Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 537/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 3  pkt 21, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 7, art. 77 par. 1, art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 lutego 2024 r. nr SKO-NP-4115-499/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej kwotę 497,00 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. nr SKO-NP-4115-499/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia 14 listopada 2023 r. nr WSW.5411.46.2023 o odmowie przyznania E. W. (zwanej dalej także wnioskodawczynią lub skarżącą) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. J.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 14 listopada 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji powołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także art. 61, art. 128 i art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz wskazał, że matka skarżącej (ur. w 1938r.) legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 lutego 2020 r., z którego wynika, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a niepełnosprawność istniała w dniu 1 stycznia 2020 r., tj. w wieku 81 lat, lecz daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ I instancji ustalił również, że matka skarżącej jest wdową, a wnioskodawczyni jest jedyną osobą spokrewnioną w linii prostej, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do matki. Ponadto ustalono, że skarżąca nie podejmuje pracy zawodowej, a w związku z koniecznością sprawowania stałej i całodobowej opieki nad matką, zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Z kolei z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni sprawuje stałą całodobową opiekę nad matką, której stan zdrowia uległ pogorszeniu. Zakres wykonywanych czynności obejmuje pomoc w zachowaniu codziennej higieny osobistej, mycie, pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków, podanie leków, zawożenie do lekarzy oraz załatwianie spraw urzędowych. Organ I instancji stwierdził, że matka skarżącej jest osobą starszą, schorowaną, mającą problemy z poruszaniem się, a jej stan zdrowia w ostatnim czasie uległ pogorszeniu co potwierdza przedłożone przez skarżącą zaświadczenie lekarskie.

W ocenie organu l instancji, bezsporne jest to, iż matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną wymagającą opieki, której stan zdrowia uległ pogorszeniu, a opiekę tę zapewnia wnioskodawczyni, będąca jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji. Ustalono również, że na podstawie przedstawionych dokumentów, daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej nie da się ustalić, ale istniała po 81 roku życia, co stanowi negatywną przesłankę z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem nie zostały spełnione wszystkie warunki określane tą ustawą. Z tych względów organ l instancji orzekł o odmowie przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji, skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej prawa do przedmiotowego świadczenia, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia 14 listopada 2023 r. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium przytoczyło na wstępie treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie stwierdziło, że stanowisko organu l instancji, że skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b tej ustawy. Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. I dlatego Kolegium uznało, że sama okoliczność, że niepełnosprawność w stopniu znacznym matki skarżącej powstała w 2020 r. nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Równocześnie Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie ustaleniu podlega jednak tak i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Organ II instancji wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca jest jedynym dzieckiem niepełnosprawnej matki. Mieszkają wspólnie, skarżąca w związku z opieką nad matką zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Matka skarżącej wymaga całodobowej opieki, gdyż stan zdrowia uniemożliwia jej samodzielną egzystencję. Fakt ten uwzględniono w orzeczeniu lekarskim z dnia 4 lutego 2020 r. Skarżąca pomaga swojej matce w czynnościach higienicznych, dba o jej stan zdrowia, towarzyszy matce podczas wizyt kontrolnych u lekarzy, podaje leki. Ponadto pracownik socjalny ustalił, iż matka skarżącej nie jest osobą leżącą, ale ma problemy w poruszaniu się. W/w nie opuszcza domu samodzielnie, każdorazowo towarzyszy jej córka.

W ocenie Kolegium, ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ czynności wykonywane przez skarżącą, ustalone na podstawie wywiadu oraz wskazane w jej oświadczeniu z dnia 13 listopada 2023 r., nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące np. ze starszymi rodzicami, do alimentacji których są zobowiązane. Zdaniem Kolegium, większość czynności wykonywanych przez skarżącą wynika wprost z faktu wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania oraz z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje jej całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania tak specyficznej pracy, jak praca we własnym gospodarstwie rolnym. Specyfika pracy w gospodarstwie rolnym pozwala bowiem dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych, w tym w szczególności konieczności karmienia matki.

W ocenie Kolegium, z powyższego bezspornie wynika, iż zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, będącą osobą kontaktową, samodzielnie (choć z trudnością) poruszającą się po domu jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy dalszym prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zdaniem Kolegium, na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż skarżąca nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, a tym samym uznać należy, iż nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała.

Kolegium stwierdziło także, że trudno przyjąć, że w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem. Jak wynika bowiem z ostatecznej decyzji Kolegium z dnia 31 grudnia 2020r. znak SKO-NP-41 15-361/20 (którą utrzymano w mocy decyzję organu l instancji z dnia 19 listopada 2020 r. znak: WSW.8352.38.2020 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę) skarżąca składając w dniu 21 października 2020 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego już wówczas oświadczyła, iż zrezygnowała z pracy na gospodarstwie rolnym. Obecnie skarżąca oświadczyła, iż to dopiero z dniem 4 września 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem organu odwoławczego, z powyższego wynika więc, że skarżąca jest w stanie pracować na gospodarstwie rolnym i jednocześnie opiekować się niepełnosprawną matką. Wbrew bowiem twierdzeniu skarżącej jej matka - jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego - nie jest osobą leżącą, jest w stanie, chociaż z trudem, ale samodzielnie, poruszać się po domu. Z akt sprawy nie wynika również, aby matka skarżącej wymagała sprawowania nad nią stałego nadzoru. Ponadto według organu II instancji, wykonując tak specyficzną pracę jaką jest praca w gospodarstwie rolnym skarżąca jest w stanie tak ustalić sobie harmonogram zajęć w ciągu dnia, aby móc matkę pokarmić.

Kolegium nie kwestionuje faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, do czego jest zobowiązana nie tylko moralnie, ale także prawnie z racji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem matki. Niemniej jednak fakt posiadania przez matkę orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji i fakt sprawowania przez skarżącą tej opieki niejako nie powodują automatycznie powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że zakres opieki sprawowanej przez nią nad matką w znacznym stopniu przekracza czynności, które polegają na zwykłym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Skarżąca podkreśliła, że poza czynnościami opiekuńczymi wykonywanymi stricte przy matce, przeznacza również czas na czynności związane z dbaniem o dom, zapewnieniem matce odpowiednich warunków życia dostosowanych do jej niepełnosprawności, zaopatrzeniem itp. Skarżąca jest też codziennie, przez cały czas, w pełnej gotowości do niesienia pomocy matce w razie potrzeby. Zdaniem skarżącej, organ II instancji błędnie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. Zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze pracy.

Skarżąca stwierdziła, że dla organu decydującym być powinno, czy w momencie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego mogłaby ona podjąć zatrudnienie, jednak rezygnuje z niego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem skarżącej, taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, albowiem konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Skarżąca podkreśliła, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, którzy nie mogą podjąć, co zachodzi w jej sytuacji. Skarżąca uważa, że nie może "karana" przez organ za to, że pomimo konieczności sprawowania opieki nad matką, próbowała łączyć pracę z opieką, celem uzyskania środków finansowych koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny, co jednak ostatecznie okazało się niemożliwe i zmuszona była z niej zrezygnować. W ocenie skarżącej, organy obu instancji dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wydając decyzję naruszającą w konsekwencji przepisy prawa materialnego. Uchybienie organu II instancji polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a opieką sprawowaną przez skarżącą nad matką.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie skarżąca w treści skargi wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Następnie wyjaśnić należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie została również wyrażona w art. 3 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie w/w ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 lutego 2024 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia 14 listopada 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, za słuszne uznać należy stanowisko organu II instancji, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Jak wynika z akt sprawy matka skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy znajduje się jednak orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 lutego 2020 r., w którym stwierdzono, że matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji przy czym nie dało się ustalić daty powstania tej niezdolności, jednak istniała ona w dniu 1 stycznia 2020 r. W myśl art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jednocześnie wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 5 pkt 1a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100 ze zm.) orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższego wynika zatem, że legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS (zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu) o niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Prawidłowo zatem organ odwoławczy uznał, że fakt, że nie da się ustalić daty powstania u matki skarżącej trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, jednak istniała ona w dniu 1 stycznia 2020 r., nie może, z uwagi na treść w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, organy naruszyły jednak art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności odnoszących się do stanu zdrowia matki skarżącej. W aktach sprawy brak jest bowiem dokumentacji medycznej dotyczącej aktualnego (na dzień złożenia i rozpoznania wniosku) stanu zdrowia matki skarżącej. Znajduje się w nich jedynie wspomniane już orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 lutego 2020 r. oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 13 listopada 2023 r., wydane przez lekarza chorób wewnętrznych, z którego wynika, że matka skarżącej jest w stałym leczeniu z powodu chorób przewlekłych, a w ostatnim okresie jej stan się pogorszył i wymaga całodobowej opieki.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie uzasadnia stwierdzenie, że fakty i okoliczności mające istotne z punktu widzenia możliwości dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie zostały wyjaśnione. Zgromadzony w aktach postępowania materiał dowodowy jest niekompletny i niewystarczający do oceny stanu faktycznego oraz wydania decyzji w sprawie.

