Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 711/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 59 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 145 ar. 1 pkt 1 lit. a )
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba Sędziowie: WSA Paweł Dąbek (spr.) WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (w trybie uproszczonym) w dniu 12 września 2023 r. sprawy ze skargi E. spółka komandytowa w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 31 maja 2023 r. nr 1201-IEE.7113.2.58.2023.4.JM w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Podgórze z dnia 2 marca 2023 r. nr 1210-SEE.7113.8.2023.2.MZ, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz E. spółka komandytowa w K. kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 31 maja 2023 r. 1201-IEE.7113.2.58.2023.4JM UNP: 1201-23-064545 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Podgórze (dalej: Naczelnik) z 2 marca 2023 r. nr 1210-SEE.7113.8.2023.2.MZ odmawiające E. sp. kom. z siedzibą w K. (dalej: Spółka) wszczęcia postępowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Rozstrzygnięcia te zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Naczelnik jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku Spółki na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego o nr [...] na zaległość z tytułu podatku od towarów i usług VIII-XI.2022 r. na łączną kwotę 450.835,44 zł. W trakcie prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zajął 18 stycznia 2013 r. nadpłatę w Urzędzie Skarbowym Kraków-Podgórze (zawiadomienie z 18 stycznia 2023 r.) oraz 20 stycznia 2023 r. rachunek bankowy w Banku SA (zawiadomienie z 20 stycznia 2023 r.).

W dniu 19 stycznia 2023 r. na rachunek organu egzekucyjnego wpłynęła wpłata z tytułu nadpłaty, a w dniu 24 stycznia 2023r. Bank SA przelał pozostałą część zaległości. W dniu 31 stycznia 2023 r. Naczelnik poinformował Biuro Wymiany Informacji Podatkowej w Koninie o zakończeniu egzekucji prowadzonej do ww. tytułu wykonawczego.

W piśmie z 8 lutego 2023 r. Spółka złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości ze względu na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej.

Naczelnik postanowieniem z 2 marca 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podając za podstawę art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. - dalej: k.p.a.) i okoliczność, że Spółka wystąpiła z wnioskiem już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego.

Na skutek rozpoznanego zażalenia, Dyrektor postanowieniem z 31 maja 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, wskazując w uzasadnieniu, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone 24 stycznia 2023 r. poprzez wyegzekwowanie całości dochodzonego zobowiązania, podczas gdy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wpłynął do organu egzekucyjnego 9 lutego 2023 r., a więc już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Dyrektor powołał art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm. - dalej: u.p.e.a.), wyjaśnił istotę umorzenia postępowania, wskazał że pojęcie postępowanie egzekucyjne jest pojęciem szerszym od pojęcia egzekucji administracyjnej, a jego wszczęcie następuje wcześniej niż sama egzekucja. Zakończenie postępowania egzekucyjnego następuje poprzez wykonanie egzekucji (w drodze realizacji tytułu wykonawczego bądź orzeczenia sądowego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, w ściśle określonych przypadkach również w wyniku jego umorzenia). Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Do umorzenia postępowania egzekucyjnego może dojść również wskutek oceny, że egzekucja należności pieniężnej nie będzie celowa, gdyż koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, to jest takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku - art. 61a § 1 k.p.a. - muszą być one oczywiste, a ich ustalenie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu. Przez "inne uzasadnione przyczyny“ należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, na przykład gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne zakończyło się i dlatego nie można wszcząć odrębnego postępowania zmierzającego do jego umorzenia.

Spółka w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze na postanowienie Dyrektora, zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy a to;

1. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 78 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia dowodów w sprawie w postaci pisma Poczty Polskiej z 7 marca 2023 r. informującego o wadliwej procedurze doręczenia, co skutkowało niepełnym rozpatrzeniem materiału dowodowego w sprawie oraz nierozważeniem wszelkich okoliczności a także brakiem oceny podniesionego przez Spółkę zarzutu wadliwego doręczenia tytułu wykonawczego;

