Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1205/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2023 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr KO-514/4103/300/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku na rzecz K. L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 21 kwietnia 2022 r., nr KO-514/4103/300/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej: "organ odwoławczy, "Kolegium") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania K. L. (dalej: "wnioskodawczyni", "skarżąca") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: "organ I instancji", "Wójt") z 7 lutego 2023 r., nr GOPS.SP.O.4514.3.2023, w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzja organu odwoławczego została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wnioskiem z 12 października 2022 r. (data wpływu do organu I instancji 14 października 2022 r.) K. L., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką T. F. Do wniosku dołączyła m.in. oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, orzeczenie KRUS z 14 lutego 2001 r., nr [...], na podstawie którego uznano T. F. niezdolną na stałe w gospodarstwie rolnym (pkt 1) oraz stwierdzono, że niezdolność ta istnieje od 25 stycznia 2001 r.

Ww. decyzją z 7 lutego 2023 r. organ I instancji odmówił K. L. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wójt wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę albowiem z załączonego do wniosku orzeczenia wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji osoby wymagającej opieki istnieje od 70 roku życia. Zatem, w sprawie tej, negatywną przesłanką do przyznania córce prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi data powstania niepełnosprawności u matki. Wójt podkreślił, że skutkiem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa. Ponadto, jak stwierdził organ I instancji, drugą przyczyną negatywnego rozpatrzenia wniosku jest to, że wnioskodawczyni ma ustalone (decyzję tego organu z 7 lipca 2014 r.) prawo do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K. L.

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę decyzji organu I instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390), dalej: "ustawa". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji." Według zaś art. 17 ust. 1b: "Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18, roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia."

Organ odwoławczy stwierdził, że powodem odmowy przyznania K. L. świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji była m.in. okoliczność braku spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. momentu powstania niepełnosprawności u matki (niepełnosprawność matki powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy). Kolegium wskazało, że zagadnienie wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych było wielokrotnie przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który - rozpoznając sprawy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych - uznawał konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W tym zakresie ukształtowała się utrwalona linia orzecznicza. Kolegium podniosło, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1 od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Stosując taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że stanowisko organu I instancji w tym zakresie jest wadliwe i nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana przez TK za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednakże, zdaniem organu odwoławczego, okoliczność ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie albowiem, z analizy materiału dokumentacyjnego wynika, że skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

Kolegium wskazało, że skarżąca wyjaśniła, iż mieszka z mężem i [...]-letnim synem oraz matką urodzoną w kwietniu 1931 r. Mają jeszcze [...] dzieci, które są już dorosłe (mają swoje rodziny) i mieszkają w innych miejscowościach. Skarżąca mieszka z rodziną w gospodarstwie rolnym, o pow. 3,33 ha przeliczeniowych, około 11 ha fizycznych, które stanowi jej własność i jej męża (a które zostało im darowane w 1991r.). W gospodarstwie obecnie pracuje mąż, skarżąca zaś pracowała do około 2014 r., w gospodarstwie sieją [...], nie hodują żadnych zwierząt, mąż prowadzi działalność. Źródłem dochodu ich rodziny jest dochód z działalności męża i dochód z gospodarstwa. Skarżąca wyjaśniła, że jest osobą zdrową, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie ma przeciwskazań do podjęcia pracy. Jej matka ma niedosłuch, nadciśnienie i problemy z sercem, choruje od 2001 roku, jest osobą leżącą, pampersowaną, jest pod opieką lekarza rodzinnego, wizyty są w zależności od potrzeby, ma demencję starczą, przyjmuje leki 3 razy dziennie, nie jest pod opieką żadnego lekarza specjalisty. Skarżąca podniosła, że nie myślała o usługach opiekuńczych dla matki, wstaje rano, zmienia pampersa, robi poranną toaletę, podaje śniadanie, leki, pali w piecu, sprząta w domu, przygotowuje obiad dla całej rodziny. Matka ma oddzielny pokój i dzwonek przy łóżku i w razie potrzeby dzwoni. Dalej wyjaśniła, że w 1988 roku ukończyła Szkołę Zawodową Rolniczą, po ukończeniu której cały czas pracowała w gospodarstwie rolnym, nie podejmowała innej pracy zarobkowej, przez te lata przebywała w domu, zajmowała się dziećmi i matką, nie była zarejestrowana w Urzędzie Pracy i nie poszukiwała pracy na własną rękę ponieważ cały czas pracowała w gospodarstwie rolnym.

