Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2315/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak (spr.), Protokolant specjalista Monika Gieroń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...] odmawiającą przyznania M. H., zw. dalej "skarżącym", renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251), zw. dalej ustawą emerytalną, jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Powołany wyżej art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach.

Jednocześnie Prezes ZUS zaznaczył, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby.

Po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego Prezes ZUS nie dostrzegł istnienia przesłanki szczególnych okoliczności na skutek których skarżący nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie zostało wykazane, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które skarżący nie miał wpływu.

Z akt sprawy wynika, że skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 46 lat. Na przestrzeni 53 lat życia udokumentował 14 lat, 8 miesięcy i 4 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 11 lat, 3 dni okresów składkowych oraz 9 lat, 2 miesiące i 20 dni okresów nieskładkowych, które to okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych, co dało 3 lata, 8 miesięcy i 1 dzień.

W 10-leciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – skarżący udokumentował 3 lata, 5 miesięcy i 25 dni tych okresów, w tym 2 lata 7 miesięcy 11 dni okresów składkowych oraz 5 lat, 9 miesięcy i 27 dni okresów nieskładkowych, który został ograniczony do 1/3 udowodnionych okresów składkowych i wyniósł 10 miesięcy i 14 dni.

Mając powyższe na względzie Prezes ZUS stwierdził, że mimo iż wnioskowane świadczenie nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak staż ten nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Okres ubezpieczenia skarżącego powinien być adekwatny do wieku, jeżeli tak nie jest to tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do przyznania świadczenia uniemożliwiony został szczególnymi okolicznościami niemożliwymi do przezwyciężenia, skutkować może przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Co więcej, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Prezes ZUS wskazał, że z dokumentacji wynika, że w dniu [...] czerwca 1988 r. skarżący ukończył 18 lat, a pierwsze zatrudnienie objęte ubezpieczeniami społecznymi podjął dopiero [...] lutego 1993 r. - w wieku 22 lat. Ponadto od [...] października 2014 r. do [...] maja 2016 r. skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje aby skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. przed dniem [...] sierpnia 2016 r., nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły by skarżącemu kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Dodatkowo zauważono, że łączne przerwy w aktywności zawodowej wyniosły 7 lat i 11 miesięcy.

Prezes ZUS nadmienił, że przyznanie świadczeń na podstawie ustawy emerytalnej uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co ostatecznie naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości.

Prezes ZUS dostrzega również, że nie zostały udokumentowane przez skarżącego inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od jego woli, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Tym samym zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które mogły by stanowić podstawę niespełnienia warunków na zasadach ogólnych.

Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlega również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Jednak podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb, nawet wówczas gdy potrzeby te są uzasadnione.

Skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] września 2023 r. wniósł M. H. Zaskarżając decyzję w całości, skarżący zarzucił błędnie ustalony stan faktyczny i prawny oraz rażące naruszenie prawa poprzez błędną interpretację przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Wskazując na te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja: nie stanowi odpowiedzi na jego wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku; nie ustosunkowuje się do stwierdzenia zawartego we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, "a szczególnie do udokumentowanego stwierdzenia, że do wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego łącznie co najmniej 5 lat, jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat, a ponadto okres ten przypada w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy, zabrakło mi jedynie 36 dni"; nadto nie ustosunkowuje się do sytuacji finansowej skarżącego.

Zdaniem skarżącego obliczenia zawarte w zaskarżonej decyzji są błędne. W okresie 10-letnim poprzedzającym dzień uznania jego całkowitej niezdolności do pracy, tj. od [...] sierpnia 2006 r. do [...] sierpnia 2016 r. urlop bezpłatny wyniósł 19 miesięcy i 2 dni, a tym samym czas pracy wyniósł 8 lat, 5 miesięcy i 28 dni.

