Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 973/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi U. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 21 sierpnia 2023 r., znak: SKO.41/4287/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy W. z dnia 5 lipca 2023 r., znak: OPS.ŚP.4302.46.2023.


UZASADNIENIE

U. G. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 21 sierpnia 2023 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 23 czerwca 2023 r. skarżąca wystąpiła do Wójta Gminy Wilkołaz o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – K. G., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 kwietnia 2017 r., na podstawie którego została ona uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ww. orzeczeniu wskazano, że zarówno niepełnosprawność istnieje od 4 kwietnia 2006 r.,a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 12 lutego 2014 r.

Decyzją z dnia 5 lipca 2023 r. Wójt Gminy Wilkołaz, odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że w sprawie nie został spełniony warunek art.17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), gdyż niepełnosprawność u matki skarżącej nie powstała w okresach wskazanych w tym przepisie. .

W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 21 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazując, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdził, iż przepis ten nie może stanowić podstawy negatywnego załatwienia wniosku strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium uznało natomiast, że w przedmiotowej sprawie nie spełniono przesłanki pozytywnej określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co stanowi zasadniczą przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Wskazano, że z przeprowadzonego w dniu 30 czerwca 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że poza skarżącą niepełnosprawna K. G. ma jeszcze pięcioro dzieci, które interesują się losem matki, ale żadne z nich nie jest w stanie zając się matką na stałe. Troje zamieszkuje poza gminą Wilkołaz, pracują zawodowo, najstarsza córka ma emeryturę. Niepełnosprawna leczy się głównie z powodu cukrzycy i nadciśnienia tętniczego, porusza się po mieszkaniu z chodzikiem. Skarżąca zamieszkuje razem z matką i wedle jej oświadczenia z dniem 21 czerwca 2023 r. z uwagi na opiekę nad matką zrezygnowała z zatrudnienia w SPZOZ w K. W ramach opieki skarżąca pomaga matce w samoobsłudze: myje ją, kąpie, czesze, pielęgnuje, pomaga przy przebieraniu się. Zajmuje się również prowadzeniem gospodarstwa domowego, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, zmienia i pierze bieliznę pościelową, pierze odzież, załatwia sprawy urzędowe, wypisuje i podaje leki, zbiera mamę na spacer.

W ocenie Kolegium materiał dowodowy wskazuje, że matka strony mimo stwierdzonej niepełnosprawności, nie jest osobą obłożnie chorą. Jej dolegliwości związane z cukrzycą czy nadciśnieniem tętniczym nie czynią z niej osoby, która wymagałaby stałej obecności innych osób. Nie jest ona osobą leżącą, wymagającą pielęgnacji (mycia, pampersowania) czy karmienia, nie wymaga pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych zatem całodobowa obecność jej córki w domu jest zbędna. O tym, że mimo choroby niepełnosprawna nie wymaga całkowitej i nieustannej opieki, zdaniem Kolegium świadczy również opisany powyżej zakres czynności wykonywanych przez stronę. Niezależnie od powyższego, organ odwoławczy zwrócił uwagę na brak w sprawie niniejszej związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium wskazało, że orzeczenie zaliczające K. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności zostało wydane 11 kwietnia 2017 r., tymczasem deklarowana opieka (pomoc) świadczona jest dopiero od 21 czerwca 2023 r. czyli po ponad 6 latach od wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że w okresie powyższym, pomimo orzeczonej niepełnosprawności K. G. nie wymagała całodobowej opieki, z kolei z opisu jej obecnego stanu zdrowia (zdolności do samoobsługi) nie wynika aby opieka nad matką stała się niezbędna, powodując po stronie skarżącej konieczność rezygnacji zatrudnienia. Ocena charakteru sprawowanej przez nią opieki nad niepełnosprawną matką nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności.

Kolegium podniosło, że opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres musi wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze. Związek między rezygnacją z pracy zawodowej czy nie podejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną, faktyczną i konieczną opieką, musi być realny i bezpośredni.

Zdaniem organu odwoławczego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie niniejszej wskazuje, że czynności jakie wykonuje strona w ramach opieki nad matką nie wypełniają całego dnia, ponadto zakres tych czynności nie świadczy o wypełnieniu warunku ścisłego i bezpośredniego związku między niepodejmowaniem, rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką. Czynności takie jak robienie zakupów, przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie leków wykonywane przez stronę, zdaniem Kolegium stanowią typowych czynności, które może wykonywać również jako osoba czynna zawodowo. Świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia matki żadnych ekstraordynaryjnych, szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie czy kontynuowanie jakiegokolwiek zatrudnienia nawet dorywczego. Wobec tego nie można uznać, że to właśnie opieka nad matką z racji czasochłonności i charakteru wykonywanych czynności, uniemożliwia odwołującej się aktywność zawodową. Prowadzenie gospodarstwa domowego (przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych,) nie wymagają całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane również przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Kolegium nie znalazło potwierdzenia stanowisko skarżącej, że ze względu na sprawowaną opiekę nie może pojąć zatrudnienia. Ponadto zwróciło uwagę, że niepełnosprawna ma jeszcze pięcioro dzieci, a w sprawie nie zostało wykazane, aby pozostałe dzieci K. G. nie były w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnej matki poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad matką.

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2023, poz. 775, dalej: k.p.a), art. 77 § 1 k.p.a oraz art. 80 k.p.a. poprzez:

dokonanie przez organ dowolnej, a nie swobodnej, i sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny dowodów, co spowodowało usankcjonowanie wniosku, że opieka nad zamieszkującą stale ze skarżącą, obarczoną wieloma chorobami, niepełnosprawną i niesamodzielną 79 letnią matką, wykonywana codziennie, nie jest opieką stałą i nie wyklucza podjęcia przez skarżącą pracy zawodowej, ze względu na fakt, że opiekę tę można realizować "po pracy" - taka ocena pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz w oderwaniu od faktu, który uznać można za powszechnie znany, że osoba dobiegająca 80 lat, schorowana, niemogąca się swobodnie przemieszczać, niepełnoprawna w stopniu znacznym oraz niesamodzielna wymaga stałej opieki;

niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego oraz niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy prowadzące do wywiedzenia przez organ błędnych wniosków co do tego, że matka skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą, która wymagałaby stałej obecności innych osób, podczas gdy dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego powinno doprowadzić organ do wniosku, że niepełnosprawność matki skarżącej i towarzyszące temu choroby uniemożliwiające jej samodzielne funkcjonowanie, sprawiają, że bez wątpienia jest ona osobą, która z racji swojej niepełnosprawności i chorób wymaga stałej obecności innych osób;

dokonanie przez organ błędnej oceny zebranego materiału dowodowego i wskutek tego błędne ustalenie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką, podczas gdy prawidłowa ocena dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sposób wyczerpujący i rozpatrzonego w całości powinna doprowadzić organ do wniosku, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia nie z przyczyn leżących po jej stronie, ale wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką;

naruszenie art. 15 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania merytorycznego, nieocenienie dowodów i nieprzeanalizowanie wszystkich istotnych okoliczności sprawy przez organy obu instancji w sytuacji, gdy organ I instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że świadczenie nie może być przyznane w związku z faktem, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia, podczas gdy dla zachowania zasady dwuinstancyjności nie wystarczy tylko podjęcie dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale niezbędne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy.

II. przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez dokonanie jego błędnej wykładni, skutkującej przyjęciem, że:

a) pojęcie "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy" oznacza konieczność stałej, nieustannej i nieprzerwanej opieki całodobowej, podczas gdy taka wykładania tego przepisu jest nieuzasadniona w świetle jego brzemienia, a właściwie pojęcie to należy rozumieć w ten sposób, że opieka ta ma być stała w sensie trwałości, długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, oraz powtarzalna, zaś jej zakres powinien być wyznaczony niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki i powinien zapewniać zaspokojenie normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których to potrzeb bez pomocy osób trzecich osoba ta nie jest w stanie sama zaspokoić;

b) warunek "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy" sprawowanej przez dziecko nad niepełnosprawną matką nie może być spełniony w sytuacji, gdy matka ta ma jeszcze inne dzieci, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, podczas gdy z przepisu takie ograniczenie nie wynika, a fakt, że pozostałe dzieci matki skarżącej interesują się losem matki, jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, nie powoduje, że opieka skarżącej nad matką traci charakter opieki stałej lub długotrwałej uniemożliwiającej podjęcie pracy, w szczególności uwzględniwszy fakt, że to skarżąca mieszka z matką na stałe, a pozostałe dzieci zamieszkują w innej gminie, a dodatkowo pracują zawodowo (najstarsza córka jest na emeryturze).

W uzasadnieniu skarżąca rozwinęła treść zarzutów powołując na poparcie swojego stanowiska orzecznictwo sądów administracyjnych.

Skarżąca podkreśliła m.in., że matka skarżącej jest osobą w podeszłym wieku (79 lat), chorującą na wiele schorzeń w tym cukrzycę i nadciśnienie tętnicze, na które powołał się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem strony organ pominął jednak szereg innych istotnych okoliczności, jak ta, że matka skarżącej cierpi również na zaburzenia neurologiczne. W karcie informacyjnej leczenia szpitalnego z 2019 r. wskazane zostało rozpoznanie w postaci innych przemijających mózgowych napadów niedokrwienia i zespołów pokrewnych: przemijające zaburzenia świadomości, otępienie, przewlekłe zmiany naczyniopochodne CUN, podejrzenie nowotworu złośliwego nerki prawej, przewlekła niewydolność krążenia NYHA III, niedokrwistość w przebiegu chorób przewlekłych, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca t. 2, zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, rozedma płuc oraz przewlekła choroba nerek. Podobnie w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego z 2014 r. jako rozpoznanie wskazano: przewlekła niewydolność krążenia NYHA III, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typ 2., przewlekła choroba nerek-zaostrzenie, niedokrwistość w przebiegu choroby nerek, otyłość, naczyniowe uszkodzenie mózgu i niedowład prawostronny stopnia średniego. Ponadto nie można pominąć faktu, że matka skarżącej jest osobą o ograniczonych możliwościach przemieszczania się. Strona zwróciła uwagę, że jak wskazano w uzasadnieniu decyzji po domu przemieszcza się za pomocą chodzika, ale częstokroć potrzebuje również pomocy innych osób. Samodzielne wyjście na zewnątrz nie jest możliwe ze względu na fakt, że matka skarżącej porusza się wówczas na wózku i potrzebuje w tym zakresie pomocy osób trzecich.

Strona podniosła także, że organ wskazał, iż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki zostało wydane 11 kwietnia 2017 r., a skarżąca z pracy zrezygnowała dopiero od 21 czerwca 2023 r. W ocenie strony organ zdaje się nie zauważać przy tym, że jej matka jest osobą prawie 80-letnią i jej stan zdrowia z wiekiem niestety się pogarsza. Niepełnosprawna obecnie znacznie gorzej radzi sobie w codziennym funkcjonowaniu niż kilka lat temu, co jest w pełni zrozumiałe, biorąc pod uwagę jej wiek, ograniczenia fizyczne i choroby, na które cierpi. Skarżąca podkreśliła, że obecnie jej matka ma problemy z pamięcią, niekiedy z orientacją w czasie i przestrzeni, a ona będąc osobą odpowiedzialną, nie wyobraża sobie pozostawienia matki bez opieki.

Skarżąca wskazała, że używanie pieluchomajtek jest obecnie konieczne i zaopatruje ona matkę w tego typu środki. Skarżąca przez cały dzień czuwa więc nad matką i pozostaje w dyspozycji właściwie całodobowo.

Do skargi strona załączyła dokumentację medyczną matki oraz faktury potwierdzające zakup pieluchomajtek.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności

z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega uwzględnieniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy

o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do podstawy odmowy przyznania świadczenia. Argumentacja Wójta, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie, z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 i z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19). Stanowisko Kolegium jest w tym zakresie w pełni prawidłowe.

W przedmiotowej sprawie poza sporem jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Za podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie Kolegium uznało brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Zdaniem Kolegium ustalony na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego zakres opieki sprawowanej nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania.

Sąd w składzie orzekającym nie podziela jednak stanowiska Kolegium w tym zakresie.

Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej, posiada wydane na stałe przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności orzeczenie z 11 kwietnia 2017 r., zaliczające ją do stopnia niepełnosprawności znacznego. W orzeczeniu wskazano na niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu (05-R) oraz chorobami układu oddechowego i krążenia (07-S). Nadto stwierdzono, że matka skarżącej wymaga: korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną fizycznie – porusza się po mieszaniu na krótkich odcinkach przy pomocy chodzika. Leczy się głównie na nadciśnienie oraz cukrzycę. Wymaga pomocy w samoobsłudze oraz prowadzeniu gospodarstwa domowego. Skarżąca zamieszkuje z matką, którą się opiekuje. Wykonuje takie czynności jak mycie, czynności pielęgnacyjne i pomoc w ubieraniu się, przygotowuje posiłki, sprząta, robi zakupy, organizuje wizyty lekarskie i realizuje recepty, podaje leki oraz wychodzi z nią na dwór.

