Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1715/95
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 1997-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)

SENTENCJA

W Y R O K	.	-

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 czerwca 1997 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie

w składzie następującym;

Przewodniczący	sędzia NSA Maria Rzążewska	/spr./

Sędziowie NSA	Wiesław Rauk

Edward Warzocha

Protokolant	apl.Dariusz Łągiewski

po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 1997 r.

sprawy ze skargi 	B. P., L. B.,

W. P., Z. P., M. R.

na decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa

z dnia […] Nr […]

w przedmiocie prawa wieczystego użytkowania nieruchomości

I.  ze skargi Z. P. uchyla zaskarżoną decyzję,

II.	 zasądza od Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast

na rzecz Z. P. kwotę 30 /trzydzieści/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania,

III.	 odrzuca skargę M. R.,

IV.	 oddala pozostałe skargi.


UZASADNIENIE

Prezydium Rady Narodowej w m.st.Warszawie orzeczeniem z dnia […] odmówiło przyznania własności czasowej do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. D. nr […] z jednoczesnym stwierdzeniem, że wszystkie budynki znajdujące sięna tym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przyczyną odmowy przyznania prawa własności czasowej jest brak wniosku w tej mierze dotychczasowych właścicieli. Orzeczenie to nie było kierowane do właścicieli nieruchomości a do Wydziału Finansowego Terenowego Oddziału Likwidacyjnego.

Rozpoznając wniosek W. P. następcy prawnego byłych właścicieli nieruchomości o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia […] stwierdził, na podstawie art. 157 § 1 i 2 kpa, że orzeczenie z dnia […] zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu tej decyzji przytoczono następującą argumentację uzasadniającą podjęcie rozstrzygnięcia. ”W myśl art.7 ust.2 w/w dekretu z dnia 26 października 1945 r. dotychczasowemu właścicielowi przysługiwało roszczenie o domaganie się przyznania prawa własności czasowej gruntu, a jego aktualny właściciel, tj. Gmina a następnie Skarb Państwa, miał obowiązek wniosek ten uwzględnić, jeżeli korzystanie z gruntu

przez poprzedniego właściciela dało się pogodzić z jego przeznaczeniem w planie zabudowania.

Z akt sprawy nie wynika, aby w dacie orzekania były jakiekolwiek zamierzenia urbanistyczne wykluczające możliwość korzystania z gruntu przez poprzedniego właściciela, a późniejsza sprzedaż budynku na rzecz osób fizycznych-wyraźnie wskazuje, że budynek, ma lokalizację stałą.

Dekret o własności, i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy miał zapewnić możliwość dysponowania gruntem w takich przypadkach, gdy zamierzenia obowiązującego w 1945 r. planu zabudowania lub później opracowanych i zatwierdzonych planów

zagospodarowania przewidywały na gruncie realizację nowych inwestycji lub odbudowę zniszczonych przez wojnę budynków a poprzedni właściciel gruntu nie mógł się podjąć ich realizacji. Nie dawał natomiast Skarbowi Państwa prawa pozbawiania poprzedniego właściciela własności budynku po to tylko, aby móc sprzedać przejętą nieodpłatnie nieruchomość innej osobie fizycznej.

Mając na uwadze całokształt w/w okoliczności należy uznać, że orzeczenie odmawiające przyznania prawa własności czasowej gruntu wydane zostało z rażącym naruszeniem, gdyż art.7 ust.2 powołanego wyżej dekretu nakazywał w tym przypadku uwzględnienie roszczeń poprzedniego właściciela i ustanowienie na jego

rzecz prawa własności czasowej gruntu.

Jednak późniejsza sprzedaż przez Skarb Państwa aktem notarialnym […] z dnia […] budynku innej osobie fizycznej legitymującej się ujawnionym w księdze wieczystej prawa własności, uniemożliwia obecnie stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia […] r. znak: […] Prezydium Rady Narodowej w m.st.Warszawie, bowiem zaistniały już nieodwracalne skutki prawne.

W tej sytuacji ograniczono się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa".

Decyzją z dnia […] Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 137 § 1, § 2 i §3 oraz art.158 § 1 kpa

—	 stwierdził nieważność decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej 1 Budownictwa Nr […] z dnia […] stwierdzającej, że orzeczenie administracyjne Prezydium Rady

Narodowej w m.st.Warszawie z dnia […] o odmowie przyznania dotychczasowym właścicielom prawa, własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. D. Nr hip. […] i jednocześnie stwierdzającego, że wszystkie budynki znajdujące się na tym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa, wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa

—	 odmówił stwierdzenia nieważności wym. wyżej orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st.Warszawie

z dnia […]

W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono między innymi że:

"organ naczelny w decyzji z dnia […] w ogóle nie ustosunkował się do kwestii braku wniosku b.właścicieli nieruchomości przy ul. D. o przyznanie prawa własnościczasowej, co stanowiło podstawę orzeczenia administracyjnego z dnia […]. Odniósł, się natomiast do braku negatywnych przesłanek z art.7 ust. 2 dekretu, co nie było przedmiotem orzeczenia z dnia […]. Przy czym organ naczelny nie poczynił żadnych ustaleń dla uzasadnienia twierdzenia, że nie była wykluczona możliwość korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela.

Organ naczelny rozpatrując sprawę merytorycznie w kontekście art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26.10.1945 r. mimo braku wniosku b. właścicieli o przyznanie prawa własności czasowej, których uprawnienia do ustanowienia takiego prawa wygasły wobec wpływu terminu określonego w art.7 ust. 1 i orzekając, że orzeczenie

administracyjne z dnia […] wydane zostało z naruszeniem prawa, nie tylko nie wykazał tego naruszenia ale nadto sam rażąco naruszył prawo. Skutkuje to stwierdzeniem nieważności decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa

z dnia […] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa skoro brak było podstaw do stwierdzenia, że orzeczenie z dnia […] rażąco naruszyło prawo w sytuacji gdy orzeczenie to było uzasadnione w sensie faktycznym i prawnym wobec nie złożenia wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej”.

Skargę na powyższą, decyzję wnieśli:

1, W. P. i Z. P. podnosząc, że po czterdziestu latach od wyzwolenia władze administracyjne zdecydowały się uczciwie sprawę rozpatrzyć i ustalić oczywiste fakty, że pozbawione było podstaw prawnych przejęcie nieruchomości stanowiącej własność skarżących po to aby móc sprzedać ją innej osobie i przejęcie było dokonane wyłącznie w tym celu. Dziś ponownie nam się odnawia. Tylko w imię jakich racji — zawsze wydawało nam się, że prawo to minimum moralności, Ale dla osoby, która powołana na wstępie decyzji wydanie takiego rozstrzygnięcia — niezgodnego ani z prawem ani też z moralnością nie stanowiło żadnego problemu”

Konkluzja skargi wymienionych skarżących zawiera wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

II. M. S. we własnym imieniu, który w postępowaniu administracyjnym występował jako pełnomocnik B. P., L. B. i W. P.

III. Adwokat K. K. w imieniu B. P., L. B. i W. P. podnosząc, że:

"Jedyną podstawą stwierdzenia przez Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa zaskarżoną decyzją nieważności Jego poprzedniej decyzji w tej sprawie z […] jest uznanie, że nie został złożony w terminie określonym w art.7

ust. 1 wyżej powołanego dekretu wniosek o przyznanie dotychczasowym właścicielom prawa wieczystej dzierżawy ich gruntu przejętego na własność gminy M.St.Warszawa. Tymczasem wniosek taki, z zachowaniem terminu określonego w art.7 ust.1 tego dekretu, złożony został w imieniu właścicieli nieruchomości W.

i J. małżonków P., przez uprawniony do tego Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Warszawie. Minister nie kwestionuje tego faktu prawnego, stoi natomiast na stanowisku, że Urząd Likwidacyjny nie był uprawniony do składania w imieniu byłych właścicieli gruntów warszawskich wniosków o przyznanie prawa własności czasowej tych gruntów ich byłym właścicielom. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Wobec nieznanych losów ogromnej liczby mieszkańców Warszawy, w tym także oczywiście właścicieli gruntów i ich prawnych następców, spowodowanych wyjątkowymi skutkami wojny i powstania w tym mieście, Okręgowy Urząd Likwidacyjny dla zapobieżenia wyzuciu ich z praw przez wykorzystanie nieszczęścia, które ich dotknęło, powołany został do reprezentowania ich interesów przez uprawnienie do składania w ich imieniu takich wniosków, jaki złożony został w sprawie niniejszej w imieniu W. i J. P. Wniosek

wyraźnie mówił o przyznaniu W. i J., małżonkom P., prawa własności czasowej gruntu na podstawie art. 7 ust. 1 powołanego wyżej dekretu. Urząd działał tutaj jak kurator

strony, której miejsce pobytu nie jest znane. Wobec znajomości tego działania Urzędu, którego kompetencji nie mieli podstaw

6

kwestionować, W. i J. P., a następnie ich spadkobiercy nie składali ponownie wniosku o przyznanie własności czasowej /użytkowania wieczystego/ gruntu,

mimo że termin do składania takiego wniosku przedłużany był ostatecznie do 31 grudnia 1988 r.

W tym stawie rzeczy decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z […] stwierdzająca, że mimo złożenia wniosku i istnienia podstaw do przyznania W.

i J. P. prawa własności czasowej na ich skomunalizowanym

gruncie, rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu administracyjnym Prezydium Rady Narodowej w M.St.Warszawie nr […] z […] rażąco narusza prawo,

jest z prawem zgodne. Konsekwencją takiej decyzji Ministra

z […] było wydanie przez tegoż Ministra decyzji nr […] z […] o przyznaniu

następcom prawnym W. i J. P. odszkodowania w wysokości […].	.

Odszkodowanie to zostało uprawnionym wypłacone. Są to ludzie niezamożni, mający wiele niezaspokojonych potrzeb życiowych. Otrzymane odszkodowania na zaspokojenie swych potrzeb wydali. Przy uzyskiwanych przez nich dochodach /emerytura i pensje/

nigdy nie będą mieli możliwości zgromadzenia pieniędzy równych,

a nawet bliskich otrzymanemu odszkodowaniu. Uznanie za nieważną decyzji z […] pociągnęłoby za sobą uznanie odszkodowania za świadczenie nienależne, tym, którzy je otrzymali, co pociągnęłoby za sobą konieczność zwrócenia go”.

Konkluzja skargi zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności ponieważ wywołała ona w ocenie skarżących nieodwracalne skutki prawne.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o oddalenie

skarg W. P., B. P., L. B., Z. B.  i odrzucenie skargi M. S.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm./ sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji bada jej zgodność z prawem niezależnie od podniesionych zarzutów w skardze.

Kierując się powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art.10 kpa w stosunku do skarżącego […]. Z materiałów sprawy wynika, że wymieniony skarżący nie brał udziału w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia […].

Skarżący […] jak wynika z treści decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia […] wydanej na podstawie art. 160 § 1 i 4 kpa brał udział w postępowaniu zakończonym tą decyzją i był reprezentowany przez […] /k.247—254 akt administracyjnych/. Udzielone pełnomocnictwo dotyczyło udziału w postępowaniu o zwrot nieruchomości przy ul […], zarządu i administrowania tą nieruchomością a także stanowiło umocowanie do odbioru odszkodowania za tę nieruchomość.

W treści tego pełnomocnictwa nie zostało zawarte umocowanie do występowania w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych; ocenić w związku z tym należy, że skierowanie do […] przez organ	administracji zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją nie mogło wywołać skutku względem […]. Również doręczenie odpisu zaskarżonej decyzji […] z odręcznym dopiskiem, że jest on pełnomocnikiem […]nie mogło wywołać skutków procesowych wobec:[…] jako strony. Stwierdzić w związku z tym należy, że z naruszeniem art. 10 § 1 kpa postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się bez udziału wymienionego skarżącego, który jako następca prawny byłych właścicieli ma przymiot

strony w postępowaniu dotyczącym nieruchomości przy […]

Przyjąć w związku z tym należy, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją w stosunku do […] jest dotknięte wadą przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Powyższa okoliczność powoduje w uwzględnieniu skargi wymienionego skarżącego uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 22 ust.1 pkt 1 i ust. 2 pkt ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Zaskarżona decyzja nie została skierowana do […] jako do strony, nie dotyczy też jego interesu prawnego, bowiem nie wkracza w jego prawem chronione interesy. Wymieniony Skarżący występował w postępowaniu administracyjnym wyłącznie jako pełnomocnik stron tego postępowania. Ocenić należy, iż nie ma on legitymacji skargowej przewidzianej w art. 33 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i skarga wymienionego skarżącego jest niedopuszczalna i podlega na podstawie art.27 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym odrzuceniu.

