Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1653/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 162
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 5 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. B. i B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Go 95/22 w sprawie ze skargi G. B. i B. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 20 grudnia 2021 r. nr 0801-IOC.48.37.2021.2.JAN w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza solidarnie od G. B. i B. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 19 maja 2022 r. oddalił skargę G. B. i B. K. - wspólników spółki cywilnej [...] z siedzibą w Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 20 grudnia 2021 r., nr 0801-IOC.48.37.2021.2.JAN, w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

Naczelnik Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: organ I instancji) decyzją z 21 września 2021 r., nr 418000-COPC.48.31.2021.26, nałożył na G. B. i B. K. - wspólników spółki cywilnej [...] w Ż. (dalej: skarżący) karę pieniężną w kwocie 20.000,00 zł za nieprawidłowości stwierdzone w zgłoszeniu SENT transportu towaru wrażliwego (nieprzekazywanie danych geolokalizacyjnych na całej trasie przejazdu, brak aktualizacji danych w zgłoszeniu). W decyzji tej zawarto prawidłowe pouczenie o przysługującym prawie wniesienia odwołania. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, decyzja została doręczona skarżącym 24 września 2021 r., tym samym termin do wniesienia odwołania wynikający z art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej (dalej: o.p.) upływał z dniem 8 października 2021 r.

Skarżący sporządzili opatrzone datą 8 października 2021 r. odwołanie od powyższej decyzji. Odwołanie skarżących zostało nadane w Urzędzie Pocztowym w Gdyni 11 października 2021 r.

Pismem z dnia 2 listopada 2021 r. (nadanym w dniu 3 listopada 2021 r.) skarżący złożyli wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazując w nim, że o tym, że odwołanie od decyzji zostało wniesione po terminie, dowiedzieli się z doręczonego im w dniu 28 października 2021 r. pisma Naczelnika Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wlkp. przekazującego odwołanie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze.

We wniosku wskazano, że w związku z tragedią rodzinną, jaką była śmierć w dniu 6 października 2021 r. ich kuzynki i koniecznością pomocy osieroconym przez zmarłą (która była wdową) dwójce dzieci w wieku 18 i 20 lat, skarżący poprosili o wysyłkę sporządzonego odwołania swojego pracownika. Pomimo prośby o wysyłanie pisma do dnia 8 października 2021 r., pracownik ten nadał pismo w dniu 11 października 2021 r. W związku z powyższym, według wnioskujących, nie było ich winy w opóźnieniu wysyłki odwołania.

Do wniosku załączono dokumenty dotyczące śmierci kuzynki skarżących oraz oświadczenie pracownika A.D. z którego wynika, że przed wyjazdem na pogrzeb B.K. poprosiła go o nadanie listu na poczcie do dnia 8 października 2021 r., jednak "przez zapomnienie i brak szczegółów co do terminu wysyłki" list nadał w poniedziałek 11 października 2021 r., o czym nie poinformował skarżącej.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze postanowieniem z 20 grudnia 2021 r., nr 0801-IOC.48.37.2021.2.JAN, stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia 21 września 2021 r. oraz odmówił skarżącym przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu organ wskazał, że termin do wniesienia odwołania upływał 8 października 2021 r., a odwołanie nadano na poczcie 11 października 2021 r., a zatem z uchybieniem terminu wynikającego z art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

Odnosząc się do wniosku o przywrócenie terminu organ uznał, że skarżący dochowali wynikającego z art. 162 § 2 o.p. siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu dokonania uchybionej czynności, ale - zdaniem organu - nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Odwołując się do treści art. 162 § 1 o.p. organ uznał, że w jego ocenie powołane przez skarżących okoliczności nie stanowią wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu, gdyż skarżący nie uprawdopodobnili, że uchybienie terminu nastąpiło bez ich winy. Wysłanie odwołania przez pracownika skarżących po terminie nie świadczy o braku winy strony w niedochowaniu terminu, gdyż za działania pracownika strona ponosi skutki prawne, jak za swoje własne działania. Skoro uchybienie terminu zostało spowodowane zaniedbaniem pracownika, to należy uznać, że strona nie dołożyła należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, działając na własne ryzyko. To bowiem na stronie postępowania spoczywał obowiązek takiego zorganizowania wysyłki korespondencji, aby nie było przeszkód w terminowym przekazaniu odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalając skargę opisanym na wstępie wyrokiem z 19 maja 2022 r., podzielił ocenę organu, że skarżący dochowali terminu wniesienia na podstawie art. 162 § 2 o.p. wniosku o przywrócenie terminu dokonania uchybionej czynności. Jednakże, w ocenie Sądu, przedstawione przez skarżących powody uchybienia terminowi nie zasługują na uwzględnienie, bowiem skarżący nie udowodnili braku swojej winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Odnosząc się do argumentacji skarżących Sąd wskazał, że pracownik skarżących działał w imieniu swoich pracodawców, tym samym zaniedbanie pracownika jest zaniedbaniem samych skarżących. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie od wielu lat utrwalony jest pogląd, że nie tylko wina strony, lecz również innych osób, w tym pracownika lub osoby wykonującej określone czynności na rzecz strony, wyłącza możliwość przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Od wyroku Sądu pierwszej instancji skarżący złożyli skargę kasacyjną, wnosząc o zmianę wyroku polegającą na przywróceniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 września 2021 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

- nieuwzględnienie przez Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim szczególnych warunków i okoliczności w jakich miało miejsce uchybienie terminu przesłania odwołania od organu administracyjnego I stopnia, związanych z wybuchem pandemii na początku jesieni 2021 r. i śmierć osoby bliskiej dla skarżących, co usprawiedliwiało powierzenie nadania w placówce pocztowej odwołania od decyzji organu administracyjnego I instancji osobie trzeciej;

- błędną interpretację zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim jak i przez Dyrektora Izby Celno-Skarbowej w Zielonej Górze przepisu art. 162 o.p., który reguluje przedmiotowo kwestię uchybienia terminu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazali, że w ciężkim dla nich czasie (śmierć osoby bliskiej) zlecili nadanie przesyłki z odwołaniem swojemu pracownikowi, na którym mogą polegać. Pracownik ten, z powodu zapomnienia – nie nadał przesyłki z odwołaniem. Skarżący w zaistniałej sytuacji twierdzą, że nie sposób dopatrzyć się ich winy w działaniu i dochowaniu staranności, bowiem wyznaczyli osobę, która miała nadać przesyłkę w placówce pocztowej. Zdaniem skarżących nie mogą oni ponosić odpowiedzialności za niedopatrzenie wyznaczonego pracownika.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

W skardze kasacyjnej postawiono dwa zarzuty kasacyjne, ale wyłącznie jeden z nich został oparty o konkretną normę prawną, tj. art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej. Zarzucono mianowicie naruszenie art. 162 Ordynacji podatkowej przez jego błędną wykładnię oraz zarzucono nieuwzględnienie szczególnych warunków i okoliczności w jakich miało miejsce uchybienie terminu przesłania odwołania do organu.

Konstrukcja zarzutów kasacyjnych nie pozwala na jednoznaczne ustalenie w który ze sposobów określonych w art. 174 p.p.s.a. doszło do naruszenia art. 162 o.p. Brak precyzyjnie wskazanych podstaw kasacyjnych oraz niepełność uzasadnienia w wyjaśnieniu istoty podnoszonych naruszeń spowodowały, że skarga kasacyjna została rozpatrzona przez NSA po zrekonstruowaniu zarzutów na podstawie ich uzasadnienia zawartego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej (por. uchwałę pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009r., sygn. akt I OPS 10/09) i jedynie w tych granicach, które NSA zidentyfikował na podstawie tego uzasadnienia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione zarzuty nie są zasadne.

Z art. 162 § 1 o.p. wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest łączne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie:

1) uchybienie terminowi,

2)złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie,

3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz

4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany.

Uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi, w rozumieniu art. 162 § 1 o.p., nakłada na zainteresowanego obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, którą w rozumieniu art. 142 § 1 o.p. jest każda jej postać, w tym także niedbalstwo, jako jedna z form winy nieumyślnej. Ocena czy nastąpiło uprawdopodobnienie, o którym stanowi art. 162 § 1 o.p., należy do organu rozpatrującego wniosek - w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania będzie to organ właściwy do rozpatrzenia odwołania (art. 163 § 2 o.p.). O braku winy strony można mówić tylko wtedy, gdy zaistniała rzeczywista przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi i przyczyna ta była niezależna od strony, przy czym strona nawet przy dołożeniu najwyższej staranności nie była w stanie tej przeszkody przezwyciężyć. Jednocześnie przyjmuje się, że od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FSK 533/12, i wskazane tam orzecznictwo sądów administracyjnych; ten i pozostałe cytowane wyroki są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie jest zasadny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię tego przepisu. Strona skarżąca nie sprecyzowała na czym jej zdaniem polegała błędna wykładnia tego przepisu przez Sąd i jaka wykładnia jest prawidłowa. Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut sprowadza się w istocie do polemiki z dokonaną przez Sąd pierwszej instancji oceną zastosowania tego przepisu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego. Skarżący kasacyjnie nie kwestionują przy tym zaakceptowanych przez Sąd okoliczności faktycznych ustalonych i przyjętych w tej sprawie przez organ za podstawę rozstrzygnięcia, lecz zarzucają, że te okoliczności powinny były zostać uznane za uzasadniające przywrócenie terminu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji kontrola zgodności z prawem zastosowania przez organ art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej była prawidłowa, zasadnie bowiem z tej sprawie uznano, że nie została w wypełniona przesłanka braku winy w uchybieniu terminu.

Skarżący upatrują zaistnienia okoliczności, o której mowa w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej w wyjątkowej sytuacji rodzinnej, a powodu której scedowali swój obowiązek nadania odwołania w placówce pocztowej na wyznaczonego swojego pracownika. Nie ma jakichkolwiek przeszkód prawnych takiego działania, jednak podkreślić należy, że skarżący są przedsiębiorcami, wymagana zatem od nich jest podwyższona staranność w prowadzeniu swoich spraw, a skutki działającego w imieniu skarżących pracownika, w tym jego zaniedbania (niedbalstwo) obciążają skarżących. Utrwalony w orzecznictwie i doktrynie jest pogląd, że zaniedbania pracownika w zakresie powierzonych temu pracownikowi zadań obciążają podmiot zatrudniający tegoż pracownika, a uchybienie przez podmiot zatrudniający terminowi do dokonania czynności procesowej, spowodowane okolicznościami związanymi z osobą jego pełnomocnika (pracownika), odnosi w pełni negatywne skutki wobec niego samego (por. m.in. postanowienie NSA z 5 października 2022 r., sygn. akt I GZ 337/22; wyrok NSA z 20 września 2001 r., sygn. akt IV SA 1340/99; wyrok NSA z 17 września 2010r., sygn. akt II OSK 1464/09). Wina obsługi personelu administracyjnego jednostki organizacyjnej obciąża tę jednostkę, a o braku winy w dopełnieniu wymogów procesowych nie mogą stanowić nieprawidłowości organizacyjne tej jednostki oraz zaniedbania jej pracowników (por. S. Babiarz i inni, Ordynacja podatkowa. Komentarz oraz J. Brolik i inni, Ordynacja podatkowa. Komentarz, dostępne w SIP LEX, tezy do art. 162).

Dokonywanie czynności poprzez swoich pracowników (zatrudnionych pracowników) nie zwalnia z odpowiedzialności za działania, bowiem pracownicy wykonują działania w imieniu pracodawcy. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący jako pracodawcy mogli polecić swojemu pracownikowi nadanie przesyłki w urzędzie pocztowym, jednakże to na skarżących spoczywał obowiązek terminowego wniesienia pisma (odwołania). Tym samym scedowanie przez skarżących na pracownika ciążącego na nich obowiązku, nie wyłącza ich winy w niedochowaniu terminu. Argumentacja skarżących o dochowaniu należytej staranności w wyborze pracownika, któremu powierzono nadanie w placówce pocztowej, nie zwalnia skarżących z negatywnych konsekwencji wadliwego działania pracownika. Pracownik ten działał w imieniu skarżących. Niedochowanie terminu było zawinione przez tego pracownika, co – zgodnie z jednolitym i utrwalonym poglądem w orzecznictwie i doktrynie – powoduje skutki dla pracodawcy tj. skarżących.

W tej sprawie nie zachodziły zatem żadne szczególne okoliczności wskazujące na brak winy skarżących. Niewątpliwie bowiem sposób organizacji pracy w skarżącej spółce, która - jako przedsiębiorca - powinna wykazywać się szczególną starannością w prowadzeniu własnych sprawy, prowadzący do nadania przesyłki pocztowej z uchybieniem terminu, nie może zostać uznany za okoliczność świadczącą o braku winy skarżących w uchybieniu terminu.

Zasadnie zatem uznano w tej sprawie, że skarżący nie uprawdopodobnili w przekonujący sposób braku winy w uchybieniu terminu. Nieuprawdopodobnienie braku winy nie wynika z faktu niewskazania okoliczności powodujących uchybienie terminu, ale wskazania okoliczności, które nie dawały podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Z tych też przyczyn, podniesione w skardze kasacyjnej zarzutu nie zasługują na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. (punkt 1 wyroku).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c/ w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804). Zasądzona kwota stanowi zwrot kosztów za sporządzenie i wniesienie w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedzi na skargę kasacyjną przez pełnomocnika organu (por. uchwałę NSA z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12).