Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 690/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-09-19 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku: Przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska po rozpoznaniu w dniu 19 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. wspólników E. s. c. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sankcyjnej p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącego M. Z. od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla skarżącego M. Z. adwokata. .


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 15 lutego 2011 r. skarżący: M. Z. i Z.

Z. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sankcyjnej.

Zarządzeniem z dnia 31 marca 2011 r. wezwano skarżących do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1187 złotych. Skarżący w terminie do uiszczenia wpisu wnieśli wniosek o zwolnienie ich od kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 4 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt II GZ 509/11 oddalił zażalenie skarżących na powyższe postanowienie.

Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy wskazano, że skarżący nie wykazali rzeczywistej sytuacji majątkowej i braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w szczególności nie przedłożyli żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji. Ponadto skarżący Z. Z. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą P., które w szerokim zakresie zajmuje się produkcją i sprzedażą nawozów naturalnych.

Następnie zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2011 r. skarżący zostali poinformowani o konieczności uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1187 złotych w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma informującego pod rygorem odrzucenia skargi. Przedmiotowe zarządzenie zostało doręczone w dniu 2 stycznia 2012 roku. Zarazem skarżący pismem z dnia 19 grudnia 2012 roku złożyli wniosek o zwolnienie ich od kosztów sądowych, przy czym pismem złożonym w Sądzie w dniu 2 maja 2012 roku skarżący wycofali wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Równocześnie M. Z. pismem z dnia 9 sierpnia 2012 r. złożył skargę na przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego. Do niniejszego pisma został załączony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2012 r. zwolniono M. Z. od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 690/11. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, iż z wyjaśnień skarżącego M. Z. wynika, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się właściwie z pomocy rodziny. Nie posiada przy tym żadnego majątku, jak również środków finansowych. Jednocześnie skarżący nie prowadzi już działalności w zakresie produkcji w ramach działów specjalnych produkcji rolnej jako wspólnik spółki cywilnej pod nazwą E. s. c. W tej sytuacji uznano, że skarżący M. Z. istotnie nie ma możliwości poczynienia oszczędności, aby ponieść koszty sądowe wywołane wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 689/11, w tym uiścić wpis w kwocie 100 złotych.

Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II GPP 10/12, Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę M. Z. na przewlekłość postępowania. Natomiast postanowieniem z dnia 25 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. Z. i Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...], z uwagi na nieuiszczenie wpisu od skargi, pomimo wezwania Sądu.

W dniu 12 marca 2013 r. do akt niniejszej sprawy wpłynęło pismo skarżącego M. Z. zawierające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wobec powyższego, przy piśmie z dnia 19 marca 2013 r. skarżącemu M. Z. został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (PPF) w celu wypełnienia i przesłania do Sądu - w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia przedmiotowego wniosku bez rozpoznania. Zachowując ww. termin, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w którym zażądał zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków na prowadzenie postępowania. Ponadto z treści wniosku wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów, a jedynym prawem majątkowym, jakim dysponuje, jest współwłasność nieruchomości gruntowej (na którą składają się nieużytki) o powierzchni ok. 5 ha. Poza ww. składnikiem nie posiada innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów (o wartości powyżej 3.000 euro) czy oszczędności.

Pismem z dnia 16 kwietnia 2013 r. (w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego) skarżący został wezwany do uzupełnienia ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie enumeratywnie wymienionych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący M. Z. podał, że wysokość jego dochodu w 2012 r. określa (załączona do pisma) decyzja Urzędu Skarbowego. Oświadczył też, że nie jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych, nie korzysta z zasiłków i nie jest przez nikogo utrzymywany. Jako źródło utrzymania wskazał doraźne prace. Jednocześnie podkreślił, że nie prowadzi działalności, "o którą Sąd pyta". E. s.c. uległo likwidacji z dniem 30 kwietnia 2012 r. i z tego tytułu spodziewa się odszkodowania. Skarżący stwierdził również, iż zlikwidował rachunek bankowy i na żądanie Sądu przestawi dokumenty potwierdzające tę okoliczność.

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. (karta 414 akt) Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. ustalił na 2012 r. skarżącemu M. Z. dochód z upraw, chowu i hodowli w wysokości 25.354 zł.

Oprócz ww. decyzji do przedmiotowego pisma skarżącego zostało załączone zaświadczenie Burmistrza D. z dnia [...] czerwca 2010 r. (karta 426 akt), z

którego wynika, że skarżący M. Z. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego położonego w na terenie gminy D. o powierzchni 6,3752 ha. W tym

kontekście skarżący podniósł (w piśmie z dnia 24 maja 2013 r.), iż drugi współwłaściciel gospodarstwa rolnego nie wyraża zgody na zbycie lub obciążenie jego części, a także odmawia jej nabycia. Wskazał, że w 2010 r. nieodpłatnie przeniósł własność gruntu o powierzchni jednego hektara na drugiego współwłaściciela. Dodał, że grunt jest podmokłym nieużytkiem i nie nadaje się do prowadzenia upraw. Podsumował, iż nie posiada już gospodarstwa rolnego i okoliczność tę wykazał dowodem przedłożonym do akt sprawy.

Postanowieniem referendarza sadowego z dnia 28 czewrca 2013 roku odmówiono skarżącemu M. Z. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że nie przedstawił on w sposób całkowity i rzetelny swojej sytuacji majątkowej, w szczególności nie wykazał źródeł swojego utrzymania.

Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o ponowne rozpoznanie jego wniosku, wskazując na szereg spraw sądowoadministracyjnych, w których jest stroną i które generują koszty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Rozpatrując na skutek złożonego sprzeciwu wniosek skarżącego M. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, Sąd miał na względzie przepis art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, według którego przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż z informacji podanych przez skarżącego M. Z. w formularzu oraz przedłożonego oświadczenia wynika, że prowadząc samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się właściwie z pomocy rodziny. Nie posiada przy tym żadnego majątku (z wyjątkiem nieużytku rolnego o powierzchni około 6 ha). Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że skarżący aktualnie nie prowadzi już działalności w zakresie produkcji w ramach działów specjalnych produkcji rolnej jako wspólnik spółki cywilnej pod nazwą E. s. c. Skarżący oświadczył zarazem, że nie dysponuje przy tym żadnymi oszczędnościami.

Mając powyższe na względzie, uznać należy, że istotnie skarżący nie jest w stanie poczynić oszczędności w bieżących wydatkach celem pokrycia kosztów postępowania sądowego. Nie sposób natomiast oczekiwać czynienia oszczędności od osoby, której dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych (tak też w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 890/04). W konsekwencji zasadnym będzie przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Zarazem zaznaczenia wymaga, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie (p. postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04 oraz z dnia 15 czerwca 2011 roku sygn. akt II FZ 194/11 a także postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 2578/02 – publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; B. Dauter, w: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 248; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 578; T. Woś, w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 630-631). Prawo pomocy nie przysługuje z urzędu. Nie jest ono sytuacją faktyczną, ale aktem konwencjonalnym, tak jak rozstrzygnięcie sądu wywołuje skutek w sferze prawnej. Skutek taki działa prospektywnie, tzn. obejmuje teraźniejsze i przyszłe zdarzenia lub okoliczności sprawy (p. postanowienie NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 635/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W związku z powyższym, uznając za zasadne przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.