Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 361/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 847
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat- Rembelska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Dorota Onyśk po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Po 389/19 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 2 kwietnia 2019 r. nr 3001-IOA.4246.536.2017.RS.MCz w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych na automatach bez koncesji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Po 389/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę E. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 2 kwietnia 2019 r., nr 3001-IOA.4246.536.2017.RS.MCz, w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpiła E. S. zaskarżając ten wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a także o zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania w postaci kosztów zastępstwa procesowego w wysokości przewidzianej przepisami prawa. Ponadto wniosła o wezwanie do udziału w sprawie Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, gdyż w jej ocenie charakter i przedmiot sprawy pozwala na stwierdzenie, że jego udział w sprawie jest konieczny ze względu na ochronę praw przedsiębiorcy.

Zaskarżonemu wyrokowi Skarżąca zarzuciła:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez jego nieuzasadnione niezastosowanie i przyjęcie, że nie doszło w sprawie do naruszenia przepisów postępowania innego niż dające podstawę do jego wznowienia, a mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, w związku z niewłaściwym zastosowaniem art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., polegające na błędnym ustaleniu przez Sąd I instancji stanu faktycznego sprawy, tj.:

1.1. w związku z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej (dalej – "o.p.") poprzez przyjęcie, że:

organy podatkowe w sposób należyty oceniły zgormadzony w sprawie materiał dowodowy i wobec tego prawidłowo ustaliły stan faktyczny niniejszej sprawy, co doprowadziło je do wniosku, że Skarżąca kasacyjnie:

- podejmowała aktywne działania i czynności związane z automatami do gry, w związku z czym można ją uznać za podmiot współpracujący, a co najmniej współorganizujący gry na automatach poza kasynem gry;

- zeznała, że obsługa lokalu uruchamiała automaty do gry,

podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego sprawy i prawidłowo ustalony na tej podstawie stan faktyczny winny doprowadzić Sąd I instancji do wniosku, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy:

- skarżąca kasacyjnie nie mogła być uznana za urządzającą gry na automatach poza kasynem gry, gdyż jedynie udostępniała ona część swojego lokalu w celu umieszczenia w nim automatów do gry i nie podejmowała żadnych aktywnych działań ani czynności zmierzających do organizowania tych gier i nie współpracowała w tym zakresie z dysponentem automatów;

- zawarta przez nią umowa najmu nie była uzależniona od faktycznego wykorzystania automatów i Skarżąca kasacyjnie co miesiąc przez cały okres trwania umowy wystawiała faktury z tytułu czynszu najmu i na ich podstawie uzyskiwała stosowny czynsz, a więc stanowił on jedynie wynagrodzenie na udostępnioną część lokalu;

- skarżąca kasacyjnie ani żadna z osób przez nią upoważnionych w żaden inny sposób (poza włączeniem prądu, co powodowało wyłącznie uruchomienie automatów do gry) nie organizowała gier na tych automatach, nie była odpowiedzialna za ich utrzymanie, konserwację, obsługę, pobierania z nich pieniędzy itp.,

1.2. w związku z art. 208 § 1 o.p., poprzez błędną wykładnię tego przepisu i w konsekwencji jego błędne niezastosowanie poprzez przyjęcie, że Skarżąca kasacyjnie mogła być stroną postępowania podatkowego i w konsekwencji przyjęcie, że w sprawie nie istniały przesłanki do jego umorzenia, podczas gdy postępowanie w stosunku do Skarżącej kasacyjnie winno być umorzone, gdyż to nie ona była osobą urządzającą gry na automatach poza kasynem gry, a była nią spółka H. z o.o. w P., będąca dysponentem automatów do gry,

które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż ani Organy, ani Sąd nie wzięły w związku z tym pod uwagę istotnych kwestii pozwalających na uznanie, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zachowania Skarżącej kasacyjnie nie wyczerpywały dyspozycji przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych; gdyby zatem Sąd I instancji w sposób prawidłowy ocenił postępowanie organów podatkowych, doszedłby do przekonania, że błędnie oceniły one, iż Skarżąca kasacyjnie urządzała w swoim lokalu gry hazardowe;

2. art. 141 § 1 zd. 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w niewyczerpującym uzasadnieniu faktycznym i prawnym zaskarżonego wyroku, co znalazło wyraz w nader lakonicznym wyjaśnieniu, na jakiej podstawie Sąd I instancji uznał, że postępowanie organów podatkowych przeprowadzone w obu instancjach było prawidłowe, że ustalony przez nie stan faktyczny należy uznać za prawidłowy i że w konsekwencji organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego oraz w braku odniesienia się do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i podniesionych w nich uzasadnionych wątpliwości co do poczynionych ustaleń faktycznych i zastosowania przepisu prawa materialnego, podczas gdy prawidłowe uzasadnienie wyroku powinno odnosić się do wszystkich zarzutów skargi i choćby zwięźle wyjaśniać, dlaczego dany zarzut Sąd I instancji uznał za uzasadniony bądź nie, dlaczego podniesione w skardze wątpliwości odnośnie ustalonego przez organy stanu faktycznego nie zasługują na uwzględnienie, a dopiero potem wyjaśniać, dlaczego tak ustalony stan faktyczny mógł lub nie być podstawą zastosowania określonych przepisów prawa materialnego i dlaczego należy przyjąć, że organy dokonały prawidłowej bądź nie subsumpcji stanu faktycznego do zastosowanego przepisu prawa materialnego,

które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie można wywnioskować, czy Sąd I instancji w sposób wnikliwy rozpoznał zarzuty postawione w skardze oraz w jaki sposób odniósł się do wszystkich postawionych zarzutów, a które z nich uznał za chybione i co nie pozwala odkodować sposobu rozumowania Sądu I instancji również z punktu widzenia możliwości postawienia zarzutów kasacyjnych;

II. na podstawie art. 174 § 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 847 ze zm., dalej – "u.g.h.") – w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji Organu I instancji:

1.1. poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się w przyjęciu, że za "urządzającego gry" można uznać jedynie właściciela lokalu – nieposiadającego tytułu prawnego do automatów, niebędącego odpowiedzialnym za ich wstawienie, zainstalowanie, uruchamianie, obsługiwanie, serwisowanie, nieposiadającego do nich kluczy, niewypłacającego z nich gotówki, nieponoszącego odpowiedzialności ani ryzyka ich zniszczenia, uszkodzenia, kradzieży, nieodnoszącego bezpośredniej korzyści z ich funkcjonowania, który wyłącznie udostępnia go innemu podmiotowi – we własnym imieniu i na własny rachunek urządzającemu gry na automatach, do których ma tytuł prawny, poza kasynem gry;

podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu winna doprowadzić Sąd I instancji do wniosku, że udostępniający część lokalu nie może zostać uznany za podmiot współpracujący, a tym bardziej za współorganizujący gry na automatach poza kasynem gry i że sam fakt udostępnienia miejsca do posadowienia automatów nie stanowi "aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów";

1.2. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w przyjęciu, że w ustalonym stanie faktycznym Skarżąca kasacyjnie urządzała gry na automatach poza kasynem gry, gdyż "była podmiotem współpracującym, co najmniej współorganizującym gry, podejmując czynności i przyjmując obowiązki pozostające w związku z działalnością obejmującą urządzanie gier na automatach poza kasynem gry" i wobec tego mogła zostać wobec niej zastosowana sankcja w postaci kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry bez koncesji, zezwolenia lub bez wymaganego zgłoszenia,

podczas gdy subsumpcja ustalonego stanu faktycznego do wskazanego przepisu winna doprowadzić Sąd I instancji do wniosku, że zachowania Skarżącej kasacyjnie nie wyczerpywały przesłanek pozwalających na uznanie, że urządzała ona gry na automatach poza kasynem gry i skutkować odmową jego zastosowania, a w konsekwencji doprowadzić do uznania, że brak jest podstaw do nałożenia na Skarżącą kasacyjnie administracyjnej kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry bez koncesji, zezwolenia lub bez wymaganego zgłoszenia.

