Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 818/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatek rolny
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 121, art. 165a
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 818/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 września 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędziowie: WSA Piotr Głowacki, WSA Inga Gołowska (spr.), Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2009r., sprawy ze skargi W. B., na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze, z dnia 11 marca 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia w podatku rolnym, I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 100, 00 zł (sto złotych 00/100).


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008r. podatnik W. B. zwrócił się do Zarządu Gminy o zwolnienie Go z podatku rolnego albowiem nie ma możliwości gospodarowania na działce ponieważ dojazd do niej został zamknięty.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008r. znak: [...] wydanym na podstawie art. 216§1, art. 217§1 w zw z art. 165a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm. dalej- O.p.) Wójt Gminy odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia w podatku rolnym.

W motywach postanowienia wskazano, że postępowanie w sprawie zwolnienia z podatku rolnego nie może być wszczęte ponieważ Wójt Gminy nie ma uprawnień do zaniechania poboru podatku (do zwolnienia z płatności podatku, którego termin jeszcze nie upłynął). W dniu złożenia wniosku na koncie podatnika nie figurują żadne zaległości. Zgodnie z art. 67a §1 O.p. organ podatkowy na wniosek podatnika z zastrzeżeniem art.67b O.p. w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może odroczyć, rozłożyć na raty , umorzyć zapłatę podatku wraz z odsetkami.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył W. B. podnosząc , iż udzielona odpowiedź jest nielogiczna i niespójna, niezgodna z filozofią administracji europejskiej , która przede wszystkim służy ludziom. Podatnik podniósł, że nie został powiadomiony o prawach na Jego drodze dojazdowej (wylot). Brak było bowiem starannego przygotowania geodezyjnego a urzędnicy nie rozumieją , że do każdej działki rolnej konieczny jest dojazd. Urząd Gminy nie posiada pozwolenia na te inwestycję. Wskazał również, że brak jest odpowiedzi na pismo w ustawowym terminie a z powodu braku dojazdu do działki zrezygnował z dopłat obszarowych. Nie utrzymuje gruntu w odpowiedniej kulturze rolnej i ponownie wniósł o zwolnienie Go z podatku rolnego.

Organ II instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia 11 marca 2009r. znak: [...] wydanym na podstawie art. 165a, art. 233§1 w zw z art. 239 O.p. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że zgodnie z art. 1ustawy z dnia 15 listopada 1984r. (tekst jedn. Dz. U z 2006r. Nr 136, poz. 969 ze zm. dalej u.o.r.) opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. Na podstawie art. 12 ust. cyt. ustawy zwalnia się od podatku rolnego:

1) użytki rolne klasy V, VI i VI z oraz grunty zadrzewione i zakrzewione ustanowione na użytkach rolnych;

2) grunty położone w pasie drogi granicznej;

3) grunty orne, łąki i pastwiska objęte melioracją - w roku, w którym uprawy zostały zniszczone wskutek robót drenarskich;

4) grunty przeznaczone na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego lub powiększenie już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha:

a) będące przedmiotem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego, nabyte w drodze umowy sprzedaży,

b) będące przedmiotem umowy o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste,

c) wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, objęte w trwałe zagospodarowanie;

5) grunty gospodarstw rolnych powstałe z zagospodarowania nieużytków - na okres 5 lat, licząc od roku następnego po zakończeniu zagospodarowania;

6) grunty gospodarstw rolnych otrzymane w drodze wymiany lub scalenia - na 1 rok następujący po roku, w którym dokonano wymiany lub scalenia gruntów;

7) grunty gospodarstw rolnych, na których zaprzestano produkcji rolnej, z tym że zwolnienie może dotyczyć nie więcej niż 20 % powierzchni użytków rolnych gospodarstwa rolnego, lecz nie więcej niż 10 ha - na okres nie dłuższy niż 3 lata, w stosunku do tych samych gruntów;

8) użytki ekologiczne;

9) grunty zajęte przez zbiorniki wody służące do zaopatrzenia ludności w wodę;

10) grunty pod wałami przeciwpowodziowymi i grunty położone w międzywałach;

11) grunty wpisane do rejestru zabytków, pod warunkiem ich zagospodarowania i utrzymania zgodnie z przepisami o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami;

12) grunty stanowiące działki przyzagrodowe członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych, którzy:

a. osiągnęli wiek emerytalny,

b. są inwalidami zaliczonymi do I albo II grupy,

c. są niepełnosprawnymi o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,

d. są osobami całkowicie niezdolnymi do pracy w gospodarstwie rolnym albo niezdolnymi do samodzielnej egzystencji.

Ponadto według art. 12 ust. 2 w/w ustawy, od podatku rolnego zwalnia się również:

1) uczelnie;

2) szkoły, placówki, zakłady kształcenia i placówki doskonalenia nauczycieli - publiczne i niepubliczne oraz organy prowadzące te szkoły, placówki i zakłady z tytułu zarządu, użytkowania lub użytkowania wieczystego gruntów;

3) placówki naukowe Polskiej Akademii Nauk;

4) prowadzących zakłady pracy chronionej lub zakłady aktywności zawodowej w zakresie gruntów zgłoszonych wojewodzie, jeżeli zgłoszenie zostało potwierdzone decyzją w sprawie przyznania statusu zakładu pracy chronionej lub zakładu aktywności zawodowej albo zaświadczeniem - zajętych na prowadzenie tego zakładu, z wyjątkiem gruntów znajdujących się w posiadaniu zależnym podmiotów niebędących prowadzącymi zakłady pracy chronionej lub zakłady aktywności zawodowej;

5) jednostki badawczo-rozwojowe;

6) przedsiębiorców o statusie centrum badawczo-rozwojowego uzyskanym na zasadach określonych w przepisach o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, w odniesieniu do przedmiotów opodatkowania zajętych na cele prowadzonych badań i prac rozwojowych;

7) Polski Związek Działkowców z tytułu użytkowania i użytkowania wieczystego gruntu rodzinnych ogrodów działkowych.

Wskazano również , iż wg art. 6a ustawy o podatku rolnym, podatek rolny na rok podatkowy od osób fizycznych , z zastrzeżeniem ust. 10 ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia gruntów. Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego w terminach do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego. Organem podatkowym właściwym w sprawach podatku rolnego jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Osoby fizyczne są obowiązane złożyć właściwemu organowi podatkowemu informacje o gruntach, sporządzone na formularzach wg ustalonego wzoru w terminie 14 dni od dnia zaistnienia okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku rolnego lub jeżeli w ciągu roku podatkowego grunty gospodarstwa rolnego zostały zajęte na prowadzenie innej działalności gospodarczej niż działalność rolnicza lub po zaprzestaniu prowadzenia tej działalności przywrócono na tych gruntach działalność rolniczą albo z innych powodów ich powierzchnia uległa zmniejszeniu lub zwiększeniu, kwota należnego podatku rolnego ulega obniżeniu lub podwyższeniu poczynając od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu w którym nastąpiła ta zmiana.

Wskazano nadto, że obowiązek podatkowy oraz zwolnienia z niego powstają z mocy ustawy. Kolegium podniosła nadto, że w sytuacji gdy ustawodawca w sposób ścisły określił zasady, składniki kształtujące oraz moment powstania lub wygaśnięcia obowiązku podatkowego w podatku rolnym, organ podatkowy wyłączony jest od orzekania w przedmiocie udzielania zwolnienia z podatku. Organ podatkowy I instancji słusznie postanowił o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia podatnika podatku rolnego. Organ podatkowy nie jest władny orzekać o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku podatkowego, wszystkie te kwestie regulują ustawy podatkowe. Bezprzedmiotowe zatem byłoby prowadzenie postępowania w sprawie do której rozstrzygnięcia organ podatkowy nie ma kompetencji.

Skargę do Sądu na powyższe postanowienie złożył podatnik W. B.

W skardze podniósł, że dotyczy ona działań Gminy W., praw nabytych wnioskodawcy jak również innych użytkowników nieruchomości ([...], działki nr [...] w C. Przepisy prawa nie mogą zawierać wszystkich stanów faktycznych, życie jest znacznie bogatsze od prawa. Przytoczony katalog podstaw wyłączenia podatku rolnego nie jest w świetle przytoczonych przez Urząd, katalogiem wyczerpującym. Zwolnienie wnioskodawcy z podatku jest w pełni uzasadnione stanem faktycznym. Niezależnie od powyższego Urząd ma inną możliwość pozytywnego załatwienia sprawy a to poprzez przywrócenie stanu poprzedniego tzn. zasypania rowu. Technicznie możliwe jest wykonanie odwodnienia inny sposób nie naruszając prawo wnioskodawcy i obywateli. Przedmiotowa sprawa jest jaskrawym naruszeniem prawa postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., jak również dokonując analizy zarzutów sformułowanych w skargach, Sąd dopatrzył się takiego naruszenia prawa, które skutkuje koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że Sąd oceniając legalność zaskarżonego aktu bierze pod uwagę okoliczności, które z tych akt wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Przepis ten nie służy zatem do zwalczania wniosków jakie zostały wyprowadzone z materiału dowodowego, lecz nakazuje sądowi konkretne zachowanie przy podejmowaniu orzeczenia.

Skarga zasługuje na uwzględnienie jednakże z przyczyn innych niż te które wskazano w środku zaskarżenia.

W niniejszej sprawie zarówno wniosek skarżącego w odniesieniu do którego wydano postanowienie organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania, zażalenie na to postanowienie jak też skarga na postanowienie organu II instancji są bardzo lakoniczne.

Zdaniem Sądu będące przedmiotem zaskarżenia postanowienie zostało wydane z naruszeniem zarówno z art. 165a O.p. i art. 121 O.p. Wyrażona w powołanym artykule zasada zaufania do organów podatkowych jest zasadą prawnokonstytucyjną, która rodzi określone obowiązku w sferze działalności państwa. W § 2 art. 121 O.p. wprost wskazano, że organy podatkowe w postępowaniu podatkowym są obowiązane udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Znajduje to rozwinięcie w konkretnych normach dotyczących procedury podatkowej m.in. przez zamieszczanie w wydawanych aktach stosownych pouczeń ale zasada zaufania do organów podatkowych ma głębszy sens - jest wyrazem zagwarantowania przez państwo prawa obywatela do dobrej administracji.

