Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1710/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 60 i art. 61
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi M. S. działającego przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu adw. M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 września 2023 r., nr SKO.PS/4110/526/2023 w przedmiocie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z 21 września 2023 r., sygn. akt SKO.PS/4110/5226/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. 7 sierpnia 2023 r., znak: GOPS.5026.12.4.2023.AP w przedmiocie:

ustalenia wysokości ponoszonej opłaty przez M. S. (dalej skarżący) za pobyt ojca M. S. w Domu Pomocy Społecznej w W. w kwocie 840,85 zł miesięcznie od 1.09.2021 r. do 31.01.2022 r., w kwocie 995,14 zł miesięcznie od 1.02.2022 r. do 31.03.2022 r., w kwocie 972,64 zł miesięcznie od 1.04.2022 r.

do 31.01.2023 r., w kwocie 1.205,97 zł miesięcznie za okres od 1.02.2023 r. do 31.03.2023 r. oraz w kwocie 1.144,03 zł miesięcznie w okresie od 1.04.2023 r. do nadal,

odmowy zwolnienia M. S. z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca M. S. w Domu Pomocy Społecznej w W.,

zobowiązania do wnoszenia opłaty w terminie do 25-go dnia każdego miesiąca na konto GOPS w R.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Ojciec skarżącego został skierowany i umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w W. dla przewlekle somatycznie chorych od 1 lipca 2015 r.

Decyzją z dnia 3 lipca 2015 r. organ I instancji ustalił wysokość miesięcznej opłaty wnoszonej przez ojca skarżącego za pobyt w DPS w wysokości 70 % dochodu, tj. 637,15 zł od dnia 1 lipca 2015 r. oraz ustalił wysokość miesięcznej opłaty wnoszonej przez Gminę R. w wysokości 2.112,85 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością opłaty wnoszonej przez mieszkańca domu a kosztem utrzymania mieszkańca. Kolejnymi decyzjami Wójta Gminy R. przedmiotowe opłaty ulegały zmianie w zależności od zmieniających się kosztów utrzymania mieszkańca w DPS w W. oraz wysokości pobieranych przez ojca skarżącego świadczeń rentowych.

W trakcie prowadzonego postępowania o ustalenie uzupełniającej odpłatności za pobyt ojca skarżącego w DPS organ l instancji ustalił, że osobami zobowiązanymi jest troje dzieci pensjonariusza, tj. M. D., S. Ś. i skarżący. Każde z trzech postępowań miało indywidualny charakter. W przypadku S. S. zostały wydane decyzje umarzające postępowanie w sprawie ustalenia opłaty, natomiast w przypadku M. D. wydano decyzje ustalające wysokość tej opłaty.

W niniejszym postępowaniu dotyczącym skarżącego, Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z 24.08.2021 r. ustanowił kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego, w osobie adw. M. P.

W toku postępowania kurator przedłożyła pismo zawierające wnioski dowodowe o zwrócenie się przez organ do: ZUS w B., PUP w B. oraz do Urzędu Skarbowego w B. na okoliczność ustalenia, czy nieobecny jest aktualnie zatrudniony lub pobiera świadczenie z ubezpieczeń społecznych, czy jest osobą zarejestrowaną jako bezrobotna oraz czy osiąga dochody. Wskazał, że z przyczyn obiektywnych nie jest możliwe przeprowadzenie ze skarżącym wywiadu środowiskowego.

Kurator złożyła też wniosek o zwolnienie skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. W uzasadnieniu podania wskazano, że w wyniku przeprowadzonego postępowania miejsce jego pobytu nie zostało ustalone, stąd też wymieniony nie może osobiście zająć stanowiska w sprawie. Pozyskane informacje dają jednak podstawę do uznania, iż wymieniony nie ma możliwości regulowania należności za pobyt ojca, a tym samym zachodzą przesłanki określone w art. 64 ustawy o pomocy społecznej pozwalające na zwolnienie skarżącego w całości od ponoszenia opłaty.

