Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 543/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant referent stażysta Dominika Matuszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi O. P. na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2022 roku nr [...], 2. zasądza od Inspektor Sanitarny na rzecz O. P. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 18 sierpnia 2022 r. nr 302/22, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we Włocławku (PPIS), na podstawie m.in. art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 195 – dalej "u.p.i.s."), art. 2351 i 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1510 – dalej "k.p.") oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1367 – dalej "rozporządzenie"), po rozpoznaniu zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej u J. R., stwierdził chorobę zawodową: nowotwór złośliwy powstały w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór układu krwiotwórczego. W uzasadnieniu organ powołał się na orzeczenie lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we Włocławku (WOMP) nr 8/2022 z 15 lipca 2022 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej oraz ocenę narażania zawodowego, dotyczącą J. R. zatrudnionego

- w okresie od [...] stycznia 1987 r. do [...] kwietnia 1994 r. na stanowisku pracy ślusarza remontowego maszyn wirowych w A. (dawniej Z. S.A.),

- w okresie od [...] maja 1994 r. do [...] lipca 2021 r. na stanowisku pracy ślusarza, robotnika magazynowego, stróża i mechanika II w O. (skarżącej spółce - następcy prawnym P. sp. z o. o.).

Organ wskazał, że J. R. wyjasnił, że w trakcie wykonywania pracy w obu okresach zatrudnienia dochodziło w jego środowisku pracy do uwalniania się różnych, wymienionych przez organ substancji chemicznych – pracownik miał z tymi substancjami bezpośredni kontakt. Z zeznań jednego ze świadków wskazanych przez O. S.A., zgodnie z którymi pracownik w trakcie zatrudnienia rozszczelniał urządzenia opróżnione i wynika, że nie znajdywały się wymienione niebezpieczne substancje chemiczne, pracownik wyposażony był w odpowiednią odzież ochronną. PPIS stwierdził, że postępowanie w Poradni Chorób Zawodowych WOMP obejmowało badanie podmiotowe i przedmiotowe pracownika przez specjalistę medycyny pracy oraz analizę dokumentacji medycznej leczenia ambulatoryjnego z lat 1987-2020 i wielokrotnego leczenia szpitalnego w latach 2020 i 2022. Zdaniem organu progresja objawów chorobowych spowodowała wielokrotne hospitalizacje pracownika, czynnikami narażenia zawodowego są substancje chemiczne wykazujące działanie rakotwórcze u ludzi ze wskazaniem m.in. na układ krwiotwórczy jako narząd krytyczny, co w odniesieniu do poszczególnych substancji oznacza, że obserwowana jest nadwyżka zapadalności na te nowotwory w wyniku konkretnego narażenia w porównaniu do populacji ogólnej. Organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z narażeniem badanego na łączne oddziaływanie substancji chemicznych, co zwiększa ryzyko ich szkodliwego działania. W ocenie PPIS uwzględniając przedstawione ustalenia kliniczne, tj. rozpoznanie nowotworu dokonane w ośrodku o najwyższym stopniu referencyjności w zakresie diagnostyki oraz leczenia chorób układu krwiotwórczego, jak i rodzaj czynników chemicznych, z którymi pracownik miał kontakt w trakcie pracy zawodowej, istnieją podstawy do rozpoznania choroby zawodowej ujętej w poz. 17.3 wykazu do rozporządzenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji O. S.A. w P. zasadniczo podniosła, że żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dokumentacja medyczna z hospitalizacji pracownika oraz opinia lekarska, nie potwierdzają faktu przebycia przez pracownika ostrego zatrucia substancjami chemicznymi, ani żadnej choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, a ponadto nie można stwierdzić, by jakakolwiek choroba pracownika była spowodowana czynnikami szkodliwymi występującymi w jego środowisku pracy. Zwrócono także uwagę na wewnętrzną sprzeczność pozyskanej opinii lekarskiej.

W toku postępowania odwoławczego uczestnik postępowania – A. w piśmie z 16 marca 2023 r. wniosło o przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej WOMP celem wyjaśnienia wątpliwości wynikających z orzeczenia lekarskiego nr 8/2022, dołączenie do akt sprawy dokumentacji medycznej pracownika powoływanej w orzeczeniu lekarskim nr 8/2022, oraz wystąpienie do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację w zakresie oceny stanu zdrowia pracownika.

Decyzją nr 6/2023 z 23 marca 2023 r., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy (PWIS) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu, po przywołaniu dotychczasowego toku sprawy (treści uzasadnienia decyzji PPIS oraz zarzutów i argumentacji odwołania), organ odwoławczy stwierdził, że ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy obecnością czynnika rakotwórczego w środowisku pracy a powstaniem nowotworu u pracownika wymaga wyczerpujących ustaleń w zakresie: wiarygodnego udokumentowanego rozpoznania nowotworu złośliwego; wykazania, że istnieje zwiększone ryzyko nowotworu w określonej lokalizacji swoistej dla działania rakotwórczego danego czynnika; potwierdzenia narażenia w środowisku pracy na działanie czynnika uznanego za rakotwórczy u ludzi, zgodnie z obowiązującym wykazem tych czynników; ustalenie, czy okres latencji nowotworu jest wystarczająco długi, żeby określić związek przyczynowy zachorowania z narażeniem na czynnik rakotwórczy; uwzględnienie wpływu znanych pozazawodowych czynników ryzyka rozwoju nowotworu. Organ odniósł się do twierdzeń odwołania, że zatrucie substancjami chemicznymi stanowi odrębną jednostkę chorobową chorób zawodowych, a sam kontakt z czynnikiem rakotwórczym stwarza realne ryzyko zachorowania na nowotwór. W ocenie organu również stanowisko skarżącej spółki, że inni pracownicy pracują lub pracowali tak samo długo w identycznych warunkach podaje w wątpliwość zawodową etiologię schorzenia, nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem już wystąpienie danego szkodliwego czynnika w miejscu pracy może powodować powstanie choroby, a już brak możliwości wykluczenia dominującego jego wpływu na zachorowanie pozwala na stwierdzenie choroby zawodowej. Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie fakt występowania czynników rakotwórczych w miejscu pracy został ustalony, a narażenie zawodowe uprawdopodobnione; organ przywołał na powyższą okoliczność dokumentację pracowniczą pozyskaną od O. S.A., potwierdzającą, że J. R. był narażony na konkretnie wymienione substancje rakotwórcze, przy czym w dokumentach tych określono ryzyko podtruć, oparzeń chemicznych, poważnych oparzeń oraz śmierci jako duże. Wskazał, że sam fakt korzystania z odzieży ochronnej nie oznacza, że osoba pracująca w szkodliwych warunkach nie pracuje w narażeniu na czynnik powodujący chorobę zawodową. Organ odwoławczy przywołał zeznania pracownika, zgodnie z którymi w trakcie pracy (demontażu urządzeń) dochodziło uwalniania się różnych wymienionych substancji, których zapach określony został w Kartach charakterystyki tych substancji jako m.in. drażniący, kłujący, ostry, co spójne jest z zeznaniami pracownika. Organ wskazał przy tym, że prawidłowo oceniono zeznania świadków zgłoszonych przez zatrudniające spółki jako nie negujące faktu bezpośredniego kontaktu pracownika z substancjami szkodliwymi. Wobec wniosku A. S.A. o zwrócenie się do WOMP o opinię uzupełniającą wobec wynikających z orzeczenia nr 8/2022 wątpliwości, o dołączenie do akt dokumentacji medycznej, o której mowa w tym orzeczeniu, oraz wystąpienie do jednostki orzeczniczej I stopnia o dodatkową konsultację, organ odwoławczy stwierdził, że stan faktyczny sprawy został dostatecznie wyjaśniony, toteż brak jest podstaw do pozyskiwania dodatkowych opinii lub dokonywania konsultacji w zakresie wystąpienia choroby zawodowej, zaś orzeczenie lekarskie podlega jedynie formalnej kontroli organu, a dokumentacja medyczna, na podstawie której orzeczenie to wydano, nie jest konieczne dla organu administracyjnego do wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej. Organ wyjaśnił, że orzeczenie lekarskie ma walor opinii biegłego i jest jedynym środkiem dowodowym służącym stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Przywołał, że wobec zgłoszonych w toku postępowania zastrzeżeń strony skarżącej co do prawidłowości formalnej orzeczenia nr 8/2022 organ zwrócił się do jednostki orzeczniczej I stopnia, w reakcji na co WOMP przekazał opinię po korekcie z dnia 17 lutego 2023 r., wyjaśniając jednocześnie zakres dokonanych korekt.

O. S.A. w P., reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u M. R. (winno być J. R. – przyp. Sądu) oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie art. 2351 k.p. poprzez jego zastosowanie i stwierdzenie, że u pracownika wystąpiła choroba zawodowa wymieniona w lp. 17.3 wykazu chorób rozporządzenia, w sytuacji, gdy żaden z przeprowadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dokumentacja medyczna z hospitalizacji pracownika oraz opinia lekarska, nie potwierdzają przebycia ostrego zatrucia substancjami chemicznymi, ani żadnej choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, a ponadto że można stwierdzić bezspornie lub nawet z wysokim prawdopodobieństwem, że jakakolwiek choroba stwierdzona u J. R. została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku jego pracy albo w związku ze sposobem wykonywania przez niego pracy,

2. naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnej ocenie narażenia zawodowego pracownika oraz na nieuzasadnionym stwierdzeniu u J. R. choroby zawodowej w sytuacji, gdy dokumentacja medyczna z hospitalizacji pracownika oraz przeprowadzane badania i wywiady lekarskie dokonywane na potrzeby sporządzonego orzeczenia lekarskiego nr [...] nie potwierdzają faktu przebycia przez J. R. ostrego zatrucia substancjami chemicznymi, jak też nie wskazują, aby przyczyną rozpoznanej choroby były czynniki chemiczne w środowisku jego pracy, na których działanie mógł być on narażony,

3. błąd w ustaleniach, polegający na nieuzasadnionym przyjęciu, że J. R. "miał kontakt w trakcie pracy zawodowej" z czynnikami chemicznymi, w tym z chloroetenem (chlorkiem winylu) oraz że substancje chemiczne, które mogły być obecne w środowisku pracy J. R. to "substancje chemiczne wykazujące działanie rakotwórcze u ludzi ze wskazaniem m.in. na układ krwiotwórczy jako narząd krytyczny",

4. naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez:

a. niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na wyjaśnieniach J. R. oraz orzeczeniu lekarskim nr 8/2022 z dnia 15 lipca 2022 r., pominięcie zeznań świadków wskazanych przez skarżącą, a ponadto niedopuszczenie z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy o specjalności nowotwory złośliwe w sytuacji, gdy ustalenie stanu faktycznego wymagało wiadomości specjalnych, a orzeczenie lekarskie nr 8/2022 nie mogło stanowić podstawy do dokonania pozytywnych ustaleń wobec merytorycznych zarzutów podniesionych w stosunku do orzeczenia w odwołaniu skarżącej, jak również niedopuszczenie z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu toksykologii i właściwości substancji chemicznych celem dokonania ustaleń na okoliczność zapachu wydzielanego przez kwas solny, kwas siarkowy, łód sodowy, kwas ftalowy, amoniak i chlorek winylu oraz tego, czy świadkowie oraz pracownik mogli wyczuwać te substancje w powietrzy w środowisku oraz je rozróżniać,

b. brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności niedokonanie właściwej oceny pod względem wartości dowodowej orzeczenia lekarskiego nr 8/2022 poprzez niedopuszczenie z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy o specjalności nowotwory złośliwe, które to orzeczenie zawiera wewnętrznie sprzeczne ustalenia, dodatkowo nie poparte jakimikolwiek dowodami, a w kontekście zeznań świadków wskazanych przez O. S.A. i dokumentacji medycznej posiada małą wiarygodność dowodową,

c. przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny, czy dane okoliczności istotne dla sprawy, w tym rozpoznanie choroby zawodowej u J. R. oraz przyczyny stwierdzonych u niego chorób, zostały udowodnione, jedynie na znikomej części materiału dowodowego (wyłącznie na wyjaśnieniach pracownika i orzeczeniu lekarskim nr 8/2022, a pominięcie dokumentacji medycznej z hospitalizacji pracownika, wyjaśnień pracodawcy oraz zeznań świadków wskazanych przez skarżącą).

5. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie powodu, dla którego organ dal w całości wiarę wyjaśnieniom J. R., a orzeczenie lekarskie nr 8/2022 uznał za w pełni wiarygodne oraz dlaczego pozostałym dowodom, w szczególności zeznaniom świadków wskazanych przez skarżącą, odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.

W uzasadnieniu spółka przedstawiła argumentację na rzecz postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

A. S. A. we [...] pismem z 7 sierpnia 2023 r. poparło skargę, wnosząc jednocześnie o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, rozpoznanie sprawy na rozprawie, oraz o dołączenie do akt sprawy sądowej dokumentacji medycznej profilaktycznej i leczniczej J. R., na którą powołuje się WOMP, jak i dokumentacji medycznej z leczenia ambulatoryjnego z lat 1987-2000, oraz o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów na okoliczność zasadności orzeczenia choroby zawodowej i istnienia podstaw do jej orzeczenia oraz czasu powstania rzekomej choroby zawodowej. Spółka przedstawiła swoje stanowisko w sprawie wskazując m.in., że dokumentacja medyczna, na podstawie której wydano orzeczenie nr [...] nie została przez organ pozyskana i nie zweryfikowano ani jej istnienia, ani prawidłowości ustaleń dokonanych na jej podstawie w orzeczeniu nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego w myśl ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a.").

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie, poddanej sądowej kontroli przez O. S.A. w P. , stanowi legalność stwierdzenia przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy choroby zawodowej, tj. złośliwego nowotworu układu krwiotwórczego, powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi, u J. R., byłego pracownika skarżącej spółki oraz A. S.A. we W. . Skarżąca spółka oraz uczestnicząca w postępowaniu spółka A. kwestionują wystąpienie podstaw do jednoznacznego stwierdzenia po stronie ww. pracownika choroby zawodowej, wskazując zasadniczo, że ustalenie to powzięto na podstawie budzącego wątpliwości natury formalnej orzeczenia lekarskiego (z dnia 15 lipca 2022 r., nr 8/2022, wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Włocławku), bez dokonania jego weryfikacji w oparciu o kompletną dokumentację medyczną pracownika, wykorzystaną przy sporządzeniu ww. orzeczenia, a nieudostępnioną organowi oraz skarżącej spółce. Skarżąca spółka podnosi nadto, że organ nieprawidłowo odmówił przeprowadzenia z urzędu dowodu w postaci opinii biegłego z zakresu medycyny pracy oraz toksykologii, a także nieprawidłową ocenę dowodów zgłoszonych przez spółkę (zeznań świadków).

Zasadnym jest zatem w pierwszej kolejności wskazanie na ogólne zasad udziału strony w postępowaniu administracyjnym, w tym szczególnie w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Zasadą wywodzoną z art. 28 k.p.a. jest, że status strony postępowania administracyjnego przysługuje każdemu, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasadę z art. 10 § 1 k.p.a. realizuje się poprzez uprawnienie strony postępowania administracyjnego m.in. do wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów (art. 73 § 1 k.p.a.) czy też zgłaszania żądania przeprowadzenia dowodu, (art. 78 § 1 k.p.a.). Strona postępowania administracyjnego nie powinna być ograniczana w swoim uprawnieniu do dowodzenia okoliczności dla siebie korzystnych, o ile zgłaszane dowody nie dotyczą okoliczności już dostatecznie ustalonej na podstawie pozostałych pozyskanych do sprawy dowodów. Strona nie powinna być także ograniczana w prawie wglądu do materiału dowodowego, zgłaszania wobec niego wniosków kontestujących wynikające z tego materiału okoliczności. Szczególną rolę udziału strony postępowania administracyjnego w postępowaniu dowodowym dla prawidłowości proceduralnej całego postępowania administracyjnego potwierdza treść art. 81 k.p.a., zgodnie z którym okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2.

Obowiązkiem organu jest dopuszczenie jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i wreszcie rozstrzygnięcie okoliczności istotnych dla sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 70, 77 § 1 i 80 k.p.a.).

Niniejsza sprawa dotyczyła stwierdzenia choroby zawodowej u J. R. – byłego pracownika spółki A. we [...] (dawniej Z. ) w okresie od [...] stycznia 1987 r. do [...] kwietnia 1994 r. na stanowisku pracy ślusarza remontowego maszyn wirowych, oraz skarżącej spółki w okresie od [...] maja 1994 r. do [...] lipca 2021 r. na stanowisku pracy ślusarza, robotnika magazynowego, stróża i mechanika II.

Zasady stwierdzenia choroby zawodowej określa rozporządzenie wydane na podstawie delegacji ustawowej określonej w art. 237 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (publ. jak wcześniej wskazano), tj. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (publ. jak wcześniej wskazano). Z treści przepisów ww. rozporządzenia wynika, że stroną postępowania w przedmiocie choroby zawodowej jest przede wszystkim pracownik lub były pracownik (względnie osoba przez niego uprawniona), wobec którego toczy się postępowanie w kierunku stwierdzenia choroby zawodowej. Postępowanie dotyczy jego stanu zdrowia (§ 6 rozporządzenia) ma on też uprawnienie do żądania weryfikacji orzeczenia lekarskiego (§ 7 rozporządzenia). Jest to zresztą oczywiste w świetle przywołanego art. 28 k.p.a., a to w kontekście istnienia po stronie pracownika lub byłego pracownika indywidualnego interesu prawnego kształtowanego rozstrzygnięciem w przedmiocie choroby zawodowej. Bez wątpienia za stronę takiego postępowania należy uznać pracodawcę lub byłego pracodawcę. Podmiot ten bierze czynny udział w postępowaniu (§ 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), pracodawca jest też wymieniony jako podmiot, któremu doręcza się decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej (§ 6 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia). Jasnym jest też, że konsekwencje stwierdzenia choroby zawodowej wywołują dla pracodawcy określone konsekwencje cywilnoprawne w postaci chociażby obowiązku uiszczenia kosztów badań profilaktycznych (np. związanych z koniecznością stwierdzenia braku przeciwwskazań do dalszej pracy na dotychczasowym stanowisku pracy), czy kosztów dostosowania stanowiska pracy do potrzeb pracownika (art. 229 i 231 k.p.). Przede wszystkim stwierdzenie choroby zawodowej może rodzić po stronie pracownika lub byłego pracownika roszczenie odszkodowawcze realizowane na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego (art. 445 § 1 k.c.).

