Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 387/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 23 ust. 4a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Protokolant: Referent Aleksandra Bartczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 27 marca 2024 r., nr SKO 4532.134.2024 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z 27 III 2024 r. (SKO 4532.134.2024) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania A. Z. (dalej "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 15 II 2024 r. (DZSW/SP/002063/2024) przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na okres od dnia 3 V 2020 r. do dnia 31 XII 2023 r. w związku z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad synem M. K. w kwocie:

687,00 zł miesięcznie na okres od 3 V 2020 r. do 31 V 2020 r.

805,00 zł miesięcznie na okres od 1 VI 2020 r. do 31 XII 2020 r.

946,00 zł miesięcznie na okres od 1 I 2021 r. do 28 II 2021 r.

904,70 zł miesięcznie na okres od 1 III 2021 r. do 31 XII 2021 r.

980,70 zł miesięcznie na okres od 1 I 2022 r. do 28 II 2022 r.

901,02 zł miesięcznie na okres od 1 III 2022 r. do 31 XII 2022 r.

1240,02 zł miesięcznie na okres od 1 I 2023 r. do 28 II 2023 r.

1012,52 zł miesięcznie na okres od 1 III 2023 r. do 31 XII 2023 r.

Jak wynika z akt administracyjnych, decyzję wydano w następujących okolicznościach:

W dniu 7 VII 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem M. K. (ur. [...] r.).

W toku postępowania ustalono, że M. K. na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 VI 2020 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych wraz ze wskazaniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji do dnia 30 VI 2022 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność datuje się od dnia 3 V 2020 r. Ustalono również, że skarżąca została zaliczona do osób niepełnosprawnych i w związku z tym ma ustalone prawo do renty socjalnej od dnia 1 I 2012 r.

Decyzją z 31 VIII 2020 r. (DZSW/SP/008093/2020) organ I instancji odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że w przypadku skarżącej wystąpiła negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci posiadania ustalonego prawa do renty socjalnej. Ponadto wskazano na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i nieprzebywanie skarżącej na terenie gminy Wrocław.

SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 29 X 2020 r. (SKO 4316/233/20) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 III 2021 r. (sygn. akt IV SA/Wr 109/21), po rozpatrzeniu skargi wniesionej przez skarżącą, uchylił decyzję SKO z dnia 29 X 2020 r. (SKO 4316/233/20) i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W motywach wyroku Sąd stwierdził, że osoba, która pobiera rentę socjalną i spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, może zrealizować uprawnienie do przyznania tego świadczenia poprzez złożenie do organu emerytalno- rentowego wniosku o zawieszenie renty socjalnej. Zdaniem Sądu organy nie poinformowały skarżącej o możliwości wyboru świadczenia i zawieszenia pobierania renty socjalnej, czy wstrzymania jej wypłaty oraz przedłożenia decyzji w tym zakresie, co umożliwiłoby wypłatę skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy powinny zastosować się do oceny prawnej wrażonej w orzeczeniu, czyli dokonać prokonstytucyjnej wykładni stosowanych przepisów, pozwalającej na realizację zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) i obowiązku udzielania szczególnej pomocy: rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpatrzeniu skarg kasacyjnych skarżącej oraz SKO, wyrokiem z dnia 26 IX 2023 r. (sygn. akt I OSK 1593/21) oddalił skargi.

W uzasadnieniu wyroku drugoinstancyjnego stwierdzono, że pobieranie przez skarżącą renty socjalnej nie oznacza absolutnej utraty zdolności do wykonywania pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Skarżąca legitymuje się orzeczeniem lekarskim wskazującym na możliwość podjęcia zatrudnienia na stanowisku przystosowanym lub w zakładzie pracy chronionej. Jakkolwiek orzeczenie to wskazuje, że skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia w normalnych warunkach, ale odnotować należy, że przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nie wymagają, aby rezygnacja z zatrudnienia lub niepodjęcie pracy zarobkowej dotyczyło wyłącznie pracy w normalnych warunkach, z wyłączeniem pracy w warunkach chronionych. W ocenie Sądu II instancji oznacza to, że istnieje możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów mogących wykonywać pracę wyłącznie na stanowisku przystosowanym lub w zakładzie pracy chronionej.

Organ I instancji, ponownie rozpatrując sprawę, ustalił, że skarżącej zostało przyznane świadczenie rodzicielskie na okres od dnia 15 VI 2023 r. do dnia 13 VI 2024 r. Poinformował również skarżącą o możliwości wyboru świadczenia oraz o zmianach w przepisach prawa od dnia 1 I 2024 r., które m.in. w przypadku świadczeń przyznawanych od dnia 1 I 2024 r. nie przewidują kolizji świadczenia pielęgnacyjnego oraz renty socjalnej. Skarżąca wniosła o rozpatrzenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne z dnia 7 VII 2020 r. za okres do 31 XII 2023 r. na zasadach obowiązujących do dnia 31 XII 2023 r. Złożyła również oświadczenie, że nie udało jej się zawiesić prawa do renty socjalnej począwszy od VII 2020 r., ponieważ nie ma możliwości zawieszenia tego świadczenia ze skutkiem wstecznym, obejmującym świadczenia już dawno wypłacone. Nadto wskazała, że w związku z ustalaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jednocześnie rezygnuje ze świadczenia rodzicielskiego. W konsekwencji organ I instancji decyzją z 17 VII 2024 r. (DZSW/ZZ_SRD/007303/2024) uznał świadczenie rodzicielskie za nienależnie pobrane w okresie od 15 VI do 31 XII 2023 r. Organ I instancji uzyskał też informację z ZUS o wysokości świadczeń wypłacanych na rzecz skarżącej z tytułu renty socjalnej w okresie od V 2020 r. do XII 2023 r.

Decyzją 15 II 2024 r. (DZSW/SP/002063/2024) organ I instancji przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne za okres od 3 V 2020 r. do 31 XII 2023 r. w wysokości różnicy pomiędzy należnym za poszczególne okresy świadczeniem pielęgnacyjnym a otrzymywanymi w tym okresie świadczeniami z tytułu renty socjalnej. Wyjaśnił, że aby zniwelować skutki uniemożliwienia skarżącej dokonania wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym, a rentą socjalną, tzn. przywrócić sytuację, w której skarżąca mogłaby wybrać racjonalnie świadczenie w wyższej wysokości, czyli świadczenie pielęgnacyjne, zastosował się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu i przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w kwocie pomniejszonej o faktycznie otrzymywaną rentę socjalną na okres od dnia 3 V 2020 r. do dnia 31 XII 2023 r.

SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z 27 III 2024 r. (SKO 4532.134.2024) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

SKO w motywach decyzji wyjaśniło, że podstawą rozpatrzenia wniosku skarżącej z 7 VII 2020 r. były przepisy ustawy z 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych według stanu prawnego obowiązującego do 31 XII 2023 r. (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) – dalej jako "UoŚR", a to w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z 7 VII 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429). Ustaliło też, że wyrokiem z dnia 29 VII 2022 r. (sygn. akt. IV U 581/20) Sąd Rejonowy dla Wrocławia Śródmieścia we Wrocławiu zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z dnia 12 VIII 2020 r. oraz poprzedzające je orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 VI 2020 r. w ten sposób, że zaliczył syna skarżącej M. K. do osób niepełnosprawnych do dnia 10 VIII 2026 r. W ocenie SKO w stanie faktycznym sprawy, dążąc do zniwelowania skutków tego, że nie jest możliwe, by skarżąca dokonała wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym, a rentą socjalną (nie jest możliwe przywrócenie sytuacji, w której skarżąca mogłaby wybrać racjonalnie świadczenie w wyższej wysokości, czyli świadczenie pielęgnacyjne), należało zastosować się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA i przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w kwocie pomniejszonej o faktycznie otrzymywaną rentę socjalną na okres od dnia 3 V 2020 r. do dnia 31 XII 2023 r. Jednocześnie, odnosząc się do argumentacji odwołania, SKO stwierdziło, że nie znajdzie w sprawie zastosowania art. 12 ustawy z dnia 29 X 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. z 2021 r., poz. 2314). Przepis ten ma bowiem zastosowanie w sytuacji, gdy osoba najpierw była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie złożyła wniosek o rentę i renta ta okazała się niższa od świadczenia pielęgnacyjnego. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpatrywanej sprawie, ponieważ skarżąca najpierw pobierała rentę socjalną, a dopiero potem ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i merytoryczne orzeczenie zgodnie z wnioskiem skarżącej, przez uwzględnienie jej wniosku w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

2) rozpatrzenie sprawy na rozprawie,

3) zasądzenie kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżącej w całości, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

4) zwolnienie skarżącej w całości od obowiązku ponoszenia kosztów i opłat sądowych w niniejszej sprawie w całości,

5) przeprowadzenie dowodów z załączonych dokumentów oraz dowodów z przesłuchania skarżącej oraz świadków, a to świadka A. D., świadka K. K. i świadka A. Z. na okoliczności wskazane w skardze, w tym w szczególności na okoliczność nieprawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie, na okoliczność wprowadzania w błąd skarżącej przez pracowników MOPS (pracownik A. Z.), faktu spełnienia wszystkich prawem wymaganych czynności przez skarżącą, na okoliczność istnienia uprawnień skarżącej do świadczeń, których odmawiają realizacji i wypłaty.

Skarżąca zarzuciła przy tym zaskarżonej decyzji naruszenie:

prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 III 2021 r. (IV SA/Wr 109/21), poprzez niezastosowanie się do zaleceń w nim zawartych dotyczących ponownego dokładnego zbadania sprawy i sytuacji skarżącej;

prawomocnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 VI 2019 r. (sygn. akt SK 2/17), który wskazuje że osoby, które nabyły prawo do renty socjalnej przed 1 I 2022 r. mogą pobierać obydwa świadczenia w pełnej wysokości;

art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, pozwalającej na realizację zasad równości wobec prawa;

art. 71 Konstytucji RP, poprzez naruszenie obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej;

art. 2 Konstytucji RP odnoszący się do zasady sprawiedliwości społecznej:

art. 69 Konstytucji RP, który dotyczy osób niepełnosprawnych;

art. 9, art. 7 i art. 77 § 1 kpa, bowiem organy uchybiły obowiązkom wynikających z tych przepisów:

art. 153 ppsa, poprzez niezastosowanie się do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 16 III 2021 r. (IV SA/Wr 109/21).

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy powinny przyznać skarżącej za wskazany okres od 3 V 2020 r. do 31 XII 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości. Podkreślono, że o konieczności zawieszenia renty socjalnej za wskazany okres organ I instancji poinformował skarżącą dopiero w piśmie doręczonym skarżącej w dniu 8 I 2024 r. Nie było więc możliwości zawieszenia tego świadczenia za okres do 31 XII 2023 r. Skarżąca podniosła, że jakkolwiek złożyła odrębny wniosek o świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 I 2024 r., to jednak organy powinny zastosować aktualne przepisy także do oceny jej wniosku dotyczącego okresu wcześniejszego. Aktualne przepisy nie zabraniają jednoczesnego pobierania renty socjalnej oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Podniesiono, że organy nie przeprowadziły nawet wywiadu środowiskowego, mimo że mają taki obowiązek. Nie zastosowały również art. 12 ustawy o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki, z którego – zdaniem skarżącej - wynika, że osoba pobierająca rentę przed 1 I 2022 r. może również pobierać świadczenie pielęgnacyjne. Do podobnego wniosku – w ocenie skarżącej – prowadzi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia z 26 VI 2019 r. (sygn. akt SK 2/17). Orzeczono w nim, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a UoŚR wskazujący, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z Konstytucją. Utrata mocy zaskarżonego przepisu nastąpiła z dniem 9 I 2020 r. Zatem od tego dnia posiadanie ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przeszkody do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Pismem procesowym z 25 VIII 2024 r. skarżąca podniosła, że renta socjalna przysługuje jej od 2002 r., a nie jak podnosiły organy od 2012 r., na dowód czego załączyła kopię decyzji z 15 XI 2002 r. przyznającą skarżącej rentę socjalną. Skarżąca przesłała również pismo z ZUS datowane na 1 VIII 2024 r., w którym stwierdzono m.in., że nie ma możliwości zawieszenia renty socjalnej za okres od 1 V 2020 r. do 31 XII 2023 r., ponieważ wypłata świadczenia została już zrealizowana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Podkreślić należy, że najistotniejsze kryteria kontroli kwestionowanej decyzji wyznaczone zostały poprzednimi wyrokami w sprawie, tj. wyrokiem tutejszego Sądu z 16 III 2021 r. (sygn. akt IV SA/Wr 109/21) oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 IX 2023 r. (sygn. akt I OSK 1593/21).

W wyrokach powyższych stwierdzono jednoznacznie, że przysługujące skarżącej uprawnienie do renty socjalnej wprawdzie pozostaje w kolizji z uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak kolizja ta ma charakter usuwalny. Wskazano, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę socjalną, może zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty. Obowiązkiem organu administracji jest zaś pouczenie strony o możliwości wyboru jednego z tych świadczeń i umożliwienie jej dokonania takiego wyboru, czego w niniejszej sprawie pierwotnie nie uczyniono. Sąd podkreślił przy tym konieczność prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a UoŚR, pozwalającej na realizację zasad równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).

Pomimo istotnej zmiany stanu prawnego, jaka nastąpiła z dniem 1 I 2024 r., powyższe oceny i wskazania zachowały swoją aktualność. Zaskarżona decyzja dotyczy bowiem okresu świadczeniowego od 3 V 2020 r. do 31 XII 2023 r. Zgodnie zaś z art. 63 ust. 1 ustawy z 7 VII 2023 r. o świadczeniu wspierającym - która znowelizowała przepisy UoŚR - w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (tj. UoŚR), do których prawo powstało do dnia 31 XII 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

W konsekwencji, obowiązkiem organów było zatem uwzględnienie wskazań sformułowanych w wyrokach, a więc umożliwienie skarżącej usunięcia kolizji pomiędzy pobieraną rentą socjalną oraz prawem do świadczenia pielęgnacyjnego przy uwzględnieniu powołanych wartości konstytucyjnych.

W rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, że ze względu na upływ czasu skarżąca nie była w stanie zawiesić prawa do renty socjalnej za okres od dnia 3 V 2020 r. do dnia 31 XII 2023 r. Jak wynika z akt administracyjnych, organ I instancji otrzymał akta administracyjne wraz z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 21 XII 2023 r. Pismem z dnia 29 XII 2023 r. organ I instancji wystąpił do skarżącej z odpowiednim pouczeniem m.in. o potrzebie zawieszenia prawa do renty socjalnej celem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 XII 2023 r. oraz wyjaśnieniem zmian w zakresie stanu prawnego obowiązującego od 1 I 2024 r. (pismo doręczono skarżącej w dniu 8 I 2024 r.). Tymczasem zawieszenie prawa do renty socjalnej może dotyczyć jedynie świadczeń należnych w przyszłości, nie zaś świadczeń już zrealizowanych, co zresztą potwierdza stanowisko ZUS z 1 VIII 2024 r., załączone do pisma procesowego skarżącej z dnia 25 VIII 2024 r.

W opisanych wyżej okolicznościach rolą organu administracji było zatem usunięcie wspomnianej kolizji świadczeń w inny sposób, celem zniwelowania niekorzystnych dla skarżącej konsekwencji wynikających z niepoinformowania jej na wcześniejszym etapie o możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego, co stanowiło zasadniczą przyczynę uchylenia pierwotnych decyzji przez tutejszy Sąd.

W ocenie Sądu rozwiązanie przyjęte w zaskarżonej aktualnie decyzji zasługuje na akceptację, bowiem realizuje zasadnicze motywy wydanych w sprawie wyroków. Przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne za okres od 3 V 2020 r. do 31 XII 2023 r. w wysokości różnicy pomiędzy należnymi kwotami świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotami otrzymanymi w tym okresie z tytułu renty socjalnej, organ I instancji usunął kolizję świadczeń. W rezultacie skarżąca otrzymała za wskazany okres przysporzenie w wysokości analogicznej z przysporzeniem, jakie otrzymałaby, gdyby organ już na wstępnym etapie postępowania administracyjnego pouczył skarżącą o możliwości zawieszenia renty socjalnej i po jej zawieszeniu przyznał świadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy, zniwelowane zostały niekorzystne dla skarżącej skutki ekonomiczne poprzedniego błędu organu. Należy przy tym podkreślić, że możliwość kompensacji świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia, które pozostaje z nim w kolizji, została zaakceptowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyroki NSA: z 14 VI 2022 r., I OSK 2308/20; z 24 III 2023 r., I OSK 951/22 – publ. CBOSA). Wyrażono przy tym stanowisko, że sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie kolidujące, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (wyrok NSA z 28 III 2022 r., I OSK 1263/21 – publ. CBOSA). W ocenie Sądu w składzie orzekającym, okoliczności niniejszej sprawy stanowiły uzasadniony przypadek usprawiedliwiający przyznanie za wskazany okres świadczenia pielęgnacyjnego przy uwzględnieniu kompensacji z pobraną w tym samym okresie rentą socjalną.

Prawidłowo została też określona początkowa data przyznania świadczenia. Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 7 VII 2020 r., który przypadał w okresie 3. miesięcy od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Wniosek o wydanie takiego orzeczenia złożono bowiem w dniu 21 V 2020 r., zaś orzeczenie wydano w dniu 12 VI 2020 r. Zgodnie z art. 24 ust. 2a UoŚR,

jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W niniejszej sprawie trafnie więc ustalono początek okresu świadczeniowego od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Należy przy tym zaznaczyć, że okres ten nie mógł się rozpocząć z dniem 1 V 2020 r., bowiem z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność datuje się od 3 V 2020 r.

Sąd nie mógł podzielić argumentacji skargi zmierzającej do wykazania, że w objętym zaskarżoną decyzją okresie (V 2020 r. – XII 2023 r.) skarżąca uprawniona była do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, tj. niepomniejszonej o kwoty otrzymane z tytułu renty socjalnej. Takie stanowisko jest przede wszystkim niezgodne z ocenami prawnymi wyrażonymi w poprzednim wyroku tutejszego Sądu. W myśl zaś art. 153 ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Podkreślić należy, że w poprzednim wyroku nie zakwestionowano kolizji tych świadczeń. Stwierdzono jedynie, że ta kolizja ma charakter usuwalny, a nie bezwzględny – jak to pierwotnie przyjęły organy obu instancji. Sąd wówczas wskazał wyraźnie na możliwość usunięcia tej kolizji (w tym przez zawieszenia prawa do renty socjalnej), co wyklucza możliwość odczytywania tych ocen w kierunku potwierdzenia prawa skarżącej do kumulacji renty socjalnej i świadczenia pielęgnacyjnego.

Nietrafny jest argument skargi stwierdzający, że świadczenie pielęgnacyjne za okres do 31 XII 2023 r. powinno być przyznane na podstawie przepisów UoŚR w aktualnym brzmieniu. Jakkolwiek obecne regulacje prawne umożliwiają skarżącej jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty socjalnej, to jednak dotyczy to świadczeń należnych za okres od 1 I 2024 r. Wcześniejszy okres świadczeniowy musiał być oceniony przez pryzmat przepisów UoŚR w wersji obowiązującej do 31 XII 2023 r., co jednoznacznie wynika z powołanego już wyżej art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Nie można też zgodzić się z poglądem, jakoby prawo skarżącej do kumulacji świadczeń wynikało z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 VI 2019 r. (sygn. akt SK 2/17). Dotyczył on bowiem wyłącznie osób pobierających "rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy" a nie osób pobierających "rentę socjalną" z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Powołane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego znane było zresztą Sądowi przy wydawaniu poprzedniego wyroku w sprawie (co jednoznacznie wynika z uzasadnienia) i nie stanowiło podstawy do uznania, że skarżąca uprawniona jest do skumulowanych świadczeń.

Oceny powyższej nie zmienia też powołany w skardze art. 12 ustawy o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki. Stanowi on, że osobie pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 UoŚR, która po dniu 1 I 2022 r. złożyła wniosek o: 1) emeryturę lub 2) rentę, lub 3) rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, lub 4) nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, lub 5) rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o którym mowa w ustawie z dnia 31 I 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym - przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli jest korzystniejsze, przy czym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a UoŚR nie stosuje się. Sąd zwraca uwagę, że z akt nie wynika, by skarżąca po dniu 1 I 2022 r. złożyła wniosek o jakiekolwiek ze świadczeń wymienionych w powołanym przepisie. Nadto ratio legis powołanej ustawy sprowadzało się do podwyższenia (za pomocą świadczenia wyrównawczego) wcześniejszej emerytury do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, o ile to drugie było wyższe. Analogicznie należy interpretować art. 12 tej ustawy. Nadinterpretacją jest uznanie, że przewiduje ona możliwość kumulowania świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wymienionymi w art. 12.

Sąd nie podzielił także zarzutu skargi wskazującego na istotne naruszenie prawa procesowego polegające na nieprzeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. W sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego tego rodzaju dowód nie ma charakteru obligatoryjnego. W myśl art. 23 ust. 4 aa UoŚR, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 VII 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 III 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268, ze zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Wynika z tego, że wywiad środowiskowy jest konieczny wyłącznie w sytuacji, gdy organ ma "wątpliwości dotyczące sprawowania opieki". Z okoliczności rozpatrywanej sprawy nie wynika, by organ poddawał w wątpliwość jakiekolwiek okoliczności dotyczące sprawowanej przez skarżącą opieki. W takim przypadku wydanie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, pomimo nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie stanowi naruszenia prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ppsa.