Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 532/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) WSA Grzegorz Wałejko Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Ścibor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lipca 2023 r. nr UP-513/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 lipca 2023 r. wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, dalej: "Prezes ZUS", "organ", po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek M. B., dalej: "strona", "płatniczka", "skarżąca", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej: "ZUS", z dnia 1 sierpnia 2022 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że po rozpatrzeniu wniosku płatniczki z dnia 19 kwietnia 2022 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ jego zdaniem nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl przepisu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.". Strona nie wykazała też, że zgodnie z przepisem art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego. Nie wykazała też ona, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń i że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia 24 października 2022 r. utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję ZUS z dnia 1 sierpnia 2022 r. Wyrokiem z dnia 24 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 26/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia 24 października 2022 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że decyzja Prezesa ZUS nie jest zgodna z prawem. Organ nie przeprowadził bowiem wyczerpującego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego. Według Sądu organ przedstawił niepełną i dowolną argumentację, która nie ma oparcia w wiarygodnym i kompletnym materiale dowodowym, w konkretnych i spójnych ustaleniach faktycznych oraz w adekwatnych rozważaniach prawnych. Organ nie wyjaśnił czy składki wynikają z deklaracji czy z decyzji, nie omówił za jaki czas i według jakiego oprocentowania naliczał odsetki, a ponadto nie sprecyzował, jakie należności z tytułu składek były przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd zauważył także, iż strona wg jej twierdzeń zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z powodu stanu zdrowia przed grudniem 2014 r., a więc znacznie wcześniej niż przyjął organ. Natomiast organ nie analizował czy stan jej zdrowia pozwalał na prowadzenie działalności gospodarczej od grudnia 2014 r. do maja 2015 r. Ponadto organ ogólnie tylko stwierdził, że należności z tytułu składek objęte wnioskiem o umorzenie nie uległy przedawnieniu. Nie przedstawił on natomiast podstaw faktycznych i prawnych, prowadzących do wykluczenia przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie. Sąd wskazał również, że wg ustaleń organu, strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Przyznał organ również, że aktualnie nie zna majątku, do którego można byłoby w sposób skuteczny skierować egzekucję. Jednocześnie organ nie rozważył przesłanki nieściągalności wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Z kolei zdaniem Sądu, w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. ustawodawca mówi wyłącznie o sytuacji, w której organ egzekucyjny stwierdził brak majątku, umożliwiającego prowadzenie egzekucji. Ustawodawca nie posługuje się w treści tego przepisu dodatkową przesłanką w postaci trwałości tego stanu rzeczy.

Ponadto Sąd zauważył, że stawiając tezę o tymczasowości braku majątku, organ nie omówił: jakie konkretne okoliczności faktyczne miałyby obiektywnie świadczyć o tym, że kondycja materialna i finansowa strony ulegnie poprawie w przyszłości; że istnieje na to realna szansa z punktu widzenia z jednej strony uwarunkowań rynkowych, z drugiej zaś, położenia życiowego i materialnego, zarówno strony, jak i jej męża, na czym w realiach rozpatrywanej sprawy miałaby polegać obiektywnie rozumiana celowość i skuteczność jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Zdaniem Sądu, omawiając przebieg i rezultat postępowania egzekucyjnego, organ nie nawiązał do akt postępowania egzekucyjnego, bowiem tego materiału nie zawierały przedstawione sądowi akta. Jak zauważył Sąd, na gruncie sytuacji życiowej i zdrowotnej organ przyznał, że strona choruje, ale ocenił, że renta rekompensuje jej brak wynagrodzenia za pracę, a ponadto małżonek strony może podjąć zatrudnienie. Odnosząc się do tej argumentacji organu Sąd stwierdził, że świadczenie rentowe jest kalkulowane według istotnie innych reguł niż wynagrodzenie za pracę. Na ono zapewnić w przypadku choroby niezbędne utrzymanie i możliwość leczenia, bądź rehabilitacji. Nie jest natomiast ekwiwalentem za pracę. W związku z tym organ miał obowiązek rzetelnie przeanalizować, czy wysokość renty uzyskiwanej przez stronę zapewnia możliwość zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Z kolei powołując się na obowiązek podjęcia pracy przez męża strony, organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii na ile taka możliwość jest realna z perspektywy uwarunkowań rynkowych oraz wykształcenia, kwalifikacji i doświadczenia zawodowego małżonka. Organ nie przeanalizował zatem bezstronnie i wnikliwie położenia strony w świetle § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

Takie postępowanie organu doprowadziła Sąd do konstatacji, że kontrolowana decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które może wpływać na wynik sprawy. Dopiero po przeprowadzeniu wszechstronnego i zupełnego postępowania wyjaśniającego, bazującego na kompletnym materiale dowodowym, organ uzyska podstawy faktyczne i prawne do trafnego stwierdzenia: w jakiej wysokości należności z tytułu składek spoczywają do zapłaty na stronie; jakie ustawowe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zostały spełnione w realiach rozpatrywanego wniosku oraz jakie konkretne okoliczności są istotne dla prawidłowego zastosowania uznania administracyjnego.

Wypełniając polecenie Sądu Prezes ZUS podjął czynności mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w tym zwłaszcza zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W dniu 8 maja 2023 r. organ zawiadomił pełnomocnik strony, że w związku ze wskazanym wyżej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, ponownie prowadzone jest postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek i w terminie 14 dni od otrzymania niniejszego pisma pełnomocnik może przedłożyć nowe dowody w sprawie potwierdzające, że zachodzą przesłanki umorzenia wskazane w art. 28 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia, które nie zostały uwzględnione przy wydawaniu uchylonej decyzji. W szczególności zdaniem organu zasadne będzie przedłożenie oświadczenia RON, rozliczenia podatkowego PIT za ostatnie 2 lata, oświadczenia czy strona wynajmuje lokale usługowe mieszczące się przy ul. B. w K., jeśli tak to jaki uzyskuje z tego dochód, wreszcie oświadczenia, czy istnieją przeszkody uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia przez męża strony, na ile możliwość podjęcia pracy jest realna z uwagi na uwarunkowania rynkowe, jak również wykształcenie, kwalifikacje, czy doświadczenie zawodowe.

W dniu 9 czerwca 2023 r. pełnomocnik strony przedłożyła jej oświadczenia, z których wynika, że nie wynajmuje lokali usługowych mieszczących się przy ul. B. w K. oraz, że istnieje wiele przeszkód uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia przez męża. Należą do nich wiek 59 lat, zły stan zdrowia (ciężkie zapalenie wątroby, zaburzenia oddychania, zwyrodnienia stawów, wada wzroku, stan po ciężkiej operacji laryngologicznej, które nie rokują pozytywnego przejścia badań medycyny pracy w przypadku otrzymania oferty pracy), brak praktycznego doświadczenia w zawodnie jako technik mechanik, brak ofert pracy w B. i okolicy dla osób w wieku i zawodzie męża, długi okres pozostawania bez pracy zniechęcający pracodawców na rynku lokalnym oraz konieczność częstych wizyt lekarskich. Pełnomocnik strony przedstawiła dokumentację medyczną dotyczącą samej strony: zaświadczenie lekarskie z 6 września 2018 r. i 19 września 2018 r., historię choroby z Poradni Zdrowia Psychicznego z 2015 r. oraz adnotacje wywiadów lekarskich z Indywidualnej Specjalistycznej Praktyki Lekarskiej z okresu od lipca 2020 r. do sierpnia 2021 r.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, które złożyła strona wynika, że choruje na przewlekłe zaburzenia zdrowia psychicznego, jest mężatką, nie pracuje zarobkowo, od 1 marca 2023 r. pobiera emeryturę w wysokości 2.147,79 zł brutto, tj. 1.605,70 zł netto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy ani z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Strona prowadzi natomiast gospodarstwo domowe z mężem R. B., który nie uzyskuje żadnego dochodu. Strona, jak podała, ponosi koszty związane z utrzymaniem: z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 530 zł, związane z leczeniem w wysokości 200 zł oraz inne w wysokości 870 zł. Ze wskazanego oświadczenia wynika również, że stronę obciążają zobowiązania finansowe, których nie są spłaca: z tytułu podatków za okres 2014-2015 w kwocie 36.354 zł, z tytułu kredytów zaciągniętych w bankach za okres 2011-2013 w kwocie 2.000.000 zł, w innych instytucjach w kwocie około 100.000 zł oraz u osób fizycznych w kwocie 150.000 zł.

W oświadczeniu o stanie majątkowym strona podała, że jest właścicielem domu przy ulicy [...] w B. o powierzchni 230 m2, mieszkania przy ulicy B. [...] w K. o powierzchni 231 m2, a także lokali niemieszkalnych przy ulicy B. [...], 2, 4 w K.. Ponadto strona posiada samochód Opel Vectra, rok produkcji 2003, nie posiada natomiast strona gospodarstwa rolnego, praw majątkowych, składników mienia ruchomego oraz wierzytelności. Zdaniem strony, nie ma ona możliwości poprawy sytuacji materialnej z uwagi na poważne problemy zdrowotne, a z uwagi na osiąganie bardzo niskich świadczeń, posiadanych problemów zdrowotnych, wieku oraz wysokości zadłużenia, jak również zajęć komorniczych, jakakolwiek spłata zadłużenia w ZUS spowoduje brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb jej i męża. Strona wskazała również, że pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej od 2015 r., co wpływa na brak możliwości partycypowania przez męża w spłatach.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego obejmującego zarówno materiał przedstawiony przez stronę, jak pozyskanego przez organ, w tym z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, organ ustalił, że strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 31 maja 2015 r. Odnośnie do momentu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, wykonując wskazania Sądu, organ ustalił, że zgodnie z CEIDG strona prowadziła działalność w okresie od 20 czerwca 1990 r. do 31 maja 2015 r. Zgłosiła się ona do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 maja 2015 r. na druku ZUS ZUA. Okres prowadzenia działalności gospodarczej potwierdzają złożone przez stronę dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe. Prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą strona zatrudniała pracowników. W okresie prowadzenia działalności składała za siebie, jak też za pracowników dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA oraz imienne raporty miesięczne ZUS RCA z wykazaniem podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Ostatni imienny miesięczny raport ZUS RCA złożony przez stronę dotyczył kwietnia 2015 r., ponieważ pracownicy zostali wyrejestrowani od 1 maja 2015 r. W związku z zaprzestaniem prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej w dniu 6 maja 2015 r., złożyła ona za maj 2015 r. deklarację rozliczeniową ZUS DRA za siebie jako osobę prowadzącą działalność. Jako płatnik składek strona nie zgłaszała przerw w prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie składała ona również za siebie imiennych raportów ZUS RSA. Zdaniem organu, fakt zatrudniania przez stronę pracowników i złożenia dokumentów rozliczeniowych potwierdza, że do 31 maja 2015 r. prowadziła ona pozarolniczą działalność gospodarczą.

Z ustaleń organu wynika, że poszczególne nieruchomości należące do skarżącej obciążone są hipotekami umownymi w kwotach od 300.000 zł do 1.875.000 zł, a jedna z nich także hipoteką przymusową na rzecz ZUS na kwotę 28.681,68 zł. Jak wynika z ksiąg wieczystych, na poszczególnych nieruchomościach ustanowione zostało nieodpłatne dożywotnie prawo użytkowania bądź na rzecz R. B., tj. męża strony, bądź na rzecz E. B. i J. B., tj. córek strony.

Organ podał również, że zaległość z tytułu składek za okres od grudnia 2014 r. do maja 2015 r. na koncie strony jako płatnika składek, wynika z deklaracji rozliczeniowych złożonych przez samą stronę.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia zaległości z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie organ podał, że do należności za grudzień 2014 r. w dniu 30 marca 2015 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze oraz skierowano zajęcia do banku Spółdzielczego w K. (obecnie Bank Spółdzielczy w K.). W związku ze zbiegiem egzekucji do rachunku bankowego z Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w B. oraz Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w K. zostało przez Sąd Rejonowy w B. wydane postanowienie z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt. I Co 520/15, powierzające Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w B. dalsze łączne prowadzenie postępowania egzekucyjnego w trybie egzekucji sądowej. W dniu 15 lutego 2016 r. Dyrektor Oddziału ZUS przekazał dalsze tytuły do [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B.. 30 sierpnia 2016 r. Dyrektor Oddziału ZUS dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub umowy o świadczenie usług u płatnika J. G. z siedzibą na ulicy Z. [...] w B.. Tytuł ubezpieczenia w związku z umową agencyjną obowiązywał do 31 marca 2019 r. 16 marca 2020 r. Dyrektor Oddziału ZUS dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu rachunku bankowego w Credit Agricole Bank Polska SA. Wg informacji z banku z 6 maja 2020 r. do rachunku bankowego nastąpił zbieg egzekucji z następującymi organami: Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w P., Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w M. M. oraz Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w B.. Od 24 września 2021 r. strona posiada tytuł do ubezpieczenia jako emeryt rencista w ZUS Oddział w B.. W związku z powyższym do części należności, tj. za okres grudnia 2014 r. skierowano 28 kwietnia 2022 r. zajęcie świadczenia rentowego w ZUS Oddział w B..

