Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 455/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
658
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 53 § 2b
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 139 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M.D. i M.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt I SAB/Po 6/22 w sprawie ze skargi M.D. i M.B. na bezczynność Prezydenta Miasta P. w przedmiocie bezczynności organu w sprawie podatku od nieruchomości za 2017 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) zasądza od Prezydenta Miasta P. na rzecz M.D. i M.B. kwotę 440 (słownie: czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

|III FSK 455/23 | |

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt I SAB/Po 6/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. B. i M. D. na bezczynność Prezydenta Miasta Poznania w przedmiocie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2017 r.

Sąd I instancji opisując dotychczasowe postępowanie podał, że skarżący złożyli wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w dniu 18 kwietnia 2022 r. Prezydent Miasta Poznania odpowiedział na ten wniosek pismem z 16 maja 2022 r. Mając na względzie, że wniosek skarżących wpłynął do organu w dniu 18 kwietnia 2022 r. to organ, zgodnie z art. 139 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej: O.p.), powinien rozpoznać ten wniosek w ciągu miesiąca, a więc do 18 maja 2022 r. Zestawienie daty złożenia wniosku (18 kwietnia 2022 r.) i daty jego rozpoznania (16 maja 2022 r.) dowodzi, że Prezydent Miasta Poznania rozpoznał wniosek skarżących w ustawowym terminie. Jakkolwiek forma tego rozstrzygnięcia budziła wątpliwości skarżących (ich zdaniem organ winien rozpoznać wniosek w formie decyzji, a nie pisma) to jednak w takiej sytuacji, w ocenie WSA, nie można skutecznie organowi zarzucać bezczynności. W tym miejscu Sąd I instancji podkreślił, że skarżący w piśmie z 18 maja 2022 r. skierowanym do Prezydenta Miasta Poznania wprost stwierdzają, że treść pisma z 16 maja 2022 r., którym organ odmówił stwierdzenia i zwrotu nadpłaty wskazuje, że organ sprawę rozpoznał i udzielił odpowiedzi, przy czym nie nadał tej odpowiedzi formy decyzji, pomimo tego, że spełnia ona szereg wymagań zastrzeżonych dla decyzji podatkowej. Skarżący, powołując się na poglądy judykatury, wskazali także, że organ zobowiązany jest, na podstawie art. 207 § 1 O.p., rozstrzygać spór co do istnienia nadpłaty w drodze decyzji. Dalej skarżący stwierdzili, że w przypadku braku doręczenia im decyzji o odmowie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty zgodnie ze złożonym wnioskiem będą zmuszeni uznać, że doręczone im pismo z 16 maja 2022 r. stanowi decyzję odmawiającą zwrot nadpłaty i wniosą na nią odwołanie. Jednocześnie nie wykluczyli skorzystania z instytucji ponaglenia z art. 141 O.p. oraz skargi na bezczynność organu. Rzeczone ponaglenie złożyli w dniu 19 maja 2022 r., a w dalszej kolejności wnieśli do WSA skargę na bezczynność.