2. art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie i bezpodstawne uznanie, że wniosek Spółki o umorzenie postępowania egzekucyjnego został złożony już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, co doprowadziło organy I i II instancji do błędnego przekonania, że wniosek ten jest w istocie nowym podaniem wszczynającym odrębną od postępowania egzekucyjnego procedurę administracyjną, podczas gdy wyraźnym zamiarem Spółki było doprowadzenie do umorzenia toczącego się postępowania egzekucyjnego a nie wszczynanie innego,

3. art. 59 § 4 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i niewydanie postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy przepis ten obliguje organ I instancji do wydania takiego postanowienia na żądanie zobowiązanego bez wskazywania terminu złożenia takiego żądania a naruszenie tego przepisu obliguje Dyrektora do uchylenia wydanego w sprawie postanowienia,

4. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie przez Dyrektora i wydanie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika podczas gdy nie było ku temu podstaw prawnych, gdyż Naczelnik naruszył istotne przepisy postępowania,

5. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Naczelnika oraz nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi w przypadku gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia.

W związku z powyższymi zarzutami, Spółka wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora, uchylenie w całości poprzedzającego go postanowienia Naczelnika, przekazanie sprawy właściwemu organowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - o stwierdzenie nieważności w całości postanowienia Dyrektora jako wydanego bez podstawy prawnej, stwierdzenie nieważności w całości poprzedzającego go postanowienia Naczelnika jako wydanego bez podstawy prawnej. Ponadto Spółka wniosła o zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że nie mogło dojść do zakończenia postępowania egzekucyjnego 24 stycznia 2023 r., gdyż do tego dnia Spółce nie doręczono odpisu tytułu wykonawczego i dlatego nie można nawet mówić o skutecznym wszczęciu egzekucji. Spółka zakwestionowała również prawidłowość doręczenia tytułu wykonawczego, wskazując jednocześnie, że nawet gdyby przyjąć, iż nastąpiło to 1 lutego 2023 r., czyli w dacie odebrania przesyłki zawierającej tytuł wykonawczy, postępowanie egzekucyjne i tak nie mogłoby się zakończyć, gdyż Spółce przysługiwały określone środki zaskarżenia, które w razie ich wniesienia powinny zostać rozpoznane w postępowaniu egzekucyjnym. Termin do ich wniesienia nie upłynął w dniu złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.

Sprawa została rozpozna na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 - dalej: p.p.s.a.).

Zasadniczym problemem spornym występującym w sprawie jest, czy organy administracyjne prawidłowo zastosowały art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i odmówiły wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego twierdząc, że postępowanie egzekucyjne w dacie złożenia wniosku o jego umorzenie już się nie toczyło (sam fakt oraz data wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie był w sprawie sporny). W sporze tym rację należy przyznać Spółce, która twierdzi, że w dacie składania wniosku o umorzenie postępowania, nie można zasadnie wywodzić, że postępowanie egzekucyjne się nie toczyło.

W realiach rozpatrywanej sprawy za zasadne uznać należy stanowisko organów administracyjnych, że egzekucja uległa zakończeniu, gdyż wyegzekwowano całość dochodzonej należności. Bez znaczenia przy tym jest fakt, że przed jej zakończeniem, nie został Spółce doręczony tytuł wykonawczy. Jak wynika z art. 26 § 5 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: (1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; (2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; (3) podpisania protokołu zajęcia ruchomości przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny, jeżeli to podpisanie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; (4) wpisu w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji z nieruchomości lub złożenia wniosku o wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości do zbioru dokumentów, jeżeli ten wpis lub to złożenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Doręczenie dłużnikowi odpisu tytułu wykonawczego stanowi zatem tylko jedną z okoliczności pozwalających na stwierdzenie, że egzekucja administracyjna została wszczęta. W rozpatrywanej sprawie wszczęcie egzekucji nastąpiło na skutek doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. Nie oznacza to oczywiście, że organ egzekucyjny zwolniony był z doręczenia Spółce odpisu tytułu wykonawczego. Sama jednak konieczność dokonania tej czynności nie ma wpływu na ustalenie, że egzekucja administracyjna została wszczęta i wystąpiła możliwość stosowania środków egzekucyjnych i w konsekwencji doprowadzenie do zakończenia takiej egzekucji.

Dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie ma natomiast, czy zakończenie egzekucji poprzez wyegzekwowanie obowiązku objętego tytułem wykonawczym rodzi równoczesny skutek w postaci zakończenia postępowania egzekucyjnego. Tylko bowiem w takim przypadku uzasadnione byłoby stanowisko Dyrektora, że istniały podstawy do odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku Spółki o umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdyż postępowanie takie się nie toczy. Istotne zatem jest określenie wzajemnych relacji pomiędzy postępowaniem egzekucyjnym, a egzekucją administracyjną. Egzekucja administracyjna jest czynnością dokonywaną w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego. Należy zatem rozróżnić te dwa pojęcia: stricte egzekucji administracyjnej, jako czynności faktycznej oraz postępowania egzekucyjnego, jako procedury w ramach której czynności takie są dokonywane. Egzekucja jest jednym z elementów tej procedury, częścią składową całego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne jest natomiast pojęciem szerszym niż sama egzekucja. Egzekucja administracyjna, jako element postępowania egzekucyjnego, stanowi jego najważniejszą, istotną i zasadniczą część, ale nie jedyną. Na różnicę w tym przedmiocie zwraca uwagę również Dyrektor, lecz w sposób nieuprawniony twierdzi, że zakończenie egzekucji administracyjnej w realiach rozpatrywanej sprawy doprowadziło do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Tak jak wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje wcześniej niż sama egzekucja, tak i jego zakończenie nie musi nastąpić wraz z zakończeniem egzekucji. Nie można zatem stwierdzić, iż zakończenie egzekucji, jako czynności faktycznej, części składowej, postępowania egzekucyjnego skutkuje automatycznie jego zakończeniem (por. wyrok WSA w Olsztynie z 22 maja 2014r., sygn. akt I SA/Ol 353/14 – dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poczynione uwagi nie przesądzają jednak kwestii, czy po zakończeniu egzekucji administracyjnej można rozpoznawać wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, czy to postępowanie trwa nadal czy też zostało zakończone. Samo zakończenie postępowania egzekucyjnego nie zawsze następuje w sposób formalny, czyli poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie jego umorzenia. Gdy jest ono wydawane, nie ma zasadniczych wątpliwości co do faktu i daty zakończenia postępowania egzekucyjnego. Inna sytuacja występuje wówczas, gdy organ egzekucyjny wyegzekwował obowiązek, czyli zakończył egzekucję, lecz do rozpoznania pozostały określone środki zaskarżenia, bądź wnioski stron postępowania. Zobowiązany mógł bowiem wnieść zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, skargę na czynność egzekucyjną, czy też wniosek o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych. W takim przypadku nie można zasadnie twierdzić, że postępowanie egzekucyjne uległo zakończeniu, gdyż wskazane środki zaskarżenia lub też złożony wniosek powinny zostać rozpoznane w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zostały one bowiem złożone w oparciu o procedurę dedykowaną postępowaniu egzekucyjnemu w administracji i dlatego w oparciu o przepisy tej procedury muszą zostać rozpoznane. Dopiero po rozpoznaniu środków zaskarżenia, czy też wniosków składanych przez strony postępowania, zasadnie można twierdzić, że postępowanie egzekucyjne zostanie zakończone, choć egzekucja zakończyła się wcześniej.

Tożsame uwagi dotyczyć muszą sytuacji, gdyż nie upłynął jeszcze termin do wystąpienia ze stosownymi środkami zaskarżenia lub wnioskami. Jak wynika z art. 33 § 5 pkt 1 u.p.e.a., zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 54 § 3 u.p.e.a., skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Wniosek w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych można złożyć w terminie 30 dni od wyegzekwowania w całości obowiązku (art. 64c § 9 u.p.e.a.). W ocenie Sądu dopóki choćby te wskazane powyżej terminy nie upłyną, nie można zasadnie wywodzić, że postępowanie egzekucyjne zakończyło się. Dalej bowiem istnieje choćby potencjalna możliwość, że strona skorzysta z przysługującej jej uprawnień i wówczas jej wnioski lub środki zaskarżenia będą musiały zostać rozpoznane. Nie sposób zaś przyjąć, że istnieje odrębne, poza toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, postępowanie w sprawie rozpoznania zarzutów, rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną, czy też wniosku w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych. Musi to nastąpić w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego (nawet jeśli np. zarzuty rozpoznaje wierzyciel, to jednak wnoszone są one za pośrednictwem organu egzekucyjnego – art. 33 § 1 u.p.e.a. – czyli w trakcie trwającego postępowania egzekucyjnego). Wszelkie wnioski i środki zaskarżenia powinny zostać rozpoznane w trakcie postępowania egzekucyjnego. W takich przypadkach, mimo zakończenia egzekucji administracyjnej, postępowanie egzekucyjne będzie kontynuowane, aż do zakończenia wszystkich czynności procesowych.

Jeżeli zatem złożony zostanie w trakcie trwającego postępowania egzekucyjnego wniosek o jego umorzenie, powinien on zostać merytorycznie rozpoznany. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Podkreślić należy, że dla zobowiązanego wydanie postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania bezpośrednio odnosi się do zakończonej egzekucji administracyjnej. Jak wynika bowiem z art. 60 § 1 u.p.e.a., umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Istnieje zatem dla strony możliwość "odzyskania" wyegzekwowanych należności. Przyjęcie poglądu Dyrektora, że w realiach rozpatrywanej sprawy, zakończenie egzekucji spowodowało zakończenia postępowania egzekucyjnego i dlatego nie można rozpoznać merytorycznie wniosku o jego umorzenie, mogłoby prowadzić do tego, że zobowiązany pozostanie bez żadnych środków ochrony prawnej, nawet jeżeli organ przeprowadzi niezgodną z prawem egzekucję administracyjną.

Biorąc powyższe pod uwagę, Dyrektor nie mógł zasadnie twierdzić, że postępowanie egzekucyjne w dniu składania wniosku o jego umorzeniu już się nie toczyło. Faktem jest, że 24 stycznia 2023 r. wpłynęła na rachunek bankowy organu egzekucyjnego kwota, która doprowadziła do zakończenia egzekucji administracyjnej, co nie może być jednak tożsame z zakończeniem postępowania egzekucyjnego. Spółce nadal bowiem przysługiwało prawo do wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, czy też wniosku o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych.

Nie można pomijać i tego, że w obecnym stanie prawnym przesłanki uniemożliwiające prowadzenie postępowania egzekucyjnego, poprzez jego umorzenie, zaś w jego ramach egzekucji administracyjnej, zostały w sposób całkowicie odmienny uregulowane od przesłanek stanowiących podstawę złożenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Niespełnienie przez tytuł wykonawczy określonych wymogów, choć jest to istotna przeszkoda w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, została przewidziana jako przesłanka umorzenia postępowania, nie zaś zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 59 § 1 pkt 3 oraz § 2a pkt 2 u.p.e.a.). Konsekwencją takiej wadliwości jest konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego, co z kolei prowadzi do uchylenia dokonanych czynności. Przyjęcie koncepcji Dyrektora, że po wyegzekwowaniu należności, nie można złożyć wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, pozbawiałoby zobowiązanego możliwości skorzystania z przysługującego mu środka prawnego. Nie miałby on możliwości wykazania, że postępowanie egzekucyjne było sprzeczne z prawem. W art. 59 § 4 u.p.e.a. nie został określony termin w jakim wniosek o umorzenie postępowania może zostać złożony, niemniej jednak uznać należy, że dopóki nie zostanie zakończone postępowanie egzekucyjne, czyli np. nie upłynie termin do wniesienia zarzutów na egzekucję administracyjną, zobowiązany może złożyć wniosek o umorzenie postępowania. Jak już wyżej wskazano, przesłanki zarzutów oraz umorzenia postępowania różnią się, niemniej jednak w części przypadków prowadzą do tego samego skutku, jakim jest bezzasadność wszczętego postępowania egzekucyjnego i tym samym bezzasadność prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zobowiązany musi mieć zapewnioną możliwość skorzystania z przysługujących mu środków prawnych. Tym samym, dopóki postępowanie egzekucyjne się nie zakończy, będzie on miał możliwość złożenia wniosku o jego umorzenie, zaś organ egzekucyjny musi wniosek taki rozpoznać merytorycznie poprzez wydanie postanowienia na podstawie art. 59 § 4 u.p.e.a.

Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że rozstrzygnięcia podjęte przez Dyrektora oraz Naczelnika w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie były prawidłowe. Podstawą rozstrzygnięć organów było uznanie, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, a w konsekwencji nie można umorzyć postępowania, które się nie toczy. Jak wykazano wyżej, czym innym jest egzekucja administracyjna, a czym innym postępowanie egzekucyjne. Inny jest również moment zakończenia samej egzekucji i inny może być moment zakończenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor nie wykazał, aby w dacie składania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, upłynęły terminu do złożenia środków zaskarżenia, bądź odpowiednich wniosków procesowych. Nie zostało również wyjaśnione w jaki sposób Spółka mogłaby kwestionować brak spełnienia wymogów tytułu wykonawczego przy przyjęciu, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, zanim jeszcze Spółka został poinformowana o jego wszczęciu.

Dlatego też błędnie zastosowano art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Z treści art. 18 u.p.e.a. wynika, że przepisy k.p.a. mają zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym tylko w sprawach, które nie są uregulowane "inaczej" w u.p.e.a. "Odpowiednie" zastosowanie przepisów k.p.a. oznacza, że mogą być one stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełniać, a nie modyfikować u.p.e.a. W tym kontekście wskazać należy, że art. 59 u.p.e.a. reguluje kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując jego przesłanki oraz podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia. Postanowienie w tym przedmiocie może zostać wydane w każdym stadium postępowania, gdyż przepis art. 59 u.p.e.a. nie wyznacza terminu do złożenia takiego wniosku. Zgodnie zaś z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przesłanki tej odmowy bada się według kryterium podmiotowego, przedmiotowego a nadto należy uwzględniać inne przyczyny, których wystąpienie uzasadnia taką odmowę. Pojęcie postępowania określone w tym przepisie obejmuje postępowanie prowadzone w trybie głównym oraz postępowanie nadzwyczajne, z wyjątkiem postępowania wznowieniowego.

Rozpatrywanie żądania zobowiązanego o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego nie jest odrębną od prowadzonego postępowania egzekucyjnego sprawą administracyjną, do rozstrzygnięcia której, w oparciu o przepis art. 18 u.p.e.a., stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (art. 61a k.p.a.). Przepisy art. 61 i art. 61a k.p.a. nie mają tu odpowiedniego zastosowania. Tym samym złożony przez Spółkę w toku postępowania egzekucyjnego wniosek o jego umorzenie, nie wszczynał jakiegoś "innego" postępowania, lecz został złożony w trwającym postępowaniu egzekucyjnym. Jego złożenie zmierzało do tego, by toczące się postępowanie umorzyć. Innymi słowy, organ egzekucyjny nie prowadzi odrębnego postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, a jedynie rozstrzyga, w ramach prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego, żądanie zobowiązanego umorzenia tego postępowania. Skoro zobowiązany żądanie o umorzenie może wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a zatem zbadania czy zaistniały wskazane w art. 59 u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego i wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, bądź odmowie jego umorzenia.

Rację ma także Spółka wskazując, że w sprawie nie zostało należycie wyjaśnione, czy można mówić o prawidłowym i skutecznym doręczeniu tytułu wykonawczego. W toku postępowania wywołanego wnioskiem o umorzenie postępowania Spółka podnosiła naruszenie przepisów o doręczeniu tytułu wykonawczego, wskazując, że czynność ta (pomimo faktycznego odbioru przesyłki) nie może zostać uznana za skuteczną. Dyrektor w ogóle do tego zagadnienia się nie odniósł, jak również na tę okoliczność nie było prowadzone jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające. Uzasadnia to stanowisko, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wyjaśnienie kwestii doręczenia odpisu tytułu wykonawczego ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie sposób bowiem zasadnie twierdzić, że postępowanie egzekucyjne może zakończyć się bez doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Poza tym, że wprost naruszony zostałby prawny obowiązek dokonania takiego doręczenia, zobowiązany pozbawiony byłby w takim przypadku możliwości formułowania szeregu środków prawnych, jak np. wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 lub § 2a pkt 2 u.p.e.a. W istocie nie miałby wiedzy co stanowiło przedmiot egzekucji i tym samym nie miałby możliwości sformułowania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

Poza wskazanymi uchybieniami, które zasadnie zostały wykazane w skardze, Sąd, nie będąc na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. związany granicami skargi, dopatrzył się również innych uchybień, które nie pozwalają na uznanie, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe pod względem spełnienia wymogu o którym mowa w art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zakresie w jakim postanowienie powinno zawierać podpis. Zaskarżone postanowienie Dyrektora (podobnie jak postanowienie Naczelnika) wydane zostało w formie dokumentu elektronicznego i opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Możliwość taka została przewidziana w art. 393 § 1 k.p.a. Jak wynika z § 2 tego przepisu, wydruk pisma, o którym mowa w § 1, zawiera: (1) informację, że pismo zostało wydane w postaci elektronicznej i podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, ze wskazaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby, która je podpisała, albo opatrzone zaawansowaną pieczęcią elektroniczną albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną; (2) identyfikator tego pisma, nadawany przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane. Z zaskarżonego postanowienia nie wynika jednak, aby został mu nadany przez system teleinformatyczny identyfikator. Znajduje się na nim wprawdzie nr UNP, lecz brak jest odpowiedniego kodu kreskowego, który powinien zostać przez system teleinformatyczny wytworzony.

Co jednak najbardziej istotne, brak jest możliwości skontrolowania przez Sąd, czy postanowienia organów obu instancji zostały faktycznie podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym przez wskazane w nich osoby. Problemem tym zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny min. w wyrokach z: 18 marca 2021, sygn. akt III FSK 3155/21; z 14 kwietnia 2021 r., o sygn. akt III FSK 3119/21, III FSK 3120/21 oraz III FSK 3121/21, jak również z 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3154/21. Orzekający w sprawie Sąd podziela zaprezentowaną w nich argumentację i wykorzysta ją w dalszej części uzasadnienia.

Definicja kwalifikowanego podpisu elektronicznego zawarta jest w art. 3 pkt 12 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 910/2014 z dnia 23 lipca 2014r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz.U.UE.L.2014.257.73 – dalej: rozporządzenia eIDAS). Zgodnie z tym przepisem "kwalifikowany podpis elektroniczny" oznacza zaawansowany podpis elektroniczny, który jest składany za pomocą kwalifikowanego urządzenia do składania podpisu elektronicznego i który opiera się na kwalifikowanym certyfikacie podpisu elektronicznego. Definicja "zaawansowanego podpisu elektronicznego" podana została w pkt 11 omawianego przepisu i oznacza on podpis elektroniczny, który spełnia wymogi określone w art. 26. Ten ostatni przepis stanowi, że zaawansowany podpis elektroniczny musi spełniać następujące wymogi: (a) jest unikalnie przyporządkowany podpisującemu; (b) umożliwia ustalenie tożsamości podpisującego; (c) jest składany przy użyciu danych służących do składania podpisu elektronicznego, których podpisujący może, z dużą dozą pewności, użyć pod wyłączną swoją kontrolą; (d) jest powiązany z danymi podpisanymi w taki sposób, że każda późniejsza zmiana danych jest rozpoznawalna. W rozporządzeniu eIDAS przewidziano również kwalifikowaną usługę walidacji kwalifikowanych podpisów elektronicznych (proces weryfikacji i potwierdzenia ważności podpisu elektronicznego – art. 3 pkt 41), którą może świadczyć wyłącznie kwalifikowany dostawca usług zaufania, który zapewnia właściwy poziom walidacji oraz umożliwia stronom ufającym otrzymanie wyniku procesu walidacji w automatyczny, wiarygodny i skuteczny sposób oraz przy użyciu zaawanasowanego podpisu elektronicznego lub zaawansowanej pieczęci elektronicznej dostawcy kwalifikowanej usługi walidacji (art. 33 ust. 1).

Narodowe Centrum Certyfikacji utworzone w celu realizacji zadań powierzonych NBP przez ministra właściwego do spraw informatyzacji zgodnie z ustawą z dnia 5 września o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1579) prowadzi rejestr kwalifikowanych dostawców usług zaufania. Wobec powyższego ocena weryfikacji podpisu dokumentu elektronicznego powinna zostać przeprowadzona przy użyciu usługi kwalifikowanego dostawcy usług zaufania.

