Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2581/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-15 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: odmówić przyznania skarżącemu W. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 12 sierpnia 2013 r. skarżący W. K. wniósł do

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa

Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w

przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Wraz ze skargą skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o

przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od

kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest na zasiłku rehabilitacyjnym w

wysokości około 950 zł i innych dochodów nie posiada. Wskazał, że w czasie, gdy

prowadził działalność gospodarczą, ZUS przeprowadził kontrolę i zakwalifikował

wszystkie umowy o dzieło jako umowy zlecenia, w wyniku czego NFZ wydaje decyzje

o objęciu przyjmujących zamówienie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, a

takich osób jest około 70. Wskazał, że nie posiada środków finansowych na

uiszczenie wszystkich wpisów.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał,

że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz 30-letnią

córką. Cały majątek rodziny to dom o powierzchni 140 m2 wraz z działką o

powierzchni 1 ha. Powyższa nieruchomość jest obciążona kredytem hipotecznym w

wysokości ok. 62.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata spłaty wynosi

ok. 2.200 zł.

Jako miesięczne dochody rodziny skarżący wskazał wynagrodzenia małżonki

z tytułu umowy o pracę w wysokości 3.968,80 zł oraz z tytułu działalności

gospodarczej w kwocie 500 zł. Dodał, że córka z tytułu jednorazowej umowy zlecenia

otrzymała w miesiącu lipcu 2013 r. wynagrodzenie w wysokości 1.227 zł. Natomiast

skarżący od trzech lat choruje, pozostaje pod stałą opieką lekarską i nie jest w stanie

podjąć dodatkowego zatrudnienia. Miesięczne dochody rodziny są w całości

wydatkowane na ratę kredytu hipotecznego oraz bieżące utrzymanie (w tym zakup

leków).

Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy,

nadesłał (dokumenty dołączone do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 2667/13):

1) zeznanie podatkowe skarżącego za 2012 r., wskazujące, że w 2012 r. prowadził

działalność gospodarczą, która przyniosła mu stratę w kwocie 376,52 zł (przy

przychodzie w wysokości 16.349,58 zł i kosztach uzyskania przychodów

wynoszących 16.726,10 zł), a z tytułu innych źródeł uzyskał dochód w kwocie

12.661,07 zł,

2) zeznanie podatkowe córki za 2012 r., z którego wynika, iż córka skarżącego -

K. K. prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której osiągnęła w

2012 r. dochód w wysokości 16.527,72 zł (przy przychodzie w wysokości 94.004,98

zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 77.477,26 zł); ponadto z tytułu

działalności wykonywanej osobiście jej dochód zamknął się w kwocie 568,80 zł (przy

przychodzie w wysokości 711 zł i kosztach uzyskania przychodu wynoszących

142,20 zł), a z tytułu innych źródeł uzyskała dochód w kwocie 66,99 zł,

3) zeznanie podatkowe małżonki za 2012 r., z którego wynika, że żona skarżącego -

E. K. w 2012 r. osiągnęła łączny dochód w kwocie 119.876,27 zł, z

czego:

46.907,67 zł z tytułu stosunku pracy (przy przychodzie w wysokości 48.909,67

zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 2.002 zł),

15.368,60 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (przy przychodzie

w wysokości 115.533,80 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 100.165,20 zł;

57.600 zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście (przy przychodzie w

wysokości 72.000 zł i kosztach uzyskania przychodu w kwocie 14.400 zł),

4) wniosek skarżącego z dnia 4 października 2013 r. o rentę z tytułu niezdolności do

pracy,

5) decyzję ZUS Oddział w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. o przyznaniu

skarżącemu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 17 marca 2013 r.

do 12 października 2013 r. w wysokości 75% podstawy wymiaru oraz odcinki

przekazów pocztowych tego świadczenia w wysokości 937,60 zł netto za okres od 1

do 30 września 2013 r. oraz 375,44 zł za okres od 1 do 12 października 2013 r.,

6) zaświadczenie pracodawcy żony skarżącego stwierdzające, iż jej przeciętne

miesięczne wynagrodzenie brutto w okresie od lipca 2013 r. do września 2013 r.

wyniosło 4.110,54 zł,

7) wyciągi z trzech rachunków bankowych należących do skarżącego,

8) wyciągi z dwóch rachunków bankowych należących do małżonki skarżącego,

9) wyciągi z trzech rachunków bankowych należących do córki skarżącego,

10) wyciąg ze wspólnego rachunku bankowego żony i córki skarżącego,

zarejestrowanego na prowadzoną przez nie spółkę cywilną – E. Spółka Cywilna,

11) rozliczenia podatkowe córki i małżonki skarżącego z tytułu prowadzonej przez nie

działalności gospodarczej, obejmujące miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r.,

12) umowę kredytu hipotecznego w kwocie 93.670,00 franków szwajcarskich na

dokończenie budowy domu jednorodzinnego, którego ostatnia rata spłaty przypada

na dzień 10 kwietnia 2022 r. oraz zawiadomienie o wysokości miesięcznej raty spłaty

tego kredytu (613,91 franków szwajcarskich),

13) dokumenty potwierdzające wydatki związane z utrzymaniem domu: dowód

zakupu węgla na kwotę 787 zł, faktura VAT za wodę (obejmująca okres 2 miesięcy)

wystawiona na kwotę 142,77 zł, faktura VAT za energię elektryczną (obejmująca

okres 2 miesięcy) wystawiona na kwotę 377,76 zł, potwierdzenie uiszczenia opłaty za

wywóz śmieci w wysokości 80,80 zł, a także dwie faktury za leki obejmujące

odpowiednio kwoty 53,45 zł i 51,37 zł.

Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2581/13

referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił

skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pismem z dnia 27 marca 2014 r. skarżący wniósł w terminie sprzeciw od

postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący

wskazał, że nie pracuje i faktycznie pozostaje na utrzymaniu swojej żony i córki, a

dochody

które obie łącznie osiągają po odliczeniu miesięcznej raty kredytu

hipotecznego, wydatków związanych z utrzymaniem domu oraz leków, nie są na tyle

wysokie, że nie może poczynić dodatkowych oszczędności. Skarżący podał, że

pokrywanie na bieżąco kosztów związanych z utrzymaniem domu, a także

niesygnalizowanie trudności w spłacie kredytu, nie świadczy o tym, że jest on w

stanie dodatkowo uiścić pełne koszty postępowania w każdej z 32 spraw, czyli

łącznie w kwocie 6400 zł. Skarżący zaznaczył, że dokumenty, na podstawie których

referendarz sądowy wydał postanowienie są za rok 2012, natomiast w 2013 r.

sytuacja skarżącego i jego rodziny uległa znacznemu pogorszeniu. Skarżący

dołączył do sprzeciwu Informację o wysokości dochodu (straty) żony z pozarolniczej

działalności gospodarczej w roku podatkowym 2013 r., oraz zeznanie podatkowe

żony (PIT-36) za rok 2013 r. Z powyższych dokumentów wynika, że żona skarżącego

w 2013 r. ze stosunku pracy uzyskała dochód w wysokości 54939,82 zł, a z

działalności gospodarczej uzyskała dochód w wysokości 1997,5 zł przy przychodzie

w wysokości 116427,20 zł (dokumenty dołączone do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa

2735/13).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) -

zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt.

ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego

sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został

odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony,

traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd

na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie

fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w

stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania

koniecznego dla siebie i rodziny.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to

strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a.

obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie

Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ

345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej

strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej

interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią

proporcję między nimi.

Stosownie do przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania

sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy.

Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza,

iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną

sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub

osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo

ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie

NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.).

Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.),

prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym

możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód

jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu.

Z dokumentów, jakie skarżący przedstawił, wynika, że żona skarżącego

oprócz działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki cywilnej wspólnie z

córką prowadzi własną działalność gospodarczą pod nazwą "S.". Przedmiotem ww. form działalności gospodarczej jest prowadzenie szkoleń w ramach pozaszkolnej edukacji. Nadesłane do akt sprawy rozliczenia podatkowe za 2013 r. wskazują, że z tytułu własnej

działalności gospodarczej córka skarżącego do końca września 2013 r. uzyskała

narastająco przychody w wysokości 38.881,30 zł, natomiast żona skarżącego z tytułu

własnej działalności gospodarczej do końca września 2013 r. osiągnęła narastająco

przychody w kwocie 66.167,40 zł.

Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2012 r. małżonka

skarżącego oraz jego córka uzyskały stosunkowo wysokie przychody - odpowiednio

115.533,80 zł i 94.004,98 zł., a w 2013 r. małżonka skarżącego uzyskała przychód w

wysokości 116427,20 zł Podkreślić należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do

takich należą żona i córka skarżącego) miarodajną dla oceny ich zdolności

płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy

przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne

instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak, by

w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je

wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe,

dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez

przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest

fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn.

akt I FZ 10/10).

Ponadto małżonka skarżącego w 2012 r. osiągnęła znaczny przychód z tytułu

działalności wykonywanej osobiście (72.000 zł). Jest także zatrudniona w ramach

stosunku pracy za miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 4.110,54 zł.

W ocenie Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie

zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść bowiem

należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art.

199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania

związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą

dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w

których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu

sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc

winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do

granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero

gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może

zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona

regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe pokrywał jej Skarb

Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd

przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, do osób ubogich, które mają

problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np.

wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie

uiścić pełnych kosztów postępowania. Tymczasem analiza transakcji na

przedłożonych przez skarżącego wyciągach z rachunków bankowych wskazuje, że

skarżący na bieżąco pokrywa koszty związane z utrzymaniem domu, a jego żona i

córka regularnie uiszczają koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Sam fakt

udzielenia stronie kredytu świadczy o możliwościach płatniczych strony i nie stanowi

przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Zobowiązania cywilnoprawne strony

nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego

przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której

ciężar zaspokajania potrzeb nie zasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania

danej osoby zostałby przerzucony na innych obywateli. Celem instytucji prawa

pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków

finansowych ten dostęp uniemożliwia. Fakt ponoszenia wydatków, które mają na celu

zaspakajanie innych niż niezbędne koszty związane z utrzymaniem, nie może być

argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy (vide postanowienie

Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ

189/11, cbois.nsa.gov.pl).

Dokonana przez Sąd ocena sytuacji finansowej skarżącego w świetle

nadesłanych przez niego dokumentów, pozwala na przyjęcie, że jest on w stanie

ponieść koszty sądowe, które w niniejszej sprawie sprowadzają się do uiszczenia

wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Należy podkreślić, że uiszczenie wpisu

spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy, a w przypadku uwzględnienia skargi

wpis ten - na wniosek skarżącego - zostanie zasądzony przez Sąd od organu na jego

rzecz.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z

art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.