Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 14/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1 b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi G.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej jako k.p.a.) oraz art. 17, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej jako u.ś.r.), Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania G.S. świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad A.K. za okres od 1 września 2022 r. do bezterminowo. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ wskazał, że w dniu 15 lutego 2023 r. G.S. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A.K. Organ decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę niepełnosprawną. Wskutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego wywiadu i uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika czy zakres opieki sprawowanej przez odwołującego się nad matką uniemożliwia jemu podjęcie zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej.

Z wywiadu środowiskowego nadto nie wynika jakie potrzeby co do sprawowanej opieki ma niepełnosprawna matka skarżącego A.K. Organ nie ustalił ile czasu skarżący poświęca swojej matce na czynności opiekuńcze, a ile jego żona S.S. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania organ I instancji ponownie przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, w trakcie którego pracownik socjalny ustalił, że zgodnie z oświadczeniem strony pomoc wnioskodawcy w opiece nad matką polega na: praniu, prasowaniu, gotowaniu, zmywaniu naczyń, podawaniu leków, pomocy przy kąpieli. Wg strony S.S. nie pomaga już w opiece nad teściową, gdyż pozostaje z nią w konflikcie. G.S. podał, że matka samodzielnie spożywa posiłki, nie jest pampersowana, nie posiada odleżyn, wymagających szczególnej pielęgnacji. Pracownik socjalny podsumowując wizytę w środowisku podał, że A.K. wymaga wsparcia osób drugich, jednak nie wymaga szczególnych zabiegów pielęgnacyjnych. Czynności dnia codziennego można wykonywać w godzinach popołudniowych czy dniach wolnych od pracy. Stąd wnioskodawca może podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy, umowę zlecenie lub o dzieło. W lokalu zamieszkują także wnukowie Pani K., tj. 18-letni D.S. i 15-letni M.S., którzy mogliby wspierać babcię i pomagać jej w niektórych podstawowych czynnościach. Podawanie leków można usprawnić poprzez przygotowanie ich wcześniej w specjalnych pojemnikach, tak aby chora mogła sama je zażyć wg określonej pory dnia. Wizyty lekarza rodzinnego również można ustalić jako domowe. A.K. mogłaby być także objęta systemem wsparcia w formie usług opiekuńczych. Dalej organ przytoczył art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego nie wynika, aby rozmiar

i charakter opieki nad osobą niepełnosprawną był na tyle znaczący, że uniemożliwia on podjęcie zatrudnienia przez stronę. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ podkreślił, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", jednakże aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje. Następnie organ wskazał, że pracownik socjalny ustalił, iż matka strony jest osobą, która porusza się przy pomocy balkoniku i nie wymaga szczególnych zabiegów pielęgnacyjnych. Czynności wspierające osobę niepełnosprawną nie są na tyle znaczące i długotrwale, że uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia przez stronę. Nie należy również pomijać faktu, że takie czynności jak przygotowywanie posiłków, pranie czy sprzątanie nie niosą ze sobą znamion czynności opiekuńczych, znacznie różniących się od normalnych czynności dnia codziennego.

G.S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzucił jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., a następnie powołując się na orzecznictwo sądowo administracyjne podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. Pojęcie opieki,

o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Konstrukcja normatywna przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że omawiane świadczenie nie ma stanowić źródła dochodu dla opiekuna z powodu jakichkolwiek względów, nie ma też zastępować zasiłku dla bezrobotnych etc. Więź zatem między sprawowaniem pieczy nad niepełnosprawną w znacznym stopniu osobą a uniemożliwieniem z tego powodu kontynuowania lub podjęcia zatrudnienia przez opiekuna musi być ścisła i niepodważalna. Natomiast opieka, o której mowa winna być stała (ciągła) i długoterminowa.

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo przeprowadził czynności procesowe o charakterze dowodowym. Wykazał, że matka skarżącego mimo złego stanu zdrowia, czego Kolegium nie kwestionuje, nie jest osobą obłożnie chorą, skoro jest w stanie sama spożywać uprzednio dla niej przygotowane posiłki oraz zażyć lekarstwa, załatwiać sprawy fizjologiczne. Z akt nie wynika, by wymagała karmienia, pojenia. Nie wymaga pielęgnacji odleżyn. Wymaga pomocy tylko przy kąpieli (wejście, wyjście z wanny) oraz przygotowywaniu posiłków, zrobieniu zakupów, sprzątaniu, praniu oraz poruszaniu się poza mieszkaniem oraz organizacji

i asysty przy wizytach lekarskich, w załatwianiu spraw urzędowych. W ocenie Kolegium, organ I instancji słusznie przyjął, że zakres obowiązków skarżącego związanych z opieką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, prasowanie, gotowanie, zmywanie naczyń, dawkowanie leków, pomoc przy kąpieli, czynności typowe dla prowadzenia każdego gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy), czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, w załatwianiu spraw urzędowych etc. nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącego. Nie absorbują one na tyle, by należało zapewnić podopiecznej ciągłej (całodziennej) obecności czy też nieustającego nadzoru ze strony skarżącego. Mogą być one wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki. W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, a ustalony stan faktyczny sprawy uzasadnia stwierdzenie organu I instancji, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem zatrudnienia.

W skardze do Sądu na decyzję organu odwoławczego G.S. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący podkreślił, że istotą opieki, o której mowa

w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Zdaniem skarżącego nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest decyzja SKO z dnia [...] r, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie

z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują

się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności (ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lipca 2019 r. r.). Jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Nie ulega również wątpliwości, iż skarżący jako syn należy do grona osób zobowiązanych co do zasady do alimentacji wyżej wymienionej stosownie do art. 128 k.r.o., który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych

w linii prostej oraz rodzeństwo.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać

w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Wymaga podkreślenia, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły (por. B. Chludziński /w/ P. Rączka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, t. 4.1 i powołane tamże orzecznictwo). Zauważyć trzeba, że na gruncie u.ś.r. ustawodawca nie wprowadził definicji legalnej wyrażenia "opieka" ani "sprawowanie opieki". Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie chodzi przy tym o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy, przez 24 godziny na dobę (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, wyrok NSA z dnia

6 października 2020 r., I OSK 371/20, CBOSA). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości lub długoterminowości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2022 r.,

I OSK 1867/21, CBOSA). Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., II SA/Po 354/22, CBOSA). Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., II SA/Gd 359/22, CBOSA).

Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17

ust. 1 u.ś.r. chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., I OSK 1867/21, CBOSA). Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za zaprzestanie lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za zaprzestanie zatrudnienia z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Jak wskazuje się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje (por. wyrok NSA

z 8 lutego 2023 r., I OSK 631/22, wyrok NSA z dnia 22 września2022 r., II SA/Gd 1028/22, wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21 CBOSA). Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń faktycznych nie można jednak utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie, czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie, jak w niniejszej sprawie, podejmowanie zatrudnienia. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia (zob. wyrok NSA 9 listopada 2022 r., I OSK 136/22, CBOSA).

Mając na uwadze wskazaną powyżej argumentację należy podzielić stanowisko organów, że nie istnieje wspomniany związek przyczynowo-skutkowy między zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną opieką nad matką. Z wywiadu środowiskowego i oświadczenia skarżącego wynika, że do jego obowiązków należy podawanie leków, robienie zakupów, sprzątanie mieszkania, przygotowywanie posiłków, zawożenie matki do lekarza, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej. Zważyć trzeba, że matka skarżącego załatwia potrzeby fizjologiczne samodzielnie, nie jest pampersowana, posiłki również przyjmuje samodzielnie, a w obrębie mieszkania porusza się przy wsparciu chodzika ortopedycznego. Skarżący mieszkający wraz z matką wykonuje typowe czynności podejmowane w tymże gospodarstwie, niezależnie od tego, czy osoby wchodzące w jego skład są niepełnosprawne, czy też nie. Należy podzielić stanowisko organu, że czynności domowe, wykonywane przez skarżącego w postaci gotowania, dawkowania leków, pomoc przy kąpieli, robienia zakupów czy też umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich stanowią normalne prace, które prawdopodobnie podejmowałby również jako osoba czynna zawodowo, nie mając obowiązku opieki nad niepełnosprawną matką. Wobec tego nie można uznać, że to właśnie opieka nad matką, z racji czasochłonności, uniemożliwia skarżącemu aktywność zawodową. Skarżący nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia matki żadnych ekstraordynaryjnych, szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 września 2021 r., III SA/Kr 415/21, CBOSA).

Z tych względów należy uznać, że ustalone w sprawie fakty jednoznacznie świadczą o tym, że brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaną przez niego opieką nad matką – w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Oznacza to, że skarżącynie spełnia przesłanek do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przysługującym jedynie za samo sprawowanie opieki, lecz związanym z koniecznością rezygnacji z wykonywania pracy zarobkowej w celu opieki tej sprawowania lub niepodejmowania pracy z tego właśnie względu. Wykonywanie opieki i jej rozmiar musi uniemożliwiać podjęcie pracy, bądź wymuszać na opiekunie rezygnację z aktywności zawodowej. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje.

W konsekwencji Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a, skargę jako niezasadną oddalił.