Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1060/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

A.L. (dalej jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z dnia 25 sierpnia 2023 r., nr SKO Gd/2846/23, którą utrzymano w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdyni (dalej jako: Prezydent) z dnia 14 lutego 2023 r., nr 001268/SP/02/2023, odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem.

Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia 10 listopada 2022 r. skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem – M.L. W toku postępowania strona przedłożyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdyni, wydane do 30 listopada 2024 r., zaliczające brata skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 26 października 2022 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnienie od 25 lipca 2023 r. Z orzeczenia wynika, że przyczyną niepełnosprawności są choroby psychiczne, upośledzenie narządu ruchu oraz choroby układu oddechowego i krążenia. Z pozyskanych danych z centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynikało nadto, że z dniem 31 marca 2003 r. wnioskodawca zakończył prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej. Druga z prowadzonych działalności została zawieszona w dniu 8 lutego 2013 r. i wykreślona z Ewidencji z dniem 7 października 2015 r.

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 stycznia 2023 r. ustalono, że brat strony choruje na chorobę zwyrodnieniową wielostawową (stan po alloplastyce i realloplastyce biodra lewego 4 września 2021 r.; stan po alloplastyce biodra lewego 5 września 2022 r.) niewydolność krążenia, kardiomiopatię roztrzeniową, przetrwałe migotanie przedsionków (stan po 2-krotnym nagłym zatrzymaniu krążenia w mechanizmie trzepotania komór; stan pod kilkakrotnych zasłabnięciach), nadciśnienie tętnicze pierwotne oraz organiczny zespół amnestyczny. Chory jest po leczeniu operacyjnym kręgosłupa L/S. Dodatkowo, w oświadczeniu wnioskodawcy z dnia 12 stycznia 2023 r. wskazał on, że jedną z poważnych konsekwencji stanu po nagłym zatrzymaniu krążenia krwi (NZK) z resuscytacją oddechowo-krążeniową (reanimacją i niedotlenieniem mózgu) jest wystąpienie u brata zespołu amnestycznego. Z kolei w zaświadczeniu lekarskim z dnia 28 października 2022 r. wskazano, że brat wymaga stałej opieki poradni rejonowej oraz wielu poradni specjalistycznych. W uwagi na stan zdrowia wymaga stałego przyjmowania leków oraz stałej pomocy opiekuna, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Po operacji kręgosłupa, stawów biodrowych porusza się przy pomocy kul łokciowych. U chorego dominują zaburzenia zdolności wykonawczych, zarządczych. Do chorób współistniejących zaliczono: zespół mataboliczny, otyłość brzuszną, toksyczne uszkodzenie wątroby, alkoholizm przewlekły, nadwagę skojarzoną z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej dyslipidemią, zapalenie błony śluzowej żołądka, refleks żołądkowo-przełykowy. W dniach od 13 grudnia 2022 r. - 3 stycznia 2023 r. przebywał w Szpitalu Rehabilitacyjnym J. w związku z rozpoznaniem: obecności wszczepów ortopedycznych; pierwotną, obustronną koksartrozę (zwyrodnienie stawu biodrowego); migotania i trzepotania przedsionków; niewydolności serca.

W zakresie opieki ustalono, że w dniu 1 października 2022 r. zmarła matka braci, która również była osobą niepełnosprawną, wobec czego wnioskodawca opiekuje się bratem sam. Opieka ta jest całodobowa, a bez tej pomocy brat nie byłby w stanie funkcjonować. Czynności stałe jakie wykonuje wnioskodawca to: wszelkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego; czynności pielęgnacyjne m.in.: pomoc w ubieraniu się, pomoc w umyciu się; załatwianie spraw w urzędach i poradniach lekarskich (umawianie na terminy, towarzyszenie w podróży i w czasie wizyt lekarskich w gabinecie lekarza POZ oraz kilkunastu lekarzy specjalistów leczących choroby brata); przygotowanie posiłków – podanie śniadania w zależności od stanu zdrowia chorego w danym dniu, na stole w kuchni lub zaniesienie do łóżka kiedy ma problem z poruszeniem się; dokonywanie zakupów wszystkich koniecznych rzeczy do przygotowania posiłków zgodnie z zaleceniami lekarskimi oraz pozostałych rzeczy potrzebnych w codziennym funkcjonowaniu; przygotowanie w godzinach porannych porcji leków na rano i wieczór, w tym kontrola zużycia leków i zamówienia odpowiedniej recepty u lekarza POZ; wychodzenie z bratem na spacery w zależności od panujących warunków atmosferycznych w bardzo bliskiej okolicy miejsca zamieszkania, brat porusza się wówczas za pomocą kul łokciowych (spacery mają na celu rehabilitację usprawniającą narządy ruchu oraz rehabilitację kardiologiczną, mającą zwiększyć frakcję wyrzutową mięśnia sercowego); pomoc w wieczornym myciu, asekuracja przy zdejmowaniu i zakładaniu odzieży, pomoc w bardziej skomplikowanych czynnościach higienicznych, segregacja odzieży. Wnioskodawca zajmuje się wszystkimi sprawami związanymi z zapewnieniem bratu odpowiednich warunków miejscu zamieszkania.

Jak wskazał wnioskodawca w oświadczeniu, brat pozostaje sam na około 3 godziny. Gdyby został sam na dłużej nie byłby w stanie spożyć posiłku. Z uwagi na zaniki pamięci stwarza zagrożenie (np. poprzez pozostawienie na kuchence gazowej posiłku). Wobec tego wszystkie sprawy, wymagające wyjścia z domu, wnioskodawca wykonuje w czasie kiedy brat jeszcze nie wstał z łóżka lub kiedy jest już w łóżku, zaopatrzony na wieczorny sen. Chory z uwagi na stan zdrowia jest bierny i bez pomocy i obecności drugiej osoby nic nie jest w stanie zrobić samodzielnie. Porusza się za pomocą kul łokciowych, aczkolwiek samodzielnie nie ma motywacji do wstania z łóżka. Co więcej, stan psychiczny brata uniemożliwia mu akceptację obcych osób w celach pomocowo-opiekuńczych, wobec czego wnioskodawca jest jedyną osobą akceptowaną przez chorego. Opieka nad bratem uniemożliwia stronie podjęcie pracy i jest główną przeszkodą w podjęciu zatrudnienia. Brat - z uwagi na swój stan zdrowia - jest w stanie wykonać samodzielnie wybrane czynności higieniczne, jak mycie zębów i mycie rąk, oraz w bardzo ograniczonym zakresie przemieszczać się w pomieszczeniach swojego domu, jak i przemieszczać się w bardzo bliskiej okolicy swojego miejsca zamieszkania. Przy pomocy kul łokciowych jest w stanie samodzielnie przemieszczać się przechodząc z pokoju swojej sypialni do pomieszczenia kuchni i pomieszczenia łazienki - w.c. Ponadto, jest w stanie przemieszczać się (również przy pomocy kul) na bardzo krótkie odległości, tj. do 500 m, na spacery w celu wykonania zaleceń lekarskich dotyczących usprawniającej rehabilitacji narządów ruchu oraz rehabilitacji kardiologicznej.

Według pracownika socjalnego opieka sprawowana przez wnioskodawcę jest prawidłowo i jest niezbędna,, aby M.L. funkcjonował w miarę możliwości i ograniczeń poprawnie. Brak opieki prawdopodobnie doprowadziłby do pogorszenia sytuacji życiowej i zdrowotnej podopiecznego lub mógłby spowodować zagrożenia jego zdrowia i życia. Opieka nad chorym jest konieczna i z uwagi na zaburzenia nie byłaby możliwa do wykonania przez osoby obce.

Mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny Prezydent Miasta Gdyni - decyzją z dnia 14 lutego 2023 r., odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wskazano, że organ nie kwestionuje stanu zdrowia brata wnioskodawcy, ani nie poddaje w wątpliwość rodzaju, intensywności oraz konieczności sprawowania opieki przez wnioskodawcę, jednak w związku z niespełnieniem łącznie wszystkich przesłanek, wymaganych przez ustawę, brak jest możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak bowiem zauważono, wprawdzie wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jednakże jednocześnie w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał, iż wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, nie stanowi również podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Dlatego też wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które mają przywrócić równe traktowanie opiekunów osób dorosłych. W związku z powyższym do momentu wejścia w życie nowych przepisów, mimo uznania przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie ma odpowiedniej regulacji prawnej do przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawność brata powstała po okresach wskazanych w tym przepisie.

W odwołaniu od tej decyzji strona powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. i jego skutki prawne, wnosząc o jej uchylenie.

Na skutek rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze - decyzją z dnia 23 sierpnia 2023 r.- utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy zakwestionował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako podstawę odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia, lecz jednocześnie stwierdził, że w okolicznościach sprawy nadal brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy, gdyż nie została spełniona przesłanka związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem. Jak zauważyło bowiem Kolegium, ostatnia aktywność zawodowa strony przypada na marzec 2003 r., a zgodnie z oświadczeniem samej strony czynności opiekuńcze wobec brata wykonuje od grudnia 2012 r. Kolegium nie uznało też, że zakres sprawowanej opieki, czynności które się na nią składają, nie są na tyle absorbujące czasowo lub wykonywane z taką częstotliwością, by wnioskodawca nie mógł podjąć zatrudnienia. Z akt sprawy nie wynika, by brat wnioskodawcy wymagał opieki całodobowej, czy na tyle stałej, że okoliczności te uniemożliwiłyby jednoczesną aktywność zawodową wnioskodawcy. Czynności wymienione podczas wywiadu rodzinnego, zdaniem Kolegium, należą w większości do zwykłych czynności dnia codziennego i nie potwierdzają szczególnych okoliczności uniemożliwiających jednoczesne świadczenie pracy, a pozostałe z nich, jak np. poranna i wieczorna pomoc w toalecie, podanie posiłku, leków, itp., są często wykonywane przez osoby aktywne zawodowo, a posiadające starszych niepełnosprawnych członków rodziny. Podawane przez wnioskodawcę czynności opiekuńcze względem brata nie wyczerpują przesłanki sprawowania opieki w taki sposób, który powoduje konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowania zatrudnienia. Ponadto brat skarżącego, pomimo posiadania znacznego stopnia niepełnosprawności i przechodzonych chorób, jest w pewnym zakresie osobą samodzielną. Ubiera się z pomocą skarżącego, samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez skarżącego. Przy pomocy kul łokciowych jest w stanie poruszać się po mieszkaniu oraz w bliskiej odległości od miejsca zamieszkania. Samodzielnie korzysta z toalety. Wnioskodawca nie wykonuje przy bracie czynności wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach, gdyż chory nie wymaga leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto nie wymaga karmienia przez sondę, nie jest używany cewnik, nie potrzebuję stałej pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych.

Czynności opiekuńcze skarżącego bezpośrednio związane z osobą brata sprowadzają się natomiast do pomocy przy ubraniu, pomocy w higienie, podaniu leków, przygotowaniu posiłków, wyjściu na spacer i na wizyty lekarskie. Nie są to jednak czynności, które zajmują cały dzień, czy też większość część dnia. Pomoc w ubraniu, poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Również leki mogą być wcześniej odpowiednio przygotowane i dawkowane. W ocenie Kolegium, przy należytej organizacji dnia skarżący mógłby po porannej pomocy bratu w ubraniu się i higienie, przygotowaniu dla brata posiłku, podaniu leków, podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu.

Jak zauważyło Kolegium, strona wskazuje, że brat z uwagi na zaniki pamięci stwarza zagrożenie (np. poprzez pozostawienie na kuchence gazowej posiłku). Odnosząc się do tej kwestii organ uznał, że z pewnością przedstawiany przez skarżącego stan jego brata wymaga, żeby przez większość dnia znajdował się pod opieką, jednak okoliczności te nie dają podstawy do przyjęcia, iż skarżący nie może zostawić brata w domu na jakiś określony czas, a zakres niezbędnej, świadczonej przez niego opieki uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Skarżący może w przypadku swojej nieobecności tak zabezpieczyć to urządzenie, żeby brat nie mógł z niego skorzystać.

Dlatego też Kolegium uznało, że zasadne było odmówienie wnioskodawcy przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż przy sprawnej organizacji czasu, możliwe byłoby pogodzenie przez skarżącego obowiązków związanych z opieką nad bratem i pracy zawodowej, szczególnie w przypadku podjęcia pracy w niepełnym wymiarze czasu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona zarzuciła naruszenie:

a) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której skarżący spełnił przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

b) art. 17 ust. 1 - 1b u.ś.r., poprzez błędną wykładnię przesłanek warunkujących możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w tym w szczególności przesłanki związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

c) zasady ogólnej uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, tj. art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ administracji publicznej wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zbagatelizowanie słusznego interesu skarżącego w przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

a) art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej "k.p.a.", i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, prowadzący do błędnego ustalenia polegającego na uznaniu, że:

- zakres opieki i czynności, które się na nią składają, nie są na tyle absorbujące czasowo lub wykonywane z taką częstotliwością, by skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia,

- z akt sprawy nie wynika, by brat skarżącego wymagał opieki całodobowej, czy na tyle stałej, że okoliczności te uniemożliwiłyby Skarżącemu jednoczesną aktywność zawodową,

- nie można przyjąć istnienia związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem,

- czynności wymienione podczas wywiadu rodzinnego /zdaniem organu/ należą w większości do zwykłych czynności dnia codziennego i nie potwierdzają szczególnych okoliczności uniemożliwiających jednoczesne świadczenie pracy,

- czynności opiekuńcze względem brata skarżącego nie wyczerpują przesłanki sprawowania opieki w taki sposób, który powoduje konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowania zatrudnienia.

