Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 289/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2025-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant st. specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 maja 2024 r. nr 1041/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. G. (dalej: strona, skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Łodzi (dalej: organ, ZUS) z dnia 20 maja 2024 r. nr 1041/2024 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek za okres 12.2014-02.2016 r. w łącznej kwocie 15.948,21 zł.

Z akt sprawy wynika, że strona 15 marca 2022 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, jakie pozostały do spłaty z zgodnie z zawartą umową nr [...] z 20 maja 2016 r. We wniosku strona wskazała, że w 2015 r. na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. wystąpiła z wnioskiem w sprawie umorzenia należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, na ubezpieczenia za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. Otrzymała strona decyzję nr 344-1/2015/A określającą należności podlegające umorzeniu oraz informację o warunkach jakie trzeba spełnić, tj. spłata należności niepodlegających umorzeniu lub wystąpienie o ich spłatę w układzie ratalnym, co miało nastąpić od 2016 r. Wyjaśniała strona, że rozpaczliwie szukała pracy, która pozwoli na spłatę rat i pozwoli na organizację wesela córki, w rezultacie strona wyjechała do pracy za granicę. W tym czasie miało dojść do podpisania umowy o układ ratalny na należności niepodlegające umorzeniu, co nastąpiło 20 maja 2016 r. Jednak po powrocie okazało się, że decyzja została uchylona. Dalej strona argumentowała, że od wielu lat była i nadal jest w bardzo trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej. Od dawna była zmuszona do zapewnienia warunków trojgu swoim dzieciom, które wymagały opieki, a w latach 2010 – 2015. Od grudnia 2012 r. do grudnia 2014 r. zawiesiła strona działalność gospodarczą i była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i często korzystała z pomocy z MOPS-u i podejmowała prace dorywcze. Mąż nie miał stałej pracy i w styczniu 2013 r. wyjechał do N., gdzie przebywa do dzisiaj. Podała strona, że mąż ma problemy ze zdrowiem, przeszedł szereg [...], w tym [...]. Wyjaśniła strona, że z mężem pozostaje jedynie w kontakcie telefonicznym, a dzieci są już dorosłe i mają własne rodziny i własne problemy. Podkreśliła strona, że jej sytuacja znacznie pogorszyła się w okresie pandemii. Wskazała, że jest wiekowo w grupie ryzyka i mając [...] lat odczuwa ograniczające problemy zdrowotne, od kilku lat leczy się na [...], ma problemy z [...] i [...] (ma skierowanie na [...], ma także problemy ze [...] i [...], a ostatnio stany [...] oraz [...].

Decyzją z dnia 12 lipca 2022 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA we Wrocławiu) wyrokiem z dnia 30 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Wr 766/22 uchylił decyzję ZUS z dnia 12 lipca 2022 r. Sąd dokonał oceny zaskarżonej decyzji w kontekście przeprowadzonego postępowania i zawartych w niej twierdzeń i stwierdził, że narusza ona prawo w stopniu skutkującym koniecznością jej uchylenia.

ZUS w toku ponownie prowadzonego postępowania 21 lutego 2024 r. poinformował stronę o możliwości dostarczenia aktualnych dokumentów potwierdzających jej sytuację materialno-bytową. W dniu 20 maja 2024 r. organ wydał zaskarżoną decyzję, w której wskazał dokumenty przedłożone przez stronę oraz zgromadzone z urzędu. Stwierdził organ, że strona prowadziła działalność gospodarczą do 17 grudnia 2016 r., w okresie prowadzenia działalności nie wywiązywała się strona z obowiązku opłacania składek. Zaległości objęte wnioskiem nie są przymusowo dochodzone, a w egzekucji pozostają należności za okres 01.1999-12.2012 (postępowanie egzekucyjne jest obecnie zawieszone). Dalej ZUS wskazał, że należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia zadłużenia za okres 12.2014-02.2016 wpłynęło: postępowanie w sprawie umorzenia należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność od 15 stycznia 2015 r. do 7 marca 2017 r. i od 4 czerwca 2018 r. do nadal; postępowanie do dnia wydania niniejszej decyzji nie zostało zakończone decyzją o której mowa w art. 1 ust 13; zawarty układ ratalny, od 20 maja 2016r. do nadal; hipoteka. Dalej podał organ, że według podanych informacji strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest mężatką, mąż mieszka w N. i pozostaje w kontakcie telefonicznym. W okresie od 10 lutego 2024 r. do 17 marca 2024 r. była strona jednorazowo zatrudniona na podstawie umowy zlecenie i otrzymała z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 417,00 zł. Strona pobiera świadczenie (według ustaleń organu) emerytalno-rentowe w kwocie 3.391,44 zł brutto tj. (2 979,21 zł netto). Oświadczyła strona, że nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Strona ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem tj.: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 700,89 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 110,00 zł, z tytułu kosztów związanych z leczeniem w kwocie 400,00 zł. Posiada zobowiązanie wobec ZUS w kwocie ok 30 000,00 zł (800,00 zł miesięcznie); nie posiada ruchomości, posiada lokal mieszkalny, położony w województwie [...], o powierzchni [...] m2, nr [...] (nieruchomość została zabezpieczona przez ZUS); posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w kwocie ok. 800,00 zł.

ZUS rozpoznał wniosek strony na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Stwierdził organ, że nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2, ponieważ nie zachodzi żadna z okoliczności przewidzianych w art. 28 ust. 3 ustawy wskazujących na całkowitą nieściągalność składek. W stosunku do strony było prowadzone postępowanie upadłościowe i 29 marca 2011 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Fabrycznej we Wrocławiu oddalił wniosek z tego powodu, że majątek nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania, ale wniosek o umorzenie dotyczy należności powstałych po oddaleniu wniosku przez Sąd tj. w 2014r. Zdaniem organu przesłanka występowała w stosunku do strony w sytuacji w 2011 r., co nie oznacza, że będzie ona spełniona w kolejnych latach. Wskazał organ, że zadłużenie jest wyższe, niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Dalej wyjaśnił, że nie zostały wyczerpane możliwości dochodzenia należności - zaległości objęte wnioskiem nie są objęte przymusowym dochodzeniem (w egzekucji -zawieszonej pozostają należności za okres 01.1999 r. 12.2012 r.), dlatego nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie nastąpiło stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ strona dysponuje dochodem z tytułu świadczenia emerytalnego oraz jest właścicielką nieruchomości.

Następnie nie stwierdził również organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazał ZUS, że z ustaleń wynika, że strona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 3.391,44 zł brutto tj. 2.979,21 zł netto i jest ono wolne od potrąceń egzekucyjnych. Wyjaśnił organ, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji finansowej jest kwota określająca minimum socjalne, które dla 1 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.710,94 zł. A dochód strony jest wyższy niż minimum socjalne określone przez IPiSS (IV kwartał 2023r.) dla 1- osobowego gospodarstwa (według informacji strony, mąż mieszka w N. i utrzymują tylko kontakt telefoniczny). Zaznaczył organ, że minimum socjalne nie jest progiem ubóstwa, ale kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo- konsumpcyjne, kwota minimum socjalnego uwzględnia wydatki na żywność, mieszkanie (użytkowanie i energię, wyposażenie), edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. Organ dokonał zestawienia podanych przez stronę wydatków na utrzymanie i leczenie oraz zadłużenia w ZUS (stałe wydatki w łącznej kwocie 1 210,89 zł oraz zadłużenie w ZUS ok. 800,00 zł miesięcznie) i wskazał, że po opłaceniu wydatków pozostaje stronie kwota 968,32 zł na zaspokojenie pozostałych potrzeb życiowych. Ponadto w złożonym oświadczeniu poinformowała strona, że nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Wyjaśnił ZUS, że strona nie dołączyła dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. Stwierdził ZUS, że z zestawienia uzyskiwanych dochodów w stosunku do ponoszonych kosztów wynika, że zadeklarowany stan materialny nie stwarza trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Stwierdził ZUS, że ograniczone, zdaniem wnioskodawcy, możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości.

Argumentował organ, że strona nie dołączyła żadnych dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat i przyjął organ, że można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza wyjątkowego charakteru występujących trudności. Podkreślił organ, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona. Odwołał się organ przy tym do przesłanki umorzenia, która oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej strony oraz męża, tj. informacji od strony, że od kilku lat leczy się na [...], ma problemy z [...], ma [...][...] i otrzymała skierowanie na [...], a także ma problemy ze [...] i [...], stany [...], [...], zły stan zdrowia męża – organ stwierdził, że nie kwestionuje problemów zdrowotnych strony i podchodzi do niech ze zrozumieniem. Jednak okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej dla umorzenia miałyby zastosowanie wówczas gdyby pozbawiały możliwości pozyskania dochodu. Podkreślił organ przesłanka umorzenia związana ze stanem zdrowia ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskanie dochodu. A taka sytuacja w przypadku strony nie występuje, ponieważ stały dochód w postaci świadczenia emerytalno-rentowego, który nie jest zależny od stanu zdrowia.

