Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 860/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Wyłączono sędziego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Cezarego Prycy o wyłączenie od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej R. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1863/20 w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: wyłączyć sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Cezarego Prycę od orzekania w sprawie o sygn. akt II GSK 860/21.


UZASADNIENIE

Pismem z 1 października 2024 r. sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego Cezary Pryca (dalej: wnioskodawca), na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), wniósł o wyłączenie go ze składu orzekającego wyznaczonego do rozpoznania na rozprawie w dniu 2 października 2024 r. spraw o sygnaturach akt: II GSK 786/21, II GSK 936/21, II GSK 953/21, II GSK 817/21, II GSK 840/21, II GSK 883/21, II GSK 911/21, II GSK 914/21, II GSK 770/21, II GSK 1092/21, II GSK 1769/21, II GSK 1761/21, II GSK 860/21, II GSK 641//22, II GSK 2254/21.

W uzasadnieniu sędzia wskazał na poważne wątpliwości co do prawidłowości składu wyznaczonego do rozpoznania wskazanych powyżej spraw w związku z wyznaczeniem do niego sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego, który został powołany na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3). Wnioskodawca podniósł również, że orzekanie w takim składzie może, w jego ocenie, budzić wątpliwości co do jego bezstronności i podważyć zaufanie do niego jako sędziego i członka składu orzekającego.

W sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt II GSK 860/21 przedmiotem rozpoznania na rozprawie w dniu 2 października 2024 r. miała być skarga kasacyjna R. B., która wniesiona została od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1863/20 oddalającego skargę R. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno na wniosek jak i z mocy prawa, jest gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli związków z rozpoznawaną sprawą (por. postanowienia NSA z: 25 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 608/12; 1 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1008/14; te i kolejne cytowane orzeczenia publ. w CBOSA).

Istota przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do wyeliminowania przyczyn, które mogą wzbudzać wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy prawa (art. 18 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje także na wniosek, jeżeli zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Na gruncie art. 19 p.p.s.a. podstawą wyłączenia sędziego są zarówno okoliczności wynikające ze stosunku osobistego pomiędzy sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, jak i wszelkie inne okoliczności o charakterze obiektywnym dające podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Przez okoliczności, o których mowa w powołanym art. 19 p.p.s.a. rozumieć należy zarówno te okoliczności związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, jak również inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste rozumieć należy relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej bądź gospodarczej. Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. związków sędziego z daną sprawą (por. postanowienie NSA z 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 353/14).

W uchwale składu 7 sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 (ONSAiWSA 2023/4/52) wskazano, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy

z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1259; dalej: p.u.s.a.)

Zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a., stanowisko zajęte w uchwałach NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których zastosowanie ma przepis interpretowany w uchwale. Nie można zatem pominąć pośredniej mocy wiążącej uchwał abstrakcyjnych, rozumianej w ten sposób, że stanowisko przyjęte przez NSA w treści danej uchwały będzie wiązało wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych do czasu, gdy nie nastąpi zmiana tego stanowiska.

W uzasadnieniu wyżej wymienionej uchwały NSA podkreślił, że tryb wnoszenia oraz rozpoznawania wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego jest niezwykle trudny do efektywnego zainicjowania, a także skutecznego rozpoznania zgodnie z intencją wnioskodawcy. Znaczące sformalizowanie tej procedury przez ustawodawcę, zwłaszcza w porównaniu z postępowaniem w przedmiocie wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a., jednoznacznie potwierdza tezę o rozłączności obu procedur wyłączeniowych.

W tym kontekście zgłoszenie w ramach wniosku składanego w trybie art. 19 p.p.s.a. okoliczności związanych z powołaniem sędziego i jego postępowaniem po powołaniu mogłoby stanowić obejście bardzo sformalizowanego trybu przewidzianego w art. 5a p.u.s.a. W związku z powyższym w orzecznictwie NSA sformułowano pogląd o niedopuszczalności i konieczności odrzucenia wniosku o wyłączenie sędziego ze względu na powołanie się w nim na okoliczności towarzyszące jego powołaniu (zob. np. postanowienia NSA z: 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I GSK 880/19; 7 września 2023 r., sygn. akt I GSK 418/19; 6 września 2023 r., sygn. akt: I GSK 2911/18, GSK 2881/18 i I GSK 3094/18).

W ocenie składu orzekającego na gruncie rozpatrywanego wniosku, mimo pozornego podobieństwa, mamy do czynienia z sytuacją w swej istocie inną niż objęta uchwałą NSA z 3 kwietnia 2023 r., która odnosi się do kwalifikacji prawnej prób obejścia trybu przewidzianego w art. 5a p.u.s.a. W rozpoznawanej sprawie wątpliwości sędziego NSA Cezarego Prycy dotyczące bezstronności sędziego wyłonionego przez KRS w składzie ukształtowanym ustawą z 8 grudnia 2017 r. są związane z kwestią możliwości bezstronnego orzekania w sprawie wniesionej skargi kasacyjnej.

W tych okolicznościach - zdaniem NSA - związanie uchwałą nie może być rozumiane rozszerzająco. Artykuł 269 § 1 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania, jeśli w danej sprawie mamy do czynienia z kwestią nietożsamą do rozstrzygniętej w uchwale, nawet jeśli zagadnienia takie wykazują pewne podobieństwo (zob. wyrok NSA z 21 września 2015 r., sygn. akt I FSK 220/14).

W tym kontekście należy zauważyć, że w wyroku z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 19 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku TK wskazał, że w celu pełnej realizacji prawa do sądu, na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, aby umożliwiała ona objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora, uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Zatem w świetle art. 19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy.

W szczególnych okolicznościach prawnych i fatycznych niniejszej sprawy zachodzi zatem konieczność prokonstytucyjnej wykładni art. 19 p.p.s.a., która prowadzi do dopuszczenia rozpoznania merytorycznego wniosku o wyłączenie sędziego. Inaczej mówiąc, w rozpatrywanej sprawie ma miejsce sytuacja, w której okoliczności związane z przedmiotem postępowania przemawiają za uznaniem, że dobro wymiaru sprawiedliwości, konieczność realizacji konstytucyjnej zasady bezstronności sądu (art. 45 Konstytucji RP), a także autorytet NSA wymagają, aby nie stwarzać niepotrzebnych podstaw do kwestionowania zapadłego przed nim orzeczenia, zwłaszcza w kontekście obsady składu orzekającego. Dlatego też, mając na uwadze przedmiot sprawy podlegającej rozpoznaniu i związaną z nim doniosłość rozstrzygnięcia, które ma zapaść, zasadne jest wyłącznie sędziego NSA Cezarego Prycy ze składu orzekającego w sprawie o sygnaturze akt II GSK 860/21.

W ocenie NSA wyłączenie to przyczyni się do usunięcia choćby potencjalnych wątpliwości co do bezstronności sędziego oraz zapewni zachowanie najwyższych standardów bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 19 i art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.