Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1064/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 151 c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi W. K. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Śródmieście-Zachód w Krakowie D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 10 maja 2023 r., nr SKO.NP/4115/138/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 10 maja 2023 r., nr SKO.NP/4115/138/2023 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Z. z dnia 22 marca 2023 r., nr MOPS/5240/SP/O/06/03/2023 odmawiającą W. K. (dalej: jako "strona" "skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem P. K.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 24 lutego 2023 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 16 grudnia 2011 r., zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 roku życia. Na druku wniosku ww. zaznaczyła, że nie jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika. Oprócz wnioskodawczyni, jest jeszcze pięcioro rodzeństwa, które z uwagi na obowiązki zawodowe i rodzinne nie są w stanie partycypować w opiece nad bratem. W poczet materiału dowodowego załączyła dokumenty, z których wynikało, że poza okresem składkowym, w którym miała wypłacaną rentę socjalną tj. od 1 października 2008r. do 30 czerwca 2012r., jest osobą bezrobotną, nigdy nie była aktywna zawodowo, nie ma żadnego doświadczenia zawodowego.

W trakcie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że skarżąca aktualnie mieszka w S. (gm. Z.) wspólnie z matką, siostrą i bratem. Ma troje dzieci, jest zamężna, mąż przebywa w zakładzie karnym, a jej dzieci zostały umieszone w pieczy zastępczej. Jest osobą bezrobotną. Obecnie zapewnia opieką swojemu bratu. Matka skarżącej jest osobą po udarze mózgu, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brat wnioskodawczyni porusza się na wózku inwalidzkim. Górna część ciała mężczyzny jest sprawna. Jest w stanie poruszać kończynami. Nogi są całkowicie bezwładne, co powoduje brak możliwości poruszania się bez wózka inwalidzkiego. Jest w stanie samodzielnie spożyć posiłek. Nie wymaga karmienia. Skarżąca pomaga bratu w utrzymaniu higieny, w tym kąpieli. Wykonuje w domu podstawowe czynności życia codziennego: zmiana i pranie pościeli, przynoszenie do domu opału oraz butli gazowej. Dom, w którym mieszka rodzina nie jest przystosowany do potrzeb osoby z niepełnosprawnością ruchową. Brat wnioskodawczyni nie ma możliwości samodzielnego załatwiania potrzeb fizjologicznych, potrzebuje pomocy drugiej osoby, nie używa pampersów. W trakcie wywiadu potwierdził, że siostra jest dla niego wsparciem, gdyż pomaga mu w przemieszczaniu się po domu i na zewnątrz. Podsumowując, pracownik stwierdził, że brat wnioskodawczyni nie jest w stanie wykonywać wszystkich czynności, aby prawidłowo funkcjonować, lecz aktualnie nie wymaga całodobowej opieki. Przeciwko wnioskodawczyni toczy się aktualnie postępowanie o odebranie władzy rodzicielskiej względem dzieci. W ocenie pracownika, budzi to wątpliwości, czy skarżąca będzie w stanie sprawować prawidłową opiekę nad bratem, biorąc pod uwagę fakt umieszczenia dzieci w pieczy zastępczej z powodu niewydolności na tle opiekuńczo-wychowawczym.

Z tych powodów organ I instancji decyzją z dnia 22 marca 2023r. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podkreślając, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia, nie była ubezpieczona w KRUS, nie pobierała żadnych świadczeń emerytalno-rentowych z ZUS, trudno zatem przyjąć, że zrezygnowała z zatrudnienia lub nie podjęła pracy w związku z opieką nad bratem, w sytuacji, kiedy nigdy nie była ona osobą czynną zawodowo i nie posiada żadnego doświadczenia zawodowego. Na dzień składania wniosku skarżąca była zarejestrowana w PUP i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zatem brak jest w sprawie związku przyczynowego, pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad bratem, a zakres sprawowanej opieki nie jest przeszkodą, aby podjęła ona zatrudnienie, chociażby na pół etatu.

W odwołaniu od decyzji I instancji strona zarzuciła jej naruszenie: art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad bratem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

- przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz, uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich, pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek, a ponadto ww. decyzji zarzucono naruszenie: art. 6, art. 8, art. 9, art. 11 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad bratem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 10 maja 2023r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał stan faktyczny sprawy oraz regulacje prawne, mające zastosowanie w sprawie, poparte stosownym orzecznictwem w tym zakresie. Następnie wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad bratem. Skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo, a jej brat jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 16 roku życia (obecnie ma 39 lat). W ocenie Kolegium trudno zatem wnioskować, że wobec braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej po stronie wnioskodawczyni (obecnie ma 37 lat), to stan zdrowia brata uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Ponadto Kolegium podkreśliło, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze mają charakter typowych czynności codziennych, które wprawdzie w jakimś stopniu ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają w sposób zupełny podjęcia aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, na umowę zlecenie, czy o dzieło. Z akt sprawy nie wynika, aby brat wnioskodawczyni, pomimo tego, że ma niedowład dolnej części ciała i ma trudności z poruszeniem się, był osobą leżącą, czy też niekomunikatywną. Nie kwestionując zatem złego stanu zdrowia brata skarżącej organ odwoławczy podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący, musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. W ocenie SKO, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad bratem, a rezygnacją i niepodejmowaniem pracy nie istnieje taki związek. Pomimo tego, że brat skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności, nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje, opiekując się bratem, nie mogła podjąć jakiekolwiek pracy. Nadto dodatkowym aspektem w sprawie jawi się umiejętność pełnienia ról społecznych przez wnioskodawczynię, a co za tym idzie również zapewnienia prawidłowej opieki członkom rodziny. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca nie potrafi prawidłowo wypełnić obowiązków opiekuńczych nad dziećmi, na skutek czego obecnie toczy się postępowanie o odebranie jej władzy rodzicielskiej, a dzieci zostały umieszczone w rodzinie zastępczej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca ww. decyzji zarzuciła naruszenie: art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad bratem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, a ponadto ww. decyzji zarzucono naruszenie: art. 6, art. 8, art. 9, art. 11 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad bratem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca przedstawiła uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów z przytoczeniem orzecznictwa w tym zakresie. Podała, że w jej przypadku, wbrew temu, co podnosił organ odwoławczy fakt niepodejmowania zatrudnienia w określonych ramach czasowych - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 u.ś.r. do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne był spowodowany koniecznością opieki nad bratem. Wbrew temu, co twierdzi Kolegium, związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia, celem sprawowania osobistej opieki zachodzi - skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia brata nie ma możliwości aktywności zawodowej. Tym samym, nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia brata był na tyle dobry, by mógł przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby. Nieuprawnione jest twierdzenie organu, że nie zachodzi przesłanka niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki. W przedmiotowej sprawie, zakres opieki nad bratem skarżącej jest permanentny i niekwestionowany, dlatego organy błędnie odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, podtrzymało w całości swoje dotychczasowe stanowisko, a odnosząc się do zarzutów skargi, uznało je za bezpodstawne i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego. Jednocześnie wskazać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 10 maja 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Z. z dnia 22 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej u.ś.r.), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których, uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia, mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Ww. przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie przy tym do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020r. I OSK 516/19).

W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015r., I OSK 2820/13).

Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że skarżąca należy do osób, na których w świetle treści art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata jak również, że opiekuje się bratem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność ta istnieje od dzieciństwa, a znaczny stopień niepełnosprawności od 16 roku życia. Brat skarżącej porusza się na wózku inwalidzkim, ma niedowład dolnej części ciała, jednak nie jest osobą leżącą, jest w stanie samodzielnie spożywać posiłki, nie wymaga karmienia. Skarżąca pomaga bratu w załatwianiu potrzeb fizjologicznych, utrzymaniu higieny, w tym kąpieli. Wykonuje w domu podstawowe czynności życia codziennego takie jak: zmiana i pranie pościeli, przynoszenie do domu opału oraz butli gazowej. Ponieważ dom, w którym mieszka rodzina nie jest przystosowany do potrzeb osoby z niepełnosprawnością ruchową, skarżąca pomaga bratu w przemieszczaniu się po domu i na zewnątrz.

Z dokumentacji medycznej wynika, że matka skarżącej jest po wylewie i również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 sierpnia 2027 r. Ojciec skarżącej nie żyje. Niepełnosprawny brat, oprócz skarżącej ma jeszcze pięcioro rodzeństwa, które jak twierdzi, ze względów rodzinnych i zawodowych nie jest w stanie sprawować nad nim opieki.

Niesporne jest również, że skarżąca (ur.1986 r.) nigdy nie była aktywna zawodowo, a jedyny okres składkowy, to okres od 1 października 2008 r. do 30 czerwca 2012 r. kiedy skarżąca miała wypłacaną rentę socjalną. Obecnie skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i z tego tytułu posiada ubezpieczenie zdrowotne.

W sprawie nie jest sporne, że skarżąca pomaga bratu. Sporne jest natomiast, czy zakres opieki sprawowanej nad bratem, uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Nadto organy podkreślają, że ponieważ skarżąca nie podejmowała dotychczas nigdy zatrudnienia, nie była ubezpieczona w KRUS, nie pobierała żadnych świadczeń emerytalno-rentowych z ZUS, trudno przyjąć, że zrezygnowała z zatrudnienia lub nie podejmuje pracy w związku z opieką nad bratem, w sytuacji, kiedy nigdy nie była ona osobą czynną zawodowo, a brat (ur. 1984), który obecnie ma 40 lat jest niepełnosprawny od urodzenia, a znaczny stopień niepełnosprawności ma od 16 roku życia.

W ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo uznało, że skarżąca ani nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechała podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad bratem. Skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo, a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że w przypadku skarżącej, zachodzi przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej, skoro do tej pory aktywności takiej nigdy nie przejawiała.

Stwierdzić należy, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna powinno być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Nie sposób również przyjąć w badanej sprawie, aby konieczność opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym bratem, powodował brak możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy (wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 918/22).

System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskująca musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym, rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Zdaniem Sądu, SKO w Tarnowie prawidłowo przyjęło, że w kontrolowanej sprawie nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad bratem, a rezygnacją i niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, co wynika z faktu, że skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo. Nie kwestionując złego stanu zdrowia brata skarżącej, należy podkreślić, że sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności, stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że brat skarżącej, posiada znaczny stopień niepełnosprawności, nie sposób jednak przyjąć, aby skarżąca z uwagi na stan zdrowia brata zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się bratem, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnej pracy.

W orzecznictwie podkreśla się, że pomoc Państwa jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022r., III SA/Kr 1048/22, CBOSA).

W przedmiotowej sprawie wykonanie obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe rodzeństwo skarżącej w jakiejkolwiek wybranej przez nie formie pozwoliłoby skarżącej podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, bez szkody dla niepełnosprawnego brata. Skarżąca z niewiadomych względów nie zwróciła się jednak do rodzeństwa o wykonanie ich prawnego obowiązku względem brata. Nie wykazała również, aby którekolwiek z rodzeństwa nie mogło z przyczyn obiektywnych sprawować opieki nad sowim niepełnosprawnym bratem. A przecież, jedna z sióstr skarżącej mieszka razem ze skarżącą, jej bratem i matką w tym samym domu. Zatem z pewnością może pomóc skarżącej opiekować się bratem.

Nadto wskazać należy, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać, np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019).

Nie bez znaczenia dla całokształtu sprawy pozostaje fakt, że w chwili obecnej toczy się przeciwko skarżącej postępowanie o odebranie jej władzy rodzicielskiej, a jej dzieci zostały umieszczone w rodzinie zastępczej. Organ odwoławczy słusznie poddaje w wątpliwość umiejętność pełnienia ról społecznych przez skarżącą, w szczególności zapewnienia prawidłowej, długotrwałej opieki członkom rodziny.

W ocenie Sądu ustalenia organu II instancji, należy uznać za prawidłowe. Organ dokonał kluczowych dla zastosowania art. 17 u.ś.r. ustaleń faktycznych, a ustalenia przyjęte za podstawę zaskarżonej decyzji, znajdują pełne oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił jako nieuzasadnioną.