Do należności za styczeń 2015 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze 5 maja 2015 r. i tego samego dnia skierowane zostały zajęcia do banku Spółdzielczego w Księżpolu (obecnie Bank Spółdzielczy w K.. Za okres od lutego 2015 r. do marca 2015 r. w dniu 16 czerwca 2015 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze oraz tego samego dnia skierowane zostały zajęcia do Banku Spółdzielczego w K. (obecnie Bank Spółdzielczy w K.). W związku ze zbiegiem egzekucji do rachunku bankowego z Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w B., z Komornikiem Sądowym Lublin-Zachód w L. oraz Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w K. Sąd Rejonowy w B. wydał postanowienie z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt. I Co 520/15, powierzające Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowy w B. dalsze łączne prowadzenie postępowania egzekucyjnego w trybie egzekucji sądowej. 15 czerwca 2016 r. Dyrektor Oddziału ZUS przekazał dalsze tytuły do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B.. 16 marca 2020 r. zostało skierowane zajęcie rachunku bankowego w Idea Bank SA (obecnie PEKAO SA). Na podstawie informacji, z której wynika że na rachunku nie występują obroty, postanowieniem z dnia 4 marca 2020 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. umorzył prowadzone na rzecz ZUS postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. w związku z bezskutecznością egzekucji.

Za okres od kwietnia 2015 r. do maja 2015 r. w dniu 17 sierpnia 2015 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze oraz w tym samym dniu skierowane zajęcia do banku Spółdzielczego w Alior Banku SA. Z informacji z banku z 26 października 2015 r. wynika, że do rachunku wystąpił zbieg egzekucji z następującymi organami: Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym L.-Z., Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w B. oraz Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w K.. Postanowieniem z 10 października 2015 r., sygn. akt. I Co 520/15I, Sąd Rejonowy w B. powierzył dalsze łączne prowadzenie postępowania egzekucyjnego w trybie egzekucji sądowej Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w B.. W dniu 5 lutego 2016 r. Dyrektor Oddziału ZUS przekazał dalsze tytuły do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B.. Postanowieniem z 4 marca 2020 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. umorzył prowadzone na rzecz ZUS postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. w związku z bezskutecznością egzekucji.

W dniu 16 marca 2020 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego w Credit Agricole Bank Polska S.A. 29 kwietnia 2022 r. bank poinformował o zamknięciu rachunku bankowego z dniem 19 maja 2020 r. Z kolei 9 czerwca 2022 r. zastosowano zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w banku PKO BP S.A.

Jak podał organ, aktualnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS. Reasumując organ podał, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 5b u.s.u.s., wszczęcie postępowania egzekucyjnego, które obecnie jest prowadzone, powodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Wobec tego należności objęte postępowaniem są nadal wymagalne.

Odnosząc się do odsetek za zwłokę od nieterminowo regulowanych składek na ubezpieczenia społeczne organ podał, że były one naliczane według stopy procentowej wynoszącej:

do 8 lutego 2022 r. - 8% w stosunku rocznym,

od 9 lutego 2022 r. do 8 marca 2022 r. - 8,5% w stosunku rocznym,

od 9 marca 2022 r. do 6 kwietnia 2022 r. -10% w stosunku rocznym,

od 7 kwietnia 2022 r. do 19 kwietnia 2022 r. - 12% w stosunku rocznym.

Organ podał również, że Komornik Sądowy prowadził egzekucję z należących do strony nieruchomości położonych w Księżpolu. W 2017 r. jeden z lokali został sprzedany za cenę 293.334 zł. Należności ZUS nie zostały jednak poryte. Postanowieniem z dnia 10 października 2018 r. Komornik Sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne wobec niesprzedania pozostałych nieruchomości oraz nie przejęcia ich przez wierzycieli.

Analizując ustalone fakty w świetle przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek z powodu całkowitej ich nieściągalności, wynikających z treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ stwierdził, że zachodzi przesłanka wynikająca z pkt 5 wskazanego ustępu. Organ egzekucyjny stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi natomiast żadna inna z przesłanek całkowitej nieściągalności ujętych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Pomimo wystąpienia wskazanej przesłanki, mogącej skutkować umorzeniem należności, organ postanowił w ramach uznania administracyjnego odmówić umorzenia zaległości z tytułu składek. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić wniosek o umorzenie należności lub odmówić jego uwzględnienia. Organ podał, że dokonując ponownej analizy przyznał prymat interesowi publicznemu nad słusznym interesem strony. Odmawiając umorzenia należności z tytułu składek organ podkreślił, że podstawowym obowiązkiem wszystkich płatników jest ponoszenie kosztów należności składkowych. Jednocześnie w sprawie o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja w kontekście przesłanek umorzenia. Oznacza to, że powołane przez stronę okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia należności, bowiem każdy płatnik jako osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązany do zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania. ZUS nie ma swobody w dysponowaniu należnością publicznoprawną, a składki na ubezpieczenia społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń, w tym rent i emerytur. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie wymienionych świadczeń, będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia zatem za odmową umorzenia zaległych składek.

Analizując wniosek o umorzenie należności z tytułu składek mimo braku ich całkowitej nieściągalności w świetle przesłanek wynikających z przepisów rozporządzenia wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b, organ stwierdził, że żadna z tych przesłanek nie występuje. Strona nie prowadzi już działalności gospodarczej, zatem nie może zaistnieć przypadek poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Z kolei wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia, zdaniem organu uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. ZUS uznał za udokumentowane problemy zdrowotne strony. Z całą pewnością są one utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają strony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Źródłem utrzymania strony jest bowiem świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Natomiast strona nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej wskazywane przez nią liczne choroby męża, z których wynikałoby, że występują przeciwskazania do wykonywania przez niego pracy. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest natomiast sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący jej efektem. Organ także wskazał, biorąc pod uwagę wiek oraz posiadany zawód, że w B. i jego okolicach występują odpowiednie oferty pracy.

Odnosząc się z kolei do podnoszonego przez stronę argumentu trudnej sytuacji materialnej powodującej, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ zaznaczył, że ta sytuacja uległa zmianie, bowiem strona nie otrzymuje już renty, lecz emeryturę. Od 2 lutego 2023 r. zgłoszona jest do ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu i pobiera świadczenie w wysokości 2.432,87 zł brutto, które po dokonanym zajęciu egzekucyjnym w wysokości 608,21 zł wynosi 1.605,70 zł.

Zgodnie z oświadczeniem strony jej emerytura jest jedynym dochodem w dwuosobowym gospodarstwie domowym, ponieważ, jej mąż nie pracuje, nie podlega ubezpieczeniom społecznym w ZUS i nie jest zgłoszony w Powiatowym Urzędzie Pracy. Jak zauważył organ, minimum socjalne ustalone 31 marca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.636,34 zł, co oznacza, że powołany dochód wykazywany przez stronę kształtuje się poniżej wykazanego kryterium. Natomiast wykazywany przez stronę dochód jej gospodarstwa domowego jest wyższy od poziomu minimum egzystencji w roku 2022 określony przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych 30 marca 2023 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego na kwotę 1.252,25 zł, tj. 626,13 zł na osobę. Przy czym minimum egzystencji to miara ubóstwa wyznaczająca niski poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje już biologiczne zagrożenie życia.

Zdaniem organu taka sytuacja w odniesieniu do strony jednak nie występuje. Informacje odnośnie do dochodu jakim dysponuje strona w gospodarstwie domowym, budzą uzasadnione wątpliwości organu. Jak bowiem zauważył organ, emerytura strony po dokonanych potrąceniach egzekucyjnych wynosi 1.605,70 zł. Strona ponosi koszty związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.600 zł. Wobec powyższego zastanawiający jest fakt, z czego wraz z mężem pokrywa strona bieżące wydatki związane z codziennością, jak np. zakup żywności, środków czystości, ubioru, transportu, itp. Ponadto kierując się doświadczeniem życiowym organ zauważa, że utrzymywanie domu o powierzchni 231 m2 za wykazany dochód jest niemożliwe. Przy tym rodzina strony nie korzysta ze środków z pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że strona posiada środki finansowe wystarczające na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych bez konieczności sięgania po wsparcie z instytucji socjalnych.

Jak zauważył organ, strona oświadczyła, że nie wynajmuje lokali usługowych w K. . Z przedstawionych rozliczeń podatkowych PIT-36 wynika, że w roku 2021 uzyskała z najmu lub dzierżawy przychód w wysokości 5.000 zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 1.387,60 zł. Dochód wyniósł więc 3.612,40 zł, natomiast strata z lat ubiegłych wyniosła 765 zł. Z kolei w roku 2022 strona wykazała poniosła stratę z najmu lub dzierżawy w wysokości 480 zł. Odnotował natomiast organ, że strona na portalu internetowym umieściła oferty wynajmu lokali w K. oraz ofertę sprzedaży domu mieszkalnego w B..

Odnosząc się do oświadczenia strony dotyczącego braku możliwości znalezienia pracy przez jej męża, będącego mechanikiem, organ wskazał, że znajduje ogłoszenia w B. lub jego okolicach dla mechanika pojazdów samochodowych. Odnosząc się zaś do twierdzenia strony o istnieniu między nią a mężem od 2015 r. rozdzielności majątkowej organ zauważył, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r., poz. 2086) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej.

Zdaniem organu, na podstawie zgromadzonego materiałów należy uznać, że strona nie wykazała, że jej sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS w przyszłości. Tym bardziej, że strona podjęła kroki, by uzyskiwać dochód z tytułu najmu lokali oraz sprzedaży domu. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek, na chwilę obecną byłoby nieuzasadnione i przedwczesne.

Organ zwrócił także uwagę, że zadłużenie jakie strona posiada w ZUS zawiera również, oprócz należności za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem składek oraz za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, także zaległe składki za pracowników, w części finansowanej przez nich samych. Każdy zatrudniany przez stronę pracownik, miał więc ze swojego wynagrodzenia potrącane składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Mimo zaś, że strona pobierała te składki, nie przekazała ich do ZUS. Działała więc strona na szkodę zatrudnionych osób, bowiem brak przekazania pobranych składek rodzi negatywne konsekwencje dla pracowników, gdyż skutkuje obniżeniem wysokości ich przyszłych emerytur.

Konkludując organ stwierdził, że nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o przepisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

W skardze na decyzję pełnomocnik strony zarzuciła:

1. naruszenie art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s., które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie należności skarżącej z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 20.059,79 zł, jak również z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 9.663,79 zł w sytuacji, gdy przy ferowaniu zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził, że oczywiście ww. przesłanka zachodzi i ma zastosowanie, a mimo to bezzasadnie postanowił w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego odmówić umorzenia zaległości z tego tytułu;

2. naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art 32 tej ustawy i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieumorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 20.059,79 zł, jak również z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 9.663,79 zł w sytuacji, gdy z wszelkich okoliczności podnoszonych i wskazywanych w niniejszej sprawie jednoznacznie wynika, że skarżąca ze względu na jej stan majątkowy, zdrowotny i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności;

3. rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegające na tym, iż organy obu instancji dokonały dowolnej, a nie swobodnej oceny całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, bowiem jak wskazano w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji tylko i wyłącznie w ramach uznania administracyjnego postanowił odmówić umorzenia zaległości z tytułu składek tym samym stawiając prymat interesu publicznego nad słusznym interesem strony;

4. rażące naruszenie art. 170 P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez uznanie, że organ rentowy prawidłowo wykonał wiążące wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie .zawarte w prawomocnym wyroku z dnia 24 lutego 2023 r., sygn. akt: I SA/Lu 26/23, uchylającego poprzednią decyzję ZUS, podczas gdy nie zostały one w żadnym stopniu wykonane, co wpłynęło na wynik postępowania, a ponadto poprzez uznanie, że mimo wyroku sądu administracyjnego organ nadal może wyrażać własne, wprost sprzeczne z tym wyrokiem poglądy prawne, na których podstawie wydał zaskarżoną decyzję.

Formułując powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c P.p.s.a. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ja poprzedzającej, a ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych.

Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącej podniosła, że twierdzenia organu są gołosłowne i nie wykazał on, by istniały jakiekolwiek podstawy faktyczne i prawne pozwalające przyjąć, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem pełnomocnik organ nie był w żadnym stopniu upoważniony do przyjęcia, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek miała charakter uznaniowy, a organ miałby decydować o uwzględnieniu wniosku, bądź o odmowie. Pełnomocnik zaznaczyła, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, że gdy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodziną zobowiązany nie jest w stanie spłacić należności, rozstrzygnięcie nie jest kwestią wyboru między dwoma różnymi możliwościami, lecz kwestią jednoznacznych ustaleń faktycznych. Uznanie administracyjne nie polega zaś na swobodzie co do ustalenia stanu faktycznego. Z kolei przesłankę interesu społecznego i słusznego interesu strony należy odpowiednio wyważyć. Nie można zatem zgodzić się by w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek szczególnie mocno był akcentowany interes społeczny. Ponadto przepis art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie posługuje się kryterium trwałości opisanego w nim stanu rzeczy, co też wynika z powołanego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej oświadczyła, że mąż skarżącej nie pobiera świadczeń w Polsce ponieważ pracował za granicą, tam jest ubezpieczony i tam podlega leczeniu. Pełnomocnik świadczy zaś pomoc prawną pro bono, jako członek najbliższej rodziny.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób, który uzasadniałby jej uchylenie, skarga jest zaś niezasadna.

Na wstępie zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie z kolei do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej: "P.p.s.a.", uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji w całości lub części następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jak natomiast stanowi art. 151 powołanej ustawy, w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Co do zasady, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a., które nie ma znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, także niepodniesione w skardze, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków skargi, jednak w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Należy jednak w tym miejscu wskazać, że w sprawie niniejszej orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 24 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 26/23, uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia 24 października 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję wydaną 1 sierpnia 2022 r., odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek. Wyrok ten jest prawomocny. Trzeba zatem zauważyć, że jak wynika z art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zgodnie zaś z treścią art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Ustanowiona w art. 170 P.p.s.a. zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II GSK 272/19, z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt II FSK 1802/20 oraz z dnia 15 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 3598/19). Norma wynikająca z treści art. 153 P.p.s.a. oznacza zaś, że ani organy administracji publicznej, ani sądy orzekające ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniach sądu, gdyż są nimi związane. Jego zasięgiem oddziaływania objęte zostają również wszystkie przyszłe ewentualne postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Natomiast zwrot normatywny "w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej, która dotyczy szeroko rozumianej sprawy administracyjnej pozostającej w zakresie właściwości organów administracji publicznej. Innymi słowy, kiedy mowa o "sprawie", chodzi w danym wypadku o konkretną sytuację faktyczną, w której wzajemne uprawnienia i obowiązki indywidualnie określonego podmiotu oraz administracji publicznej podlegają prawnej kwalifikacji na podstawie obowiązujących przepisów materialnego prawa administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 667/23).

Tut. Sąd uchylając wyrokiem z dnia 24 października 2023 r. I SA/Lu 26/23 wcześniejszą decyzję Prezesa ZUS na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. stwierdził, że organ przedstawił niepełną i dowolną argumentację, która nie ma oparcia w wiarygodnym, kompletnym materiale dowodowym, w konkretnych, spójnych ustaleniach faktycznych oraz w adekwatnych rozważaniach prawnych. Organ nie wyjaśnił, czy składki wynikają z deklaracji czy z decyzji, nie omówił za jaki czas i według jakiego oprocentowania naliczał odsetki, a ponadto nie sprecyzował, jakie należności z tytułu składek były przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji. Sąd zauważył także, iż strona wg jej twierdzeń zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z powodu stanu zdrowia przed grudniem 2014 r., a więc znacznie wcześniej niż przyjął organ. Natomiast organ nie analizował czy stan jej zdrowia pozwalał na prowadzenie działalności gospodarczej od grudnia 2014 r. do maja 2015 r. Ponadto organ ogólnie tylko stwierdził, że należności z tytułu składek objęte wnioskiem o umorzenie nie uległy przedawnieniu. Nie przedstawił on natomiast podstaw faktycznych i prawnych, prowadzących do wykluczenia przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie. Sąd wskazał również, że wg ustaleń organu, strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Przyznał organ również, że aktualnie nie zna majątku, do którego można byłoby skierować egzekucję w sposób skuteczny. Jednocześnie nie rozważył przesłanki nieściągalności wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Zdaniem Sądu, w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. ustawodawca mówi wyłącznie o sytuacji, w której organ egzekucyjny stwierdził brak majątku, umożliwiającego prowadzenie egzekucji. Ustawodawca nie posługuje się w treści tego przepisu dodatkową przesłanką w postaci trwałości tego stanu rzeczy.

Ponadto Sąd zauważył, że stawiając tezę o tymczasowości braku majątku, organ nie omówił: jakie konkretne okoliczności faktyczne miałyby obiektywnie świadczyć o tym, że kondycja materialna i finansowa strony ulegnie poprawie w przyszłości; że istnieje na to realna szansa z punktu widzenia z jednej strony uwarunkowań rynkowych, z drugiej zaś, położenia życiowego i materialnego, zarówno strony, jak i jej męża, na czym w realiach rozpatrywanej sprawy miałaby polegać obiektywnie rozumiana celowość i skuteczność jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Zdaniem Sądu, omawiając przebieg i rezultat postępowania egzekucyjnego, organ nie nawiązał do akt postępowania egzekucyjnego, bowiem tego materiału nie zawierały przedstawione sądowi akta. Jak zauważył Sąd, na gruncie sytuacji życiowej i zdrowotnej organ przyznał, że strona choruje, ale ocenił, że renta rekompensuje jej brak wynagrodzenia za pracę, a ponadto małżonek strony może podjąć zatrudnienie. Odnosząc się do tej argumentacji organu Sąd stwierdził, że świadczenie rentowe jest kalkulowane według istotnie innych reguł niż wynagrodzenie za pracę. Na ono zapewnić w przypadku choroby niezbędne utrzymanie i możliwość leczenia, bądź rehabilitacji. Nie jest natomiast ekwiwalentem za pracę. W związku z tym organ miał obowiązek rzetelnie przeanalizować, czy wysokość renty uzyskiwanej przez stronę zapewnia możliwość zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Z kolei powołując się na obowiązek podjęcia pracy przez męża strony, organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii na ile taka możliwość jest realna z perspektywy uwarunkowań rynkowych oraz wykształcenia, kwalifikacji i doświadczenia zawodowego małżonka. Organ nie przeanalizował zatem bezstronnie i wnikliwie położenia strony w świetle § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Takie postępowanie organu doprowadziło Sąd do wyrażenia w powołanym wyroku konstatacji, że kontrolowana decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które może wpływać na wynik sprawy. Dlatego też, jak wskazał Sąd w powołanym wyżej wyroku, dopiero po przeprowadzeniu wszechstronnego i zupełnego postępowania wyjaśniającego, bazującego na kompletnym materiale dowodowym, organ uzyska podstawy faktyczne i prawne do trafnego stwierdzenia w jakiej wysokości należności z tytułu składek spoczywają do zapłaty na stronie; jakie ustawowe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zostały spełnione oraz jakie konkretne okoliczności są istotne dla prawidłowego zastosowania uznania administracyjnego.

Jednocześnie Sąd w tym wyroku zastrzegł, że rezultat sądowej kontroli legalności decyzji w żaden sposób nie przesądza ani pozytywnie, ani negatywnie treści przyszłego rozstrzygnięcia organu.

Wykonując wskazania zawarte w wyroku w sprawie I SA/Lu 26/23 Prezes ZUS podał, że objęte wnioskiem o umorzenie należności od skarżącej z tytułu składek wynikają z deklaracji złożonych przez nią samą. Następnie organ wskazał na prowadzone postępowania egzekucyjne dotyczące zaległości w zakresie należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie co do poszczególnych składek za poszczególne okresy rozliczeniowe od grudnia 2014 r. do maja 2015 r. Jak organ podał, upomnienia dotyczące tych należności wystawiane były począwszy od 17 lutego 2015 r. do 26 czerwca 2015 r., a doręczane od 20 lutego 2015 r. do 15 lipca 2015 r., natomiast tytuły wykonawcze obejmujące wskazane należności wystawiane były w okresach od 30 marca 2015 r. do 17 sierpnia 2015 r., były skarżącej doręczane i na ich podstawie podejmowane były czynności egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz egzekucji z nieruchomości, przy czym postępowania egzekucyjne nadal są prowadzone.

Ma więc organ rację twierdząc, że należności te nie są przedawnione. Zgodnie bowiem z treścią art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jak zaś stanowi ust. 5b, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Nie można natomiast uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności składkowych wystawienie i doręczenie upomnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I GSK 1144/23). Niemniej jednak w przypadku każdej z należności zostały podjęte czynności zmierzające do wyegzekwowania tych należności z tytułu składek, tj. zostały wystawione i doręczone tytuły wykonawcze, znacznie przed upływem terminów przedawnienia, co spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Organ wskazał również wg jakich stawek i za jakie okresy obliczana była wysokość odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.

Odnosząc się z kolei do momentu zaprzestania wykonywania przez skarżącą działalności gospodarczej, jako że jak wskazał tut. Sąd w wyroku w sprawie I SA/Lu 26/23 skarżąca twierdziła, iż ze względu na stan zdrowia zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej wcześniej niż przyjął to organ, organ odwołał się do dokumentacji składanej przez samą skarżącą. Wynika z niej, że, jak przyjął organ, skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w maju 2015 r. W okresie prowadzenia działalności skarżąca składała bowiem za siebie, jak też za pracowników dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA oraz imienne raporty miesięczne ZUS RCA z wykazaniem podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Ostatni imienny miesięczny raport ZUS RCA złożony przez skarżącą dotyczył kwietnia 2015 r., ponieważ pracownicy zostali wyrejestrowani od 1 maja 2015 r. W związku z zaprzestaniem prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej w dniu 6 maja 2015 r. złożyła ona za maj 2015 r. deklarację rozliczeniową ZUS DRA za siebie jako osobę prowadzącą działalność. Jako płatnik składek strona nie zgłaszała przerw w prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie składała ona również za siebie imiennych raportów ZUS RSA. Fakt zatrudniania pracowników i złożenia dokumentów rozliczeniowych potwierdza zatem, jak trafnie przyjął organ, że do 31 maja 2015 r. skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą.

Powyższe okoliczności, jak wynika z treści skargi, nie są sporne między stronami postępowania przed sądem administracyjnym. Przedmiotem sporu jest natomiast zasadność odmowy umorzenia należności z tytułu składek przez organ działający w ramach uznania administracyjnego w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanki umorzenia tych należności wynikającej z treści art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. oraz zasadność odmowy umorzenia należności z tytułu składek na podstawie 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sytuacji, w której wg skarżącej ze względu na stan majątkowy, zdrowotny i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie opłacić tych należności.

W związku z tym zauważyć trzeba, po pierwsze, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Jak stanowi ustęp 2., należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. ustęp 3. stanowi, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ w świetle ustalonego stanu faktycznego przeanalizował wszystkie wynikające z treści ustępu 3, przesłanki całkowitej nieściągalności. Stwierdził on, że nie zachodzi przesłanka ujęta w pkt 1. Nie zachodzą również przesłanki wynikające z pkt 2, 4, 4b i 4c ponieważ ani ze zgromadzonych dokumentów, ani z twierdzeń skarżącej nie wynika by sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu upadłościowym, wreszcie by ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi także przesłanka wymieniona w pkt 3. Wprawdzie w dniu 31 maja 2015 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia przez skarżącą pozarolniczej działalności gospodarczej, jednakże nie wystąpiła jednocześnie przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem skarżąca uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego, z którego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz posiada ona majątek nieruchomy. Przesłanka ujęta pkt 4a nie zachodzi ponieważ wysokość nieopłaconych składek, objętych wnioskiem o umorzenie, tj. zgodnie z wnioskiem skarżącej z dnia 15 kwietnia 2022 r. należności stwierdzonych jedenastoma tytułami wykonawczymi (20.059,79 zł z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, a także 9.663,79 zł z tytułu składek za osobę prowadząca działalność gospodarczą), przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, wynoszącą zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2021 r., poz. 67), wysokość tych kosztów wynosi 16 zł. Nie zachodzi też przesłanka opisana w 6. Nie jest bowiem oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, jako że jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddział ZUS, a ponadto skarżąca posiada majątek nieruchomy.

Natomiast zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. ponieważ, komornik sądowy przeprowadzał egzekucję z nieruchomości skarżącej położonych w K. w dniach 4 kwietnia 2017 r. (pierwsza licytacja) oraz 10 lipca 2017 r, (druga licytacja). Postanowieniem z dnia 10 października 2018 r. komornik sądowy umorzył zaś postępowanie egzekucyjne wobec niesprzedania nieruchomości oraz nieprzejęcia ich przez wierzycieli. Następnie komornik sądowy przeprowadzał egzekucję z nieruchomości 27 marca 2018 r. (pierwsza licytacja) oraz 11 września 2018 r. (druga licytacja) dotyczącą nieruchomości w B. zabudowanych budynkiem mieszkalnym. Egzekucja okazała się nieskuteczna. W wyniku kolejnej licytacji nieruchomości położonej w K. ZUS nie uzyskał natomiast środków.

Zdaniem Sądu ocena sformułowana przez organ w odniesieniu do przesłanek całkowitej nieściągalności w świetle zgromadzonego materiału dowodowego jest trafna. Zauważyć trzeba, że w części dotyczącej stwierdzenia zaistnienia przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. ocena ta, w świetle wniosku skarżącej z dnia 15 kwietnia 2022 r., jest niesporna. W ocenie Sądu ma organ rację przyjmując, że nie zaistniała przesłanka wynikająca z treści pkt 6. Nie jest bowiem oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Skarżąca posiada majątek nieruchomy w B., oferowany do sprzedaży, który sama wyceniła na kwotę 1.100.000 zł oraz nieruchomości w K., oferowane przez nią do wynajęcia. Niezależnie od tego nadal prowadzone jest w stosunku do skarżącej postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS.

Dodać należy, że co oczywiste przesłanka trwałości stanu braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję nie wynika z brzmienia art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., na co zwrócił uwagę tut. Sąd w wyroku w sprawie I SA/Lu 26/23. Organ tego nie negował.

Skarżąca kwestionuje również, jako oczywiście bezzasadną, odmowę przez organ umorzenia zaległości z tytułu składek w ramach uznania administracyjnego, mimo stwierdzenia zaistnienia przesłanki wymienionej w art. 26 ust. pkt 5 u.s.u.s. Jej zdaniem, jak wynika z uzasadnienia skargi, organ nie był uprawniony do konstatacji, jakoby decyzja w sprawie umorzenia zaległych należności miała charakter uznaniowy i opierała się wprost jedynie na uznaniu administracyjnym. Powołała także skarżąca fragment uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego, z którego wynika, że zakład nie może działać w ramach uznania administracyjnego, ponieważ kwestia ustalenia, czy zachodzą ściśle sprecyzowane okoliczności decydujące o całkowitej nieściągalności składek (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) oraz czy występuje sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia) nie jest kwestią wyboru między różnymi możliwościami, lecz kwestią jednoznacznych ustaleń faktycznych i prawidłowych jednoznacznych wniosków wynikających z tych ustaleń.

Odnosząc się do tego zarzutu zauważyć trzeba, że jak expressis verbis stanowi art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Z ustępów 2 - 4 wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, przypadki te określa zaś w formie rozporządzenia minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, a ponadto że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Oznacza to, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, podzielającego stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że decyzja w sprawie umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a powołanej ustawy jest decyzją uznaniową, czyli ZUS może, ale nie ma obowiązku umorzenia należności. Nie oznacza to natomiast, że taka decyzja może być dowolna, gdyż ZUS ma obowiązek oceny każdego z zebranych dowodów i dania temu wyrazu w uzasadnieniu decyzji (por. wyrok z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 552/20). Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek umorzenia organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, o czym świadczy użycie wyrażenia, zgodnie z którym należności "mogą być umarzane". Nawet zatem w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia, ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna (por. wyrok z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 2242/19).

Ma rację skarżąca twierdząc, że uznanie administracyjne nie polega na swobodzie organu administracji publicznej co do ustalania stanu faktycznego. Należy jednak zauważyć, że co do zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z treści art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie ma sporu między stronami postępowania, Sąd zaś ocenia stanowisko organu w tym zakresie na prawidłowe. Dodać w tym miejscu należy, że jak była o tym mowa, organ poddał analizie ustalony stan faktyczny w świetle wszystkich przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, wynikających z treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s., odnosząc się również do przesłanki wynikającej z treści pkt 3. tego przepisu. Trzeba więc odnotować, że skarżąca wprawdzie zaprzestała prowadzenia działalności, ale nadal posiada majątek i źródło dochodu, z którego możliwa jest egzekucja, a także żyje jej małżonek i posiada ona następców prawnych. Kwestia niezaistnienia wskazanej przesłanki całkowitej nieściągalności nie jest też sporna.

Zauważyć z kolei trzeba, że w przypadku ustalenia zaistnienia którejś z przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap, w którym znajduje zastosowanie uznanie administracyjne, tj. możliwość wyboru przez organ określonego kierunku rozstrzygnięcia (por. wyrok z dnia 16 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1436/21), zarówno pozytywnego, jak negatywnego z punktu widzenia wnioskodawcy. Pojawia się również problem kryteriów, jakim powinien kierować się organ dokonując wyboru rozstrzygnięcia w ramach uznania pozostawionego mu przez ustawodawcę. Kryteria, o których mowa nie zostały bowiem sformułowane w przepisach art. 28 u.s.u.s. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w odniesieniu do podobnie skonstruowanego przepisu art. 67a Ordynacji podatkowej wskazuje się, że rozstrzygnięcia w sprawach ulg podejmowane przez organy podatkowe z zastosowaniem uznania administracyjnego, oprócz względów celowościowych, wynikających z prowadzonej polityki, muszą równolegle uwzględniać konieczność realizacji wartości i norm konstytucyjnych.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w odniesieniu do kryteriów wyboru konsekwencji prawnych w granicach uznania administracyjnego wynikającego z treści art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. wskazuje się zaś, że organ rozpoznając wniosek o zastosowanie ulgi o najdalej idących skutkach prawnych, do jakich należy definitywne zwolnienie z zobowiązań, musi wziąć pod uwagę nie tylko sytuację materialną, rodzinną oraz zdrowotną zobowiązanego, ale również inne okoliczności, związane ze sprawą, chociażby dotychczasową postawę zobowiązanego przy realizacji ciążących na nim zobowiązań (por. wyrok z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1212/21). Decyzja wydana na podstawie powołanych przepisów powinna także uwzględniać cele leżące u podstaw akceptowalnych warunków umorzenia należności z tytułu składek Jednocześnie decyzja ta powinna znajdować uzasadnienie w konieczności ochrony innych istotnych wartości, niż tylko interes dłużnika. Powołując się na prawo do działania w ramach uznania administracyjnego istotne zaś jest, by organ rozważył sytuację dłużnika w szerszej perspektywie (por. wyrok z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I GSK 185/18).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organ taka analizę, uwzględniającą szerszą perspektywę, przeprowadził, formułując wnioski logicznie oraz zgodne z zasadami doświadczenia życiowego.

Wskazał bowiem organ, że wykazane przez skarżącą dotykające ją problemy zdrowotne są utrudnieniem w codziennej egzystencji. Nie stanowią jednak wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż w sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca, nie pozbawiają skarżącej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ponieważ jej źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne, wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Skarżąca nie przedstawiła natomiast jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej złego stanu zdrowia męża, który wg argumentacji skarżącej, z jednej strony, wymaga ponoszenia wydatków na leczenie, z drugiej zaś, uniemożliwia mu podjęcie pracy. Organ, realizując wskazania co do dalszego postępowania wynikające z wyroku w sprawie I SA/Lu 26/23, dokonał ustaleń co do wieku, wykształcenia, zawodu i doświadczenia zawodowego męża skarżącej. Mając na względzie te ustalenia wykazał również, że nie odpowiadają rzeczywistości twierdzenia skarżącej, iż w B. i okolicach nie ma możliwości podjęcia pracy przez jej męża. Trafnie też zwrócił organ uwagę, że ustanowienie rozdzielności majątkowej między skarżącą i jej mężem w 2015 r. nie wyklucza wynikającego z art. 27 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jego obowiązku przyczyniania się w miarę swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych do zaspokajania potrzeb rodziny. Trafnie również zwrócił organ uwagę na to, że mimo podnoszonej przez skarżącą jej trudnej sytuacji materialnej, ani ona, ani jej mąż nie korzystają z żadnej z form pomocy społecznej. Mąż skarżącej, mimo nieosiągnięcia wieku emerytalnego, nie jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, ani też nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Ponadto organ zwrócił uwagę na wykazywane przez skarżącą dochody i wydatki w gospodarstwie domowym składającym się ze skarżącej i jej męża. Dane wykazane przez skarżącą organ odniósł do danych wynikających z badań prowadzonych przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych, dotyczących wydatków dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego i opublikowanych w 2022 r. Pozwoliło to stwierdzić, że dochody wykazywane przez skarżącą sytuują jej gospodarstwo domowe poniżej minimum socjalnego, ale powyżej progu ubóstwa, czyli minimum egzystencji. Biorąc to pod uwagę organ zauważył, zdaniem Sądu trafnie, że przekazane przez skarżącą informacje odnośnie do dochodu jakim dysponuje w gospodarstwie domowym, budzą uzasadnione wątpliwości. Emerytura skarżącej, po dokonanych potrąceniach egzekucyjnych, wynosi bowiem 1.605,70 zł. Jednocześnie skarżąca zadeklarowała wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 530 zł, koszty związane z leczeniem w wysokości 200 zł oraz inne w wysokości 870 zł, tj. łącznie 1.600 zł. Ma więc rację organ podnosząc, iż kierując się doświadczeniem życiowym stwierdzić można, że ponosząc wydatki na zakup żywności, środków czystości, ubioru, transportu, dodatkowo utrzymywanie domu o powierzchni 231 m2 za wykazany dochód jest niemożliwe. Wątpliwości, o których mowa pogłębiają się jeśli uwzględnić wyjaśnienia skarżącej dotyczące sytuacji jej męża, który w wieku 59 lat, więc co do zasady w wieku nieuprawniającym do uzyskania świadczenia emerytalnego, nie pracuje i nie poszukuje zatrudnienia, nie jest bowiem zarejestrowany w urzędzie pracy, a także nie jest zgłoszony z jakiegokolwiek tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, jednocześnie doświadczając, wg oświadczenia skarżącej, rozlicznych i ciężkich chorób. Przy czym jednocześnie ani skarżąca, ani jej mąż nie korzystają z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej. Doświadczenie życiowe wskazuje, że taka jak opisana przez skarżącą sytuacja graniczy z nieprawdopodobieństwem. Znajduje ona w pewnym stopniu wyjaśnienie w świetle faktów przedstawiony na rozprawie, że mąż skarżącej pracował za granicą, tam jest ubezpieczony i tam też podlega leczeniu. To jednak wskazuje, że majątek i dochody wykazywane przez skarżącą mogą nie być jedynymi źródłami finansowania wydatków gospodarstwa domowego skarżącej.

Oceniając dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego wybór rozstrzygnięcia polegającego na odmowie umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek zauważyć też należy, że argumentacja skarżącej o jej trudnej sytuacji finansowej wynikającej z zadłużenia bankowego i u innych podmiotów, co powoduje, że zapłata zaległych składek staje się niemożliwa, jest nietrafna. Nie negując istnienia tej trudnej sytuacji zwrócić trzeba bowiem uwagę, że to sama skarżąca tak kierowała swoimi sprawy, że doprowadziła do powstania zadłużenia. Zadłużenie w stosunku do banków oraz podmiotów niefinansowych nie korzysta zaś z pierwszeństwa w spłacie przed zadłużeniem o charakterze publicznoprawnym, w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Niezależnie od innych powodów, jest to oczywiste w świetle zasad finansowania ubezpieczenia społecznego opartego na solidarności międzypokoleniowej. Należy także zauważyć, że jakkolwiek ustanawianie na nieruchomości nieodpłatnego dożywotniego prawa do korzystania z nieruchomości, w tym także na rzecz osób najbliższych, jest uprawnieniem jej właściciela, to jednak jak wskazuje doświadczenie życiowe, utrudnia wierzycielom hipotecznym skorzystanie z zabezpieczenia hipotecznego, w tym także z wykorzystaniem egzekucji.

Kończąc ten wątek rozważań Sąd stwierdza, że organ mając powyższe na względzie trafnie przyjął, że umorzenie zaległości z tytułu składek byłoby przedwczesne.

Sąd podziela także, jako trafną ocenę organu, że nie zachodzą przesłanki umorzenia zaległości z tytułu składek, mimo niezaistnienia całkowitej ich nieściągalności, wynikające z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z powołanym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że nie zachodzi w stosunku do skarżącej żadna z przesłanek expressis verbis wymienionych w pkt 1 – 3 przytoczonego przepisu. Skarżąca, co nie budzi wątpliwości, posiada majątek nieruchomy i stałe źródło dochodu z emerytury. Skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej, choroba skarżącej nie pozbawia jej uzyskiwania dochodu z emerytury, zaś twierdzenia o chorobach męża w żaden sposób nie zostały nawet uprawdopodobnione. Trzeba zaś mieć na względzie, że zgodnie z przytoczonym przepisem § 3., to zobowiązany ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ponadto zdaniem Sądu z twierdzeń skarżącej nie wynika, by z innych niż wymienione w pkt 1 – 3 powodów ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżąca nie była w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Jeżeli nie zachodzi przesłanka umorzenia należności wynikająca z treści § 3 rozporządzenia to w tym zakresie, tj. na podstawie tej przesłanki, nie jest w ogóle dopuszczalne podejmowanie analizy w ramach uznania administracyjnego, czy uwzględnić, czy też nie uwzględniać wniosku zobowiązanej. Jedynym zgodnym z prawem rozstrzygnięciem jest natomiast w takiej sytuacji odmowa umorzenia zaległości.

Sąd stoi również na stanowisku, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją nie naruszało przepisów postępowania, jako dokładne, wnikliwe oraz uwzględniające wytyczne sformułowane przez tut. Sąd w wyroku o sygn. I SA/Lu 26/23.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.