W kontekście bezspornego stanu faktycznego sprawy, WSA stwierdził, że skoro organ pismem z 16 maja 2022 r. rozpoznał wniosek skarżących o stwierdzenie i zwrot nadpłaty to oczywistym jest, że nie pozostawał w bezczynności. Okoliczność tę wprost wskazali sami skarżący w powołanym wyżej piśmie z 18 maja 2022 r. Podkreślenia wymaga, że podstawowym celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej czy też na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego jest zdyscyplinowanie tego organu przez zwalczanie niepożądanego stanu, pod postacią braku należytej aktywności organu oraz braku odpowiedniej dynamiki w ramach podejmowanych czynności. Mając na względzie poczynione w sprawie ustalenia, z których wprost wynika, że organ rozpoznał wniosek skarżących o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w dniu 16 maja 2022 r., co nawet skarżący potwierdzili w piśmie z 18 maja 2022 r., WSA uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia bezczynności organu w sprawie. W ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie nie można nawet zarzucić organowi, że przewlekle prowadził postępowanie, albowiem wniosek skarżących rozpoznał w ustawowym terminie. W tym kontekście należy także wskazać, że organ I instancji postanowieniem z 8 czerwca 2022 r. wydanym na podstawie art. 140 § 1 O.p., zawiadomił skarżących o niedotrzymaniu terminu przekazania do SKO w Poznaniu odwołania od decyzji z 16 maja 2022 r., a jako przyczynę zwłoki podał wyjaśnianie stanu faktycznego dotyczącego kwestii podniesionych w odwołaniu. Organ wskazał przy tym, że odwołanie zostanie przekazane w terminie do 15 czerwca 2022 r. Postanowienie to zostało doręczone M. D. w dniu 8 czerwca 2022 r. W konsekwencji poczynionych w sprawie ustaleń WSA stwierdził brak podstaw do wymierzenia organowi grzywny, na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oraz uwzględnienia żądania skargi dotyczącego przyznania od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. Na marginesie powyższych rozważań WSA wskazał, że na skutek wywiedzionego przez skarżących odwołania z 24 maja 2022 r., sprawa zainicjowana ich wnioskiem z 18 kwietnia 2022 r. o stwierdzenie i zwrot nadpłaty podatku, zostanie rozpoznana przez SKO w Poznaniu. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (CBOSA).

Skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku złożyła strona skarżąca, na podstawie art 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Na podstawie art. 203 pkt 1) p.p.s.a. wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez adwokata, według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 p.p.s.a. skarżący zrzekli się rozpoznania sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. na podstawie art. 174 pkt 1) p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 139 § 1 O.p. przez uznanie, iż organ załatwił sprawę w terminie i nie doszło do zwłoki, podczas gdy organ nie wydał w przedmiotowej sprawie decyzji, ponieważ pismo z dnia 16 maja 2022 r. nie posiada przesłanek do uznania go za decyzję,

- art. 210 § 1 O.p. w zw. z art. 217 § 1 O.p. w zw. z art. 126 O.p. przez nieuzasadnione przyjęcie, iż pismo z dnia 16 maja 2022 r. spełnia wymogi decyzji, w związku z czym organ zrealizował obowiązek załatwienia sprawy w terminie oraz nie pozostawał w zwłoce, tym samym skarga na bezczynności organu jest bezpodstawna, podczas gdy pismo to nie zawierało wszystkich elementów koniecznych do uznania go za decyzję kończąca postępowanie, a w szczególności nie wskazywało prawidłowo stron postępowania do których kierowana jest przedmiotowa decyzja, a także nie zawierała ona podpisu elektronicznego, co uniemożliwiało uznanie tej decyzji za dokument elektroniczny prawidłowo podpisany;

2. na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynika sprawy, tj.:

- art. 53 § 2b p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi na bezczynności organu, podczas gdy w chwili zarówno w dacie wniesienia skargi, jak rownież w dacie orzekania organ pozostawał w zwłoce, bowiem pismo z dnia 16 maja 2022 r. nie jest decyzją i nie może być uznane za pismo kończące postępowanie. Tym samym organ nie załatwił złożonego przez skarżących wniosków o stwierdzenie i zwrot nadpłaty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Analiza akt sprawy wskazuje, że nie występują określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, jak również nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Naczelny Sąd Administracyjny orzeka zatem w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przytoczonymi przez stronę skarżącą podstawami kasacyjnymi i ich uzasadnieniem, zgodnie z art. 183 § 1 i art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Jest poza sporem, że wniosek o zwrot nadpłaty powinien być załatwiony w formie procesowej (względnie, w razie uznania wniosku za bezdyskusyjny i uzasadniony, można byłoby uznać za poprawną formę działania poprzez samą materialno-techniczną czynność zwrotu, co jednak nie miało miejsca). Składając skargę na bezczynność Skarżący twierdzili, że ich wniosek nie został załatwiony. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wniosek został załatwiony i wskazał na pismo Prezydenta Miasta Poznania z 16 maja 2022 r., które w ocenie tego sądu należało uznać za decyzję rozstrzygającą o niezasadności wniosku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadny okazał się podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 210 § 1 O.p. przez nieuzasadnione przyjęcie, iż pismo z dnia 16 maja 2022 r. spełnia wymogi decyzji, w związku z czym organ zrealizował obowiązek załatwienia sprawy w terminie oraz nie pozostawał w bezczynności. Rację należy przyznać Skarżącym, że pismo to nie mogło być uznane przez sąd pierwszej instancji za decyzję, ponieważ nie zawiera wszystkich wymaganych elementów koniecznych do tego, aby mimo braku oznaczenia "decyzja" można było uznać je za decyzję rozstrzygającą sprawę wniosku o zwrot nadpłaty. Rację ma autor skargi kasacyjnej, że pismo z 16 maja 2022 r. nie wskazywało prawidłowo stron postępowania, a wskazywało jedynie pana M. D. jako adresata pisma. Jest zaś poza sporem, że wniosek o zwrot nadpłaty pochodził zarówno od Pana M. D., jak i pana M. B. W piśmie z 16 maja 2022 r. nie ma też pouczenia o środkach odwoławczych.

Sąd pierwszej instancji nie miał zatem podstaw do stwierdzenia, iż organ nie pozostaje w bezczynności, w konsekwencji do oddalenia skargi na bezczynność z tego powodu, że organ wydał w sprawie decyzję (i że nastąpiło to w ustawowym terminie), ponieważ pisma z 16 maja 2022 r. nie można uznać za decyzję. Czyni to zarazem zasadnym zarzut naruszenia art. 139 § 1 O.p. poprzez błędne uznanie przez sąd pierwszej instancji, że organ załatwił sprawę w terminie.

W konsekwencji zasadny jest też podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 149 § 1 P.p.s.a. wobec niewydania przez sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia przewidzianego w tym przepisie.

Sąd pierwszej instancji w wyroku zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną powołał się na to, że sami Skarżący uznali pismo z 16 maja 2022 r. za decyzję, ponieważ wnieśli od niego odwołanie do SKO. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego takie działanie Skarżących można i należy uznać za daleko idącą ostrożność procesową i samo w sobie nie może ono być uznane za argument przemawiający za uznaniem spornego pisma za decyzję.

Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego co do charakteru prawnego pisma Prezydenta Miasta Poznania z 16 maja 2022 r. jest zbieżne ze stanowiskiem, jakie zajęło co do niego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu ustosunkowując się do odwołania stron od rzekomej "decyzji" z 16 maja 2022 r. Otóż SKO postanowieniem z 27 lipca 2022 r. stwierdziło niedopuszczalność odwołania uznając, że pismo to nie stanowiło decyzji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji nie dopuścił się zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia art. 217 § 1 O.p. Dotyczy on postanowień i ze skargi kasacyjnej nie wynika, jakiego rodzaju związek z rozpoznawaną sprawą miałby mieć ten przepis. Nie naruszono też art. 126 O.p. (zasada pisemności). Sąd pierwszej instancji nie odmówił też Skarżącym prawa do wniesienia skargi na bezczynność w kontekście art. 53 § 2b P.p.s.a., zatem wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej również tego przepisu nie naruszono.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ponownie rozpozna skargę na bezczynność przyjmując stanowisko, że pismo Prezydenta Miasta Poznania z 16 maja 2022 r. nie stanowiło decyzji.

Z podanych wyżej powodów skarga kasacyjna została uznana za zasadną (art. 185 § 1 P.p.s.a.). O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.

Agnieszka Olesińska Krzysztof Winiarski Wojciech Stachurski