Zgodnie z załączonym do akt postępowania świadectwem pracy, skarżąca była zatrudniona od 12 czerwca 2018 r. do 21 czerwca 2023 r. w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej a umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron. Jak wynika z wywiadu środowiskowego skarżąca zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność osobistej opieki nad matką. Skarżąca podała, że łączyła pracę z opieką nad matką, ale w ostatnim czasie ze względu na stan zdrowia matki stało się to trudne.

Wskazać należy, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a., organy administracji podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym należy, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno zatem zostać zakończone dopiero po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych kluczowych dla danej sprawy. Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów.

W niniejszej sprawie, orzekające w sprawie organy nie sprostały wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji.

Konfrontacja potwierdzonej w orzeczeniu niepełnosprawności matki skarżącej, wymagającej stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji, z jej aktualnym stanem zdrowia, znacznymi ograniczeniami ruchowymi i jej wiekiem (79 lata), przesądza o tym, że stała i długotrwała opieka skarżącej nad niepełnosprawną jest nie tylko zalecana, ale i konieczna, a zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze.

Sąd nie podziela argumentacji Kolegium wskazującego, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matka skarżącej otrzymała w 2017 r., a deklarowana opieka (pomoc) świadczona jest dopiero od 21 czerwca 2023 r. czyli po ponad 6 latach od wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że w tym okresie niepełnosprawna nie wymagała opieki, a z opisu obecnego stanu zdrowia nie wynika również by stała opieka była niezbędna. Należy zwrócić uwagę, że stan zdrowia osób starszych z wiekiem pogarsza się, co powoduje, że dana osoba niepełnosprawna wymaga poświęcenia jej zwykle większej ilości czasu oraz ilości i zakresu świadczonych czynności opiekuńczych. W skardze strona szeroko opisała choroby i dolegliwości matki, w tym problemy z pamięcią, a także przedłożyła faktury zakupu pieluchomajtek, bowiem niepełnosprawna obecnie w nich funkcjonuje. Powyższe potwierdza argumentację skarżącej, że jej matka obecnie znacznie gorzej radzi sobie w codziennym funkcjonowaniu niż kilka lat temu, co jest w pełni zrozumiałe, biorąc pod uwagę jej wiek, ograniczenia fizyczne i choroby, na które cierpi. W ocenie Sądu mając na względzie zasady doświadczenia życiowego osoby starsze, niepełnosprawne i schorowana z upływem czasu wymagają co raz to większego zakresu czynności opiekuńczych.

W ocenie Sądu, z materiału dowodowego wynika, wbrew temu co przyjęło Kolegium, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką uniemożliwia jej podjęcie aktywności zawodowej nawet w częściowym zakresie, ze względu na niepodważoną przez organy potrzebę pozostawania skarżącej w stałej dyspozycyjności związanej ze stanem zdrowia matki, która wymaga stałej opieki, a skarżąca jej taką opiekę zapewnia.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń skarżącej o sprawowaniu przez nią opieki nad matką w sposób stały, długotrwały i kompleksowy.

Nie można się również zgodzić, w ocenie Sądu ze stanowiskiem Kolegium, które z zakresu czynności opiekuńczych wykluczyło czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątnie. Wszystkie wskazane przez skarżącą czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wyłączyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać przy tym należy, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia bowiem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano bowiem także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące jedynie brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Należy zwrócić uwagę, że niepełnosprawna po mieszkaniu porusza się przy pomocy chodzika, natomiast jak wskazuje skarżąca przy wyjście na zewnątrz jej matka porusza się na wózku i potrzebuje w tym zakresie pomocy osób trzecich.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że dokonana przez organ odwoławczy w powyższym aspekcie ocena dotycząca braku związku przyczynowo – skutkowego pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. To samo dotyczy uznania przez organ, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymuszał na niej rezygnację z pracy. W ocenie Sądu organ odwoławczy nie wykazał, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z przyczyn leżących po jej stronie, a nie wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) poprzez błędną wykładnię, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzje organu I instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji będzie związany oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej , a strona skarżąca nie zażądała w przewidzianym przepisami terminie rozpoznania sprawy na rozprawie.