W świetle tych zarzutów strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów niepłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz o rozpatrzenie sprawy na rozprawie.

W uzasadnieniu wskazano, że zwrot "sprawowanie opieki", użyty w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie oznacza stricte opieki całodobowej. W judykaturze wskazuje się, że przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdy realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności (brak jakiegokolwiek czasu w ciągu doby), lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki.. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Jednocześnie warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki.

W realiach niniejszej sprawy fakt konieczności sprawowania nad bratem opieki stałej lub długotrwałej został potwierdzony m.in. zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia z dnia 28 października 2022 r., we wnioskach pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad na podstawie art. 23 ust. 4e albo 4f u.ś.r. z dnia 12 stycznia 2023 r. i wynikami wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez Dzielnicowy Ośrodek Pomocy Społecznej w Gdyni. Co więcej, wątpliwości co do stanu zdrowia brata i rodzaju, intensywności oraz konieczności sprawowania opieki przez skarżącego w żadnej mierze nie dostrzegał organ I instancji. Z kolei organ II instancji, z niezrozumiałych dla strony skarżącej względów, powyższe ustalenia organu I instancji podważa. W ocenie skarżącego, czyni to jednak w warunkach braku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Skarżący podniósł przy tym, że od wielu lat poświęcał się opiece nad wymagającymi tej opieki najbliższymi członkami rodziny - mamą oraz bratem. Obecnie całkowicie podporządkował się konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Natomiast fakt rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania powinien być oceniany na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia. Dlatego też bez znaczenia pozostaje to, czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia wcześniej z innych przyczyn, jeżeli przyczyny te ustały, a w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniały nowe okoliczności, które uniemożliwiają wnioskodawcy ponowne podjęcie zatrudnienia. Dla oceny, czy podmiot ulegający się o świadczenie nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką, co do zasady decydującym jest stan istniejący w dacie powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Dlatego też należało uznać, że w niniejszej sprawie skarżący ponad wszelką wątpliwość spełnił wymagane prawem przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku.

Kontrolując decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 sierpnia 2023 r. Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja zawiera wady, które uzasadniają wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – vide wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Nie ma przy tym znaczenia, jak wywodził organ I instancji, że w uzasadnieniu ww. wyroku Trybunał stwierdził, iż poprawienie stanu prawnego w zakresie stwierdzonej niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wyłącznie do ustawodawcy. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja powoduje powstanie luki konstrukcyjnej. Należy bowiem zauważyć, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji nie można uznać, jak próbuje to czynić Prezydent, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, a więc kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność.

Kluczową kwestią sporną w sprawie przed organem odwoławczym było spełnienie przez skarżącego przesłanek pozytywnych do przyznania wnioskowanego świadczenia wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r.. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4 tej normy, jeżeli nie podejmują one zatrudnienia lub rezygnują z niego, bądź z innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten formułuje więc warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę dokonując oceny spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W świetle powyższego, osoba ubiegająca się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia również wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy.

Co istotne, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by strona zrezygnowała z pracy zarobkowej - wystarczy by jej nie podejmowała z uwagi na w pełni ją absorbującą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Przy czym należy podkreślić, że istotnymi datami dla ustaleń w tym zakresie są: data złożenia wniosku, ponieważ od tej daty strona chce otrzymywać świadczenie, a więc uważa, że w tej dacie spełnia wszelkie przesłanki do jego przyznania, a także dzień, od którego datuje się stopień niepełnosprawności podopiecznego, to bowiem od tej daty konieczne jest udzielanie osobie niepełnosprawnej wsparcia w codziennej egzystencji. Wobec tego, co do zasady, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje kwestia niepodejmowania przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zatrudnienia w okresie przed ww. datami (zob. wyroki NSA z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2338/22; 8 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 452/22; 18 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1830/22, 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl – w skrócie CBOSA).

Dlatego też rację należy przyznać skarżącemu, który w skardze podnosił, że bez znaczenia pozostaje to, czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia wcześniej z innych przyczyn, jeżeli przyczyny te ustały, a w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniały nowe okoliczności, które uniemożliwiają wnioskodawcy ponowne podjęcie zatrudnienia. Dla oceny, czy podmiot ulegający się o świadczenie nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką, co do zasady decydującym jest bowiem stan istniejący w dacie powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i dacie złożenia wniosku.