Prowadząc postępowanie wyjaśniające Kolegium zleciło organowi I instancji przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z córkami osoby wymagającej opieki: A. N. i M. T. celem ustalenia, w jaki sposób wywiązują się one z obowiązku alimentacyjnego wobec swojej niepełnosprawnej matki i czy legitymują się orzeczeniami o niepełnosprawności. Z oświadczeń córek wynika między innymi, że: 1) A. N. (l. 66) mieszka w [...], prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, dochodem rodziny są ich świadczenia emerytalne z ZUS, legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności - odwiedza mamę; 2) M. T. (l. 56) mieszka w miejscowości [...], tj. w tym samym domu, co osoba wymagająca opieki (matka), prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bezrobotnym mężem, źródłem dochodu jest jej praca zawodowa, z wywiadu środowiskowego wynika, że odwiedza matkę raz w miesiącu w zależności od własnej sytuacji rodzinnej i zawodowej, nie świadczy pomocy usługowej i finansowej na rzecz matki z powodu trudnej sytuacji materialnej, nie legitymuje się stopniem niepełnosprawności.

Kolegium - biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne - uznało, że w przedmiotowej sprawie K. L. nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki. Zdaniem Kolegium zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem, skarżąca nie była aktywna zawodowo, poza gospodarstwem rolnym, w którym pracowała - jak twierdzi - do około 2014 roku. Niewątpliwie, rozbieżność czasowa pomiędzy ostatnią aktywnością zawodową K. L. a datą podjęcia się opieki nad matką (związanej z uzyskaniem przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności) nie pozwala przyjąć za prawdziwe twierdzenia, jakoby była zmuszona zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, z podjęcia zatrudnienia z uwagi na opiekę nad matką.

Następnie Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Aby więc rolnik mógł ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, musi zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego - stanowi to warunek konieczny do otrzymania tego świadczenia. Tymczasem, w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego skarżąca zeznała, że: "cały czas pracowała w gospodarstwie rolnym, nie podejmowała innej pracy zarobkowej, przez te lata przebywała w domu, zajmowała się dziećmi i mamą, nie była zarejestrowana w Urzędzie Pracy i nie poszukiwała pracy na własną rękę, ponieważ cały czas pracowała w gospodarstwie rolnym, obecnie w gospodarstwie sieją [...]."

Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane jako zastępcze źródło dochodu, a jest to rekompensata za utracone źródło dochodu. Wątpliwości organu odwoławczego budzi także ocena charakteru opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką. Kolegium podniosło, że nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki wnioskodawczyni i zasadności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach, co niewątpliwie potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności, jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskująca musi bowiem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.

Kolegium wskazało, że w sprawie nie jest sporne, iż osoba wymagająca opieki spełnia przesłankę pozytywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a skarżąca pozostaje w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy, jednakże uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Ponadto, w ocenie Kolegium, czynności skarżącej związane z opieką nad matką rozpatrywane kompleksowo nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, uniemożliwiającą podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium stwierdziło, że pomimo wcześniejszej deklaracji o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, w toku dalszych zeznań skarżąca podała, że w gospodarstwie pracuje (siejemy [...]).

Kolegium stwierdziło także, że skarżąca może liczyć na pomoc dwóch sióstr które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym niepełnosprawności. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem - tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba. Na realizację obowiązku alimentacyjnego nie ma także wpływu odległość miejsca zamieszkania dorosłego od osoby niepełnosprawnej. Również praca zawodowa dzieci osoby wymagającej opieki nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego względem matki - nie jest ona bowiem obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z obowiązku alimentacyjnego. W tym miejscu organ odwoławczy wyjaśnił, że umową przeniesienia własności gospodarstwa rolnego sporządzoną w formie aktu notarialnego z 15 listopada1990 r., Repertorium [...], rodzice skarżącej przenieśli własność gospodarstwa na skarżącą i jej męża. Zdaniem Kolegium takie postępowanie rodziców może świadczyć o tym, że przeznaczyli oni cały swój majątek na rzecz córki K. L. w zamian za zaopiekowanie się nimi "na starość i chorobie". Wobec powyższego, Kolegium stwierdziło, że na skarżącej, obok prawnego obowiązku alimentacyjnego wynikającego z art. 128 i art. 129 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży również moralny obowiązek opieki nad matką.

Wskazane powyżej okoliczności faktyczne, w ocenie organu odwoławczego, powodują, że skarżącą nie spełnia kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium z 21 kwietnia 2022 r. złożyła - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – K. L., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

Skarżąca wskazał, że organ odwoławczy formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Kolegium dokonało ponadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co istotne, okoliczność, że matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Kolegium jest przedwczesna, co skutkowało jej uchyleniem.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organów stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika z art. 17 ust. 1 ustawy do przyznania (osobom wymienionym w pkt 1-4 tego przepisu) świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

Okolicznością niesporną dla strony i organów obu instancji jest to, iż matka skarżącej – K. F. legitymuje się orzeczeniem o którym mowa w ww. przepisie, tj. orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 14 lutego 2001 r., nr [...]. W aktach sprawy znajduje się kopia tego orzeczenia (nie potwierdzona za zgodność z oryginałem,) wydanego na podstawie obowiązujących przepisów (bez wskazania jakich), którym uznano wyżej wymienioną za niezdolną na stałe w gospodarstwie rolnym (pkt 1), sierdzono niezdolność do samodzielnej egzystencji od 25 stycznia 2001 r. (pkt 2), stwierdzono, że od tej daty istnieje także stała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym (pkt 4). Z drugiej strony w materiale dokumentacyjnym znajduje się kopia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 15 lipca 2011 r. (potwierdzona za zgodność z oryginałem), wydanego na podstawie przepisów ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którym postanowiono zaliczyć T. F. urodzoną 26 kwietnia 1931 r. do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego i stwierdzono w pkt 8, że wymaga częściowej konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Stosownie do przepisu art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W konsekwencji, w kontekście brzmienia powyższego przepisu, obowiązkiem Kolegium było jednoznaczne wypowiedzenie co do pierwszej przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy mając na uwadze, że w materiale dokumentacyjnym znajduje się także kopia orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności K. F. (potwierdzona za zgodność z oryginałem) z 15 lipca 2011 r., czyli wydana ponad 10 lat później po orzeczeniu z 14 lutego 2001 r.

Dopiero po wyjaśnieniu tej kwestii rolą organu jest ocena przesłanki drugiej. Przy czym Sąd zauważa, że i ta nie została prawidłowo do końca przez Kolegium wyjaśniona.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 i ust. 2 ustawy (na który powołał się również organ odwoławczy) w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Kolegium wskazało, że skarżąca wyjaśniła, iż mieszka z rodziną w gospodarstwie rolnym, o pow. 3,33 ha przeliczeniowych, około 11 ha fizycznych, które stanowi jej własność i jej męża. W gospodarstwie obecnie pracuje mąż, skarżąca zaś pracowała do około 2014 r., siejemy [...], źródłem dochodu rodziny jest dochód z działalności męża i dochód z gospodarstwa rolnego. W tym kontekście organ odwoławczy wywiódł (tak można zrozumieć z rozważań na str. 6 decyzji), że pomimo wcześniejszej deklaracji skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego w 2014 r., z dalszych jej wyjaśnień wynika, że nadal wspólnie pracują z mężem na gospodarstwie (zwrot - siejemy).

W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że z faktu objęcia ubezpieczeniem społecznym rolnika na podstawie przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika domniemanie prawne prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 1 tej ustawy ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników (...). Natomiast w myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Jednakże podnieść należy, że przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prawnym prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz na stwierdzeniu w stanie faktycznym sprawy rzeczywistego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wynikające z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika - jak zostało to wskazane powyżej -wprost z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, natomiast przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku i ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi.

Biorąc pod uwagę powyższe organ w pierwszej kolejności powinien wyjaśnić (mając na uwadze materiał dokumentacyjny) czy skarżąca jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika a dopiero przejść do oceny czy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (niepodejmowanie) w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Jest to o tyle istotne, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (druk SR-5) skarżąca zaznaczyła, że (X) nie jest rolnikiem lub małżonkiem rolnika a dalej, że (X) nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Te sprzeczności powinny być wyjaśnione.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Kolegium naruszyło także przepis art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., ponieważ nie zostały wyjaśnione i właściwie ocenione wszystkie, wyżej wskazane, istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu administracyjnym, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 powołanej ustawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu