Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1822/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 269 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 19 września 2023 r. nr SKO.405.ŚR.2008.987.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S.S. (dalej jako: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 19 września 2023 r. nr SKO.405.ŚR.2008.987.2023 uchylająca decyzję Burmistrza K. (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z dnia 24 sierpnia 2023 r. nr ŚR.5212.S.107.B.2023.ŚP i jednocześnie orzekająca o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco;

Wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2023 r. skarżący zwrócił się do Burmistrza o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – K.S., ur. [...] maja 1948 r.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Burmistrz wskazaną wyżej decyzją z dnia 24 sierpnia 2023 r., działając w oparciu o art. 2, art. 17, art. 18, art. 20 ust. 3 i 4, art. 24, ust. 1, ust. 2a, ust. 4, art. 26 ust. 1, ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że K.S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Wynika z niego, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Matka skarżącego jest osobą schorowaną przewlekle. W toku postępowania ustalono, że K.S. pozostaje w związku małżeńskim z L.S. Jej mąż nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 4 sierpnia 2023 r. wynika, że ze względu na liczne ciężkie schorzenia nie może sprawować opieki nad żoną. Leczy się na rozedmę płuc, torbiele na nerkach, ma endoprotezę stawu biodrowego, w związku z czym sam wymaga pomocy. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu socjalnego ustalono, że opiekę nad K.S. sprawuje skarżący, który mieszka razem z rodzicami. Do wykonywanych przez skarżącego w ramach opieki czynności należą: robienie zakupów, przygotowanie posiłków, odwożenie do lekarzy, kontrolowanie terminów wizyt, wybieranie i podawanie leków, pomoc przy myciu, kąpaniu, ubieraniu, zabezpieczanie opału na zimę, palenie w piecu, sprzątanie, pranie, zmienianie pościeli, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych. Ustalono również, że skarżący ma czworo rodzeństwa, które nie może sprawować opieki nad matką, ze względu na pracę i odległość miejsca zamieszkania. Skarżący był zatrudniony do dnia 31 lipca 2023 r. Również od tego dnia zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W wyniku analizy materiału dowodowego oraz weryfikacji sytuacji rodzinnej organ I instancji uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Burmistrz wskazał, że daty powstania niepełnosprawności K.S. nie da się ustalić, w związku z czym nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., uzależniający przyznanie świadczenia od momentu powstania niepełnosprawności. Organ zaznaczył, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., pomimo uznania go przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, do dnia dzisiejszego nie został usunięty z ustawy. Ponadto, organ I instancji wyjaśnił, że mąż K.S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem również z uwagi na art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane skarżącemu.

Skarżący zakwestionował powyższe rozstrzygnięcie. W złożonym odwołaniu podał, że jego ojciec ma założoną niebieską kartę w związku ze znęcaniem się nad żoną, a ponadto jest w trakcie odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego. Skarżący zaznaczył także, że na dzień 11 września 2023 r. w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. zaplanowane jest posiedzenie w sprawie przyznania L.S. stopnia niepełnosprawności. Ponadto zwrócił uwagę, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, SKO opisaną na wstępie decyzją z dnia 19 września 2023 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w pkt 1, uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza w całości oraz w pkt 2, orzekło o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy nie zgodził się z argumentacją organu I instancji, co do wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przypomniał, że w świetle wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. SKO zwróciło uwagę, że orzeczenie to spowodowało skutek derogacyjny w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b ustawy. W związku z tym wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o ww. przesłankę było błędne.

Kolegium podzieliło natomiast stanowisko odnośnie wystąpienia drugiej ze wskazanych przez Burmistrza przyczyn wydania decyzji odmownej. Organ wyjaśnił, że obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a także wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy, organ wyjaśnił, że pierwszym zobowiązanym do sprawowania opieki nad K.S. winien być jej mąż, ponieważ jego obowiązek alimentacyjny względem K.S. wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącego, a przy tym nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższą decyzję skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Podniósł, że obecnie L.S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zostało już dostarczone do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kj. W związku z powyższym wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że w dacie orzekania na gruncie przedmiotowej sprawy występowała negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem wówczas akta sprawy nie zawierały orzeczenia o przyznaniu L.S. znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to pojawiło się dopiero na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W ocenie organu odwoławczego, powyższe ma ten skutek, że przedłożone orzeczenie może być podstawą złożenia przez skarżącego nowego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast do dnia 11 sierpnia 2023 r., tj. daty ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mąż K.S. nie był wyłączony z obowiązku alimentacyjnego względem żony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO, którą uchylono odmowną decyzję Burmistrza w całości i odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę orzekania dla organów stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według ust. 1a. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do ust. 1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zgodnie z ust. 5. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie nie ma sporu co do tego, że matka skarżącego jest osobą wymagającą opieki, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekę nad nią sprawuje w należyty sposób skarżący, który z tego powodu zrezygnował z pracy i z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Na obecnym etapie nie ma również wątpliwości, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia jest data powstania niepełnosprawności matki. Kwestię tą prawidłowo uzasadniło Kolegium powołując się na wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/17.

Spór w sprawie sprowadzał się od ustalenia przez organ II instancji negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. faktu, że żyje ojciec skarżącego - mąż matki, który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z przywołanych przepisów oraz zasad wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że małżonek jest uprawniony w pierwszej kolejności do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pozostawanie przy życiu małżonka i brak legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozbawia osoby spokrewnione nawet w pierwszym stopniu, w tym przypadku skarżącego, jako dziecka, prawa ubiegania się o przyznanie tego świadczenia.