Decyzją z 3 stycznia 2022 r. Wójt Gminy R. ustalił wysokość opłaty za pobyt skarżącego w DPS podnosząc, że koszt utrzymania mieszkańca w tym DPS od lutego 2021 r. wynosi 3.751 zł natomiast odpłatność naliczona dla ojca skarżącego wynosi 1.228,44 zł, tj. 70 % jego dochodu, co nie pokrywa w całości należności za pobyt w ojca skarżącego w DPS. Organ przytaczając treść art. 61 ust. 2d oraz ust. 2e ustawy o pomocy społecznej stwierdził zatem, że odpłatność w niniejszej sprawie na jedną osobę wynosi 840,85 zł, czyli koszt utrzymania mieszkańca 3.751 zł pomniejszony o odpłatność ponoszoną przez M. S. (1.228,44 zł) oraz podzielony przez 3 osoby zobowiązane.

Odnosząc się z kolei do wniosku kuratora skarżącego o zwolnienie od ponoszenia ww. opłaty organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie wykazano aby zachodziły jakiekolwiek przesłanki wymienione w art. 64 oraz art. 64a ustawy o pomocy społecznej.

Na skutek odwołania wniesionego przez kuratora Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 15 marca 2022 r. sygn. akt SKO.PS/4110/44/2022 uchyliło w całości decyzję organu l instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy wskazał, że zarówno organ pomocy społecznej jak i kurator nie podjęli wszystkich działań zmierzających do ustalenia aktualnego miejsca pobytu skarżącego i zalecił podjęcie dodatkowych czynności w tym zakresie.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ l instancji otrzymał m.in. wyjaśnienia od rodzeństwa skarżącego, że nie mają oni wiedzy o aktualnym miejscu jego pobytu. Z uwagi na wskazanie przez kuratora adresu pobytu skarżącego, tj. ul. N. [...] m. [...], [...] Ł. przesłano pod wskazany adres zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt ojca skarżącego w DPS. Skarżący nie odebrał zawiadomienia, a list podwójnie awizowany został zwrócony do organu l instancji. Również Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. poinformował, że nie ma możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ponieważ nie zastano skarżącego pod ww. adresem. Także działania Policji nie doprowadziły do ustalenia aktualnego adresu pobytu skarżącego. Z kolei Urząd Skarbowy w P. poinformował, że jest w posiadaniu wygenerowanego automatycznie przez Ministerstwo Finansów zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty ) PIT-37 za rok 2021 dotyczącego skarżącego, w którym został wykazany dochód w wysokości 12.950,35 zł. Urząd ten poinformował też, że w zeznaniu PIT – 37 za rok 2020, wygenerowanym automatycznie przez Ministerstwo Finansów, wykazany został dochód skarżącego w wysokości 22 253, 38 zł.

W tym stanie sprawy organ pierwszej instancji 29 grudnia 2022 r. wydał decyzję ustalającą odpłatność skarżącego za pobyt ojca skarżącego w DPS oraz odmawiającą zwolnienia skarżącego z tejże odpłatności.

Organ pomocowy ustalił, że odpłatność przypadająca na jedną osobę (zstępnych mieszkańca DPS) wynosi 840,85 zł (koszt utrzymania mieszkańca 3.751,00 zł pomniejszony o odpłatność skarżącego 1.228,44 zł i podzielony na 3 dzieci) w okresie od września 2021 r. do stycznia 2022 r., 995,14 zł (koszt utrzymania mieszkańca 4.300 zł pomniejszony o odpłatność skarżącego 1.314,57 zł i podzielony na 3 dzieci) w okresie od lutego 2022 r. do marca 2022 r. oraz 972,64 zł (koszt utrzymania mieszkańca 4.300 zł pomniejszony o odpłatność skarżącego 1.382,09 zł i podzielony na 3 dzieci) w okresie od kwietnia 2022 r. do nadal.

Od powyższej decyzji kurator skarżącego wniosła odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w wyniku rozpoznania ww. odwołania decyzją z 24 lutego 2023 r. sygn. akt: SKO.PS/4110/195/2023 uchyliło w całości rozstrzygnięcie organu pomocy społecznej i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że nieprawidłowe jest założenie, że w sytuacji gdy nie jest znane miejsce stałego pobytu skarżącego, zobowiązanego do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, należy stwierdzić, iż uchylał się on od przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego i odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Kolegium wskazało, iż w takiej sytuacji organ l instancji winien rozważyć i wziąć pod uwagę, czy w stanie faktycznym i prawnym sprawy nie zachodzi wyłącznie odpowiedzialność finansowa gminy.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, zwracając się do właściwych GOPS – ów, bezskutecznie sprawdzono 5 adresów skarżącego podanych przez kuratora (k. 32 i nast. a.a.). Ustalono, że skarżący nie złożył zeznania podatkowego za 2022 r., zeznanie takie nie zostało też wygenerowane automatycznie. Pismem z 3 lipca 2023 r. wezwano kuratora skarżącego do zawarcia umowy o ponoszenie odpłatności za pobyt ojca w DPS. W odpowiedzi na powyższe kurator odmówiła jej zawarcia argumentując, że nie jest uprawniona do składania imieniem skarżącego oświadczeń woli wywołujących skutki w sferze materialnoprawnej.

Opisaną na wstępie decyzją z 7 sierpnia 2023 r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy R. organ l instancji ponownie ustalił wysokość ponoszonej przez skarżącego opłaty za pobyt ojca w DPS za okres od 1 września 2021 r. do nadal, w kwotach wskazanych w sentencji rozstrzygnięcia oraz odmówił zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia tejże odpłatności.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy szczegółowo przedstawił ustalenia dotyczące podejmowanych przez organy, jak i kuratora nieznanego z miejsca pobytu skarżącego, prób ustalenia miejsca jego aktualnego pobytu, jak też sytuacji rodzinnej i materialnej, które nie przyniosły pozytywnego efektu. Wskazał także na metodę obliczenia wysokości ustalonych dla skarżącego kwot opłaty w poszczególnych okresach.

Odnośnie zaś zwolnienia skarżącego z przedmiotowej opłaty organ wyjaśnił, że udzielenie zwolnienia w trybie art. 64 lub art. 64a uzależnione jest od aktywności osoby zainteresowanej, która wykaże przesłanki uzasadniające powyższe zwolnienie. Organ nie może bowiem samodzielnie przyjąć, że nieustabilizowana sytuacja zawodowa strony generuje brak możliwości finansowych umożliwiających ponoszenie odpłatności. Organ nie zna również sytuacji rodzinnej i zdrowotnej oraz zasobów majątkowych strony. W tej sytuacji sam brak możliwości ustalenia sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, dochodowej i majątkowej osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności nie powinien zdaniem organu stanowić podstawy do zwolnienia z powyższego obowiązku. Uznano, że takie postępowanie byłoby gratyfikacją braku współpracy z organem oraz dyskryminujące w stosunku do innych osób zobowiązanych. Ponadto wskazano, że braku informacji o dochodach skarżącego nie oznacza, że ww. dochodów nie posiada. Zobowiązany może osiągać dochody nieopodatkowane, jak również dochody opodatkowane poza granicami kraju.

Od powyższej decyzji kurator skarżącego wniosła odwołanie. W odwołaniu decyzji organu I instancji zarzucił naruszenie:

- art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie braku możliwości finansowych skarżącego w sytuacji gdy organ administracji ustalił, że wymieniony nie złożył zeznania podatkowego za 2022 rok ani nie wygenerowano automatycznie rozliczenia rocznego przez Ministerstwo Finansów i przyjęcie domniemania, że wymieniony może osiągać dochód nieopodatkowany lub dochód z pracy za granicą co powoduje, że na decyzja jest uznaniowa uzależniona wyłącznie od interpretacji pracownika organu administracji i nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa;

- art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że skierowanie wezwania do zawarcia umowy do kuratora reprezentującego nieznanego z miejsca pobytu skarżącego, uznanie, że kurator jest umocowany do dokonywania czynności wywołujące skutki w sferze prawa materialnego i przyjęcie, że zwrot nie podpisanej umowy jest tożsamy z odmową zawarcia umowy przez stronę.

Zaskarżoną decyzją z 21 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono min., że skarżący jest zobowiązany do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, a okoliczność że nie można ustalić miejsca pobytu zobowiązanego nie stanowi podstawy do pominięcia go przy rozstrzyganiu o odpłatności.

Dalej stwierdzono, że brak było podstaw do zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS gdyż brak było możliwości ustalenia jego sytuacji życiowej, rodzinnej i dochodowej, a zatem czy zachodzą okoliczności uzasadniające całkowite lub częściowe zwolnienie z odpłatności. Wskazano, że w przypadku kiedy w przyszłości skarżący zgłosi się do organu pomocy społecznej i złoży wniosek o zwolnienie z ponoszenia ww. opłaty, to wtedy będzie dopiero możliwym jego rozpoznanie, po konkretnym ustaleniu sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawcy. Organ podał też, że skoro skarżący, który jest zobowiązany wraz z rodzeństwem do alimentacji względem swojego ojca, nie poczuwa się do tego obowiązku i nie kontaktuje się z ośrodkiem w tej sprawie, to zaniechanie przez organ ustalenia spornej opłaty byłoby niewłaściwe.

Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że sama wysokość opłaty ustalona przez organ pierwszej instancji została obliczona prawidłowo.

Na powyższą decyzję kurator dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego a to: art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że sytuacja osoby nieznanej z miejsca pobytu jest tożsama z sytuacją osoby, która świadomie odmawia zawarcia umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego,

2. naruszenie przepisów postępowania a to art. 7 art. 77 art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zabranie i wpływających na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i jej rozstrzygnięcie, w szczególności nie uwzględnienie nietypowej sytuacji rodzinnej, zawodowej, dochodowej, materialnej skarżącego, nie uwzględnienie braku dochodu w roku 2022, niewielkiego dochodu osiąganego w latach poprzednich, braku kontaktu z rodziną, braku stałego miejsca zamieszkania, braku ustabilizowanej sytuacji rodzinnej, życiowej, zawodowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

W toku postepowania sądowego, postanowieniem z 8 marca 2024 r., na podstawie art. 78 i art. 79 § 1 - 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) dalej: p.p.s.a. adwokat M. P. została ustanowiona kuratorem procesowym dla skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pierwszej kolejności zaznacza, że podziela stanowisko wyrażone w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 9 listopada 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 657/22, który zapadł w podobnym stanie faktycznym i prawnym. Zasadnym będzie zatem częściowe przywołanie rozważań zawartych w uzasadnieniu ww. wyroku.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), dalej w skrócie: u.p.s. Artykuł 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Osoby zobowiązane oraz sposób ustalania wysokości odpłatności określa art. 61 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem zobowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1/ mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2/ małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3/ gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1/ mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2/ małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Ustęp 2e tego artykułu stanowi natomiast, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Jak wskazał NSA w wyroku z 17 października 2023 r., sygn. akt I OSK 2284/21 ratio legis art. 61 ust. 2e u.p.s. sprowadza się do możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie.

W okolicznościach niniejszej sprawy, mimo toczącego się kilka lat postępowania i podjęcia szeregu czynności zmierzających do ustalenia miejsca pobytu skarżącego oraz jego aktualnej sytuacji życiowej i dochodowej – nie udało się tego dokonać. Zarówno organ jak i kurator wielokrotnie zwracali się do podmiotów i osób mogących mieć wiedzę na temat skarżącego, organów pomocowych, Policji, ZUS, urzędu pracy oraz urzędów skarbowych. Bezskutecznie sprawdzono też dostępne organowi bazy danych. Fakty, które wynikają z tak szeroko zakrojonego postępowania wskazują, że miejsce pobytu skarżącego nie jest znane. Nie wiadomo jaka jest jego sytuacja życiowa i majątkowa. Wiadomo, że w 2020 r. uzyskał dochód w wysokości 22 253, 38 zł , a w 2021 r. w wysokości 12 950,35 zł. W 2022 r. - tak jak w latach 2020-2021 - nie złożył zeznania podatkowego, zeznanie takie nie zostało również wygenerowane automatycznie przez Ministerstwo Finansów.

Nie ma wątpliwości, że wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywająca w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na wskazanych ustawie osobach, jednak wymaga on skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i co do osoby nim obciążonej. Zgodnie z cytowanym wyżej art. 60 ust. 2 pkt 2 lit. a i b u.p.s. aby obciążyć skarżącego opłatą za pobyt ojca w DPS należałoby wcześniej ustać czy samotnie gospodaruje i czy jego dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub też czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i czy posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wskazany wyżej próg 300 % warunkuje w ogóle możliwość obciążenia opłatą, przy czym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium lub w przypadku prowadzenia wspólnego gospodarstwa - na osobę w rodzinie (por. wyrok WSA w Warszawie z 28 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2920/22).

Tych ustaleń, kluczowych dla możliwości obciążenia skarżącego opłatą za pobyt ojca w DPS, nie udało się poczynić. Wiadomo natomiast, że zeznanie podatkowe skarżącego za 2022 r. nie zostało złożone z czego można wnioskować, że nie uzyskał w tym roku dochodu. Nie można natomiast zaakceptować stanowiska organu pierwszej instancji, którego organ odwoławczy nie zanegował, że brak informacji o dochodzie nie świadczy o jego braku, bowiem skarżący może mieć dochody nieopodatkowane lub opodatkowane za granicą. W ocenie Sądu takie założenie organu nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym sprawy i nie może być podstawą obciążenia skarżącego opłatą.

Sąd nie podziela też stanowiska organu odwoławczego, że w okolicznościach niniejszej sprawy podstawa do nałożenia na skarżącego przedmiotowej opłaty wynikała z art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s. Jak trafnie wskazał WSA w Krakowie w powołanym wyżej wyroku z 9 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 657/22 literalna wykładnia art. 61 ust. 2e u.p.s. wskazuje, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala właściwy organ, na określony podmiot w drodze decyzji. Skoro same orzekające organy podnoszą, że nieznane jest miejsce pobytu skarżącego, a co za tym idzie, brak jest możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a także nie ma możliwości ustalenia wysokości dochodów osoby zobowiązanej to nie można przyjąć, że jest to równoznaczne z odmową zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez skarżącego.

Omawiany przepis zakłada swoistą sankcję za brak woli współpracy z organem pomocowym przez osobę zobowiązaną. Zdaniem Sądu interpretacja omawianego przepisu zakłada istnienie elementu wolitywnego osoby zobowiązanej, co ma się przejawiać podwójną odmową - zawarcia umowy oraz przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Porównując treść art. 61 ust. 2e do art. 61 ust. 2d u.p.s. wyraźnie widać, że w art. 61 ust. 2 e u.p.s. występuje swoista gradacja następstw uzależniona od postawy osoby zobowiązanej. Artykuł 61 ust. 2e u.p.s. przewiduje najdalej idące skutki, tj. określenie wysokości opłaty bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Ratio legis tych unormowań sprowadza się bowiem do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Jednakże brak zgody na wywiad musi iść w parze z brakiem zgody na przyjęcie warunków umowy".(por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 677/21).

Nie można zdaniem Sądu zastosować ww. regulacji w stosunku do osoby, której miejsce pobytu nie jest znane, nie wiadomo w jakim jest stanie, w jakich żyje warunkach i która z wysokim prawdopodobieństwem nie jest świadoma toczącego się postępowania. Skarżący mógł nie mieć wiedzy odnośnie tego czy ojciec ponosi pełną odpłatność za swój pobyt w DPS i czy jest subsydiarnie zobowiązany. Nie ma żadnych podstaw aby zakładać, że skarżący świadomie unika kontaktu z organem. Organy oraz kurator podjęły liczne czynności na przestrzeni stosunkowo długiego okresu czasu aby ustalić gdzie się znajduje skarżący i jaka jest jego sytuacja dochodowa. Jedyne ustalenia w tym zakresie dotyczyły lat 2020 i 2021 i nie wskazywały na przekroczenie kryterium określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s.

Zatem w ocenie Sądu okoliczności niniejszej sprawy nie odpowiadają hipotezie normy zawartej w art. 61 ust. 2d, ust. 2e i 2f u.p.s., a brak możliwości poczynienia ustaleń wymaganych na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. z powodu nie ustalenia miejsca pobytu skarżącego, uniemożliwia obciążenie skarżącego opłatą. Nie jest możliwe postawienia znaku równości pomiędzy sytuacją gdy nie jest znane miejsce pobytu skarżącego i uchylaniem się przez zobowiązanego od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i odmową zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.

Sąd zawraca też uwagę na niekonsekwencję organu odwoławczego, który zasadniczo w tym samym stanie faktycznym, w kontrolowanej decyzji i w decyzji kasatoryjnej z 24 lutego 2023 r., zajął zgoła odmienne stanowiska. W drugiej z wymienionych decyzji na stronie 9 jej uzasadnienia, organ odwoławczy uznał, że "(...) organ I instancji błędnie zastosował w rozpoznawanej sprawie przepisy art. 60 ust. 1, ust. 2 lit. d i e, ust. 2d i ust. 2e oraz art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W sytuacji bowiem, gdy organ ustalił, że nieznane jest miejsce pobytu Odwołującego, brak jest jednocześnie możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i tym samym nie ma możliwości jednoznacznego ustalenia wysokości dochodów osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności i ustalenia, czy przekraczają one 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie, to interpretacja art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej, że powyższą, zaistniałą w niniejszej sprawie sytuację należy zrównać z opisaną w hipotezie normy, wysłowionej we wskazanym przepisie, sytuacja, jest nie do zaakceptowania." Po wydaniu tej decyzji, w toku ponownego rozpoznania sprawy zasadniczo nie ustalono żadnych nowych okoliczności oprócz tego, że w 2022 r. skarżący nie złożył zeznania podatkowego. Natomiast w zaskarżonej decyzji, na stronie 11 uzasadnienia, stwierdzono już, że "(...) w tej sytuacji, organ pomocowy ustalając opłatę w sposób uzasadniony okolicznościami przyjął jako podstawę prawną obliczeń jej wysokości przepisy art. 61 ust. 2e i ust. 2f (...). Unormowania zawarte w tych przepisach są najbardziej zbliżone do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Skoro bowiem M. S., który jest zobowiązany wraz z rodzeństwem do alimentacji względem ojca, nie poczuwa się do tego obowiązku i nie kontaktuje się w Ośrodkiem w tej sprawie, to zaniechanie przez organ ustalenia spornej opłaty byłoby niewłaściwe."

W ocenie Sądu, z powyższego wynika, że nie tylko błędna jest interpretacja omawianych przepisów ustawy o pomocy społecznej przyjęta w zaskarżonej decyzji ale także zaskarżone rozstrzygnięcie narusza określoną w art. 8 k.p.a. zasadę zaufania do władzy publicznej. Zgodnie z jej treścią organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (§ 1). Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (§ 2). W kontrolowanej sprawie na kanwie zasadniczo tożsamego stanu faktycznego zapadły zgoła odmienne decyzje.

Reasumując, w ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 8 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz 61 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2d i ust. 2e u.p.s. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią stanowisko wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku, zgodnie z postanowieniami art. 153 p.p.s.a. i podejmą stosowne rozstrzygnięcie.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.