Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 4066/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 54, art. 80, art. 67
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Ewa Gmurczyk, po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Po 902/19 w sprawie ze skargi T.W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2019 r. nr 3001-IEE.711.414.2019 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 26 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Po 902/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę T.W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 26 sierpnia 2019 r., nr 3001-IEE.711.414.2019 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a".

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 1a pkt 2 oraz art. 54 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) — dalej jako "u.p.e.a.", co doprowadziło do błędnego uznania, że pobranie przez bank, który jest dłużnikiem zajętej wierzytelności, kwoty z zajętego rachunku w związku z realizacją zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, jest czynnością egzekucyjną, na którą przysługuje skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a.,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 54 § 4 u.p.e.a., co doprowadziło do błędnego uznania, że 14 dniowy termin do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną biegnie od dnia powzięcia przez zobowiązanego informacji o realizacji zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności, a nie od dnia doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia, o którym mowa w art. 67 § 1 u.p.e.a.;

3. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia, które nie spełnia wymogów tego przepisu, gdyż uzasadnienie orzeczenia zawiera błędne wskazanie Sądu co do dalszego sposobu prowadzenia postępowania, w szczególności poprzez wskazanie, że skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a. przysługuje na czynność pobrania przez bank kwoty z zajętego rachunku na realizację zajęcia i termin do wniesienia skargi biegnie od dnia powzięcia przez zobowiązanego informacji o realizacji zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności, co sugeruje, że w przedmiotowej sprawie termin do wniesienia skargi został zachowany podczas, gdy upłynął po 14 dniach od doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu oraz przez wskazanie, że w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. zadaniem organu egzekucyjnego jest badanie, czy kwota przekazana przez bank z tytułu zajęcia podlega ograniczeniom egzekucyjnym, podczas, gdy organ dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku, a nie kwot, które na niego wpłynęły.

Organ zaskarżając powyższy wyrok, wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu,

2. zasądzenie od skarżącego na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych,

3. przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Naczelny Sąd Administracyjny jako Sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

Należy przypomnieć, że przedmiotem skargi do sądu administracyjnego jest postanowienie organu administracji publicznej odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną podjętą w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu egzekucyjnego z 14 listopada 2018 r.

Sąd I instancji uchylając zaskarżone postanowienie stwierdził, że organ egzekucyjny nieprawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie, rozpoznając skargę na czynność egzekucyjną, przyjmując błędnie, że toczy się odrębne postępowanie w sprawie.

Sąd I instancji uzasadnił, w obszarze art. 54 § 1 i 4 – 5a u.p.e.a., że wniesienie skargi na czynności egzekucyjne nie może być traktowane w kategoriach wniosku o wszczęcie postępowania, a co za tym idzie organ administracji nie jest uprawniony do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a K.p.a. W wyniku wniesienia skargi na czynności egzekucyjne strona postępowania egzekucyjnego domaga się bowiem incydentalnej kontroli w toku już wszczętego postępowania egzekucyjnego. Celem postępowania w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne jest zbadanie prawidłowości dokonania konkretnej czynności egzekucyjnej o charakterze wykonawczym. Zbadanie jednej czynności egzekucyjnej zobowiązanego, który jest skarżącym w rozpatrywanej sprawie, nie zamyka zatem drogi do zbadania prawidłowości innej czynności egzekucyjnej. Postępowanie to nie służy bowiem zbadaniu ogółu czynności składających się na tok postępowania egzekucyjnego i nie jest wszczynane w celu weryfikacji czynności o charakterze procesowym. Skarga na czynność egzekucyjną jest rozpatrywana w ramach postępowania egzekucyjnego już wszczętego i nie powoduje wszczęcia samoistnego, odrębnego postępowania. Sposób jej załatwienia określa art. 54 § 5 u.p.e.a., z którego to przepisu wynika, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w przedmiocie tej skargi, przy czym tylko w przypadku oddalenia skargi, na takie postanowienie przysługuje zażalenie. Oddalenie skargi może nastąpić z różnych przyczyn – zarówno z przyczyn merytorycznych, ale też z przyczyn formalnych takich jak wniesienie skargi z uchybieniem terminu. Przepis art. 54 § 5 ww. ustawy określa sposób załatwienia skargi, również wniesionej z uchybieniem terminu do jej wniesienia, nie ma podstawy do odpowiedniego stosowania art. 61a KPA na podstawie art. 18 ww. ustawy (m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 264/20, z 19 września 2018 r., sygn. akt II FSK 2291/16).

