Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 802/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 roku sprawy ze skargi T. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 9 marca 2023 r., nr SKO-NP-4115-546/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 marca 2023 r., nr SKO-NP-4115-546/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna z dnia 19 września 2022 roku, znak OPS.5222.58.21 orzekającą o odmowie przyznania T. O. (dalej: skarżącemu) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką J. O., ur. 1930 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 19 września 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności potwierdzonym orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 9 lipca 2014 r. Ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 17 kwietnia 2014 r., a zatem powstał w momencie kiedy matka skarżącego miała 84 lata. Organ wskazał, że opiekę nad matką sprawuje skarżący wraz z żoną E. Skarżący nie pracuje od 2015 r. W okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 października 2017 r. skarżący pobierał zasiłek opiekuńczy na matkę. Od maja do października 2018 r. skarżący przebywał za granicą. W tym okresie opiekę nad matką sprawowała jego żona. Organ odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia uznał, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej u.ś.r.) z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskodawcy, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Nadto skarżący posiada rodzeństwo. Siostra F. mieszka w T., udziela matce pomocy rzeczowej (żywność odzież) i pomaga w opiece nad matką, (w ramach zastępstwa) odwiedza ją, dzwoni do niej. Brat J. mieszka w P. i nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez niezasadne przyjęcie, iż niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący podkreślił, że art. 17 ust. 1 ww. ustawy - wbrew twierdzeniom organu - nie uzależnia otrzymania przedmiotowego świadczenia od obowiązku nieustannego sprawowania opieki przez całą dobę.

Decyzją z dnia 9 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie, zaakcentował, stanowisko prawne co do treści art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w kontekście skutków wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, podkreślając, ze fakt powstania niepełnosprawności w wieku późniejszym, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej nad nią opiekę nie przysługuje wnioskowane świadczenie.

Nadto Kolegium podzielił stanowisko organu I instancji, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia w postaci braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością opieki nad matką. Kolegium za bezsporny uznało fakt, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną fizycznie i wymaga pomocy w czynnościach życia codziennego, ponieważ jest osobą leżącą, pampersowana i wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego (mycie, toaleta, ubieranie się, spożywanie pokarmów, dawkowanie leków). Zdaniem organu odwoławczego rzeczywisty zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącego nie uniemożliwia jednak skarżącemu podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej, chociażby w ograniczonym zakresie godzinowym. Z oświadczenia skarżącego wynika, że pracował (był objęty ubezpieczeniem społecznym) do dnia 22 lipca 2019 r. Nadto skarżący ma siostrę na emeryturze, która w razie potrzeby jest w stanie w sposób bezpośredni zaopiekować się matką jeśli zajdzie taka potrzeba.

Organ podkreślił, że obowiązek alimentacyjny może polegać zarówno na staraniach osobistych, jak i przybrać formę wsparcia finansowego. Żadne szczególne okoliczności nie uniemożliwiają siostrze i bratu skarżącego udzielenia skarżącemu pomocy w opiece nad matką. W rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszymi rodzicami, aby sprawowanie opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej. W przedmiotowej sprawie oprócz skarżącego i jego siostry, jest jeszcze brat, który nie wykazał, że nie jest w stanie opiekować się matką. Każde z dzieci jest obciążone w tym samym stopniu ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki i zdaniem organu ustawodawca nie zagwarantował prawa wyboru, która z osób zobowiązanych będzie sprawowała opiekę nad osoba niepełnosprawną i pobierała z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. W dalszej części uzasadnienia organ powołał treść art. 129 § 2 Ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) oraz art. 135 § 1 k.r.o. jako przepisów dotyczących świadczeń alimentacyjnych oraz orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zgodnie z którym obciążenie obowiązkiem alimentacyjnym krewnych w tym samym stopniu wynikające z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma znaczenie dla oceny przesłanek przyznania świadczenia z art. 17 u.ś.r. Z powyższych powodów Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił:

naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas gdy funkcjonalna ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, na wstępie uznać należy za słuszne stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygnatura akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżący opiekuje się matką niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie jest również sporny zakres opieki skarżącego nad matką, a także stan zdrowia jego matki, którego organy nie kwestionują. Sporne jest natomiast, czy zakres opieki sprawowanej nad matką, uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia oraz czy okoliczność, że poza skarżącym, niepełnosprawna matka ma jeszcze córkę i syna, w stosunku do których nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, ma znaczenie przy ocenie spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że ani organy, ani Sąd nie kwestionują, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego został ustalony na podstawie orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z 9 lipca 2014r. Niepełnosprawność w stopniu znacznym, datuje się od dnia 17 kwietnia 2014 roku i została przyznana na stałe. Matka skarżącego jest wdową oraz posiada jeszcze dwoje dzieci: córkę F., mieszkającą w T., emerytkę, która deklaruje pomoc w opiece nad matką oraz syna J., również emeryta, który nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, jednak nie wykazał, że nie jest w stanie pomóc w opiece nad matką.

Matka skarżącego mieszka razem ze skarżącym i jego żoną. Organy nie kwestionowały, że jest osobą leżącą, wymagającą pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, takich jak mycie się, ubieranie, toaleta, spożywanie posiłków, czy dawkowanie leków, pozostając jednocześnie w pełni sprawną intelektualnie.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

W przedmiotowej sprawie odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia. Organ odwoławczy dodatkowo podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie przysługuje z uwagi na zasady współżycia społecznego wywiedzione z możliwości otrzymania w pierwszej kolejności wsparcia od zobowiązanych alimentacyjne wobec niepełnosprawnej matki w równym stopniu co skarżący.

Skarżący wskazał, że opiekę nad matką sprawuje od kwietnia 2015 r. i okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 października 2017 r. pobierał zasiłek opiekuńczy. Po zawarciu związku małżeńskiego, przekroczył kryterium dochodowe warunkujące dalsze otrzymywanie zasiłku. Od maja do października 2018 r. pracował za granicą i wtedy matką opiekowała się jego żona. Po powrocie pracował jeszcze (podlegał ubezpieczeniu) do 22 lipca 2019 r., a z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wystąpił dopiero w listopadzie 2021 r. Tymczasem matka skarżącego posiada znaczny stopień niepełnosprawności od kwietnia 2014 r. Zatem zgromadzony materiał nie wskazuje na bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką, a jego rezygnacją z zatrudnienia.

Nadto skarżący nie jest jedynym dzieckiem zobowiązanym do alimentacji i opieki nad niepełnosprawną matką. Siostra skarżącego, która jest już emerytką pomaga mu w sprawowaniu opieki nad matką. Również brat skarżącego nie jest zwolniony z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Co prawda mieszka w innej miejscowości (w P.) i nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, jednak nie wykazał, że nie może udzielić skarżącemu wsparcia w opiece nad matką.

Sąd w składzie orzekającym, podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, że wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki, czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości, nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być, np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.

Nadto wskazać należy, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać, np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się, że "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019).

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącego w wywiązywaniu się przez jego siostrę lub brata z obowiązków alimentacyjnych wobec matki.

Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie, powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama.

W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, gdyż to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1048/22, CBOSA).

Równocześnie, interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób. To ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone, m.in. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się od zatrudnienia przez skarżącą przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1389/22 CBOSA). W konsekwencji Kolegium, prawidłowo uzasadniło odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Sąd, podobnie jak organy, nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności pomocy matce przez skarżącego (do czego jest on, jako syn, zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, w sytuacji – gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia w celu opieki nad matką. Podkreślić należy, że ani siostra, ani brat skarżącego nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani też nie wykazali obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad matką. Dzieci niepełnosprawnej matki są w równym stopniu zobowiązane do sprawowania opieki nad nią. Kolegium prawidłowo wskazało, że obowiązek alimentacyjny przejawia się nie tylko w wykonywaniu osobistej opieki, lecz również może być realizowany w formie zapewnienia środków, pozwalających na zabezpieczenie takiej opieki.

Sprzeczna z prawem, w tym normami konstytucyjnymi (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) nakazującymi pomoc Państwa rodzinom w trudnej sytuacji oraz ww. ustawami, a także nie do pogodzenia z interesem społecznym (art. 7 k.p.a.), byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa, obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców. W takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Doprowadziłoby to też do - z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając (w tym przypadku brata skarżącej) faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi), a - z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. W konsekwencji, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica, naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP); (wyrok WSA z dnia 19 października 2022 r., III SA/Kr 589/22, CBOSA)

Zdaniem Sądu, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o zobiektywizowane kryterium – konieczność wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia, wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców.

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do brata skarżącej w wywiązywaniu się przez niego ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącego z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec matki. Siostra deklarowała pomoc w opiece nad matką, co również pozwoliłoby skarżącemu podjąć pracę, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy, uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione.

Reasumując, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.