W odpowiedni na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od Skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Z zarzutów skargi kasacyjnej, które oparte zostały na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzenie gier na automatach poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie wniesionej na nią skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – najogólniej rzecz ujmując wynika – że przeprowadzone przez organ administracji ustalenia faktyczne, wobec ich prawidłowości, uzasadniały po pierwsze, przyjęcie ich za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie, po drugie, zaakceptowanie dokonanej na ich podstawie przez organy administracji oceny, że stanowiące przedmiot kontroli automaty do gier, służyły do urządzania na nich gier, o których mowa w art. 2 ust. 3 – ust. 5 ustawy o grach hazardowych, a w konsekwencji oceny odnośnie do zaktualizowania się znamion – przypisanego stronie skarżącej – deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, zaś po trzecie, nałożenie na stronę na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 wymienionej ustawy kary pieniężnej w wysokości 36.000 zł za urządzanie gier hazardowych na automatach poza kasynem gry.

Zarzuty skargi kasacyjnej wyznaczające, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie uzasadniają twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.

Nie jest bowiem usprawiedliwiony zarzut z pkt I ppkt 2 petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. art. 141 § 4 p.p.s.a.

W tej mierze wymaga przede wszystkim przypomnienia, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn., akt II FPS 8/09) lub sporządzone jest w taki sposób, że nie jest możliwa kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, albowiem funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej.

Przypomnienia wymaga również, że zupełnie inną kwestią jest siła przekonywania argumentów zawartych w uzasadnieniu orzeczenia. Brak przekonania strony skarżącej o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa – którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych – czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony skarżącej, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, że uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego – co należy podkreślić – polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu administracyjnego I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut jego naruszenia nie można bowiem skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np. wyroki NSA z dnia: 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13).

Co więcej – a należy to również podnieść w odpowiedzi na omawiany zarzut kasacyjny – uzasadnienie kontrolowanego wyroku sądu administracyjnego I instancji nie dość, że zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., to również – jeżeli nie przede wszystkim, gdy chodzi o analizę przedstawionych w nim argumentów – zostało sporządzone w sposób, który nie dość, że umożliwia przeprowadzenie kontroli prawidłowości tego orzeczenia, to również w dostateczny sposób wyjaśnia motywy, którymi kierował się Sąd I instancji stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem.

Wobec konstrukcji omawianego zarzutu kasacyjnego – a w tym kontekście, wobec znaczenia konsekwencji wynikających z art. 134 § 1 p.p.s.a. (zob. w tej mierze np. wyroki NSA z dnia: 15 stycznia 2005 r., sygn. akt II GSK 321/07; 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 915/97) – trzeba również stwierdzić, że wojewódzki sąd administracyjny może całościowo ocenić zarzuty oraz argumenty skargi i odnieść się – co trzeba podkreślić – do tych spośród nich, których zbadanie i rozpatrzenie jest niezbędne oraz konieczne z punktu widzenia kontroli legalności zaskarżonego aktu (por. w tej mierze np. wyroki NSA dnia: 24 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 2294/14; 5 lipca 2020, sygn. akt I OSK 2559/20; 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 818/20; 17 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1683/17).

Należy więc stwierdzić, że nie ma podstaw, które mogłyby uzasadniać przypisanie Sądowi I instancji naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Tym bardziej, gdy w korespondencji do przedstawionych argumentów podkreślić, że omawiany zarzut kasacyjny nie został również uzasadniony w sposób, w jaki należałoby tego oczekiwać w świetle wymogów określonych w art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a. (zob. w tej mierze również np. wyroki NSA z dnia: 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2162/13; 27 listopada 2014 r., sygn. akt I FSK 1752/13; 10 października 2014 r., sygn. akt II OSK 793/13). W tym, w szczególności w zakresie odnoszącym się do wykazania istotnego wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.

Zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważa również zarzut z pkt II ppkt 1.1. – 1.2. petitum skargi kasacyjnej, na gruncie którego strona skarżąca podważa prawidłowość podejściu Sądu I instancji, a co za tym idzie organu administracji, do rozumienia przepisu art. art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych oraz pojęcia "urządzającego gry", którym na jego gruncie operuje ustawodawca, a co za tym idzie zasadność przypisania jej deliktu, o którym mowa w przywołanym przepisie prawa, i tym samym zasadność uznania jej za podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry.

