Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 78/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewody z dnia 29 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania o ustalenie odszkodowania za nieruchomość oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Wojewoda (dalej również: Wojewoda; organ II instancji; organ odwoławczy) postanowieniem z dnia 29 listopada 2023 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: k.p.a., w wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesienia zażalenia syndyka masy upadłości w W. (dalej również: syndyk), uchylił zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta P. (dalej również: Prezydent Miasta; organ I instancji) z dnia 10 października 2023 r. znak [...] wydane w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.

Postanowienia te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.

Prezydent Miasta P. (Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego G. w P. działający z upoważnienia Prezydent Miasta P.), jako prezydent miasta na prawach powiatu wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r. znak [...] ustalił odszkodowanie za część nieruchomości położonej w P., zapisanej w KW nr [...], stanowiącą działkę nr [...] o pow. 908 m˛, ark. mapy 18, obręb N., wydzieloną z działki nr [...], która to nieruchomość objęta została decyzją Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia 30 kwietnia 2020 r. znak [...] udzielającą zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. W decyzji odszkodowawczej Prezydent Miasta określił, że odszkodowanie należy wypłacić S. sp. z o.o., a do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązany jest Prezydent Miasta P. (Zarząd Dróg Miejskich).

Wskazując na podmiot uprawniony do odszkodowania, organ I instancji wyjaśnił, że w wyniku badania księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla powyższej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], ustalił, że jej współwłaścicielami były spółki: S. sp. z o.o. z siedzibą w P. w [...] części oraz N. sp. z o.o. w [...] części (stan na 30 kwietnia 2020 r. oraz 29 lipca 2022 r.). W dziale IV powołanej księgi wieczystej ujawnione były hipoteki umowne na rzecz SBRiR w W. (dalej: SBRiR w W.) oraz spółki B. sp. z o.o. z siedzibą w P. i zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego P. z dnia 5 lutego 2019 r. sygn. akt [...] wszystkie hipoteki wygasły. Ponadto organ wyjaśnił, że w piśmie z dnia 5 marca 2023 r. pełnomocnik spółki S. sp. z o.o. wskazał, że na podstawie umowy przelewu wierzytelności zawartej 30 czerwca 2020 r. spółka ta nabyła od N. sp. z o.o. wierzytelność w postaci odszkodowania należnego jej za udział wynoszący [...] części w nieruchomości stanowiącej działkę nr [...].

Postanowieniem z dnia 10 października 2023 r. Prezydent Miasta P. na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. odmówił wznowienia postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania za część nieruchomości zapisanej w KW nr [...], stanowiącą działkę nr [...] o pow. 908 m˛, ark. mapy 18, obręb N., zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia 28 kwietnia 2023 r. znak [...]

W uzasadnieniu Prezydent Miasta wyjaśnił, że w piśmie z dnia 27 września 2023 r. (data nadania) syndyk SBRiR w W., powołując się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., wniósł o wznowienie postępowania. Organ I instancji stwierdził, że decyzja odszkodowawcza stała się ostateczna w dniu 1 czerwca 2023 r. Wskazując na stan faktyczny sprawy i przepisy art. 147, art. 148 § 2 i art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., organ I instancji stwierdził, że z pisma syndyka z dnia 24 sierpnia 2023 r. wynika, że informację o wydaniu przedmiotowej decyzji uzyskał w dniu 22 sierpnia 2023 r., a zatem termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania upłynął w dniu 22 września 2023 r.

Na powyższe postanowienie Prezydenta Miasta zażalenie wniósł syndyk, podnosząc że organ I instancji powinien uznać za wniosek o wznowienie postępowania jego pismo z dnia 24 sierpnia 2023 r., w którym wyraził wolę wznowienia postępowania w ustawowym terminie miesiąca od chwili dowiedzenia się o wydaniu przez Prezenta Miasta decyzji odszkodowawczej, a co nastąpiło 22 sierpnia 2023 r.

Wojewoda postanowieniem z dnia 29 listopada 2023 r. uchylił zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 10 października 2023 r. o odmowy wznowienia postępowania.