Co więcej, istotne jest zweryfikowanie okresów nieskładkowych, które według jego wyliczeń wynoszą ogółem 4 lata, 9 miesięcy i 24 dni i wynikają z następującego zestawienia: od [...] lutego 2007 r. do [...] czerwca 2007 r. - 4 miesiące, 1 dzień; od [...] października 2008 r. do [...] marca 2009 r. - 4 miesiące, 28 dni; od [...] maja 2009 r. do [...] września 2009 r. - 4 miesiące, 26 dni; od [...] grudnia 2009 r. do [...] czerwca 2010 r. - 6 miesięcy, 1 dzień; od [...] października 2010 r. do [...] grudnia 2010 r. - 2 miesiące, 21 dni; od [...] marca 2011 r. do [...] sierpnia 2011 r. - 4 miesiące, 24 dni; od [...] września 2011 r. do [...] marca 2012 r. - 6 miesięcy; od [...] czerwca 2012 r. do [...] listopada 2012 r. – 4 miesiące, 27 dni; od [...] grudnia2012 r. do [...] kwietnia 2013 r. – 4 miesiące, 25 dni; od [...] maja 2013 r. do [...] czerwca 2013 r. - 21 dni; od [...] stycznia 2014 r. do [...] lipca 2014 r. – 8 miesięcy.

Nadto wskazał, że dopiero od [...] października 2014 r. do [...] lipca 2015 r. oraz od [...] sierpnia 2015 r. do [...] maja 2016 r. przebywał na urlopie bezpłatnym.

W ocenie skarżącego z powyższych danych wynika, że okres składkowy wynosi 3 lata, 8 miesięcy, 4 dni a wynik ten uzyskał poprzez różnicę między okresem zatrudnienia (8 lat, 5 miesięcy, 28 dni) a okresem nieskładkowym (4 lata, 9 miesięcy, 24 dni).

Zdaniem skarżącego okres nieskładkowych wynoszących 4 lat, 9 miesięcy i 24 dni, który ograniczono do 1/3, wynosi 1 rok, 2 miesiące i 21 dni.

Reasumując łącznie: okres składkowy 3 lata, 8 miesięcy, 4 dni, okres nieskładkowy 1 rok, 2 miesiące, 21 dni, co razem skarżącemu dało 4 lata, 10 miesięcy, 25 dni.

Tak więc, zdaniem skarżącego, do wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego łącznie co najmniej 5 lat, jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat, a ponadto okres ten przypada w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy zabrakło mu 36 dni.

Podkreślił, że stan jego zdrowia uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, czy działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym. Natomiast działalność gospodarcza jego żony została zamknięta z uwagi na to że też często choruje. Nie ma żadnych środków do egzystencji, a wymaga intensywnej rehabilitacji i wielu specjalistycznych leków.

W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS podtrzymując dotychczasową argumentację, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), zw. dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministarcyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania przed właściwymi organami. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny posiada wyłącznie uprawnienia kasacyjne, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków.

W ocenie Sądu, skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, w myśl którego ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Każda z przesłanek podlega przy tym osobnej ocenie, poprzez odniesienie hipotezy normy prawnej do okoliczności faktycznych, istniejących w danej sprawie. Decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia w omawianym trybie podejmowana jest dopiero po ustaleniu, że okoliczności faktyczne odniesione do wymagań normatywnych mogą skutkować przyznaniem uprawnienia w sposób zgodny z celem tego przepisu.

Istotnym jest, że w odróżnieniu od ogólnych zasad określających warunki przyznawania prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego, art. 83 ustawy emerytalnej jest regulacją szczególną. Pozwala ona na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Omawiany przepis posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." świadczenie w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest więc ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.

Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie. Na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie administracyjne, również w sytuacji działania w ramach uznania administracyjnego, ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 124 ustawy emerytalnej .

W ocenie Sądu, decyzjom Prezesa ZUS nie można jednak przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Analiza akt sprawy oraz zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że Prezes ZUS - wbrew twierdzeniom skarżącego - rozpatrzył wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne sprawy oraz dokonał obiektywnej ich oceny.

Jak wynika z art. 83 ustawy emerytalnej przyznanie świadczenia możliwe jest w sytuacji kumulatywnego wystąpienia trzech zasadniczych przesłanek: (1) braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy osoby wnioskującej, (2) braku niezbędnych środków utrzymania, (3) wystąpienia szczególnych okoliczności jako powodu niespełnienia wymagań dających prawo do emerytury lub renty.

W sprawie bezsporne jest, że Skarżący w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie mógł podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu trwałej całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji (wskazuje na to jednoznacznie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2017 r., z dnia [...] lipca 2018 r., z dnia [...] października 2022 r), a ponadto nie posiadał niezbędnych środków utrzymania.

Ocenie Sądu podlegały zatem ustalenia organu co do wystąpienia w sprawie "szczególnych okoliczności", z powodu których Skarżący nie nabył świadczenia w zwykłym trybie.

Zaznaczyć w związku z tym należy, że przesłanka "szczególnych okoliczności" określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać wnioskowane świadczenie. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności" stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6630/21).

Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3883/21). Co istotne, zaistnienie tego rodzaju zdarzenia bądź stanu winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 37/20).

W ocenie Sądu, Prezes ZUS zasadnie przyjął, że w niniejszej sprawie nie zostały wykazane "szczególne okoliczności", z powodu których Skarżący nie spełnił warunków do uzyskania renty w "zwykłym" trybie.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w okresie 53 lat życia Skarżący udokumentował zaledwie 14 lat, 8 miesięcy i 4 dni łącznych okresów ubezpieczenia, w tym 11 lat i 3 dni okresów składkowych oraz 3 lata, 8 miesięcy i 1 dzień okresów nieskładkowych (w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych).

Natomiast w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych Skarżący udokumentował 3 lata, 5 miesiące i 25 dni tych okresów, w tym 2 lata 7 miesięcy 11 dni okresów składkowych oraz 10 miesięcy i 14 dni okresów nieskładkowych (w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych).

Prezes ZUS wskazał, że [...] czerwca 1988 r. ukończył 18 lat, a pierwsze zatrudnienie objęte ubezpieczeniem społecznym podjął dopiero [...] litego 1993 r., tj. w wieku 22 lat. Sąd dostrzega, że zapewne było to spowodowane kontynuacją nauki, jednak ostatecznie ta nieścisłość ze strony organu nie miała decydującego wpływu na wynik sprawy. Kluczowym w sprawie jest fakt, że od [...] października 2014 r. do [...] maja 2016 r. Skarżący nie podejmował pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanym okresie wobec Skarżącego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do uzyskania renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia uniemożliwiający kontynuowanie zatrudnienia. Trwała całkowita niezdolność do pracy została ustalona od [...] sierpnia 2016 r., jak również od tej samej daty niezdolność do samodzielnej egzystencji (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2017 r., z dnia [...] lipca 2018 r., z dnia [...] października 2022 r). Stanowisko to wyklucza przyjęcie, że Skarżący w wymienionym wyżej okresie przerwy w zatrudnieniu był choćby częściowo niezdolny do pracy z powodu stanu zdrowia. Nie stanowi takiej okoliczności - "poważny kryzys" który przechodził i który uniemożliwił mu świadczenie pracy - którą przytoczył na rozprawie przed WSA w dniu 17 lipca 2024 r. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby ww. okresie przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia przez Skarżącego stanowiły inne zdarzenia, niezależne od jego woli, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.

W świetle powyższego podzielić należy stanowisko organu, iż przebieg ubezpieczenia Skarżącego, w tym w dziesięcioleciu przed datą powstania niezdolności do pracy, nie pozwala na przyjęcie, że brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy jest usprawiedliwiony wystąpieniem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Dostrzec przy tym należy, że w dniu wskazanym przez lekarza orzecznika jako data powstania całkowitej niezdolności do pracy, Skarżący pozostawał w ubezpieczeniu. Jednakże sama ta okoliczność w zestawieniu ze stażem ubezpieczeniowym Skarżącego oraz orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. o okresowej niezdolności do pracy i stwierdzeniem istnienia okoliczności uzasadniających ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 2 miesięcy w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy, nie podważa stanowiska organu przyjętego w zaskarżonej decyzji.

Nieuzasadniony jest zatem zarzut rażącego naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Nie ma racji Skarżący twierdząc, że spełnia on wszystkie warunki ustawowe do przyznania wnioskowanego świadczenia. Poza sporem jest, że na skutek zdarzenia z dnia [...] sierpnia 2016 r. Skarżący stał się osobą niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji, jednak sam ten fakt nie stanowi "szczególnej okoliczności", o której mowa w ww. przepisie, a która miałaby usprawiedliwić brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. Istota omawianego przepisu polega na tym, że wnioskodawca, aby uzyskać świadczenie w drodze wyjątku, musi wykazać, że w ostatnim 10-leciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy nie jest w stanie udokumentować 5-letniego okresu ubezpieczeniowego z powodu "szczególnych okoliczności" wynikających bądź z całkowitej niezdolności do pracy, bądź z innych uzasadnionych, wyjątkowych przyczyn. Takie przyczyny w niniejszej sprawie nie zostały jednak wykazane.

Natomiast aktualny stan zdrowia Skarżącego oraz ustalona niezdolność do pracy od dnia [...] sierpnia 2016 r. nie stanowią okoliczności, które podlegają ocenie w kontekście uprawnień Skarżącego do renty z tytułu niezdolności do pracy w zwykłym trybie. Orzeczenie o niezdolności do pracy pozwala jedynie ustalić moment, od którego Skarżący nie miał możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym wypracowania dłuższego stażu ubezpieczeniowego. Analogiczny pogląd, który podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 15 lipca 2022r., sygn. akt III OSK 4314/21; z dnia 21 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 1831/22; z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt III OSK 645/23.

Nieuzasadnione są również zarzuty błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ ustalił i wszechstronnie rozpatrzył wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia. Jak również dokonana przez organ ocena materiału dowodowego nie jest dowolna, czy fragmentaryczna. Rozstrzygnięcie podjęte w niniejszej sprawie nie wykracza poza granice uznania administracyjnego.

Odnosząc się do podniesionych przez skarżącego błędnych wyliczeń dokonanych przez Prezesa ZUS należy stwierdzić, że Skarżący zdaje się nie dostrzegać, że prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy "w trybie zwykłym" uzależnione jest m.in. od posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego - 5 letniego, przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed dniem powstania niezdolności do pracy, jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat (art. 5 ust 1 ustawy emerytalnej). Okresy składkowe enumeratywnie reguluje art. 6, a okresy nieskładkowe w art. 7 ustawy emerytalnej. Co istotne, powyższa regulacja w ogóle nie znajduje odzwierciedlenia w wyliczeniach dokonanych przez Skarżącego. Skarżący całkowicie pomija w wyliczonym przez siebie okresie zatrudnienia (okresie składkowym) okresy w których pobierał zasiłki chorobowe (okresy nieskładkowe) które automatycznie zmniejszyły wymiar okresów składkowych. Kluczowe zaś w sprawie jest to, że na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia Skarżący co roku przebywał na zwolnieniach lekarskich pobierając z tego tytułu zasiłek chorobowy w wymiarze graniczącym z maksymalnie dopuszczalnym (180 dni), a w 2014 r. (od [...] stycznia 2014 r. do [...] września 2014 r.) 238 dni, co ostatecznie dało 2080 dni (okresu nieskładkowego).

W świetle powyższego odnosząc się do niczym nie popartego zarzutu błędnego wyliczenia przez Prezesa ZUS wymiaru okresu nieskładkowego, nie sposób się do niego odnieś w sytuacji gdy dane te pochodzą od płatników składek i są weryfikowalne (k. 58, k. 78-79, k. 80, k. 147-148, k. 149, k. 173), co też czyni je wiarygodne.

Sąd nie może również zgodzić się z twierdzeniem Skarżącego, że okres nieskładkowy wynoszących 4 lat, 9 miesięcy i 24 dni, który uwzględnieniu podlegał w wymiarze jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych, winien wynosić 1 rok, 2 miesiące i 21 dni. Skarżący błędnie wyliczenia tego okresu dokonuje w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów nieskładkowych, a nie tak jak reguluje przepis art. 5 ust 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych.

Końcowo, odnosząc się do powoływanej w toku postępowania trudnej sytuacji materialnej Skarżącego stwierdzić należy, że nie może ona skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Renta z tytułu niezdolności do pracy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb ze względu na aktualną, niewątpliwie trudną sytuację materialną i zdrowotną wnioskodawcy, co również słusznie dostrzegł Prezes ZUS. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego, w zakresie wymaganego okresu ubezpieczenia, niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych i to tylko przy wykazaniu szczególnych okoliczności które uniemożliwiły to dopełnienie. Taka sytuacja, jak wynika z ustaleń organu, które Sąd podziela, nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.