Sąd zauważa przy tym, że odwołanie się przez ustawodawcę do pojęcia niepodejmowania zatrudnienia oznacza, że o świadczenie mogą ubiegać się również osoby, które nie pozostają w zatrudnieniu, w tym – mając na uwadze brzmienie art. 17 ust. 6 u.ś.r. - czynić to mogą również osoby zarejestrowane w powiatowym urzędzie pracy jako poszukujące pracy lub posiadające status bezrobotnego. Jedynie zatem wyjątkowo wcześniejsza bierność zawodowa wnioskodawcy może wpłynąć negatywnie na ocenę związku przyczynowo – skutkowego, przy czym wpływ ten musi zostać w każdym przypadku wnikliwi rozważony i uzasadniony. W przypadku osób niepodejmujących pracy decydująca jest bowiem przede wszystkim ocena zakresu sprawowanej przez nie opieki w chwili składanego wniosku. W zależności bowiem od zakresu sprawowanej opieki możliwe jest ustalenie, czy w tej dacie dana osoba nie podejmuje zatrudnienia właśnie w związku z koniecznością sprawowania opieki, czy też z innych przyczyn.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy, wnioskodawca zaprzestał zatrudnienia z dniem 31 marca 2003 r., kiedy to z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wykreślono prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. Odnosząc się do tej kwestii w toku postępowania skarżący oświadczył, że powodem zakończenia działalności była konieczność sprawowania opieki lub pomocy bratu, który od dnia 25 lipca 2003 r. stał się osobą niepełnosprawną. Wprawdzie w oświadczeniu z dnia 12 stycznia 2023 roku (k. 18 akt administracyjnych organu I instancji) skarżący wyjaśnił, że opiekę nad bratem początkowo sprawowała też matka skarżącego – K.L., lecz od 2013 roku zaliczono ją do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, dlatego też od tego czasu mogła wykonywać względem syna czynności opiekuńcze tylko w bardzo ograniczonym zakresie, i z tej przyczyny od tego czasu to skarżący przejął nad bratem całkowitą opiekę. Ponadto - jak wynika z załączonego aktu zgonu, matka braci zmarła 1 października 2022 r. Od tej daty skarżący stał się jedynym członkiem rodziny, który może sprawować opiekę nad bratem.

Mając to na uwadze należy podkreślić, że bez znaczenia jest to czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (nawet jeżeli uczynił to z innych przyczyn niż konieczność opieki), jeżeli w dacie wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia i z tej przyczyny obecnie skarżący nie pozostaje w zatrudnieniu, które mógłby podjąć. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost bowiem determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Jednocześnie ww. norma nie wymaga, by strona zrezygnowała z pracy zarobkowej, a wystarczającym jest by nie miała realnej możliwości jej podjęcia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Przy czym nie można tracić z pola widzenia, że przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w sytuacji konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną oceniać należy każdorazowo w sposób zindywidualizowany. Istotne jest, by była to ocena aktualna, obejmująca walidację zakresu potrzeb podopiecznego, czynności, których wykonywanie jest konieczne w celach pomocowych, oraz czasu, który wnioskujący o świadczenie poświęca na ich sprawowanie. Następnie należy odnieść powyższe do możliwości kontynuacji zatrudnienia, bądź możliwości podjęcia pracy przez opiekuna.

W ocenie Sądu w tej sprawie należało zatem stwierdzić, że w światle dotąd zebranych dowodów stan zdrowia i sprawność podopiecznego oraz zakres i wymiar czasowy sprawowanej opieki pozostają w bezpośrednim związku z brakiem możliwość podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawcę co najmniej od chwili przejęcia przez niego pełnej opieki nad bratem, tj. od października 2022 roku, kiedy umarła matka skarżącego.

Trzeba przy tym podkreślić, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest to, że ma ona być sprawowana nad osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Za takie osoby należy uznać osoby, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokojenie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.; Dz.U. z 2024 r., poz. 44). Natomiast - zgodnie ze słownikowym znaczeniem słowa "opieka", oznacza ono "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 608). Ustawodawca w swojej racjonalności stanowi prawo przede wszystkim używając znaczeń słów przyjętych w języku polskim, gdyż język ten jest narzędziem komunikacji ustawodawcy z adresatami norm prawnych. Oznacza to, że ustawodawca przyjmuje takie znaczenie słownictwa stosowanego w tekstach aktów normatywnych, jakie jest ich znaczenie w języku polskim. Słownikowe znaczenie słowa "opieka" obejmuje szerokie spektrum czynności zmierzających do zachowania dobrostanu osoby, nad którą sprawuje się ją. Nie oznacza to – jak próbuje wywieść Kolegium w swojej decyzji, że sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy miałoby polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy bowiem wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Znaczenie słowa "opieka" posiada zatem znacznie szerszy zakres znaczeniowy, niż przyjmuje Kolegium.

Dlatego też dla uznania opieki za spełniającą kryteria o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby jej wymagającej, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego). Konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. W tym znaczeniu opieka lub pomoc musi być tyle absorbująca czasowo w sensie krótkoterminowym (dobowym) jak i długoterminowym (miesięcy, lat), że podejmowane w ich ramach czynności warunkują egzystowanie osoby wymagającej opieki w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jednocześnie ich wykonywanie bezwzględnie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez opiekuna pracy zarobkowej (bądź wymusza na nim rezygnację z takiej pracy).

Stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Codzienne, wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Co też istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w odniesieniu do sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych szczególnego rozważenia wymaga charakter wykonywanych przez nie czynności opiekuńczych - nawet tych związanych z przygotowaniem posiłku, utrzymaniem czystości w mieszkaniu, robieniu zakupów, czy realizacji recept, etc. To właśnie czynności dnia codziennego, powszechne, a jednak niezbędne w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, a w konsekwencji często wypełniają opiekunowi cały dzień (zob. wyrok NSA z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1445/23, dostępny w CBOSA). Okoliczności te powinny być więc każdorazowo uwzględnione i przeanalizowane przez organy pomocowe, rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie ustalono, że brat wnioskodawcy cierpi na chorobę zwyrodnieniową wielostawową, co niewątpliwie wpływa na jego możliwości motoryczne. Do tego dochodzą problemy kardiologiczne, które skutkowały już zasłabnięciami i zatrzymaniem krążenia. Z kolei, w stanowiącym podstawę wniosku orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 2 listopada 2022 r. wskazano jako przyczyny niepełnosprawności choroby psychiczne, w tym m.in. zaburzenia psychotyczne, zaburzenia nastroju, utrwalone zaburzenia lękowe o znacznym stopniu nasilenia czy zespoły otępienne (02-P), upośledzenie narządu ruchu, w tym m.in. wady wrodzone i rozwojowe narządu ruchu, układowe choroby tkanki łącznej, zapalenie stawów, choroby zwyrodnieniowe stawów, nowotwory narządu ruchu czy amputacje oraz wiele innych schorzeń w obrębie narządu ruchu (05-R) i choroby układu oddechowego i krążenia, w tym m.in. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), zakaźne choroby płuc, prowadzące do niewydolności oddechowej, nowotwory płuc i opłucnej, wrodzone i nabyte wady serca, choroba niedokrwienna serca, kardiomiopatie, nadciśnienie tętnicze z powikłaniami i wiele innych (07-S). W orzeczeniu tym wprost wskazano, że z uwagi na ww. zaburzenia, brat strony wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczeni ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji, a także wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, tj. usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych.

Stan zdrowia brata wnioskodawcy został też potwierdzony przez lekarza medycyny rodzinnej, pod opieką którego brat jest od stycznia 2017 r. W zaświadczeniu z dnia 28 października 2022 r. lekarz stwierdził, że brat wymaga stałej opieki poradni rejonowej oraz wielu poradni specjalistycznych. Wymaga stałego przyjmowania leków oraz stałej pomocy opiekuna w codziennych czynnościach, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji.

Z kolei w wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny zawarł opinię, że sprawowana przez wnioskodawcę całodobowa opieka jest niezbędna, aby podopieczny funkcjonował w miarę możliwości i ograniczeń poprawnie. Brak opieki prawdopodobnie doprowadziłby do pogorszenia sytuacji życiowej i zdrowotnej podopiecznego lub mógłby powodować zagrożenie zdrowia i życia. Opieka jest konieczna i z uwagi na zaburzenia podopiecznego nie mogłaby być sprawowana przez osoby obce.

W tym miejscu zauważyć trzeba, że wywiad środowiskowy, przeprowadzany na podstawie art. 107 i następne u.p.s., jak również jego aktualizacja, jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej (czy też - jak rozpoznawanej sprawie - świadczeń rodzinnych), który jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną. Wywiad jest więc specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania strony umożliwia pracownikowi socjalnemu uwzględnienie indywidualnych cech, sytuacji osobistej i rodzinnej wnioskodawcy i członków jego rodziny, które mogą mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy.

Co więcej, pracownik socjalny jest zawodem zaufania publicznego. Pracownicy socjalni, ze względu na powierzone im zadania publiczne wykonywane w imieniu organów władzy publicznej oraz w imieniu własnym, powinni charakteryzować się wysokimi kwalifikacjami etycznymi, profesjonalnym przygotowaniem oraz wykonywać swój zawód w ramach sformalizowanego systemu nadzoru i awansu zawodowego (zob. W. Maciejko [w:] P. Zaborniak, W. Maciejko, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2013, art. 116).

Dlatego też, zdaniem Sądu, nie sposób bagatelizować czy też umniejszać wagi ustaleń dokonywanych przez pracownika socjalnego w oparciu o przeprowadzony w miejscu zamieszkania skarżącego i jego ojca wywiad środowiskowy, czy też poddawać tych ustaleń konieczności dodatkowej ich weryfikacji. Pracownik socjalny ma bowiem zarówno wiedzę, jak i doświadczenie życiowe, które pozwalają mu ocenić, czy ta konkretna zastana sytuacja rodziny wpisuje się w przesłanki określone w przepisach art. 17 ust. 1 u.ś.r. W wywiadzie sporządzonym w tej sprawie natomiast jednoznacznie stwierdzono, że opieka sprawowana przez wnioskodawcę jest całodobowa, jej brak może stanowić zagrożenie życia lub zdrowia podopiecznego, zaś ze względu na schorzenia brata konieczne jest, aby to wnioskodawca sprawował tę opiekę, a nie osoby obce. Taka ocena jest o tyle istotna, że w wielu wywiadach środowiskowych pracownicy socjalni nie decydują się na formułowanie własnych ocen, a skoro w tej sprawie takowa się znalazła, to winna zostać uwzględniona przez orzekające organy. Natomiast zakwestionowanie tej oceny powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji odmownej, czego w niniejszej sprawie zabrakło.

Rozstrzygając przedmiotową sprawę Kolegium pominęło nie tylko treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zaświadczenia lekarskiego z dnia 28 października 2022 r. i opinię pracownika socjalnego, ale też w sposób pobieżny rozważyło kwestię samodzielności brata skarżącego i możliwości pozostawienia go bez opieki wnioskodawcy w takim zakresie, aby skarżący mógł podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Organ odwoławczy skupia się bowiem na tym, że brat strony samodzielnie spożywa posiłki, a przy pomocy kul łokciowych jest w stanie poruszać się po mieszkaniu oraz w bliskiej odległości od miejsca zamieszkania. Samodzielnie korzysta z toalety. Natomiast podopieczny nie wymaga leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii, nie wymaga karmienia przez sondę, nie jest używany cewnik i nie potrzebuje stałej pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Z powyższego wynika, że Kolegium uznaje opiekę prawie paliatywną za jedyny zakres opieki, który wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna zatrudnienia. Każdy zaś przejaw samodzielności podopiecznego uznaje za przesłankę do tego, aby mógł on zostawać bez opieki, choćby na część dnia. Stanowisko takie jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, gdyż wypacza istotę przedmiotowego świadczenia, którą jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, a opieka ta dotyczy niewątpliwie nie tylko dobrostanu fizycznego, ale i psychicznego podopiecznego. Nie zawsze bowiem schorzenia, które wpływają na poziom niepełnosprawności, są widoczne gołym okiem, tj. dotykają fizyczności. Równie ograniczające i uniemożliwiające samodzielne funkcjonowanie są ograniczenia psychofizyczne, a więc te dwa aspekty należy rozpatrywać przy ustalaniu poziomu sprawności i samodzielności podopiecznego w kontekście przedstawianych czynności opiekuńczych. Niewątpliwie bowiem innych czynności opiekuńczych wymaga osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury fizycznej, a innych czynności opiekuńczych – tak jak w tej sprawie - osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury psychicznej czy neurologicznej i również one muszą zostać rozważone przez organ.

Analizując przedstawiony w wywiadzie środowiskowym i oświadczeniach strony stan zdrowia brata Kolegium nienależycie oceniło kwestię zdolności poznawczych i stanu psychicznego M.L. Natomiast należy zauważyć, że codzienne funkcjonowanie brata, w pewnym stopniu samodzielne, uniemożliwia nie tyle jego niepełnosprawność fizyczna, lecz stan umysłowy, zaniki pamięci. Z zebranego materiału wynika bowiem, że brat skarżącego cierpi na organiczny zespół amnestyczny, który skutkuje zaburzeniami zdolności wykonawczych, zarządczych. Jest to zespół zaburzeń, w których zmianie ulega pamięć dawna i świeża. Chory może szybko przypominać sobie stare treści, jednak uczenie się nowych jest znacznie utrudnione. Wiąże się to między innymi z kłopotami z orientacją w czasie. Jeśli uszkodzenie ustępuje, amnezja wsteczna może ulec zahamowaniu. Funkcje poznawcze i zdolności intelektualne najczęściej nie ulegają zmianie, chociaż mogą pojawić się skłonności do konfabulowania. Zaburzenie potencjalnie uleczalne, jednak skuteczność postępowania leczniczego jest zależna od charakteru pierwotnego schorzenia (zob. "ICD-10 Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy Kliniczne i wskazówki diagnostyczne.", Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne "Vesalius" Instytut Psychiatrii i Neurologii Kraków-Warszawa 2000, s. 59- 60). Kwestie zaburzeń poznawczych brata zostały też rozwinięte w zaświadczeniu z dnia 22 listopada 2017 r., wydanym przez Fundację [...], do której brat uczęszczał od roku 2016. W zaświadczeniu wskazano, że brat ma duże problemy ze zrozumieniem złożonych instrukcji, gubi się w wielowątkowych dyskusjach, a jego mowa bywa chaotyczna. Ma kłopoty z wykonywaniem zadań nowych, ustrukturyzowanych, gdzie potrzebne jest tworzenie własnego planu działania. Dobrze funkcjonuje w przypadku zadań o jasnych prostych zasadach, gdzie dodatkowo może posiłkować się rodzajem streszczenia, rozpiski kolejno wykonywanych czynności. Jednak znacznie wydłuża to czas wykonania zadania. Dodatkowo procedura musi być kilkukrotnie powtarzana, by ulegał utrwaleniu i zautomatyzowaniu na dłuższy czas, przeciwnym wypadku, np. następnego dnia zdarza się, że brat nie pamięta już strategii działania.

