Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 31/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a lit. c art. 200 art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7 art. 77 par. 1 art. 80 art. 107 par. 3 art. 134
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 07 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. P. 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P., po rozpoznaniu sprawy w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, decyzją z dnia 4 września 2023 roku (nr [...]) skierowaną do K. P., na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 1, art. 2, art. 4, art. 5, art. 10 ust. 1-2, art. 20 ust. 1 i art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, uchylił własną decyzję z dnia 4 maja 2021 roku (nr [...]), którą odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na M. P. oraz przyznał świadczenie wychowawcze w formie pieniężnej na M. P. w wysokości po [...] zł na okres od 1 czerwca 2021 roku do 31 maja 2022 roku.

M. P., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pismem z dnia 28 września 2023 roku, skorzystał z prawa odwołania od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia 29 listopada 2023 roku (nr [...]), na podstawie art. 134 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, stwierdziło niedopuszczalność odwołania.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że w postępowaniu o przyznanie świadczenia wychowawczego strona postępowania jest jedynie podmiot składający wniosek o ustalenie prawa. W sytuacji wniesienie odłownia przez dwóch wnioskodawców postępowania prowadzone są odrębnie, zaś wnioskodawca jest stroną tylko postępowania z wniosku, który złożył. M. P. nie jest i nie był stroną postępowania wszczętego na wniosek K. P..

Organ uznał, że odwołujący się wykazał istnienie interesu faktycznego nie zaś prawnego w sprawie zakończonej decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia 4 września 2023 roku nr [...]

M. P. jest stroną postępowania prowadzonego przez Prezydenta Miasta P. pod nr akt [...] w sprawie nienależnie pobranych świadczeń. W tym postępowaniu może skutecznie bronić swoich ewentualnych uprawnień do świadczenia wychowawczego.

M. P., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2023 roku o sygn. akt IV SA/Po 160/23 uchylił decyzję SKO w P. odmawiająca przyznania K. P. prawa do świadczenia 500 plus. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż podstawą odmowy była okoliczność, iż M. P. otrzymał już świadczenie 550 plus na dziecko, a tym samym K. P. nie może domagać się świadczenia za ten sam okres. Po wznowieniu postępowania K. P. przyznano świadczenie [...] zł. Nadto wydana została decyzja nakazująca zwrot świadczeń pobranych przez M. P..

Skarżący nie zgodził się z ocena, że nie ma interesu prawnego w złożeniu odwołania od decyzji przyznającej świadczenie K. P..

Logiczną konsekwencją przyznania świadczenia matce jest obowiązek jego zwrotu przez skarżącego. Świadczenie może być wypłacone tylko jednemu z rodziców. Skoro skarżący takie świadczenie uzyskał to powinien mieć możliwość kwestionować prawidłowość ustaleń organu w zakresie przyznania tego świadczenia K. P.. Od wyniku tego postępowania zależy czy świadczenie przyznane skarżącemu jest świadczeniem nienależnym, czy nie. Świadczenie nie może być przyznane obojgu rodzicom, a skoro jeden takie świadczeni uzyskał winien on uzyskać status strony w ewentualnym postępowaniu wywołanym żądaniem drugiego rodzica. Nie sposób uznać, ze skarżący nie ma interesu prawnego w tym postępowaniu skoro jego wynik ewidentnie wpływa na jego prawa w zakresie przyznania świadczeń. Powodem domagania się zwrotu świadczeń od skarżącego jest wniosek K. P. o wypłatę tych świadczeń na małoletnia M. P.. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci świadczeni jest wypłacane matce lub ojcu. Przyznanie świadczenia matce powoduje brak podstaw do wypłaty tego świadczenia ojcu co wpływa na sytuację prawną ojca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492).

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 1634 - dalej w skrócie "P.p.s.a.").

Uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Sprawy dotyczące skarg na postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, zgodnie z art. 119 pkt 4 P.p.s.a., mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie organu odwoławczego w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.

Powołanym wyżej postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 rok Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023, poz. 775 ze zm.; dalej skrócie "K.p.a."), stwierdziło niedopuszczalność odwołania skarżącego od decyzji dotyczącej przyznania K. P. (matce) świadczenia wychowawczego na córkę M. P. oraz wyjaśniło, że skarżący nie posiada statusu strony w postępowaniu z uwagi na brak interesu prawnego.