Z kolei definicja dokumentu elektronicznego podana została w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. z 2020 r. poz. 346 ze zm.), który stanowi, że jest to stanowiący odrębną całość znaczeniową zbiór danych uporządkowanych w określonej strukturze wewnętrznej i zapisany na informatycznym nośniku danych.

Jak z powyższych przepisów wynika, podpisujący dokument elektroniczny, powinien użyć do tej czynności kwalifikowanego podpisu elektronicznego oraz co istotne w rozpoznawanej sprawie, powinna istnieć możliwość weryfikacji złożonego pod takim dokumentem podpisu. Wiąże się z tym konieczność posiadania przez wojewódzki sąd administracyjny, rozpatrujący skargę na akt administracyjny sporządzony w formie dokumentu elektronicznego, danych umożliwiających taką weryfikację. Tylko bowiem po dokonaniu odpowiedniej weryfikacji złożonego podpisu, sąd administracyjny jest władny stwierdzić, czy zachowane zostały wymogi formalne pozwalające na uznanie ważności zaskarżonego aktu, jakim jest złożenie ważnego podpisu.

W rozpatrywanej sprawie brak jest w aktach sprawy jakichkolwiek danych, które weryfikację taką pozwoliłyby przeprowadzić. Sąd nie jest wobec powyższego w stanie stwierdzić, czy osoba, której nazwisko widnieje pod zaskarżonym postanowieniem korzystała z ważnego kwalifikowanego podpisu elektronicznego i w konsekwencji mogła podpisać postanowienie przy jego wykorzystaniu. Brak jest jakichkolwiek dowodów na okoliczność podpisania postanowienia przez osobę widniejącą na wizualizacji (wydruku) postanowienia znajdującego się w aktach administracyjnych i tym samym nie ma możliwości dokonania walidacji złożonego podpisu elektronicznego.

Wskazać także należy, że znajdująca się w aktach administracyjnych wizualizacja postanowienia, nie spełnia wymogów o których mowa w § 37 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz.U. z 2018r. poz. 971). Z przepisu tego wynika, że kopia dokumentu elektronicznego może być sporządzona w postaci uwierzytelnionego wydruku zwizualizowanego pisma, zawierającego w szczególności jednoznaczny identyfikator tego dokumentu umożliwiający w razie potrzeby odnalezienie pierwowzoru w systemie teleinformatycznym oraz datę wydruku. Znajdujące się w aktach sprawy postanowienie, wymogów tych nie spełnia.

Sąd nie dysponuje zatem danymi umożliwiającymi zbadanie prawidłowości dokonania weryfikacji złożonego podpisu, jak choćby raport weryfikacji złożonego podpisu, umożliwiających kontrolę przez Sąd. Jak wynika z art. 32 ust. 1 rozporządzenia eDIAS, proces walidacji kwalifikowanego podpisu elektronicznego potwierdza ważność kwalifikowanego podpisu elektronicznego. Sąd musi zatem dysponować danymi z których by wynikało, że proces walidacji złożonego pod postanowieniem podpisu, potwierdza prawidłowość dokonania tej czynności.

Z tych wszystkich powodów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, zaś stwierdzając, że również postanowienie Naczelnika dotknięte jest tożsamymi uchybieniami, zastosował art. 135 p.p.s.a., uchylając postanowienie przez niego wydane. W toku ponownego postępowania, koniecznym będzie ustalenie, czy tytuł wykonawczy został prawidłowo i skutecznie doręczony Spółce i w razie potrzeby Naczelnik dokona ponownej ekspedycji tego tytułu. Ponadto Naczelnik merytorycznie rozpozna wniosek o umorzenie postępowania. Jeżeli zaś ponownie wydane zostanie postanowienie w wersji dokumentu elektronicznego i podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, w aktach sprawy powinny znajdować się dokumenty, które będą pozwalały skontrolować prawidłowość złożonego podpisu, zaś sam wydruk powinien spełniać wymogi, które przedstawiono w uzasadnieniu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wpis (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika Spółki (480 zł) oraz opłata kancelaryjna od pełnomocnictwa (17 zł).