Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1926/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 137 ust. 2, art. 136 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 1 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 134 § 1, art. 151  w zw. z art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. D., R. D., G. D., J. D., K. D., S. D., W. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1512/19 w sprawie ze skargi D. D., R. D., G. D., J. D., K. D., S. D., W. D. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 16 września 2019 r. nr NWXIV.7581.3.20.2019 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 18 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1512/19 oddalił skargę D. D., G. D., J. D., K. D., R. D., S. D. i W. D. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 16 września 2019 r., nr NWXIV.7581.3.20.2019 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Skargę kasacyjną od opisanego wyroku wywiedli D. D., G. D., J. D., K. D., R. D., S. D., W. D. zaskarżonemu wyrokowi zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: "p.p.s.a."), a to:

I.1. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 roku nr 153, poz. 1269 z późn. zm., dalej również jako "p.u.s.a.) poprzez bezzasadne oddalenie skargi przez WSA w Gliwicach, podczas gdy prawidłowa analiza sprawy i prawidłowe wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej powinny były doprowadzić do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody Śląskiego, co odpowiada również zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., które błędnie nie zostały przez WSA zastosowane, mimo naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i materialnego, jakich dopuścił się Wojewoda Śląski przy wydawaniu decyzji w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości;

I.2. naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art.7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej, wobec niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie wskazanych przepisów k.p.a. przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:

(a) nie został dopełniony obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, albowiem organy administracji zaniechały w szczególności ustalenia, jaki był rzeczywisty cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, tj. działki ewidencyjnej nr [...], mimo iż jak przyznał sam organ I instancji, nieruchomość nie została zagospodarowana w całości zgodnie z rzekomym celem określonym w orzeczeniu wywłaszczeniowym,

(b) dokonano jedynie iluzorycznie uszczegółowienia skonkretyzowanego celu wywłaszczenia w oparciu o niewystarczające dokumenty (tj. plany, pisma) powstałe już po dacie wywłaszczenia, które z tej przyczyny nie są przydatne do określenia celu wywłaszczenia poprzedzającego datę wydania orzeczenia wywłaszczeniowego, a nie w oparciu o konieczną w tym wypadku i prawomocną decyzję o lokalizacji szczegółowej wydaną przez uprawniony do tego organ, tj. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie (Katowicach), przy jednoczesnym braku dokonania jakichkolwiek ustaleń, co do wydania wymaganego w latach 50 tych ubiegłego wieku zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej, w szczególności jego treści wskazującej konkretny cel wywłaszczenia;

(c) WSA nie dostrzegł, że bezzasadnie odmówiono zwrotu nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...], podczas gdy cel wywłaszczenia nie został na niej w pełni realizowany do chwili obecnej,

(d) WSA nie dostrzegł, że organ był zobowiązany w sposób pełny i wyczerpujący zebrać materiał dowodowy w sprawie, bowiem dopiero zbadanie całokształtu materiału dowodowego sprawy pozwala na stwierdzenie, czy dana okoliczność została udowodniona czy też nie. Natomiast w niniejszej sprawie zakończono badanie okoliczności sprawy w momencie, gdy ustalono rzekomy cel wywłaszczenia na podstawie opracowania Kazimierza Wejcherta "Nowe Tychy", na podstawie planszy studialnej "Miasto Nowe Tychy" pochodzącego z daty późniejszej od daty wydania orzeczenia wywłaszczeniowego oraz na podstawie innych dokumentów pośrednich, co oznaczało potwierdzenie tezy organu, lecz było sprzeczne z zasadą wynikającą z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.;

(e) bezpodstawnie uznano, że wystarczającym doprecyzowaniem celu wywłaszczenia, jakim miała być realizacja szeroko rozumianych "narodowych planów gospodarczych" jest ustalenie, że teren przeznaczony został na cele budownictwa mieszkaniowego. Prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji Wojewody Śląskiego w żądanej przez skarżących części, co uprawnia do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. Wskazano, że przedmiotowe naruszenia przepisów prawa procesowego miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby WSA dokonał prawidłowej analizy sprawy, to zauważyłby, jak wiele było błędów w prowadzeniu postępowania wyjaśniającego i ustalaniu stanu faktycznego przez organy administracji (Wojewoda Śląski, a wcześniej Starosta Mikołowski), i jak wiele kwestii o charakterze podstawowym nie zostało wszechstronnie wyjaśnionych zgodnie z podstawowymi zasadami uregulowanymi w art. 7, 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., z pewnością nie przyjąłby ustaleń organów za kompletne i własne, co przełożyłoby się na uchylenie zaskarżonej decyzji, jak domagali się tego skarżący.

I.3. naruszenie art. 151 p.p.s.a, oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji, wobec niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisu k.p.a. przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że pominięto fakt, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na nieruchomości i fakt ten wynika z oznaczenia nieruchomości, m.in. w księdze wieczystej [...] (tereny rekreacyjno-wypoczynkowe), a w konsekwencji nierozpatrzenie całego zebranego materiału w sposób dostatecznie wnikliwy;

I.4. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wybiórcze i sprzeczne z materiałem dowodowym zebranym w sprawie przedstawienie stanu faktycznego sprawy i akceptację nieprawidłowości dokonanych przez organ administracyjny ustaleń faktycznych, a w szczególności poprzez brak odniesienia się w sposób szczegółowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów i argumentów przedstawionych przez skarżących w skardze do WSA, w tym do zarzutu braku właściwego określenia celu i realizacji celu wywłaszczenia na działce objętej niniejszym postępowaniem;

I.5. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odzwierciedlenia oceny zarzutów skargi w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, podczas gdy, jak słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym pod sygn. akt I OSK 249/07 wyroku z 23 czerwca 2008 roku zobowiązanie sądu administracyjnego do rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach, a nie tylko w ramach sformułowanych zarzutów wniosków skargi wskazuje, że sąd ten obowiązany jest szczególnie skrupulatnie ocenić zarzuty skargi, co na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. wymaga odzwierciedlenia tej oceny w sporządzonym uzasadnieniu wyroku, a uchybienie temu obowiązkowi stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.):

II.1 naruszenie art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 roku poz. 1774 z póżn. zm., dalej również jako "ustawa o gospodarce nieruchomościami" lub ,,u.g.n.") poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przypadku gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na całej nieruchomości to niemożliwy jest zwrot niewykorzystanej części, podczas gdy:

(a) z treści art. 137 ust. 2 u.g.n. nie wynika zakaz zwrotu części niewykorzystanej nieruchomości, dopuszczalny jest zatem zwrot części nieruchomości wywłaszczonej jeśli stała się zbędna na cel wywłaszczenia jedynie w części;

(b) wykładnia art. 137 ust. 2 u.g.n. w sposób jasny wskazuje, iż w sytuacji gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część;

(c) błędna wykładnia WSA doprowadziła do naruszenia prawa do zwrotu części wywłaszczonej, a niewykorzystanej na cel wywłaszczenia nieruchomości, a tym samym również prawa własności;

II. 2 naruszenie art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie kreują one po stronie skarżących roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, tj. działki nr [...] ponieważ została ona wykorzystana na cel wywłaszczenia określony w decyzji PWRN w Stalinogrodzie z dnia 28 maja 1956 roku, nr SA.IV/20-35/55 ("orzeczenie wywłaszczeniowe") podczas gdy:

(a) stan faktyczny sprawy nie uprawniał do odmowy zwrotu nieruchomości, a w szczególności tego obszaru, który nie został wykorzystany w ogóle, gdyż nawet w takiej sytuacji na organie spoczywał obowiązek zbadania realizacji celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości;

(b) okoliczność, iż na nieruchomości zrealizowana została inna inwestycja niż ta, która miała być celem wywłaszczenia, nie może stanowić przesłanki odmowy zwrotu nieruchomości, gdyż jedyną podstawą odmowy zwrotu jest realizacja celu wywłaszczenia, a nie jakiegokolwiek innego celu;

(c) nawet w przypadku przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego i uznania, że konkretny cel wywłaszczenia został zrealizowany na części nieruchomości, w każdym przypadku zwrotowi podlega jej niezagospodarowana zgodnie z tym celem część.

II.3. naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., poprzez ich błędne niezastosowanie, polegające na pominięciu ww. regulacji przy dokonywaniu subsumcji i uznaniu, że w okolicznościach niniejszej sprawy zwrot części nieruchomości niewykorzystanej na cel wywłaszczenia jest niemożliwy, pomimo iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany w ustawowych terminach, których upływ nakłada obowiązek zwrotu niewykorzystanej nieruchomości;

II.4. zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr 40 z dnia 11 marca 1955 roku w sprawie zasad wyboru i trybu uzgadniania lokalizacji inwestycji w zw. z uchwałą nr 270 Rady Ministrów z dnia 29 lipca 1957 roku w sprawie lokalizacji inwestycji dalej jako "uchwała" (M.P. nr 67, poz. 407) poprzez jego niezastosowanie podczas gdy zgodnie z tymi przepisami zatwierdzenia lokalizacji szczegółowej wymagały wszystkie budowy, a więc również zabudowa terenów rekreacyjno-sportowych, co w niniejszym wypadku wskazuje, że nieruchomość powinna zostać zwrócona, gdyż zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej dla tego terenu określające je jako budowa konkretnego obiektu rekreacyjno-sportowego nie zostało nigdy wydane przez PWRN w Stalinogrodzie, a przynajmniej organy administracji publicznej w niniejszej sprawie nie załączyły do materiału dowodowego sprawy takich zaświadczeń;

II.5. naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz w związku z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez niewyjaśnienie sprawy w sposób wszechstronny i zgodnie z tzw. zasadą proporcjonalności oraz nie uwzględniając słusznego interesu strony skarżącej (art. 7 k.p.a.) i odmówienie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, podczas gdy zasada proporcjonalności nakazuje taką interpretację przepisów, aby w jak najmniejszym stopniu naruszane były podstawowe prawa konstytucyjne obywateli, takie jak prawo własności;

II.6. naruszenie art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 roku Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 roku (Dz. U. z 1995 roku Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku, a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 roku Nr 61, poz. 284), poprzez jego niezastosowanie, a przez to pozbawienie skarżących prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości stanowiącej własność ich spadkodawcy;

II.7. naruszenie postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 17 KPP: "(...) każda osoba ma prawo do władania, używania, dysponowania i przekazania w drodzy spadku swego mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie może być pozbawiony swego mienia, chyba że w interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przywidzianych w ustawie, za uczciwym odszkodowaniem wypłaconym we właściwym terminie(...).

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania; ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi. Wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, a w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Jednocześnie, w oparciu o art. 176 § 2 p.p.s.a. zażądano rozpoznania sprawy na rozprawie.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Postanowieniem z 8 lutego 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił toczące się przed nim postępowanie do czasu wskazania spadkobierców R. D. Na podstawie nadesłanego następnie, przy piśmie z 15 lutego 2024 r. odpisu aktu poświadczenia dziedziczenia ustalono, że spadek po zmarłym skarżącym kasacyjnie nabyli M. P. i L. D., którzy przystąpili do postępowania sądowoadministracyjnego. Pismem z dnia 15 lutego 2024 r. złożono akt poświadczenia dziedziczenia po R. D., z którego wynika, że na podstawie ustawy spadek po nim nabyli M. P. oraz syn L. D. Do akt sprawy złożono też pełnomocnictwo udzielone adw. J. F. przez M. P. w imieniu własnym oraz małoletniego L. D.

W tej sytuacji, postanowieniem z dnia 27 marca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 193 zd. drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2023, poz. 1634 - dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji - w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Niezasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art.7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. (zarzuty I.2. i I.3. skargi kasacyjnej).

Zarzuty te zostały uzasadnione oddaleniem skargi w następstwie przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego ustalonego przez organy. W ocenie skarżących kasacyjnie nie został dokładnie wyjaśniony stan faktyczny sprawy, a konkretnie cel wywłaszczenia. Skarga kasacyjna zarzuca, że uszczegółowienia celu wywłaszczenia dokonano w oparciu o dokumenty, które powstały już po wywłaszczeniu. Zaakcentowano, brak decyzji o lokalizacji szczegółowej, która powinna była zostać wydana przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie. W skardze kasacyjnej podniesiono, że w odniesieniu do spornej działki nie została wydana decyzja o lokalizacji szczegółowej, określająca konkretny cel wywłaszczenia.

Odnosząc się do argumentacji przedstawionej na poparcie stawianych zarzutów, należy zauważyć, że w sprawie bezsporne pozostaje to, że z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 28 maja 1956r. wynika, że celem wywłaszczenia działki nr [...] położonej w Tychach była realizacja narodowych planów gospodarczych. Poza sporem pozostaje również, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie miał dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Przepis art. 1 tego dekretu stanowił, że nieruchomości lub ich części mogą podlegać wywłaszczeniu, jeżeli są niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Unormowania dekretu nie przewidywały szczegółowego określenia przez organ celu wywłaszczenia (por. wyrok NSA z dnia 03 lipca 2019 r. sygn. I OSK 2565/18).

Niekwestionowane pozostaje ponadto, że organ dysponował zachowanymi aktami wywłaszczeniowymi. Wyraźnie wskazuje na to organ I instancji i ustalenie to pozostaje bezsporne. Jak wskazał Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w sprawie miała miejsce analiza zamierzeń, które miały miejsce ponad 60 lat wcześniej. W tej sytuacji, z uwagi na braki w dokumentacji uzasadnione było skorzystanie z opracowań sporządzonych po wywłaszczeniu, na potrzeby uściślenia celu wywłaszczenia. Sąd Wojewódzki wskazał na czym oparł poczynione ustalenia oraz jakie na ich podstawie wyciągnął wnioski. Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie uzasadnienie w sposób przewidziany w art. 107 § 3 k.p.a. wydanej decyzji. Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że organy prowadzące postępowanie tym standardom sprostały. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga natomiast wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.

Odnosząc się natomiast do kwestii zarzucanych w skardze kasacyjnej braków dowodowych, wskazać trzeba, że stanowisko skargi kasacyjnej koncentruje się wokół braku decyzji o lokalizacji szczegółowej. Jednocześnie, bezsporne jest, że organy dysponowały zachowanymi aktami wywłaszczeniowymi, a od wywłaszczenia minęło 60 lat. Skarga kasacyjna poza zarzutem dotyczącym braku decyzji o lokalizacji szczegółowej nie wskazuje, jakich konkretnie jeszcze działań w tej sprawie zabrakło. Natomiast zważywszy na argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wymaga zaakcentowania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie dotyczyło zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej nie była natomiast legalność decyzji wywłaszczeniowej. Dlatego argumenty odnoszące się wprost do zarzucanych decyzji wywłaszczeniowej wad nie mogły przynieść pożądanego rezultatu na gruncie niniejszej sprawy.

W kwestii uściślonego przez organy celu wywłaszczenia (cele rekreacyjno-sportowe) należy wskazać, że organy powołały się na dwa dokumenty: zaświadczenie lokalizacyjne "wstępne" wydane przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie Wydział Budownictwa nr 3153 z dnia 9 kwietnia 1954 r. wyrażające zgodę na lokalizację szczegółową budownictwa mieszkaniowego na osiedlu "B" i "C" w Nowych Tychach oraz Plan ogólny zagospodarowania przestrzennego zatwierdzony w 1955 r. przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach przeznaczające sporny grunt na cele rekreacyjno-sportowe. Ustalenia oparto na Planach szczegółowych poszczególnych zespołów osiedlowych wraz z towarzyszącą infrastrukturą i zaprojektowaną zielenią. W kwestii realizacji ustalonego celu wywłaszczenia organy powołały się na dokumentację projektową Biura Projektów Budownictwa Ogólnego-Miastoprojekt Nowe Tychy z 1975 r. Wojewoda zwrócił uwagę, że realizacja obiektu sportowego bezspornie nastąpiła, a ze zdjęć satelitarnych wynika, że działka nr [...] wchodziła w skład tego kompleksu i na jej terenie, od co najmniej 1973 r. znajdowały się tereny sportowe.

Nie ma wątpliwości, że cel wywłaszczenia należy wykładać literalnie, ale nie oznacza to jednak, że należy to czynić to bez uwzględnienia specyfiki okoliczności towarzyszących danej inwestycji i bez oceny jej całokształtu. W judykaturze konsekwentnie wyrażany jest pogląd, który Sąd sprawę niniejszą rozpoznający podziela, a mianowicie, że w przypadku, gdy na wywłaszczonych nieruchomościach miało powstać założenie złożone to nie można przyjmować, iż celem wywłaszczenia było zabudowanie w konkretny sposób poszczególnych elementów budowlanych, czy też infrastrukturalnych tego założenia, ale należy w takiej sytuacji - jako cel wywłaszczenia - traktować w sposób ogólny tę złożoną infrastrukturę (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1370/22). Uwzględniając treść decyzji wywłaszczeniowych z dawnego okresu Państwa Polskiego (PRL), zauważa się, że w ogólny sposób określony cel wywłaszczenia nie stanowi ani nowości, ani rzadkości. Przyjmuje się, że w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2023 r. sygn. I OSK 3378/19). Nie ma wątpliwości, że w badanym przypadku, realizacja celów rekreacyjno-sportowych, mogła następować w ramach realizacji osiedla mieszkaniowego. Jedno ustalenie nie wyklucza zatem drugiego.

Skarżący kasacyjnie jakkolwiek kwestionują ustalenia organów, zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki, to jednocześnie nie wskazują w czym, poza odmienną od dokonanej przez Sąd Wojewódzki oceny, poczynionych ustaleń faktycznych, upatrują wad przeprowadzonego postępowania.

Z tych przyczyn niezasadnie Sądowi zarzucono również naruszenie art. 141 § 4 w. z art. 134 § 1 p.p.s.a. (zarzuty I.4. i I.5. skargi kasacyjnej). Ustalenia faktyczne przyjęte przez organy i zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki nie zostały przez skarżących kasacyjnie podważone. Natomiast na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uchwałą NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FSP 8/09, przesądzono, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Taki stan rzeczy w sprawie nie miał miejsca, co pozostaje kwestią bezsporną. Uzasadnienie wyroku nie musi zawierać kazuistycznego odniesienia się do wszelkich tez i zarzutów strony (tak: wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt II FSK 3919/17). Zakres koniecznych rozważań sądu wyznaczają przesłanki zawarte w przepisach prawa. W badanej sprawie uzasadnienie wyroku Sądu Wojewódzkiego nie jest ani ogólnikowe, ani lakoniczne. Niesłusznie natomiast skarga kasacyjna zasadności podniesionego zarzutu upatruje w odmiennej, od przyjętej przez Sąd Wojewódzki, ocenie materiału dowodowego. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez skarżącego kasacyjnie nie oznacza, że uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom ustawowym. Zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się w istocie do polemiki ze stanowiskiem Sądu I instancji, co do prawidłowości, rzetelności i wnikliwości przeprowadzonej przez ten sąd oceny zebranego materiału dowodowego. Polemika z oceną materiału dowodowego dokonaną przez Sąd I instancji nie może jednak uzasadniać zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a.

Niezasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono też naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a.

Przepis art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. jest przepisem ustrojowym normującym zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne i jako taki, co do zasady, nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. W badanym przypadku zarzut ten został powiązany z zarzutem naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie. Do naruszenia wskazanych przepisów mogłoby zatem dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej, bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Z kolei przepis art. 151 p.p.s.a. jest przepisem wynikowym. W badanej sprawie Sąd Wojewódzki nie stwierdziwszy naruszenia prawa, które uzasadniałoby uwzględnienie skargi, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

W konsekwencji, oczekiwanego skutku przynieść nie mogły zarzuty naruszenia prawa materialnego, podniesione w pkt II.1-7 skargi kasacyjnej. Zarzuty te zbudowane zostały na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca kasacyjnie uznaje za prawidłowy. Zasadności tych zarzutów, tj.: błędnej wykładni art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n., a także art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. skarżący kasacyjnie upatrują de facyo w odmiennej od przyjętej przez organy i zaakceptowanej przez Sąd Wojewódzki ocenie materiału dowodowego. Skarżący kasacyjnie podnoszą, że "cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na całej nieruchomości" (II.1 oraz II.3); kwestionują, że nie jest możliwy zwrot "działki nr [...] ponieważ została wykorzystania na cel wywłaszczenia" (II.2).

Podobnie zarzuty dotyczące naruszenia Konstytucji RP, Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz Karty Praw Podstawowych (II.5-7) oparte zostały na odmiennym od przyjętego przez Sąd Wojewódzki stanu faktycznego. Skarżący kasacyjnie usiłują w ten sposób sferę ustaleń faktycznych zwalczać poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego. Tymczasem, zasadność naruszenia prawa materialnego nie może zostać skutecznie wykazana na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy.

Pożądanych efektów przynieść nie mógł również zarzut (II.4.) dotyczący naruszenia zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr 40 z dnia 11 marca 1955 roku w sprawie zasad wyboru i trybu uzgadniania lokalizacji inwestycji w zw. z uchwałą nr 270 Rady Ministrów z dnia 29 lipca 1957 roku w sprawie lokalizacji inwestycji dalej jako "uchwała" (M.P. nr 67, poz. 407) poprzez jego niezastosowanie. Przede wszystkim ponownie powtórzyć trzeba, że przedmiotem sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją był zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Przedmiotu kontroli sądowoadministracyjnej nie stanowiła decyzja wywłaszczeniowa, ani prawidłowość przeprowadzonej procedury wywłaszczeniowej. Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona była z uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego na dzień wydania decyzji administracyjnej kończącej postępowanie zwrotowe (tj. 16 września 2019 r.). Tymczasem, uchwała nr 270 Rady Ministrów z dnia 29 lipca 1957 r. w sprawie lokalizacji inwestycji (Monitor Polski Nr 67, poz. 407) utraciła moc 27 listopada 1962 r.

Mając na uwadze że zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.