Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 638/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska(sprawozdawca) Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 22 sierpnia 2022 r. nr SKO/41/ŚR-327/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r., nr SKO/41/ŚR-327/2022 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś,r,), po rozpoznaniu odwołania M. P. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca), utrzymał w mocy decyzję wydaną przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Jeleniej Góry Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jeleniej Górze z dnia 24 czerwca 2022 r., nr MOPS/DŚR/000959/2/SP/06/2022 (dalej: organ I instancji) w przedmiocie odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 27 marca 2022 r. wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jelenie Górze wniosek strony z dnia 1 marca 2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią M. P. (ur. [...] r.). Do wniosku strona załączyła się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jeleniej Górze z dnia 14 lutego 2018 r. zaliczające babcię strony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 26 stycznia 2018 r. (symbol przyczyny niepełnosprawności 05-R) oraz stwierdzające konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji samodzielnej egzystencji

Wskazaną decyzją z dnia 24 czerwca 2022 r., wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy (decyzją z dnia 29 kwietnia 2022 r., nr SKO/41/ŚR-182/2022 SKO uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 31 marca 2022 r.), organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad babcią M. P.

Organ I instancji uznał że brak jest związku miedzy rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę, a koniecznością opieki nad jego babcią. Wnioskodawca zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej od 1 lipca 2021 r. natomiast opiekę nad babcia przejął w styczniu 2022 r. kiedy to umarł jego ojciec, który wcześniej tą opiekę sprawował. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną babcią sprawowana przez wnioskodawcę wykluczała podjęcie przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Wnioskodawca spędza u babci czas codziennie od około godziny do kliku godzin, natomiast w godzinach kiedy musi się zając swoją rodziną, korzysta z opieki prywatnej opiekunki. Organ I instancji wskazał także na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Po rozpoznaniu odwołania strony, SKO zaskarżoną decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Wobec tego za niezasadną uznał organ odwoławczy odmowę przyznania stronie przez organ I instancji świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Następnie organ II instancji wskazał, że w ustaleń organu I instancji wynika, że M. P. jest wdową, nie ma dzieci (jej syn zmarł w styczniu 2022 r.). M. P. legitymuje się orzeczeniem o niepełnoprawności w stopniu znacznym wydanym na stałe (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jeleniej Górze z dnia 14 lutego 2018 r.). Z ustaleń organu I instancji wynika, że wnioskodawca mieszka ze swoją rodziną, 'do babcie M. P. przyjeżdża i sprawuje nad nią opiekę. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż przebywa on u M. P. codziennie, spędza tam kilka godzin, czasem zostaje w nocy po kilka godzin. Wnioskodawca prowadził od 2009 roku do 1 lipca 2021 r. działalność gospodarczą. Jak wskazał w piśmie z dnia 7 czerwca 2022 r. przyczyną zawieszenia prowadzenia działalności był COVID-19 i całkowity spadek popytu na produkty, co spowodowało, iż koszty przewyższały dochód. Od lipca 2021 r. zarejestrował się w PUP w Jeleniej Górze. Pod koniec 2021 r. miał zaplanowany wyjazd za granicę, ale w momencie gdy miało dojść do wyjazdu okazało się, że pracodawca wymaga certyfikatu szczepień na COVID-19. Wskazał, że gdy pracował, to u babci był codziennie, gdyż pozwalał mu na to charakter wykonywanej pracy, zapewniał zakupy, potrzebne sprzęty czy wyroby medyczne, załatwiał sprawy związane z utrzymaniem mieszkania. Również gdy babcia w latach 2019 r. "20202 r." była w szpitalu to ją tam odwiedzał. W styczniu 2022 r. zmarł jego ojciec który mieszkał z babcią i od tej chwili obowiązek opieki spoczął na wnioskodawcy. Wskazał, że nie może wyjechać za granicę, gdyż musi być dyspozycyjny 24 godziny na dobę, a nie zamierza oddawać babci do domu starców.

W dalszej kolejności SKO wskazało, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem sądu powszechnego zobowiązującym go do świadczeń alimentacyjnych na rzecz babci, jednak jest jedyną osobą spokrewnioną z M. P., na której ciąży ten obowiązek, gdyż nie żyją już osoby zobowiązane w bliższej kolejności do alimentacji.

Niemniej jednak, w ocenie SKO, jak słusznie zauważył organ I instancji, brak jest związku przyczynowego między rezygnacją przez stronę z zatrudnienia i jego dalszym niepodejmowaniem, a koniecznością opiekę nad babcią. Podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osób zobowiązanych do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W przypadku strony rezygnacja z prowadzenia działalności gospodarczej nastąpiła, jak ona sam wskazuje, nie związku z koniecznością opieki nad babcią M. P., lecz w związku z pandemią i spadkiem popytu na produkty, które oferował. Konieczność opieki nad babcią nastąpiła w momencie, gdy był on już nieaktywny zawodowo. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, co nie ma miejsca w realiach rozpoznawanej sprawy. SKO nie dopatrzyło się również związku z niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością opieki nad babcią. W grudniu 2021 r. zrezygnował on z pracy za granica, bowiem, jak podaje, pracodawca żądał certyfikatu szczepień na COVID-19. Okoliczności faktyczne sprawy, jednoznacznie wskazują, że rodzaj oraz wymiar opieki jaki wnioskodawca sprawuje nad niepełnosprawną babcią, nie wyklucza podjęcia przez niego zajęcia zarobkowego chociażby w niepełnym wymiarze. Tym bardziej, iż jak wnioskodawca wskazuje także gdy pracował zawodowo łączył pracę z opieka nad babcią. Nie bez znaczenia jest także to, że u M. P. mieszka wynajęta opiekunka, która tą opieką nad nią sprawuje. Ewidentnie opieka nad niepełnosprawną jest dzielona przez wnioskodawcę z opiekunką, co sprawia że nawet przy potrzebie codziennej opieki część dnia może on przeznaczyć na wykonywania zajęcia zarobkowego. Takie czynności, jak przygotowanie posiłku i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Podkreślił organ odwoławczy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Te określenia :stała" lub "długoterminowa" wskazują zaś na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie SKO zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad babcią, a rezygnacją przez niego z podjęcia zatrudnienia i dalszym jej niepodejmowaniem nie istnieje taki związek. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że babcia wnioskodawcy posiadająca znaczny stopień niepełnosprawności jest niesamodzielna w większości sfer życia, ale nie sposób przyjąć, aby wnioskodawca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje, opiekując się babcią, rzeczywiście nie mógł podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z normami art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś.r.). Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3 nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.)

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organ II instancji prawidłowo przyjął, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości prawidłowość stanowiska organu II instancji w powyżej kwestii, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wbrew stanowisku organu I instancji, w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wszakże w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Powyższy wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę. Zatem wyrok TK ma znaczenie dla spraw indywidualnych, a organy pomocowe mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem tej części normy, która z dniem ogłoszenia wyroku została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

W następnej kolejności należy wyjaśnić, że z unormowań ustawy o świadczeniach rodzinnych, jasno wynika, że jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej (którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1 - 4 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r.) odpowiednio: nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przyznanie wsparcia finansowego osobie, która zamiast świadczyć pracę, pozostaje w domu w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (naukowej/przygotowania do zawodu), by opiekować się osobą niepełnosprawną. W związku z tym, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej: CBOSA).

W niniejszej sprawie organ nie negował, że babcia skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a skarżący choć nie legitymuje się orzeczeniem sądu powszechnego, zobowiązującym go do świadczeń alimentacyjnych na rzecz babci, jest jednak jedyną osobą z nią spokrewnioną, na której ciąży ten obowiązek, gdyż nie żyją już osoby zobowiązane w bliższej kolejności do alimentacji. Poza sporem jest również fakt sprawowania opieki przez stronę nad babcią, zatem należy wyjaśnić definicję opieki w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad babcią a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a więc czy istotnie skarżący nie podejmuje lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (vide: wyroki NSA: z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 14 lutego 2018 r. wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności babci strony datuje się od 26 stycznia 2018 r., a orzeczenie zostało wydane na stałe. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności podano 05 – R, czyli niepełnosprawność związana z dysfunkcją ruchu. W wyniku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 31 maja 2022 r. ustalono, że kontakt z babcią skarżącego jest mało logiczny, ma ona duże zaniki pamięci, a także duże trudności w poruszaniu się. Nie jest w stanie samodzielnie skorzystać z toalety, ubrać się czy przygotować sobie posiłku. Wymaga kompleksowej pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Skarżący oświadczył, że przebywa on u babci codziennie, spędza tam od jednej do kilku godzin, czasami przyjeżdża dwa razy dziennie w zależności od potrzeb, czasem zostaje w nocy po kilka godzin. Czynności które wykonuje to robienie zakupów, zapewnienie pomocy medycznej i lekarstw, pilnowanie dawkowania i zażywania lekarstw, odwiedziny w placówkach medycznych, współpraca z rehabilitantem, reprezentowanie w urzędach, zapewnianie gorących posiłków, asysta i pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, zapewnia babci również spacery oraz wsparcie emocjonalne. Wraz z babcia skarżącego zamieszkuje opiekunka. Skarżący mieszka osobno wraz z żoną i córką. Według pracownika socjalnego, babcia strony wymaga wsparcia drugiej osoby przy wszystkich czynnościach życia codziennego, samodzielnie potrafi zjeść posiłek oraz z pomocą drugiej osoby przejść parę kroków. Jeżeli chodzi o aktywność zawodową skarżącego, to do 1 lipca 2021 r. prowadził działalność gospodarczą. Jak wskazał w piśmie z dnia 7 czerwca 2022 r. przyczyną zawieszenia prowadzenia działalności był COVID-19 i całkowity spadek popytu na produkty, co spowodowało, iż koszty przewyższały dochód. Od lipca 2021 r. zarejestrował się w PUP w Jeleniej Górze.

Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz bycie w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, gdyż nie żyją już osoby zobowiązane w bliższej kolejności do alimentacji. Natomiast, jak zasadnie uznał organ, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną babcią.

Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad babcią. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącego oraz poszczególne czynności wykonywane w jej ramach nie są na tyle angażujące, aby strona nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Co istotne, skarżący generalnie nie wykonywał przy babci czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, gdyż jego babcia nie była osobą stale leżącą, wymagającą leczenia odleżyn, karmienia, czy pomocy w zakresie specjalistycznej pielęgnacji (np. karmienie przez sondę, pielęgnacja przetok, podawania leków w drodze iniekcji czy kroplówki, itp.). Konieczne do wykonywania względem takiej osoby czynności, tu czynności wskazane przez stronę jak robienie zakupów, zapewnienie pomocy medycznej i lekarstw, pilnowanie dawkowania i zażywania lekarstw, odwiedziny w placówkach medycznych, współpraca z rehabilitantem, reprezentowanie w urzędach, zapewnianie gorących posiłków, asysta i pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, zapewnienie spacery oraz wsparcia emocjonalnego nie musiały być świadczona przez stronę w sposób ciągły i nieprzerwany, wymagający stałej jej obecności przy babci. Zakres i rodzaj świadczonej przez skarżącego opieki nad schorowaną babcią w żaden sposób nie wyłączał możliwości podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który realnie wykluczyłby wykonywanie przez niego niezbędnych czynności opiekuńczych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powyższe czynności mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, W przeważającej mierze stanowią one czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Nie bez znaczenia jest także to, że u babci strony mieszka wynajęta opiekunka, która tą opieką nad nią sprawuje. Ewidentnie opieka nad niepełnosprawną jest dzielona przez skarżacego z opiekunką, co sprawia że nawet przy potrzebie codziennej opieki część dnia może on przeznaczyć na wykonywania zajęcia zarobkowego.

Należy podkreślić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy. Takiego związku przyczynowo – skutkowego Sąd nie dopatrzył się w sytuacji skarżącego. W związku z tym niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Nieuzasadniony jest więc zarzut skargi naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.