Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1406/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 9 ust. 2a) i 2b)
journal: Dz.U. 1997 nr 121 poz 770
law: Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi ze skargi Z. S. na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2018r. Nr [...] Minister Przedsiębiorczości i Technologii utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] maja 2017r. Nr [...] o umorzeniu postępowania.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] Minister Rozwoju i Finansów , po rozpatrzeniu wniosku z dnia 5 kwietnia 2016 r. Z. S., na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 1 oraz art. 28 k.p.a., umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...], ul. [...].

W uzasadnieniu ww. decyzji organ stwierdził, że wnioskodawczyni - jako spadkobierczyni wspólnika spółki jawnej uznanej za wykreśloną z rejestru przedsiębiorców - nie posiada bezpośredniego i aktualnego interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a., kreującego status strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego. Tym samym zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości podmiotowej postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła Z. S.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Przedsiębiorczości i Technologii wskazał, że z wnioskiem o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji może wystąpić jedynie osoba będąca stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., tj. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie zajmował się wykładnią przepisu art. 28 k.p.a. i analizował zagadnienie "przymiotu strony" w postępowaniu administracyjnym. Linia orzecznictwa jest ugruntowana i prowadzi do wniosku, że stroną postępowania administracyjnego może być wyłącznie podmiot, który wykaże swój interes prawny w rozstrzygnięciu konkretnej sprawy. Istotę interesu prawnego należy bowiem upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt 1010/16).

Interes ten powinien być bezpośredni, indywidualny, własny i realny (aktualny), tj. rzeczywiście powiązany z danym postępowaniem, a także sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego w konkretnej sprawie administracyjnej. Minister zauważył przy tym, iż o tym, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego nie decyduje sama wola, czy subiektywne przekonanie danej osoby, a nawet - dopuszczenie jej przez organ do udziału w nim. Decydująca jest natomiast okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny" (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA 511/00).

Organ podkreślił, że treścią pojęcia interesu prawnego jest prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie danej osobie przez przepis prawa konkretnych uprawnień, które może ona realizować w postępowaniu administracyjnym. O tym więc, czy danemu podmiotowi służy prawo strony w konkretnym postępowaniu, decyduje norma prawna, z której dla tego podmiotu wynikają wprost określone prawa i obowiązki (cecha bezpośredniości). W związku z powyższym pojęcie strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., powiązane jest nierozerwalnie z istnieniem interesu prawnego.

Minister wskazał, że taki interes w przedmiotowej sprawie posiada właściciel znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, legitymujący się prawem własności do niego w dacie bezpośrednio poprzedzającej nacjonalizację lub ustanowienie przymusowego zarządu państwowego (por. wyrok WSA w Warszawie w wyroku z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1010/16, wyrok NSA z dnia 19 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 763/09 oraz wyroki WSA w Warszawie z dnia 29 stycznia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1717/08 i z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 36/10). Interes prawny strony ustalany jest bowiem w postępowaniu nadzwyczajnym, według stanu na dzień wydania decyzji kończącej to postępowanie, z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego z daty wydania decyzji w postępowaniu zwykłym. Dokumentami bezpośrednio potwierdzającymi prawo własności do przedsiębiorstwa są w szczególności: odpis z Krajowego Rejestru Sądowego oraz wypis z rejestru handlowego (RHA, RHB), z okresu bezpośrednio poprzedzającego objęcie mienia w zarząd państwowy, zgłoszenia przemysłu, karty rejestracyjne.

Minister podniósł, że przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie strona została wezwana do wykazania interesu prawnego, poprzez nadesłanie do akt postępowania, dokumentów potwierdzających w sposób bezpośredni prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości, tj. m.in.: odpisu z rejestru handlowego, akt rejestrowych, kart rejestracyjnych, zgłoszeń przemysłu, kart rzemieślniczych, dokumentów finansowych i statystycznych, umów rozporządzających wydanych w odniesieniu do tego przedsiębiorstwa. Pismem z dnia 19 sierpnia 2016 r. pełnomocnik strony wniósł o rozpatrzenie sprawy na podstawie zgromadzonego dotąd materiału dowodowego z uwagi na brak posiadania przez wnioskodawcę jakichkolwiek dokumentów w sprawie, pomimo ich poszukiwania.

Organ we własnym zakresie podjął czynności zmierzające do zgromadzenia materiału dowodowego w celu ustalenia okoliczności przejęcia na własność Państwa mienia przedmiotowego przedsiębiorstwa, występując o przeprowadzenie kwerendy do Archiwum Państwowego w K., Archiwum Państwowego w C., Archiwum Państwowego w L., Archiwum Państwowego w P., Archiwum Państwowego w K. oraz do Archiwum Akt Nowych w W.

W wyniku powyższych działań Organ uzyskał następujące dokumenty archiwalne:

- wyciąg z rejestru handlowego Sądu Okręgowego w P.,

- rejestr handlowy [...], gdzie pod nr [...] wpisana została spółka [...] w K.,

- kwestionariusz Statystyki Przemysłowej za okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 1938 r. przedmiotowej spółki,

- kwestionariusze statystyczne dotyczące produkcji i inwestycji za rok: 1934 i 1935 oraz 1936 i 1937,

- zawiadomienie Sądu Okręgowego w P. Wydział [...] w C. z dnia [...] maja 1941 r.,

- orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. wraz z załącznikiem (wykaz piąty przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa ogłoszony w [...] Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] listopada 1946 r.),

- kwestionariusz sporządzony w celach upaństwowienia i pisma dotyczące objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa przez przedsiębiorstwo państwowe: [...] oraz korespondencja dotycząca nacjonalizacji [...].

Minister podniósł, że zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 1776/15 organy administracji publicznej nie mają obowiązku nieograniczonego poszukiwania dowodów, gdyż nałożony na nie na mocy art. 7 k.p.a. obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy obejmuje dokonywanie czynności niezbędnych. Pomimo zaś dokonania szerokiej kwerendy archiwalnej organ nie uzyskał umowy spółki lub umów zmiany umowy przedmiotowej spółki, wnioskodawczyni również nie nadesłała do akt postępowania przedmiotowego dokumentu.

W tej sytuacji, tj. braku nadesłania przedmiotowej umowy spółki, jak również nieodnalezienie tego dokumentu w ramach przeprowadzonej przez organ kwerendy archiwalnej nie może zdaniem Ministra skutkować zarzutem nierozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a tym samym zarzuty w ww. zakresie należy uznać za niezasadne.

Minister ustalił, że przedsiębiorstwo pn. [...] w K., zajmujące się produkcją blachy miedzianej i ołowianej, stanowiło własność spółki jawnej, zarejestrowanej w prowadzonym przez Sąd Okręgowy w P. rejestrze handlowym, dział [...] Nr [...]. Zgodnie z wpisem w tym rejestrze wspólnikami spółki byli J. B. i D. B. Czas trwania spółki był przez jej wspólników kilkakrotnie przedłużany, a ostatecznie, w związku ze śmiercią J. B. (w dniu [...] września 1933 r.) postanowiono, iż przysługującymi mu prawami w firmie zarządzać będzie E. S. (jako pełnomocnik spadkobierców J. B.), na podstawie aktu zeznanego przed notariuszem J. Z. w dniu [...] marca 1937 r., Nr rep. [...]. Po upływie czasu trwania umowy spółki ekspirującej w dniu [...] lipca 1937 r., umowa spółki była przedłużona na czas nieograniczony (por. wpisy zawarte w [...] Nr [...]). Ponadto zmieniona została nazwa spółki na: [...] w K., wskazując, iż wspólnikami są D. B. oraz spadkobiercy J. B.

W trakcie II wojny światowej (w dniu [...] października 1940 r.) nad przedmiotowym przedsiębiorstwem został ustanowiony zarząd powierniczy w osobie F. P., na podstawie zarządzenia Kierownika Wydziału Powierniczego Generalnego Gubernatorstwa z dnia [...] kwietnia 1940 r. - ostatni wpis na str. 373 i 375 rejestru handlowego [...] nr [...]. Natomiast z zawiadomienia z dnia [...] maja 1941 r. Sądu Okręgowego w P. Wydział [...] w C. wynika, że przedmiotowa spółka została wpisana do rejestru handlowego nr [...], na podstawie wyciągu nadesłanego przez Sąd Okręgowy w P.

W związku z ww. okolicznościami organ wyjaśnił, że stosownie do art. 151 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1945 r. Nr 25, poz. 151, z późn. zm.) wpisy hipoteczne i rejestrowe, wniesione na podstawie orzeczeń z mocy przepisów niniejszego dekretu nieważnych (zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy: wyroki i inne orzeczenia wydane podczas okupacji przez sądy niemieckie), podlegają z urzędu, a także na wniosek osób zainteresowanych wykreśleniu, z jednoczesnym przywróceniem wpisów nieprawnie wykreślonych. Wpisy o wykreśleniu z rejestru handlowego firm, które obecnie faktycznie nie istnieją, podlegają wykreśleniu tylko na wniosek osób zainteresowanych (ust. 2).

Analiza treści rejestru handlowego przedmiotowej spółki jawnej bezspornie wskazuje, że brak jest w nim wpisu dotyczącego jej wykreślenia.

Odnosząc się do ww. zawiadomienia z dnia [...] maja 1941 r. organ wskazał, że powołany tam rejestr handlowy nr [...] nie został odnaleziony w zasobach archiwalnych Archiwum Państwowego w C. (właściwego miejscowo, wobec dokumentów wytworzonych przez Sąd Okręgowy w P. Wydział [...] w C.), zaś zawiadomienie to nie odnosi się do okoliczności wykreślenia przedmiotowej spółki z rejestru handlowego nr [...], a jedynie wskazuje na możliwość jej przerejestrowania do innego rejestru.

W związku z powyższym organ podkreślił, że z treści jedynego, uzyskanego w ramach przeprowadzonej szerokiej kwerendy archiwalnej, rejestru handlowego [...] Nr [...] prowadzonego dla przedmiotowej spółki wynika, iż [...] w K. (czynna od [...] kwietnia 1920 roku) została wpisana do rejestru dnia [...] maja 1920 r. (por. s. 483 rejestru handlowego) i brak jest w nim wpisu dotyczącego wykreślenia spółki z rejestru handlowego.

Niezależnie od oceny skutków wpisów niemieckich dokonanych w czasie II wojny światowej, brak odnalezienia rejestru handlowego [...] nr [...] uniemożliwia przyjęcie, że spółka została z rejestru handlowego wykreślona. Jednocześnie Minister podkreślił, że zgodnie z informacją przekazaną przez Archiwum Państwowe w C., w tamtejszym Skorowidzu firm zarejestrowanych w Wydziale [...] w C. Sądu w P. za lata 1929-1950 (zespół archiwalny Sąd Okręgowy w P. Wydział [...] w C. [1917] 1928-1939 [1956J), nie odnaleziono wpisów dotyczących [...], ul. [...]. Wynikiem negatywnym zakończyło się również przeszukanie pomocy ewidencyjnych m.in. do zespołów archiwalnych Sąd Okręgowy w P. Wydział [...] w C. [1917] 1928-1939 [1956] oraz Sąd Okręgowy w P. Wydział [...] w C. 1939-1945 [1949].

Minister w całości podtrzymał przytoczoną argumentację i stanowisko zajęte w skarżonej decyzji, że z uwagi na okoliczność, iż wykreślenie wpisu dotyczącego ww. spółki jawnej nie nastąpiło, a ponadto na dzień 31 grudnia 2015 r. przedmiotowa spółka nie została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z art. 9 ust. 2a ww. ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym spółka ta została wykreślona z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. Mienie takich spółek z mocy prawa nabył nieodpłatnie Skarb Państwa, który ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podmiotów z nabytego mienia (art. 9 ust. 2b ww. ustawy). W celu wyeliminowania wszelkich wątpliwości w tym zakresie ww. przepisy przewidują wyraźne stwierdzenie, że prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru.

Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt i SA/Wa 996/14: "niedopuszczalnym jest przerzucanie na organ administracji obowiązku wykazania, że skarżąca posiada przymiot strony postępowania (...) w szczególności uwzględniając status własnościowy przedsiębiorstwa (...) i kognicji sądów powszechnych w sprawach rejestrowych w tym wynikający z art. 9 b in fine ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 168, poz. 1186), obowiązek sądu rejestrowego badania w odniesieniu do spółek osobowych okoliczności wstąpienia w prawa wspólnika. Utrata bytu spółki następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru na mocy orzeczenia sądowego (sądu powszechnego), a nie organu administracji czy sądu administracyjnego (vide wyrok NSA z dnia 16.11.2012 r. sygn. akt I OSK 892/12)".

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez ww. ustawę - Przepisy wprowadzające KRS, Dyrektywy 2009/101/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 września 2009 r. oraz Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Minister wskazał, że w niniejszej sprawie działa jako organ nadzoru w postępowaniu nieważnościowym, dotyczącym decyzji nacjonalizacyjnej i nie jest uprawniony do wkraczania w zakres uprawnień ustawodawcy. W kompetencji bowiem organu orzekającego nie znajduje się ocena przepisów prawa, a jedynie, jak wyżej wskazano, legalności decyzji administracyjnych wydanych na podstawie obowiązującego prawa.

Jednocześnie, zgodnie z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt II SA/Po 463/17: "na podstawie art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 1924) ustawodawca wprowadził regulację umożliwiającą sądowi rejestrowemu rozwiązanie i wykreślenie z rejestru tzw. «martwych podmiotów», a także uregulował skutki utraty bytu prawnego przez podmiot nieprzerejestrowany do KRS. Ustawodawca uznał, że po 13 latach funkcjonowania KRS zdefiniowany został (zarówno przez praktykę obrotu gospodarczego jak i orzecznictwo) problem występowania w KRS znacznej liczby podmiotów, które nie wykazują żadnej aktywności, nie wykonują obowiązków rejestrowych (w tym nie składają sprawozdań finansowych), nie prowadzą działalności i nie posiadają majątku. W konsekwencji powyższego wprowadzono regulację ww. art. 9 ust. 2 ustawy - Przepisy wprowadzające KRS, zgodnie z którą dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych zachowują moc do czasu rejestracji, zgodnie z przepisami ustawy o KRS, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r. Z kolei zgodnie z art. 7 ustawy podmioty, które zostały wpisane do odpowiedniego rejestru przed dniem 1 stycznia 2001 r. mają ustawowy obowiązek przerejestrowania do KRS do dnia 31 grudnia 2015 r.

Regulacja zawarta w ww. art. 9 ust. 2b ustawy - Przepisy wprowadzające KRS (przejście mienia na własność Skarbu Państwa) ma na celu usunięcie stanu niepewności co do losów prawnych mienia pozostawionego przez podmioty, które przestały istnieć. (...) okres ponad 13 lat - liczony od wejścia w życie ustawy o KRS - stwarzał dostateczne możliwości złożenia wniosku o wpis podmiotu do KRS przy zachowaniu minimum staranności ze strony zainteresowanych podmiotów.

W świetle powyższego (...) obowiązujące regulacje prawa krajowego i unijnego nie dają podstaw do tego, aby funkcjonowały w obrocie podmioty nieprzerejestrowane do KRS. Wygaszenie podmiotów nieprzerejestrowanych skutkuje tym, że ich mienie nabywa nieodpłatnie z mocy prawa Skarb Państwa. Takie unormowanie zapobiega powstaniu sytuacji, w której mienie należące do podmiotów, które utracą zdolność prawną, stałoby się mieniem niczyim. (...) regulacje zawarte w art. 9 ust. 2b ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o KRS umożliwiają zabezpieczenie roszczeń wierzycieli podmiotów nieprzerejstrowanych do Krajowego Rejestru Sądowego z mienia tych podmiotów nabytych przez Skarb Państwa, zapewniając pewność i bezpieczeństwo obrotu".

Biorąc pod uwagę powyższe organ rozstrzygający niniejszą sprawę stwierdził, że na dzień rozstrzygania sprawy, tj. stosowania prawa administracyjnego oraz cywilnego, nie została potwierdzona aktualność interesu prawnego Z. S., jako spadkobierczyni jednego z siedmiu wspólników spółki jawnej uznanej za wykreśloną z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r., jak również nie posiada ona, w związku z ww. przepisami ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o KRS, bezpośredniego interesu prawnego.

Stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, brak interesu prawnego podmiotu wnoszącego żądanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi o bezprzedmiotowości postępowania, bowiem wyklucza możliwość jego prowadzenia.

Na tle powyższego Minister stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym status Z. S., jako spadkobierczyni wspólnika spółki jawnej uznanej za wykreśloną z Rejestru Przedsiębiorców, nie rodzi po jej stronie bezpośredniego i aktualnego interesu prawnego, kreującego status strony postępowania o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Skargę na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Z. S. zarzucając jej obrazę przepisów postępowania, tj.:

art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez niezebranie całego oraz niewszechstronne rozpatrzenie zebranego już materiału dowodowego, polegające na zaniechaniu ustalenia przez Ministra komu przysługiwało prawo własności do nieruchomości gruntowych i budynkowych, które były wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej przez [...] w K. ([...]), co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego i nieopartego w materiale dowodowym przyjęcia, że [...] była właścicielem tych nieruchomości, podczas gdy powyższe w żaden sposób nie wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a według wiedzy skarżącej właścicielami ww. nieruchomości byli wspólnicy [...] i ich następcy prawni, a na terenie tych nieruchomości [...] prowadziła jedynie swoją działalność;

art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w przedmiotowej sprawie i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie posiadała interesu prawnego, podczas gdy biorąc pod uwagę, że właścicielem nieruchomości, na terenie których [...] prowadziła swoją działalność byli jej wspólnicy, a skarżąca jest następcą prawnym jednego ze wspólników, tj. D. B., posiada ona interes prawny w stwierdzeniu nieważności prawomocnego orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa (Orzeczenia), gdyż Orzeczeniem nie tylko znacjonalizowano [...] jako przedsiębiorstwo, ale również pozbawiono wspólników oraz ich następców prawnych przysługującego im prawa własności do ww. nieruchomości;

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji I instancji, podczas gdy z uwagi na powyższe okoliczności, istniały przesłanki do uchylenia decyzji I instancji i przeprowadzenia postępowania nieważnościowego, zgodnie z wnioskiem skarżącej.

Wobec powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Podniósł również, że skarżąca nie wskazywała na interes prawny oparty o prawo własności do nieruchomości, na której znajdowało się przedsiębiorstwo, jednak organ przed wydaniem rozstrzygnięcia wezwał stronę do przedstawienia dokumentów potwierdzających w sposób bezpośredni prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości – bezskutecznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że "bezprzedmiotowość postępowania występuje m.in. wówczas, gdy podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania zgłosił inicjatywę w tym względzie" (zob. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2012 r., II GSK 1525/11, LEX nr 1291706). Przed merytorycznym rozpatrzeniem żądania organ powinien więc ustalić, czy podmiot występujący z żądaniem ma interes prawny we wszczęciu postępowania (art. 28 k.p.a.). W zależności od tego, czy ustalenie braku przymiotu strony jest oczywiste, czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie, jego załatwienie może zapaść albo na podstawie art. 61a k.p.a., albo na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z tą drugą sytuacją.

Ustalenie zaś, czy wnioskodawca na interes prawny we wszczęciu postępowania jest także obowiązkiem organu, bowiem od tego ustalenia zależy, czy postępowanie zakończy się orzeczeniem o charakterze formalnym, czy merytorycznym.

O tym zaś, kto jest stroną postępowania rozstrzyga art. 28 k.p.a., z którego wynika, że jest nią każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego – jak wielokrotnie ponoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych i na co słusznie zwracał uwagę Minister - należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. W konsekwencji stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji jest każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki prawne stwierdzenia nieważności tej decyzji. Przy czym interes ten musi być bezpośredni, aktualny i realny.

Postępowanie nieważnościowe, którego przeprowadzenia żądała skarżąca dotyczyło orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...], ul. [...].

Zasadnie organ nadzoru uznał, że skarżącej jako spadkobierczyni jednego ze wspólników spółki jawnej nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu.

Zgodnie z art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 ze zm.), dodanym przez art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1924), "Podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania."

Ponadto, zgodnie z art. 9 ust. 2b ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o KRS (dodanym tym samym aktem, co ust. 2a), "Z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru."

Z powołanych wyżej ustaleń organu nadzoru i cytowanych przepisów wynika, że: przedmiotowa spółka jawna istniała do dnia 31 grudnia 2015 r., z dniem 1 stycznia 2016 r. została wykreślona z Rejestru RHA na podstawie art. 9 ust. 2a ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o KRS, wobec nie złożenia wniosku o przerejestrowanie do KRS, prawa wspólników i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym spółki jawnej wygasły z dniem 1 stycznia 2016 r. (art. 9 ust. 2b).

Skarżąca nie wykazała bowiem, że byt prawny spółki jawnej ustał (zob. art. 112 k.h.) do dnia wejścia w życie k.s.h. Po tej ostatniej dacie (1 stycznia 2001 r.) oparcie ustaleń organu na danych z rejestru sądowego należy uznać za poprawne. Zgodnie bowiem z art. 84 § 2 k.s.h., stosowanym w zw. z art. 612 k.s.h., "Rozwiązanie spółki następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru." Zauważyć przy tym należy, że to na wnioskodawcy postępowania nadzorczego spoczywa obowiązek wykazania interesu prawnego we wszczęciu takiego postępowania, a więc w tym wypadku wykazanie ustania bytu prawnego spółki jawnej, gdyż dopiero wówczas "uaktywnia się" legitymacja spadkobierców wspólników w postępowaniu nadzorczym.

W sytuacji, w której spółka jawna istnieje, to wyłącznie ona, reprezentowana przez wspólników, ma legitymację do żądania wszczęcia postępowania dotyczącego wzruszania orzeczeń administracyjnych dotyczących majątku tej spółki. Interes spadkobierców wspólników staje się aktualny wyłącznie pod warunkiem, że spółka w sposób trwały nie może być stroną tego postępowania z uwagi na ustanie jej bytu prawnego. W sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie prowadzenie postępowania "nieważnościowego" z wniosku spadkobiercy wspólnika spółki jawnej organ nadzoru słusznie uznał za bezprzedmiotowe, co w konsekwencji musiało prowadzić do umorzenia postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.).

Z dniem 1 stycznia 2016r. ustał wprawdzie już byt prawny przedmiotowej spółki jawnej, w oparciu o art. 9 ust. 2a ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o KRS, ale z mocy art. 9 ust. 2b tej ustawy prawa wspólników i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym spółki jawnej wygasły z dniem 1 stycznia 2016 r. Jeśli wspólnicy (a więc i ich spadkobiercy) nie mają już praw do majątku likwidowanych spółek, to nie mają też interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, które pozbawiły spółkę jawną majątku.

W niniejszej sprawie przejęcie przez Skarb Państwa mienia spółki nastąpiło nie z mocy art. 9 ust. 2b ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o KRS, ale na podstawie orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. Istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy było jednak to, że wygaszenie w oparciu o powołany przepis prawa wspólników i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym spółki jawnej spowodowało brak ich interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia. Zatem to nie nieodpłatne przejęcie mienia przez Skarb Państwa, które w tym wypadku nie odbyło się w oparciu o art. 9 ust. 2b, ale wygaszenie roszczeń do mienia wspólników i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym spółki jawnej, przesądziło o ich statusie w postępowaniu nieważnościowym, na skutek tego, że byt prawny spółki ustał dopiero z chwilą wykreślenia jej z rejestru (art. 9 ust. 2a). Odnosząc się do zarzutów skargi należy podnieść, że obowiązkiem organu administracji, wynikającym z zasady prawdy obiektywnej zawartej w art. 7 k. p. a., jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Z zasady tej wynika także obowiązek określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Zakres materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia, wynika z treści żądania strony, a organ winien podjąć stosowne działania, w tym również żądania od strony przedstawienia dokumentów na poparcie jej twierdzeń, służące ustaleniu stanu faktycznego. Zasada oficjalności postępowania dowodowego nie oznacza jednak, iż strona może zachowywać się biernie w jego toku, dlatego też to na stronie spoczywa ciężar wskazania dowodów, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współdziałania w realizacji tego obowiązku.

W rozpoznawanej sprawie zdaniem Sądu wbrew zarzutom skargi organ nadzoru podjął wszelkie niezbędne kroki zmierzające do ustalenia stanu faktycznego, pozyskując szereg dokumentów dotyczących przedmiotowej spółki. Zwracał się także do skarżącej o nadesłanie dokumentów potwierdzających prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości. Skarżąca w piśmie z dnia 19 sierpnia 2016r. poinformowała organ o braku posiadania przez nią jakichkolwiek dokumentów w sprawie, pomimo ich poszukiwania i wniosła o rozpatrzenie sprawy na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organ. W tej sytuacji trudno stawiać organowi zarzut, że mimo podjętych działań nie udało mu się pozyskać dokumentów potwierdzających tytuł własności poprzednika prawnego skarżącej do nieruchomości, na której funkcjonowało przejęte przedsiębiorstwo. Dodać należy, że we wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia skarżąca wnosiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia w części dotyczącej przejęcia [...] [...] podnosząc argumenty o braku podstawy prawnej do przejęcia przedsiębiorstwa, nie wskazując przy tym, że bezprawnie została przejęta nieruchomość, na której [...] funkcjonowała z uwagi na to, że stanowiła ona własność wspólników spółki jawnej. Jednocześnie jednakże skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu na poparcie swoich twierdzeń.

Skoro zatem skarżąca nie wykazała interesu prawnego w zainicjowaniu postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, to należy uznać, że organ prawidłowo umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 k.p.a.

Zdaniem Sądu organ ustalił stan faktyczny i prawny sprawy, prawidłowo go ocenił nie naruszając przy tym przepisów postępowania, ani prawa materialnego oraz w sposób właściwy i szczegółowy uzasadnił swoje orzeczenie.

W tej sytuacji zarzuty skargi należy uznać za chybione, przy czym niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 61 a § 1 k.p.a. skoro organ go nie stosował jako podstawy rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.