Wbrew stanowisku strony skarżącej, podejście Sądu I instancji do rozumienia oraz zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych nie jest nieprawidłowe.

Z przepisu tego wynika, że na jego gruncie ustawodawca penalizuje zasadniczo (dwa) różne rodzaje nagannych i niepożądanych zachowań, stanowiących dwa odrębne delikty prawa administracyjnego. Stąd też nie bez powodu ich znamiona podmiotowe oraz przedmiotowe – w celu zindywidualizowania tych deliktów w zakresie odnoszącym się do penalizowania odrębnych od siebie naruszeń sankcjonowanych przepisów ustawy o grach hazardowych – ustawodawca opisał w wyraźnie różny i odbiegający od siebie sposób. Jednoznaczne odróżnienie od siebie tych deliktów, znajdujące potwierdzenie w konstrukcji art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, skutkowało zróżnicowaniem sposobu określenia, a tym samym i wysokości kar pieniężnych nakładanych na podmiot dopuszczający się ich popełnienia. Jasno i wyraźnie wynika to z art. 89 ust. 2 przywołanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1 – wynosi 100% przychodu, w rozumieniu odpowiednio przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych albo przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych, uzyskanego z urządzanej gry, zaś w przypadkach, o których stanowi ust. 1 pkt 2, kara ta wynosi 12.000 zł od każdego automatu.

Z powyższego wynika – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – że celem działania prawodawcy materializującym się w treści art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych było penalizowanie zachowań polegających na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry (w tym w szczególności restytucja niepobranych należności i podatku od gier oraz kompensowanie strat budżetu Państwa poniesionych w związku z nielegalnym urządzaniem gier hazardowych na automatach) oraz przeciwdziałanie tym zachowaniom, jako niepożądanym.

Jeżeli tak, to za nie mniej uzasadniony trzeba uznać ten wniosek, że wobec jednoznacznej treści przywołanego przepisu prawa, za prawnie relewantne fakty podlegające ustaleniu w postępowaniu administracyjnym w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach niezgodnie z ustawą, należy uznać po pierwsze, fakt urządzania gier na automatach do gry, o których mowa w art. 2 ust. 3 lub ust. 5 ustawy o grach hazardowych, a po drugie, ten zasadniczy dla bytu omawianego deliktu administracyjnego fakt, że gra na automatach jest urządzana poza kasynem gry. Przy tym – co trzeba również podkreślić, w tym również w odpowiedzi na argumentację prezentowaną w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – z treści art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie wynika, aby do znamion deliktu, o którym w nim mowa – a co za tym idzie do zbioru faktów podlegających ustaleniu w postępowaniu w sprawie nałożenia kary pieniężnej – należało czerpanie zysków z urządzania gier hazardowych, w sposób o którym mowa w przywołanym przepisie prawa, czy też legitymowanie się tytułem prawnym do automatów do gier hazardowych.

W korespondencji do powyższego trzeba podnieść, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16 wyjaśniono, że "Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem – od 14 lipca 2011 r. także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry – podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.", a podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. I to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której – jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. – nie może uzyskać, ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać.

Na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych penalizowane jest zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach, a przepis ten jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach.

W ugruntowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się przy tym, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 przywołanej ustawy może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot. Mianowicie w sytuacji, gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie, co znajduje swoje uzasadnienie w potrzebie uwzględniania szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", która jest motywowana zarówno przedmiotem i istotą regulowanych ustawą o grach hazardowych postępowań w sprawach nałożenia kary pieniężnej, jak i koniecznością zapewnienia realnego systemu kontroli oraz skuteczności przewidzianych przez ustawodawcę sankcji.

Jakkolwiek ustawa o grach hazardowych – w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie – nie definiuje pojęcia "urządzającego gry", o którym mowa w jej art. 89 ust. 1 pkt 2, to jednak posługuje się nim w wielu przepisach, które umożliwiają określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. Na ich podstawie, przy uwzględnieniu potrzeby szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", o czym mowa była powyżej, w pełni zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatów w stanie sprawności oraz stałej aktywności, umożliwiającym ich funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Przedstawione rozumienie "urządzania" potwierdza również – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić – urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować [jakąś imprezę], jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki" (por. https://sjp.pwn.pl/sjp/urzadzic;2533410.html.)

"Urządzanie", to wedle powyżej przedstawionego słownikowego rozumienia tego zwrotu również – a trzeba to podkreślić – "stwarzanie komuś odpowiednich warunków".

W tym też kontekście oraz w relacji do istoty spornej w sprawie kwestii przypomnienia wymaga – co nie jest bez znaczenia dla oceny odnośnie do braku zasadności zarzutu z pkt I ppkt 1.1. oraz ppkt 1.2., o czym mowa dalej – że przedmiot postępowania (przedmiot sprawy) determinują normy prawa materialnego, które wyznaczają zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń, wyznaczając tym samym zbiór koniecznych do załatwienia sprawy prawnie relewantnych faktów. To one bowiem, stanowią podstawę zwolnienia z obowiązku, czy też przyznania uprawnienia, cofnięcia lub uszczuplenia uprawnień lub nałożenia obowiązku.

Jeżeli zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i zbiór koniecznych do ustalenia w niej faktów wyznaczał przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, to w świetle przedstawionego powyżej jego rozumienia – z którym koresponduje zarówno podejście Sądu I instancji, jak i organu administracji – nie sposób jest podważać zgodności z prawem zaskarżonego wyroku z pozycji zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. z związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy – Ordynacja podatkowa (pkt I ppkt 1.1. petitum skargi kasacyjnej), który jest adresowany wobec faktycznych podstaw wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Odwołując się do przedstawionego powyżej rozumienia art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, w tym zwłaszcza do desygnatów zwrotu "urządzania gier na automatach", czy też "urządzania gier hazardowych", którym na gruncie tego przepisu operuje ustawodawca, trzeba przyjąć, że istota jego rdzenia znaczeniowego wyraża się w tworzeniu (współtworzeniu, uczestniczeniu w tworzeniu) warunków do urządzania gier hazardowych na automatach.

Tym samym – co trzeba podnieść w odpowiedzi na omawiany zarzut kasacyjny – jeżeli "urządzaniem" jest "stwarzanie odpowiednich warunków", to w rozpatrywanej sprawie wprost i bezpośrednio należy to odnieść właśnie do tworzenia warunków do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a to poprzez udostępnienie miejsca ich urządzania i tym samym udostępnianie samych gier na automatach poza kasynem gry. W okolicznościach stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy – który nie został skutecznie zakwestionowany – polegało to na tym, że strona skarżąca udostępniając H. sp. z o.o., na podstawie umowy dzierżawy z dnia 31 maja 2015 r., powierzchnię należącego do niej lokalu w celu ulokowania i zainstalowania w nim automatów do gier, udostępniała je tym samym oraz w tenże właśnie sposób grającym. Udostępniała więc ten lokal w celu wykorzystania przez dzierżawcę do prowadzenia działalności hazardowej, czego była w pełni świadoma. Z postanowień wymienionej umowy najmu wynika przy tym – co nie jest bez znaczenia z punktu widzenia formułowanych w tej mierze wniosków – że miesięczny czynsz dzierżawny miał być płatny od momentu uruchomienia urządzeń do momentu zakończenia ich eksploatowania (co prowadzi do wniosku, że jego płatność była ściśle powiązania z okolicznością rzeczywistej eksploatacji urządzeń do gier), zaś strona była również zobowiązana powiadamiać dzierżawcę, jako dysponenta tychże urządzeń, o ich uszkodzeniu.

W korespondencji do przedstawionego powyżej rozumienia art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych oraz w świetle okoliczności rozpatrywanej sprawy, za uprawnione należy uznać twierdzenie, że decyzja o zainstalowaniu automatów do gier w należącym do strony lokalu, została podjęta przez stronę świadomie – nie sposób jest bowiem zasadnie założyć, że zainstalowanie tych automatów nastąpiło wbrew jej woli – co z kolei uzasadnia ten wniosek, że niezależnie od dotychczas prowadzonej w tymże lokalu działalności gospodarczej (działalności gastronomicznej) – wraz z zainstalowaniem w nim automatów do gier hazardowych – strona rozpoczęła również działalność polegająca na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry.

