Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1673/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Ar. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) ASR WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2023 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 września 2022 r. znak: SKO.ŚR/4111/992/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 12 września 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/992/2022 działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania I. J. (dalej jako: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta C. z dnia 4 lipca 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. P.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 3 stycznia 2022 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. P., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. w dniu 19 listopada 2021 r., przy czym nie da się ustalić o kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się do 19 października 2021 r.

Po rozpoznaniu ww. wniosku organ I instancji decyzją nr [...] z dnia 7 marca 2022 r., orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W wyniku odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 2 maja 2022 r., nr SKO.ŚR/4111/394/2022 uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz Miasta T., decyzją nr [...] z dnia 21 stycznia 2022 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, jak uprzednio, że nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1 b u. ś.r. Podkreślił, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października (sygn.. akt K 38/13) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1 b u,ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opieką nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jednakże skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1 b u.ś.r. ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych, nie powstała w okresie dzieciństwa.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca wniosła odwołanie. Podkreśliła, że jej matka mieszka sama w bloku na 4 piętrze bez windy i ze względu na stan zdrowia od 5 lat nie wychodzi z domu. Wskazała również, że do jej obowiązków należą: zakupy, sprzątanie, prawnie, gotowanie, kontaktowanie się z lekarzem o stanie zdrowia mamy, brakujących lekach, pielęgnacja, masowanie nóg. Skarżąca wyjaśniła, że nie może podjąć zatrudnienia ze względu nad opiekę nad matką.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn.. akt K 38/13 który stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ powołując się na liczne orzeczenia sądów administracyjnych stwierdził, że przesłanka kreślona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie powinna być uwzględniona w niniejszej sprawie. Bowiem w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności iw odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium.

Niezależnie od powyższego, SKO w Krakowie stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, jak również niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki - skoro opieka ta sprawowana jest w wymiarze kilku godzin dziennie, co więcej zakres opieki również nie pozwala przyjąć, iż uniemożliwia on podjęcie pracy w jakimkolwiek wymiarze.

Kolegium podkreśliło, że przesłanką przyznania świadczenia jest nierozerwalny związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. W sytuacji skarżącej nie można przyjąć iż rezygnacja z zatrudnienia (niepodejmowanie) spowodowana jest koniecznością sprawowania opieki na matką. Wynika ona bowiem z sytuacji życiowej i w związku z nią dokonanymi wyborami.

Skarżąca pomimo, że deklaruje stałą opiekę nad matką to jej wymiar określiła jako kilka godzin dziennie, a co więcej opisane przez skarżącą czynności są wykonywane standardowo w gospodarstwach domowych, w których nie ma osób niepełnosprawnych i nie świadczą o konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Czynności te wynikają z obowiązków jakie z racji więzi rodzinnych obciążają członków rodziny, co wynika również z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Aby móc mówić o opiece w rozumieniu zgodnym z ustawą, musi być ona stała lub długoterminowa - nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a do tego świadczona przez część doby, zatem sporadycznie.

Kolegium zwróciło również uwagę, że skarżąca ma dwoje rodzeństwa. Stąd też, gdy matka skarżącej posiada troje dzieci, to trudno przyjąć, iż w tych okolicznościach zachodzi faktyczna konieczność rezygnacja z zatrudnienia i niemożliwość podejmowania zatrudnienia przez którekolwiek z rodzeństwa. Na wszystkich dzieciach ciąży w równym, jednakowym stopniu obowiązek alimentacyjny wobec matki a zatem obowiązek przyczynienia się do zapewnienia jej należytej opieki i pomocy. Zdaniem organu odwoławczego opieka taka może zostać zapewniona w różny sposób, w tym także poprzez skorzystanie z usług opiekuńczych i opłacenie tych usług przez wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki, bez konieczności rezygnacji z zatrudnienia z aktywności zawodowej przez którekolwiek z nich. Rezygnacja z aktywności zawodowej winna być bowiem poprzedzona wykorzystaniem wszelkich innych możliwości zapewnienia opieki osobie bliskiej tej opieki wymagającej, a niewątpliwie w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna ma troje dzieci, na których w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny względem rodzica i żadne z nich z tego obowiązku nie jest zwolnione.

Na powyższą decyzję skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się jej uchylenia. Wyjaśniła, iż od 2014 r. przebywała w Wielkiej Brytanii z zamiarem osiedlenia się na stałe, niemniej w 2019 r. dowiedziawszy się o złym stanie zdrowia wróciła do Polski. Nadto wskazała, iż posiada dwoje rodzeństwa, niemniej nie mogą oni opiekować się matką, ponieważ sami wymagają opieki medycznej. Wskazała również, iż w 2020 r. podjęła pracę w pełnym wymiarze czasu, niemniej po kilku miesiącach zmuszona była zrezygnować z pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2022 r., Sąd przyznał skarżącej pełnomocnika z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 września 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta C. z dnia 4 lipca 2022 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. P., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19). Należy także zauważyć, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z mocy prawa, automatycznie w sytuacji, gdy osoba podopieczna legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności a jednocześnie osoba zobowiązana alimentacyjnie rezygnuje, czy nie podejmuje zatrudnienia celem sprawowania opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem uzależnione od zakresu sprawowania opieki, z którym wiąże się konieczność rezygnacji, czy niepodejmowania zatrudnienia.

Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką J. P., która została zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczony stopień ma charakter stały. Symbol niepełnosprawności został określony jako 05-R, 07-S i 11-I W aktach brak jakichkolwiek wypisów ze szpitala. W dniu rozprawy zostało jedynie przedłożone zaświadczenia lekarza rodzinnego stwierdzające, że matka skarżącej wymaga "stałej opieki osób drugich". Z wywiadzie środowiskowym stwierdzono, że matka skarżącej pozostaje w stałym leczeniu z powodu zmian zwyrodnieniowych w stawach kolanowych, zespołu zakrzepowego podudzia, otyłości patologicznej, zmian guzowatych wątroby, tętniaka tętnicy śledzionowej, miażdżycy naczyń krwionośnych, cukrzycy typu II, choroby niedokrwiennej serca, podwyższonego ciśnienia oraz zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa.

Skarżący zamieszkuje ze swoją matką, która jest wdową. Natomiast matka skarżącego ma jeszcze dwoje dzieci. Z oświadczeń przez nie złożonych wynika że nie są w stanie opiekować się matką z uwagi na własne choroby, a jednocześnie nie mogą wspierać matki finansowo. Na rozprawie pełnomocnik oświadczył, że oboje są na emeryturze, a dodatkowo, że B. S. ma umiarkowany stopień niepełnosprawności z uwagi na schorzenia kręgosłupa. Skarżąca nie zamieszkuje ze swoją majką. Dojeżdża do nie codziennie środkiem komunikacji miejskiej, co zajmuje jej ok. 40 min.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że J. P. nie jest osobą leżącą i porusza się po mieszkaniu przy pomocy laski lub skarżącej. Samodzielnie się ubiera., nie wychodzi na zewnątrz mieszkania. Skarżący przebywa z matką codziennie od godz. 9.00 do 15.00, niekiedy zostaje u niej na noc. Skarżąca wskazał następujące czynności, które wykonuje przy matce: pomaga przy myciu, przygotowuje posiłki, robi zakupy, sprząta, pierze, podaje leki, załatwia sprawy urzędowe oraz medyczne.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powołaniem się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei organ II instancji jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał brak związku przyczynowego między sprawowana opieką, a rezygnacją z zatrudnienia.

Zdaniem Sądu trafnie Kolegium uznało, że sama konieczność wykonywanie wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonuje opiekując się matką (będącą osobą samodzielną w znacznym zakresie), nie musiał rzeczywiście zrezygnować z zatrudnienia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że matka skarżącej wymaga opieki, która nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia (pracy w gospodarstwie rolnym) choćby w niepełnym wymiarze czasu. Wszystkie wymienione przez skarżącą czynności opiekuńcze można natomiast świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia (co zresztą przyznała sama skarżąca wskazując na ściśle określony zakres godzin w których to przebywa u matki), i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopieczną. Świadczenie pielęgnacyjne jednak samo w sobie nie ma zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania. Należy przy tym zwrócić uwagę, że skarżąca nie mieszka ze swoją matką a jedynie do niej dojeżdża, co dodatkowo świadczy o tym, że może pozostać sama w domu bez opieki.

Jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie oprócz skarżącej występują jeszcze dwoje jego rodzeństwa obciążone w tym samym stopniu wobec J. P. obowiązkiem alimentacyjnym, co skarżąca. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zakres czynności opiekuńczych nie jest szeroki, a rodzeństwo skarżącej jest na emeryturze, a więc dysponuje wolnym czasem. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności z osobą jej wymagającą, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zasada ta może być również stosowana w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.

Należy jednak podkreślić, że w uchwale NSA z dnia 14.11.2022 r., przyjęto, że jedynie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, realizuje to obiektywne kryterium. Wykładania ta ma związek ze zmianą brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ustawodawca zastąpił bowiem 01 stycznia 2013r. (ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 z późn. zm.) przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przesłanką legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny uznał dalej, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.

W niniejszej sprawie zarówno skarżąca jak i jej rodzeństwo są osobami zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec J. P. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie było wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne okoliczności wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby, przy czym tą obiektywną przesłanką jest legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała istnienia obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad J. P. przez swoje rodzeństwo.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.