Ocena prawna Sądu I instancji w powyższym zakresie nie została zakwestionowana poprzez adekwatny zarzut skargi kasacyjnej. Jednocześnie, ponieważ stwierdzone przez Sąd I instancji uchybienie była wystarczającą podstawą dla uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że kierunek rozstrzygnięcia Sądu I instancji jest prawidłowy.

Odrębną kwestią pozostaje ocena stanowiska Sądu I instancji co do uchybień zdefiniowanych poprzez podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty. Organ administracji publicznej zakwestionował, formułując zarzut naruszenia art. 54 § 4 w zw. z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., stanowisko Sądu I instancji w zakresie w jakim Sąd ten uznał, że pobranie przez bank kwoty z zajętego rachunku w związku z realizacją zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest czynnością egzekucyjną, na którą przysługuje skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a. W konsekwencji zakwestionował także ocenę, że 14 dniowy termin do wniesienia skargi na czynność egzekucyjna biegnie od dnia powzięcia przez zobowiązanego informacji o realizacji zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności, a nie od dnia doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia, o którym mowa w art. 67 § 1 u.p.e.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione wyżej zarzutu są uzasadnione. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Według art. 54 § 4 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej.

Według art. 1a pkt 2 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

W świetle wyżej przytoczonych przepisów autor skargi kasacyjnej trafnie argumentuje, że w rozpoznawanej sprawie strona zaskarżyła czynność, która nie została przeprowadzona przez organ egzekucyjny w celu zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Przedmiotem skargi jest bowiem czynność przekazania zajętych wierzytelności z rachunku bankowego, wynikająca z dokonanego wcześniej, w trybie art. 80 § 1 u.p.e.a. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Niewątpliwie nie jest to czynność organu egzekucyjnego i jednocześnie, jest to czynność, która pozostaje poza zakresem pojęcia czynności egzekucyjnej zdefiniowanego w art. 1a pkt 2 u.p.e.a.

Powyższe ustalenie przesądza o wadliwość stanowiska Sądu I instancji co do sposobu liczenia terminu do wniesienia skargi na tę czynność. Skoro bowiem skarga, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. przysługuje zobowiązanemu na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, zaś przekazanie zajętych wierzytelności z rachunku bankowego przez dłużnika zajętej wierzytelności czynnością egzekucyjna nie jest, to brak jest podstaw prawnych aby od daty tej czynności liczyć termin do wniesienia skargi.

Odnośnie argumentacji Sądu I instancji wywodzonej w oparciu o uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 24 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 2149/19 Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że orzeczenie to zostało uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2023 r., sygn. akt III FSK 2502/21.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa ponadto, że art. 10 § 1 u.p.e.a. zawiera stosowane z mocy prawa ograniczenie egzekucji ze świadczeń pieniężnych przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym. To rzeczą organu egzekucyjnego jest wyjaśnienie, czy na tym rachunku bankowym nie znajdują się środki niepodlegające egzekucji, ewentualnie, czy takie środki na ten rachunek nie wpływają. Bezpodstawnie zajęte i przekazane przez bank na rachunek organu egzekucyjnego środki pieniężne niepodlegające egzekucji zgodnie z art. 10 § 1 u.p.e.a., powinny zostać zwrócone na rachunek bankowy zobowiązanego, z którego zostały przekazane organowi egzekucyjnemu.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera ono stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia, jak również, gdy jest ono sporządzone w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku. Nie można natomiast za jego pomocą kwestionować merytorycznej poprawności uzasadnienia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni realizuje wymagania wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a. Natomiast strona poprzez zarzut naruszenia tego przepisu w istocie podważa merytoryczną poprawność uzasadnienia. Dodać należy, że zarzut ten nie został rozwinięty w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w szczególności zaś, wbrew wymogowi określonemu w art. 174 pkt 2 w zw. z art. 176 §1 pkt 2 P.p.s.a. nie wykazano aby zarzucane uchybienie miało wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak sędzia NSA Sławomir Presnarowicz sędzia NSA Dominik Gajewski