Zakres Urzędów Likwidacyjnych utworzonych na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich /Dz. U. Nr 13 poz. 87/ regulował art. 7 i 12 tej ustawy. Wymienione przepisy nie dawały Urzędom Likwidacyjnym uprawnień do występowania z wnioskami w imieniu byłych właścicieli nieruchomości, w tym występowania o przyznanie własności czasowej z

mocy art.7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy /Dz.U.Nr 50 poz.279/.

Nie jest uzasadnione stanowisko zawarte w skardze wniesionej przez pełnomocnika skarżących […] że Urzędy Likwidacyjne występowały w charakterze kuratorów majątków opuszczonych i w tym charakterze podejmowały czynności zachowawcze na rzecz nieobecnych właścicieli, bowiem przepisy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie umocowywały ich do działania w takim

charakterze.

Działając na gruncie przepisów tego dekretu Urzędy Likwidacyjne nie mogły reprezentować byłych właścicieli nieruchomości ani w postępowaniu administracyjnym ani sądowym.

Również cytowana ustawa z 26 października 1945 r. nie przewidywała składania wniosków o przyznanie własności czasowej przez Urzędy Likwidacyjne w imieniu byłych właścicieli gruntów.

Niewadliwe jest stanowisko prezentowane przez organ administracji w motywach zaskarżonej decyzji, że działając w ramach swych uprawnień Urząd Likwidacyjny ale mógł złożyć  skutecznego wniosku o przyznanie własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości bowiem nie był umocowany do działania w imieniu właścicieli nieruchomości.

Niewadliwa jest też ocena zawarta w motywach zaskarżonej decyzji, że orzeczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia […] zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, bowiem odniosło ono ocenę legalności decyzji

Prezydium Rady Narodowej z dnia […] odmawiającej przyznania własności czasowej do innych przesłanek niż te, które legły w podstaw tej odmowy. Z uzasadnienia wymienionej decyzji wynika jednoznacznie, że przyczyną odmowy ustanowienia

własności czasowej był brak wniosku byłych właścicieli, gdyż wniosek został złożony przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny w […] i do tego organu została skierowana ta decyzja.

Tymczasem w decyzji z dnia […] Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa aczkolwiek na wstępie uzasadnienia wymienia tę okoliczność — uznaje, że decyzja odmawiająca ustanowienia własności czasowej została wydana z rażącym naruszeniem prawa bowiem gmina miała obowiązek wniosek dotychczasowego właściciela uwzględnić, gdyż korzystanie z gruntu przez poprzedniego właściciela dało się pogodzić z przeznaczeniem nieruchomości w planie zabudowania. W konkluzji swego

stanowiska organ stwierdził, że orzeczenie odmawiające przyznania własności czasowej gruntu zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 7 ust.2 dekretu, który nakazywał w tym przypadku uwzględnienie roszczeń poprzedniego właściciela i ustanowienie na jego

rzecz prawa własności czasowej gruntu. Organ administracji pominął całkowicie to, że odmowa przyznania własności czasowej została podyktowana brakiem wniosku właścicieli a nie przywołanymi przez organ przesłankami. Świadczy to o tym, iż organ administracji z rażącym naruszeniem art. 80 kpa dokonał ustaleń faktycznych, sprzecznych z materiałem dowodowym w sprawie, które następnie doprowadziły do całkowicie błędnej oceny prawnej w zakresie zastosowania art. 15 § 1 pkt 2 kpa w związku z art.7 ust.2 dekretu.

W uzasadnieniu skargi przyznaną jest okoliczność, że poprzednicy prawni skarżących nie składali wniosku o przyznanie własności czasowej i jak utrzymuje skarga działali w przekonaniu, że skutecznie może działać w ich imieniu Urząd Likwidacyjny. Okoliczność ta nie podważa jednak prawidłowości ustaleń i oceny prawnej dokonanej zaskarżoną decyzją, bowiem - o czym była mowa na wstępie - Urząd Likwidacyjny nie miał podstaw dla występowania z wnioskiem o przyznanie własności czasowej w imieniu osób trzecich.

Podnoszona w skardze okoliczność wydatkowania przez skarżących, wypłaconego im odszkodowania należy do zdarzeń faktycznych a nie do nieodwracalnych skutków prawnych, stąd nie mogła mieć znaczenia w tym postępowaniu i stanowić podstawy dla wydania orzeczenia przewidzianego w art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Z wymienionych przyczyn skarga wniesiona przez […] podlegała oddaleniu na podstawie art.27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym