Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 167/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1b i ust. 1 pkt 4, art. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] stycznia 2023 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz M. L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 5 stycznia 2023 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania M. L., od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Mirzec z 1 sierpnia 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że M. L. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią – A. B., która jest wdową i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje po 21 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 maja 2011 r. Ponadto w sprawie ustalono, że A. B. ma córkę, która oświadczyła, że z uwagi na swój wiek (68 lat) oraz fakt zajmowania się niepełnosprawnym synem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może sprawować opieki nad matką.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, ugruntowała się linia orzecznicza, z której wynika, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), dalej zwanej "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym, organ I instancji, odmawiając zaskarżoną decyzją przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 21 roku życia, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści wyroku TK z 21 października 2014 r. i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną.

Niemniej jednak Kolegium uznało, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia była zasadna. Organ odwoławczy zwrócił bowiem uwagę, że dalszym krewnym, w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swego obowiązku - są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podkreślił, że 14 listopada 2022 r. NSA w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę sygn. I OPS 2/22, z której wynika, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ II instancji wskazał, że wymagająca opieki, ma córkę, a więc osobę zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny odwołującej, względem babki przed obowiązkiem alimentacyjnym córki.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, M. L. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego, które mało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a. art. 17 ust. 1a u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma córkę nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów córka ta nie sprawuje nad nią opieki;

b. art. 17 ust. 1pkt 4 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym wobec babci;

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa, poprzez przyjęcie, że sam fakt złożenia wniosku przez skarżącą, w sytuacji w której osoba wymagająca opieki posiada córkę nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu

niepełnosprawności, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające sprawę z podejmowania działań zmierzających do jej wszechstronnego wyjaśnienia, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi jej autor podał, że kwestia wymogu legitymowania się małżonków, dzieci czy rodziców osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wielokrotnie była przedmiotem orzeczeń sądów administracyjnych. Jednolite stanowisko wypracowane w orzecznictwie nakazuje organom brać pod uwagę, przy ustaleniu zaistnienia przesłanek z art. 17 ust. 1a u.ś.r., obiektywne, faktyczne i niezależne od woli tych osób możliwości sprawowania przez nie opieki, a nie formalny fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności.

Wnosząca skargę zarzuciła, że gdyby w niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił wszelkie okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia, to jego wątpliwości nie powinien wzbudzić fakt, że córka nie jest w stanie sprawować opieki nad matką w wymaganym zakresie. Sprawuje ona bowiem całodobowo opiekę nad własnym synem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacji poprzez osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką. Aktualny pozostaje zatem obowiązek alimentacyjny skarżącej, która jest jedyną osobą mogącą sprawować osobistą opiekę nad niepełnosprawną babcią, i która tę opiekę sprawuje i chce sprawować.

Kończąc skarżąca podniosła, że zastosowanie przez organy wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne i niesprawiedliwe. W sytuacjach bowiem, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. 2022.2492 ze zm.), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023.259 ze zm.), dalej p.p.s.a.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach utrzymująca w mocy odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wnioskowanego przez skarżącą M. L. na babcię A. B.. Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia było to, że wymagająca opieki babcia skarżącej, legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ma córkę M. P., czyli osobę zobowiązaną do alimentacji w bliższej, niż skarżąca wnuczka kolejności i która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ani też orzeczeniem o jakimkolwiek stopniu niepełnosprawności. Organ przyjął przy tym, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy był podawany przez M. P. powód niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. B., polegający na tym, że opiekuje się całodobowo własnym synem R. P., legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, którego niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Kolegium uznało bowiem, że rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, na które powołano się w skardze, odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki, zostały wyjaśnione w uchwale siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. Z uchwały tej bowiem wynika, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

Ponieważ zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi, konieczna była w niniejszej sprawie ocena, czy związanie uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, o jakim mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a. dotyczy również niniejszej sprawy.

Odpowiadając negatywnie na takie pytanie Sąd kierował się następującą argumentacją.

Ogólna moc wiążąca uchwał abstrakcyjnych i konkretnych obejmuje tylko wykładnię zawartą w sentencji uchwały, oczywiście w granicach wyznaczonych wnioskiem uprawnionego podmiotu lub postanowienia składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wykładnia podana w sentencji uchwały wykraczająca poza te granice, jak również te poglądy prawne wyrażane w uzasadnieniu uchwały, które nie mają bezpośredniego związku z wykładnią sformułowaną w jej sentencji, są pozbawione ogólnej mocy wiążącej. Ogólnej mocy wiążącej pozbawiona będzie (w całości lub w części) uchwała konkretna obejmująca wprawdzie problematykę wskazaną w wystąpieniu składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, jednakże niewykazująca niezbędnego związku (w całości lub w części) z okolicznościami danej sprawy.

Uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, została podjęta na skutek wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 6 kwietnia 2022 r. Wniosek ten dotyczył podjęcia przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 264 § 2 w związku z art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) uchwały mającej na celu

wyjaśnienie: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej u.ś.r.) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?"

Mimo tak szeroko zakreślonego pytania o rodzaj obiektywnych przyczyn powodujących brak możliwości sprawowania realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), już sama treść omawianej uchwały, nie pozostawia wątpliwości, że przedmiotem oceny powiększonego składu NSA były tylko sytuacje, w których ocena, czy wspomniane osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie są w stanie wypełnić względem niej obowiązku opieki we właściwy sposób, dotyczyła tylko stanu zdrowia tych osób, który – mimo braku stosownego orzeczenia o stopniu ich niepełnosprawności - miał być przeszkodą w realnym i efektywnym sprawowaniu opieki nad osobą wymagającą opieki. O takim wniosku przekonuje to, że powiększony skład NSA jako warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, wskazał legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Wniosek taki znajduje również potwierdzenie w uzasadnieniu omawianej uchwały. Oznacza to w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, że omawianą uchwałą nie są objęte sytuacje, gdy to nie stan zdrowia osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (w okolicznościach niniejszej sprawy córki), jest przeszkodą w sprawowaniu przez nią opieki nad rodzicem wymagającym opieki, ale to, że opiekę taką ta osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki już sprawuje nad innym członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, wobec którego jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności. Wniosek taki jest uzasadniony tym bardziej w sytuacji, gdy w związku z taką opieką osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki uzyskałaby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad własnym niepełnosprawnym dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tej okoliczności jednak, to jest tego, czy córka wymagającej opieki A. B. – M. P., w związku ze sprawowaną opieką nad własnym niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem R. P., ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. organy obu instancji nie ustaliły.

Przedstawiona argumentacja przekonuje w ocenie Sądu, że omawiana uchwała w istotnej części nie wykazuje niezbędnego związku z okolicznościami niniejszej sprawy, przez co nie ma ona przy jej rozstrzyganiu wiążącego charakteru, o jakim mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a.

Poza powyższą argumentacją Sąd wyraża również pogląd, że do M. P., będącej córką osoby wymagającej opieki, tj. A. B., przepis art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. nie ma zastosowania, przez co uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22 niniejszej sprawy nie dotyczy, w związku z czym nie ma dla niej charakteru wiążącego, o jakim mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a.

Punktem wyjścia dla uzasadnienia takiego wniosku jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2014 r., sygn. SK 7/11. Trybunał wskazał w nim, że art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r., który uniemożliwiał przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu takiego poglądu Trybunał Konstytucyjny zauważył, że sytuacja materialna, a także życiowa i społeczna rodzin, w których niepełnosprawność dotyka więcej niż jednego dziecka, jest znacznie trudniejsza niż rodzin mających jedno dziecko niepełnosprawne. Rodziny te ponoszą bowiem większe wydatki na koszty utrzymania, leczenia, rehabilitacji i nauczania takich dzieci. [...] Żadne z rodziców niepełnosprawnego dziecka nie powinno być pozbawione możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że drugie z rodziców ma przyznane takie świadczenie ze względu na opiekę nad innym dzieckiem. Skoro jedno i drugie z rodziców wywiązuje się ze swoich obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego dziecka, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to każde z nich powinno w swych działaniach otrzymywać odpowiednie wsparcie państwa (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 15 listopada 2006 r., sygn. P 23/05 i 18 lipca 2008 r., sygn. P 27/07). [...] w sytuacji innych rodzin, wychowujących więcej niż jedno dziecko niepełnosprawne, nie mamy do czynienia z uchylaniem się od rodzicielskich obowiązków czy rezygnowaniem z zarobkowania na rzecz rodziny po to, by obciążyć tymi obowiązkami państwo. Przeciwnie, rodzice (opiekunowie) niepełnosprawnych dzieci żyjących w tych rodzinach, wzięli na siebie trudny do przecenienia ciężar całodobowej, osobistej opieki nad nimi, nie korzystając z możliwości przeniesienia tego obowiązku na instytucje publiczne. [...] Zdaniem Trybunału, pomoc państwa powinna być ukształtowana tak, by znajdujące się w rzeczywiście trudnej sytuacji rodziny, a do takich zaliczyć należy rodziny mające więcej niż jedno dziecko niepełnosprawne, otrzymały efektywną pomoc. Zważywszy z jednej strony wielkość wydatków związanych z utrzymywaniem, leczeniem i rehabilitacją osób niepełnosprawnych, a z drugiej wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, nie tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne, ale i dwa takie świadczenia nie wystarczą na ich pokrycie.

W konsekwencji powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ustawodawca uchylił z dniem 1 stycznia 2017 r. art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. (art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - Dz.U.2016.972).

Na tle opisanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i zmiany w stanie prawnym wynikłej z jego zaakceptowania przez ustawodawcę, w orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, że analogicznie należy traktować sytuacje, gdy bliższy krewny osoby wymagającej opieki sprawuje już taką opiekę nad innym członkiem swojej rodziny. Wtedy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę wymagającą opieki przechodzi na innego członka rodziny (dalszego krewnego), zwłaszcza gdy z racji tej opieki bliższy krewny osoby wymagającej opieki ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA w Olsztynie z 5 sierpnia 2021 r., II SA/Ol 492/21).

Podzielając taki pogląd należy zwrócić uwagę na zbieżność trudnej sytuacji rodzin, w których jest dwoje dzieci niepełnosprawnych, w zestawieniu z sytuacją rodzin, w których jest dwoje dorosłych niepełnosprawnych osób, legitymujących się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Można wręcz się pokusić o stwierdzenie, że na ogół sytuacja takich opiekunów jest jeszcze trudniejsza, niż wspólnie mieszkających rodziców opiekujących się dwojgiem niepełnosprawnych dzieci. Skoro więc w ustawie o świadczeniach rodzinnych uchylony został przepis, który wprost wyłączał możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma już ustalone prawa do takiego świadczenia i nie chodzi tu o sytuację opieki dwóch członków tej samej rodziny nad tym samym członkiem rodziny, to oznacza to dopuszczenie przez ustawodawcę możliwości przyznawania dwóch świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez dwóch członków tej samej rodziny w

celu sprawowania opieki nad dwoma innym członkami ich rodzin wymagającymi takiej opieki i spełniającymi warunki wskazane w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

W dalszym ciągu należy zauważyć, że obowiązujące regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że osoba sprawująca opiekę, która ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.). Taka regulacja wynika z istoty świadczenia pielęgnacyjnego, którą jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie (zob. np. wyrok WSA we Wrocławiu z 9.01.2020 r., IV SA/Wr 445/19, LEX nr 3010895; wyrok WSA w Łodzi z 17.01.2019 r., II SA/Łd 1058/18, LEX nr 2619142; wyrok WSA w Białymstoku z 19.02.2019 r., II SA/Bk 820/18, LEX nr 2636594; wyrok WSA w Gliwicach z 25.11.2019 r., II SA/Gl 970/19, LEX nr 2761325). Skoro więc osoba, która już ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia, to oznacza to, że jest w ten sposób wyłączona zarówno z kręgu osób, które takie świadczenie mogą otrzymać, jak i z kręgu osób, które będąc osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i nie legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyłączałyby na podstawie art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez innego członka rodziny, który w dalszej kolejności może być uprawniony do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Do takiego krewnego osoby wymagającej opieki, wymóg wynikający z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. dotyczący legitymowania się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie miałby w ogóle zastosowania. Skoro tak, to również uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22 takich sytuacji by nie dotyczyła, przez co nie miałaby w niniejszej sprawie charakteru wiążącego, o jakim mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a.

Nieuwzględnienie przedstawionej powyżej wykładni przez organ II instancji spowodowało, że z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nie doszło do ustalenia okoliczności mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponieważ organy błędnie przyjmowały, że ewentualne otrzymywanie przez M. P. – córkę wymagającej opieki A. B., świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej przez nią opieki nad swoim niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem R. P., jest okolicznością niemającą w sprawie znaczenia, zaniechały ustalenia, czy i ewentualnie na jakich warunkach takie świadczenie M. P. otrzymuje.

Wskazane wyżej naruszenie przez organy administracji prawa materialnego polegające na błędnym uznaniu, że norma prawna odkodowana z treści art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. uniemożliwia w okolicznościach sprawy przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej M. L., wnuczce wymagającej opieki A. B., z powodu posiadania przez A. B. pełnoletniej córki M. P., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także na przedwczesnym uznaniu, że w sprawie nie może mieć zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - spowodowało również zaniechanie poczynienia ustaleń co do ewentualnego istnienia w sprawie określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych pozytywnych przesłanek prawa wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad jej babcią – A. B.. Ustaleń takich dokona organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Uchylenie decyzji organu I instancji jest następstwem naruszenia przez ten organ prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sposób wynikający z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, na co szczegółowo i zasadnie wskazał organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni powyższą ocenę prawną i przedstawione powyżej wskazania co do dalszego postępowania.