Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 95/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody z dnia 15 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Wojewoda (dalej również: Wojewoda; organ II instancji; organ odwoławczy) decyzją z dnia 15 grudnia 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 [aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 572]) - dalej: k.p.a., w wyniku rozpatrzenia sprawy z odwołania M. S. (dalej również: skarżąca; strona), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. (dalej również: Prezydent Miasta; organ I instancji) z dnia 5 czerwca 2023 r. znak [...], wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia 5 czerwca 2023 r. znak [...] Prezydent Miasta P. (Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego G. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej), na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344) - dalej: u.g.n., umorzył postępowanie administracyjne dotyczące zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ł., arkusz mapy 19, działki numer [...] oraz [...].

W odwołaniu od powyższej decyzji M. S. (jeden z wnioskodawców domagających się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości) zarzuciła naruszenie:

- art. 229 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że T. Spółka Akcyjna, na rzecz której przed dniem 1 stycznia 1998 r. ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [...], ujawnione następnie w księdze wieczystej, stanowi osobę trzecią w świetle art. 229 u.g.n. – co w konsekwencji doprowadziło do błędnego wniosku, że spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 229 u.g.n. i roszczenie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości nie przysługuje;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 229 u.g.n. polegające na zaniechaniu zbadania przez organ I instancji struktury organizacyjnej spółki T. S.A., mimo wskazania przez skarżącą, że między P. w W., na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie, a T. S.A. zachodzi ciągłość organizacyjna i prawna, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego wniosku, że spółkę T. S.A. można uznać za osobę trzecią w świetle art. 229 u.g.n.;

- art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 229 u.g.n. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, podczas gdy – w ocenie strony – w przypadku ziszczenia się przesłanek określonych w art. 229 u.g.n. powinna być wydana decyzja odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W piśmie z dnia 24 lipca 2023 r. skarżąca uzupełniła odwołanie z dnia 26 czerwca 2023 r.

Wojewoda, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 15 grudnia 2023 r. wskazał m.in. na ustalony stan faktyczny:

- niniejsze postępowanie – dotyczące zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] w odniesieniu do działek nr [...] i [...] obręb Ł., ark. mapy 19 – zostało wszczęte z wniosku M. S., M. C., W. K., P. S., J. W., D. W., W. Z., T. Z., J. S., E. W., M. P., K.B., J. S. oraz A. S.;

- w toku postępowania ustalono, że w odniesieniu do nieruchomości stanowiących przedmiot żądania zwrotu, tj. działki nr [...] oraz działki nr [...], powstałych z podziału działki numer [...], która pierwotnie stanowiła część dawnej wywłaszczonej działki nr [...], znajdują zastosowanie przepisy działu VI ustawy o gospodarce nieruchomościami, który reguluje kwestie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości;

- działka nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa - P. w W., na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 27 czerwca 1952 r. nr [...]; powyższa decyzja została wydana na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. nr 4, poz. 31), który znajduje się wśród aktów prawnych wymienionych w art. 216 u.g.n.;

- działka nr [...] obr. Ł., arkusz mapy 19, zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] została podzielona na działki numer [...] i [...], obręb Ł., arkusz mapy 19 (decyzja z dnia 27 kwietnia 2021 r. znak [...]);

- aktualnie nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 0,2897 ha zapisana jest w księdze wieczystej [...] z wpisem prawa użytkowania wieczystego na rzecz W. z siedzibą w P., natomiast nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 0,3757 ha zapisana jest w księdze wieczystej [...], a jako aktualny użytkownik wieczysty tej nieruchomości figuruje P. spółka z o.o.

Mając na uwadze taki stan faktyczny, Wojewoda stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta jest rozstrzygnięciem prawidłowym i należało utrzymać je w mocy.

Organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zarazem podniósł, że według art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Organ odwoławczy stwierdził, że przepis ten stanowi samodzielną podstawę odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez konieczności badania, czy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Jednocześnie zauważył, że w literaturze i orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że ziszczenie się tej przesłanki powinno skutkować nie odmową zwrotu nieruchomości, lecz umorzeniem postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wojewoda stwierdził, że w przedmiotowej sprawie działki nr [...] oraz [...] są przedmiotem użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz osoby trzeciej, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W tym względzie wyjaśnił, że początkowo (w odniesieniu do działki nr [...]) prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione na rzecz P. (T. S.A.), a nastąpiło to z mocy prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. na podstawie art. 2 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1990 r. nr 79, poz. 464). Fakt ten został powierzony ostateczną decyzją Wojewody P. z dnia 11 stycznia 1996 r. znak [...], zaś ujawnienie tego w księdze wieczystej nr [...] miało miejsce 14 stycznia 1997 r. (vide: decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia 18 maja 2012 r. znak [...] oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody nr [...]). Natomiast nieruchomość aktualnie oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 0,2897 ha zapisana jest w księdze wieczystej [...] z wpisem prawa użytkowania wieczystego na rzecz W. z siedzibą w P., a nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów jako działka numer [...] o powierzchni 0,3757 ha zapisana jest w księdze wieczystej [...], a jako aktualny użytkownik wieczysty tej nieruchomości widnieje w ewidencji P. spółka z o.o.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, dotyczącego błędnej kwalifikacji podmiotu, na rzecz którego zostało ustanowione użytkowanie wieczyste w przedmiotowej sprawie, jako "osoby trzeciej", organ II instancji stwierdził, że wbrew twierdzeniom strony z art. 229 u.g.n. nie wynika wymóg, aby podmiot, na rzecz którego ustanowione zostało użytkowanie wieczystej przed 1 stycznia 1998 r., był taką osobą trzecią, która w żaden sposób nie jest powiązana ze Skarbem Państwa czy to poprzez okoliczność że organ państwa jest jego udziałowcem czy też założycielem danego podmiotu - "osoby trzeciej". Organ odwoławczy stwierdził, że w doktrynie i orzecznictwie można zauważyć rozbieżność poglądów co do tego, czy konsekwencją zastosowania art 229 u.g.n. powinno być umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem o zwrot nieruchomości czy też odmowa jej zwrotu. W tym względzie Wojewoda stwierdził, że zastosowanie każdego z tych rozwiązań prowadzi do identycznego skutku, gdyż zarówno umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu sprawiają, iż wnioskodawcy nie mogą otrzymać zwrotu wywłaszczonej uprzednio nieruchomości. W takich warunkach organ odwoławczy uznał za poprawne zakończenie przez organ I instancji przedmiotowego postępowania poprzez jego umorzenie, gdyż stanowiło to jedno z dwóch możliwych rozwiązań.

W skardze na decyzję odwoławczą M. S., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego (adwokata), wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1) art. 229 u.g.n. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że T. Spółka Akcyjna – na rzecz której, przed dniem 1 stycznia 1998 r., ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [...], ujawnione następnie w księdze wieczystej – stanowi osobę trzecią w świetle art. 229 u.g.n., co w konsekwencji doprowadziło Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego G. (dalej: Dyrektor ZGiKM G. ) do błędnego wniosku, że spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 229 u.g.n. i roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje;

2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. art. 229 u.g.n. polegające na zaniechaniu zbadania przez Dyrektora ZGiKM G. struktury organizacyjnej spółki T. Spółka Akcyjna, mimo wskazywania przez skarżącą, że między P. w W., na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości przy ul. [...], a T. Spółką Akcyjną zachodzi ciągłość organizacyjna i prawna, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego wniosku, że spółkę T. Spółka Akcyjna można uznać za osobę trzecią w świetle art. 229 u.g.n.;

3) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 229 u.g.n. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, podczas gdy prawidłową formą rozstrzygnięcia wniosku o zwrot nieruchomości, w przypadku ziszczenia się przesłanek określonych w art. 229 u.g.n., powinna być decyzja administracyjna odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, bowiem sytuacja określona w przepisie art. 229 u.g.n. stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości;

4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne zastosowanie oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., względnie art. 138 § 2 k.p.a. - poprzez brak ich zastosowania, które to naruszenia polegały na wydaniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, zamiast rozstrzygnięcia uchylającego decyzję organu I instancji w całości.

Tak sformułowane zarzuty zostały umotywowane i rozwinięte w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda, odnosząc się do zarzutów strony, podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 340 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału w tym przedmiocie, tj. 9 maja 2024 r.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy – wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu – nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu (części) wywłaszczonej nieruchomości.

Sąd, w wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli, po zapoznaniu się z zakwestionowanymi decyzjami oraz stanowiskiem strony skarżącej i organu odwoławczego, uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa, wobec czego Sąd nie stwierdził podstaw do wyeliminowania tych decyzji z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie zasadniczą kwestią sporną była zasadność stanowiska organów administracji co do zachodzenia podstaw do zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. i umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego. Istota sporu wymagała wyjściowo rozstrzygnięcia, czy w tej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości, o której mowa w art. 229 u.g.n. Zdaniem organów taka przesłanka zaistniała, co w konsekwencji uzasadnia umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Wobec powyższego Sąd wyjaśnia, że jakkolwiek w praktyce organów oraz w orzecznictwie nie ma zgodności co do prawidłowej formy rozstrzygnięcia w sytuacji, o której mowa w art. 229 u.g.n. – umorzenie postępowania czy też odmowa zwrotu nieruchomości – to podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, według którego, w przypadku ziszczenia się przesłanki z art. 229 u.g.n. postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu, ponieważ w takiej sytuacji zachodzi brak przedmiotu sprawy, a więc jednego – obok podmiotu i podstawy prawnej – z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (por. np. wyroki NSA z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3013/18, 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 651/16 i 5 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 2352/14 - wyroki te i inne orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec treści zarzutów i przepisów powołanych w skardze, Sąd wyjaśnia, że w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wszystko to powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu spełniającym wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiekolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W orzecznictwie dotyczącym omawianego przepisu zwraca się uwagę na to, że bezprzedmiotowość, o której mowa w tym przepisie, oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Zachodzi ona zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania. Bezprzedmiotowość może mieć charakter podmiotowy, jak i przedmiotowy, zawsze jednak oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W konsekwencji, organ umarza postępowanie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego i do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Przyjmuje się także, że istota bezprzedmiotowości postępowania polega na nastąpieniu takiego zdarzenia prawnego lub faktycznego, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron - i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy (por. wyrok NSA z dnia 6 lipca 2020 r. sygn. akt II OSK 818/20, i powołane tam orzecznictwo oraz wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 2078/19).

W myśl art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W orzecznictwie podkreśla się, że ratio legis uregulowania zawartego w tym przepisie polega na prawnej ochronie osób trzecich (innych niż Skarb Państwa lub gmina), które uzyskały prawa rzeczowe do nieruchomości spełniającej warunki do zwrotu na podstawie art. 137 u.g.n. oraz na zapewnieniu bezpieczeństwa obrotu prawnego wynikającego z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Tym samym, jeżeli przed wskazaną datą rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi bądź jego następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n (por. wyroki NSA z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3013/18, 17 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1240/16 i 3 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 679/09).

Mając powyższe na uwadze i odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd zwraca uwagę na to, że po ustaleniu przedmiotu sprawy (nieruchomość, w stosunku do której zapadła decyzja wywłaszczeniowa; dalsze przekształcenia wywłaszczonej nieruchomości; działki objęte żądaniem zwrotu) oraz ustaleniu legitymacji podmiotu występującego z wnioskiem (podmioty uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości; następstwo prawne) organy, rozpatrując wniosek o zwrot nieruchomości, badały istnienie negatywnych przesłanek zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 229 u.g.n. Z kolei stwierdzenie istnienia negatywnej przesłanki zwrotu powoduje, że organ administracyjny nie przystępuje do kolejnych etapów rozpoznawania sprawy, tj. badania celu wywłaszczenia oraz ustalenia zbędności nieruchomości albo zagospodarowania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia (patrz: art. 136 i art. 137 u.g.n.).

W ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut błędnego zastosowania w sprawie (a w istocie błędnej wykładni) art. 229 u.g.n. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że skarżąca bezpodstawnie argumentuje, że przedsiębiorstwo państwowe P. (następnie T. S.A.), które z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., nabyło prawo użytkowania wieczystego nieruchomości [w odniesieniu do części wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej ówcześnie działkę nr [...], z której wydzielono m.in. działkę nr [...] później podzieloną na działki nr [...] i [...]) nie może być uznane za "osobę trzecią", o której mowa w art. 229 u.g.n.

Osobą trzecią w rozumieniu przepisu art. 229 u.g.n., na rzecz której na nieruchomości [objętej żądaniem zwrotu wyłączonej nieruchomości] ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, jest każda osoba fizyczna, a także każda osoba prawna niebędącą skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego (patrz: wyroki NSA z dnia 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1837/19 i 6 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3013/18).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wielokrotnie wypowiadał się już co do przesłanek stosowania art. 229 u.g.n., podkreślając, że przepis ten nie czyni żadnej różnicy co do sposobu powstania prawa użytkowania wieczystego. Istotny jest sam fakt ustanowienia takiego prawa i wpisania go do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy. Z punktu widzenia tego przepisu obojętne jest, czy prawo to powstało ex lege na mocy decyzji administracyjnej czy też na podstawie umowy cywilnoprawnej. Ważne jest natomiast jedynie to, by prawo użytkowania wieczystego powstało na rzecz innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, skoro w świetle omawianego przepisu prawo takie powinna mieć osoba trzecia. Z brzmienia art. 229 u.g.n. wynika bowiem, że w przepisie tym jest mowa o "ustanowieniu" użytkowania wieczystego nieruchomości. Obejmuje to zatem nabycie prawa użytkowania wieczystego zarówno w drodze czynności prawnej, jak i nabycie z mocy prawa (np. wyroki WSA w Poznaniu z dnia: 19 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Po 795/20, 11 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Po 894/22 i 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Po 211/23 - i powołane tam orzecznictwo; wyroki NSA z dnia 11 września 2020 r. sygn. akt I OSK 210/20, 10 maja 2022 r. syn. akt I OSK 1664/21).

W konsekwencji należało uznać, że osobą trzecią w rozumieniu tego przepisu jest każda osoba fizyczna, a także każda osoba prawna niebędącą Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego. Nie ulega przy tym wątpliwości, że p. (później T. S.A.), jest również osobą trzecią w rozumieniu tego przepisu. Wynika to z brzmienia przepisów art. 33 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2023 r., poz. 1610) w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 2023 r., poz. 437), obowiązujących w dacie wydania przez Wojewodę P. ostatecznej decyzji z dnia 11 stycznia 1996 r. znak [...] stwierdzającej powstanie na przedmiotowej nieruchomości użytkowania wieczystego z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., jak i ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej nr [...], co pierwotnie miało miejsce 14 stycznia 1997 r. - w ówczesnej księdze wieczystej KW nr [...] (są to ustalenia faktyczne jednoznacznie wynikające z dokumentacji zawartej w aktach administracyjnych).

Dodać należy, że również aktualnie nieruchomości powstałe w wyniku podziału działki nr [...] objęte są prawem użytkowania wieczystego innych podmiotów niż Skarb Państwa i gmina, tj. odpowiednio - w stosunku do działki nr [...] o powierzchni 0,2897 ha prawo użytkowania wieczystego przysługuje W. z siedzibą w P., a względem działki nr [...] o powierzchni 0,3757 ha takie prawo przysługuje spółce P. spółka z o.o.

Wobec dotychczasowych rozważań Sąd stwierdził, że organy prawidłowo przyjęły, że ze względu na istnienie negatywnej przesłanki z art. 229 u.g.n. do prowadzenia postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, postępowanie należało umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W konsekwencji za bezzasadne należało uznać również zarzuty naruszenia innych przepisów postępowania - w sposób opisany w petitum skargi, a uszczegółowiony w jej uzasadnieniu (jak art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). W sprawie nie było żadnych podstaw do badania struktury organizacyjnej spółki T. Spółka Akcyjna. Istotne było stwierdzenie, że jako przedsiębiorstwo państwowe podmiot ten stanowił osobę trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n., na rzecz której ustanowiono przed 1 stycznia 1998 r. prawo użytkowania wieczystego w odniesieniu do spornego gruntu.

Ustalenia faktyczne organów w tym względzie były prawidłowe, zaś przedstawione oceny prawne okazały się trafne. Analiza toku postępowania administracyjnego, poczynionych ustaleń faktycznych i podjętych rozstrzygnięć w sprawie nie pozwala na uznanie, że organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd podkreśla, że rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy administracyjnej było wynikiem należytej realizacji zasad legalności i praworządności (art. 6 i art. 7 k.p.a.), zasady wzbudzania zaufania stron do organów administracji (art. 8 § 1 k.p.a.) i zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.). Sąd uznał, że w takich warunkach nie można również przypisać organowi odwoławczemu naruszenia przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, skoro zasadnie uznał brak podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.