dz.U. z 2022 r., poz. 2001). Zaniechanie strony nie zwalniało jednak organu administracji publicznej do przestrzegania z urzędu swojej właściwości miejscowej. Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. z dnia 23 czerwca 2022 r., Dz. U. z 2022 r., poz. 1683 ze zm.) od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów. Sąd Najwyższy stwierdził, że treść ogłoszonych wpisów w KRS należy traktować jako fakty powszechnie znane w rozumieniu art. 228 k.p.c. (por. postanowienie SN z 26.11.2014 r., III CSK 254/13, OSNC-ZD 2016/A, poz. 12). Treść przywołanego przepisu art. 15 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym stanowi przejaw implementacji art. 16 ust. 4 i 5 dyrektywy 2017/1132 (poprzednio art. 3 dyrektywy 68/151/EWG). Zgodnie z art. 16 ust. 4 dyrektywy 2017/1132 państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu uniknięcia niezgodności między danymi zawartymi w rejestrze a danymi zawartymi w przedłożonej dokumentacji. Państwa członkowskie, które wymagają publikacji dokumentów i informacji w biuletynie krajowym lub na centralnej platformie elektronicznej, przyjmują niezbędne środki w celu uniknięcia niezgodności między danymi ujawnionymi zgodnie z art. 16 ust. 3 dyrektywy 2017/1132 a danymi opublikowanymi w biuletynie krajowym lub na platformie. W przypadku niezgodności, o których mowa w art. 16 dyrektywy 2017/1132, wiążące są dokumenty i informacje udostępnione w rejestrze.

Podkreślić należy, że artykuł 15 ust. 1 ustawy o KRS wprowadza regułę, że od daty ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów. Powyższa reguła dotyczy więc tylko wpisów, które z mocy art. 13 ust. 1 ustawy o KRS podlegają ogłoszeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Zarazem jedynie ogłoszenie w tym dzienniku urzędowym pociąga za sobą stosowne skutki określone w przywołanym przepisie. Jak wskazuje się w doktrynie prawa, celem wydawania Monitora Sądowego i Gospodarczego jest stworzenie materialnych podstaw wynikającego z art. 15 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o KRS niewzruszalnego domniemania powszechnej znajomości wpisów w KRS, na nieznajomość których nie może się powoływać nikt, co oznacza, że traktować je należy jako fakty powszechnie znane. W świetle powyższego przyjmuje się, że art. 15 ust. 1 ustawy o KRS narzuca okoliczność powszechnej znajomości treści ogłoszonych wpisów w KRS niezależnie od rzeczywistej znajomości treści tych wpisów przez uczestników obrotu prawnego, przyjmując fikcję prawną. W istocie więc w przepisie tym ustawodawca posuwa się nawet dalej niż w art. 228 § 1 k.p.c., bo w ramach art. 15 ust. 1 ustawy o KRS nie wchodzi w grę element uznaniowości sądu (por. Ł. Zamojski

[w:] Krajowy Rejestr Sądowy. Komentarz, Warszawa 2022, art. 15.). Z wskazywanego charakteru wpisu do KRS wynika również uprawnienie sądu rejestrowego do wszczęcia tzw. postępowania przymuszającego (art. 24 ustawy o KRS). Postępowanie to może zostać wszczęte przez sąd rejestrowy, jeśli stwierdzi on, że pomimo upływu terminu zakreślonego w art. 22 ustawy o KRS lub przepisach szczególnych, podmiot nie wystąpił z wnioskiem o dokonanie obowiązkowego wpisu w Rejestrze lub nie złożył do Rejestru wymaganych dokumentów. Celem postępowania przymuszającego prowadzonego przez sąd rejestrowy jest zobligowanie podmiotu do podjęcia określonych działań, zmierzających do doprowadzenia danej pozycji Rejestru do stanu zgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy lub do złożenia dokumentów, których złożenie jest obowiązkowe (Ł. Zamojski, Przepisy przymuszające stosowane przez sąd rejestrowy zawarte w ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym, PPH 2006, nr 2, s. 40). W przypadku niewykonania obowiązków w wyznaczonym w wezwaniu terminie sąd rejestrowy nakłada grzywnę na obowiązanych. Nałożenie grzywny jest obligatoryjne.

Mając na uwadze powyższe podkreślić należy, że zupełnie inny charakter niż wpis do KRS, ma wpis do ewidencji producentów. W świetle bowiem przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, wpis do rejestru nie ma znaczenia konstytutywnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 838/08, który Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela, nie dlatego rolnik jest producentem rolnym, że został wpisany do rejestru, lecz dlatego, że spełnia warunki określone w przepisach prawa materialnego. Dokonanie wpisu do opisanego w ustawie rejestru, podobnie jak to ma miejsce w przypadku innych wpisów do rejestrów o niekonstytutywnym charakterze, ma charakter czynności materialno-technicznej i nie wywołuje skutków takich, jak decyzje administracyjne. Istnienie wpisu uznać można, co najwyżej, jako przyczynę powstania wzruszalnego za pomocą innych dowodów domniemania zgodności z rzeczywistym stanem faktycznym, takiego jakie odnosi się do dokumentów urzędowych. Dlatego w ustawie o producentach brak jest przepisów sankcyjnych, jak ma to miejsce w ustawie o KRS, w sytuacji gdy producent wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 14 ust. 1 nie dokonał zgłoszenia Kierownikowi Biura Powiatowego Agencji zmiany danych zawartych we wniosku o wpis do ewidencji producentów, w terminie 14 dni od dnia zaistnienia zmiany. Organ może jednak w oparciu o art. 14 ust. 3 omawianej ustawy dokonać z urzędu zmiany danych w ewidencji producentów na podstawie informacji pochodzących z innych ewidencji lub rejestrów publicznych prowadzonych przez organy lub podmioty wykonujące zadania publiczne, do których Agencja ma dostęp z mocy prawa.

Nie budzi żadnych wątpliwości fakt, że omawiane przepisy mają na celu wyeliminowanie sytuacji, w której w każdej z baz (rejestrze KRS i ewidencji producentów rolnych) widnieją odmienne, sprzeczne dane, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Założeniem ustawodawcy jest bowiem aby bazy były ze sobą zbieżne.

W przedmiotowej sprawie ostatecznie doszło do zastosowania trybu wynikającego z art. 14 ust. 3 ustawy o ewidencji producentów i zmiany danych z urzędu. Jak wynika bowiem z pisma organu z 3 marca 2023 r. (k. 75 akt sądowych) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w U. z urzędu dokonał zmiany danych siedziby Spółki w Ewidencji Producentów na adres: [...], województwo podkarpackie. Przy czym wskazać należy, że nie sposób zgodzić się z twierdzeniem organu, że o zmianie siedziby Spółki dowiedział się dopiero w trakcie postępowania odwoławczego od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Iławie z 09 września 2022 r. o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, czyli już po wydaniu zaskarżonej do sądu decyzji. W załączonych do niniejszej sprawy aktach administracyjnych znajdują się pisma Spółki (k. 79-79,Tom VI - dokumenty włączone do akt sprawy BP255.5260.17.2021.AN) doręczone organowi odwoławczemu 23 kwietnia 2021 r. (urzędowe poświadczenie przedłożenia k. 79/7), w których strona skarżąca oznaczona została jako P. sp. z o.o. z siedzibą w L. Bezsprzecznie zatem pisma, w których Spółka wskazała na zmianę siedziby, były w posiadaniu organu jeszcze nawet przed wydaniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW z 27 maja 2021 r. Tak więc na dzień wszczęcia postępowania z oficjalnych urzędowych rejestrów KRS oraz z innych dokumentów znajdujących się w aktach kontrolowanej sprawy wiadomym było, że siedziba Spółki znajduje się w miejscowości L., [...], województwo podkarpackie.

Wobec powyższego organ I instancji na dzień wszczęcia postępowania administracyjnego zobowiązany był dokonać z urzędu oceny swojej właściwości do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w danym przedmiocie (właściwość rzeczowa) oraz do rozstrzygania określonej kategorii spraw na danym obszarze kraju (właściwość miejscowa) w oparciu o dane zawarte w Krajowym Rejestrze Sądowym. Organ jednak nie zweryfikował danych urzędowych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym i błędnie uznał, że jest organem właściwym do rozpoznania sprawy.

Na marginesie jedynie warto zasygnalizować, że w aktach kontrolowanej sprawy znajduje się decyzja Dyrektora z dnia 14 listopada 2022 r. Nr 263/OR14/2022 o uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia właśnie z uwagi na wyjście na jaw w toku postępowania administracyjnego okoliczności zmiany siedziby Spółki. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji na s. 7 można przeczytać cyt.: "W trakcie prowadzonego postępowania odwoławczego wyszła na jaw okoliczność zmiany siedziby Spółki. Jak wynika z wydruku informacji pobranej w trybie art. 4 ust. 4aa ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym nr KRS [...] – P. Sp. z o.o. w dniu 2 lutego 2021 r. dokonało zmiany adresu siedziby Spółki (...)"

Podsumowując, zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie wydał organ niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia odwołania. Niestosowanie się przez organ administracji publicznej do regulacji art. 19 k.p.a. jest kwalifikowaną wadą postępowania, uzasadniającą konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Nie ma przy tym znaczenia, czy zawarte w kontrolowanej decyzji rozstrzygnięcie jest trafne.

Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 25 stycznia 2023 r., w sprawie o sygn. akt III FSK 1620/21, w którym to orzeczeniu Sąd przypomniał utrwalone stanowisko prezentowane w judykaturze, że właściwość organu powinna być każdorazowo badana z urzędu na każdym etapie postępowania. Zgodnie z dyspozycją art. 19 k.p.a. organy administracji winne są z urzędu przestrzegać swej właściwości. Wypływający z tego przepisu obowiązek spoczywający na organie administracji w zakresie badania swej właściwości rozumiany jest nie tylko jako konieczność podjęcia odpowiednich czynności przed wszczęciem postępowania, ale rozciąga się także (a może przede wszystkim) na fazę prowadzenia postępowania na każdym jego etapie. Przestrzeganie przepisów o właściwości jest jednym z podstawowych obowiązków procesowych nałożonych na organy administracji. Świadczy o tym fakt, iż zignorowanie przepisów o właściwości rodzi doniosłe skutki prawne w postaci konieczności stwierdzenia nieważności aktu wydanego z ich naruszeniem (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Ustawodawca zdecydował bowiem, że orzeczenie wydane przez niewłaściwy w sprawie organ jest dotknięte tak istotną wadą, że nie może ostać się w obrocie, bez względu na trafność rozstrzygnięcia.

Na tym etapie przedwczesna była więc ocena pozostałych zarzutów skargi. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach Sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ustalenie, że kontrolowana decyzja została wydana z naruszeniem prawa z powodu utrzymania w mocy decyzji wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości sprawia, że nie ma potrzeby badania przez Sąd, czy ponadto akt ten zawiera ewentualnie inne jeszcze uchybienia, gdyż już ta przyczyna prowadzi do jego nieważności. Okoliczność ta czyni zbędną, czy też wręcz niedopuszczalną merytoryczną ocenę zarzutów zawartych w skardze, co wynika z istoty kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne (por. wyroki NSA: z dnia 6 października 1995 r., sygn. II SA/Lu 2409/94, publ. ONSA 1996/4/161; z dnia 12 lipca 1994 r., sygn. II SA 781/93, publ. OSP 1995/1/25).

Ze względu na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak punkcie 1. sentencji wyroku, to jest stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Dyrektora Warmińsko - Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Iławie z dnia 26 lipca 2022 r.

O kosztach orzeczono w pkt 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie wydanego na podstawie art. 16 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615, z późn. zm.) mając na uwadze wysokość uiszczonego przez stronę wpisu sądowego - 1500 zł, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa - 17 zł oraz koszty zastępstwa prawnego w wysokości 5400 zł.