Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1406/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2042
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Iwona Kosińska, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. G. [1], E. K., P. K., A. G., D. K. i J. G. [2] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. G. [1], E. K., P. K., A. G., D. K. i J. G. [2] solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również: Minister) decyzją z [...] marca 2021 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej: ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.), po rozpatrzeniu odwołania J. T., E. K., P. K., A. G., D. G., J. G., od decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2020 r. odmawiającej M. T., E. K., P. K., A. G., D. G. i J. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w majątku ziemskim w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...].

Minister uwzględnił, że wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. P. K., J. K. i E. K., wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami RP przez M. K. i M. z C. majątku ziemskiego [...], nieopodal [...].

M. K., ostatnio stale zamieszkały w [...] k. [...], zmarł w dniu [...] września 1939 r. w [...], pow. [...]. Spadek po nim na podstawie ustawy nabyli: żona M. K. z d. C. w 1/7 części majątku nieruchomego i w 1/4 części majątku ruchomego oraz dzieci: S. K., A. K., J. K., H. K., T. K. i W. K. po 1/7 części majątku nieruchomego i po 1/8 części majątku ruchomego każde z nich. Spadek po H. K., zmarłej [...] grudnia 1941 r. w [...], ostatnio stale zamieszkałej w [...] k. [...], na podstawie ustawy nabyło rodzeństwo: S. K., A. K., J. K., T. K. i W. K. po 1/5 części każde z nich. Spadek po T. K., zmarłej dnia [...] grudnia 1941 r. w [...], ostatnio zamieszkałej w [...], k. [...], na podstawie ustawy nabyło rodzeństwo: S. K., A. K., J. K., W. K. po 1/4 części każde z nich. Spadek po M. K., z d. [...], zmarłej dnia [...] czerwca 1981 r. w [...], na podstawie ustawy nabyły dzieci: S. K., A. K., J. K., W. K., po ¼ części spadku każde z nich. Spadkobiercami W. K., zmarłej [...] grudnia 1999 r. w [...], na podstawie ustawy nabyli: siostra J. K. w 2/4 częściach, bratanica W. K. w 1/4 części i bratanek P. K. w 1/4 części spadku.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] Wydział I Cywilny z [...] grudnia 2009 r., sygn. akt [...], spadek po S. K., zmarłym dnia [...] listopada 1997 r. w [...] w [...], ostatnio stale zamieszkałym w [...] w [...], na podstawie ustawy nabyli: żona M. K., syn P. K. i córka W. K. po 1/3 części każde z nich. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział Cywilny z [...] maja 2012 r., sygn. akt [...], spadek po A. K., zmarłym [...] października 1997 r. w [...], ostatnio stale zamieszkałym w [...], na podstawie ustawy nabyli: żona E. K. w 3/6 częściach oraz rodzeństwo: S. K., W. K. oraz J. G. z d. K. po 1/6 części każde z nich.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...], Wydział I Cywilny z [...] września 2012 r., sygn. akt [...], spadek po M. K., z d. H., zmarłej [...] stycznia 2012 r. w [...], ostatnio zamieszkałej w [...], na podstawie testamentu własnoręcznego nabył syn P. K. w całości. J. K. zmarła dnia [...] marca 2010 r. w [...], a spadek po niej nabyli: córka J. G., syn M. G., syn A. G., syn D. G. i córka J. G., każde po 1/5 części spadku, z zastrzeżeniem zastosowania dyspozycji testamentu w formie aktu notarialnego, sporządzonego przez notariusza B. w [...] w dniu [...].10.1999 r.

Postanowieniem Sądu Okręgowego w [...][...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy z [...] lutego 2019 r., sygn. akt [...], stwierdzono, że podlega uznaniu na obszarze Polski notarialne poświadczenie dziedziczenia z [...] marca 2018 r. po urodzonym [...] lutego 1949 r. w [...], a zmarłym dnia [...] października 2014 r. w [...] M. G., stwierdzające nabycie spadku po zmarłym w sposób określony w poświadczeniu, zgodnie z którym spadek po ww. nabyli: żona N. P. oraz dzieci: S. G., S. G. i C. G.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego N. G., S. i C. V. oraz S. G. złożyli oświadczenia, w których wskazali, że nie posiadają obywatelstwa polskiego i nie zamierzają uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za przedmiotową nieruchomość.

W aktach przedmiotowej sprawy organ I instancji zgromadził m. in. następujące dokumenty:

1. Dziennik Ustaw RP Nr 2 z dnia 9 stycznia 1926 r. z treści którego wynika, że wg rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 stycznia 1926 r. o ustaleniu na rok 1926 wykazu imiennego nieruchomości ziemskich, podlegających wykupowi przymusowemu. na obszarze właściwości terytorialnej okręgowego Urzędu Ziemskiego w [...] w pow. [...] wykupowi przymusowemu podlegało [...] ha z majątku [...] z folw. [...], należących do K. M. (k.491);

2. umowę pożyczki nr [...] oraz operat szacunkowy majątku [...] vel [...] gminy [...] należącego do [...] K. M. sporządzony dnia [...],[...] czerwca 1926 r., wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem przysięgłym z języka rosyjskiego;

3. wyciąg z operatu szacunkowego dot. majątku [...], pow. [...], właściciela M. [...] K., sporządzonego w dniu [...] listopada 1933 r. dla wewnętrznego użytku [...] Banku Ziemskiego;

4. rejestr szacunkowy majątku [...], pow. [...], właściciela M. [...] K., sporządzony przez [...] Bank Ziemski dnia [...] maja 1936 r.;

5. orzeczenie Komisji Szacunkowej Nr [...] z dnia [...] lipca 1935 r. ustalające wartość majątku [...], stanowiącego własność M. K.;

6. formularz zastawu nr [...], majątku [...] i części folwarku rodowego [...]

stanowiącego własność M. K. z tytułu pożyczki udzielonej w 1931 r. na 30 lat;

7. polisa nr [...] z [...] września 1935 r. dotycząca ubezpieczenia od ognia majątku [...], wydana na rzecz M. K.;

8. polisa nr [...], dotycząca ubezpieczenia od ognia majątku [...], wydana na rzecz M. K.;

9. podanie M. K. z [...] kwietnia 1939 r., kierowane do Zarządu [...] Banku Ziemskiego dotyczące zdjęcia z listy licytacyjnej majątku [...];

10. opracowanie J. K. "[...]".

Wśród zgromadzonych dokumentów znajduje się również postanowienie Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] z [...] lutego 2005 r. o umorzeniu śledztwa, z treści którego wynika, że M. K. został zamordowany dnia [...] września 1939 r. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z [...] czerwca 2015 r., wynika, że "M. K., s. J. i M., ur. [...].10.1883 r. zam. w majątku [...], Prezes Związku [...] w pow. [...], został zamordowany przez bandę kryminalistów wraz z administratorem S. i ekonomem w swoim majątku [...].09.1939 r. Pochowany prawdopodobnie w [...]. Żona M. wraz z córkami wywieziona do [...], przeżyła, dwie córki H. i T. tam zmarły". Z wydruku z Indeksu Represjonowanych wynika, że M. K., T. K., H. K., J. K. zostały deportowane w czerwcu 1941 r. z [...].

Wojewoda [...]decyzją z [...] grudnia 2020 r. odmówił J. T., E. K., P. K., A. G., D. G. i J. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w majątku ziemskim w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że strony nie przedłożyły żadnego dokumentu, z którego, wynikałoby, że M. K. była współwłaścicielką majątku [...], a ponadto nie wykazano przesłanki opuszczenia przez M. K. jak również M. K. byłego terytorium RP z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli J.T., E. K., P. K., A. G., D. G. i J. G.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał za prawidłową decyzję Wojewody. Organ odwoławczy podkreślił, że dowody zgromadzone w przedmiotowej sprawie wskazują, iż tytuł własności do majątku [...] przysługiwał najpierw M. K., a następnie jej synowi – M. K. Jak wynika z akt sprawy, powierzchnia majątku ulegała zmianie. Zgodnie z umową pożyczki z 1926 r. obszar majątku wynosił [...] ha. W wyciągu z operatu szacunkowego z 1933 r. podano powierzchnię [...] ha, natomiast rejestr szacunkowy z 1936 r. wykazuje [...] ha powierzchni. Majątek był zadłużony, na co wskazuje podanie M. K. z 1939 r. z prośbą o zdjęcie majątku z licytacji. Wynika z niego również, że część nieruchomości przeznaczona była do rozparcelowania. W ocenie Ministra, okoliczność związana z kwestią parcelacji majątku nie pozostaje bez znaczenia dla niniejszej sprawy, w której własność określonych nieruchomości według stanu na dzień 1 września 1939 r. nie może być uprawdopodobniona, lecz musi zostać udowodniona. Postępowanie dowodowe ma bowiem prowadzić do wykazania istnienia danej okoliczności, a nie jej uprawdopodobnienia.

Minister podzielił zatem stanowisko Wojewody [...], iż nie jest możliwe dokonanie jednoznacznej oceny jaka była powierzchnia majątku w dniu 1 września 1939 r. oraz w chwili pozostawienia nieruchomości.

Jednocześnie Minister zaznaczył, że okolicznością niesporną jest to, że M. K. został zamordowany we wrześniu 1939 r. w [...], pow. [...], a ostatnio stale mieszkał w [...] k. [...]. Z powyższego wynika, że właściciel przedmiotowej nieruchomości M. K. nigdy nie opuścił byłego terytorium RP. Przedstawiony fakt uznany został za bezsporny, jako że wynika on z treści prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego, które na zasadzie art. 365 § 1 k.p.c., wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Powyższe ustalenie pozostaje istotnym z uwagi na treść art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., która przyjmuje, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ II instancji w oparciu o zebrany materiał dowodowy stwierdził, że właściciel majątku [...] – M. K. nie opuścił byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc nie został spełniony warunek zawarty w art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Następcy prawni właściciela ww. nieruchomości nie mogą zaś posiadać więcej praw niż ich poprzednik prawny.

Dalej Minister nadmienił, że jakkolwiek brak jest dowodów na poparcie twierdzenia zawartego we wniosku, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność również M. K., niemniej jednak w tym zakresie organ uwzględnił, że, jak wynika z akt sprawy, M. K. po wywiezieniu na [...] wróciła do Europy wraz z armią gen. [...] i osiedliła się w [...]. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby ww. kiedykolwiek powróciła na tereny obecnego terytorium RP, czego skarżący nie kwestionowali w toku postępowania.

Mając na uwadze przytoczone okoliczności faktyczne i prawne Minister stwierdził, że organ I instancji w decyzji z [...] grudnia 2020 r. prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz skarżących.

Skargę na opisaną wyżej decyzję Ministra wnieśli J. T., E. K., P. K., A. G., D. G., J. G., reprezentowani przez adwokata. Jako podstawę skargi wskazali naruszenie:

1) art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 i ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie (przesiedlenie się) właściciela M. K. nieruchomości na obecne tereny Polski (zmarł rozstrzelany w [...] k/[...] w dniu [...].09.1939 r. przez członków Komunistycznej Partii Zachodniej [...]), gdy tymczasem pow. ustawa nie stawia takiego wymogu, co wyraźnie potwierdzają: treść ustawy, okoliczności jej uchwalenia, treść uzasadnienia wyroku TK SK 11/12, kierunek nowelizacji art. 2 ustawy oraz dotychczasowe orzecznictwo, w tym wypracowane pod rządami poprzednich przepisów zabużańskich, a w konsekwencji bezprawną odmowę potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty za nieruchomości, pomimo spełnienia wszelkich przesłanek do potwierdzenia tego prawa;

2) art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. art. 6 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez zaniechanie dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych mających znaczenie dla ustalenia przesłanek prawa do rekompensaty i nie uznanie za wystarczające, że M. K. opuścił swój majątek z uwagi na działania wojenne - aresztowany i zastrzelony w [...], pomimo że miał w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie, mieszkał w [...] pow. [...], na byłych terenach Polskich oraz opuścił swój majątek z uwagi na działania wojenne w warunkach art. 2 pkt 1 pow. ustawy,

3) art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. - poprzez nie uznanie dowodów znajdujących się w aktach sprawy, wskazujących jednoznacznie, że M. K. spełnił przesłanki ustawowe prawa do rekompensaty w szczególności: postępowanie IPN sygn. [...] z [...].02.2005r. i postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...].07.2011 r., sygn. akt [...], w których opisane są tragiczne wydarzenie, data i okoliczności zastrzelenia M. K.,

4) art. 6, art. 8 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. a to naruszenie zasady legalności, zasady załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela i prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, poprzez brak praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, oceniania dowodów i rozstrzygnięcia sprawy, gdy w identycznych sytuacjach, przed rokiem 2020 r. w którym organy "wyinterpretowały przesłankę przesiedlenia", przyznawały prawo do rekompensaty w sytuacji śmierci właściciela z rąk oprawców i niemożliwości ucieczki i przybycia na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej, a obecne stanowisko organów I i II instancji jest krzywdzące gdyż wprowadza dyskryminację skarżących w stosunku do w/w wnioskodawców,

5) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanowiska organu w sposób budzący zaufanie do organów administracji, skrótowe i chaotyczne uzasadnienie faktyczne swojej decyzji, skoncentrowanej jedynie na braku "przesłanki przesiedlenia", wskazując, iż "Pan M. K. został zamordowany we wrześniu 1939r. co potwierdzają (...). Z powyższego wynika, że właściciel przedmiotowej nieruchomości, Pan M. K.nigdy nie opuścił byłego terytorium RP“. (str.7 decyzji MSWiA)

6) art. 2 w zw. z art.6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 4 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez błędne i całkowicie bezpodstawne uznanie, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki nabycia prawa do rekompensaty z uwagi na nieudowodnienie przez skarżących okoliczności pozostawienia nieruchomości przez M. K., na skutek opuszczenia byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., podczas gdy w toku sprawy przedstawiono szereg dowodów, w tym dokumentów urzędowych, potwierdzających wprost przysługiwanie poprzednikowi prawnemu skarżących prawa własności do majątku [...], zarówno przed wybuchem II Wojny Światowej jak i w momencie rozstrzelania właściciela [...].09.1939r.,

7) art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 4 w zw. z art. 7 ustawy "zabużańskiej" poprzez błędne przyjęcie, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na określenie jaka była powierzchnia nieruchomości pozostawionych przez M. K. na Kresach Wschodnich, podczas gdy powierzchnia ta jest możliwa do ustalenia z wysoką dokładnością na podstawie licznych, wiarygodnych i spójnych ze sobą dokumentów, w szczególności w oparciu o dokumenty urzędowe z lat 30-tych XX w.,

8) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną i wszechstronną ocenę dowodów skutkującą uznaniem, że w toku postępowania nie została udowodniona przesłanka pozostawienia przez M. K. nieruchomości w [...], choć z całokształtu materiału dowodowego, w tym dokumentów urzędowych, które nie zostały zakwestionowane przez organ poprzez przedłożenie jakiegokolwiek przeciwdowodu, wynika wprost, że zarówno w dniu wybuchu II Wojny Światowej jak i w dniu tragicznej śmierci właściciela [...].09.1939 r., M. K. był właścicielem Dóbr Ziemskich [...] i majątku tego nie wyzbył się w żaden sposób,

9) art. 7 k.p.a. w zw. z art 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a poprzez niewytrzymujące krytyki i całkowicie dowolne, a przez to sprzeczne z zasadą

prawdy obiektywnej, ustalenie, że dokumenty dotyczące regulacji stanu prawnego nieruchomości będących własnością M. K., po dokonanej w latach 30-tych XX w. parcelacji nie mogą stanowić wyczerpującego i wiarygodnego dowodu, w oparciu o który można określić jej powierzchnię oraz wymiary budynków podczas gdy wszystkie dokumenty jak i pozostałe dowody są spójne ze sobą, stanowią odzwierciedlenie procedury określonej i wprowadzonej ustawą z 23 marca 1929 r. o uregulowaniu stanu hipotecznego nieruchomości, oddanych w toku parcelacji w posiadanie nabywców (Dz.U. z 1929 r. Nr 27, poz.276), a na ich podstawie z wysoką dokładnością możliwe jest określenie powierzchni nieruchomości w [...],

10) art. 6 w zw. z art 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art 80 k.p.a poprzez rażące podważenie zaufania skarżących do organów administracji publicznej wskutek oparcia uzasadnienia decyzji na bezzasadnych hipotezach i przypuszczeniach jakoby M. K. wyzbył się lub utracił majątek [...], podczas gdy domniemania te nie znajdują jakiegokolwiek oparcia w materiale dowodowym, co więcej są z nim rażąco sprzeczne, a nadto są formalnie nieracjonalne, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego,

11) art. 2 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w związku z art. 1 ust. 2 i art 1 ust. 1 ustawy w związku z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3, art 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i 2, art. 87, art. 10 w zw. z art 95 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz podstawowe zasady wyrażone w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do w/w Konwencji, gdyż organ naruszył podstawowe zasady ustrojowe Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności zasadę legalizmu, prawdy obiektywnej, zaufania obywatela do państwa, zasadę swobodnej oceny dowodów, zasadę państwa prawnego realizującego pryncypia sprawiedliwości społecznej, zasadę działania na podstawie i w granicach praw, zapewnienie praw człowieka i obywatela, w tym ochronę dziedziczenia oraz zakaz ograniczania obywatelowi praw skutkujących na gruncie tej sprawy brakiem przyznania rekompensaty za majątek pozostawiony na Kresach przez spadkodawcę skarżących, co jest szczególnie rażące w świetle fundamentalnych dla kwestii rekompensat orzeczeń tj.: orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.11.1989 r. K 7/89, OTK 1989 Nr 1 poz.8, orzeczenia SN z 10.10.2003r., II C 36/02, treści wyroku Wielkiej Izby ETPC w Strasburgu z 22.06.2004 r. w sprawie B. przeciwko Polsce. Powyższe przepisy kreują niekonstytucyjne ograniczenie prawa majątkowego (prawa do rekompensaty za utracone nieruchomości), które nie jest ani konieczne w demokratycznym państwie prawnym, ani nie służy realizacji żadnych istotnych wartości, natomiast narusza zasadę równej ochrony własności i innych praw majątkowych w związku z zasadą równości (art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji) a jednocześnie ograniczenie to pozostaje w związku z naruszeniem: zasady demokratycznego państwa polskiego w aspekcie zasady sprawiedliwości społecznej oraz zasady zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa (art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji), zasady demokratycznego państwa prawnego w aspekcie zasady poprawnej legislacji (dostatecznej określoności i stabilności unormowań dotyczących praw jednostki) w związku z zasadami pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego (art. 64 ust. 1 i 2 i zw. z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji) i zasady demokratycznego państwa prawnego w aspekcie zasady ochrony praw nabytych jako składowej zasady zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa (art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji).

Wskazując na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W powyższych uwarunkowaniach Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, zaskarżone bowiem decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z jednoczesnym uchybieniem norm prawa materialnego.

Dla oceny legalności podjętej w sprawie decyzji kluczowe jest brzmienie art. 1 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w myśl których ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez osoby, które w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie w świetle art. 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów (a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub (b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub (c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić (ust. 1) i jednocześnie posiada obywatelstwo polskie (ust. 2). Jak stanowi art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2.

W warunkach rozpoznawanej sprawy istotnym w tym zakresie pozostaje ustalenie, że M. K. został wyprowadzony ze swojego majątku w [...], aresztowany, a następnie rozstrzelany [...] września 1939 r. w [...], powiat [...]. Nie opuścił więc, w rozumieniu ustawy, byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Autor skargi błędnie zatem utożsamia uprowadzenie właściciela z majątku [...] i jego tragiczną śmierć z opuszczeniem terytorium RP. Powyższe, choć czyni usprawiedliwionymi twierdzenia organów w omawianym zakresie, nie pozbawia zasadności wywiedzionej skargi w pozostałych kwestiach, które zostaną omówione poniżej.

Wypada zatem zauważyć, że na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39), Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, stwierdził, że "naturalnym warunkiem" dla powstania uprawnień dla Zabużan było przysługiwanie im nie tylko praw własności, lecz również "innych praw majątkowych (...) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski". Zatem - jak wskazał skład powiększony NSA w uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r.,

I OPS 11/13 (ONSAiWSA 2014/6/90) - z treści przedstawionej wyżej wypowiedzi Trybunału nie wynika teza, jakoby warunkiem uznania nieruchomości za "pozostawioną" było legitymowanie się w stosunku do niej wyłącznie tytułem własności. Trybunał wiązał uprawnienia zabużańskie przede wszystkim z faktem przemieszczenia się ludności. Podkreślić przy tym wypada, że prawo to nie jest i nigdy nie było świadczeniem odszkodowawczym za straty w majątku obywateli polskich mieszkających na dawnych Kresach związane z działaniami wojennymi, ale świadczeniem ex gratia przyznawanym tym, którzy w związku z wojną i ukształtowanym po jej zakończeniu porządkiem geopolitycznym zmuszeni byli do przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego i pozostawienia w związku z tym na opuszczonych terenach należącego do nich mienia.

Powyższe doznaje szczególnego znaczenia w zaistniałych w rozpoznawanej sprawie okolicznościach faktycznych. Otóż, niesporne jest, że właścicielem majątku ziemskiego [...], za który dochodzono rekompensaty, do śmierci ([...] września 1939 r.) pozostawał M. K. Z postanowienia Końcowego Sądu Rejonowego dla [...] w [...] II Wydział Cywilny z dnia [...] lipca 2011 r., sygn. akt [...], wynika, że spadek po M. K. nabyli: żona M. K. oraz dzieci: S. K., A. K., J. K., H. K., T. K. i W. K., którzy w dniu 1 września 1939 r. byli obywatelami polskimi i zamieszkiwali w majątku ziemskim w [...], do której to nieruchomości nabyli prawa w drodze dziedziczenia. Mogli oni zatem uzyskać samodzielne tytuły do uzyskania uprawnienia do rekompensaty z tytułu opuszczenia majątku, by następnie ich spadkobiercy mogli domagać się realizacji uprawnień przewidzianych ustawą z dnia 8 lipca 2005 r., których źródłem są prawa przysługujące ich poprzednikom prawnym.

Zauważyć przy tym trzeba, że organy w powyższym zakresie pozostają niekonsekwentne. O ile bowiem dostrzegają potrzebę dokonania analizy spełnienia przez żonę M. K. – M. K., przesłanek do potwierdzenia prawa do omawianego świadczenia, to pomijają w tym aspekcie sytuację faktyczną i prawną pozostałych członków rodziny, którzy na stałe mieszkali w majątku [...] i majątek ten opuścili w czasie prowadzonych działań wojennych. Kwestia ta pozostaje zaś kluczowa dla ustalenia uprawnień wnioskodawców do uzyskania potwierdzenia prawa do nabycia rekompensaty.

Brak dokonania analizy i oceny w powyższym zakresie, świadczy o naruszeniu przez organy art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Wadliwości prowadzonego postępowania dotknęły również dokonaną przez organ analizę w odniesieniu do powierzchni i parametrów opuszczonego majątku. Nie sposób podzielić konstatacji organów, że odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty uzasadniały trudności w dokonaniu jednoznacznej oceny w tym przedmiocie. Trudno przyjąć, że parcelacja majątku, jego zadłużenie, czy opisy mienia pozyskane na datę 1926 r. i 1936 r. mogły skutecznie uniemożliwić poczynienie ustaleń w powyższym zakresie. Lakoniczne stwierdzenie organu odwoławczego w tym zakresie sprawia, że trudno przyjąć, by kwestie te stanowiły przedmiot pogłębionych rozważań organu opartych na wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, czyniąc zadość obowiązkowi ustalonemu w art. 7, art. 75, art. 77, art. 80, art. 84 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Fragmentaryczna, czy też niekompletna dokumentacja bez podjęcia próby skorzystania z innych dostępnych środków dowodowych nie może stać się podstawą dla wyprowadzenia powyższej tezy. Sąd zauważa, że celem doprecyzowania parametrów nieruchomości możliwym jest wykorzystanie wiadomości specjalnych rzeczoznawcy majątkowego, który przy analizie dostępnych materiałów źródłowych władny będzie ustalić przybliżone brakujące parametry.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. W oparciu o art. 135 tej ustawy Sąd uchylił również decyzję organu wydaną przez organ pierwszej instancji uznając, że uchybienia wymienione wyżej dotyczą obu wydanych w sprawie decyzji. Ponownie rozpatrując sprawę organ zobowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania i ponownie rozstrzygnąć sprawę merytorycznie w jej całokształcie.

O zwrocie na rzecz skarżących kosztów postępowania, obejmujących uiszczony wpis sądowy oraz koszty zastępstwa procesowego, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, ze zm.).