Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2980/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone orzeczenie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 200
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 270
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania  wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant starszy referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi Miasta Stołecznego W. na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w . z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz Miasta Stołecznego W. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym orzeczeniem z [...] czerwca 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r., poz. 270), umorzyło postępowanie w sprawie podwyższenia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego udziału w nieruchomości oznaczonej jako działka [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...], położonej przy ul. [...].

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Prezydent [...] wypowiedział użytkownikowi wieczystemu wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego udziału w wyżej wskazanej nieruchomości, a co za tym idzie użytkownik wieczysty otrzymał propozycję wnoszenia od 1 stycznia 2019 r. opłaty rocznej w nowej wysokości.

W ustawowym terminie, do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął wniosek użytkownika wieczystego o ustalenie, że podwyższenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadnione.

Rozpoznając sprawę Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. umarza się postępowania, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r. roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Wobec powyższego Kolegium uznało, że jest zobowiązane do umorzenia postępowania.

Skargę na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2020 r. złożyło Miasto [...].

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciło naruszenie:

1) art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy,

2) art. 21 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów przez niezastosowanie do stanu faktycznego sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty Miasto wniosło o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

Wraz ze skargą skarżące Miasto złożyło wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Wskazało, że zastosowało się do pouczenia Kolegium i złożyło sprzeciw do Sądu Rejonowego dla [...], który postanowieniem z [...] grudnia 2021 r., sygn. akt [...] odrzucił sprzeciw. Natomiast Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z [...] września 2022 r., sygn. akt [...] oddalił zażalenie Miasta [...] na postanowienie z [...] grudnia 2021 r. Postanowienie Sądu Okręgowego wraz z uzasadnieniem skarżący otrzymał 22 listopada 2022 r., a skargę złożył w terminie wskazanym w art. 87 § 1 ppsa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Sąd ustalił, że skarżące Miasto, stosując się do pouczenia zawartego w zaskarżonym orzeczeniu, wniosło - pismem z 4 września 2020 r. - za pośrednictwem Kolegium sprzeciw od orzeczenia do sądu powszechnego. Jak wynika z akt sprawy Kolegium dopiero 3 grudnia 2021 r. (po ponad roku od złożenia), przekazało sprzeciw do Sądu Rejonowego dla [...]. Sąd postanowieniem z [...] grudnia 2021 r. odrzucił sprzeciw. Na postanowienie to Miasto [...] złożyło zażalenie. Postanowieniem z [...] września 2022 r. Sąd Okręgowy w [...] oddalił zażalenie podzielając stanowisko Sądu I instancji, że sąd powszechny nie jest właściwy do rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez Kolegium na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej. Postanowienie Sądu Okręgowego zostało doręczone Miastu [...] 22 listopada 2022 r. Natomiast skarga i wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi zostały złożone (nadane drogą pocztową) 23 listopada 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd uznał wniesioną skargę za dopuszczalną. Kolegium naruszyło art. 107 § 1 pkt 7 kpa, poprzez wadliwe pouczenie o środku zaskarżenia, tj. sprzeciwie do sądu powszechnego w sytuacji, w której od decyzji (orzeczenia) o umorzeniu postępowania, jako rozstrzygnięcia o charakterze wyłącznie formalnym, nie przysługiwał tego rodzaju środek zaskarżenia, co zostało przesądzone powołanymi wyżej rozstrzygnięciami sądu powszechnego. Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy w danej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy (jak w niniejszym przypadku), sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu braku właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 4 ppsa). Przede wszystkim jednak błędne pouczenie w orzeczeniu (w decyzji) co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która się do niego zastosowała (art. 112 kpa). Skarżące Miasto zastosowało się do zawartego w zaskarżonym orzeczeniu Kolegium błędnego pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia w postaci sprzeciwu do sądu powszechnego. Wobec tego oraz z uwagi na odrzucenie sprzeciwu przez sąd powszechny, Sąd orzekający przyjął do rozpoznania wniesioną skargę uwzględniając - w zakresie terminu do jej wniesienia - że została ona złożona niezwłocznie po doręczeniu skarżącemu postanowienia Sądu Okręgowego w [...].

Skarga jest zasadna.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 4 ustawy zmieniającej z 31 stycznia 2019 r. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Natomiast stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się.

Przepis art. 4 ustawy wskazuje dwie przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, które muszą być spełnione łącznie:

- postępowanie powinno być wszczęte po 5 października 2018 r. i niezakończone do daty wejścia w życie ustawy, tj. 13 lutego 2019 r.,

- wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty nie zostało skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed dniem 1 stycznia 2019 r.

W ocenie Sądu z brzmienia art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy wynika jednoznacznie, że Kolegium ma obowiązek umorzyć te postępowania, które zostały wszczęte po

5 października 2018 r. i nie zostały zakończone do 13 lutego 2019 r. (tj. do dnia wejścia w życie ustawy z 31 stycznia 2019 r.) w sytuacji, gdy wypowiedzenia dotychczasowej opłaty nie zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r.

W związku z tym, jeżeli wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty nie zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia

2019 r. - to roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją (opłata dotychczasowa). Natomiast, jeżeli wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r., to roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty zaktualizowanej, a wypowiedzenie podlega rozpoznaniu w trybie art. 79-80 ugn, w tym przed sądem powszechnym, jeżeli użytkownik wieczysty złoży sprzeciw od orzeczenia SKO.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po 5 października 2018 r. Bezsporne jest także, że do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. do

13 lutego 2019 r. postępowanie to nie zostało zakończone. Została zatem spełniona pierwsza z przesłanek art. 4 ust. 1 powołanej ustawy. Jednak spełnienie tylko tej przesłanki nie uprawniało organu do umorzenia postępowania.

Organ bowiem w uzasadnieniu swojego orzeczenia nie odniósł się do drugiej przesłanki, tj. czy wypowiedzenie zostało doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości.

Jak wynika z operatu szacunkowego z [...] października 2018 r. oraz z treści księgi wieczystej nr [...] na nieruchomości gruntowej przy ul. [...] posadowiony jest budynek mieszkalny, w którym jest wyodrębnionych kilkanaście lokali.

Konieczne jest więc ustalenie, czy wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości będącymi właścicielami lokali doręczono wypowiedzenia opłaty rocznej przed 1 stycznia 2019 r., czy też po tej dacie. Jak wynika z akt sprawy uczestnikom postępowania – W. i T. F. wypowiedzenie dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało doręczone 12 grudnia 2018 r. Skarżące Miasto załączyło do skargi szereg wypowiedzeń opłaty rocznej wraz z dowodami doręczeń użytkownikom wieczystym, z których wynika, że doręczenia te miały miejsce przed 1 stycznia 2019 r. Kwestie te nie były przedmiotem oceny Kolegium. Kolegium nie badało i nie wskazało w uzasadnieniu orzeczenia, czy i kiedy wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostały doręczone wszystkim użytkownikom wieczystym przedmiotowej nieruchomości będących jednocześnie właścicielami wyodrębnionych lokali.

Jest to istotne, gdyż użytkowanie wieczyste jest ograniczonym prawem rzeczowym, niepodzielnym. Przysługuje ono do danej nieruchomości, jako całości. Nie może zatem w takiej sytuacji organ przyjmować, że kwestia wysokości opłaty (za poszczególne udziały w nieruchomości wspólnej) może być różnie ukształtowana dla użytkowników wieczystych, nawet jeżeli nie każdy z nich złoży wniosek o ustalenie, czy została ta opłata ukształtowana prawidłowo. Różnica w wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste każdego współużytkownika może wynikać wyłącznie z różnicy wielkości udziału, gdyż każdy z nich uiszcza opłatę w wysokości zależnej od przysługującego mu udziału w tym prawie. Jednakże podstawa jej wymiaru musi być zawsze taka sama. W przeciwnym razie doszłoby do naruszenia zasady równości wobec prawa, co w demokratycznym Państwie nie powinno mieć miejsca.

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 164/22 wypowiedział się na temat wykładni art. 4 ustawy zmieniającej przyjmując, że przesłankami umorzenia postępowania dotyczącego weryfikacji aktualizacji opłaty rocznej są: wszczęcie postępowania po 5 października 2018 r. oraz brak skutecznego doręczenia wypowiedzeń dotychczasowej wysokości opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r.

Przepis art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej zawiera zatem normę materialną, która w sytuacji określonej w hipotezie tego przepisu, wyznacza roczną opłatę przekształceniową w wysokości opłaty, która obowiązywała przed aktualizacją. W tej sytuacji przepis art. 4 ust. 2 ustawy przekształceniowej przewiduje umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy.

Konieczność umorzenia postępowania dotyczącego sporu co do wysokości opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest konsekwencją tego, że spór ten, wobec materialnoprawnej regulacji art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej, stał się bezprzedmiotowy: w wyniku przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności, brak jest podstaw do aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste na przyszłość, zaś określenie wysokości opłaty przekształceniowej następuje na podstawie opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste obowiązującej przed aktualizacją.

Wobec powyższego nieustalenie, czy wypowiedzenie dotychczasowej opłaty nastąpiło wobec wszystkich współużytkowników wieczystych - co ma miejsce w niniejszej sprawie, skutkuje uznaniem, że organ wadliwie umorzył postępowanie administracyjne.

Z podanych wyżej przyczyn należy podzielić zarzuty skargi, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa oraz art. 200 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.