Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 633/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,  art. 135,  art. 152 i  art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, 15, 76, 77 par. 1, 80, 107 par. 3, 110, 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 ust. 1,  art. 2, 3 ust. 2,  art. 13 ust. 2 I 3
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej A. P. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. P., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] potwierdzającą na rzecz A. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości W., dawne województwo [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. potwierdził na rzecz A. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. D. opisanej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem z powodu nie objęcia prawem do rekompensaty budynku znajdującego się na przedmiotowym gruncie i nieuwzględnienia jego wartości przy wyliczaniu wartości rekompensaty A. P. złożyła odwołanie.

Minister Skarbu Państwa rozpatrując odwołanie stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wymienił zgromadzone w aktach sprawy dokumenty stanowiące materiał dowodowy, w tym tłumaczenie wierzytelne zaświadczenia Archiwum Państwowego Archiwum Obwodu [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...], uwierzytelniona kopia wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] listopada 1998 r. sygn. akt [...], oświadczenie A. P. z dnia [...] listopada 2007 r. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, akt notarialny z dnia [...] listopada 2000 r. Rep. [...], zaświadczenie przewodniczącego Zarządu Miasta T. z dnia [...] kwietnia 1999 r., postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] listopada 2003 r. sygn. akt [...] oraz karta kartoteczna z Archiwum Akt Nowych z dnia [...] maja 1945 r.

Na podstawie tych materiałów organ odwoławczy ustalił, że pismem z dnia 28 grudnia 1998 r. S. D. zwrócił się o ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej. Z załączonego oryginału zaświadczenia Przewodniczącego Zarządu Miasta T. z dnia [...] kwietnia 1999 r. wynika, że S. D. posiada uprawnienie wynikające z art. 21 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tj. zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej na pokrycie opłat za użytkowanie lub ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa. Ponadto z wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] listopada 1998 r. sygn. akt [...] wynika, że S. D. pozostawił w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na terenach niewchodzących w skład obecnego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej (miejscowość W., dawne województwo [...], powiat [...]) gospodarstwo rolne składające się z [...]. Z kolei z kopii aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2000 r. wynika, że A. P. nabyła od Skarbu Państwa na rzecz swoją i męża S. D. własność zabudowanej nieruchomości położonej w W., gmina W., składającej się z działki nr [...] o powierzchni [...] ha, Kw. Nr [...] za cenę [...] zł, na poczet której w całości zaliczono nabywającym wartość mienia pozostawionego poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej. Według postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] listopada 2003 r. sygn. akt: [...] spadek po S. D., zmarłym w dniu [...] kwietnia 2002 r. w O., na podstawie testamentu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1998 r. otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w T. w dniu [...] maja 2003 r. nabyła żona A. P. w całości. Wnioskiem z dnia 31 października 2007 r. skierowanym do Wojewody [...] A. P. zwróciła się o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2008 r. zwrócił się do strony o przedłożenie, w terminie 6 miesięcy, dokumentów potwierdzających powierzchnię zabudowań, o których mowa w wyroku ustalającym Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] listopada 1998 r. sygn. akt [...] oraz repatriację S. D. i posiadanie przez niego obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. Ponadto pismem z dnia 29 sierpnia 2008 r. Wojewoda [...] zwrócił się do Archiwum Akt Nowych w W. o kwerendę zasobów celem uzyskania opisu mienia pozostawionego oraz karty ewakuacyjnej i innych dokumentów mogących potwierdzić datę przybycia na obecne terytorium Polski S. D. Z załączonej karty kartotecznej ze zbioru akt repatriacyjnych Archiwum Akt Nowych w W. przesłanej przez archiwum pismem z dnia 14 października 2008 r. wynika, że S. D. zarejestrował się jako repatriant w P. w dniu [...] maja 1945 r. Pismem z dnia 4 grudnia 2008 r. Archiwum Akt Nowych w W. poinformowało organ I instancji, że w jego zasobach archiwalnych nie znajduje się opis mienia pozostawionego przez S. D. Jednocześnie pismem z dnia 24 września 2008 r. Konsulat Generalny RP w [...] poinformował A. J. - pełnomocnika A. P., że we właściwej miejscowo [...] placówce archiwalnej nie znajdują się żadne dokumenty mogące potwierdzić powierzchnię budynków wchodzących w skład nieruchomości pozostawionej. Z załączonego wierzytelnego tłumaczenia z języka [...] zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] września 2008 r. wynika, że "S. D. z kolonii [....], powiat [...] był w 1930 roku właścicielem [...] ha ziemi." Pismem z dnia 25 września 2009 r. Wojewoda [...] zwrócił się do pełnomocnika strony o przedłożenie dokumentów: potwierdzających posiadanie przez S. D. obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. oraz potwierdzających powierzchnię zabudowań wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. Wojewoda [...] uznał spełnienie przez A. P. przesłanek koniecznych celem potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Organ II instancji przedstawił również, powołując się na odpowiednie przepisy (art. 2-9) wynikający z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dwuetapowy tryb postępowania w tego typu sprawach.

Mając na względzie brzmienie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. organ II instancji podkreślił, że w przypadku osób, które na podstawie odrębnych przepisów (tj. obowiązujących przed dniem 8 lipca 2005 r.) częściowo zrealizowały prawo do rekompensaty w postaci nabycia na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, określenia wysokości należnej rekompensaty dokonuje się waloryzując wartość nabytych praw (określoną w umowie przenoszącej na uprawnionego) na dzień wydania decyzji. W tym zakresie Minister uznając waloryzację dokonaną przez organ I instancji za prawidłową i nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego. Jednocześnie wskazał, że ustawodawca nałożył w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. obowiązek dołączenia do wniosku między innymi dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości (pkt 1). Według przepisów wspomnianej ustawy dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki [...], Republiki [...], Federacji [...] lub innych państw. Nie budzi też wątpliwości Ministra, że w przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy spełniają szczególne wymogi określone w art. 6 ust. 5 pkt. 1 i 2 powołanej ustawy. Oceny spełnienia wymogów ustawowych do potwierdzenia prawa do rekompensaty dokonuje Wojewoda na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6, o czym stanowi art. 7 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. W przedmiotowej sprawie wartość nieruchomości pozostawionej określona przez rzeczoznawcę majątkowego K. M. wynosi [...] zł. W decyzji z [...] sierpnia 2010 r. organ wojewódzki potwierdził prawo do rekompensaty na rzecz A. P. pomijając jednakże budynek mieszkalny, którego powierzchnia nie została ustalona w toku postępowania. Przy czym organ odwoławczy poddając jak stwierdził Minister "wnikliwej analizie zebrany materiał dowodowy" ustalił, że w aktach sprawy nie znajdują się dowody określające powierzchnię nieruchomości budynkowych. Wojewoda [...] zwracał się do stosownych instytucji, między innymi pismem z dnia 29 sierpnia 2008 r. skierowanym do Archiwum Akt Nowych w W. Pismem z dnia 4 grudnia 2008 r. Archiwum Akt Nowych w W. poinformowało organ I instancji o nieodnalezieniu w swoich zasobach opisu mienia dotyczącego nieruchomości pozostawionej przez S. D. Natomiast art. 6 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy w sposób jednoznaczny wskazuje, że do wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty należy dołączyć dowody świadczące o rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionych. Powyższego strony nie uczyniły, wobec czego na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału nie jest możliwe określenie powierzchni budynku mieszkalnego jaki wchodził w skład nieruchomości pozostawionej. Także inicjatywa dowodowa organu prowadzącego postępowanie nie doprowadziła do wyjaśnienia powyższej okoliczności. W tym miejscu organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, stanowczo podkreślił, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Zatem inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana nie tylko przez organ, ale przede wszystkim przez stronę postępowania. Zasada określona w art. 77 § 1 kpa nie może być tak rozumiana, że nawet jeśli strona ma w sprawie interes prawny, niezależnie od tego, czy działa osobiście, czy też przez pełnomocnika, to organ administracji publicznej ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności leżących w interesie strony. Strona nie może zasadnie oczekiwać, że organ administracji publicznej, niejako w jej interesie, dysponując już określonym materiałem dowodowym, będzie poszukiwał jeszcze innych dowodów, które prowadziłyby do obalenia ustaleń dokonanych na podstawie już zgromadzonych dowodów. Zasada oficjalności postępowania dowodowego nie oznacza, że strona może zachowywać się biernie w jego toku, dlatego też to na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne. Jeżeli strona odmawia przedstawienia żądanego przez organ dokumentu, z posiadania którego wywodzi dla siebie określone uprawnienia, a okoliczności wynikającej z tego dokumentu nie można ustalić w inny sposób, organ może odmówić żądaniu strony, a taka odmowa nie narusza prawa. Obowiązek organu wyjaśnienia okoliczności sprawy nie jest sprzeczny z zasadą, że ciężar dowodu ostatecznie spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Dopiero zaniechanie przedstawienia przez stronę dowodów, pomimo wezwania przez organ, wyłącza możliwość skutecznego podnoszenia zarzutu, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem wskutek naruszenia obowiązku organu wyjaśnienia okoliczności sprawy zgodnie z art. 7 i art. 77 kpa, bowiem postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, a rola organu jest ograniczona tylko do oceny faktów, które przedstawił wnioskodawca. Organ odwoławczy uznał, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki wynikającej z art. 6 ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy - tj. nie wykazała powierzchni budynku mieszkalnego wchodzącego w skład nieruchomości pozostawionej. Zatem wobec braku wiedzy organu I instancji odnośnie powierzchni budynku mieszkalnego możliwe było potwierdzenie prawa do rekompensaty jedynie co do tych składników nieruchomości, których rodzaj i powierzchnia są znane. W związku z powyższym w ocenie Ministra Wojewoda [...] dokonując subsumpcji stanu faktycznego do przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. słusznie uznał, że w niniejszej sprawie wnioskodawca nie udowodnił spełnienia ustawowych przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że organ wojewódzki prowadząc postępowanie w sposób właściwy zastosował przepisy procedury administracyjnej jak również przepisy prawa materialnego, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia.

Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (uzupełnioną pismem z dnia 13 stycznia 201 r.) złożyła A. P., wnosząc o jej uchylenie. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez pominięcie dokumentów urzędowych określających pozostawione mienie,

- art. 8 kpa poprzez nieprzeprowadzenie postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa - Minister nie tylko w ogóle nie odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu ale również bezpodstawnie uchybił ustawowym terminom załatwiania spraw,

- art. 107 § 3 kpa w związku z art. 140 kpa poprzez niewyjaśnienie przyczyn, dla których organ pominął część materiału dowodowego.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca w obszernym uzasadnieniu skargi i piśmie uzupełniającym skargę przedstawiła argumenty na poparcie swojego stanowiska.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.). Zauważyć należy, że ustawa ta ma za zadanie zakończyć proces rozliczeń z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy tej ustawy mają zastosowanie nie tylko do spraw nowych, albowiem zawarte w niej zasady realizacji prawa do rekompensaty odnoszą się również do sytuacji, w których osoba posiadająca zaświadczenie lub decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty wydane na podstawie wcześniej obowiązujących w tej materii przepisów nie zrealizowała prawa do rekompensaty albo zrealizowała je w części. Artykuł 1 ust. 1 tej ustawy określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. układów republikańskich z 1944 r. i dwóch innych umów enumeratywnie w nim wymienionych. Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). Zgodnie z treścią art. 2, 3 ust. 2, art. 13 ust. 2 i 3 tej ustawy prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości. Wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20 % wartości pozostawionych nieruchomości.

W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje kwestia, że skarżąca jest na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] listopada 2003 r. sygn. akt: [...] następcą prawnym (spadkobiercą) S. D. zmarłego w dniu [...] kwietnia 2002 r. Mąż skarżącej S. D. był, jak wynika z treści zaświadczenia Przewodniczącego Zarządu Miasta T. z dnia [...] kwietnia 1999 r., uprawniony na mocy art. 21 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej na pokrycie opłat za użytkowanie lub ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa. Ponadto fakt ten wynika także z treści prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] listopada 1998 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym S. D. pozostawił w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na terenach niewchodzących w skład obecnego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej (miejscowość W., dawne województwo [...], powiat [...]) gospodarstwo rolne składające się z [...]. Poza sporem pozostaje także fakt, że w ramach posiadanych uprawnień prawo do ekwiwalentu za tzw. mienie zabużańskie zostało już częściowo zrealizowane, co wynika z aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2000 r. r. Rep. [...]. Zgodnie z jego treścią A. P. nabyła od Skarbu Państwa na rzecz swoją i męża S. D. własność zabudowanej nieruchomości położonej w W., gmina W., składającej się z działki nr [..] o powierzchni [...] ha, Kw. Nr [...] za cenę [...] zł, na poczet której w całości zaliczono nabywającym wartość mienia pozostawionego poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej. Nie jest również sporny między organami a skarżącą także sposób waloryzacji uzyskanej wcześniej w ten sposób rekompensaty.

Podstawową kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje natomiast nieuwzględnienie przez organy obu instancji w trakcie wyliczania wartości mienia, od której obliczana jest wysokość należnej obecnie rekompensaty, faktu, że pozostawiona przez S. D. poza granicami Polski nieruchomość była zabudowana. Zdaniem organów orzekających skarżącą, mimo prawidłowego wezwania, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających powierzchnię spornych zabudowań. Również prowadzone przez organ I instancji w tym zakresie postępowanie wyjaśniające nie dało pozytywnych skutków. Wobec powyższego organy orzekające w sprawie uznały, że ustawodawca nałożył w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. obowiązek dołączenia do wniosku między innymi dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości (pkt 1), z którego skarżąca się nie wywiązała. Z tym stanowiskiem organów nie zgadza się skarżąca powołując się na otrzymane przez jej męża zaświadczenie Przewodniczącego Zarządu Miasta T. z dnia [...] kwietnia 1999 r. oraz prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] listopada 1998 r. sygn. akt [...], z których wynika, że w skład pozostawionego gospodarstwa rolnego wchodziły: [...].

Rozstrzygając powyższą kwestię Sąd orzekający miał przede wszystkim na względzie, że wbrew stanowisku Ministra zawartemu w uzasadnieniu wydanej decyzji, to obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, także w aspekcie podmiotowym, z uwzględnieniem słusznego interesu stron (art. 7 kpa). Działanie organu winno pogłębiać świadomość prawną obywatela i budzić jego zaufanie do organu (art. 8 kpa). Środkiem do realizacji tego obowiązku jest udzielanie stronie należytej informacji faktycznej i prawnej, wyjaśnień i wskazówek, aby obywatel nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 9 kpa), co miało istotne znaczenie w kontekście zakreślonego przez ustawodawcę końcowego terminu do składania wniosków (art. 5 ust. 1 ustawy). W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno bowiem poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne mogące ewentualnie znaleźć potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Sąd stoi na stanowisku, że niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Oznacza to, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sama sentencja decyzji organu I instancji jest wadliwie skonstruowana. Organ I instancji wydając swoją decyzję orzekł o części przysługującej skarżącej rekompensacie wyliczonej jedynie z wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami państwa bez uwzględnienia wartości zabudowań znajdujących się na tej nieruchomości. Jednakże w sentencji decyzji nie zamieścił swojego rozstrzygnięcia w tej kwestii, czyli formalnie nie orzekł o odmowie przyznania prawa do rekompensaty za zabudowania znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości. Fakt, że organ I instancji niniejszymi decyzjami odmówił skarżącej przyznania rekompensaty za zabudowania znajdujące się na nieruchomości, których faktu istnienia nie neguje, wynika jedynie z treści wydanego w trakcie postępowania niezaskarżalnego w toku instancji postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2010 r. oraz uzasadnienia decyzji organu I i II instancji. Przypomnieć zatem należy, że decyzja administracyjna (osnowa i uzasadnienie) jako przejaw woli organu administracji stanowi całość, w której poszczególne jej części, a w szczególności podstawa prawna, przesłanki faktyczne, samo rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie rozstrzygnięcia są nierozerwalnie związane, wzajemnie się uzupełniają, warunkują i powinny być co do meritum spójne i zupełne. Przy czym sentencja decyzji powinna być sformułowane jasno i precyzyjnie, w ten sposób, by było zrozumiałe dla stron nawet bez uzasadnienia, które nie zawsze musi być składnikiem decyzji. Inaczej rzecz ujmując, rozstrzygnięcie (osnowa decyzji) musi być sformułowane w taki sposób, aby nie było wątpliwości, czego ono dotyczy, jakie uprawnienia zostały przyznane lub jakie obowiązki zostały na stronę nałożone. Sąd orzekający w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 10 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1440/07, zgodnie z którym "sformułowanie osnowy decyzji w taki sposób, że strona musi domyślać się jego treści niewątpliwie narusza zasadę określoną w art. 8 kpa. Osnowa decyzji jest jej kwintesencją, wyraża bowiem rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego przypadku, w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Ma zatem charakter rozstrzygnięcia przesądzającego o istocie sprawy, o udzielonym uprawnieniu bądź nałożonym obowiązku." Oznacza to, że brak w osnowie kontrolowanej przez Ministra decyzji organu I instancji rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy przyznania rekompensaty za nieruchomości budynkowe znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości stanowi naruszenie art. 107 § 1 kpa, którego organ II instancji nie zauważył w trakcie prowadzonego postępowania odwoławczego.

Ponadto nie sposób zgodzić się Ministrem, ze w niniejszej sprawie organ odwoławczy poddając "wnikliwej analizie zebrany materiał dowodowy, ustalił, że w aktach sprawy nie znajdują się dowody określające powierzchnię nieruchomości budynkowych." Całkowicie bowiem umknęło uwadze zarówno organu I, jak i II instancji, że jak wynika z treści kserokopii pisma (pozwu) S. D. z dnia [...] czerwca 1997 r. złożonego do Sądu Rejonowego [...], na potwierdzenie zawartych w pozwie twierdzeń S. D. wnioskował o przesłuchanie przez Sąd dwóch świadków B. S. oraz J. T. Niestety w aktach sprawy nie ma uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] listopada 1998 r. Nie sposób więc ocenić, na jakiej podstawie Sąd ten potwierdził stan faktyczny na gruntach pozostawionych poza obecnymi granicami państwa. Nie można również ustalić, czy w trakcie prowadzonego postępowania Sąd przesłuchiwał (pod rygorem odpowiedzialności karnej) wnioskowanych świadków lub inne osoby, co mogłoby mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Brak jest również jakichkolwiek dowodów w zebranym w sprawie materiale dowodowym, żeby organy orzekające prowadziły w tym zakresie jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające.