W pierwszej kolejności Sąd pragnie wskazać, że w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że stwierdzenie niedopuszczalności odwołania z przyczyn podmiotowych przez organ odwoławczy w formie postanowienia w myśl art. 134 K.p.a. jest uzasadnione w przypadku, gdy z treści złożonego odwołania wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że wnoszący odwołanie nie ma w sprawie interesu prawnego. O oczywistym braku legitymacji wnoszącego odwołanie można jednak mówić tylko wówczas, gdy ustalenie takie ma obiektywny wymiar i nie wiąże się z potrzebą oceny interesu prawnego.

O oczywistym braku legitymacji wnoszącego odwołanie można jednak mówić tylko wówczas, gdy ustalenie takie ma obiektywny wymiar i nie wiąże się z potrzebą oceny interesu prawnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy podmiot wnoszący odwołanie twierdzi, że zaskarżona decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązków, organ odwoławczy jest zobowiązany rozpoznać odwołanie. Dla skutecznego wniesienia odwołania wystarczające jest zatem subiektywne przekonanie podmiotu, że decyzja organu pierwszej instancji dotyczy jego praw lub obowiązków. Twierdzenie podmiotu wnoszącego odwołanie o posiadaniu przymiotu strony opartego na obowiązującej normie prawnej może zostać zweryfikowane jedynie po przeprowadzeniu postępowania, w którym organ obowiązany jest zbadać, czy istotnie podmiot wywodzi swój interes prawny lub obowiązek z obowiązującego przepisu prawa materialnego. Po weryfikacji odwołania, wobec stwierdzenia, że osoba wnosząca odwołanie nie posiada w sprawie interesu prawnego lub obowiązku, organ powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego (wyrok NSA z 25.11.2016 r., II OSK 484/15, LEX nr 2199104 oraz powołane tam orzecznictwo i literatura).

Do przesłanek niedopuszczalności odwołania o charakterze podmiotowym zalicza się: niezdolność odwołującego się do czynności prawnych oraz oczywisty brak legitymacji odwoławczej, tzn. brak, który ma charakter obiektywny i jego ustalenie nie wiąże się z oceną interesu prawnego, jak przykładowo wniesienie odwołania przez prokuratora, który nie brał udziału w postępowaniu w pierwszej instancji, wniesienie odwołania przez organizację społeczną, która nie została dopuszczona do udziału w postępowaniu na prawach strony, czy wniesienie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji przez organ współdziałający w sprawie na podstawie art. 106 K.p.a. (R. Hauser, M. Wierzbowski (red), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2023).

Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy była kwestia interesu prawnego skarżącego w sprawie zakończonej decyzją o przyznaniu świadczenia wychowawczego matce, w sytuacji gdy świadczenie za ten okres zostało już wypłacone skarżącemu na podstawie informacji o jego przyznaniu.

Przepis art. 134 K.p.a. nie mógł więc stanowić podstawy do rozstrzygnięcia, że odwołujący się nie jest stroną postępowania administracyjnego, ponieważ weryfikacja legitymacji procesowej podmiotu wnoszącego odwołanie podlega merytorycznemu badaniu w toku postępowania odwoławczego.

Kwestia interesu prawnego skarżącego nie jest oczywista i wymaga od organu odwoławczego przeprowadzenia w tej mierze stosownych ustaleń, ocen i wyjaśnień.

Argumentacja obejmująca przytoczenie poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych odnośnie pojęcia interesu prawnego oraz stwierdzenie, że skarżący może bronić swoich uprawnień do świadczenia wychowawczego w postępowaniu o ustalenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń nie stanowi o należyty rozpoznaniu i rozstrzygnięciu kwestii legitymacji skarżącego do wniesienia odwołania. Organ błędnie przyjmuje, że prowadzenie dwóch odrębnych postępowań w przypadku wniesienie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego przez dwóch wnioskodawców może rozstrzygać o braku interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę nie budzi wątpliwości, że organ II instancji w sposób istotny naruszył przepisy postępowania, tj. art. 134 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co z kolei powoduje konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanego skargą postanowienia.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia w całości.

O należnych skarżącemu kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na zasądzoną kwotę składa się opłata uiszczona tytułem wpisu od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).