Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 94/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6267 Referendum lokalne
Hasła tematyczne: Referenda
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 1 , art. 9 ust.2 , art. 11 ust. 1 pkt 1-3, art. 12, art. 10, art. 16 ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 400
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Cezary Kosterna, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi Stowarzyszenia na rzecz Rozwoju Gminy J. na czynność Rady Gminy J. w przedmiocie niedotrzymania przez Radę Gminy J. terminu podjęcia uchwały w sprawie przeprowadzenia referendum lokalnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Syg. akt VIII SA/Wa 94/24

Uzasadnienie

Stowarzyszenie na rzecz rozwoju gminy J.( dalej stowarzyszenie lub skarżący) pismem z dnia 16 stycznia 2024 roku( dostarczone do Sądu w dniu 18 stycznia 2024 roku) na podstawie art. 20 ust.1 ustawy z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym( DZ.U z 2023 rok, poz. 1317 dalej jako ustawa) wniosło skargę na Radę Gminy w J. na niedotrzymanie przez organ terminu określonego w art. 18 ustawy.

W uzasadnieniu skargi skarżące stowarzyszenie wskazywało, że w dniu 15 grudnia 2023 roku złożyło wniosek o przeprowadzenie referendum lokalnego, którego przedmiotem ma być kwestia włączenia oświetlenia ulicznego od zmierzchu do świtu na terenie całej gminy J. bez jakichkolwiek ograniczeń czasowych w porze nocnej i odpowiedź na pytanie ,, Czy jesteś za włączeniem oświetlenia ulicznego od zmierzchu do świtu na terenie całej gminy J. bez jakichkolwiek ograniczeń czasowych w porze nocnej ‘’. Odpowiedź – Tak lub Nie.

Zgodnie z art. 18 ustawy organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego podejmuje uchwałę w sprawie przeprowadzenia referendum lub uchwałę o odrzuceniu wniosku mieszkańców nie później niż w ciągu 30 dni od dnia przekazania wniosku organowi określonemu w art. 12 ust.1 ustawy.

Stowarzyszenie złożyło wniosek w dniu 15 grudnia 2023 roku, to termin 30 dniowy upłynął w dniu 14 stycznia 2024 roku, a z racji tego że jest to niedziela to ostateczny termin upłynął w dniu 15 stycznia 2024 roku. Z racji tego, że w tym terminie Rada Gminy nie podjęła stosownej uchwały odnośnie przeprowadzenia przedmiotowego referendum, to skarga jest w pełni uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie.

W uzasadnieniu swojego stanowiska przedstawił poszczególne czynności, które zaistniały w sprawie przedmiotowego referendum lokalnego. W dniu 15 listopada 2023 roku stowarzyszenie poinformowało o zamiarze wystąpienia z inicjatywą o przeprowadzeniu referendum lokalnego, które zostało potwierdzone przez wójta gminy w dniu 20 listopada 2023 roku. W dniu 4 grudnia 2023 roku wójt Gminy poinformował stowarzyszenie o liczbie mieszkańców uprawnionych do głosowania.

W dniu 15 grudnia 2023 roku stowarzyszenie złożyło wniosek o przeprowadzenie referendum. W dniu 19 grudnia 2023 roku wniosek trafił do wójta gminy, który przekazał go przewodniczącemu Rady Gminy J..

W dniu 28 grudnia 2023 roku Rada Gminy podjęła uchwałę nr [...] w sprawie powołania komisji doraźnej do sprawdzenia, czy wniosek stowarzyszenia o przeprowadzenie referendum odpowiada prawu.

W dniu 11 stycznia 2024 roku komisja stwierdziła, że przedmiotowy wniosek nie spełnia ustawowych warunków, ponieważ nie zawiera wystarczającej ilości prawidłowo złożonych podpisów osób popierających wniosek.

W dniu 11 stycznia 2024 roku inicjator referendum został poinformowany o wynikach pracy komisji. Komisja zwróciła wniosek referendalny i wyznaczyła 14 dniowy termin na usunięcie uchybień ponieważ nie upłynął termin z art. 14 ust.1 . Podstawą do takiego działania był art. 16 ust.4 w związku z ust.6 ustawy. Skarżący w dniach 12 stycznia oraz 16 stycznia złożył do wójta dwa pisma zawierające dodatkowe listy zawierające dodatkowe listy z podpisami poparcia. Kolejnym pismem z dnia 26 stycznia 2024 roku( data wpływu 29 stycznia 2024 roku)skarżący przesłał wniosek referendalny z usuniętymi w większości uchybieniami.

Skarżący podnosił, że wskazany w art. 18 ustawy termin na podjęcie uchwały nie był obiektywnie możliwy do dotrzymania. Organ podnosił, że to skarżący powodował przedłużenie terminu rozpoznania wniosku.

Z uwagi na powyższe należy uznać, że organ nie uchybił terminowi z art. 18 ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez stowarzyszenie jako inicjatora referendum stanowiło niedotrzymanie przez Radę Gminy J. terminu do podjęcia uchwały w sprawie przeprowadzenia referendum lokalnego.

Stosownie do art. 170 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej( ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 roku, DZ.U nr 78, poz. 483 ze zm.) członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować, w drodze referendum, o sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym o odwołaniu pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu samorządu terytorialnego. Zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego określa ustawa.

Wskazaną ustawę stanowi ustawa dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, w referendum lokalnym, zwanym dalej "referendum", mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego jako członkowie wspólnoty samorządowej wyrażają w drodze głosowania swoją wolę: 1) w sprawie odwołania organu stanowiącego tej jednostki; 2) co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki; 3) w innych istotnych sprawach, dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę wspólnotę.

Referendum przeprowadza się, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1, z inicjatywy organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego lub na wniosek co najmniej: 1) 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy albo powiatu; 2) 5% uprawnionych do głosowania mieszkańców województwa (art. 4 ustawy).

Uchwałę w sprawie przeprowadzenia referendum podejmuje organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego bezwzględną większością głosów swojego ustawowego składu, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1c (art. 9 ust. 1 ustawy).

Stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy uchwała, o której mowa w ust. 1, zawiera: 1) pytanie lub pytania referendum albo warianty zaproponowane mieszkańcom jednostki do wyboru; 2) termin przeprowadzenia referendum; 3) wzór karty do głosowania oraz wzory nakładek na karty do głosowania sporządzonych w alfabecie Braille'a; 4) kalendarz czynności związanych z przeprowadzeniem referendum.

W art. 11 ust. 1 pkt 1-3 ustawy wymienione zostały podmioty, które mogą wystąpić z inicjatywą przeprowadzenia referendum na wniosek mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego. Na mocy art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z taką inicjatywą wystąpić może grupa co najmniej 15 obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego, a w odniesieniu do referendum gminnego - także pięciu obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do rady gminy. Podmioty, o których mowa w ust. 1 zwane są "inicjatorami referendum" (art. 11 ust. 2 ustawy).

Zgodnie z art. 12 ustawy, inicjator referendum powiadamia na piśmie przewodniczącego zarządu danej jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójta (burmistrza, prezydenta miasta), o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum (ust. 1). Powiadomienie, o którym mowa w ust. 1, zawiera: 1) jeżeli inicjatorem referendum jest grupa obywateli - nazwiska, imiona, adresy zamieszkania oraz numery ewidencyjne PESEL wszystkich członków grupy oraz wskazanie osoby będącej jej pełnomocnikiem; 2) jeżeli inicjatorem referendum jest partia polityczna lub organizacja społeczna - nazwę inicjatora, adres siedziby oraz nazwisko, imię, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL osoby będącej jej pełnomocnikiem, przy czym do powiadomienia dołącza się poświadczony odpis z ewidencji partii politycznych lub odpis z rejestru organizacji wraz z jej statutem; 3) określenie sprawy, w której ma zostać przeprowadzone referendum (ust. 2). Przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójt (burmistrz, prezydent miasta), niezwłocznie potwierdza na piśmie otrzymanie powiadomienia (ust. 3).

Następnie inicjator referendum, na swój koszt, podaje do wiadomości mieszkańców gminy, w sposób zwyczajowo przyjęty, przedmiot zamierzonego referendum, przy czym informacja o zamierzonym referendum powinna zawierać pytanie lub pytania referendum albo warianty zaproponowane do wyboru (art.13 ust. 1 i 2 ustawy).

W terminie 60 dni od dnia powiadomienia, o którym mowa w art. 12 ust. 1, inicjator przeprowadzenia referendum zbiera podpisy mieszkańców uprawnionych do wybierania organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego, którzy chcą poprzeć inicjatywę w tej sprawie (art. 14 ust. 1 ustawy).

Podpisy zbiera się na kartach, z których każda zawiera informacje o przedmiocie zamierzonego referendum oraz o tym, że poparcia nie można wycofać. Jeżeli inicjatorem referendum jest grupa obywateli, karta zawiera również nazwiska i imiona członków grupy oraz imię, nazwisko i miejsce zamieszkania pełnomocnika (art. 14 ust. 2 pkt 1). Mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podaje na karcie nazwisko, imię, adres zamieszkania, numer ewidencyjny PESEL i datę udzielenia poparcia. Dane te potwierdza własnoręcznym podpisem. Wycofanie udzielonego poparcia jest bezskuteczne (art. 14 ust. 4 ustawy).

Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy, inicjator referendum przekazuje w terminie określonym w art. 14 ust. 1 pisemny wniosek o przeprowadzenie referendum przewodniczącemu zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta). Przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójt (burmistrz, prezydent miasta), niezwłocznie potwierdza na piśmie otrzymanie wniosku. Przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójt (burmistrz, prezydent miasta), przekazuje niezwłocznie wniosek, o którym mowa w art. 15, przewodniczącemu organu stanowiącego tej jednostki (art. 16 ust. 1 ustawy). Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego powołuje ze swego składu komisję do sprawdzenia, czy wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum odpowiada przepisom ustawy (art. 16 ust. 2).

Na mocy art. 17 ust. 1 ustawy organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego podejmuje uchwałę w sprawie przeprowadzenia referendum, jeżeli wniosek mieszkańców spełnia wymogi ustawy oraz nie prowadzi do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem; organ stanowiący jest związany treścią wniosku.

Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego podejmuje uchwałę w sprawie przeprowadzenia referendum lub uchwałę o odrzuceniu wniosku mieszkańców nie później niż w ciągu 30 dni od dnia przekazania wniosku organowi określonemu w art. 12 ust. 1, to jest przewodniczącemu zarządu danej jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) (art. 18 ustawy).

Uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego w sprawie przeprowadzenia referendum na wniosek mieszkańców zawiera informacje określone w art. 9 ust. 2 i podlega opublikowaniu zgodnie z art. 10 ust. 1 (art. 19 ust. 1 i 2).

W rozpoznawanej sprawie skarga została wniesiona na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym, w świetle którego na uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego odrzucającą wniosek mieszkańców w sprawie przeprowadzenia referendum, a także na niedotrzymanie przez ten organ terminu określonego w art. 18, inicjatorowi referendum służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały lub upływu terminu do jej podjęcia.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że Komisja powołana do sprawdzenia warunków prawidłowości złożonego wniosku referendalnego dostrzegając uchybienia przedmiotowego wniosku skorzystała z uprawnienia określonego w art. 16 ust.4 ustawy i zwróciła inicjatorowi referendum wniosek, wyznaczając czternastodniowy termin do usunięcia uchybień.

Stowarzyszenie wniosek wraz ze wskazaniem uchybień otrzymała w dniu 12 stycznia 2024 roku. Termin na uzupełnienie uchybień upływał w dniu 26 stycznia 2024 roku. Należy uznać, że istnieje możliwość zwrócenia wniosku inicjatorom, jeżeli nie minął wymagany termin na przedłożenie podpisów. Inaczej wygląda sytuacja gdzie podpisy zostały złożone, a braki dotyczą danych, które powinny podpisom towarzyszyć, to takie braki mogą być uzupełnione także po upływie terminu na zebranie wymaganych podpisów. Sąd zgadza się z tym poglądem ponieważ taka interpretacja ma ustawy ma charakter pozytywny dla inicjatorów, działając na korzyść jednostek wnioskujących o przeprowadzenie referendum. Przeciwna wykładnia mogłaby prowadzić do dalej idącego utrudnienia inicjowania procedury. Komisja jeśli stwierdzi, że wniosek zawiera się uchybienia usuwalne ma obowiązek zwrócić go inicjatorowi, wyznaczając 14 dniowy termin do usunięcia tych uchybień. Termin do usunięcia uchybień jest nieprzekraczalny, a zatem ponowne złożenie poprawionego wniosku z przekroczeniem terminu należy traktować jakby uchybienia nie zostały usunięte.

W ocenie Sądu 30 dniowy termin do rozpoznania wniosku o referendum należy liczyć od daty ponownego złożenia wniosku z uzupełnionymi brakami. Należy uznać, że skoro wniosek referendalny został zwrócony jego inicjatorowi referendum, to komisja powinna zbadać uzupełnienie braków i przekazać radzie gminy celem wyznaczenia terminu referendum, bądź odrzucenie wniosku referendalnego. Sytuacja określona w art. 16 ust.4 ustawy powoduje, że inicjator winien ponownie złożyć wniosek. W takiej sytuacji organ ma 30 dni na dokonanie weryfikacji ponownie złożonego wniosku referendalnego. Taka sytuacja powoduje, iż nie można uznać, że w sytuacji gdy pierwotny wniosek został zwrócony celem uzupełnienia – brak wystarczającej ilości podpisów i nie upłynął jeszcze termin 60 dni i braki dotyczyły również danych, które powinny podpisom towarzyszyć, to Rada Gminy miała termin do 15 stycznia 2024 roku na podjęcie uchwały o przeprowadzeniu referendum lub uchwały o odrzuceniu wniosku mieszkańców. Termin do podjęcia uchwały w sprawie referendum lokalnym rozpoczął się po dacie złożenia uzupełnionego wniosku referendalnego.

W tej sytuacji skarga złożona w dniu 18 stycznia 2024 roku wpłynęła jeszcze gdy nie upłynął termin na uzupełnienie braków zwróconego wniosku referendalnego i z tego powodu nie można uznać, że organ nie dotrzymał terminu z art. 18 ustawy.

Z tych też względów biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 18 i art.20 ust.1 ustawy orzeczono jak na wstępie.