Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 813/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 lipca 2022 roku, nr SKO Gd/1347/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej G. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

G. K. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) reprezentowana przez pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) z 21 lipca 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Choczewo z 1 lutego 2022 r., którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę, W. K.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 22 listopada 2021 r. strona reprezentowana przez pełnomocnika zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bliską osobą niepełnosprawną.

Po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działający z upoważnienia Wójta Gminy Choczewo, w dniu 1 lutego 2022 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ I instancji skonstatował, że ustalony stan faktyczny uniemożliwia przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego na matkę z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r." lub "ustawa"), bowiem skarżąca ma ustalone prawo do emerytury.

Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, W. K. legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem z dnia 22 października 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 19 lipca 2019 r. - niepełnoprawność istnieje zatem od 78 roku życia.

Organ I instancji ustalił, że skarżąca ostatnie zatrudnienie podejmowała w 2009 r., matką zaopiekowała się w 2017 r., a od 2019 r. ma ustalone prawo do emerytury. Skarżąca zaopiekowała się matką, gdy pojawiły się u niej pierwsze objawy zespołu otępiennego, powodujące jej całkowitą zależność od innych osób. Matka skarżącej mieszka wraz z synem D. K., który z uwagi na uzależnienie od alkoholu nie jest w stanie się nią opiekować. Skarżąca mieszka w bloku sąsiadującym z blokiem matki. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy ustalił, że skarżąca sprawuje nad matką opiekę całodobowo, jest jednocześnie jedyną osobą, która taką opiekę może jej zapewnić. W. K. jest osobą leżącą, choruje na choroby układu oddechowego i krążenia a także choroby psychiczne, w tym otępienie, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę. Jest bez kontraktu logiczno - słownego. Nie jest w stanie wykonać najprostszych czynności życiowych, takich jak mycie się, ubieranie, samodzielne jedzenie posiłków. W ramach sprawowanej opieki wnioskodawczyni zmienia matce kilka razy w ciągu dnia pampersa, dwa razy dziennie ją myje, raz w tygodniu zapewnia kąpiel w wannie (wówczas skarżącej pomaga jej mąż), wykonuje masaże przeciwodleżynowe. Skarżąca co kilka godzin zmienia pozycję leżącą matki, by zapobiec powstawaniu odleżyn i uniknąć zaniku mięśni, a także pionizuje ją, spaceruje z nią przy pomocy balkonika po pokoju by poprawić krążenie krwi. Wnioskodawczyni przygotowuje matce posiłki oraz karmi ją, wykonuje wszystkie czynności poprawiające komfort życia matki oraz wszystkie inne czynności zalecane przez lekarzy specjalistów. Skarżąca umawia wizyty domowe lekarzy, realizuje recepty, dawkuje lekarstwa zgodnie z zaleceniami lekarza. Oprócz koniecznych czynności pielęgnacyjnych, strona załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy, porządkuje mieszkanie, uiszcza opłaty.

Organ I instancji, mając na uwadze zakres opieki i stan zdrowia matki wnioskodawczyni stwierdził, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem przez osobę sprawującą opiekę pracy. W ocenie organu, skarżąca - obejmując opieką matkę, była zdolna i gotowa do wykonywania pracy zarobkowej, ale z niej zrezygnowała w celu wykonywania czynności związanych z tą opieką. Jak wyjaśniono, W. K. wymaga ciągłej (całodziennej) obecności i nadzoru ze strony wnioskodawczyni. Czynności odnoszące się do opieki nad matką wykonywane przez stronę nie mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy.

Organ I instancji - przy wydawaniu decyzji, mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/12, oraz powszechnie prezentowane stanowisko sądów administracyjnych, pominął treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., który został uznany za niekonstytucyjny. Organ I instancji stwierdził jednak, że orzecznictwo sądowe - uznające, iż prawo do świadczenia emerytalnego nie powinno być przeszkodą w ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie stanowiło wystarczającej podstawy do przyznania skarżącej świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku - decyzją z 21 lipca 2022 r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium po zapoznaniu się z aktami sprawy uznało, że nie wykazano wystąpienia związku przyczynowego między rezygnacją skarżącej z pracy albo jej niepodejmowaniem a objęciem przez nią opieki nad matką. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że skarżąca zakończyła ostatnie zatrudnienie w 2009 r., zaś z dniem 1 maja 2019 r. uzyskała uprawnienie do emerytury, którą pobiera do chwili obecnej. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że opiekuje się matką od 2017 r., natomiast z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności matki datuje się od 19 lipca 2019 r. Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia na długo przed podjęciem się opieki nad matką. Była bowiem od 2009 r. nieaktywna zawodowo i stan ten miał charakter trwały, a nie chwilowy. Mimo niesprawowania wówczas opieki nad matką, nie podejmowała zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej (stan ten trwał przez kilka lat). Trudno zatem uznać, że obecnie - będąc na emeryturze, chciałaby rzeczywiście podjąć aktywność zawodową. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie występuje okoliczność rezygnacji strony z aktywności zawodowej (niepodejmowania zatrudnienia) aby opiekować się niepełnosprawną matką. Wieloletnia bierność zawodowa wnioskodawczyni nie pozwala bowiem przyjąć, że to w istocie sprawowana przez nią opieka nad matką stanowi rzeczywistą przyczynę niepodejmowania przez nią zatrudnienia, czy wykonywania innej pracy zarobkowej.

