Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 450/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2024-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2023 nr 168 poz 22 art. 2 ust. 3
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/1343 z dnia 30 czerwca 2023 r. ustanawiające środek wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych  dla sektorów zbóż i nasion oleistych w Bułgarii, na Węgrzech, w Polsce, Rumunii i Słowacji
article: par. 3 i  par. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 762
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań  związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 25 marca 2024 r., nr 073/2024 w przedmiocie przyznania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu na rzecz strony skarżącej R. P. kwotę 697,00 zł (słownie złotych: sześćset dziewięćdziesiąt siedem 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez R. P. (dalej jako: skarżący, strona) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z 25 marca 2024 r., nr 073/2024 utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego w Strzelcach Opolskich z 23 lutego 2024 r. w przedmiocie przyznania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion roślin oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 21 czerwca 2023 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich wpłynął wniosek skarżącego o udzielenie pomocy. Do wniosku dołączono następujące dokumenty:

1. faktura VAT RR nr [...] z 25 kwietnia 2023 r.,

2. faktura VAT RR nr [...] z 26 kwietnia 2023 r,

3. faktura VAT RR nr [...] z 27 kwietnia 2023 r.,

które dokumentowały sprzedaż pszenżyta do B. sp. z o.o. Wskazane dokumenty księgowe nie były podpisane przez sprzedającego.

W 12 lipca 2023 r. Skarżący zmienił złożony wniosek o przyznanie pomocy, w ten sposób że poza uprzednio złożonymi fakturami, przedstawił do objęcia pomocą fakturę VAT RR nr [...] z 25 czerwca 2023 r. dokumentująca sprzedaż jęczmienia, kukurydzy oraz pszenżyta do G. oraz fakturę nr [...] z 1 czerwca 2023 r. wskazującą na sprzedaż owsa i żyta T. M.

W dniu 7 września 2023 r. do siedziby organu prowadzącego postępowanie wpłynęła korekta wniosku o przyznanie pomocy. W załącznikach do przedmiotowej korekty znajdowały się podpisane faktury:

1. faktura VAT RR nr [...] z 25 kwietnia 2023 r.,

2. faktura VAT RR nr [...] z 26 kwietnia 2023 r.,

3. faktura VAT RR nr [...] z 27 kwietnia 2023 r.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich decyzją z 12 grudnia 2023 r. przyznał skarżącemu pomoc dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy w wysokości 1659,00 złotych. W uzasadnieniu organ wskazał, że z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości w zakresie dostarczonych faktur płatność przyznano jedynie do zboża sprzedanego w oparciu o fakturę nr [...] z 1 czerwca 2023 r. Organ wskazał, że zakwestionowane faktury nie zostały podpisane przez rolnika ryczałtowego lub osobę upoważnioną do otrzymywania faktur i podpisania oświadczeń. Organ wskazał, że skarżący podpisany pod oświadczeniem znajduje się w rejestrze podatników VAT i nie jest uprawniony do otrzymania ww. faktur.

Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł odwołanie podnosząc, że działalność rolniczą prowadzi jako rolnik ryczałtowy, w związku z czym nie jest podmiotem uprawnionym do wystawiania faktur VAT. Zatem ustalenia i wniosku organu I instancji są nieprawidłowe.

Decyzją nr [...] z 17 stycznia 2024 roku Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Strzelcach Opolskich w decyzją nr [...] z 16 lutego 2024 roku przyznał skarżącemu pomoc dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy w wysokości 1659,00 złotych. Natomiast organ umorzył postępowanie w odniesieniu do kwoty wsparcia w wysokości 16.882,00 zł, z uwagi na upływ terminu przeznaczonego na realizację tego typu płatności wskazanego w Rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2023/1343 z 30 czerwca 2023 r., bowiem wydatki w ramach tego programu kwalifikowały się do pomocy unijnej tylko wtedy, gdy płatności zostały dokonane przed dniem 31 grudnia 2023 r.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji "odmawiającej przyznania w części pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy". Wskazał, że zaskarża powyższą decyzję w części, zarzucając, że nie zgadza się umorzeniem postępowania co do wskazanych przez organ faktur, ponieważ opóźnienie w wydaniu decyzji o przyznaniu płatności nie nastąpiło z jego winy a z winy organu (pracownika Agencji). Wniósł o wydanie orzeczenia o przyznaniu mu pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem.

Decyzją z 25 marca 2024 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego w Strzelcach Opolskich z 23 lutego 2024 r. w przedmiocie przyznania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion roślin oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył rozporządzenia Rady Ministrów z 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion i nasion oleistych (Dz. U. z 2023 r. poz. 762 ze zm.), nazywane w dalszej części decyzji rozporządzeniem, regulującego warunki przyznawana pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion roślin oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy.

Następnie organ wskazał, iż stosownie do treści art. 2 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/1434 z 30 czerwca 2023 roku ustanawiającego środek wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych w Bułgarii, na Węgrzech, w Polsce, Rumunii i Słowacji (Dz. Urz. UE L168 z 03.07.2023 r., str. 22 – zwane dalej w skrócie rozporządzeniem wykonawczym) Bułgaria, Węgry, Polska, Rumunia i Słowacja wypłacają dodatkowa wsparcie, o którym mowa w ust. 2, do dnia 31 grudnia 2023 r.

Organ podkreślał, że z rozporządzenia wykonawczego wynika, jednoznacznie, że Bułgaria, Węgry, Polska, Rumunia i Słowacja wypłacają dodatkowe wsparcie, o którym mowa w ust. 2, do dnia 31 grudnia 2023 r. Zestawiając powyższą regulację z sekwencją zdarzeń występujących w niniejszej sprawie organ podkreślał, że decyzja w sprawie przyznania płatności została wydana 16 lutego 2024 r., a więc po upływie terminu wymienionego w analizowanym akcie prawnym, w związku z czym nie było podstaw prawnych do zrealizowania wnioskowanej płatności. Konsekwencją powyższego była konieczność umorzenia postępowania w zakresie wykraczającym poza pierwotnie przyznaną kwotę pomocy (w ramach postępowania zakończonego w I instancji wydaniem decyzji nr [...] z 12 grudnia 2023 r.).

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organów, skarżący zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Zaskarżając ww. decyzję w całości pełnomocnik wskazał, iż zaskarżona decyzja narusza:

- art. 2 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/1343 z dnia 30 czerwca 2023 r. ustanawiające środek wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych w Bułgarii, na Węgrzech, w Polsce, Rumunii i Słowacji (Dz.Urz. UE.L 2023 Nr 168, str. 22) poprzez błędne przyjęcie, iż adresatem tegoż przepisu jest skarżący, gdzie w istocie przepis ten kierowany jest do organu i nie stanowi przesłanki do umorzenia postępowania w przedmiocie przyznania pomocy finansowej ze środków krajowych po dniu 31 grudnia 2023 r.;

- art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023 r. poz. 775 ze zm. – zwanej dalej w skrócie kpa) w związku art. 105 § 1 kpa poprzez ich błędne zastosowanie w sprawi wynikające z rozstrzygnięcia przez organy ARiMR w przedmiocie umorzenia postępowania co do należnej Skarżącemu kwoty wsparcia w wysokości 16.882 zł.

- art. 8 § 1 kpa poprzez naruszenie w postępowaniu zasady pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej.

W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik podnosił, że wniosek skarżącego został złożony w terminie na jego złożenie. W normalnym i prawidłowym biegu postępowania administracyjnego, przy uwzględnieniu terminów na załatwienie sprawy wynikających z art. 35 § 3 kpa, sprawa winna być rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej przez organ najpóźniej do dnia 7 października 2023 r., gdyż nie miała ona skomplikowanego charakteru (łącznie załączono do niego 5 faktur VAT). Z przyczyn niezależnych od skarżącego pierwsza decyzja organu wydana została dopiero w dniu 12 grudnia 2023 roku (a zatem po ponad 3 miesiącach od wpływu skorygowanego wniosku), gdzie organ dopuścił się uchybienia w weryfikacji sprawy i konsekwencji w naliczeniu płatności na niekorzyść skarżącego, co zostało potwierdzone w decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu na [...] z 1 stycznia 2024 r. wydanej na skutek rozpatrzenia odwołania Skarżącego.

Jednocześnie pełnomocnik podnosił, że powołany przez organ jako podstawa do braku możliwości realizacji płatności art. 2 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/1343 z 30 czerwca 2023 r. stanowi, iż Bułgaria, Węgry, Polska, Rumunia i Słowacja wypłacają dodatkowe wsparcie, o którym mowa w ust. 2, do dnia 31 grudnia 2023 r. kierowany jest do organów. Pełnomocnik podnosił, że zgodnie z brzmieniem art. 1 ust. 4 ww. rozporządzenia "wydatki Bułgarii, Węgier, Polski, Rumunii i Słowacji związane z płatnościami w ramach środków, o których mowa w ust. 2, kwalifikują się do pomocy unijnej tylko, jeżeli płatności te zostały dokonane przed dniem 31 grudnia 2023 r.". W ocenie pełnomocnika skarżącego lektura ww. regulacji pozwala przyjąć, iż ww. przepis ten nie stoi na przeszkodzie przyznaniu skarżącemu wnioskowanego wsparcia w ramach mechanizmu pomocy realizowanego ze środków krajowych na podstawie zapisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 r. poz. 187) nawet po dniu 31 grudnia 2023 r, lecz w takiej sytuacji wydatki takie nie zostaną "zrefundowane" ze środków unijnych.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego, przy takiej, prawidłowej wykładni przepisów prawa wspólnotowego, w braku zastrzeżenia przekroczenia, tak terminu na złożenie wniosku, jak i przekroczenia limitu środków zastrzeżonych dla danego mechanizmu pomocowego, brak było, podstaw do umorzenia przez organ I instancji postępowania administracyjnego w zakresie naliczonej skarżącemu kwoty wsparcia w wysokości 16.882 zł. W ocenie pełnomocnika, za nietrafne należało uznać także stanowisko organu odwoławczego, który posługuje się w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia judykatami, które zapadły na gruncie zupełnie innych regulacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "ppssa"), następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie natomiast do treści art. 134 ppsa., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 roku w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion i nasion oleistych, wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 6c ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia pomoc przyznaje się rolnikowi:

1) któremu został nadany numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2022 r. poz. 2001 i 2727 oraz z 2023 r. poz. 412), i który wyraził zgodę, o której mowa w art. 10c ust. 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;

2) który dokonał sprzedaży:

a) żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. lub

b) kukurydzy w okresie od dnia 15 kwietna 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r.

- podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą;

3) który poniósł stratę gospodarczą, o której mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/739 oraz w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/1343;

4) który w 2022 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i zadeklarował w tym wniosku powierzchnię upraw kukurydzy, żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku;

5) (uchylony).

2. Warunki, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 4, uznaje się za spełnione również, jeżeli spełnił je małżonek rolnika, który prowadzi lub prowadził działalność rolniczą wspólnie z tym rolnikiem.

3. Pomocy nie przyznaje się rolnikowi będącemu jednocześnie podmiotem skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez ten podmiot produkcją zwierzęcą w odniesieniu do sprzedaży danego rodzaju zbóż, rzepaku lub rzepi

Z kolei § 4 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że pomoc przyznaje się:

1) na wniosek rolnika złożony za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji;

2) w wysokości ustalonej zgodnie z § 6;

3) danemu rolnikowi tylko raz.

2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, zawiera:

1) imię i nazwisko albo nazwę rolnika;

2) numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12 ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

2a) numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12 ustawy wymienionej w pkt 2, małżonka rolnika, jeżeli małżonek ten złożył wniosek, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 4, lub została mu przyznana pomoc, o której mowa w § 13zt ust. 1 lub § 13zw ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 poz. 187, z późn. zm.) i ten numer jest odrębny od numeru identyfikacyjnego rolnika;

2b) numer identyfikacji podatkowej (NIP) - w przypadku gdy rolnik ubiegający się o przyznanie pomocy jest jednocześnie podmiotem skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez ten podmiot produkcją zwierzęcą, jeżeli posiada taki numer;

3) oświadczenie rolnika, że:

a) poniósł stratę gospodarczą, o której mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/739 oraz w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/1343,

b) ten rolnik lub jego małżonek dokonał sprzedaży:

- żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. lub

- kukurydzy w okresie od dnia 15 kwietna 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r.

- podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą.

2a. Jeżeli małżonek rolnika złożył wniosek, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 4, lub została mu przyznana pomoc, o której mowa w § 13zt ust. 1 lub § 13zw ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań ARiMR, rolnik w oświadczeniu, o którym mowa w ust. 2 pkt 3, oświadcza, że jego małżonek złożył taki wniosek lub otrzymał taką pomoc.

3. Do wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, rolnik dołącza faktury VAT potwierdzające sprzedaż przez rolnika:

1) żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. lub

2) kukurydzy w okresie od dnia 15 kwietnia 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r.

- podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą.

4. Warunek, o którym mowa w ust. 3, uznaje się za spełniony również, jeżeli dołączone do wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, faktury VAT potwierdzają sprzedaż kukurydzy, żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku przez małżonka rolnika, o ile małżonek tego rolnika nie ubiega się jednocześnie o tę pomoc.

5. Rolnik może dokonywać zmian we wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, polegających jedynie na złożeniu dokumentów, o których mowa w ust. 3 lub 4, przy czym zmian tych rolnik może dokonać w terminie, o którym mowa w § 5 ust. 1.

Z kolei w myśl art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1570 ze zm.), zwanej dalej ustawą VAT zwalnia się od podatku dostawę produktów rolnych dokonywaną przez rolnika ryczałtowego oraz świadczenie usług rolniczych przez rolnika ryczałtowego.

Zgodnie z art. 116 ustawy VAT podatnik zarejestrowany jako podatnik VAT czynny nabywający produkty rolne od rolnika ryczałtowego wystawia w dwóch egzemplarzach fakturę dokumentującą nabycie tych produktów. Oryginał faktury jest przekazywany dostawcy.

Jak wynika z akt sprawy, organy nie zakwestionowały od strony merytorycznej wniosku złożonego przez skarżącego, a podstawą odmowy art. 2 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/1434 z 30 czerwca 2023 roku ustanawiającego środek wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych w Bułgarii, na Węgrzech, w Polsce, Rumunii i Słowacji (Dz. Urz. UE L168 z 03.07.2023 r., str. 22 ), który stanowi Bułgaria, Węgry, Polska, Rumunia i Słowacja wypłacają dodatkowa wsparcie, o którym mowa w ust. 2, do dnia 31 grudnia 2023 r. Organ podkreślał, że z rozporządzenia wykonawczego wynika, że jednoznacznie, że Bułgaria, Węgry, Polska, Rumunia i Słowacja wypłacają dodatkowe wsparcie, o którym mowa w ust. 2, do dnia 31 grudnia 2023 r. Zestawiając powyższą regulację z sekwencją zdarzeń występujących w niniejszej sprawie, organy stanęły na stanowisku, że decyzja w sprawie przyznania płatności została wydana 16 lutego 2024 r., a więc po upływie terminu wymienionego w analizowanym akcie prawnym, w związku z czym nie było podstaw prawnych do zrealizowania wnioskowanej płatności. Konsekwencją powyższego była konieczność umorzenia postępowania w zakresie wykraczającym poza pierwotnie przyznaną kwotę pomocy (w ramach postępowania zakończonego w I instancji wydaniem decyzji nr [...] z 12 grudnia 2023 r.).

W tak zarysowanym sporze, konieczne było rozważanie charakteru terminu, określonego w rozporządzeniu wykonawczym. Zauważyć przy tym należy, iż termin ten nie znajduje się w treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion i nasion oleistych. W ocenie Sądu analiza ww. rozporządzenia oraz rozporządzenia wykonawczego, wskazuje, iż błędnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, że upływ terminu, przewidzianego do wypłaty środków przez dane państwo, przesądza o braku możliwości realizacji prawa skarżącego do wnioskowanej płatności, zaś organ nie ma podstawy prawnej do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 1 ust. 4 rozporządzenia wykonawczego ma następujące brzmienie: "Wydatki Bułgarii, Węgier, Polski, Rumunii i Słowacji związane z płatnościami w ramach środków, o których mowa w ust. 2, kwalifikują się do pomocy unijnej tylko, jeżeli płatności te zostały dokonane przed dniem 31 grudnia 2023 r." Z kolei art. 2 ust. 2 stawowi "Bułgaria, Węgry, Polska, Rumunia i Słowacja mogą przyznać dodatkową pomoc krajową na środki wprowadzone na podstawie art. 1 do wysokości 200 % odpowiedniej kwoty określonej w ust. 1 niniejszego artykułu, na podstawie obiektywnych i niedyskryminacyjnych kryteriów, pod warunkiem że wynikające z tego płatności nie spowodują żadnych zakłóceń rynku ani konkurencji, ani nadmiernej rekompensaty" Natomiast zgodnie z ust. 3 tego przepisu Bułgaria, Węgry, Polska, Rumunia i Słowacja wypłacają dodatkowe wsparcie, o którym mowa w ust. 2, do dnia 31 grudnia 2023 r. Przy czym organ I instancji w uzasadnieniu decyzji umarzając postępowanie w części dotyczącej kwoty 16.882 zł wskazał na brak możliwości realizacji płatności, argumentując, że wydatki w ramach tego programy kwalifikowały się do pomocy unijnej tylko wtedy, gdy płatności zostały dokonane przed dniem 31 grudnia 2023 r. Z kolei organ odwoławczy wskazał na art. 2 ust. 3 rozporządzenia zgodnie z którym Bułgaria, Węgry, Polska, Rumunia i Słowacja wypłacają dodatkowe wsparcie, o którym mowa w ust. 2, do dnia 31 grudnia 2023 r.

W ocenie Sądu, adresatem powyższych przepisów, na co słusznie zwracał uwagę pełnomocnik, nie jest skarżący, lecz organ. Terminy wskazane w tych przepisach odnoszą się wyłącznie wskazanych państw członkowskich i wyznaczają termin, w których państwa te winny wypłacić pomoc. Inaczej ujmując, przepisami tymi wyznaczono państwom członkowskim ramy czasowe do dokonania czynności weryfikacji wniosków i następnie, wypłaty pomocy. Analizowane przepisy nie są więc przepisami materialnym, lecz procesowym. A skoro tak, to nie sposób przyjąć, że regulują one prawa lub obowiązki skarżącego (strony postępowania administracyjnego). Dlatego nie można uznać, aby wskazany przez organ przepis unijny stał na przeszkodzie do realizacji praw strony w postępowania wynikających z przepisów krajowych tj. z rozporządzenia Rady Ministrów 21 kwietnia 2023 roku w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion i nasion oleistych. Przepisy tego rozporządzenie stanowią bowiem podstawę materialnoprawną rozpatrzenia wniosku skarżącego. To z tych przepisów, a nie rozporządzenia wykonawczego wynikają prawa i obowiązki skarżącego, zasady i warunki udzielenia pomocy. Przywołany powołany przez organ odwoławczy jako podstawa do braku możliwości realizacji płatności art. 2 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/1343 z 30 czerwca 2023 r. stanowi, iż Bułgaria, Węgry, Polska, Rumunia i Słowacja wypłacają dodatkowe wsparcie, o którym mowa w ust. 2, do dnia 31 grudnia 2023 r. Jednak regulacja ustanawiająca ograniczenie czasowe, jako warunek materialny przyznania pomocy nie została zawarta w rozporządzeniu Rady Ministrów 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion i nasion oleistych. W rozporządzeniu tym zawarto jedynie ograniczenie możliwości przyznawania pomocy do w wysokości sumy środków, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit b rozporządzenia wykonawczego oraz równowartości tej kwoty pochodzącej z budżetu państwa, a także wysokości sumy środków, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit c rozporządzenia wykonawczego oraz dwukrotności tej kwoty pochodzącej z budżetu państwa. W odniesieniu do terminu wskazano na daty, w jakich należy złożyć wniosek o przyznanie pomocy i są to terminy wiążące stronę postępowania, ubiegającą się o przyznanie pomocy. Terminy te mają charakter przepisów prawa materialnego i nie podlegają przywróceniu, co wynika bezpośrednio z zapisów tego rozporządzenia.