Oznacza to, że w razie złożenia przez podatnika żądania określonego działania, organ podatkowy nie może stwarzać przeszkód natury formalnej a odwrotnie, powinien dążyć do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Żądanie bowiem wszczęcia postępowania nie jest wnioskiem o wszczęcie postępowania, lecz żądaniem rozstrzygnięcia określonej sprawy z zakresu materialnego prawa podatkowego. (vide wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 września 2008r. sygn. akt: I SA/Sz 127/08 LEX nr 480312).

Niewątpliwie z przepisów O.p. wynika, że wszczęcie postępowania następuje z urzędu lub na wniosek podatnika, przy czym w szeregu sprawach tylko na wniosek.

Jednocześnie od zasady, że wszczęcie postępowania na żądanie strony następuje z chwilą złożenia wniosku (art. 165 O.p.) wprowadzono odstępstwo wynikające z ekonomii procesowej wiążące się z koniecznością zbadania przez organ możliwości prowadzenia postępowała.

Powyższe wynika z treści art. 165a § 1 O.p. zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Zdaniem Sądu zawartego w powołanym przepisie sformułowania ,,lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte" nie można interpretować rozszerzająco. Należy je odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Organy podatkowe błędnie uznały, że w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja wystąpiła.

Należy wskazać, że Skarżący kierując do Wójta Gminy W. pismo z dnia [...] grudnia 2008 r. wnioskował o zwolnienie z podatku rolnego. Organ I instancji nie miał prawa odmówić wszczęcia postępowania. W takim wypadku, zważywszy, że podatnik działał sam, bez profesjonalnej pomocy prawnej, organ podatkowy (po ewentualnym wezwaniu do uzupełnienia wniosku przez podatnika) miał obowiązek rozpoznać merytorycznie żądanie przy zastosowaniu właściwego trybu postępowania.

Tymczasem organ I instancji odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie przywołał w podstawie prawnej art.165a O.p., który stanowi, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania; na postanowienie służy zażalenie.

Cytowany przepis jako przesłankę odmowy wszczęcia postępowania wskazuje wyraźnie wniesienie żądania, o którym mowa w art. 165 O.p., przez osobę niebędącą stroną. Z przepisu tego wynika zatem powinność organu podatkowego do ustalenia, czy osoba wnosząca podanie ma w sprawie interes prawny (vide art. 133 O.p.). Stwierdzenie braku owego interesu prawnego oznacza, że osoba wnosząca podanie nie może być stroną, co z kolei stanowi przeszkodę do prowadzenia postępowania.

Pozostałe przesłanki odmowy wszczęcia postępowania zostały określone w sposób szeroki, gdyż organ wydaje postanowienie o odmowie, jeżeli z ,,jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte".

W literaturze wskazuje się, iż przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte mogą dotyczyć:

1) braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego,

2) sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe oraz

3) przypadków, gdy w sprawie zapadła już decyzja (również nieostateczna).

Nadto, jak przyjmuje się w literaturze przedmiotu, użyty w przepisie art. 165a O.p. zwrot ,,nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny.(vide Anna Znamiec, Sposoby zakończenia postępowania podatkowego [w:] CASUS z 2008r. nr 2,s.39). Stwierdzenie, że z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, powinno być każdorazowo wyprowadzone z obowiązujących przepisów prawa.

Organ podatkowy nie miał podstaw do tego by odmówić wszczęcia postępowania w sprawie.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie korzystając z uprawnienia jakie daje art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) – uznał, że w świetle podstawowego celu sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne, określonego w art. 1§2 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.)-ma obowiązek wydania orzeczenia usuwającego z obrotu prawnego akt niezgodny z prawem a za taki należy uznać również postanowienie z dnia 30 grudnia 2008r. wydane przez organ I instancji. Art. 135 uszczegóławia zasadę niezwiązania wojewódzkich sądów administracyjnych granicami skargi, upoważniając ten Sąd do orzekania także o aktach lub czynnościach niezaskarżonych rozpoznawaną skargą ale wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, sprawy administracyjnej.

W przedstawionym stanie sprawy organ przy ponownym rozpatrywaniu wniosku W. B. winien uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku a w przypadku powzięcia wątpliwości co do treści złożonego wniosku wezwać wnioskodawcę do jego sprecyzowania a następnie merytorycznie rozpoznać sprawę i wydać stosowne rozstrzygnięcie.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż postanowienie będące przedmiotem skargi z powodu naruszenia przepisów prawa procesowego tzn. art.121 O.p. w zw z art.165a O.p. co skutkowało koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.).

O kosztach sądowych orzeczono w oparciu o art. 200 w zw z art.205 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.).