Wskazując na przepisy dotyczące wznowienia postępowania, Wojewoda stwierdził, że tylko strona może domagać się wznowienia postępowania. W jego ocenie, w prowadzonym przez organ I instancji postępowaniu nie została przeprowadzona analiza, która doprowadziłaby do ustalenia, czy syndyk jest stroną postępowania, czyli czy posiada legitymację procesową do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania.

Organ II instancji podniósł, że w przedmiotowej sprawie współwłaścicielem nieruchomości w [...] części jest S. sp. z o.o. i w [...] części N. sp. z o.o. – i w tym kontekście należałoby sprawdzić, czy ww. hipoteki są ustanowione jedynie na udziale jednej z tych spółek czy na całej nieruchomości, a co za tym idzie, należałoby ustalić, czy hipoteki wygasły co do wszystkich udziałów ([...]) czy też wyłącznie w zakresie udziału we współwłasności ww. nieruchomości przysługującego S. sp. z o.o. ([...]), na co może wskazywać okoliczność że S. sp. z o.o. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego P. z dnia 13 października 2017 r. otrzymała przysądzenie własności w udziale [...] w prawie własności ww. nieruchomości oraz pkt 1 postanowienia Sądu Rejonowego P. z dnia 5 lutego 2019 r. sygn. akt [...], który również stanowi o sprzedaży [...] udziału w ww. nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego ocenić należy, jaki miałoby to wpływ na postępowanie wznowieniowe z perspektywy obciążenia nieruchomości hipoteką i co za tym idzie, ustalenia syndyka jako strony postępowania.

Organ II instancji stwierdził, że wobec braku ustalenia, czy syndyk jest stroną postępowania, kwestia badania terminu wniesienia wniosku o wznowienie postępowania była drugorzędna, gdyż dopiero po ustaleniu, czy syndykowi przysługuje przymiot strony, można rozważać przesłankę zachowania miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Podniósł, że w tym celu należy przeprowadzić jeszcze raz wykładnię pisma syndyka z dnia 24 sierpnia 2023 r. i rozważyć, czy przywołane w nim twierdzenia miały na celu wznowienie postępowania. Ponadto wskazał na to, że przywołane pismo zostało sprecyzowane pismem z dnia 26 września 2023 r. w ten sposób, że syndyk wskazał, iż domaga się uznania pisma z dnia 24 sierpnia 2023 r. za żądanie wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Wojewoda wskazał również na to, że badając dochowanie miesięcznego terminu na złożenie wniosku, należałoby również wyjaśnić kwestię terminu, w jakim strona dowiedziała się o wydaniu decyzji. Ponadto zauważył, że organ I instancji rozważy, czy w odniesieniu do sprawy znajdzie zastosowanie uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OPS 1/22.

Na koniec organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało uchylone, ponieważ organ I instancji nie zbadał, czy syndyk może być uznany za stronę postępowania wznowieniowego, co stanowiło kluczową kwestię do rozstrzygnięcia. W związku z powyższym Prezydent Miasta powinien wyjaśnić, czy syndykowi przysługuje legitymacja procesowa, a w dalszej kolejności dokonać interpretacji żądania złożonego w piśmie z dnia 24 sierpnia 2023 r., doprecyzowanego w piśmie z dnia 26 września 2023 r., a jeśli dojdzie do wniosku, że stanowiło ono wniosek o wznowienie postępowania zbadać, czy doszło do zachowania terminu do jego złożenia.

Skargę na postanowienie Wojewody z dnia 29 listopada 2023 r. wniosła S. sp. z o.o. (dalej również: skarżąca; spółka), reprezentowana przez prokurenta samoistnego. Skarżąca zarzuciła temu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 138 § 2 w zw. z art. 147 w zw. z art. 148 § 1 i 2 k.p.a. poprzez uchylenie postanowienia Prezydenta Miasta P. z dnia 10 października 2023 r. w sytuacji, gdy w żadnym wypadku nie jest dopuszczalne uznanie pisma syndyka z dnia 24 sierpnia 2023 r. za żądanie wznowienia postępowania, co w konsekwencji oznacza, że organ I instancji prawidłowo odmówił wznowienia postępowania ze względu na przekroczenie terminu do zgłoszenia wniosku w przedmiocie wznowienia postępowania; 2) art. 138 § 2 w zw. z art. 147 w zw. z art. 28 w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. poprzez uchylenie postanowienia z dnia 10 października 2023 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z jednoczesnym nakazaniem zbadania, czy syndyk może zostać uznany za stronę postępowania wznowieniowego w sytuacji, gdy syndykowi w żadnym wypadku nie przysługuje legitymacja procesowa w postępowaniu wznowieniowym, bowiem prawomocnym postanowieniem z dnia 5 lutego 2019 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy P. stwierdził wygaśnięcie wszystkich hipotek wpisanych do księgi wieczystej nr [...], zaś organy administracji publicznej były związane przy wydawaniu decyzji w niniejszej sprawie wyżej powołanym prawomocnym orzeczeniem sądu, stosownie do treści art. 365 § 1 k.p.c.

Przy tak sformułowanych zarzutach, rozwiniętych w uzasadnieniu skargi, spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Wojewody oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia niniejszej skargi.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga była niedopuszczalna z uwagi na brak legitymacji procesowej podmiotu skarżącego, w związku z czym podlegała oddaleniu bez merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia.

Motywując taki wniosek, Sąd wyjaśnia, że wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania następuje – jak o tym wprost stanowi art. 149 § 1 k.p.a. – w formie postanowienia. Samo wniesienie podania o wznowienie postępowania nie może być jednak utożsamiane z wszczęciem postępowania.

Sąd podkreśla w tym względzie, że w pełni zgadza się z prezentowanym w orzecznictwie i literaturze przedmiotu stanowiskiem, że po wniesieniu podania o wznowienie postępowania, a przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania wznowieniowego lub postanowienia o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 1 i 3 k.p.a.), organ podejmuje określone czynności wstępne. Przede wszystkim zaś bada, czy zachowane są warunki formalne podania, tj. czy występujący o wznowienie dochował terminu do złożenia wniosku, a także ocenia dopuszczalność podmiotową i przedmiotową wznowienia postępowania. Czynności te, jako podejmowane przed wszczęciem postępowania, nie są czynnościami procesowymi postępowania administracyjnego (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 323/17, dostępny w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl - i powołane w nim stanowisko literatury przedmiotu i judykatury).

Skoro zaś przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania wznowieniowego nie można mówić o czynnościach procesowych postępowania administracyjnego, to nie ma mowy o interesie prawnym w rozstrzygnięciu takiego postępowania podmiotów innych niż wnoszący podanie. Odmowa wznowienia postępowania nie rozstrzyga bowiem sprawy co do istoty, lecz jedynie sprawę w kwestii proceduralnej. Rozstrzygnięcie to nie dotyczy interesu prawnego stron, a jedynie procesowego interesu wnoszącego podanie o wznowienie. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania oznacza brak czynności procesowych w sprawie wznowienia postępowania. Nie załatwia ono sprawy merytorycznie - co do istoty, ale orzeka o kwestii formalnej niedopuszczalności wszczęcia, a więc i prowadzenia postępowania w przedmiocie wznowienia.

Wobec tego należy podkreślić, że ponieważ w takiej sytuacji postępowanie wznowieniowe nie jest prowadzone, to nie odnosi się ono do interesu prawnego stron postępowania, a jedynie do interesu prawnego tego podmiotu, który złożył wniosek o wszczęcie tego postępowania nadzwyczajnego. W konsekwencji odmowa wszczęcia postępowania na wniosek określonego podmiotu nie ma wpływu na interes prawny innych podmiotów. Organ w takiej sytuacji ocenia bowiem jedynie to, czy postępowanie w sprawie wznowienia postępowania może być wszczęte na wniosek konkretnego wnioskodawcy.

W razie odmowy wznowienia postępowania przez organ I instancji i następnie uchylenia przez organ odwoławczy postanowienia w tym przedmiocie (z jednoczesnym przekazaniem sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia), wciąż nie może być mowy o wszczęciu postępowania nadzwyczajnego ani o interesie prawnym podmiotów innych niż wnoszący podanie w rozstrzygnięciu takiego postępowania.

W związku z tym wyjaśnić trzeba, że co do zasady skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego może wnieść wyłącznie podmiot, który dysponuje legitymacją skargową rozumianą jako uprawnienie do skutecznego uruchomienia postępowania sądowoadministracyjnego, co też wynika z art. 50 § 1 p.p.s.a. Brak legitymacji skargowej powoduje, że sąd administracyjny nie może przejść do kolejnego etapu postępowania, tj. rozstrzygnięcia sporu o zgodność z prawem określonego aktu lub czynności organu.

W świetle przywołanego przepisu uzasadniony jest wniosek, że podmiot wnoszący skargę musi wykazać istnienie po jego stronie interesu prawnego, czyli osobistego, konkretnego i aktualnego prawnie chronionego interesu, który może być realizowany na gruncie określonego przepisu prawa, najczęściej materialnego, bezpośrednio wiążącego zaskarżony akt z indywidualną i prawnie chronioną sytuacją strony. W świetle powyższej regulacji nie ma znaczenia, czy organy w toku postępowania administracyjnego (błędnie) uznały dany podmiot za stronę. Wyjątkiem jest sytuacja adresata decyzji administracyjnej (lub innego aktu), który nie miał interesu prawnego legitymującego go do udziału w postępowaniu administracyjnym, jednak bez względu na to ma prawo wniesienia na taki akt skargi do sądu administracyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2023 r. sygn. akt II OSK 2013/20, dostępny jw.).

Skarżąca spółka jest niewątpliwie zainteresowana w przedmiotowej sprawie sposobem rozstrzygnięcia wniosku innego podmiotu, uznając postanowienie odmawiające wznowienia postępowania w sprawie odszkodowawczej za prawidłowe i korzystne dla siebie, zaś postanowienie organu odwoławczego uchylające postanowienie organu I instancji za wadliwe i niekorzystne. Niemniej jednak zainteresowanie to na aktualnym etapie rozpatrywania sprawy wznowienia postępowania, na jakim znajduje się ona wskutek wydania zaskarżonego postanowienia organu II instancji, świadczy o posiadaniu przez skarżącą wyłącznie interesu faktycznego w przesądzeniu wyniku kwestii wznowienia postępowania. Status strony tego rodzaju postępowania nadzwyczajnego spółka uzyska – tak, jak i inni uczestnicy postępowania zwykłego – dopiero w razie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia 28 kwietnia 2023 r. znak [...]

W takiej sytuacji skarżąca nie legitymuje się prawem do skutecznego żądania poddania kontroli sądowej zakwestionowanego w skardze postanowienia. Rozstrzygnięcie to musiało być bowiem uznane za skierowane wyłącznie do podmiotu, który złożył wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego, a zatem do tego podmiotu, który domaga się wznowienia postępowania. Okoliczności te powodowały, że Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę obowiązany był oddalić skargę z uwagi na brak legitymacji procesowej po stronie podmiotu ją wnoszącego. Sąd miał na uwadze, że jako kategoria prawa materialnego interes prawny wymaga poczynienia ustaleń i rozważań w tymże kierunku, a ich negatywny wynik prowadzi do oddalenia skargi, nie zaś jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (por. np. wyroki NSA z dnia 8 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 1351/14 i 2 października 2015 r. sygn. akt II OSK 260/14, dostępny jw.).

Na koniec Sąd jeszcze wyjaśnia, że nie rozpoznał zwartego w skardze wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, mając na uwadze zasadę szybkości oraz sprawności postępowania sądowego. Sąd dał temu wyraz w zarządzeniu z dnia 11 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 78/24, uznając, że ze względu na ekonomikę procesową i dynamikę postępowania (nieodległy termin posiedzenia w trybie uproszczonym) sprawę należy rozstrzygnąć bez odrębnego rozpoznawania zawartego w skardze wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej. Poza tym wniosek ten i tak podlegałby oddaleniu z uwagi na brak legitymacji skargowej po stronie podmiotu występującego o ochronę tymczasową, jak również dotyczył aktu, który nie podlegał wykonaniu i do którego nie mógł znaleźć zastosowania art. 61 § 3 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.