Natomiast powoływany przez Dyrektora ARiMR przepis rozporządzenia wykonawczego wyznacza jedynie ramy czasowe do rozpoznania przez organ wniosków o udzielenie pomocy i wypłacenia tej pomocy. Art. 2 ust. 3 rozporządzenia nie odnosi się do materialnoprawnych warunków przyznania pomocy, a jedynie wskazuje datę, do jakiej czynność techniczna polegającą na wypłacie dodatkowego wsparcia, o którym mowa w ust. 2, powinna być dokonana przez organ. Nadto termin 31 grudnia 2023 r., wskazany w art. 1 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego, stanowi datę graniczną możliwości zakwalifikowania wydatków poniesionych przez ww. państwa do pomocy unijnej. Odnosi się zatem do kwestii rozliczeń finansowych pomiędzy Unią Europejską a państwem członkowskim wypłacającym pomoc.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu terminy wskazane w art. 1 ust. 4, a także w art. 2 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego, nie są terminami materialnymi, lecz mają charakter instrukcyjny. Ich adresatem, jak wyżej wskazano, jest państwo członkowskie, a nie strona, nie określają one praw lub obowiązków strony (por. wyrok WSA w Gorzowie z 5 października 2023 r., sygn. akt I SA/Go 127/23, wyrok WSA w Olsztynie z 15 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 5/23). Należy podkreślić, iż jeżeli skutkiem upływu terminu jest powstanie, zmiana lub wygaśnięcie prawa podmiotowego, termin ma charakter materialny. Natomiast, jeżeli ustawodawca łączy z upływem terminu możność dokonania czynności w postępowaniu, wówczas termin ma charakter procesowy. Terminy procesowe skierowane do organów mają natomiast o charakter terminów instrukcyjnych, które wiążące organy podatkowe, jednak nie kształtują sytuacji materialnoprawnej strony postępowania administracyjnego. Pełnią więc one rolę postulatów kierowanych do organów, których celem jest usprawnienie postępowania i które są obowiązane uwzględnić, ale ich niedopełnienie nie skutkuje ani nieważnością czynności, nie pozbawiają też strony uprawień wynikających z przepisów o charakterze materialnym. Celem terminu instrukcyjnego jest bowiem zapewnienie sprawności działania organu. W ocenie Sądu analiza przepisów rozporządzenia Rady Ministrów 21 kwietnia 2023 roku w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion i nasion oleistych, nie daje podstaw do przyjęcia by upływ wskazanych przez organ terminów określonych w rozporządzeniu wykonawczym, powiązany został z powstaniem, zmianą lub wygaśnięcie prawa podmiotowego, które powstanie warunkują przepisy prawa krajowego. Materialnoprawny charakter analizowanego terminu nie wynika również z przepisów rozporządzenia wykonawczego. Pomoc, której ramy wyznacza rozporządzenie wykonawcze wprowadzono w reakcji na negatywne skutki zakłóceń na rynku rolnym spowodowanych agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy. Cel tych regulacji prawnych nastawiony jest na realne wsparcie dla producentów rolnych, którzy faktycznie ponoszą skutki wojny (np. na skutek przywozu zboża technicznego z Ukrainy). W związku z tym opracowano pakiet pomocowy, w ramach którego rolnicy otrzymują wsparcie na utrzymanie dochodowości ich gospodarstw. Pomoc ta miała na celu ustabilizowanie polskiego rynku rolnego. Cel norm prawnych, odkodowany wprost z przepisów analizowanych rozporządzeń z 21 kwietnia 2023 r. i z 19 września 2023 r. wskazuje, że chodzi o wsparcie producentów rolnych dokonujących rzeczywistej sprzedaży w zakresie zbóż i roślin oleistych. Nie budzi też wątpliwości Sądu, że przedmiotem postępowania przed organami było prawo skarżącego do pomocy określonej w rozporządzeniu Rady Ministrów 21 kwietnia 2023 roku w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion i nasion oleistych w którym zawarte są normy prawa materialnego decydujące o uprawnieniu do uzyskania pomocy. W oparciu o te przepisy skarżący złożył wniosek o udzielenie pomocy w terminie wynikającym z § 5 tego rozporządzenia, jednocześnie skarżący podnosi, że spełnił przesłanki z § 3 rozporządzenia od których zależy przyznanie pomocy ustanowionej tym rozporządzeniem. Nie budzi wątpliwości Sądu, ze obecnie wniosku o udzielenie pomocy na podstawie tego rozporządzenia złożyć już nie można, co nie oznacza jednak, że organ nie powinien procedować wniosków złożonych w terminie. Skoro skarżący wywiązał się z obowiązku terminowego złożenia wniosku o udzielenie pomocy i nie stwierdzono formalnych braków tego wniosku, to skarżący może oczekiwać od organu, aby rozpatrzył ten wniosek merytorycznie. Sąd nie podziela przy tym poglądu wyrażonego w zaskarżonej decyzji, że upływ terminu z rozporządzenia wykonawczego jest elementem materialnego stosunku prawnego, którego brak warunkuje bezprzedmiotowość postępowania. Przedmiot postępowania należy bowiem oceniać z punktu widzenia prawa materialnego, elementem którego, nie jest sporny przepis rozporządzenia unijnego, nie stanowiący o prawach i obowiązkach strony postępowania.

W wyroku z 25 sierpnia 2022 r., II OSK 1992/19 NSA wyraził pogląd podzielany przez Sąd, że przedmiotem postępowania są prawa lub obowiązki wynikające z norm prawa materialnego. Ocena o ewentualnej bezprzedmiotowości może być zatem wyrażona w odniesieniu do podstawy materialnoprawnej określającej te prawa lub obowiązki.(...) Bezprzedmiotowość postępowania, jak wynika z art. 105 § 1 kpa, zobowiązuje organ do wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Zamyka to drogę do konkretyzacji praw lub obowiązków i kończy bieg postępowania w określonej instancji administracyjnej, stanowiąc załatwienie sprawy "w inny sposób", w rozumieniu art. 104 § 2 kpa (patrz: Janusz Borkowski, Barbara Adamiak "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C.H. Beck 2017, s. 561)".

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ odwoławczy wykazał brak istnienia podstaw materialnoprawnych do wydania decyzji w sprawie z wniosku o udzielenie pomocy, a na taką przesłankę umorzenia postępowania wskazuje organ.

Podkreślić przy tym należy, że wniosek zasadnie wskazywał pełnomocnik skarżącego, ze wniosek o przyznanie pomocy został złożony w terminie na jego złożenie. W normalnym i prawidłowym biegu postępowania administracyjnego, przy uwzględnieniu terminów na załatwienie sprawy wynikających z art. 35 § 3 kpa, sprawa winna być rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej przez organ najpóźniej do dnia 7 października 2023 r., gdyż nie miała ona skomplikowanego charakteru (łącznie załączono do niego 5 faktur VAT). Z przyczyn niezależnych od skarżącego pierwsza decyzja organu wydana została dopiero w dniu 12 grudnia 2023 r. (a zatem po ponad 3 miesiącach od wpływu skorygowanego wniosku), gdzie organ dopuścił się uchybienia w weryfikacji sprawy i konsekwencji w naliczeniu płatności na niekorzyść skarżącego, co zostało potwierdzone w decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu na [...] z 1 stycznia 2024 r. wydanej na skutek rozpatrzenia odwołania skarżącego. W konsekwencji z przyczyn niezawinionych przez stronę, a leżących po stronie organu, organ pozbawił skarżącego możliwości otrzymania omawianej pomocy finansowej, co narusza konstrukcję udzielania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy. Postępowanie organu naruszało standardy prawa, a jego działanie sprzeczne było z zasadą praworządności. Strona nie może bowiem ponosić negatywnych konsekwencji zaniechań i opóźnień, do których się nie przyczyniła, a które był spowodowane przez organ. Organ powinien uwzględniać przy wykładni przepisów także szerszy kontekst społeczny, w jakim przepisy te były wprowadzane, a także dokonać ich wykładni w taki sposób, aby obywatel, którego przepisy dotyczą, po ostatecznym ukształtowaniu jego sytuacji prawnej przez organ władzy publicznej mógł mieć w dalszym ciągu racjonalne przekonanie, że nie został pokrzywdzony na skutek działań organów państwa.

Podsumowując, w postępowaniu administracyjnym doszło do opisanych powyżej naruszeń, a także dokonano błędnej oceny charakteru terminu wadliwie przyjmując, że termin wskazany w art. 2 ust.3 rozporządzenia wykonawczego jest terminem prawa materialnego, z tego też względu Sąd uznał zaskarżoną decyzję za nieprawidłową.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu, w szczególności organ zobowiązany będzie do przyjęcia, że wskazany termin nie jest terminem prawa materialnego, i dokona oceny możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy w oparciu o przesłanki wskazane w rozporządzeniu 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion i nasion oleistych.

Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, że postępowanie odwoławcze jest oparte na zasadzie skargowości (art. 127 § 1 kpa), co oznacza, że może być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej, jaką jest wniesienie odwołania, i nie może być prowadzone z urzędu. Tym samym dopiero czynność strony, którą jest wniesienie odwołania, powoduje, że organ II instancji może prowadzić postępowanie odwoławcze (o ile odwołanie wniesiono w terminie i nie zawiera braków formalnych wymagających uzupełnienia), co więcej organ ten ma obowiązek ponownie rozstrzygnąć sprawę.

Organ odwoławczy może jednak orzekać tylko w granicach sprawy objętej odwołaniem, nie zaś w sprawie, która nie jest objęta zaskarżeniem. Odwołanie powoduje wszczęcie postępowania odwoławczego oraz wskazuje jego zakres. W przypadku, gdy strona jednoznacznie w odwołaniu wskazuje, że zaskarża decyzję pierwszoinstancyjną w określonej części, organ II instancji nie może wykroczyć poza wyznaczone granice kompetencji organu odwoławczego. W konsekwencji organ II instancji nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu I instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia. W kpa co prawda, nie ma przepisu dopuszczającego expressis verbis wniesienie odwołania tylko od części decyzji pierwszoinstancyjnej, to jednakże w orzecznictwie podnosi się, iż powyższe nie może automatycznie wyłączać takiej możliwości. Wobec tego przyjmuje się dopuszczalność zaskarżenia oraz wzruszenia decyzji jedynie w części – w sytuacji, gdy pozostałe zawarte w takiej decyzji rozstrzygnięcia mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. W sytuacji, gdy strona jednoznacznie wskazuje, że wnosi odwołanie tylko w części rozstrzygnięcia organu pierwszoinstancyjnego, a zarazem jej argumentacja dotyczyła wyłącznie tej kwestii, tym samym w zakresie nieobjętym zakresem odwołania decyzja staje się ostateczna.

Natomiast mimo ze w odwołaniu strona wskazała, że zaskarża decyzję organu w części umarzającej postępowanie w przedmiocie przyznania płatności, okoliczność ta nie została dostrzeżona przez organ odwoławczy, w szczególności organ nie wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji z jakiego powodu zakresem postępowania odwoławczego objął całość decyzji organu I instancji.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzając naruszenie wskazanych przepisów, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.), zasądzając na rzecz skarżącej 697 zł. Na zasądzoną od organu kwotę składają się kwota uiszczona przez skarżącego tytułem wpisu od skargi (200 zł), wynagrodzenie reprezentującego skarżącego radcy prawnego (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).