Uwzględniając całość ww. dokumentacji należy stwierdzić, że zaburzenia brata strony w znacznym stopniu ograniczają możliwość pozostawienia go samego bez nadzoru, jak również stanowią przeszkodę do zorganizowania opieki z zewnątrz. Rodzaj i zakres zaburzeń psychicznych, umysłowych powoduje, że opieka nad taką osobą musi być sprawowana ze szczególną uwagą, wymaga przygotowania zarówno osoby opiekuna, podopiecznego, jak i samej przestrzeni, w której podopieczny ma przebywać. Co więcej, w wywiadzie środowiskowym wprost wskazano, że M.L. nie akceptuje osób z zewnątrz. W tej sytuacji nie sposób stwierdzić, że wnioskodawca może tak zorganizować czas i opiekę, aby brat mógł zostawać sam na część dnia, kiedy strona będzie w pracy lub zatrudnić opiekuna z zewnątrz.

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez Kolegium dotycząca sprawowanej przez skarżącego opieki i braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy świadczonej niepełnosprawnemu w stopniu znacznym bratu, jest nieprawidłowa. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza bowiem, że opieka świadczona jest faktycznie całodobowo przez wnioskodawcę i uzależniona od aktualnych, wyrażanych ad hoc potrzeb niepełnosprawnego. Jej zakres natomiast uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Trudno bowiem przyjąć, jak czyni to organ odwoławczy, że brat, legitymujący się znacznym stopniem niepełnosprawności, potrzebujący stałej pomocy przy wykonywaniu większości czynności (w tym higienicznych) oraz obecności innej osoby, nie wymaga poświęcenia czasu i uwagi opiekuna w zakresie, który umożliwiałby skarżącemu jednoczesne świadczenie pracy. Dochodząc do wniosku, że w sprawie brak jest przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia Kolegium skupiło się na przejawach fizycznej samodzielności brata skarżącego, zupełnie pomijając aspekt psychicznych i umysłowych zdolności do samodzielności podopiecznego, a który – zdaniem Sądu – ma w tej sprawie kluczowe znaczenie. Kwestie te zostały przez organ ograniczone do zalecenia zabezpieczenia przestrzeni i sprzętów na czas nieobecności wnioskodawcy w domu. Uzasadnienie takie jest jednak niewystarczające dla podważenia całości zebranego materiału dowodowego – orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, zaświadczenia lekarskiego i Fundacji, oświadczeń samej strony oraz ustaleń wywiadu i opinii pracownika socjalnego. Jeżeli natomiast Kolegium – po przeanalizowaniu tego materiału dowodowego, miało jeszcze jakieś wątpliwości, to powinno skorzystać z instytucji art. 136 k.p.a. i przeprowadzić dodatkowe, uzupełniające postępowanie dowodowe, które pozwoliłoby usunąć wątpliwości i uzyskać aktualny obraz stanu sprawy, czego nie uczyniło.

Mając to wszystko na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1 w zw. art. 80 k.p.a. i art. 136 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonana analiza materiału dowodowego była dowolna, a organ nie podjął wszelkich działań niezbędnych do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło organ co najmniej do przedwczesnych wniosków, iż wnioskowane świadczenie się nie należy.

W konsekwencji Sąd - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że jest to wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności, ponownie rozpoznając sprawę, Kolegium powinno uwzględnić ocenę sytuacji skarżącego dokonaną przez pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym oraz aspekt psychicznego stanu jego brata i jego zdolności poznawczych, a ewentualne wątpliwości rozstrzygnąć za pomocą dostępnych środków dowodowych.