W kontrolowanej sprawie skarżący podnosił, że mąż matki miał założoną tzw. niebieską kartę z uwagi na znęcanie się nad nią a już na etapie postępowania odwoławczego sygnalizował, że może zmienić się sytuacja dotycząca negatywnej przesłanki, która była podstawą odmowy przyznania świadczenia. Zarówno w treści formularza wniosku, jak i przed wydaniem decyzji skarżący był bowiem informowany, że jednym z warunków przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że małżonek osoby wymagającej opieki także legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak takiego orzeczenia był jedną z przyczyn decyzji odmownej Burmistrza.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że ostatecznie była to jedyna podstawa odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący w toku postępowania odwoławczego w treści odwołania informował Kolegium, że na dzień 11 września 2023 r. został wyznaczony termin przed Powiatowym Zespołem do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności ojca – męża matki. Skarżący przedłożył nawet organowi I instancji w dniu 14 września 2023 r. kopię orzeczenia z dnia [...] września 2023 r., według którego L.S. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Stosowna informacja została przesłana do SKO. Z treści tego orzeczenia wynika, że ustalony przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 11 sierpnia 2023 r. Kolegium nie wyjaśniło czy L.S. zrzekł się prawa do wniesienia odwołania. Mimo podnoszonej w odwołaniu okoliczności, Kolegium w dniu 19 września 2023 r. orzekło w sposób opisany na wstępie, przy czym z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby skład orzekający w ogóle zapoznał się z okolicznościami podnoszonymi przez skarżącego. Nie ma w tym zakresie żadnego odniesienia do odwołania. Być może sama kopia orzeczenia dotarła do SKO zbyt późno, ale data wpływu do SKO pokrywa się z datą wydania decyzji.

Takie procedowanie narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 8 § 1 k.p.a. i mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że wzmiankowane orzeczenie o niepełnosprawności nawet było już ostateczne w chwili rozstrzygania sprawy, a poza tym wynika z niego, że już w sierpniu 2023 r. stan zdrowia ojca skarżącego nie pozwalał na sprawowanie opieki nad żoną.

Pamiętać przy tym należy, że skarżący wniósł skargę do Sądu zarzucając, że SKO nie wzięło pod uwagę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca, co sygnalizował przecież w odwołaniu. Od 1. stycznia 2024 r. nastąpiła już taka zmiana przepisu art. 17 u.ś.r., która wyklucza możliwość przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą powyżej 18 roku życia (ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym – art. 43 – Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) w przypadku złożenia kolejnego wniosku po tej dacie. Tylko jeśli wniosek został złożony przez tą zmianą możliwe jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym).

W ocenie Sądu stwierdzone naruszenia przepisów postępowania w sposób oczywisty mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przynajmniej od sierpnia 2023 r. co obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c).

Zaznaczyć jednak należy, że co do okresu przed sierpniem 2023 r. w orzecznictwie ukształtowały się dwa stanowiska, w odmienny sposób odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy żyją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki.

Według pierwszego stanowiska, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, , na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w dalszej kolejności, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować takiej opieki. Wskazywano, że w konkretnych, indywidualnych stanach faktycznych, w związku z tak istotną i wrażliwą materią jak zapewnienie koniecznej opieki niepełnosprawnej w stopniu znacznym osobie spokrewnionej, mogą wystąpić szczególne i wyjątkowe sytuacje, wymagające uwzględnienia wykładni systemowej i celowościowej cytowanych przepisów, w zgodnie z przepisami Konstytucji RP. Do takich sytuacji zaliczano przykładowo starczą niedołężność małżonka, jego bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej lub w zakładzie karnym.

Natomiast według drugiego stanowiska warunkiem koniecznym dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wyżej wymienione osoby jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. la oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Ten drugi pogląd podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uchwale 7 Sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). NSA stwierdził w niej kategorycznie, w punkcie drugim sentencji (punkt pierwszy nie odnosi się do realiów niniejszej sprawy), że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

Z powyższego wynika jednoznacznie, że dopóki współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, dopóty inna niż współmałżonek osoba, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że fakt sprawowania opieki przez skarżącego nad matką, której mąż w okresie przed sierpniem 2023 r. nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie daje uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Innymi słowy ocena prawna zagadnienia budzącego w orzecznictwie wątpliwości wyrażona w uchwale składu poszerzonego NSA obliguje sąd administracyjny do jej zastosowania W sprawie zawisłej przed tym sądem.

Dlatego też, skoro w sprawie nie wystąpiła zasadnicza przesłanka aktualizująca po stronie skarżącego uprawnienie do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w okresie przed sierpniem 2023 r., a która to przesłanka wynika bezpośrednio z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., brak było podstaw do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Szczególne okoliczności faktyczne, na jakie wskazuje skarżący, w takich realiach nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. Powyższe stanowisko zbieżne jest z poglądem wyrażonym w uchwale NSA o sygn. I OPS 2/22.

Mając na uwadze niewątpliwie trudną sytuację rodziny skarżącego podkreślić należy, że bezwzględny charakter normy prawnej określającej przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż małżonek niepełnosprawnego w stopniu znacznym, obligował organy obu instancji do odmownego załatwienia sprawy. W sprawach z przedmiotu świadczeń pielęgnacyjnych organy nie posługują się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że przepisy u.ś.r. nie dają podstaw do wzięcia pod uwagę innych okoliczności niż przewidziane w tej ustawie, w tym okoliczności tego rodzaju, jakie podnosi skarżący.

Zaznaczyć jednak trzeba, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to – co wskazywał organ odwoławczy, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 233/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, a także WSA w Lublinie z dnia 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 wyrok z dnia 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22).

W ponownym postępowaniu odwoławczym SKO weźmie pod uwagę orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania i Niepełnosprawności z dnia [...] września 2023 r., które zostało wydane przed rozstrzygnięciem sprawy przez ten organ i rozpozna sprawę w jej całokształcie.