Za zasadny Sąd uznał również postawiony w skardze zarzut naruszenia przez Ministra przepisów art. 107 § 3 kpa. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ II instancji winien był bowiem odnieść się do istotnych z punktu widzenia prawidłowości wydanej decyzji organu I instancji zarzutów odwołania strony, czego niestety w rozpatrywanej sprawie nie uczynił. Jak wynika z akt sprawy, w złożonym przez skarżącą odwołaniu z dnia 20 sierpnia 2010 r. podniesiony został zarzut naruszenia przez organ I instancji przy wydawaniu decyzji art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez pominięcie przez ten organ treści dokumentów urzędowych, czyli zaświadczenia Przewodniczącego Zarządu Miasta T. z dnia [...] kwietnia 1999 r., prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] listopada 1998 r. sygn. akt [...] oraz opinii biegłego rzeczoznawcy K. S., zawartej w opracowanym na potrzeby postępowania administracyjnego "Operacie szacunkowym" z dnia [...] stycznia 1998 r. W ocenie odwołującej się dokumenty te określają zarówno rodzaj, jak i powierzchnię pozostawionych poza obecnymi granicami państwa nieruchomości budynkowych, zaś ich pominięcie powoduje błędne wyliczenie należnej skarżącej kwoty rekompensaty. Z analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Minister w ogóle nie ustosunkował się i nie dokonał analizy przedstawionych powyżej zarzutów zawartych w odwołaniu. Nie poświęcił tym głównym i jedynym zarzutom odwołania ani jednego zdania, mimo że uzasadnienie decyzji zawiera 9 stron rozważań. Czyniąc w ten sposób organ odwoławczy naruszył zarówno przepis art. 107 § 3 kpa, jak i przepis art. 15 kpa, a w konsekwencji także art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Przypomnieć należy, że istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś jedynie na kontroli prawidłowości orzeczenia organu I instancji.

Ponadto organ odwoławczy całkowitym milczeniem pominął istotną w niniejszej sprawę kwestię związania organu I instancji wcześniejszym orzeczeniem Przewodniczącego Zarządu Miasta T. z dnia [...] kwietnia 1999 r., które jak wynika z akt sprawy w żaden sposób nie zostało wycofane z obiegu prawnego (art. 110 kpa) oraz fakt naruszenia zasady zawartej w art. 76 § 1 kpa domniemania dotyczącego mocy dowodowej dokumentu urzędowego, którym niewątpliwie jest powołane wyżej zaświadczenie, jak i tym bardziej wyrok Sądu Wojewódzkiego. Organ zarówno I, jak i II instancji pomijając treść tych dokumentów, faktycznie nie uznał ich jako dowodów w sprawie, mimo że nie przeprowadził żadnego dowodu przeciwko treści tych dokumentów, ani nie wyjaśnił podstaw takiego postępowania w uzasadnieniu wydanej decyzji. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

W ocenie Sądu zbadanie podniesionych zarzutów było elementem niezbędnym do dokonania oceny prawidłowości przeprowadzenia kwestionowanego postępowania. Wobec stwierdzenia, że kontrolowane postępowanie nie wyjaśniło powstałych wątpliwości, Sąd uznał, że organy dwukrotnie rozpatrując sprawę nie wyjaśniły jej dokładnie, nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Oznacza to, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7, 15, 76, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3, art. 110 oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien przede wszystkim uzupełnić materiał dowodowy o analizę uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] listopada 1998 r. sygn. akt [...] oraz akt sądowych tej sprawy pod kątem analizy istnienia i znaczenia zeznań świadków wnioskowanych przez S. D. Następnie organ dokona całościowej analizy wszystkich zebranych w sprawie materiałów dowodowych. Mając na uwadze treść art. 107 § 3 kpa organ przedstawi swoje stanowisko w uzasadnieniu ponownie wydanego rozstrzygnięcia, które odzwierciedlać będzie rację decyzyjną i wyjaśni całościowo tok rozumowania organu, który prowadzić będzie do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskaże przede wszystkim fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (nie pomijając kwestii wartości dowodowej orzeczenia Przewodniczącego Zarządu Miasta T. z dnia [...] kwietnia 1999 r., powołanego wyżej wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego z dnia [...] stycznia 1998 r.).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.