Nie budzi wątpliwości – w świetle regulacji dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych – że samo posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie oznacza automatycznie konieczności całkowitej rezygnacji przez osobę zobowiązaną do sprawowania tej opieki z zatrudnienia, która jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt, że osoba trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej nie oznacza, że osoba ją zapewniająca musi zrezygnować z zatrudnienia. O konieczności rezygnacji z całkowitego zatrudnienia przesądzają przede wszystkim potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające z jej aktualnego stanu zdrowia.

Jak to już zostało powyżej wskazane, w przedmiotowej sprawie nie jest znany aktualny stan zdrowia matki skarżącej. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 13 listopada 2023 r. wynika jedynie, że matka skarżącej cierpi na [...], a w ostatnim okresie jej stan uległ pogorszeniu i wymaga ona całodobowej opieki. Mimo to organy obu instancji nie podjęły żadnych działań by pozyskać dokumentację medyczną matki skarżącej. Co więcej, organy w żaden sposób nie odniosły się do znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego z dnia 13 listopada 2023 r. i zawartej w nim informacji, że matka skarżącej wymaga całodobowej opieki. Organ I instancji ograniczył się do stwierdzenia, że daty powstania niepełnosprawności u matki skarżącej nie da się ustalić, ale istniała ona po 81 roku życia, a więc istnieje przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja organu I instancji została zatem oparta na przepisie, którego niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny, co słusznie zauważył organ II instancji. Natomiast organ odwoławczy w swojej decyzji stwierdził, że jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego matka skarżącej nie jest osobą leżącą, ponieważ jest w stanie, choć z trudem, ale samodzielnie poruszać się po domu. Poza zdaniem Kolegium z akt sprawy nie wynika, aby matka skarżącej była osobą nie kontaktową i w związku z tym wymagała sprawowania nad nią stałego nadzoru. Stwierdzenie to pozostaje jednak w sprzeczności z treścią powołanego powyżej zaświadczenia lekarskiego z dnia 13 listopada 2023 r., z którego wynika, że matka skarżącej wymaga całodobowej opieki. W ocenie Sądu, organ nie może oprzeć swojej decyzji jedynie na spostrzeżeniach pracownika socjalnego, odnotowanych w protokole z wywiadu środowiskowego, gdyż pracownik ten nie dysponuje wystarczającą wiedzą by dokonać oceny stanu zdrowia osoby wymagającej opieki oraz zakresu wymaganej opieki. Stan zdrowia matki skarżącej, wymagający według skarżącej całkowitej rezygnacji przez nią z zatrudnienia, musi zostać wykazany stosownymi dokumentami wystawionymi przez lekarzy. Tylko bowiem lekarze, którzy ją leczą są w stanie wypowiedzieć się, czy matka skarżącej wymaga nieprzerwanej przy niej obecności córki.

Jeszcze raz należy podkreślić, że z treści zaświadczenia lekarskiego z dnia 13 listopada 2023 r. wynika, że matka skarżącej wymaga całodobowej opieki. Jeżeli organy nie zgadzają się z zawartą w tym zaświadczeniu opinią lekarza, który je wystawił, to powinny przedstawić dowody (np. stosowną dokumentację medyczną) na okoliczność, że matka skarżącej nie wymaga "sprawowania nad nią nieustannego nadzoru". Takich dowodów brak jednak w aktach sprawy.

Zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Ani w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ani w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, nie wyjaśniono dlaczego organy nie wzięły pod uwagę zaświadczenia lekarskiego z dnia 13 listopada 2023 r. ani w oparciu o jakie dowody uznały, że matka skarżącej nie wymaga całodobowej opieki (oparcie się tylko i wyłącznie na opinii pracownika socjalnego nie jest wystarczające).

Rozpoznając ponownie sprawę organy winny zatem ustalić aktualny stan zdrowia matki skarżącej, a następnie – zakres koniecznych czynności opiekuńczych skarżącej względem niej. Te dwie okoliczności z kolei pozwolą na ocenę, czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki w rzeczywistości wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przedmiotem jednoznacznych ustaleń powinno być zatem wyjaśnienie, czy matka skarżącej może samodzielnie, bez opieki, pozostać w domu przez dłuższy okres czasu, co umożliwiłoby skarżącej podjęcie pracy lub kontynuowanie pracy w gospodarstwie rolnym.

Mając zatem na uwadze, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania Sąd działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł o ich uchyleniu – jak w pkt I wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania dla skarżącej Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł (cz. 1.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, Dz. U. z 2023 r. poz. 2111).