Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1387/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 13 ust. 3 i art. 6 ust. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 28
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia NSA Piotr Przybysz Protokolant starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2164/18 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 września 2018 r. nr DAP-WOSR-7280-68/2018/JB w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty I. oddala skargę kasacyjną, II. zasądza od [...] na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 października 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2164/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 września 2018 r. nr DAP-WOSR-7280-68/2018/JB w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 7 sierpnia 2018 r. potwierdzającą [...] prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] i [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] nr [...], powiat lwowski, województwo lwowskie. Zdaniem organu odwoławczego, decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa, prawidłowo określa następców prawnych oraz wysokość wyceny. Zdaniem organu odwoławczego Wojewoda Zachodniopomorski prawidłowo wyliczył kwotę przysługującej [...] rekompensaty, której zgodnie z udziałem w masie spadkowej przypadł udział ¾ kwoty. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przytoczył ponadto uchwałę NSA z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17 podkreślając, że roszczenie [...] nie może być potraktowane w sposób odrębny od częściowej realizacji prawa do rekompensaty zrealizowanego przez jej brata. Roszczenia obu tych osób miały swoje źródło w spadkobraniu po ich rodzicach, którzy byli właścicielami pozostawionego mienia zabużańskiego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego że za daną nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami RP osoby uprawnione nie mogą otrzymać świadczenia przewyższającego wysokość 20% jego wartości. Jeżeli zaś za dany pozostawiony majątek została już poprzednio przyznana rekompensata, to – stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy – wysokość aktualnie zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego powinna być pomniejszona o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Organy administracji prawidłowo uznały, że skoro [...] wykorzystał częściowo przysługujące prawo do rekompensaty, to brak jest podstaw do przyznania skarżącej rekompensaty w pełnej wysokości. Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo zinterpretowały przepisy prawa, dokonały właściwej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i należycie uzasadniły zajęte stanowisko. Złożona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisu prawa materialnego tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 13 ust. 3 w zw. z art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097), zwanej dalej "ustawą" poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że częściowa realizacja prawa do rekompensaty przez jedną z osób uprawnionych do rekompensaty (do zaliczenia) wpływa na zakres rekompensaty przysługującej pozostałym uprawnionym, podczas gdy z ww. przepisu wynika, że częściowa realizacja prawa do rekompensaty przez danego uprawnionego może mieć wpływ co najwyżej na zakres prawa do rekompensaty w stosunku do tego uprawnionego;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 28 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy przez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że [...] nie ma interesu prawnego w występowaniu w postępowaniu administracyjnym dotyczącym potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] nr [...], powiat lwowski, województwo lwowskie, a w konsekwencji na uznaniu, że [...] nie ma przymiotu strony tego postępowania, a co za tym idzie, że w sprawie doszło do prawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi, przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrot wydatków oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dochodząc jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy należy stwierdzić, iż nie zawiera on usprawiedliwionych podstaw.

Istotą sporu jest to czy zasadnie Sąd wojewódzki uznał, oddalając skargę na ostateczną decyzję Ministra, którą organ II instancji utrzymał w mocy decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 7 sierpnia 2018 r. nr GN-3.7725.575.2005.BW potwierdzającą [...] prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] i [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] nr [...], powiat lwowski, województwo lwowskie.

Środek odwoławczy kwestionuje zaakceptowane przez Sąd wojewódzki ustalenia organów, że uprzednia częściowa realizacja prawa do rekompensaty przez jedną z osób uprawnionych do rekompensaty wpływa na zakres rekompensaty przysługującej aktualnie pozostałym uprawnionym jak i to, że organy nieprawidłowo ustaliły krąg stron przedmiotowego postępowania administracyjnego pomijając [...].

W warunkach wykonywanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej należy wskazać, że przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.), dalej też ustawa, stanowią, że w myśl art. 13 ust. 2 tej ustawy zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20% wartości tych nieruchomości. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 3 ustawy, jeżeli osoba uprawniona, na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła na własność albo użytkowanie wieczyste nieruchomość Skarbu Państwa lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartości prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartości położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy.

Godzi się również podkreślić, że brzmienie art. 13 ust. 3 w/w ustawy nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wynika z niego jednoznacznie, że nabycie na podstawie odrębnych regulacji prawnych mienia Skarbu Państwa powoduje, że przy ustaleniu prawa do rekompensaty wartość nabytego prawa zostaje obligatoryjnie uwzględniona przy obliczeniu wartości rekompensaty.

