Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 604/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi Lasów Państwowych Nadleśnictwo D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Syg. akt VIII SA/Wa 604/09

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 roku, nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (DZ.U z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej jako k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku Nadleśnictwa D. - Lasy Państwowe o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2009 roku, nr [...], stwierdzającą nieważność decyzji Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lutego 1970 roku, nr [...] o przejęciu na własność państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego na terenie wsi H. i L. B., stanowiącego byłą własność J. N. - w stosunku do gruntów o łącznej powierzchni [...] ha, w skład którego wchodzą działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...], nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...], nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...]ha oraz stwierdzającą, że w/w decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lutego 1970 roku została wydana z naruszeniem prawa w części dotyczącej gruntów o powierzchni [...] ha, w skład których wchodziły działki nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...]ha – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Na wniosek F. N. i B. N. zostało wszczęte postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lutego 1970 roku, nr [...] - dalej jako decyzja, o przejęciu na własność państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...]ha, położonego we wsi H. i L. B., stanowiącego własność spadkobierców J. N..

We wniosku wskazali oni, że nie zgadzają się z podjętą decyzją, bowiem przedmiotowe gospodarstwo w dniu [...] lutego 1970 roku nie było opuszczone

w większej części. Grunty rolne, w części nadającej się do uprawy były poddawane zabiegom agrotechnicznym, a las właściwym zabiegom. Do 1965 roku gospodarstwo użytkował F. N., a następnie po dzień dzisiejszy grunty użytkują C. L. ( ok. [...] ha) i B. N. ( ok. [...] ha).

Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 roku, znak [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu podniósł, że znajdujące się w aktach sprawy dowody wskazują, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne nosiło cechy opuszczonego w rozumieniu przepisów § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 roku w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych

(DZ.U nr 39, poz.198 ze zm. dalej jako rozporządzenie).

Wskutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z dnia

[...] lutego 2008 roku, znak [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na powyższą decyzję została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 26 maja 2008 roku, syg. akt IV SA/Wa 591/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ niewłaściwie zinterpretował przepis

§ 1 ust. 1 rozporządzenia.

W ocenie Sądu gdy właściciele nie mogli swobodnie dysponować gospodarstwem, nie mogło być ono uznane za opuszczone, co należało wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Ponadto Sąd nie zgodził się z dokonaną przez organ oceną dowodów z zeznań świadków.

Decyzją z dnia [...] maja 2009 roku, nr [...] Minister Rolnictwa

i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność decyzji w stosunku do gruntów o łącznej powierzchni [...] ha oraz stwierdził, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa w części dotyczącej gruntów o łącznej powierzchni [...]ha.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż przy przejęciu przedmiotowej nieruchomości nastąpiło naruszenie prawa uzasadniające wyeliminowanie przedmiotowej decyzji z obrotu prawnego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonym przez Nadleśnictwo D. podniesiono, że nie zaszły przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności lub stwierdzenie, że wydano decyzję z naruszeniem prawa. Wnioskujący podnosił, że na działkach leśnych, pozostających obecnie w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Nadleśnictwa D., w dniu wydania decyzji o przejęciu nieruchomości, tj. w 1970 roku, nie była prowadzona żadna gospodarka, a gospodarstwo było porzucone i spełniało przesłanki do przejęcia na Skarb Państwa.

W ocenie organu po ponownym rozpatrzeniu sprawy należało zauważyć, że przedmiotowe gospodarstwo zostało przejęte na podstawie decyzji, której podstawą był art. 2 ustawy z 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną

i osadnictwem rolnym (DZ.U z 1957 roku, nr 39, poz. 174 i z 1961 roku, nr 32, poz. 161) oraz § 1 rozporządzenia.

Zgodnie z art.2 ww ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust.1 dekretu z 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właścicieli mogą zostać przejęte na własność państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

W myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W ocenie organu powyższy przepis wymagał kumulatywnego spełnienia wymagań wskazanych w tej normie, a więc nie tylko zamieszkiwania właściciela, ale i tego, aby gospodarstwo nie było uprawiane w całości, bądź w większej części, przy czym mogło ono być w dyspozycji bądź właściciela, użytkownika, dzierżawcy.

Jednocześnie organ wskazywał, że ust.2 rozporządzenia wskazuje, iż do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami były osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone

w zdolnościach do czynności prawnych albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu właściwego organu.

Zdaniem organu należy zauważyć, że w uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdzono, że gospodarstwo rolne było gospodarstwem opuszczonym, gdyż nie mieszkał na nim właściciel, jego małżonek, dzieci lub rodzice, a grunt w większości leży niezagospodarowany (odłogiem).

W niniejszej sprawie brak jest protokołu przejęcia gospodarstwa na rzecz państwa. W celu ustalenia stanu faktycznego organ zlecił przesłuchanie wskazanych świadków T. P. i A. W.. Pisemne wyjaśnienia złożył świadek E. S.. Z zeznań świadków wynika, że przedmiotowe gospodarstwo było w większej części użytkowane przez dzieci i dzierżawców oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym. Część gospodarstwa była zalesiona.

Wobec nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy z powodu braku dokumentów związanych z przejęciem gospodarstwa organ przesłuchał również wnioskodawców – F. N. i B. N.. Jak wynika z ich wyjaśnień przedmiotowe gospodarstwo było częściowo zalesione (grunty we wsi H. o pow. około [...] ha). Pozostałe grunty na terenie wsi H. były uprawiane rolniczo i poddawane zabiegom agrotechnicznym przez teścia F. N.. Jedynie grunty o pow. około [...] ha nie były uprawiane, bowiem stanowiły piaski i nie nadawały się do upraw rolnych.

Natomiast grunty na terenie wsi L. B. były w całości uprawiane przez spadkobierców J. N.– C. L. i K. M.. Osoby te nie zamieszkiwały na terenie gospodarstwa, lecz w sąsiedniej miejscowości.

W okresie przejęcia gospodarstwa na własność państwa, część gruntów położona na terenie wsi L. B. była wydzierżawiona T. P..

F. N. w 1970 roku mieszkał w M., natomiast B. N. przebywał w wojsku w okresie od [...] lutego 1969 roku do [...] listopada 1969 roku.

W ocenie organu na podstawie zebranego materiału dowodowego należało stwierdzić, że przedmiotowe gospodarstwo nie było opuszczone w rozumieniu § 1 rozporządzenia. Jakkolwiek w dacie przejęcia gospodarstwa na własność państwa nie zamieszkiwał w nim właściciel, ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, gospodarstwo było w większej części uprawiane przez C. L. i K. M., które zamieszkiwały w sąsiednich miejscowościach.

Również nie można powiedzieć, że gospodarstwo nie było poddawane zabiegom agrotechnicznym.

Następnie organ podnosił, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa

i charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja tak powinna być wyeliminowana

z obrotu prawnego. Mając powyższe na uwadze, zdaniem organu należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie nastąpiło rażące naruszenie przepisów ustawy, na podstawie których wydano decyzję o przejęciu nieruchomości spadkobierców J. N. na własność państwa.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Jeśli nie można stwierdzić nieważności decyzji, bowiem zaszły nieodwracalne skutki prawne, organ ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

Organ również podnosił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to właśnie wtedy skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Z taką sytuacją mamy do czynienia gdy rozporządzenie nieruchomością następuje na podstawie czynności cywilnoprawnej, odpłatnie na rzecz osoby trzeciej działającej w dobrej wierze. Odwrócenie skutków prawnych takiej czynności może nastąpić na podstawie orzeczenia sądowego, a nie w drodze decyzji administracyjnej.

Z akt sprawy wynika, że w odniesieniu do gruntów o łącznej powierzchni [...] ha nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Grunty tych działek zostały trwale rozdysponowane i stanowią własność osób trzecich. W tej sytuacji organ co do tej części decyzji orzekł, iż decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

W stosunku do pozostałych działek została wydana decyzja stwierdzająca jej nieważność, ponieważ przejęte nieruchomości znajdują się w zasobie własności Rolnej Skarbu Państwa, bądź zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo D..

Odnosząc się do podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentów dotyczących upływu czasu oraz nakładów poczynionych na przedmiotową nieruchomość przez Nadleśnictwo D., to w ocenie organu należy wskazać, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności wszelkie zdarzenia

i okoliczności zaistniałe po wydaniu kontrolowanej decyzji nie mogą mieć wpływu na ocenę czy decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2009 roku wniosło Nadleśnictwo D..

Skarżący zarzucał zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania –

w szczególności art. 146, art. 148 k.p.a w związku z art. 145 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a., art. 156 § 1 pkt 2 i 4 i § 2 k.p.a. oraz § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia.

Wskazując na powyższe skarżący wnosił o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2009 roku.

W uzasadnieniu skargi podnoszono, że decyzja narusza przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące przedawnienia – art. 146 i art. 148, gdyż od wydania decyzji przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. upłynęło prawie 40 lat, a strony nie złożyły wniosku o wznowienie postępowania w ciągu miesiąca do dnia, w którym dowiedziały się o decyzji z 1970 roku. Wyżej przywołane przepisy powinny zdaniem skarżącego znaleźć zastosowanie w związku z brzmieniem przepisów art. 145 § 1 pkt 1 pkt 4 k.p.a.

W ocenie skarżącego organ w sposób sprzeczny z prawem zastosował przepis art. 156 § 1 pkt 2, zamiast art. 145 § 1 pkt 1 i art. 148 k.p.a. dotyczących terminów zawitych złożenia wniosku o wznowienie postępowania i możliwości uchylenia prawomocnej decyzji.

Skarżący argumentował, że skoro F. i B. N. zarzucali, iż bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwa po ich ojcu, i w związku z tym nie mieli możliwości zakwestionowania dowodów na podstawie, których ustalono istotne dla sprawy okoliczności. Zarzuty te zdaniem skarżącego wypełniają znamiona art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2005 roku, syg. akt VII SA/Wa 826/04, gdzie Sąd stwierdził, iż ,, nie jest dopuszczalne przyjęcie, że którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania mogłaby stanowić jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Pozbawienie strony możliwości wzięcia udziału w postępowaniu administracyjnym powoduje zaistnienie podstawy wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i nie może być uznane za wydanie decyzji

z rażącym naruszeniem prawa. W przeciwnym razie doszłoby do obejścia ustalonego w art. 148 k.p.a. terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania....’’.

Zdaniem skarżącego analogiczny zarzut można postawić odnośnie zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zamiast art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. w sytuacji gdy fałszywe były dowody na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne,

a mianowicie, że gospodarstwo rolne nie było opuszczone gdyż prowadzono w nim gospodarkę leśną i rolną.

W ocenie skarżącego ze względu na upływ czasu tj. prawie 40 lat od wydania decyzji, podważanie dowodów, będących podstawą przejęcia gospodarstwa rolne na rzecz Skarbu Państwa stanowi rażące naruszenie prawa – art. 145 § 1 pkt 1 i art. 148 k.p.a.

Skarżący również nie zgadzał się z organem, że wystąpiły przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a. ,,W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, istnienie jednej

z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, widoczne gołym okiem, a nie może to być kwestia przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań i zabiegów językowych’’ – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2006 roku, syg. akt II OSK 490/05. W ocenie skarżącego nie można uznać, że kontrolowana decyzja narusza prawo w stopniu ,, rażącym’’. Nie zostało to w żaden sposób uzasadnione, a zawiła wykładnia przepisów rozporządzenia nie stanowi ewidentnego błędu w interpretowaniu prawa. Zdaniem skarżącego organ oparł swoją decyzję

o zawiłą interpretację przepisów w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

Skarżący podnosił, że organ utrzymał w mocy swoją decyzję o stwierdzeniu nieważności decyzji z 1970 roku, opierając się na oświadczeniach samych wnioskodawców (a świadkowie po upływie blisko 40 lat niewiele pamiętali), iż gospodarstwo pomimo niezamieszkiwania w nim właścicieli było uprawiane rolniczo

i była prowadzona w nim gospodarka leśna, co pozostaje w opozycji do faktów.

Argumentowano, że dopiero w 2005 roku wnioskodawcy dowiedzieli się, iż na gruntach leśnych prowadzona jest planowa gospodarka leśna przez Nadleśnictwo D., które po upływie 10 lat od wydania decyzji jedną z działek zalesiło,

a wnioskodawcy się tym nie zainteresowali aż do 2005 roku.

W ocenie skarżącego nie można podważać podstaw faktycznych przejęcia gospodarstwa po 40 latach, a wnioskodawcy mieli możliwość podważać te fakty

i włączyć się do sprawy w odpowiednim czasie, a więc terminy uległy przedawnieniu z mocy prawa.

W niniejszej sprawie zdaniem Nadleśnictwa D. stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w 1970 roku z tego względu, że nie zawiera uzasadnienia,

a wnioskodawcy będący stronami nie zostali zawiadomieni o postępowaniu administracyjnym dotyczącym przejęcia gospodarstwa na Skarb Państwa, absolutnie nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Z ostrożności skarżący zarzucał naruszenie art. 156 § 1 pkt 4 i § 2 k.p.a. W sytuacji gdy podmiot utracił przymiot strony na skutek utraty zdolności prawnej (śmierć właściciela gospodarstwa), to decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

z 1970 roku dotknięta była wadą z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., a więc roszczenie o jej wzruszenie uległo przedawnieniu w trybie przepisu art. 156 § 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o oddalenie skargi podtrzymując dotychczas zaprezentowane stanowisko.

Uczestnicy postępowania F. N. i B. N. w piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2009 roku wnieśli o oddalenie skargi podnosząc, iż rozstrzygnięcie organu jest prawidłowe, uwzględnia wytyczne wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2008 roku, syg. akt IV SA/Wa 591/08. Podnosili, że nietrafne są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego odnośnie wznowienia postępowania, ponieważ organ prowadził postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Nadto podnosili, że prawidłowo organ uznał, że istniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego

z powodu rażącego naruszenia prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga Nadleśnictwa D. nie zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DZ.U nr 153 , poz.1269) oraz art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej p.p.s.a. (DZ.U nr 153, poz.1270, ze zmianami) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności.

Jak stanowi przepis art.134 § 1 p.p.s.a. Sąd badając legalność zaskarżonego aktu, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej przeprowadza ocenę zgodności decyzji z prawem.

W szczególności istotne jest ustalenie, czy w postępowaniu przed organami administracyjnymi zostały dostatecznie i w sposób prawidłowy wyjaśnione okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie, iż okoliczności te nie zostały w sposób dostateczny wyjaśnione uniemożliwia dokonanie oceny, czy zaskarżone decyzje są zgodne z prawem, a w szczególności, czy nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 1981 roku, S.A. 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7).

Decyzja jest zgodna z prawem, jeżeli odpowiada przepisom postępowania administracyjnego, jak też uregulowaniom prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 października 2002 roku, syg. akt II SA 2554/04, LEX nr 77 220).

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż organ mimo istniejących podstaw nie zastosował przepisów art. 145 § 1 pkt 1 i 4,art. 146, art. 148 k.p.a. to należy przede wszystkim zauważyć, że wyżej wskazane przepisy nie były stosowane, ponieważ organ prowadził postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lutego 1970 roku, a nie w przedmiocie wznowienia postępowania.

Wniosek skierowany przez strony dotyczył stwierdzenia nieważności decyzji i nie dawał podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania o wznowienie postępowania.

Organ jest związany treścią wniosku (por. B. Adamiak – Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz B. Adamiak, J. Borkowski C.H. BECK, Warszawa 2005 str. 662; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 czerwca 1988 roku, IV SA/Wa 35/88, Prawo i Życie 36/1988, z dnia 8 grudnia 19981 roku, II SA782/81, ONSA 2/1981).

Należy zgodzić się ze skarżącym, że w niniejszej sprawie istniały również podstawy do wznowienia postępowania.

Działanie z urzędu w zakresie wznowienia postępowania, w przypadku gdy strona nie brała udziału w postępowaniu jest możliwie tylko na jej wniosek. Fakt, że istnieje ewentualnie przesłanka wznowienia postępowania nie wyklucza zastosowania trybu stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli decyzja dotknięta jest wadą nieważności wskazaną w art. 156 § 1 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lutego 2009 roku, I OSK 351/08).

Z tych też względów stawiane przez skarżącego zarzuty w tym zakresie należy uznać za niezasadne.

Drugą grupę zarzutów stanowiły zarzuty, że nie istniały podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lutego 1970 roku w części oraz stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa w części z powodu rażącego naruszenia prawa.

W ocenie organu w sprawie wydano decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa w sytuacji gdy nie zachodziły ustawowe przesłanki.

Zgodnie z art. 2 ust.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych

z reformą rolną i osadnictwem rolnym (DZ.U nr 39, poz. 174 ze zm.) gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust.1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku

o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną

i osadnictwem rolnym (DZ.U z 1959, nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po 28 kwietnia 1955 roku oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Z przepisem tym związany jest § 1 ust.1 rozporządzenia, który stanowi, że za gospodarstwo rolne uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Organ wydając przedmiotową decyzję uznał, że zostały spełnione przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ organ wydając decyzję z [...] lutego 1970 roku rażąco naruszył prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Należy zauważyć, że szerokie rozumienie rażącego naruszenia prawa, obejmuje regulacje proceduralne i materialne. Spełnienie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. następuje wówczas, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji oraz jej treść ,,stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części’’

(J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz, str. 738).

Organ wydając decyzję z dnia 12 lutego 1970 roku, zgodnie z wówczas obowiązującą treścią art. 99 § 2 k.p.a. miał obowiązek przedstawienia uzasadnienia faktycznego i prawnego. Uzasadnienie zawarte w tej decyzji przywołuje jedynie treść przepisów prawnych stanowiących podstawę do wydania decyzji o przejęciu opuszczonego gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. Organ nie wskazywał na jakiekolwiek ustalenia faktyczne, które pozwalałyby uznać, że istniały jakiekolwiek podstawy do zastosowania przepisów w zakresie przejęcia na rzecz Państwa gospodarstwa opuszczonego.

Wnioskodawcy zaś stwierdzali, że takie podstawy nigdy w stosunku do przedmiotowego gospodarstwa nie zaistniały, a nie zachowały się akta administracyjne postępowania w tym zakresie.

Z tegoż to względu, organ prowadzący postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, musiał przeprowadzić postępowanie, które dokonałoby oceny czy istniały podstawy faktyczne i prawne do uznania gospodarstwa rolnego stanowiącego własność spadkobierców J. N. za opuszczone w dacie

[...] lutego 1970 roku, i co za tym idzie, czy istniały podstawy do przejęcia go na rzecz Państwa. Organ ponownie rozpoznając sprawę związany był oceną prawną

i wskazaniami, co do dalszego prowadzenia postępowania wskazanymi przez Sąd

w wyroku z dnia 26 maja 2008 roku – syg. akt IV SA/Wa 591/08.

Organ w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji oczywiście, nie przeprowadza na nowo postępowania w sprawie w której złożono wniosek|

o stwierdzenie nieważności decyzji. Organ dokonuje kontroli i ustala czy zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji – określone w art. 156 k.p.a.

O rażącym naruszeniu prawa decydują trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega ,,na rzucającej się w oczy’’ sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawnym stanowiącym jego podstawę. W sposób rażący może zostać naruszony przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Skutki gospodarcze lub społeczne, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji, jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

Zgromadzony materiał dowodowy i jego analiza w ocenie Sądu dawały podstawy do przyjęcie przez organ, że przedmiotowe gospodarstwo rolne w roku 1970, nie było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu § 1 ust.1 rozporządzenia. Ustalenia te wynikają z zeznań świadków, które są spójne, logiczne.

Ocenie materiału dowodowego nie można postawić zarzutu dowolności. Co prawda zeznania te odnoszą się do wydarzeń sprzed wielu lat, jednak korelują ze sobą i z ich treści jednoznacznie wynika, że grunty gospodarstwa rolnego były poddawane zabiegom agrotechnicznym.

Z tego względu, iż przedmiotowe gospodarstwo nie można było w dacie [...] lutego 1970 roku, uznać go za gospodarstwo opuszczone, to decyzja przejmująca je na własność państwa pozostawała w jawnej opozycji do obowiązującego w tym zakresie prawa.

Konstrukcja prawna odjęcia prawa własności, winna być stosowana w wypadkach wyjątkowych, po przeprowadzeniu pełnego i nie budzącego wątpliwości postępowania gdy chroniona przez prawo wartość nie może być zachowana w inny sposób. Należy wspomnieć na ukształtowaną w orzecznictwie sądów zasadę zastosowania przepisów prawa administracyjnego ograniczających swobody obywateli tylko w granicach niezbędnych do osiągnięcia celu ustawy.

Należy zgodzić się z trafnością rozstrzygnięcia organu, w tej części, w której organ, w stosunku do gruntów o powierzchni [...]ha stwierdził, że decyzja została wydana

z naruszeniem prawa, ponieważ w tym zakresie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne w związku z tym, że nieruchomości te stanowią własność osób trzecich.

Z tych też względów biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.