Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 528/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 2 pkt 2, art. 24 ust. 2, 2a i 4, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 7, art. 7a par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par 1 pkt 6 i par 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 119 pkt 2, art. 120, arrt. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c i par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 15h ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 26 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 września 2023 roku sprawy ze skargi U. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 marca 2023 r. znak: SKO.4114.143.2023 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrany zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Pabianic z dnia 17 lutego 2023 r., znak: [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z dnia 28 marca 2023 r., znak: SKO.4114.143.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej także: Kolegium, organ II instancji) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Pabianic (dalej także: organ I instancji) z dnia 17 lutego 2023 r., znak: ŚR.5221-22/18-19/19/D/2, o uznaniu za nienależnie pobrany przez U. M. zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 marca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy w dniu 4 lutego 2019 r. U. M. (dalej także: skarżąca) wystąpiła do Wójta Gminy Nowy Targ z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 5 marca 2019 r., znak ŚR.5221-22/18-19/19/D organ ten przyznał U. M. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł na okres od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r., w wysokości 184,42 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r., w wysokości 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do 30 listopada 2020 r., uznając, iż spełnione zostały kryteria określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Uwzględniają treść art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, Wójt Gminy Nowy Targ decyzją z dnia 21 stycznia 2021 r., znak: ŚR.5210.22.18-19.2021.D zmienił własną decyzję z dnia 5 marca 2019 r., znak: ŚR.5221-22/18-19/19/D w części dotyczącej okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego dla U. M. poprzez wydłużenie okresu przysługiwania tego zasiłku do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa 60 dzień od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Podstawę do wydania powyższej decyzji stanowiło orzeczenie o stopniu niepełnosprawności U. M. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Targu z dnia 24 stycznia 2019 r., zgodnie z którym U. M. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 listopada 2020 r. W dniu 12 września 2022 r. U. M. poinformowała Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Nowym Targu, że posiada nowe orzeczenie o niepełnosprawności, które jak ustalił organ, wydane zostało w dniu 11 lutego 2021 r. na okres do 28 lutego 2023 r.

W związku z tym, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustalone decyzją z dnia 5 marca 2019 r. znak: ŚR.5221-22/18-19/19/D, zmienioną decyzją z dnia 21 stycznia 2021 r., zostało ustalone na okres do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a orzeczenie o stopniu niepełnosprawności U. M. zostało wydane w dniu 11 lutego 2021r., jak stwierdziło w uzasadnieniu decyzji Kolegium, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje U. M. w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. Jak stwierdziło Kolegium, we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz w decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny U. M. była pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tego zasiłku. Jak wynika dalej z uzasadnienia decyzji Kolegium mając na względzie powyższe okoliczności oraz to, że U. M. zasiłek pielęgnacyjny wypłacany miała do dnia 31 sierpnia 2021 r. Wójt Gminy Nowy Targ decyzją z dnia 12 października 2022 r. uznał za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 marca 2021r. do 31 sierpnia 2022 r. w wysokości 3885,12 zł i zobowiązał U. M. do zwrotu tej kwoty wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Rozpoznając odwołanie U. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r., znak: SKO-ŚR-4111-80/22, uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podkreśliło, że organ nie powinien orzekać w jednej decyzji zarówno o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i jednocześnie o zobowiązaniu do jego zwrotu.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania skarżącej, pismem z dnia 20 stycznia 2023 r. Wójt Gminy Nowy Targ przekazał dokumentację U. M. dotyczącą zasiłku pielęgnacyjnego, zgodnie z właściwością miejscową, Miejskiemu Centrum Pomocy Społecznej w Pabianicach, celem prowadzenia dalszego postępowania.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezydent Miasta Pabianic wydał decyzję z dnia 17 lutego 2023 r., znak: ŚR.5221-22/18-19/19/D/2, o uznaniu za nienależnie pobrany przez U. M. zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 marca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. ze względu na to, że U. M. nie dopełniła obowiązku niezwłocznego przedłożenia wniosku wraz z nowym orzeczeniem o niepełnosprawności, o czym była pouczona w decyzji z dnia 21 stycznia 2021 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła U. M. Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 28 marca 2023 r., znak: SKO.4114.143.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że U. M. nie dopełniła obowiązku niezwłocznego przedłożenia wniosku wraz z nowym orzeczeniem o niepełnosprawności, o czym była pouczona w decyzji z dnia 21 stycznia 2021 r., znak: ŚR.5210.22.18-19.2021.D. Zdaniem Kolegium, należało zatem uznać, iż w okresie od dnia 1 marca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. zasiłek pielęgnacyjny skarżącej nie przysługiwał.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła U. M., wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Kwestionowanym rozstrzygnięciom skarżąca zarzuciła:

a) dokonanie błędnego, oderwanego od treści art. 7 k.p.a. uznania, że skarżąca nienależnie pobrała zasiłek za okres od 1 marca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r.,

b) naruszenie art. 30 ust 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane, c) dokonanie błędnej oceny ogółu okoliczności ujawnionych w toku postępowania, d) naruszenie art. 7, art. 77 § 1,

art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne zebranie materiału dowodowego i nie wyjaśnienie sprawy w sposób wyczerpujący, a tym samym nieprzeprowadzenie przez organ postępowania w sposób wszechstronny i wnikliwy. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nie została poprawnie pouczona o tym, iż po wystawieniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności powinna zawiadomić organ w określonym czasie. Skarżąca zarzuciła, że Kolegium powiela jedynie stanowisko organu I instancji, nadto nie wzięło pod uwagę, że skarżąca jest osobą samotną i schorowaną, prawie nie poruszającą się samodzielnie, choruje m.in. na padaczkę, stan po złamaniu knykcia bocznego kości piszczelowej, uszkodzenie stawu kolanowego, zakrzepicę żył kończyn dolnych, zespół pozakrzepowy, obrzęk tarczycy, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Ze względu na stan zdrowia skarżąca ma przyznaną opiekunkę, która pomaga w czynnościach życia codziennego. Stan zdrowia skarżącej od chwili przyznania zasiłku pielęgnacyjnego nie zmienił się, nie zmienił się również później przyznany stopień niepełnosprawności - wydano kolejne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nowe orzeczenie było w rzeczywistości przedłużeniem starego. Ponadto, skarżąca nie mogła wiedzieć, że świadczenie może być wypłacane nienależnie, gdyż nigdy nie została pouczona przez organ o tym, czym jest świadczenie nienależnie wypłacone albo nienależnie pobrane i kiedy nastąpić może do wypłacenia świadczenia nienależnego. Skarżąca dodała, że jest osobą starszą, schorowaną, utrzymującą się jedynie z emerytury w kwocie około 1500 zł miesięcznie. Za tę kwotę musi się utrzymać, opłacić rachunki, zakupić wyżywienie, a także leki i rehabilitację.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane

w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;

4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W związku z tym,

że organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o skierowanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 marca 2023 r., znak: SKO.4114.143.2023, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Pabianic z dnia 17 lutego 2023 r., znak: ŚR.5221-22/18-19/19/D/2, o uznaniu za nienależnie pobrany przez U. M. zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 marca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r., Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca

nie odpowiadają wymogom prawa.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390) (dalej: u.ś.r.).

Zgodnie z art. 2 pkt 2 u.ś.r. świadczeniami rodzinnymi są świadczenia opiekuńcze, w tym między innymi zasiłek pielęgnacyjny. Jak z kolei stanowi art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Podstawą faktyczną uznania w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność "niedopełnienia obowiązku niezwłocznego przedłożenia wniosku wraz z nowym orzeczeniem o niepełnosprawności". Organy obu instancji uznały bowiem, że w świetle art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności spowodowało utratę ważności orzeczenia dotychczasowego, a to z kolei, w związku z treścią decyzji Wójta Gminy Nowy Targ z dnia 21 stycznia 2021 r., miało, zdaniem organów obu instancji, doprowadzić do wygaśnięcia przyznanego skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w tak ustalonych okolicznościach wypłacony za okres 1 marca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. zasiłek pielęgnacyjny może być uznany za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 kwietnia

2022 r. "Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego [...] obciąża zatem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego." (wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1392/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Jak z kolei uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 28 października 2021 r. "Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine u.ś.r. jako warunek uznania świadczeń za nienależnie pobrane wymienia pouczenie osoby pobierającej o braku prawa do ich pobierania. W związku z tym wywiązanie się z obowiązku wynikającego z pouczenia wpływa bezpośrednio na ocenę, czy wypłacone świadczenie można uznać za nienależnie pobrane i w konsekwencji orzekać o jego zwrocie." (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2021 r., II SA/Gl 764/21, LEX nr 3258861, CBOSA). Sąd podziela przedstawione wyżej poglądy sądów administracyjnych i czyni je swoimi.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie obowiązek informacyjny, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., nie został przez organ zrealizowany. Skarżąca nie została bowiem pouczona, jak twierdzą organy obu instancji, o "obowiązku niezwłocznego przedłożenia wniosku wraz z nowym orzeczeniem o niepełnosprawności", którego niedopełnienie miało skutkować uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane. Organ pouczył skarżącą, w decyzji dotyczącej zmiany okresu przyznania zasiłku, jedynie o obowiązku niezwłocznego zawiadomienia organu o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do przyznanego świadczenia, w szczególności uzyskaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub o jej braku, którego zaniechanie "może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych". Brak jest jednak w powyższej decyzji pouczenia o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie niewywiązania się z tego obowiązku.

Sąd podkreśla, że dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie to im nie przysługuje. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że art. 25 ust. 1 u.ś.r., zobowiązujący do niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla generalnej normy z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) (dalej: k.p.a.) ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 października 2019 r., IV SA/Wr 245/19, CBOSA; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 lipca 2022 r., II SA/Gl 281/22, CBOSA; wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 stycznia 2023 r., II SA/Łd 640/22, CBOSA).

Sąd zwraca także uwagę, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności skarżącej pozostało w istocie bez wpływu na przysługujące prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdziło jedynie, iż nadal pozostaje ona niepełnosprawna w stopniu znacznym.

Dla oceny świadomości pobieranego przez skarżącą świadczenia ma również znaczenie okoliczność na którą zwraca się uwagę w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że sposób sformułowania przepisu art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 nie jest do końca jednoznaczny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji. W oparciu o tę normę prawną sformułowana została wszak sentencja decyzji zmieniającej okres na jaki przyznano skarżącej zasiłek pielęgnacyjny. Jak wskazał m.in. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 11 marca 2022 r. (II SA/Po 461/21, LEX nr 3325862, CBOSA) oraz WSA w Łodzi w wyroku z dnia 11 stycznia 2023 r. (II SA/Łd 640/22, LEX nr 3458850, CBOSA): "jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii". Na gruncie takiej interpretacji można by dopuścić i taki pogląd, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane skarżącej w 2019 r. było nadal orzeczeniem ważnym, tj. nie wygasło, pomimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji może być istotna w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.

W kontekście powoływanego zawinienia skarżącej należy także odnieść się do argumentacji Kolegium, które wskazało, że skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz w decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny została pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tego zasiłku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że skuteczne pouczenie to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. Pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia – winno być ono jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Nie może ono odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nieposiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot świadczenia, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r.,

I OSK 1701/12, LEX nr 1336320, CBOSA). Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie pouczenie w decyzji przyznającej świadczenie ograniczało się do zacytowania art. 25 ust. 1 u.ś.r. Z kolei pouczenie odnoszące się do okresów przyznania zasiłku pielęgnacyjnego (art. 24 ust. 2a, 2 i 4 u.ś.r.) zostało zawarte w formularzu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, które pozostało w aktach administracyjnych. Powyższe okoliczności również wskazują na błędne przyjęcie przez organy, że skarżąca pobierała świadczenie w sposób świadomy mimo braku takiego uprawnienia.

Reasumując należy stwierdzić, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. wbrew stanowisku organów obu instancji nie nosi znamion nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Powyższe prowadzi do wniosku, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie rozpoznały okoliczności sprawy w zakresie należytego i wyczerpującego ustalenia wystąpienia przesłanek do zastosowania art. 30 ust. 1 u.ś.r., czym naruszyły art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

Sąd stwierdza ponadto, że organ II instancji naruszył art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Jak stanowi natomiast art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego jest konieczne dla późniejszego prawidłowego zastosowania odpowiednich przepisów prawa materialnego lub ich wykładni w stanie faktycznym sprawy, który nie może budzić żadnych wątpliwości (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2022 r., I GSK 1571/21, LEX nr 3398563, CBOSA). Sąd stwierdza, że uzasadnienie faktyczne zawarte w decyzji organu II instancji jest niezgodne ze stanem faktycznym wynikającym z akt administracyjnych sprawy. Organ II instancji wskazuje między innymi, że "W dniu 04 lutego 2019 r. Pani U. M. wystąpiła do Prezydenta Miasta Pabianic z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 05 marca 2019 r. nr: ŚR.5221 -22/18-19/19/D Prezydent Miasta Pabianic przyznał Pani U. M. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego [...] Biorąc pod uwagę powyższe, Prezydent Miasta Pabianic decyzją z dnia 21 stycznia 2021r. nr: ŚR.5210.22.18-19.2021.D zmienił własną decyzję z dnia 05 marca 2019 r. nr: ŚR.5221-22/18-19/19/D w części dotyczącej okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego dla Pani U. M. [...]", podczas gdy postępowanie administracyjne w tej części prowadzone było przez Wójta Gminy Nowy Targ. Powyższe świadczy także o naruszeniu art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niedostateczne zebranie materiału dowodowego i nie wyjaśnienie sprawy w sposób wyczerpujący, a tym samym nieprzeprowadzenie przez organ II instancji postępowania w sposób wszechstronny i wnikliwy.

Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku), stwierdzając przede wszystkim, że organy te naruszyły przepisy prawa materialnego (art. 30 ust. 1 u.ś.r.). Organy naruszyły także przepisy prawa procesowego w tej sprawie, a mianowicie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., a naruszenia te co najmniej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ II instancji naruszył ponadto art. 107 § 3 k.p.a.

Przedstawiona wyżej ocena prawna powoduje jednocześnie, że dalsze procedowanie przez organy administracyjne w przedmiocie nienależnie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego stało się bezprzedmiotowe. Zatem postępowanie w sprawie nienależnie pobranego przez U. M. zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.

ał