Połączenie wymienionych składników majątkowych, a mianowicie lokalu użytkowego strony skarżącej oraz pozostających w dyspozycji dzierżawcy automatów do gier, które wspólnie umożliwiały uruchomienie na nich gier w sposób i w miejscu dostępnym dla ogółu, umożliwiało bowiem – w tym wobec świadomości strony – ich "urządzanie", w przedstawionym powyżej rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Tym samym, za nie mniej uzasadniony należałoby uznać i ten wniosek, że "celem" wymienionej umowy, a zarazem "zgodnym zamiarem" stron było nie tyle zawarcie klasycznej umowy dzierżawy, ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony tej umowy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 71/16). W tym też kontekście trzeba stwierdzić, że umożliwienie prowadzenia gier na automatach poza kasynem gry, w sposób i w miejscu dostępnym dla ogółu, wobec świadomość tego stanu rzeczy, w relacji do założenia o racjonalności decyzji podejmowanych odnośnie do wyboru prowadzonej działalności, w tym wiążących się z tym ryzyk, nie może zwalniać z odpowiedzialności w sytuacji, gdy tak jak w rozpatrywanej sprawie, w świetle art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych – oraz szczegółowych jej przepisów regulujących urządzanie gier hazardowych, w tym gier na automatach – prowadzi do naruszenia prawa.

W świetle przedstawionych argumentów za uzasadniony trzeba więc uznać wniosek, że kontrola legalności zaskarżonej decyzji została przeprowadzona przez Sąd I instancji bez naruszenia przepisów art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy – Ordynacja podatkowa. Dowody zebrane w rozpatrywanej sprawie stanowiły bowiem uzasadnioną i dostateczną podstawę przypisania stronie skarżącej naruszenia polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry i nałożenia kary pieniężnej.

Dokonana przez organy administracji i zaakceptowana przez Sąd I instancji prawna ocena zachowania strony skarżącej odpowiada sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej rekonstruowanej z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, w przedstawionym powyżej jego rozumieniu, co innymi słowy oznacza, że dokonana przez organy subsumpcja ustalonego w sprawie stanu faktycznego – w odniesieniu do tych jego aspektów, które dotyczyły roli strony skarżącej w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalając na przyjęcie, że była ona urządzającym gry w rozumieniu przywołanej ustawy – oraz przeprowadzona przez Sąd I instancji kontrola prawidłowości tego procesu subsumpcji, nie były nieprawidłowe.

To zaś prowadzi do wniosku o braku zasadności zarzutu z pkt I ppkt 1.2. petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzutu naruszenia – jako wzorca kontroli legalności zaskarżonej decyzji – przepisu art. 208 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa.

W rozpatrywanej sprawie – jak należy przyjąć w świetle wszystkich przedstawionych argumentów – nie zaktualizowały się bowiem przesłanki wydania decyzji, o której mowa w przywołanym przepisie prawa, a mianowicie decyzji o umorzeniu postępowania, wobec jego bezprzedmiotowości.

W rekapitulacji wszystkich przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.

W odpowiedzi natomiast na zawarty w skardze kasacyjnej i adresowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o wezwanie do udziału w sprawie Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców należy stwierdzić, że nie może on odnieść skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą. Przepisy art. 8 § 3 p.p.s.a. oraz art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorców, określając – komplementarnie – przesłanki i formy udziału Rzecznika w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz jego status w tymże postępowaniu, pozostawiają bowiem ocenę, a co za tym idzie decyzję, odnośnie do potrzeby zainicjowania lub przystąpienia do tego postępowania, samemu temu organowi. Przy tym, przepisy ustawy p.p.s.a. nie dają podstaw do podejmowania w tym względzie jakichkolwiek działań z urzędu, a mianowicie działań, które miałyby polegać na wezwaniu wymienionego organu (czy też innego, a mianowicie prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka) do udziału w sprawie.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz art. 207 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.