W zakresie ciężaru płaconych rat na rzecz ZUS, organ wskazał, że jeśli wysokość rat jest dla zbyt dużym obciążeniem strona ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o zmianę wysokości rat, które będą dostosowane do sytuacji finansowej.

Zaznaczył organ, że podejmując decyzję w sprawie umorzenia Zakład bierze pod uwagę nie tylko ważny interes strony, lecz również ważny interes ogólnospołeczny. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procesowaniu spraw z zakresu umarzania należności z tytułu składek. Organ wskazał, że zadłużenie strony nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych lecz było związane z nieopłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

W skardze do WSA uzupełnionej pismem procesowym z dnia 7 stycznia 2025 r. strona wniosła o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła strona naruszenie prawa materialnego art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Argumentowała strona, że organ nie wykonał wyroku WSA, opisała strona swoją sytuację życiową i finansową. Zdaniem strony organ dokonał błędnej wykładni przesłanek umorzenia, w sytuacji gdy opłacenie składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokajania potrzeb życiowych. Organ nie dokonał prawidłowej analizy dołączonych dokumentów i stanu faktycznego sprawy, z którego wynika, że strona nie jest w stanie opłacić składek. Organ nie dokonał analizy załączonego zaświadczenia z ZUS o wysokości emerytury oraz zestawienia miesięcznych kwot spłaty rat i kwoty, jaka została do dyspozycji na utrzymanie. Wskazała strona, że dołączyła do sprawy postanowienie Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej VIII Wydział Gospodarczy ds. upadłościowych i naprawczych (sygn. akt VIII GU 203/10) z dnia 29 marca 2011 r. oddalający wniosek wierzyciela ZUS Oddział we Wrocławiu o ogłoszenie upadłości dłużniczki – strony oraz załącznik Sądu Rejonowego dla Wrocławia Fabrycznej VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 12.04.2011 r . - wpis z urzędu strony do rejestru dłużników niewypłacalnych. Zdaniem strony w tej sytuacji powinien być uwzględniony przepis art.28 ust.3 pkt 4b u.s.u.s. Zdaniem strony w jej przypadku jest całkowita nieściągalność i działania organu odmawiające mi umorzenia zaległości są działaniami z rażącym naruszeniem prawa i bez podstawy prawnej.

Dalej wskazała strona, że jej stan zdrowia pogarsza się, wymaga częstych wizyt u różnych specjalistów, również badań kontrolnych, konieczności wspierania się lekami, a to bardzo ogranicza w podejmowaniu pracy, która mogłaby zapewnić dodatkowe dochody, wręcz wyklucza. Z uwagi na wiek strona nie ma możliwości podjęcia pracy. Jest babcią dla [...] wnuków - sami chłopcy, chciałaby strona jak najdłużej być sprawna, uczestniczyć w ich dorastaniu, mieć środki finansowe żeby godnie żyć. Chciałaby utrzymywać się z emerytury, bez obciążeń, które narzuca ZUS, a które Sąd w wyroku podważył i uchylił decyzję. Zdaniem strony ZUS pozbawia emerytów zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W związku z obciążeniem spłatą rat wobec ZUS z tytułu dwóch układów ratalnych, przy niskich dochodach strona nie miała zapewnionych warunków nawet minimum socjalnego i byłam zmuszona do korzystania z pomocy MOPS-u i wsparcia dorosłych dzieci .

W piśmie procesowym podkreślono, że należy uwzględnić zasady słuszności i zasady współżycia społecznego. Zdaniem strony organ nie uwzględnił i nie ocenił należycie materiału dowodowego dotyczącego możliwości finansowych strony. ZUS nie wziął również pod uwagę ważnego interesu strony i całkowicie pominął, że strona musi korzystać z pomocy rodziny i jest narażona na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024, poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W sprawie dla rozpatrzenia skargi istotne znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem oceny przez WSA we Wrocławiu – wyrok WSA sygn. akt III SA/Wr 766/22.

W konsekwencji, ramy kognicji Sądu rozpoznającego obecnie skargę, zostały ograniczone rozstrzygnięciem zapadłym wcześniej w sprawie.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. A zatem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt I OSK 670/11, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Innymi słowy wyłącznie zmiana stanu faktycznego czy prawnego pozwala na odstąpienie od oceny i wskazań zawartych w wyroku.

W ocenie Sądu obecnie rozpoznającego sprawę, w sprawie w zakresie oceny prawnej nie zaistniała przesłanka wyłączająca obowiązek zastosowania się do wykładni prawa zawartej w wyroku WSA. Natomiast dla dokonania kontroli właściwego zastosowania przepisów niezbędne jest uwzględnienie zmian stanu faktycznego. Dla właściwego rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organ zobligowany był dokonać aktualizacji stanu faktycznego sprawy, co uczynił.

W pierwszej kolejności niezbędne jest odwołanie się do treści ww. prawomocnego wyroku WSA we Wrocławiu i wynikających z nich zaleceń.

W ww. wyroku wskazano, że organ nie dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego i nie ocenił stanu majątkowego i sytuacji życiowej oraz zdrowotnej strony w kontekście możliwości uiszczenia należności, bez spowodowania ciężkich dla strony skutków. Wskazał Sąd, że przepis rozporządzenia wskazuje na konieczność oceny możliwości opłacenia składek w kontekście zachowania przez dany podmiot m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd wskazał, że na gruncie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy ocenić m.in. stan majątkowy, aby ocenić, czy zapłata nie pociągnie dla strony (jej rodziny) zbyt ciężkich skutków, w tym nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ powinien zatem rozważyć, czy zapłata do tych niekorzystnych skutków nie doprowadzi, bo taki stan z punktu widzenia interesu publicznego nie jest pożądany. Stwierdził Sąd, że ZUS nie odniósł się do sytuacji, czy w interesie publicznym/społecznym jest: z jednej strony, dochodzenie należnej kwoty, w stosunku do możliwości płatniczych skarżącej, związanych nie tylko z wysokością dochodów, ale także sytuacją zdrowotną strony, a z drugiej potencjalne wspieranie skarżącej ze środków publicznych (pomocy społecznej), w przypadku, gdy środki jakimi dysponuje (będzie dysponować) strona nie będą wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony. Zalecił Sąd, aby organ uwzględnił wszystkie obciążenia finansowe strony, w tym raty uiszczane na rzecz ZUS. Ponadto organ nie uwzględnił faktu, że dochód strony jest obciążony spłatami rat na rzecz ZUS. Wskazał Sąd, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes publiczny i interes zobowiązanego zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej i życiowej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

Sąd w obecnym składzie dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze wskazane zalecenia WSA wynikające z wyroku, stwierdził, że decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego i postępowania, a organ wykonał zalecenia. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia, tzn., że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak również nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a i § 3 rozporządzenia. Tym samym organ podejmując decyzję nie działał w granicach uznania administracyjnego. Uprawnienie organu do działania w granicach uznania realizuje się dopiero po stwierdzeniu, że zachodzą przesłanki do umorzenia.

Kontrola Sądu w sprawie sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ uwzględnił wykładnię przepisów dokonaną przez Sąd oraz dochował przewidzianych przepisami przesłanek i procedur, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

W ocenie Sądu w sprawie organ uwzględnił ocenę prawną wynikającą z wyroku WSA i prawidłowo przeprowadził postępowanie i stwierdzając brak wystąpienia przesłanek umorzenia, nie naruszył przepisów.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ww. przepis zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd, tak jak w poprzednio zapadłym wyroku, nie neguje stanowiska organu o nieprzedawnieniu należności. Organ zweryfikował zadłużenie skarżącej, wskazując na okoliczności decydujące o braku przedawnienia.

Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu. Nie występuje sytuacja związana z upadłością. Zasadnie wskazał organ, że postępowanie upadłościowe na jakie wskazywała strona dotyczyło okresu wcześniejszego (2011 r.), tj. należności powstałych przed należnościami objętymi wnioskiem o umorzenie i nie ma podstaw, aby jego skutki odnosić do obecnego stanu faktycznego. Względem należności objętych wnioskiem o umorzenie nie było również wszczynane postepowanie egzekucyjne, dlatego nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Uzasadnione jest twierdzenie organu, że nie nastąpiło stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ strona dysponuje dochodem z tytułu świadczenia emerytalnego oraz jest właścicielką nieruchomości.

Nie kwestionuje również Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. Słusznie wskazał organ, że w postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie należności wobec ZUS na wnioskodawcy spoczywa obowiązek odpowiedniego wykazania i udokumentowania okoliczności dotyczących jego sytuacji zdrowotnej, zawodowej i materialnej. Ewentualne zaniechania strony w tym zakresie mogą skutkować niemożliwością dokonania pełnej oceny jego sytuacji życiowej i majątkowej.

W ocenie Sądu, organ podejmując decyzję, uwzględnił sytuację życiową i finansową strony, którą ustalił na podstawie przedłożonych dokumentów i na podstawie samodzielnych ustaleń.

Organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 pkt 2 rozporządzenia. Uwzględnił organ zalecenia Sądu dotyczące badania przesłanek umorzenia, celu przepisu i konieczności zabezpieczenia niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli stronie funkcjonować przy zabezpieczeniu jej podstawowych potrzeb.

Akta sprawy potwierdzają ustalenia organu, że strona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 3.391,44 zł brutto tj. 2.979,21 zł netto i jest ono wolne od potrąceń egzekucyjnych, strona jest też właścicielką nieruchomości. Prawidłowo dokonał organ zestawienia dochodu strony i wydatków i obciążeń. Z zestawienia podanych przez stronę wydatków na utrzymanie i leczenie oraz obciążenia na rzecz ZUS, tj. stałe wydatki w łącznej kwocie 1.210,89 zł oraz zadłużenie w ZUS ok. 800,00 zł miesięcznie, wynika, że po opłaceniu wydatków pozostaje stronie kwota 968,32 zł na zaspokojenie pozostałych potrzeb życiowych. ZUS zasadnie wskazał, że w złożonym oświadczeniu poinformowała strona, że nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy, jak również strona nie dołączyła dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat.

Sąd jako uzasadnione ocenia stanowisko organu, że zasadnym jest odwołanie się do wskaźnika minimum socjalnego określonego przez IPiSS IV kwartał 2023r dla 1 - osobowego gospodarstwa emeryckiego przy ocenie sytuacji finansowej strony. Zasadnie też wskazał organ, że minimum socjalne nie jest progiem ubóstwa, ale kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo- konsumpcyjne, kwota minimum socjalnego uwzględnia wydatki na żywność, mieszkanie (użytkowanie i energię, wyposażenie), edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. W sprawie kwota określająca minimum socjalne wynosi 1.710,94 zł, a dochód strony jest wyższy niż dla 1- osobowego gospodarstwa. Trafnie organ wskazał, że sytuacja skarżącej jest trudna, ale nie wskazuje na zagrożenie bytu.

Zgodzić również należy z organem, że strona jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą musiała liczyć się zarówno z ryzykiem jej prowadzenia, jak również z koniecznością zapewnienia środków na jej prowadzenie, a ryzyka w tym zakresie nie może przenosić na instytucje państwowe czy innych płatników.

Nie znajduje Sąd również podstaw, aby podważyć stanowisko organu odnośnie oceny przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia i oceny sytuacji zdrowotnej i jej wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przede wszystkim zwraca Sąd uwagę, że organ w żaden sposób nie kwestionuje, ani nie pomija sytuacji zdrowotnej strony. Przy czym strona uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego, a wskazywane przez stronę obciążenia finansowe związane ze stanem zdrowia zostały uwzględnione przy ocenie sytuacji finansowej strony.

Nie jest również pozbawione zasadności wskazanie przez organ, że trudna sytuacja finansowa, osiąganie niskich dochodów nie stanowi o obowiązku rezygnacji z dochodzenia zaległości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że publicznoprawny charakter należności, oraz cele, na które są one przeznaczone, obligują organy odpowiedzialne za ich pobór do szczególnej stanowczości i ostrożności w dysponowaniu nimi. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16, wyrok z 26 września 2019 r. sygn. akt I GSK 1372/18 dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak ustalono w sprawie strona dysponuje majątkiem (nieruchomość), na której organ dokonał zabezpieczenia.

W ocenie Sądu organ rozpoznając wniosek strony nie naruszył przepisów, a decyzja zawiera ustosunkowanie się do twierdzeń strony w kontekście przesłanek umorzenia przewidzianych dla przedmiotowych należności.

Wskazuje Sąd, że w przypadku zmiany sytuacji strony, strona ma możliwość złożenia kolejnego wniosku o umorzenie należności.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.