W dniu 29 września 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga strony reprezentowanej przez pełnomocnika na decyzję organu II instancji, której zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu podniesiono, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Zdaniem strony nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) dalej jako p.p.s.a. - nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

Sąd - dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Choczewo dnia 1 lutego 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwaną dalej "u.ś.r." lub "ustawą".

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności

z 22 października 2019 r. wydanego na stałe, jak i zaliczenia skarżącej do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie budzi także wątpliwości Sądu, czego w istocie organ II instancji także nie zakwestionował, że matka skarżącej jest osobą bardzo schorowaną i zakres opieki, jakiej wymaga, wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia przez osobę sprawującą tę opiekę. Jak ustalono bowiem podczas wywiadu środowiskowego, W. K. jest osobą leżącą, choruje na choroby układu oddechowego i krążenia a także choroby psychiczne, w tym otępienie, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę. Jest bez kontraktu logiczno - słownego. Nie jest w stanie wykonać najprostszych czynności życiowych, w tym zjeść samodzielnie przygotowanego wcześniej przez inną osobę posiłku, czy też skorzystać z toalety (wnioskodawczyni zmienia matce kilka razy w ciągu dnia pampersa).

Istota sporu pomiędzy skarżącą a organem II instancji sprowadza się do oceny, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub go nie podejmuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium bowiem stoi na stanowisku, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma związku ze sprawowaniem tej opieki, lecz jest spowodowane innymi przyczynami. W ocenie Sądu ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić.

Z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym, jak podkreśla się w orzecznictwie, rezygnację należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu tego świadczenia, kluczowe zatem jest ustalenie czy w chwili składania wniosku istnieje bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub rezygnacją z podjęcia zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem istotnego znaczenia, że skarżąca ostatnie zatrudnienie podejmowała w 2009 r., a uprawnienie do emerytury uzyskała w maju 2019 roku. Jak również to, iż jej matka legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od października 2019 roku, a opiekę nad matką skarżąca zaczęła już w 2017 roku. Istotne znaczenie ma bowiem w tej sprawie ustalenie czy aktualnie, tj. według stanu z dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia - skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Należy przy tym dodać, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Ustalone w nim świadczenie jest świadczeniem przyznawanym na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc,

czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, że przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy (zob. wyroki NSA z: 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21; z 2 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 1364/07; z 24 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1758/07, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się również, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r.,

sygn. akt III SA/Gd 87/22, wyrok WSA w Krakowie z 18 stycznia 2023 r.,

sygn. III SA/Kr 1194/22, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można bowiem a priori wykluczyć, że u osoby biernej zawodowo nie dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Inaczej mówiąc, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że skarżąca przed złożeniem wniosku o świadczenie nie podejmowała zatrudnienia z przyczyn innych niż opieka nad matką, jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw obecnej rezygnacji z aktywności zawodowej leży obecnie właśnie obiektywna konieczność sprawowania tejże opieki. W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana aktualnie, tj. odnosić się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r., III SA/Gd 410/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki.

W tej sprawie organ I instancji, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego uznał, iż skarżąca spełniała przesłankę przyznania świadczenia jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Jak wyjaśnił bowiem, mając na uwadze zakres opieki i stan zdrowia matki wnioskodawczyni, zachodzi związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem przez osobę sprawującą opiekę pracy. Organ I instancji ocenił, że skarżąca - obejmując opieką matkę, była zdolna i gotowa do wykonywania pracy zarobkowej, ale z niej zrezygnowała w celu wykonywania czynności związanych z tą opieką. Jak wyjaśnił, W. K. wymaga ciągłej (całodziennej) obecności i nadzoru ze strony wnioskodawczyni. Czynności odnoszące się do opieki nad matką wykonywane przez stronę nie mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy. Z tym ustaleniem Sąd się zgadza i je w pełni akceptuje, uznając je za dokonane przez organ w zgodzie z treścią art 7 i art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. Niewątpliwie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przeprowadzone w toku niniejszego postępowania dowody – w ocenie Sądu - wyraźnie wskazują, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma ścisły związek z opieką sprawowaną nad matką. Matka skarżącej jest osobą bardzo schorowaną, leżącą, choruje m.in. na otępienie, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę. Ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie wykonać najprostszych czynności życiowych, takich jak mycie się, ubieranie, samodzielne jedzenie posiłków, jest bez kontaktu logiczno-słownego. Jak odnotował pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym, skarżąca sprawuje niemalże całodobową opiekę nad matką. Niewątpliwie zatem sprawowana przez skarżącą opieka stanowi przeszkodę w podjęciu przez nią zatrudnienia. Z akt sprawy nie wynika także, aby istniały inne obiektywne przeszkody, np. zdrowotne, które uniemożliwiałyby skarżącej podjęcie zatrudnienia. Przeszkody takiej nie stanowi wiek skarżącej. W dacie złożenia wniosku skarżąca miała 62 lata. Wskazać należy, że osoba, której stan zdrowa nie wyklucza zatrudnienia, a która ukończyła 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny, może podjąć zatrudnienie i uzyskiwać wynagrodzenie za pracę, co wynika wprost z unormowań przepisów art. 103 i art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.) przewidujących, że osoba, która osiągnęła wiek emerytalny nie ma obowiązku rozwiązania stosunku pracy i może nadal pozostawać w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy (co skutkuje zawieszeniem prawa do emerytury), jak również pobierając świadczenie emerytalne może ona dodatkowo podjąć zatrudnienie. Osiągnięcie wieku emerytalnego nie wyłącza zatem możliwości pozostawania w zatrudnieniu i uzyskiwania dochodów z tego tytułu (por. wyrok WSA w Gdańsku z 8 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1019/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym kontekście należy zaznaczyć, że przeszkody w przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia nie mógł stanowić także sam fakt pobierania przez nią od 1 maja 2019 r. emerytury. Konieczne jest wyjaśnienie, że w myśl

art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej i systemowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19,

z 19 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2809/20, z 5 listopada 2021 r.,

sygn. akt I OSK 1195/21, z 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1242/21, z 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1973/21, czy z 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 233/22, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, iż brak jest przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości ich prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy mają oni ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19, z 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1973/21, oraz z 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 233/22, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Eliminacja osób pobierających świadczenie emerytalne z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego podyktowana była pierwotną dysproporcją tych świadczeń na korzyść świadczenia emerytalnego. W sytuacji zatem, gdy z biegiem czasu dysproporcja ta wyrównała się, a następnie świadczenie pielęgnacyjne stało się ekonomicznie korzystniejsze od świadczenia emerytalnego, brak jest podstaw do przypisania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. tej samej treści normatywnej, jaką przepis ten miał w chwili uchwalania, co tym bardziej świadczy o konieczności uzupełnienia wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i umożliwienia wnioskodawcom dokonania wyboru świadczenia, które będą pobierać (za: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2023 r., sygn. akt

I OSK 911/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę fakt, że skarżąca złożyła w toku sprawy oświadczenie zobowiązujące ją do zawieszenia prawa do emerytury w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należało uznać, iż ma ona pełne prawo wybrania świadczenia korzystniejszego. W tym wypadku przytoczony przepis ustawy nie może stanowić przesłanki negatywnej skutkującej odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem.

Podsumowując - należy stwierdzić, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, i która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad rodzicem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby skarżącą wnioskowanego świadczenia, gdyż - jak wskazano w powyższej części uzasadnienia, strona ma prawo wyboru korzystniejszego świadczenia, zawieszając w razie jego przyznania prawo do emerytury. Biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności ujawnione w sprawie Sąd uznał, że przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest nie tylko zasadne, ale i konieczne.

Reasumując, Sąd uznał, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy przyjmując, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Dokonując takiego ustalenia w sprawie, a zatem nieprawidłowo oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, Kolegium istotnie naruszyło także art 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) oraz wskazane powyżej przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno skarżąca jak i organ administracji publicznej.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania w wysokości 480 zł, stanowiących wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).