Pracodawca, będący niewątpliwie stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, nie ma indywidualnego uprawnienia do kwestionowania orzeczenia lekarskiego, jak ma to miejsce w przypadku samego pracownika (§ 7 rozporządzenia). Przysługują mu jednak pełne uprawnienia strony postępowania administracyjnego, zwłaszcza w zakresie postępowania dowodowego, zatem organ prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej musi dochować szczególnej staranności w zakresie weryfikacji i uwzględnienia twierdzeń pracodawcy kwestionujących to, czy przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej w istocie w danej sprawie występują.

W postępowaniu w przedmiocie choroby zawodowej orzeczenie lekarskie jest jednym z dwóch podstawowych dowodów w sprawie. Jak bowiem stanowi § 8 ust. 1 rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Korzysta z waloru dowodu specjalistycznego, którego merytoryczne założenia wymykają się analizie organu inspekcji sanitarnej. Orzeczenie lekarskie stanowi opinię biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Jak jednak każdy w dowód w sprawie, orzeczenie lekarskie powinno zostać przez organ zweryfikowane i ocenione, stosownie do art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zwłaszcza pod kątem formalnym (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. II OSK 3694/19, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak podstaw do bezkrytycznego przyjmowania ustaleń wynikających z orzeczenia lekarskiego w postępowaniu w przedmiocie choroby zawodowej wynika zresztą bezpośrednio z § 8 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Nie jest zatem wykluczone, że organ rozpoznający sprawę w przedmiocie choroby zawodowej poweźmie wątpliwości co do orzeczenia lekarskiego, skutkujące koniecznością skorzystania z instrumentu opisanego w ww. przepisie. Orzeczenie lekarskie nie stanowi swego rodzaju prejudykatu, który nie może być źródłem żadnych jego wątpliwości.

Dowód w postaci orzeczenia lekarskiego podlega ocenie w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a., w zakresie jego szczegółowości i spójności. Jedynie w sytuacji, gdy orzeczenie lekarskie jest wyczerpująco uzasadnione i spełnia inne wymogi prawne, wiąże organ administracyjny rozstrzygający sprawę (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. IV SA/Wr 340/11, dostępny jw.). Konkluzje orzeczenia lekarskiego winny przede wszystkim znajdywać umocowanie w powołanej w nim dokumentacji medycznej.

W niniejszej sprawie organy obu instancji oparły się na orzeczeniu lekarskim nr 8/2022 WOMP we Włocławku z 15 lipca 2022 r. Zostało ono skorygowane 17 lutego 2023 r., tj. w trakcie postępowania odwoławczego, poprzez weryfikację dat zatrudnienia oraz wykreslenie z katalogu czynników narażenia zawodowego substancji rakotwórczej dichloroeten sklasyfikowanego pod względem rakotwórczości w kategorii 2, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporządzenie WE nr 1907/2006. Pozostawiono w tym katalogu trzy substancje: benzen, chloroeten (chlorek winylu) i 1,2 dichloroetan o kategorii rakotwórczości 1A i 1B (orzeczenie po korekcie: k. 8 akt adm. II instancji). W orzeczeniu stwierdzono chorobę zawodową: nowotwór układu krwiotwórczego.

W uzasadnieniu ww. orzeczenia lekarskiego opisano historię zatrudnienia oraz przedstawiono historię chorobową pracownika. Wskazano, że analizie poddano ocenę przebiegu pracy zawodowej badanego, kartę oceny narażenia zawodowego, a nadto wnikliwie zbadano dokumentację medyczną obejmującą również dokumentację badań profilaktycznych lat 1986-2019. Przywołano, że progresja objawów chorobowych zaobserwowanych w 2008 r. doprowadziła we wrześniu 2020 r. do ustalenia – na oddziale Kardiomiopatii Narodowego Instytutu Kardiologii Stefana Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie i w Klinice Hematologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Centralnego Szpitala klinicznego w Warszawie – rozpoznania schorzenia nowotworowego układu krwiotwórczego, tj. szpiczaka plazmocytowego IgG lampda stanowiącą pierwotną przyczynę problemów zdrowotnych pacjenta. W orzeczeniu podkreślono, że w przypadku benzenu i chloroetenu, tj. substancji chemicznych, na których oddziaływanie wystawiony był pracownik, działanie rakotwórcze objawia się zwiększoną zapadalnością na nowotwór układy krwiotwórczego, przy czym w przypadku badanego mamy do czynienia z narażeniem go na łączne oddziaływanie, co dodatkowo zwiększa ryzyko wystąpienia choroby.

W toku postępowania odwoławczego spółka A. w piśmie z 29 listopada 2022 r. zakwestionowała wiarygodność orzeczenia lekarskiego podając w wątpliwość, czy powołana w orzeczeniu nr 8/2022 dokumentacja medyczna z badań profilaktycznych oraz badań leczenia ambulatoryjnego faktycznie istnieje i potwierdza wnioski zawarte w tym orzeczeniu. Podobnego rodzaju wątpliwości wyraziła skarżąca spółka w odwołaniu od decyzji I instancji, podnosząc, iż tezy orzeczenia nie zostały poparte jakimikolwiek dowodami. W odpowiedzi na powyższe WOMP przedłożył orzeczenie lekarskie po opisanej wyżej korekcie, przy czym w piśmie przewodnim wyjaśniono m.in., iż "w kilku dokumentach leczenia pacjenta potwierdzona jest informacja o rozpoznaniu szpiczaka (...) – są to dane z dokumentacji powtarzanego leczenia szpitalnego i leczenia ambulatoryjnego w Poradni Hematologicznej (...)". Dokumentacji nie przedłożono.

W ocenie Sądu, przedłożone przez jednostkę specjalistyczną wyjaśnienia nie wyjaśniają wątpliwości co do tego, czy w istocie stwierdzenie orzeczenia o zaistnieniu choroby zawodowej znajduje podstawę w powoływanej zarówno w orzeczeniu, jak i w piśmie przewodnim dokumentacji medycznej. Wątpliwość ta, wobec argumentów strony, winna zostać przez organ odwoławczy wyjaśniona w oparciu o udostępnioną przez WOMP dokumentację, przy czym weryfikacji organu poddać należy to, czy w istocie informacje wynikające z dokumentacji medycznej pracownika korelują z twierdzeniami orzeczenia. Możliwe było również uzupełnienie uzasadnienia orzeczenia poprzez jego uszczegółowienie oparte na konkretnych dowodach w sprawie.

Jak zaznaczono wcześniej orzeczenie lekarskie jest podstawowym dowodem w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej, jest to też dowód o charakterze specjalistycznym. Podlega on ocenie organu administracji w zakresie tego, czy twierdzenia z niego wynikające są spójne, logiczne, ale też czy znajdują potwierdzenie w powołanych danych wynikających z innych wskazanych w nim dokumentów. Ostatnia z wymienionych kwestii w przypadku orzeczenia lekarskiego nr 8/2022 pozostaje w istocie poza kontrolą organu, jak również sądu, co w sytuacji nakierowania zarzutów strony postępowania (pracodawcy) na ten właśnie aspekt orzeczenia winno podlegać pogłębionej analizie. Analiza ta możliwa jest zaś jedynie w przypadku pozyskania powołanej w orzeczeniu dokumentacji. Nie chodzi tu oczywiście o weryfikację przez organ prawidłowości diagnozy postawionej w orzeczeniu, czy tez diagnoz wynikających z dokumentacji sporządzonej na okoliczność leczenia pracownika w przeszłości. Organ, co jasne, nie jest bowiem podmiotem wyspecjalizowanym w dziedzinie medycyny (specjalności medycyny pracy, onkologii). Obowiązkiem organu pozostaje jednak weryfikacja formalnej prawidłowości opinii eksperta, w kontekście rzetelnej analizy całości materiału dowodowego zgromadzonego i niezbędnego do wydania prawidłowej decyzji administracyjnej w sprawie choroby zawodowej. Niezależnie od powyższego obowiązkiem organu jest też ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności w oparciu o możliwie jak najszerszy katalog dowodów. Treść pozyskanego w sprawie orzeczenia lekarskiego nie determinuje wyniku sprawy administracyjnej w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, sprawy bowiem nie rozstrzyga lekarz orzecznik, ale organ inspekcji sanitarnej. Treść ta podlega weryfikacji zwłaszcza w sytuacji jak w niniejszej sprawie, gdy strona postępowania kwestionuje jej prawidłowość formalną w zakresie powołanych w niej danych, a jednocześnie samo orzeczenie odwołuje się do dokumentów nie pozostających w dyspozycji organu. W kontrolowanym postępowaniu organ II instancji nie przeprowadził analizy orzeczenia pod tym kątem, co zasadnie zarzucono w skardze.

W nawiązaniu do powyższego stwierdzić należy, że skoro orzeczenie lekarskie jest podstawowym dowodem w sprawie, to jego treść, a zwłaszcza uzasadnienie, musi odpowiadać wysokiemu poziomowi szczegółowości zawartych w nim informacji. Jeżeli w orzeczeniu powołuje się dane na potwierdzenie osnowy orzeczenia (tutaj: stwierdzenia choroby zawodowej), winny one zostać poparte treścią konkretnego dokumentu, wskazaniem, na podstawie czego dana konkluzja orzeczenia jest podejmowana. To, czy dana konstatacja orzeczenia jest spójna z powołanymi w nim danymi, podlega zaś weryfikacji organu rozpoznającego sprawę w oparciu o źródło tych danych. Nie jest wystarczające do zanegowania istnienia wątpliwości w treści orzeczenia lekarskiego – w sytuacji, gdy jest ono uzasadniane informacjami pochodzącymi z dokumentów nieudostępnionych organowi – ograniczenie się do stwierdzenia, że jest to dowód specjalnego charakteru i nie podlega on weryfikacji w warstwie merytorycznej. Owszem, nie podlega w zakresie postawionej diagnozy, ale należy go zweryfikować pod względem spójności z powołanymi w nim danymi, a więc u źródła tych danych (por.: wyroki NSA z 12 maja 2010 r., sygn. II OSK 335/10, z 18 listopada 2020 r., sygn. II OSK 2269/18, dostępne jw.).

Powyższe jest tym istotniejsze w sytuacji kwestionowania konkluzji orzeczenia lekarskiego przez stronę postępowania jakim jest pracodawca. O ile pracodawca, jak i każda inna niewykwalifikowana w danej dziedzinie strona postępowania co do zasady nie może polemizować ze specjalistycznymi aspektami danego dowodu eksperckiego (a takim jest orzeczenie lekarskie), to z racji właśnie statusu strony postępowania administracyjnego przysługuje mu prawo chociażby do wglądu w dokumentację stanowiącą podstawę danego orzeczenia, jeżeli takowa jest w tym orzeczeniu powoływana. Bez wątpienia przysługuje mu także prawo do złożenia ewentualnego kontrdowodu w postaci ekspertyzy medycznej konfrontującej osnowę orzeczenia lekarskiego z powołanymi w niej danymi, wynikającymi z dokumentacji szczegółowej. Z uwagi na zaznaczony wcześniej szczególny status pracodawcy w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej należy temu podmiotowi, jako stronie postępowania nieuprawnionej do odwołania się od orzeczenia lekarskiego do instytucji orzeczniczej drugiego stopnia, zapewnić możliwie najszerszy katalog instrumentów procesowych do obrony swojego interesu, tak, by nie dochodziło do faworyzacji jednej strony postępowania (pracownika) wobec drugiej (pracodawcy).

Nie jest argumentem za odmową udostępnienia dokumentacji medycznej powołanej w orzeczeniu lekarskim ewentualna wątpliwość co do ujawnienia zastrzeżonych danych osobowych pacjenta. Pamiętać bowiem należy, że z faktu zainicjowania postępowania w sprawie choroby zawodowej wynika dorozumiana zgoda pracownika na to, że informacje o jego zdrowiu zawarte w dokumentacji medycznej mogą podlegać ujawnieniu pozostałym stronom postępowania, jeżeli wyrażą one wolę wglądu do tej dokumentacji, a dalej ewentualnie wykorzystania jej w celu sporządzenia kontropinii lekarskiej na okoliczności istotne w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej. Podkreślić też ponownie wypada, że dokumentację medyczną uznać należy za dokumentację wchodzącą w skład materiału dowodowego w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej, a co wynika z § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Jak cytowano, ust. 1 powołanego przepisu wskazuje "w szczególności" na orzeczenie lekarskie oraz formularz oceny narażenia zawodowego pracownika jako dowody w postępowaniu, są to więc dowody podstawowe, ale nie jedyne. W oparciu o § 8 ust. 2 rozporządzenia, dokumentacja medyczna może zaś zostać włączona do materiału dowodowego w ramach dodatkowego uzasadnienia przedłożonego orzeczenia lekarskiego. Dokumentacja medyczna jest również jedną z podstaw orzeczenia lekarskiego, o czym stanowi cytowany wcześniej § 6 ust. 1 rozporządzenia.

