Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 581/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2025-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 3, 4 i 5
journal: Dz.U. 2021 poz 893
law: Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego
article: art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a
journal: Dz.U. 2024 poz 1283
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2024 r. [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 19 sierpnia 2024 r. [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. G., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z 26 lutego 2024 r. o odmowie przyznania pomocy społecznej w formie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi w postaci zasiłku celowego na styczeń 2024 r. w kwocie 417 zł.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności organ odwoławczy odniósł się do wniosku skarżącego o wyłączenie pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. (MOPR), który został rozpatrzony odrębnymi postanowieniami o odmowie wyłączenia podanych przez wnioskodawcę pracowników. W ocenie Kolegium, postanowienia te zawierają argumentację wskazującą, że nie zachodzą okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika w sprawie z wniosku skarżącego o udzielenie mu pomocy finansowej. Z treści wydanych postanowień wynika, że zostały one zindywidualizowane w stosunku do każdego z wymienionych przez stronę pracowników poprzez podanie, jaki jest zakres zadań danego pracownika, czy ma kontakt ze stroną i jaka jest częstotliwość tych kontaktów, udziału danego pracownika w postępowaniu z wniosku strony. Nie ma więc podstaw do twierdzenia, że pracownicy przy wykonywaniu powierzonych im zadań nie byli bezstronni lub nierzetelni. Tym samym nie zachodzi konieczność wyłączenia pracowników od udziału w niniejszym postępowaniu. Odnosząc się do zarzutu strony, że dyrektor MOPR nie złożył zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, Kolegium podało, że jeżeli odwołujący dysponuje wiedzą oraz dowodami o popełnieniu przestępstwa, to sam może zawiadomić właściwe organy ścigania.

Organ odwoławczy podkreślił, że zasadniczym powodem odmowy przyznania stronie pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na miesiąc styczeń 2024 r., był brak jej współdziałania z pracownikami MOPR, w tym z uwagi na uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Kolegium zaznaczyło, że pomimo kilkukrotnych prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego strona konsekwentnie odmawiała zgody na tę czynność.

Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo uznał zatem, że zachowanie strony, opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jest równoznaczne z "brakiem współdziałania". Strona nie podjęła bowiem żadnej próby, choćby telefonicznej, nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym. W konsekwencji słusznie organ pierwszej instancji uznał, że strona uniemożliwiła ustalenie swojej sytuacji faktycznej i bytowej, co skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej przyznania pomocy.

Kolegium zauważyło, że jednym z aspektów współdziałania z instytucjami pomocy społecznej jest stosowanie się do zaleceń i propozycji pracownika socjalnego, w tym respektowanie wspólnie umówionych z tym pracownikiem terminów do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Gdy ustalony termin jest z jakichś względów nieodpowiedni, strona winna wykazać inicjatywę w celu ustalenia nowego terminu przeprowadzenia wywiadu, choćby telefonicznie. Postawa odwołującego, w ocenie organu, świadczy, że nie jest on zainteresowany uzyskaniem wsparcia, gdyż uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu skutkuje wydaniem decyzji negatywnej, czego strona była świadoma.

Następnie, powołując treść § 2 ust. 3, ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 893, ze zm.), Kolegium podkreśliło, że rodzinny wywiad środowiskowy, lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, gdyż z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Działanie strony, utrudniające pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w pełni uzasadnia odmowę przyznania świadczenia.

Odnosząc się do zarzutu, że strona nie wnosiła o przyznanie pomocy w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej, organ wskazał, że na ten temat wypowiedział się już WSA w Kielcach w sprawie ze skargi strony na decyzję Kolegium w wyroku z 20 września 2017 r., II SA/Ke 513/17. Sąd podniósł, że kwestię wszelkiego rodzaju pomocy społecznej reguluje ustawa o pomocy społecznej, której nieznane jest pojęcie zapomogi. Dlatego też skoro odwołujący domaga się przyznania pieniędzy z uwagi na swoją trudną sytuację życiową i materialną, podstawę prawną przyznania takiej pomocy stanowią przepisy tej właśnie ustawy, na podstawie której mogą być przyznane świadczenia wymienione w jej art. 36. Prawidłowo więc organ potraktował pismo strony o przyznanie zapomogi w wysokości 417 zł jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Ponadto Kolegium uznało, że odwołanie zawiera również wniosek o wyłączenie Prezydenta Miasta K. i wniosek ten został rozpoznany postanowieniem z 19 sierpnia 2024 r.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze (oznaczonej numerem 83) na powyższą decyzję A. G. zarzucił, że jest ona niezgodna z art. 6, art. 7, art. 8, art. 24 § 3 i art. 26 § 1 k.p.a. oraz stoi w sprzeczności z siedmioma decyzjami tego organu z 4 marca 2019 r., ponadto legalizuje naruszenie prawa przez organ pierwszej instancji, które polega na specjalnym podejmowaniu działań pozornych i przewlekłych, uchybianiu procedurze, niewypełnianiu obowiązków służbowych w celu niezakończenia sprawy i jej przewlekania, aby była rozpatrywana równocześnie wraz z innymi identycznymi jego sprawami. Zdaniem skarżącego, organ zmierza do tego, aby ilość nagromadzonych spraw uniemożliwiła ich załatwienie oraz aby nie miał on możliwości uczestniczenia w nich z powodu braku wystarczającej ilości czasu i pieniędzy oraz możliwości przygotowania pism procesowych. W efekcie sprawy te ulegną przeterminowaniu i pozostaną bez rozpatrzenia, rzekomo z jego winy.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o: stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji; stwierdzenie, że pozorne działania oraz przewlekłość postępowania organu pierwszej instancji miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa i nałożenie na organ grzywny; zobowiązanie organu do załatwienia jego wniosku ze stycznia 2024 r. w nieprzekraczalnym terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania wyroku, pod rygorem kary przewidzianej w przepisach prawa; zasądzenie na jego rzecz sumy wskazanej w uzasadnieniu oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według dołączonego spisu, jak również o odroczenie posiedzenia Sądu o sześć miesięcy, to jest do 28 marca 2025 r. z powodów wskazanych w uzasadnieniu.

Skarżący podniósł, że jest kaleką, co uniemożliwia mu podjęcie pracy. Jego stan zdrowia się pogarsza. Od października 1999 r. prowadzi własne gospodarstwo domowe, utrzymując się z drobnych kwot pieniężnych, które otrzymuje od matki oraz z tytułu pożyczek od sąsiadów i znajomych, nadto nieregularnie otrzymuje bony pieniężne. Do kwietnia 2016 r. utrzymywał się z zasiłków pieniężnych i pomocy żywnościowej przyznawanych przez MOPR, jednak już w pierwszych miesiącach korzystania z pomocy w 2013 r. odkrył, że pracownicy organu nie chcą udzielać informacji na temat możliwych form pomocy i przyznawać świadczeń oraz wyśmiewają ludzi z powodu ich chorób. W dniu 22 kwietnia 2014 r. złożył do ówczesnego prezydenta K. skargę na pracowników i dyrektora MOPR w K., w której szczegółowo opisał te zachowania. Prezydent jednak całkowicie zlekceważył to pismo. Ośmieleni tym pracownicy MOPR rozpoczęli regularne ataki na niego. Jesienią 2015 r. został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej i bezpowrotnie stracił prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej, od kwietnia 2016 r. został pozbawiony jakiejkolwiek pomocy z MOPR w K.. Od sierpnia 2016 r. co miesiąc składa wnioski o przyznanie jednorazowej i bezzwrotnej zapomogi finansowej w wysokości 417 zł z tych samych powodów, opisując przestępstwa i celowe działania na jego szkodę kilkunastu (wskazanych z nazwiska) pracowników MOPR. W efekcie, nie wierząc w dobre intencje tych pracowników, nie może występować do MOPR o przyznanie mu zapomogi - dopóki nie zostaną wyciągnięte konsekwencje wobec tych osób. Od września 2016 r. złożył 96 wniosków o przyznanie zapomogi i żadna z tych spraw nie została zakończona.

Następnie wskazując na wielość składanych wniosków, odwołań, skarg i skarg kasacyjnych oraz otrzymywanych rozstrzygnięć organów podał, że wniosek o odroczenie rozprawy o pół roku jest w pełni uzasadniony. Podkreślił, że czas ten chce wykorzystać na uzupełnienie niniejszej skargi oraz należyte przygotowanie się do sprawy, w której chce aktywnie uczestniczyć.

Autor skargi nadto zaznaczył, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem, bo legalizuje decyzję organu pierwszej instancji, która została wydana bezprawnie przez pracownika MOPR w K., który nie miał do tego prawa: "bo postanowienie o nie wykluczeniu z niniejszej sprawy dyrektora MOPR jest wydane bezprawnie przez pracownika MOPR, a nie, przez zwierzchnika dyr. MOPR, którym jest prezydent K.". O powyższym świadczy fakt, że na tym postanowieniu znajduje się sygnatura MOPR w K., a nie Urzędu Miasta K., a to oznacza, że wniosek był rozpatrywany przez pracownika. Drugim dowodem na to jest pocztowe potwierdzenie odbioru zawierającego postanowienie, na którym znajduje się pieczątka MOPR w K., a nie Urzędu Miasta w K. lub prezydenta.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem z 31 października 2024 r. z akt sprawy wyłączono skargę A. G. na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Prezydenta Miasta K. w przedmiocie zasiłku celowego na miesiąc styczeń 2024 r. zawartą w skardze z 28 września 2024 r. i przekazano ją do Prezydenta Miasta K..

Na rozprawie 15 stycznia 2025 r. nikt się nie stawił - zawiadomienia doręczone prawidłowo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

Zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącemu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na miesiąc styczeń 2024 r. był brak współdziałania skarżącego z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a ustawy z dnia 9 kwietnia 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.), dalej określanej w skrócie "u.p.s.".

Na wstępie podkreślenia wymaga, że we wniosku o przyznanie "zapomogi" na miesiąc styczeń 2024 r. A. G. podniósł okoliczności wskazujące na to, że podważa bezstronność pracowników MOPR w K., co potwierdziła także treść odwołania wniesionego w tej sprawie przez stronę. Stąd też, kierując się dotychczasowym przebiegiem innych postępowań administracyjnych prowadzonych uprzednio z wniosków o "zapomogi" złożonych przez skarżącego, zasadnie organ pierwszej instancji w pierwszej kolejności załatwił wnioski strony o wyłączenie pracowników w osobach D. Ł., A. G., M. T., M. F., M. G., M. S., A. W. i S. P.. Wnioski te zostały negatywnie rozpatrzone postanowieniami z 9 stycznia 2024 r. Słusznie organ nie wydawał postanowienia w stosunku do M. S., A. S. i M. M., którzy w dacie złożenia wniosku nie byli ani pracownikami, ani nie pełnili żadnych funkcji w MOPR w K..

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Kolegium uznało rozstrzygnięcia z 9 stycznia 2024 r. za prawidłowe, a zawartą w nich argumentację za przekonującą co do tego, że nie zachodzą okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracowników w sprawie z wniosku A. G. o udzielenie mu pomocy finansowej. W szczególności, jak podkreśliło Kolegium, z treści wydanych postanowień wynika, że zostały one zindywidualizowane w stosunku do każdego ze wskazanych przez stronę pracowników organu poprzez wskazanie, jaki jest zakres zadań danego pracownika, czy ma kontakt ze stroną i jaka jest częstotliwość tych kontaktów, udziału danego pracownika w postępowaniu z wniosku strony. Nie ma podstaw do kwestionowania wiarygodności ustaleń, że pracownicy przy wykonywaniu powierzonych im zadań są bezstronni, obiektywni i rzetelni. Zdaniem Kolegium, wydane postanowienia pozwalają na ocenę, że podstawy wyłączenia zostały przez bezpośrednich przełożonych pracowników w sposób rzetelny i fachowy rozpatrzone i nie istnieją okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość, co do ich bezstronności, a tym samym nie zachodzi konieczność ich wyłączenia od udziału w przedmiotowym postępowaniu. Należy również zauważyć, że organ odwoławczy postanowieniem z 19 sierpnia 2024 r. odmówił wyznaczenia innego organu do załatwienia wniosku skarżącego o przyznanie "zapomogi" na miesiąc styczeń 2024 r. Postanowienie to również nie budzi zastrzeżeń, co do zgodności z prawem. Słusznie bowiem Kolegium stwierdziło, że wyłączenie organu może mieć miejsce jedynie w przypadku wystąpienia przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 25 § 1 k.p.a., a taka sytuacja nie miała miejsca w tej sprawie.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko WSA w Kielcach zaprezentowane między innymi w sprawie II SA/Ke 516/19 ze skargi A. G. na decyzję odmawiającą przyznania mu zasiłku celowego na miesiąc październik 2016 r. i w kolejnych sprawach ze skarg A. G. na decyzje odmawiające przyznania mu takiej pomocy (przykładowo sprawy o sygn. II SA/Ke 8/20, II SA/Ke 891/19, II SA/Ke 897/19, II SA/Ke 896/19, II SA/Ke 514/19, w których to sprawach A. G. powołuje się na te same okoliczności, które jego zdaniem powinny uzasadniać wyłączenia pracowników MOPR w K.), że postępowanie organów w powyższym zakresie nie może budzić zastrzeżeń. Wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu może, zgodnie z art. 24 § 3 k.p.a. nastąpić, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności (niewymienionych w § 1), które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Chodzi tu przy tym o okoliczności natury obiektywnej. Wyłączenia pracownika nie może uzasadniać samo subiektywne przekonanie skarżącego o braku jego bezstronności. W niniejszym przypadku obawy skarżącego w tym zakresie wynikają z jego przekonania o celowym - wręcz przestępczym - działaniu na jego szkodę przez pracowników MOPR, polegającym m.in. na manipulowaniu faktami, tworzeniu fałszywych dowodów w postępowaniu administracyjnym - po to, aby na ich podstawie wydawać niekorzystne dla niego decyzje administracyjne. Jednym z powodów tego jest w ocenie skarżącego pismo, jakie 22 kwietnia 2014 r. wystosował do ówczesnego Prezydenta K., wskazujące na negatywne zachowania pracowników pomocy społecznej, które to pismo zostało zignorowane przez jego adresata. Powyższe stanowisko, zdaniem Sądu, opiera się jednak wyłącznie na jednoznacznie negatywnej ocenie przez skarżącego pracy osób zatrudnionych w MOPR w K., która to ocena ma w całości charakter subiektywny. Skarżący, choć żądał w tym celu odroczenia rozprawy (ostatecznie na pół roku), nie przedstawił - tak w toku niniejszego postępowania sądowego, jak i postępowania administracyjnego, choćby jednego dowodu wykazującego czy to złą wolę, czy niezgodne z prawem zachowania pracowników organu. Dokumentacja zawarta w aktach sprawy nie potwierdza takich okoliczności. Przykładowo, jeśli chodzi o termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ starał się dostosować go do potrzeb skarżącego - próby przeprowadzenia wywiadu były podejmowane w godzinach po 13-tej. Po doręczeniu zawiadomień o toczącym się postępowaniu zawierających stosowne pouczenia, skarżący miał możliwość zaproponowania innego dogodnego dla siebie terminu, a nawet godzin wizyty pracowników socjalnych. Informowano go przecież o możliwości kontaktu z pracownikiem (w siedzibie organu lub telefonicznie) w celu ustalenia innego dogodnego terminu wywiadu oraz o skutkach niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu (k. 23 akt adm.). Złej woli pracowników nie można wywodzić z toku prowadzonego postępowania, uzasadnionego faktem, że rozpoznaniu podlegały wnioski skarżącego o wyłączenie pracowników, jak również organ podejmował kolejne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Brak jest także podstaw do uznania, że postanowienie z 9 stycznia 2024 r. wydane w przedmiocie wyłączenia M. G. - D. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie jest niezgodne z prawem z tego powodu, że pod pieczątką "Prezydent Miasta K." wskazano znak sprawy MOPR, co jak podnosi skarżący w skardze oznacza, że to pracownicy MOPR w K. wydawali decyzję o wyłączeniu Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K.. Stwierdzić należy, że stosownie do art. 24 § 3 k.p.a. wniosek o wyłączenie pracownika rozpoznaje jego bezpośredni przełożony, w tym przypadku Prezydent Miasta K., i jak wynika z postanowienia z 9 stycznia 2024 r., zostało ono wydane i podpisane właśnie przez Prezydenta Miasta K., wskazany zaś znak sprawy dotyczy sprawy, w której wniosek o wyłączenie został złożony. Z kolei postanowienia dotyczące pozostałych pracowników zostały, zgodnie z art. 24 § 3 k.p.a. wydane i podpisane przez ich bezpośredniego przełożonego czyli Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K.. Żaden więc nieupoważniony pracownik postanowień w sprawie wyłączenia zarówno dyrektora jak i innych pracowników Ośrodka nie wydawał. Nie są zatem zasadne zarzuty skargi w tej kwestii.

Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 4 przywołanego aktu osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast wobec braku zastosowania się przez korzystającego z pomocy społecznej do wskazanej wyżej powinności organ może odmówić udzielenia tejże pomocy, o czym stanowi art. 11 ust. 2 ustawy.

Stosownie do art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu, jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Brak rodzinnego wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, ubiegającego się o przyznanie świadczenia (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 12 kwietnia 2018 r., sygn. III SA/Gd 35/18, wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2018 r., sygn. II SA/Łd 353/18).

Przepis art. 107 ust. 4a u.p.s. wprost stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W świetle powyższych przepisów, mając na uwadze postawę skarżącego w toku całego postępowania administracyjnego, odmowa przyznania mu wnioskowanego w niniejszym przypadku świadczenia, była uzasadniona. Należy podkreślić - co istotne w świetle podnoszonych przez skarżącego zarzutów dotyczących braku bezstronności wskazywanych z nazwiska pracowników MOPR - że z akt postępowania wynika, że bezskuteczne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego były podejmowane między innymi przez I. P. i R. B. - osoby zatrudnione w MOPR w K., co do których skarżący nie składał wniosków o wyłączenie. Mimo to, jak wynika ze sporządzonych notatek i protokołów, choć pukały one kilkakrotnie do drzwi i dzwoniły dzwonkiem, nikt nie otworzył drzwi. Ten fakt pozwala tym bardziej w sposób uzasadniony twierdzić, że zaistniały przesłanki przewidziane w art. 107 ust. 4a i art. 11 ust. 2 u.p.s., do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącemu, który bez istotnego powodu uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co z kolei uniemożliwiło organowi dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej. Na osobie ubiegającej się o przyznanie pomocy spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Aby otrzymać pomoc społeczną, osoba zainteresowana zobowiązana jest do udzielenia organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Niewyrażenie przez stronę zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a za takie wypada uznać uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności, może stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Gl 388/19).

Nie kwestionując zatem trudnej sytuacji życiowej skarżącego, na którą powołuje się w skardze, przytoczone wyżej regulacje ustawy o pomocy społecznej nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że aby organ miał w ogóle szansę rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych, a podstawowym dowodem pozwalającym na to, jest obligatoryjny dowód w postaci wywiadu środowiskowego. Uniemożliwienie przeprowadzenia takiego dowodu skutkować musi odmową przyznania świadczenia. Gdyby bowiem uznać, że skarżący był nieobecny w domu podczas wizyty pracowników socjalnych, to powinien ustalić inny dogodny termin wywiadu środowiskowego. Wielokrotnie podjęte próby sporządzenia wywiadu w terminach, o których skarżący wiedział, świadczą o tym, że skarżący w wywiadzie tym nie chce uczestniczyć.

Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach wydanych ze skarg kasacyjnych A. G. od wyroków tut. Sądu (zob. m.in. wyrok NSA z 30 października 2020 r., I OSK 1213/20, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), co prawda organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., jednakże to na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, ust. 4a, ust. 5 i ust. 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (w tym umożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego).

Z kolei wielość toczących się postępowań administracyjnych i związana z tym znaczna ilość pism wysyłanych czy otrzymywanych przez skarżącego jest spowodowana znaczną ilością wniosków składanych przez skarżącego do organu o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, skarga podlegała oddaleniu o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Nie mógł zostać uwzględniony wniosek skarżącego o odroczenie rozprawy o pół roku. Zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo, jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba, że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Z kolei stosownie do art. 110 tej samej ustawy rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi zawiadomić o toczącym się postępowaniu sądowym osoby, które dotychczas nie brały udziału w sprawie w charakterze stron. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z powyższych przyczyn odroczenia (skarżący o terminie rozprawy, która odbyła się 15 stycznia 2025 r. został zawiadomiony 19 grudnia 2024 r.). Stosownie do art. 99 p.p.s.a. sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny. Pomijając, że takiego zgodnego wniosku w sprawie nie było, to

odroczenia rozprawy nie może uzasadniać chęć złożenia w przyszłości przez skarżącego bliżej nieokreślonych dokumentów. Wskazać bowiem należy, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt administracyjnych przekazanych mu przez organ wraz ze skargą, a stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a., z urzędu lub na wniosek strony może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu okoliczności wcześniej przedstawione świadczą o tym, że zgromadzony przez organ materiał jest wystarczający do dokonania oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji.