Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 197/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 19 stycznia 2023 r. nr SKO/RŚ-423/796/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO) utrzymało w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta Lubina z dnia 22 listopada 2022 r. odmawiające E. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia 30 sierpnia 2022 r. Strona wniosła o ustalenie prawa do ww. świadczenia.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 22 listopada 2022 r. organ I instancji wniosek Strony rozpoznał odmownie. W uzasadnieniu podał, że matka Skarżącej Z. G. jest wdową od dnia 11 sierpnia 2022 r., ma dwoje dzieci: Skarżącą i jej siostrę D. W. Matka zamieszkuje sama, siostra Skarżącej jest na emeryturze, po przeszczepie leczy się hematologicznie i z uwagi na stan zdrowia nie może opiekować się mamą. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że matka legitymuje się orzeczeniem z dnia 26 września 2019 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności, stopień ten datowany jest od dnia 23 sierpnia 2019 r.

Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynikało, że Strona nie zamieszkuje z pozostającą pod jej opieką 87 letnią matką. Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynikało, że mama Skarżącej choruje na zespół otępienny w chorobie Alzheimera, stwierdza się możliwe nawracające stany depresyjne, chorobę niedokrwienną serca, stan po angioplastyce naczyń wieńcowych (w 2018 r.), nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, cukrzycę typu II, hiperlipemię, stan po fotokoagulacji odwarstwienia siatkówki (w 2008 r.), kamicę pęcherzyka żółciowego, stan po osteoporotycznym złamaniu kręgu kręgosłupa. W opinii lekarza pacjentka jest przewlekle chora, wymaga całodobowej opieki. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że chora potrzebuje pomocy przy spożywaniu posiłków, szczególnie krojeniu, smarowaniu masłem, jak też przy czynnościach związanych z utrzymaniem higieny osobistej, ubieraniu i rozbieraniu. Korzysta z toalety przy pomocy innych osób. Z kolejnego orzeczenia lekarza podstawowej opieki zdrowotnej z dnia 3 października 2022 r. wynikało, że ze względu na występujące schorzenie i ograniczenie w codziennym funkcjonowaniu wymaga pomocy codziennej w porannej toalecie (mycie, ubieranie), przygotowanie śniadania, podanie leków po śniadaniu, zakupy, w razie potrzeby wspólne wyjście do lekarza (pomoc w pokonaniu schodów), przygotowanie obiadu, podanie leków po obiedzie, mierzenie ciśnienia dwa razy dziennie, w zależności od kondycji fizycznej wspólne wyjście na ławkę przed blok, pranie, sprzątanie, prasowania, wspólne ćwiczenia sprawnościowe rąk, przygotowanie kolacji i pomoc w wieczornej toalecie. Organ wskazał także na dokumentację leczenia szpitalnego. Od 6 czerwca do 6 lipca 2019 r. chora była diagnozowana na Oddziale P., gdzie stwierdzono otępienie łagodne w chorobie Alzheimera możliwej. Wskazano, że matka Strony uległa wypadkowi, doznała złamania kręgosłupa i dwa miesiące była unieruchomiona w gorsecie (rok 2019). Od tego czasu porusza się przy pomocy kul w domu i przy pomocy drugiej osoby poza nim.

Z dalszych ustaleń wynikało, że Skarżąca (lat 60) nabyła uprawnienia emerytalne i decyzją z dnia 5 sierpnia 2022 r. przyznano jej świadczenia emerytalne od dnia 1 lipca 2022 r. W tym samym dniu zostało ono zawieszone z uwagi na pobierane przez Stronę świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, przyznane na mocy decyzji z dnia 23 października 2019r. Po śmierci ojca prawo do świadczenia zostało uchylone. Skarżąca wskazała, że posiada ponad 30 letni staż pracy, w tym 25 lat i 5 miesięcy okresów składkowych i 5 lat 2 miesiące 21 dni nieskładkowych. Ostatnią pracę wykonywała do kwietnia 2019 r. na umowę zlecenia usługi opiekuńcze na terenie N. Stan zdrowia rodziców zmusił ją do rezygnacji z pracy, w szczególności dotyczyło to zdrowia mamy po urazie kręgosłupa. Skarżąca uzyskała świadczenie pielęgnacyjne związane z opieką nad ojcem, po jego śmierci wystąpiła o świadczenie z uwagi na konieczność opieki nad mamą. Mając na uwadze różnicę w wysokości świadczeń Skarżąca dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnując z emerytury. Obecnie nie ma własnych dochodów i jest na utrzymaniu mamy.

Organ powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej. u.ś.r.) wskazał, że moment postania niepełnosprawności wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Niezależnie od tego odwołując się do ustaleń faktycznych organ I instancji wywodził, że pomimo niepełnosprawności matka Skarżącej zamieszkuje samodzielnie, nie jest obłożnie chora i jakkolwiek wymaga pomocy w wielu obszarach codziennego funkcjonowania to nie wymaga opieki o charakterze ciągłym. Pomoc Strony sprowadza się do wykonywania czynności dnia codziennego realizowanych w każdym gospodarstwie domowym (pranie, sprzątanie, zakupy, realizacja recept). Organ podkreślał moralny obowiązek wspierania najbliższych wywodząc, że opisany zakres czynności opiekuńczych nie wyklucza Strony z aktywności zawodowej. Okoliczności te także wykluczają przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO przywołując zapisy art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5; art. 27 ust. 5 u.ś.r. zanegowało pogląd organu I instancji wykluczający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na mocy art. 17 ust. 1b u.ś.r. W uzasadnieniu tego poglądu wskazało na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, jego znaczenie wywodzone także przez orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujące na konieczność dokonania wykładni spornego przepisu zgodnej z przedstawioną w ww. orzeczeniu TK. Wobec czego uznało, że sporny przepis nie może stanowić podstawy wyłączenia prawa do wnioskowanego świadczenia.

Rozważając dalsze przesłanki przyznania prawa do świadczenia SKO odwołało się do ustaleń faktycznych poczynionych przez organ I instancji, w tym wywiadu środowiskowego, zebranej dokumentacji medycznej, wyjaśnień Skarżącej. Z wniosków pracownika socjalnego wynika, że matka Strony wymaga opieki i pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, tj. przygotowanie i podanie posiłku, dostarczanie produktów żywnościowych, pomoc w czynnościach gospodarczych, wizytach lekarskich, wykupieniu leków. Podopieczna wymaga pomocy przy poruszaniu się po domu jak i poza nim – korzysta z kul ortopedycznych. Z wyjaśnień Strony wynikało, że mama samodzielnie korzysta z toalety, wymaga jednak pomocy przy dokonywaniu czynności higienicznych, czasem odprowadzenia do łazienki. Poza mieszkaniem porusza się przy pomocy kul ortopedycznych, zawsze z pomocą osoby drugiej. Mama Strony ma liczne schorzenia: cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, stan po złamaniu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, niewydolność serca, początki stanów demencyjnych, pojawiających się problemów z pamięcią, nerwicy, depresji, zaniku nerwu wzrokowego. Chora wymaga systematycznej kontroli lekarskiej i leczenia farmakologicznego. Problemy z pamięcią nasiliły się po śmierci męża. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że mama myli imiona i nazwy przedmiotów, zapomina co robiła, konieczne jest towarzyszenie jej podczas wizyt lekarskich. W opinii pracownika matka Strony nie jest w stanie wykonać podstawowych czynności gospodarczych.

W aktach sprawy poza wskazanymi orzeczeniami lekarskimi znajduje się dokumentacja medyczna leczenia szpitalnego od 1996 r. (wskazująca na zespół depresyjny), z poradni zdrowia psychicznego (od 1998 r. do 2019 r. ) oraz karta medycznych czynności ratunkowych z dnia 5 listopada 2022 r. (zgłoszenie dotyczące piekącego bólu pleców).

Oceniając przestawione dowody organ wskazał, że matka Strony choruje od wielu lat na depresję zdiagnozowaną w 1995 r., zatem choroba wystąpiła na wiele lat przed rezygnacją z zatrudnienia. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów wskazujących na znaczne pogorszenie zdrowia mamy w ostatnim czasie. Skarżąca z pracy zrezygnowała w 2019 r. w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Z tego tytułu pobierała świadczenie pielęgnacyjne uchylone po śmierci podopiecznego. W opinii organu w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił wymagany prawem związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad matką. Zakres czynności opiekuńczych nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia. Dalej organ dokonał wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. wskazując, że prawo do świadczenia przysługuje wówczas gdy zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia w jednej z prawem przewidzianych form. Odnosząc się do dokonanych ustaleń faktycznych organ stwierdził, czynności, że mimo orzeczonej niepełnosprawności zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej wyklucza uznanie, że Skarżąca nie może podjąć zatrudnienia. Analiza zebranych dokumentów wskazuje, że Strona nie wyklonuje czynności ściśle opiekuńczych aktywność skupiając na prowadzeniu gospodarstwa domowego, co nie dobiega od czynności wykonywanych w gospodarstwach domowych osób pracujących. Organ zawracał uwagę na wyjaśnienia Skarżącej wskazujące na brak ciągłości w czynnościach pomocy osobie niepełnosprawnej, co wyklucza uznanie istnienia związku przyczynowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Końcowo organ wskazał, że pismem z dnia 3 stycznia 2023 r. pełnomocnik Strony przesłał do organu pismo informujące o przyznaniu Skarżącej emerytury od dnia 1 listopada 2022 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Powołując się na zapis art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2017 r. sygn. akt SK 2/17 i orzecznictwo sądów administracyjnych organ stwierdził, że w sprawie podstawą odmowy przyznania świadczenia jest brak związku przyczynowego pomiędzy opieką (jej zakresem) a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem). Wobec tego powołane w piśmie pełnomocnika okoliczności nie wpływają na kierunek przyjętego rozstrzygnięcia.

W skardze Strona, zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucała naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wnioskowała o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu dokonując wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca wywodziła, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do poglądów orzecznictwa wskazywała, że opieki stałej nie można utożsamiać jako nieustannej, chodzi o jej trwałość, zaś pojęcie długotrwałości winno być postrzegane jako rozciągnięta w czasie konieczność wykonywania czynności warunkujących egzystowanie osoby niepełnosprawnej w warunkach godności człowieka, co obejmuje także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Zatem nie sposób przyjąć, że pomoc świadczona przez Stronę nie posiada wskazanych cech stałości i długotrwałości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 259 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Sąd podziela korzystne dla Strony stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym w decyzji przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.

W zakresie pozostałych uwarunkowań przyznania wnioskowanego świadczenia Sąd podziela pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji, stwierdzający, że Strona nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dla przejrzystości wywodu niezbędne jest przywołanie istotnych w sprawie przepisów, tu art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z jego brzmieniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Celem tego przepisu było częściowe wynagrodzenie – poprzez ww. świadczenie – osobom zdolnym do pracy faktu rezygnacji z tego zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia), z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu wskazanym w ustawie. Nie jest to świadczenie adresowane do osoby niepełnosprawnej ale do podmiotu sprawującego opiekę. Nie chodzi tu także o jakąkolwiek opiekę ale taką, której zakres, natężenie wykluczy możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Analiza istnienia owego związku przyczynowego - pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) - wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stan zdrowia osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które faktycznie jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki oraz pomocy innych osób. Przy czym nie oznacza to w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może jednak wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).

Kolejnym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem wyjaśnienie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

W ustawie o świadczeniach rodzinnych brak definicji zwrotu "sprawowanie opieki". Zgodnie z wykładnią językową tego zwrotu "sprawowanie" to "sposób zachowania się", zaś "opieka" to "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003). Zatem chodzi tu o działania, czynności podejmowane względem kogoś, dbałość o kogoś (coś). Przy czym ustawodawca czynnościom tym nadaje dodatkowe cechy odwołując się w przepisie bądź do stopnia niepełnosprawności lub poprzez bezpośrednie wskazanie, że chodzi tu o opiekę stałą lub długotrwałą. Musi być ona zatem systematyczna, świadczona w długim przedziale czasowym, a wskazany w dalszej części zapisu związek przyczynowy dowodzi, że jej zakres winien na tyle absorbujący aby angażował czas opiekuna w stopniu wyłączającym całkowicie możliwość podjęcia pracy zarobkowej lub rezygnacji z niej. Chodzi tu zatem o sprawowanie opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, dostępny w CBOSA). Świadczenie jest powiązane z tą właśnie okolicznością, rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem pracy), nie zaś z samą opieką nad osobą niepełnosprawną. Nie budzi zatem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo dla osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Istotne w sprawie jest także stwierdzenie, że na gruncie przepisów prawa pojęcie niepełnosprawności oraz jej stopnie nie przystają do odrębnego ryzyka socjalnego jakim jest niesamodzielność. W praktyce obecnie istnieje jeden stopień niesamodzielności, tj. znaczny jej stopień, co wyklucza możliwość prawnego różnicowania osób niesamodzielnych z punktu widzenia stopnia naruszenia sprawności organizmu i ich samodzielności oraz potrzeb w zakresie pielęgnacji, opieki lub wsparcia. Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wystarcza zatem do określenia zakresu potrzeb osób niepełnosprawnych (opieki, pielęgnacji, wsparcia). Z uwagi na te okoliczności - na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - ustawodawca przewidział szczególne środki umożliwiające badanie, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zawodową jej opiekuna. Takim środkiem jest instytucja przewidziana w art. 23 ust. 4aa ust. 4b u.ś.r. uprawniająca do wnioskowanie o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ujawnione w jego toku okoliczności faktyczne winny wykazać na ile osoba niepełnosprawna jest samodzielna, a na ile wymaga wsparcia, co umożliwi ocenę zakresu wymaganej opieki i zestawienia jej z czynnościami faktycznie realizowanymi przez osobę wymagającą opieki, a w konsekwencji ustalenia, czy wystąpił związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W konsekwencji organy są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 23 ust. 4aa u.ś.r.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzą organy administracji, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie Stronie świadczenia pielęgnacyjnego. W opinii Sądu prawidłowy jest wniosek wyprowadzony z materiału aktowego, że zakres opieki nad osobą niepełnosprawną odnoszony również do stopnia jej samodzielności nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowania).

Jak wskazano zasadniczym i podstawowym dowodem w postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wywiad środowiskowy. Taki dowód w sprawie przeprowadzono w dniu 14 października 2022 r., wynika z niego, że Skarżąca nie zamieszkuje z matką, ale jest u niej codziennie od godzin porannych do wieczora, czasami zostaje na noc. Matka Strony mieszka w lokalu położnym na II piętrze, co stanowi barierę w wychodzeniu z domu. Mama Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną do samodzielnej egzystencji, co potwierdza wydane w tym zakresie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 18 października 2019 r. Choruje na niewydolność krążeniową, serce, doznała złamania kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, stwierdzono u niej stany dementywne, ma problemy z pamięcią, zanik nerwu wzrokowego, leczy się z powodu depresji i nerwicy, systematycznie przyjmuje leki, wymaga pomocy w czynnościach życiowych. W opinii pracownika przeprowadzającego wywiad mama Skarżącej wymaga pomocy w zaspokajaniu potrzeb życiowych, tu wskazano na przygotowanie i podanie posiłków, w czynnościach gospodarczych (prowadzenia domu), ustalaniu wizyt lekarskich, pomocy w poruszaniu się po mieszkaniu i poza nim, Podopieczna sama korzysta z toalety, choć czasem wymaga pomocy w czynnościach higienicznych. Poza domem porusza się przy pomocy kul ortopedycznych i wymaga pomocy Skarżącej. Z wywiadu środowiskowego wynika, że opiekę nad mamą sprawuje Skarżąca.

Z dalszych dokumentów zebranych w sprawie, w tym oceny stanu psychofizycznego z dnia 12 października 2022 r., wynika, że w obrębie mieszkania osoba niepełnosprawna porusza się przy pomocy kul, zaś poza nim także z pomocą innej osoby. Powoli przemieszcza się z łóżka na krzesło, samodzielnie zmienia pozycje w łóżku. Ocena potwierdza trudności w zapamiętywaniu i koncentracji, wskazując na spokojne zachowanie, nastrój stosowny do sytuacji. Mama Strony wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, pomocy w ubieraniu i rozbieraniu. Samodzielnie korzysta z toalety, korzysta z wkładek, wymaga pomocy w przyjmowaniu leków, odżywia się samodzielnie (nie wymaga karmienia). Niedowidzi, ze słuchem nie ma problemów, wymaga pomocy we wszystkich czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Opisane schorzenia matki potwierdza Strona w piśmie z dnia 3 października 2022 r. wskazując na pogorszenie się stanu zdrowia podopiecznej po śmierci jej męża (ojca Skarżącej). Skarżąca wskazała także, że mama ma problemy z połykaniem, wymaga specjalnej diety, ma także problemy z pamięcią i wymaga asysty przy wizytach lekarskich. Z uwagi na stwierdzone schorzenia jest pod opieką lekarza rodzinnego, psychiatry, okulisty, kardiologa, osteopaty i ortopedy. Strona podkreślała, że mama nie jest samodzielna, nie zostawia jej samej, wymaga pomocy przy poruszaniu się. Strona wskazała, że codziennie rano budzi mamę, pomaga jej w czynnościach higienicznych, trzy razy dziennie prowadzi ją do toalety, w ostatnim czasie mama używa pieluchomajtek, dwa razy dziennie smaruje mamę kremami, trzy razy dziennie mierzy ciśnienie i tętno, przygotowuje i podaje leki, zachęca do ćwiczeń fizycznych i umysłowych. Codziennie wykonuje masaż pleców, nóg i rąk, poza tym prowadzi gospodarstwo domowe. Wyjścia na spacery odbywają się wyłącznie w asyście Skarżącej, która także czuwa podczas snu. Na potwierdzenie opisanych faktów Strona przedstawiła pismo lekarza medycyny rodzinnej wskazujące na opisane przez Stronę obszary, w których osoba niepełnosprawna wymaga pomocy.

Zakres czynności związanych opieką nad matąa zawiera również przedłożony przez Skarżącą wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia opis czynności dotyczących opieki nad osobą niepełnosprawną. Potwierdza on opisane już fakty. Podobnie jak wywiad z dnia 9 września 2022 r.

Skarżąca przedstawiła również opisaną w zaskarżonej decyzji dokumentację medyczną potwierdzającą schodzenia kardiologiczne, okulistyczne, demencyjne, złamanie kręgosłupa w 2019 r. orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 26 września 2019 r., z dnia 30 maja 2019 r. oraz z dnia 18 października 2019 r.

Odnosząc się do opisanych dowodów i ustaleń oraz wniosków zawartych w zaskarżonej decyzji, trzeba wskazać, że prawidłowo przyjęły organy, że w sprawie nie wystąpił wymagany prawem związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną a możliwością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. Przy czym, co w sprawie istotne nie są negowane fakty dotyczące zatrudnienia Skarżącej poprzedzającego wystąpienie o świadczenie pielęgnacyjne jeszcze w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organ swoje stanowisko, wykluczające możliwość ustalenia prawa do świadczenia z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawną matką Skarżącej, wywodzi wyłącznie z zakresu tej opieki. I w tym zakresie, zdaniem Sądu, ocena dokonana w zaskarżonej decyzji nie budzi zastrzeżeń. Przedstawiona i szeroko opisana dokumentacja dowodzi, że mama Strony cierpi na opisane już liczne schorzenia uniemożliwiające jej samodzielne funkcjonowanie, a w związku z tym wymaga pomocy innych osób. Pomoc ta dostarczana jest przez Stronę, jednakże analiza przedstawionych oświadczeń i przeprowadzonych czynności dowodowych wskazuje na pewną samodzielność osoby niepełnosprawnej, co wyklucza przyjęcie tezy, że Strona nie mogłaby podjąć zatrudnienia choćby w niewielkim wymiarze czasu pracy. Jak już wskazano ustawodawca nie wymaga aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Jak wynika z okoliczności faktycznych sprawy znacząca część opisywanych przez Stronę czynności jakie wykonuje ona w ramach sprawowania opieki na mamą sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego, zatem spraw, które dotyczą każdego gospodarstwa domowego, także tych osób, które pracują zawodowo. Pranie, sprzątanie, gotowanie, umawianie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, wspólne wyjścia i asysta podczas spacerów, zakup leków, wspólne oglądanie seriali, czytanie prasy nie są na tyle absorbujące aby wymagały rezygnacji z zatrudnienia.

Pozostałe zaś czynności dotyczą wspomagania osoby niepełnosprawnej, w tym w czynnościach higienicznych, które jak wskazuje sama Skarżąca wykonywane są zasadniczo rano i wieczorem, podobnie jak pomoc w ubieraniu i rozbieraniu, pomiary parametrów ciśnienia i tętna. Mama Skarżącej samodzielnie (przy pomocy kul ortopedycznych) porusza się po domu, samodzielnie korzysta z toalety (tylko niekiedy wymaga pomocy), samodzielnie spożywa przygotowane jej posiłki i zażywa przegotowane uprzednio leki. Także czynności rehabilitacyjne nie są czasochłonne i mogą być przeprowadzane w dowolnej porze dnia. W tym zakresie nie ma żadnych wskazań medycznych, podopieczna nie wymaga leczenia odleżyn, specjalistycznego karmienia, podawania leków, nie jest osobą leżącą lub trwale unieruchomioną. Wskazywana pomoc w żywieniu polega na odpowiednim przygotowaniu posiłków poprzez ich zmiksowanie lub pomocy w krojeniu i smarowaniu. Nie jest związana ze szczególnym, specjalistycznym podawaniem, czy karmieniem. Stwierdzone schorzenia niewątpliwe ograniczają możliwości podopiecznej w zakresie samodzielnej egzystencji jednakże opisany zakres samodzielności wskazuje na to, że konieczna pomoc nie przybiera rozmiarów, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, wymagających pomocy długotrwałej i ciągłej. Potwierdza to także fakt, że mama Skarżącej zamieszkuje sama, Strona odwiedza ją codziennie na noc pozostawiając samą i jedynie w razie potrzeby nocuje u mamy. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie samodzielności podopiecznej w zakresie schorzeń na tle psychicznym (depresji). Skarżąca pozostawia bowiem mamę samą, bez opieki także udając się na zakupy, czy w trakcie realizacji innych czynności. Racje ma organ, że przedstawione dowody nie wykazały aby zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą wykluczał inną aktywność. Zebrany materiał aktowy nie daje zatem podstaw do wywodzenia, że zakres czynności podejmowanych przez Stronę względem matki wpisuje się w ustawowy zapis stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowałaby, że Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia (nie podejmuje pracy).

Należy zatem zaaprobować wyrażany w zaskarżonej decyzji pogląd, że Stronie nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem sprawowana opieka, jej zakres i natężenie nie wykluczały rezygnacji, czy niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która jak już wskazano nie musi być realizowana w pełnym wymiarze czasu pracy.

Końcowo odnosząc się do wskazanej w końcowej części uzasadnienia okoliczności dotyczącej nabycia przez Stronę prawa do emerytury należy wskazać, że Sąd podziela pogląd wyrażany w licznym orzecznictwie, że fakt ten nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie wybór świadczenia leży po stronie uprawnionego, warunkiem przeprowadzenia procedury wyboru świadczenia jest jednak brak innych przeszkód do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. spełnienie przesłanek ustawowych. W realiach rozpoznawanej sprawy taka okoliczność nie wystąpiła. Zasadny jest zatem pogląd organu wyrażony w treści zaskarżonej decyzji odnoszący się do omawianej problematyki.

Uznając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości