Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 881/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Barbara Drzazga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] stycznia 2019r. nr [...]


UZASADNIENIE

Burmistrz [...] decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...], odmówił przyznania A. A. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad H. K..

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż A. A. w dniu [...] listopada 2018 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę H. K. - na okres zasiłkowy [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że miesięczny dochód w rodzinie wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł, a więc nie przekracza kwoty uprawniającej do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, która wynosi [...] zł.

Dalej wskazano, iż H. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...] października 2018 r. Organ wyjaśnił, iż nie kwestionuje faktu, że matka wnioskodawczyni wymaga opieki i pomocy w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednakże zgodnie z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy musi sprawować stałą opiekę we wszystkich czynnościach życiowych. Celem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest bowiem materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Sprawujący opiekę lub niosący długotrwałą pomoc niepełnosprawnemu właśnie przez niepełnosprawność tej osoby jest zmuszony do rezygnacji z pracy zarobkowej, mimo zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia. Świadczenie to jest dla osoby, która świadczy pomoc osobie niepełnosprawnej systematycznie i w sposób ciągły, tzn. codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę.

Burmistrz wyjaśnił następnie, iż w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] listopada 2018 r. w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki, tj. w m. [...] gmina G., pracownik socjalny opisał zakres pomocy, jaką A. A. udziela rodzicom. W opinii pracownika socjalnego matka wnioskodawczyni potrzebuje wsparcia i pomocy głównie w załatwianiu wszystkich spraw urzędowych, zakupach, utrzymaniu porządku. W związku z tym, że w wywiadzie nie było wskazanych dni i godzin, jakie wnioskodawczyni spędza u rodziców, organ zwrócił się o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania osoby która sprawuje opiekę, tj. w miejscu zamieszkania A. A., oraz o dodatkowe oświadczenie H. K.. W wywiadzie przeprowadzonym w dniu [...] grudniu 2018 r. ustalono, że wizyty wnioskodawczyni u rodziców odbywają się 3-4 razy w tygodniu. W opinii pracownika socjalnego opieką nad matką nie jest tak wymagająca, aby wnioskodawczyni nie mogła tego pogodzić z aktywnością zawodową. H. K. jest zdolna do samoobsługi w zakresie czynności higienicznych, jeżeli potrzebuje wsparcia, otrzymuje je od męża. H. K. sama przygotowuje posiłki i je spożywa bez pomocy innych osób. W oświadczeniu złożonym w dniu [...] grudnia 2018 r. przez H. K. stwierdziła, że córka A. A. robi zakupy, pomaga utrzymywać porządek w mieszkaniu, załatwia sprawy urzędowe, ale trudno stwierdzić ile godzin i dni w tygodniu poświęca na opiekę nad rodzicami, ponieważ sama ma rodzinę i swoje obowiązki domowe. W ocenie organu A. A. nie sprawuje stałej opieki, o której stanowi ustawodawca.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. A. podnosząc, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Burmistrza [...], że nie sprawuje stałej opieki nad matką H. K.. Podkreśliła, że H. K. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, która jest skutkiem przebytego udaru. Ponadto H. K. choruje na cukrzycę, ma problemy na tle serca, które również uniemożliwiają jej samodzielną egzystencję. Wymaga opieki każdego dnia, którą zapewnia jej odwołująca. Wskazano, że H. K. ma problemy z poruszaniem się, może samodzielnie pokonywać wyłącznie krótkie dystanse, jednakże muszą one odbywać się pod opieką odwołującej, bowiem H. K. miewa zawroty głowy, duszności, przez co występuje bardzo wysokie ryzyko upadku i omdlenia. Również samodzielnie nie jest w stanie dokonać codziennej toalety, bowiem traci na siłach podczas prostych czynności. Z uwagi na powyższe odwołująca każdego dnia zapewnia opiekę H. K., pomaga jej przy myciu się, ubraniu, również dokonuje codziennych sprawunków, gdyż matka samodzielnie nie dokona żadnych zakupów żywnościowych, nie uda się do lekarza, apteki. Zdarza się, że odwołująca przywozi również dla H. K. posiłki, gdy jej stan pogarsza się na tyle, że ta nie może samodzielnie przygotować dla siebie posiłku. Podniesiono, że przedmiotowe obowiązki odwołująca wykonuje każdego dnia w różnym wymiarze godzin, zależnych od potrzeb matki. W rezultacie odwołująca musiała zrezygnować z zatrudnienia, aby móc zająć się swoją matką. Zaznaczono, że odwołująca stale pozostaje w gotowości, aby każdego dnia sprawować opiekę nad matką, w zakresie, w jakim danego dnia jej potrzebuje. Nie jest możliwe pogodzenie sprawowania tejże opieki z aktywnością zawodową przez odwołującą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lipca 2019r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyjaśniono, iż z ustaleń dokonanych w toku postępowania wynika, że matka i ojciec A. A. legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. H. i J. K. gospodarują wspólnie i mieszkają w miejscowości D.. Mają trzy córki, z których dwie odwiedzają rodziców nieregularnie, tylko córka A. A. pomaga im w codziennym funkcjonowaniu w miejscu zamieszkania. Oboje P. K. chorują przewlekle i wymagają pomocy, a pomoc córki A. A. obejmuje następujący zakres:

1) robienie i dostarczanie zakupów, w tym leków,

2) ustalanie wizyt lekarskich dla rodziców i towarzyszenie w nich,

3) załatwianie wszystkich spraw urzędowych w tym towarzyszenie podczas wizyt w urzędach i instytucjach,

4) utrzymywanie porządku i czystości w mieszkaniu i otoczeniu,

5) pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, w razie potrzeby toaleta całego ciała,

6) organizowanie i ułatwianie wyjść z domu w celu kontaktu ze środowiskiem, rodzin;), pomoc w zaspokajaniu indywidualnych potrzeb. SKO zauważyło, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzony został również u A. A. i w jego toku stwierdzono, że zamieszkuje w [...] wraz z własną rodziną. Wnioskodawczym 3-4 razy w tygodniu jeździ do rodziców w godzinach od 8-16. W tym czasie głównie sprząta i podejmuje inne czynności z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego. Uczestniczy w wizytach lekarskich rodziców, wykonuje zakupy, gdyż w miejscowości rodziców nie ma sklepów. Ustalono również, że matka A. A. jest zdolna do samoobsługi w zakresie czynności higienicznych, sama wykonuje kąpiele. Wymaga jednak asekuracji przy wejściu i wyjściu z wanny, co wykonuje jej mąż. Ponadto stwierdzono, że rodzice wnioskodawczyni sami przygotowują sobie posiłki, są zdolni do samodzielnego ich zjedzenia, nie potrzebują specjalnych diet. P. K. sami pilnują zażywania leków. Córka dokonuje płatności ich rachunków, załatwia sprawy urzędowe. Zgodnie z zapisami wywiadu środowiskowego H. K. wspólnie z mężem wychodzi również z domu na spacery. Do akt sprawy złożone zostało przez H. K. oświadczenie z dnia [...] grudnia 2018 r., w którym podała, że córka A. opiekuje się nią i mężem, gdyż oboje są niepełnosprawni. Zakres pomocy córki polega na robieniu zakupów żywności i innych produktów niezbędnych w gospodarstwie domowym, wykonywaniu czynności gospodarczych związanych z utrzymaniem czystości i porządku w mieszkaniu, zapewnianiu dojazdu na wizyty u lekarzy, robieniu zakupu leków, pomaganiu w załatwianiu spraw urzędowych, pilnowaniu regulowania opłat. Jednocześnie H. K. wskazała, że trudno ustalić regularne godziny czy dni, w których córka im pomaga.

W ocenie organu odwoławczego analiza powyższych dokumentów i oświadczeń pozwala na wnioski, że wprawdzie H. K. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jednakże nie potrzebuje stałej, o której mowa w przepisie, pomocy innej osoby. Samodzielnie przygotowuje sobie posiłki, spożywa je, zażywa leki, przy pomocy męża wykonuje czynności higieniczne i nawet odbywa spacery.

Zauważono, że w przepisie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wskazany drugi warunek, którego spełnienie jest konieczne dla uzyskania zasiłku. Jest nim konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowanie zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Aby więc można było otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy konieczne jest, aby nastąpiła rezygnacja z aktywności zawodowej i to w ściśle określonym celu - a mianowicie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Co do zasady w kręgu osób uprawnionych do wnioskowanego świadczenia znajdują się osoby zdolne do pracy, które w normalnych okolicznościach byłyby aktywne zawodowo, aktywność ta jest jednak niemożliwa z uwagi na ciężką chorobę skutkującą niepełnosprawnością w stopniu znacznym najbliższego członka rodziny. Jedyną przeszkodą więc w podejmowaniu zatrudnienia jest konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta winna być stała. Zdaniem organu H. K. takiej opieki w chwili obecnej nie wymaga. A. A. niewątpliwie wspomaga rodziców w dużym zakresie, jednakże wsparcie to nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze etatu. A. A. mieszka w odległości 25 km od matki, z mężem i dwojgiem dzieci w wieku szkolnym, co nie jest prawdopodobnie bez wpływu na decyzję H. A. w kwestii nie podejmowania zatrudnienia. Czynności, które H. A. wykonuje względem matki (i ojca), jakkolwiek duże, nie wykraczają poza zwyczajową pomoc świadczoną przez dzieci rodzicom w podeszłym wieku. Zdaniem organu II instancji aby można było przyznać specjalny zasiłek opiekuńczy, który jest rekompensatą wynagrodzenia, konieczne jest, aby A. A. sprawowała opiekę wobec matki równą z pracą zarobkową. Tymczasem wnioskodawczyni bywa u rodziców 3-4 razy w tygodniu, nie przygotowuje posiłków, nie pilnuje leków, uczestniczy tylko w bardziej wymagających zabiegach pielęgnacyjnych. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje więc na brak spełnienia przesłanki podstawowej, a mianowicie sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Skargę na powyższą decyzję wniosła A. A., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając:

- naruszenie przepisu art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię, polegającą na tym, że organ przyjął, iż skarżącej nie przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy, pomimo iż z przedstawionej dokumentacji jednoznacznie wynika, że H. K., tj. matka skarżącej, wymaga stałej opieki osób trzecich, a skarżąca nie podjęła zatrudnienia w celu sprawowania nad nią stałej opieki,

- naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1 art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez błędną wykładnię, polegającą na tym, że organ błędnie uznał, iż materiał zebrany w sprawie pozwalał na wydanie decyzji w zaskarżonej treści.

W uzasadnieniu zaznaczono, iż decyzje organów obu instancji wydano wbrew orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2018 r. z którego jednoznacznie wynika, iż H. K. wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w składzie którego znajdował się lekarz specjalista oraz pracownik socjalny. Orzeczenie zostało wydane z poparciem wiedzy merytorycznej oraz posiadanego doświadczenia. Skoro więc z orzeczenia wynika, iż osoba ta wymaga stałej opieki, to brak jest podstaw do kwestionowania tego orzeczenia. Wskazano, iż z wywiadu nie wynika, że H. K. nie wymaga stałej opieki, a jedynie, iż w pewnych czynnościach potrafi sobie poradzić, a także korzysta z pomocy swojego męża, który również jest osobą niepełnosprawną i wymaga stałej opieki osób trzecich. Z wywiadu wynika, iż trudno określić regularne godziny i dni w których córka im pomaga. W ocenie skarżącej oznacza to, iż ta opieka jest na tyle intensywna, że matka skarżącej nie odnotowuje nawet tego, jak często ta opieka jest jej udzielana. Podkreślono, że zdolność H. K. do podejmowania niektórych czynności, opisana w przeprowadzonym wywiadzie, nie oznacza, iż powyższa samodzielność jest stała i niezmienna. Ewentualna zdolność do ewentualnego spożycia posiłków, przyjęcia leków, czy podjęcia czynności higienicznych, w dużej mierze jest uzależniona od formy, w jakiej się aktualnie znajduje. Oznacza to, że H. K. tylko w dniach, w których się bardzo dobrze czuje, może podjąć jakieś czynności samoobsługowe, jednak w większości wypadków dla normalnego funkcjonowania wymaga pomocy skarżącej. Samodzielne spożycie posiłków, uzależnione jest od ich wcześniejszego przygotowania przez skarżącą. Zaznaczono również, iż w przypadku podjęcia przez skarżącą pracy, która zapewniłaby jej dochody na poziomie zasiłku pielęgnacyjnego (w praktyce przy wykształceniu i doświadczeniu zawodowym skarżącej, pracy na cały etat), zarówno H. K. jak i jej mąż tej stałej opieki zostaliby w całości pozbawieni. Podkreślono także, iż pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Zwrócono też uwagę, że w oparciu o przeprowadzony wywiad organ I instancji ustalił, że w obecnych okolicznościach opieka sprawowana jest przez 3-4 dni w tygodniu, w godzinach od 8-16. W praktyce oznacza to, że zaangażowanie skarżącej w opiekę nad rodzicami odpowiada pracy na cały etat. Nadto skarżąca jest na każde wezwanie rodziców, którzy nie mogą liczyć ani na pomoc innych członków rodziny, ani na pomoc sąsiadów, czy pracowników socjalnych. W tej sytuacji skarżąca nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, nawet na część etatu, które utrzyma pełną dyspozycyjność wobec potrzeb rodziców.

Odpowiadając na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi nie zgodzono się z twierdzeniem, że skoro opieka jest przez A. A. sprawowana przez 3-4 dni w tygodniu, oznacza to, iż zaangażowanie skarżącej w opiekę nad rodzicami odpowiada pracy na cały etat. Zdaniem Kolegium A. A. może w chwili obecnej podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze etatu, a pomoc matce świadczyć przed lub po pracy. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że są inne osoby zobowiązane do alimentacji, która to alimentacja nie musi konkretyzować się w osobistych staraniach, a może w postaci wsparcia finansowego siostry, na której w głównej mierze spoczywa obowiązek opieki nad rodzicami w podeszłym wieku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Dalej wskazać należy, iż stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – w dalszej zwana w skrócie jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej w skrócie: SKO w [...], Kolegium) stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 poz. 111 ) – dalej w skrócie: "u.ś.r.".

Zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w zaistniałych okolicznościach niepełnosprawna matka skarżącej wymaga stałej opieki oraz czy skarżąca A. A. sprawuje takową opiekę nad matką.

Jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. w dniu [...] października 2018 r., H. K. została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. W orzeczeniu tym stwierdzono, iż wymaga ona "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Jaka trafnie zauważyła strona skarżąca sam fakt przyznania danej osobie znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem w orzeczeniu, że osoba taka wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie może być kwestionowane przez organy pomocy społecznej. Do kompetencji organów pomocowych nie należy ustalanie, czy osoba legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym rzeczywiście wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. To, że dana osoba, z uwagi na swój stan zdrowia, jest w stanie samodzielnie podejmować określone czynności dnia codziennego nie oznacza, iż w związku z opieką nad taką osobą niemożliwe jest przyznanie świadczenia, o którym mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r. Jak trafnie zauważył WSA w Warszawie w wyroku z 18 lipca 2017 r. o sygn. akt I SA/Wa 681/17 (opublikowanym na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) zaaprobowanie odmiennego stanowiska oznaczałoby, że tylko w skrajnych przypadkach zdrowotnych dotyczących osoby wymagającej opieki (obłożna choroba powodująca stałe przebywanie w łóżku, niepełnosprawność uniemożliwiająca poruszanie się, opuszczanie domu, itp.) osoba wnioskująca o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego mogłaby liczyć na przyznanie żądanego świadczenia.

Zauważyć należy, w art. 3 pkt 21 u.ś.r. sformułowano legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach;

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów;

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wskazany przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2018, poz.511). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ponadto, wydane na podstawie art. 6 c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tj. Dz. U.2018 r. poz. 2027), w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Z kolei w ust. 2 § 29 wskazanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Zatem taki kontekst prawny, wynikający z przywołanych wyżej regulacji, powinny mieć na względzie organy przy ocenie zakresu oraz "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z powołanych przepisów wynika, iż sprawowanie opieki zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień".

Zatem zgodzić się należy ze skarżącą, iż przesłanka warunkująca uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji wobec osoby wymagającej opieki, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz wykonywania różnego rodzaju czynności za i przy osobie niepełnoprawnej, wykazuje także gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, chodzi o sytuację, gdy znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Opieka stałą lub długoterminową, to nie tylko opieka rozumiana jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (patrz wyrok WSA w Rzeszowie z 6 listopada 2019 r. o sygn. akt II SA/Rz 919/19 - opublikowany na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż chybione jest twierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji (strona trzecia decyzji), iż matka skarżącej nie wymaga "w chwili obecnej" stałej opieki. Jak wskazano wyżej, H. K. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, które wskazuje na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W świetle powyższych uwag brak jest po stronie organów pomocowych kompetencji do weryfikowania ww. orzeczenia.

Chybione są także twierdzenia, iż A. A. nie wykonuje stałej opieki nad matką, a świadczona przez nią pomoc nie uniemożliwia jej podjęcia pracy zarobkowej. Zauważyć trzeba, iż z art. 16a ust. 1 u.ś.r. nie wynika konieczność, aby osoba sprawująca opiekę zamieszkiwała z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, chociaż nie można wykluczyć takiej sytuacji. Przepis ten nie wymaga zatem wspólnego zamieszkiwania, stałego przebywania z podopiecznym. Przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Wymóg ten nie jest jednak związany z żadnym zakresem etatowym (godzinowym) sprawowanej opieki jaki i możliwości podjęcia pracy (zarobkowania). Jeżeli skarżąca całkowicie oddaje się do dyspozycji osoby wymagającej opieki, pozostaje gotowa do jej świadczenia w każdym momencie i to niezależnie od miejsca jej zamieszkiwania, to niewątpliwie spełniony jest powyższy wymóg do przyznania wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W ocenie Sądu taka sytuacja mam miejsce w odniesieniu do A. A.. Z akt sprawy wynika, iż opieka sprawowana nad matką (oraz niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem) ma charakter stały, regularny i długotrwały. Jest ona adekwatna do potrzeb i możliwości niepełnosprawnej matki i niewątpliwe na tyle czasochłonna, iż uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Sądu, obok faktycznie realizowanej i wykonywanej opieki i pomocy wskazanej w przeprowadzonych wywiadach środowiskowych, istotna pozostaje stała gotowość skarżącej do udzielania pomocy matce w zależności od jej aktualnych potrzeb oraz stanu zdrowia (jak też stanu zdrowia zamieszkującego z matką niepełnosprawnego ojca – również w stopniu znacznym). Niewątpliwie permanentny stan takiej gotowości, którą deklaruje skarżąca wobec niepełnosprawnej matki, uniemożliwia podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Całkowicie niezrozumiałe są sugestie organu odwoławczego zawarte w odpowiedzi na skargę, iż skarżąca może dzielić opiekę nad matką wraz z siostrami. Podkreślić trzeba, iż z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w żaden sposób nie wynika, iż przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest uzależnione od braku innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, które mogłyby podjąć się wspólnej lub samodzielnej opieki. W tym wypadku ustawodawca pozostawił uznaniu tych osób (zobowiązanych alimentacyjnie) kto i w jaki sposób zapewnią opiekę i pomoc, której wymaga osoba niepełnosprawna oraz w jaki sposób osoby te realizują lub dochodzą obowiązków alimentacyjnych.

Reasumując, organu obu instancji nietrafnie oceniły zgromadzony materiał dowodowy i uznały, iż A. A. nie sprawuje stałej opieki nad swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, a w konsekwencji odmówiły jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną Sądu wyrażoną w niniejszym wyroku i dokona ponownej oceny, czy skarżąca sprawuje stałą opiekę nad swoją niepełnosprawną matką i czy zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.