Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 721/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17
journal: Dz.U. 2008 nr 234 poz 1570
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 509/23 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 25 maja 2023 r. nr 84/2023/II w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. P. na rzecz Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zwany dalej "WSA" lub "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 509/23, oddalił skargę M.P., zwanej dalej "skarżącą", na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi, zwanego dalej "ŁPWIS", z dnia 25 maja 2023 r., nr 84/2023/II, w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów.

Wskazanym postanowieniem Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...], zwanego dalej "organem pierwszej instancji" z dnia 11 kwietnia 2023 r., nr 12/2023, oddalające zarzuty zobowiązanej M.P. w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji opisanym wyżej wyrokiem oddalił skargę na postanowienie ŁPWIS.

Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości podniesiono obie podstawy kasacyjne określone w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "P.p.s.a.".

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażań i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 657 ze zm.), zwanej dalej "u.z.z.ch.z.", w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten od dnia 12 listopada 2023 r. został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, skutkującego oddaleniem złożonej skargi i w konsekwencji utrzymaniem w mocy postanowienia o nałożeniu na skarżącą grzywny w celu przymuszenia jej do wykonania obowiązku szczepień ochronnych małoletniej M.P. w sytuacji braku aktualizacji obowiązku aktem prawa powszechnie obowiązującego;

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 190 ust. Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie i w sytuacji, gdy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, Sąd nie zastosował treści wyroku z dnia 9 maja 2023 r. w sprawie SK 81/19, orzekającego o niezgodności przepisów art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażań i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z Konstytucją;

3. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) P.p.s.a., art. 145a § 1 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 144 K.p.a. poprzez zastosowanie przepisów art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażań i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten od dnia 12 listopada 2023 r. został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, skutkującego oddaleniem złożonej skargi i w konsekwencji utrzymaniem w mocy postanowienia o nałożeniu na skarżącą grzywny w celu przymuszenia jej do wykonania obowiązku szczepień ochronnych małoletniej M.P. w sytuacji braku aktualizacji obowiązku aktem prawa powszechnie obowiązującego;

4. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) P.p.s.a. art. 145a § 1 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. w związku z art. 144 K.p.a. poprzez zastosowanie przepisów art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażań i chorób zakaźnych u ludzi stanowiącego, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego;

5. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. ł45 § 1 pkt 1 lit. a i c) P.p.s.a. art. 145a § 1 P.p.s.a. w związku z art. 33 § 2 pkt 2c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", poprzez jego niezastosowanie, w przypadku gdy zgodnie z orzeczeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., SK 81/19, przepis art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień powinien zostać uznany za niezgodny z Konstytucją;

6. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) P.p.s.a., art. 145a § 1 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. w związku z art. 106 § 3 P.p.s.a. polegającego na oddaleniu wniosku dowodowego zawartego w skardze, a dotyczącego pisma skarżących z dnia 3 grudnia 2018 r. oraz zaświadczeń lekarskich z dnia 3 i 4 lipca 2023 r., które wskazują na przyczyny braku szczepień małoletniej we wcześniejszym okresie, a następnie na zaszczepienie małoletniej, a tym samym wykonania obowiązku objętego wydanym nakazem uiszczenia zapłaty grzywny pomimo jego niewymagalności.

W oparciu o powyższe zarzuty sformułowano wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uwzględnienie skargi wniesionej do Sądu I instancji, tj. uchylenie zaskarżonego postanowienia Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz poprzedzającego je postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] i umorzenie grzywny nałożonej na skarżącą, ewentualnie na podstawie art. 176 w związku z art. 185 § 1 P.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz sformułował wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 P.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 P.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.

Jak wynika z art. 193 P.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 P.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) P.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.); naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach przewidzianych w art. 174 P.p.s.a.

Treść zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej wskazuje, że zasadniczym przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia istnienia podstawy prawnej egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, a w konsekwencji ocena zaistnienia przesłanki nieważności, przewidzianej w art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a.

Problematyka związana z oceną zasadności zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w związku z uchylaniem się przez przedstawicieli ustawowych lub prawnych opiekunów małoletnich dzieci od obowiązku poddania szczepieniom ochronnym małoletnich była już wielokrotnie przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny, między innymi w wyrokach z dnia 22 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2849/20 i II OSK 2978/20, a także w wyroku z dnia 30 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 719/20 oraz w wyroku z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 1466/23. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela argumentację przedstawioną we wskazanych orzeczeniach.

Przepis art. 68 ust. 4 Konstytucji RP kształtuje podmiotowe prawo jednostki do ochrony zdrowia. Stosownie do treści tego przepisu władze publiczne są zobowiązanie do zwalczania chorób epidemicznych. Organy państwa są zatem zobowiązane do podejmowania działań w celu zarówno eliminowania istniejących ognisk chorobowych, jak i zapobiegania, tak dalece jak to jest możliwe, chorobom zakaźnym, w tym poprzez system obowiązkowych szczepień ochronnych.

Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch.z., zgodnie z którym osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny (ust. 2). W art. 17 ust. 10 tej ustawy została udzielona delegacja ustawowa ministrowi właściwemu do spraw zdrowia do określenia w drodze rozporządzenia: 1) wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych; 2) osoby lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. W wykonaniu tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W § 3 tego rozporządzenia uregulowano przedziały czasu, w których (w odniesieniu do konkretnych chorób) jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. Natomiast § 5 tego rozporządzenia stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. Przyjęcie określonego kalendarza szczepień w formie komunikatu wynika z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych, w tym czasu oraz rodzaju podawanych dzieciom szczepionek. Określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego czas, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że po wydaniu postanowienia przez organ pierwszej instancji a przed wydaniem postanowienia przez organ drugiej instancji oraz przed wydaniem zaskarżonego wyroku zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 (Dz. U. z 2023 r. poz. 909), w którym Trybunał orzekł, że "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Powyższy wyrok TK nie zmienia jednakże zapatrywania na niniejszą sprawę. Jakkolwiek Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to także dostrzegł, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia. Trybunał uznał, że zasadne jest określenie w wyroku innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, jako niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Podkreślić trzeba, że zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Oznacza to, że realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych - na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu - stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (por. wyrok TK z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04, OTK-A 2004 Nr 9, poz. 96). Z tych też przyczyn w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, zgodnie z którym sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 87/18 i powołane w nim orzeczenia). W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy postanowienie organu pierwszej instancji wydane było przed wydaniem wyroku przez TK, natomiast postanowienie organu drugiej instancji już po tej dacie, ale w okresie biegu 6 miesięcznego terminu, o jaki TK odroczył wejście w życie tego wyroku. Oznacza to, że Trybunał Konstytucyjny upoważnił organy administracji publicznej do tymczasowego stosowania zakwestionowanych przepisów prawa. Upoważnienie takie zyskały również sądy administracyjne, które w procesie kontroli zgodności z prawem zaskarżonych postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym w istocie rekonstruują model normatywny sprawy administracyjnej taki, jaki on był w chwili podejmowania rozstrzygnięć przez organy administracji. Ponadto należy uwzględnić, że postanowienie zaskarżone do Sądu I instancji oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji wydane były w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc w procesie wykonawczym odnoszącym się do realizacji obowiązku szczepienia wynikającego wprost z przepisów prawa i wymagalnego nie tylko w okresie przed wydaniem opisanego wyżej wyroku TK, ale także w okresie przed wszczęciem samego postępowania egzekucyjnego.

Mając na uwadze materię objętą niniejszym postępowaniem, w tym wskazaną w wyroku TK potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, Sąd w składzie obecnie orzekającym doszedł do przekonania, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego był wymagalny. Z tego względu zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne.

Należy również podkreślić, że niezasadne jest wiązanie w zarzutach skargi kasacyjnej kwestii istnienia podstawy prawnej egzekucji administracyjnej z przesłanką nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. Przepis ten określa podstawę stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (decyzja była niewykonalne w dniu jej wydania i ta niewykonalność ma charakter trwały). Jak wyżej wyjaśniono obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym wprost z przepisów prawa. Nie wymaga on konkretyzacji w formie aktu indywidualnego (decyzji lub postanowienie). Skarżąca kasacyjnie łączy co prawda zarzut naruszenia art. 156 §1 pkt 5 K.p.a. z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) P.p.s.a., ale sformułowanych zarzutów nie wiąże z postanowieniem wierzyciela w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym pierwotnie zaskarżonym do Sądu I instancji, lecz z podstawą prawną egzekucji.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 1 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).