W okolicznościach niniejszej sprawy zasadniczą kwestią jest wreszcie to, że indywidualne uwarunkowania właściwe chorobie pracownika mają decydujące znaczenie w zakresie możliwości stwierdzenia choroby zawodowej objawiającej się chorobą nowotworową. Jak wynika z § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia, narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników o działaniu rakotwórczym – substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji. Pierwotna lokalizacja nowotworu i okres jego latencji to okoliczności, których weryfikacja opiera się o dokumentację medyczną z leczenia stwierdzonego nowotworu. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia ocenę narażenia zawodowego przeprowadza właściwy inspektor sanitarny, a skoro ocena ta musi uwzględniać – w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym – pierwotną lokalizację i okres latencji, to jasnym jest, że organ musi się odwołać w tym zakresie do właściwej, pozostającej w jego dyspozycji dokumentacji medycznej. Należy w tym miejscu również wskazać, że zgodnie z poz. 17.3 wykazu do rozporządzenia w przypadku nowotworu układu krwiotwórczego okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określono jako indywidualnie w zależności od okresu latencji nowotworu. Powyższa kwestia nie została wyjaśniona przez organy prowadzące postępowanie, pomija ja również całkowicie orzeczenie lekarskie nr 8/2022, co stanowi samoistną podstawę do zastosowania w sprawie § 8 ust. 2 rozporządzenia, w tym pozyskania spornej dokumentacji medycznej.

Zasadniczy zarzut skargi dotyczący wieloaspektowego naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. okazał się zatem zasadny. W obliczu braku dokumentacji medycznej pracownika, powoływanej przez lekarza w orzeczeniu lekarskim nr 8/2022, organ nie mógł w sposób wyczerpujący zweryfikować prawidłowości formalnej tego dowodu, co doprowadziło do ustalenia stanu faktycznego z pominięciem istotnego zakresu okoliczności faktycznych koniecznych do rozpoznania sprawy w przedmiocie choroby zawodowej. Organ przedwcześnie zastosował przepisy prawa materialnego stwierdzając decyzją wydaną na podstawie § 8 rozporządzenia chorobę zawodową po stronie pracownika zatrudnionego w skarżącej spółce oraz spółce uczestniczącej w niniejszym postępowaniu sądowym. Uzasadniało to uchylenie zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

W oparciu o art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł również o uchyleniu decyzji I instancji, albowiem zakres koniecznych do poczynienia ustaleń wykracza poza samodzielną kompetencję organu odwoławczego w tym zakresie. Przeprowadzenie jedynie w przez organ odwoławczy postępowania dowodowego z uwzględnieniem pozyskanej dokumentacji medycznej pracownika, w kierunku wyjaśnienia, wespół z WOMP, istotnych okoliczności w zakresie okresu latencji nowotworu układu krwiotwórczego, oraz z umożliwieniem stronom postępowania skorzystania z przysługujących im instrumentów procesowych stanowiłoby o naruszeniu zasady dwuinstancyjności opisanej w art. 15 k.p.a.

Wobec istotnych braków w ustaleniu stanu faktycznego sprawy wypowiadanie się do pozostałych zarzutów skargi oraz uczestnika postępowania A. S.A., tj. dotyczących materialnej prawidłowości stwierdzenia po stronie pracownika choroby zawodowej, byłoby przedwczesne.

Sąd oddalił wniosek spółki A. o dołączenie do akt sprawy sądowej dokumentacji medycznej profilaktycznej i leczniczej J. R., na którą powołuje się WOMP, jak i dokumentacji medycznej z leczenia ambulatoryjnego z lat 1987-2000, oraz o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów na okoliczność zasadności orzeczenia choroby zawodowej i istnienia podstaw do jej orzeczenia oraz czasu powstania rzekomej choroby zawodowej. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przeprowadzenie dowodu ze wskazanej we wniosku dokumentacji nie doprowadziłoby do wyjaśnienia jakiejkolwiek wątpliwości w sprawie sądowoadministracyjnej, albowiem poza kompetencją sądu administracyjnego jest merytoryczna ocena zasadności orzeczenia choroby zawodowej dokonywana w oparciu o dokumentację medyczną pacjenta. Orzeczenie choroby zawodowej następuje na podstawie orzeczenia lekarskiego, podlegającego formalnej ocenie organu administracyjnego (co w niniejszej sprawie, jak wykazano, wymaga pozyskania przedmiotowej dokumentacji, a nie zostało prawidłowo wykonane). Merytoryczne konkluzje orzeczenia można kwestionować jedynie w drodze specjalistycznego kontrdowodu. Rozważania co do samej materialnej zasadności opinii lekarskiej czy to organu, czy też sądu, są niedopuszczalne.

Mając to wszystko na uwadze Sąd o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia pełnomocnika strony skarżącej (480 zł) oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).