W myśl utrwalonego orzecznictwa, prawo do rekompensaty stanowi jedną całość i przysługuje za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przysługuje właścicielowi, współwłaścicielowi i ich spadkobiercom, ale nie wszystkim, a tylko spełniającym warunki określone w ustawie. Zatem nie jest zasadny zarzut postawiony w skardze kasacyjnej, że każdemu ze spadkobierców przysługuje oddzielne prawo do rekompensaty. Prawo to jest bowiem jedno i przysługuje osobom, które wykażą, że spełniają warunki do realizacji tego prawa (zob. wyrok NSA z dnia 20 września 2012 r. sygn. akt I OSK 1494/11, uchwała NSA z dnia 9 października 2017 r. sygn. I OPS 3/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej przez Sąd kasacyjny sprawy wskazać należy, że rekompensatę za pozostawione mienie przyznaje się jako całość za pozostawione mienie dla wszystkich współwłaścicieli. Natomiast – jak wynika z akt administracyjnych – w niniejszej sprawie nastąpiła już częściowa realizacja prawa do rekompensaty bowiem [...] i [...] w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty nabyli w użytkowanie wieczyste nieruchomość położoną w Sławnie przy ul. [...] nr [...], tj. działkę o pow. 998 m² zabudowaną domem mieszkalnym o pow. 181 m³ oraz budynkiem gospodarczym o pow. 43 m². Wskazują na to znajdujące się w aktach sprawy takie dokumenty jak decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Sławnie z dnia 16 lipca 1966 r. nr ZGT-II/3a/110/66 oraz akt notarialny z dnia 27 września 1966 r. [...] sporządzony przez notariusza [...]. Z treści w/w decyzji wynika, że wartość budynków i wartość wieczystego użytkowania działki określono na kwotę 96.028,62 zł oraz że na poczet należności za sprzedane budynki zaliczono wartość pozostawionego za granicą mienia na kwotę 27.425 zł. Analiza aktu notarialnego z dnia 27 września 1966 r. wskazuje zaś, że cena za sprzedany budynek wynosiła 65.400 zł oraz że na poczet tej ceny nabywcy wpłacili kwotę 27.425 zł – przez zaliczenie wartość mienia nieruchomego pozostawionego poza granicami Państwa (§ 5 aktu). Pokryli oni zatem wartość nabytej nieruchomości wartością za mienie zabużańskie w wysokości 41,93 %. Wartość nabytej przez [...] nieruchomości określona następnie została w operacie szacunkowym z dnia 12 marca 2018 r. na kwotę 98.000 zł, a po uwzględnieniu waloryzacji na dzień wydania decyzji z dnia 7 sierpnia 2018 r. – na kwotę 98.785,66 zł. Wartość zrealizowanego przez [...] prawa, po uwzględnieniu waloryzacji, określona zatem została na kwotę 41.420,82 zł (co stanowi 41,93 % z kwoty 98.785,66 zł).

Nie ulega zatem wątpliwości, że prawo do prawo do rekompensaty zostało częściowo zrealizowane przez [...], jednego z następców prawny dawnych właścicieli pozostawionej nieruchomości.

Uznać zatem należy, że zgodnie z art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wysokość świadczenia pieniężnego została prawidłowo pomniejszona o wartość nabytej nieruchomości w miejscowości Karwowo.

Nie jest również zasadny zarzut kasacyjny nr 2. Trafnie przyjął Sąd I instancji, że brak udziału [...] jako strony postępowania nie miał wpływu na rozstrzygnięcie sprawy objętej zaskarżonym wyrokiem. Faktem jest, że z wskazywanej wyżej uchwały NSA z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17 wynika, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Zauważyć jednak należy, że [...] zrealizował już przysługujące mu prawo do rekompensaty (nawet w wysokości wyższej niż przysługujący mu udział w spadku po dawnych właścicielach nieruchomości). Wbrew zarzutowi środka odwoławczego nie można zatem uznać, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia interesu [...], zwłaszcza, że jak wskazał organ w uzasadnieniu decyzji, a co zasadnie zaakceptował Sąd wojewódzki, [...] zrezygnował z uczestnictwa w niniejszym postępowaniu.

Nie można też podzielić stanowiska skargi kasacyjnej, że – w konkretnych okolicznościach tej sprawy – naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. W okolicznościach niniejszej sprawy, mimo braku czynnego uczestniczenia w postępowaniu [...] (zawiadomionego uprzednio pismem Starostwa Powiatowego w Sławnie nr GNG-7227/112/03 z dnia 25.03.2003r.), Sąd I instancji dokonał merytorycznej oceny legalności kwestionowanej decyzji w zakresie żądania objętego wnioskiem strony skarżącej kasacyjnie, a także w granicach sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena ta jest prawidłowa, jak wskazano to powyżej. W takiej sytuacji uwzględnienie skargi, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. (naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy) w związku z wskazywanymi przepisami prawa mogłoby mieć znaczenie wówczas, gdy po wycofaniu decyzji z obrotu prawnego, mogłoby to doprowadzić do innego (korzystniejszego dla skarżącej kasacyjnie) wyniku sprawy. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie takiego związku nie wykazała (zob. odpowiednio: wyrok NSA z dnia 9 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 2207/19, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem, a tym samym Sąd I instancji zasadnie oddalił skargę.

Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.