Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 258/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2019 poz 847
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 11 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (sprawozdawca) Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2024 roku sprawy ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 23 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych na automatach bez zezwolenia oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. P. jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS/organ) z 23 lutego 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. (dalej: NWUCS/organ I instancji) z 21 czerwca 2023 r., którą wymierzono skarżącej karę pieniężną w wys. 200.0000 zł w związku z ujawnieniem dwóch niezarejestrowanych automatów do gier [...] bez numerów, w lokalu, w którym strona prowadziła działalność gastronomiczną będąc jego posiadaczem zależnym.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Funkcjonariusze WUCS w P. w dniu 21.10.2019 r. przeprowadzili czynności kontrolne w lokalu "[...]" przy ul. [...] w [...]. Stwierdzili, że w lokalu zainstalowano 2 automaty do gier [...] bez nr, które przypominały wyglądem i budową automaty do gier hazardowych. W celu ustalenia, czy automaty wykazują cechy, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 847, dalej: u.g.h.) przeprowadzili gry kontrolne, co ujawniono w protokole eksperymentu procesowego.

W wyniku wszczęcia z urzędu przez NWUCS wobec P. P. postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 u.g.h. w związku z urządzaniem gier na 2 automatach [...] bez nr oraz przeprowadzenia postępowania w sprawie - decyzją z 21 czerwca 2023 r. wymierzono stronie karę pieniężną w wys. 200.0000 zł w związku z ujawnieniem dwóch niezarejestrowanych automatów do gier [...] bez nr, w lokalu, w którym strona prowadziła działalność gastronomiczną będąc jego posiadaczem zależnym.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła NWUCS naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego – art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. poprzez przyjęcie, że strona jako posiadacz zależny przedmiotowego lokalu, w którym znajdowały się 2 ww. automaty do gier podlega odpowiedzialności administracyjnej, w sytuacji, gdy urządzenia te znajdowały się w części lokalu przekazanej na podstawie umowy spółce [...] ([...]/spółka) s.r.o. w [...] w posiadanie zależne, co do której to części lokalu strona wyzbyła się władztwa i nie prowadziła na nie działalności gospodarczej,

- art. 56 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) poprzez zastosowanie sankcji administracyjnej w postaci kary pieniężnej wobec podmiotu, który był najemcą lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier hazardowych w sytuacji, gdy przepisy u.g.h. zastrzegające monopol państwa w zakresie urządzania gier na automatach w salonach gier, w tym art. 5 ust. 1, z uwagi na faktyczne niewykonywanie tego monopolu przez spółkę [...] S.A. w [...], nie osiągnęły zakładanych celów, dla których hipotetycznie mogło być uzasadnione naruszenie traktatowych swobód w tym swobody przedsiębiorczości i w konsekwencji ustanowienie monopolu państwa na urządzenie gier na automatach w salonach gier, wobec czego przepisy sankcjonujące naruszenie tego monopolu nie mają zastosowania,

2. przepisów postępowania:

- art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm., dalej: O.p.) poprzez zaniechanie rozpatrzenia całości zebranego materiału dowodowego skutkujące błędnym zastosowaniem art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. polegającym na wymierzeniu stronie kary jako posiadaczowi zależnemu, podczas gdy prawidłowa analiza zebranych dowodów powinna skutkować odstąpieniem od wymierzenia kary wobec stwierdzenia, że strona jako posiadacz zależny przekazała część lokalu w posiadanie zależne spółce [...] s.r.o., ewentualnie stwierdzenia, że naruszenie to miało charakter incydentalny,

- art. 181, art. 187 oraz art. 191 O.p. poprzez oparcie decyzji na wnioskach z protokołu kontroli z 21.10.2019 r. w lokalu w sytuacji, gdy funkcjonariusze nie posiadali wiedzy specjalistycznej umożliwiającej ocenę charakteru gier na ww. urządzeniach, nie dokonali identyfikacji rodzaju zainstalowanego oprogramowania, nie ujawnili nr seryjnego twardego dysku, ani wartości sumy kontrolnej,

- art. 180 § 1 O.p. w zw. z art. 64 ust. 1 pkt 14 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1947 ze zm., dalej: u.KAS) poprzez oparcie ustaleń m.in. na protokole z eksperymentu odtworzenia możliwości gry, pomimo braku dowodów na okoliczność zgodności tego eksperymentu z ww. przepisami,

- art. 189a, art. 189d, art. 189f i art. 189k ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: K.p.a.), poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie wagi i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności ochrony ważnego interesu publicznego oraz czasu trwania tego naruszenia, stopnia przyczynienia się strony do powstania naruszenia, jej warunków osobistych, w sytuacji, gdy okoliczności te uzasadniały odstąpienie od wymierzenia kary, ewentualnie jej miarkowanie.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i odstąpienie od wymiaru kary, a nadto o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej.

Postanowieniami z 23 lutego 2023 r. DIAS odmówił przeprowadzenia rozprawy o innych dowodów wskazanych przez stronę.

Następnie zaskarżoną decyzją - jak wskazano na wstępie – utrzymał w mocy decyzję organu i instancji. Wskazał, iż spór w sprawie sprowadza się do kwestii, czy w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym NWUCS słusznie uznał, że gry urządzane na 2 automatach do [...] bez nr są grami na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h. oraz czy w związku z tym organ, kierując się przepisami art. 89 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 pkt 3 u.g.h. zasadnie wymierzył stronie karę pieniężną w łącznej wys. 200.000 zł w związku z ujawnieniem niezarejestrowanych automatów do gier w lokalu, w którym strona prowadziła działalność gospodarczą będąc jego posiadaczem zależnym.

Organ przytoczył przepisy art. 2 ust. 3-5, art. 3, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 90 i art. 91 u.g.h. wskazując, że z ich treści zawierających ustawowe definicje gier na automatach (art. 2 ust. 3-5 u.g.h.) wynikają istotne cechy tych gier, którymi są: organizowanie tych gier w celach komercyjnych, występujący w grach element losowości lub charakter losowy oraz opcjonalnie – możliwość wygranej pieniężnej lub rzeczowej. Dominującym zatem elementem gry musi być "losowość" rozumiana jako nieprzewidywalność rezultatu tej gry oceniana z perspektywy grającego, a elementy zręczności, wiedzy bądź umiejętności mogą występować jedynie jako elementy marginalne w grze. W kontekście powyższego DIAS wskazał, że 21.10.2019 r. funkcjonariusze WUCS w P. przeprowadzili czynności kontrolne w lokalu "[...]" przy ul. [...] w [...], w którym działalność gospodarczą wykonywała P. P.. Ujawniono 2 urządzenia do gier [...] bez nr. Eksperymenty procesowe na ww. urządzeniach polegające na odtworzeniu gier (opisane w protokołach) pozwoliły stwierdzić, że zatrzymane urządzenia spełniało kryteria uznania ich za automaty do kier hazardowych. Rozgrywane na urządzeniach [...] gry (szeroko opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) zawierały wirtualny układ 4 bębnów wylosowany przez urządzenie charakterystyczny dla gier hazardowych, pod którymi to w polach "Kredyt", "Wygrana", "Stawka" określone były punkty. Gier nie można było rozpocząć bez zasilenia urządzenia monetami lub banknotami. Plansza regulaminu urządzenia [...] opisująca konkurs [...] jako sprawdzian wiedzy ogólnej w różnych dziedzinach była możliwa do pominięcia, albowiem pod regulaminem znajdowały się pola "Nie zgadzam się Wyjście" oraz "Zgadzam się Start", a po naciśnięciu przycisku "Key" na górnym ekranie plansza "[...] Regulamin" znika, a na górnym ekranie wyświetla się informacja o błędnych odpowiedziach, czas na odpowiedź oraz informacja o poprawnych odpowiedziach, poniżej pytanie [...] z możliwością wyboru jednej z dwóch odpowiedzi, co było możliwe do pominięcia (górny ekran) i uruchomienie gry na dolnym ekranie przyciskiem "Key", gdzie określone symbole zatrzymywały się samoczynnie, bez udziału gracza. Gracz nie miał żadnego wpływu na końcowe ustawienie symboli na wirtualnych bębnach, czyli na wynik gry. Wygrana była możliwa w formie rzeczowej w postaci punktów pozwalających prowadzić kolejne gry bądź w formie wypłaty monet. Urządzenie zaprojektowano tak, że ponad 90% dobrych odpowiedzi zatwierdzanych jest przez przycisk Key9, który jednocześnie inicjuje gry. Zdaniem organu skoro wygrana na przedmiotowych automatach determinowana jest tylko przez element losowości (nie zależy od zręczności gracza) należało uznać, że gry te mają charakter losowy i podlegają przepisom u.g.h. Losowość gry nie ma bowiem charakteru abstrakcyjnego. Wymaga odniesienia się do życiowych realiów.

Organ dodał, że gry na ww. automatach [...] organizowane były w celach komercyjnych, dla osiągnięcia zysku. Automaty te posiadały akceptor banknotów i wrzutnik monet, a w celu rozegrania gry niezbędne były zasilenie automatu pieniędzmi. Stosownie do art. 2 ust. 4 u.g.h. automaty umożliwiały gry o wygrane pieniężne (wypłacane bezpośrednio z automatu) i rzeczowe w postaci dodatkowych punktów, które mogą być wykorzystane w kolejnych grach.

Zdaniem DIAS to, iż wynik gry jest uzależniony od sposobu zaprogramowania urządzenia nie podważa losowego charakteru tych gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 4 u.g.h., bowiem jej wynik jest niezależny od poczynań grającego. Nawet zaś, jeśli pytania w toku gier pojawiają się zgodnie z określonym algorytmem to dla przeciętnego gracza przyjmują one charakter losowy, gdyż gracz nie jest w stanie przewidzieć, ani wpłynąć na to, jakie pytania i w jakiej kolejności zostaną mu zadane w toku gry. Powyższego nie zmieniłaby nawet sytuacja, w której "wytrawni" gracze, posiadający ponad przeciętne umiejętności, byliby w stanie wpłynąć na wynik gry, gdyż losowy charakter gier należy oceniać przez pryzmat umiejętności przeciętnego gracza. W badanych grach element losowy występuje m.in. na etapie obracania się bębnów, które mają wpływ na ustalenie wysokości ewentualnej wygranej, co stanowi podstawę gry. Wprowadzenie elementów dodatkowych np. elementu wiedzy czy zręczności postrzegane jest jako działanie mające na celu stworzenie pozoru braku losowości, które nie pozbawiają gry charakteru losowego, jeśli w konsekwencji wynik całej gry zależy od przypadku. Przeprowadzony eksperyment procesowy dowiódł, że uzyskanie wygranej w toku przeprowadzanych gier i jej wysokość zależy od elementu losowego z perspektywy przeciętnego gracza.

Wedle organu nie ma podstaw, by kwestionować wartość dowodową eksperymentu procesowego. Przepis art. 64 ust. 1 u.KAS uprawniał funkcjonariuszy celno-skarbowych do przeprowadzenia w uzasadnionych przypadkach eksperymentu procesowego, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie lub na innym urządzeniu. Ustawodawca nie zawarł innego dodatkowego warunku, od którego uprawnienie to miałoby być uzależnione. Zakwalifikowanie danej gry jako na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h. nie wymaga wiedzy specjalistycznej. Kwalifikacje funkcjonariuszy celno-skarbowych są wystarczające. Nadto podstawę prawną przeprowadzenia takiego eksperymentu stanowić może art. 211 Kodeksu postępowania karnego, jak to miało miejsce w sprawie. Dowodu tego nie można umniejszać, bowiem przepis art. 180 § 1 O.p. nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Organ odmówił przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, gdyż ustalenia w zakresie losowości gier oferowanych na ww. automatach były wystarczające, jako że dotyczyły automatów momencie rzeczywistego ich funkcjonowania dla potencjalnego gracza. Nadto w postanowieniu o odmowie dopuszczenia dowodu szczegółowo odniósł się do kwestii przeprowadzenia dowodu z opinii jednostki badającej.

Odnośnie zaś zagadnienia wymierzenia kary stronie jako posiadaczowi zależnemu DIAS wskazał, że z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. wynika, iż aby wymierzyć karę pieniężną na tej podstawie muszą ziścić się dwie przesłanki: podmiot taki musi być posiadaczem zależnym lokalu, a w lokalu będącym w posiadaniu zależnym takiego podmiotu musi być prowadzona działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, a nadto musi tam również znajdować się niezarejestrowany automat do gier. Zdaniem organu P. P. należało uznać za posiadacza zależnego lokalu "[...]" przy ul. [...] w [...], bowiem zgodziła się na zainstalowanie w lokalu tym niezarejestrowanych automatów do gier. Ustawodawca w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. nie uzależnił wymierzenia kary pieniężnej od faktu dokonywania przez posiadacza zależnego lokalu jakichkolwiek czynności związanych z procederem nielegalnego urządzania gier na ujawnionych automatach. Samo udostępnienie urządzającemu gry powierzchni lokalu, w którym prowadzony jest ww. rodzaj działalności stanowi przesłankę do wymierzenia kary z tego tytułu. Nadto, zgodnie z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380 ze zm., dalej: K.c.) posiadacz zależny jest podporządkowany właścicielowi lub posiadaczowi samoistnemu na podstawie stosunku prawnego uprawniającego go do władania rzeczą. Fakt bycia przez stronę posiadaczem zależnym ww. lokalu przez stronę w dniu kontroli organ wywiódł z zapisów umowy nr [...] z 26.02.2019 r. o najem lokalu użytkowego zawartej przez nią ze [...] w [...] (wynajmujący). Z treści umowy wynika, że z dniem 1.03.2019 r. wynajmująca oddała najemcy lokal w najem z przeznaczeniem na prowadzenie działalności gastronomicznej. Z protokołu przesłuchania strony przeprowadzonego w dniu kontroli oraz protokołu oględzin lokalu wynika, że strona w wynajmowanym lokalu prowadziła bar "[...]". Zapisy CEiIDG wskazują, że strona od 20.02.2019 r. zarejestrowała działalność gospodarczą w zakresie "Restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne, przygotowywanie i podawanie napojów, pozostała sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach". Ponadto akta zawierają umowę najmu lokalu użytkowego z 8.04.2019 r. zawartej pomiędzy stroną a [...] s.r.o. Strona zeznała zaś, że umowę na najem części lokalu podpisała w kwietniu i od tego czasu stoją tu automaty. Już raz przez Służbę Celno-Skarbową automaty zostały zabrane, ale firma [...] po kilku dniach wstawiła nowe. Fotografie znajdujące się w aktach wskazują, że powierzchnia 4 m2, na której posadowione zostały ww. automaty do gier nie stanowiła odrębności lokalowej wyłączonej z powierzchni prowadzonego przez stronę baru, ponieważ nie były ustawione w odrębnym, niezależnym i autonomicznym pomieszczeniu zarządzanym przez inny podmiot, ale w korytarzu, służącym do przemieszczania się pomiędzy poszczególnymi częściami lokalu na tyłach baru. Na tyłach baru jest też pomieszczenie magazynowe, do którego wyłączny dostęp ma strona.

Organ nie kwestionował, iż strona ma prawo zawierać umowy na podnajem. Uznał jednak, że strona pomimo wynajęcia 4 m2 powierzchni prowadzonego [...] w celu wstawienia tam 2 automatów do gier nie przestała być posiadaczem zależnym całego lokalu, w którym prowadziła działalność gospodarczą, a w którym zainstalowano niezarejestroane automaty do gier [...] bez nr. Nie mogło to skutkować zwolnieniem jej z odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., bowiem pomimo podnajęcia części lokalu strona pozostawała posiadaczem zależnym, a jej władztwo w ramach posiadania zależnego dotyczyło całego lokalu, a nie tylko jego części.

DIAS wyjaśnił, że w lokalu prowadzona była działalność gastronomiczna, co wynika z zeznań strony. Podała, że nie zatrudnia nikogo, czasem, mniej więcej raz w tygodniu przez 2 godziny w sytuacjach awaryjnych pomaga jej mama V. P. oraz koleżanka N. G., lecz osoby te nie mają nic wspólnego z wynajętą powierzchnią i z automatami. Ustalono też, że automaty nie były zarejestrowane. Nie posiadały one numeru poświadczenia rejestracji dokonanego przez właściwy organ – naczelnika urzędu celno-skarbowego. Lokal nie był też kasynem gry, ani salonem gier na automatach, które muszą być zarejestrowane.

Reasumując w sprawie wystąpiły przesłanki do wymierzenia stronie przedmiotowej kary pieniężnej w myśl art. 89 ust. 1 pkt 3 w zw. z ust. 4 pkt 3 u.g.h.

DIAS dodał, że w obliczu faktycznego wykonywania przez [...] S.A. ustawowego monopolu w zakresie urządzania gier hazardowych na automatach, wynikającego z u.g.h., zarzut strony naruszenia art. 56 TFUE jest nieuzasadniony. Nadto wskazał, że do postępowań w sprawie wymierzenia kary pieniężnej określonego w art. 89 u.g.h. stosuje się przepisy O.p., a nie przepisy K.p.a., co wynika z art. 8 i art. 91 u.g.h. Zastosowania nie mogły zatem znaleźć art. 189a, art. 189d, art. 189f i art. 189k K.p.a.

P. P. wnosząc do Sądu skargę na powyższą decyzję zarzuciła organowi naruszenie:

I. art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. poprzez błędna wykładnię i przyjęcie, ze skarżąca jako posiadacz zależny ww. lokalu podlega odpowiedzialności administracyjnej, w sytuacji gdy urządzenie znajdowało się w części lokalu przekazanej na podstawie umowy [...] s.r.o. w posiadanie zależne, co do której to części lokalu strona wyzbyła się władztwa i nie prowadziła na nie działalności gastronomicznej,

II. art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. poprzez zaniechanie rozpatrzenia całości materiału dowodowego skutkujące błędnym i nieuprawnionym zastosowaniem wobec strony art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h.,

III. art. 122 w zw. z art. 200a O.p. poprzez nieprzeprowadzenia rozprawy w postępowaniu odwoławczym, przy jednoczesnym niewydaniu przez organ postanowienia w tym zakresie, w sytuacji gdy było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych, tj. przede wszystkim przesłuchania w charakterze świadka P. P. na okoliczność władania w dniu 21.10.2019 r. częścią przedmiotowego lokalu i ustalenia podmiotu, który urządzał gry na automatach [...] bez nr.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi DIAS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem referendarza sądowego tut. Sądu z 10 maja 2024 r. sygn. akt III SPP/Po 23/24 skarżącej odmówiono przyznania prawa pomocy. Sąd zaś postanowieniem z 12 czerwca 2024 r. wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. pełnomocnik skarżącej wniósł i wywiódł jak w skardze. Podniósł też, że w związku z zawarciem umowy najmu powierzchni lokalu skarżąca nie miała możliwości ani prawa weryfikacji legalności ustawionych urządzeń. Organ nieprawidłowo zbadał kwestie posiadania lokalu, a zaskarżona decyzja błędnie obciąża skarżącą odpowiedzialnością za urządzanie gier. Pełnomocnik organu wniósł i wywiódł jak w odpowiedzi na skargę, a nadto stwierdził, że organ ustalił wszystkie trzy ustawowe przesłanki odpowiedzialności karno-administracyjnej skarżącej. Ocenił umowę najmu i dokonał oględzin lokalu, które to dowody stanowiły podstawę uznania skarżącej za posiadacza zależnego pomieszczeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez Sąd w sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że została ona wydana zgodnie z prawem. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a sformułowane w niej zarzuty okazały się chybione. Sąd nie stwierdził podstaw do zastosowania względem kontrolowanej decyzji środków określonych w art. 145 P.p.s.a. Uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji mogłoby bowiem nastąpić w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Żadna z powyższych okoliczności w kontrolowanej sprawie nie zaistniała. Sąd nie stwierdził również, by zaszła którakolwiek z podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Organ prawidłowo przyjął za podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia przepisy u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania kontroli w przedmiotowym lokalu, tj. 21 października 2019 r.

Zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.h. grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Wedle art. 2 ust. 4 u.g.h. wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze. Przepis art. 2 ust. 5 u.g.h. określa zaś, że grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy.

W myśl art. 3 u.g.h. urządzanie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier w karty i gier na automatach oraz prowadzenie działalności w tym zakresie jest dozwolone na podstawie właściwej koncesji, zezwolenia lub dokonanego zgłoszenia.

Na mocy art. 6 ust. 1 u.g.h. działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości i gier na automatach może być prowadzona po uzyskaniu koncesji na kasyno gry, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1 i 1b oraz art. 6a ust. 2. Przepis art. 14 ust. 1 u.g.h. stanowi, że urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, w tym turniejów gry w pokera, gier w kości oraz gier na automatach jest dozwolone wyłącznie w kasynach gier na zasadach i warunkach określonych w zatwierdzonym regulaminie i udzielonej koncesji lub udzielonym zezwoleniu, a także wynikających z przepisów ustawy, z wyjątkiem ust. 4 i 5.

Zgodnie z treścią art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. karze pieniężnej podlega posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Stosownie zaś do art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h. wysokość kary pieniężnej wymierzanej w ww. przypadku, wynosi 100 tys. zł od każdego automatu.

Na gruncie przywołanego stanu prawnego sprawy i ustalonego stanu faktycznego spór w sprawie zasadniczo sprowadza się do oceny, czy organy orzekające prawidłowo uznały skarżącą za posiadacza zależnego lokalu, w którym 21 października 2019 r. znajdowały się dwa niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona była działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.

Pojęcie posiadacza zależnego, o którym mowa w tym przepisie nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę w u.g.h., a zatem – jak trafnie wyjaśnił to DIAS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak też przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - musi być rozumiane tak, jak to określa Kodeks cywilny wprowadzający tę instytucję prawną do polskiego porządku prawnego. Definicję posiadacza, zarówno samoistnego , jak i zależnego określa przepis art. 336 K.c. Stanowi on, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Kodeks cywilny rozróżnia zatem posiadacza samoistnego (którego odpowiedzialność przewidziana jest odrębnie w art. 89 ust.1 pkt 4 u.g.h.) oraz posiadacza zależnego. Posiadaczem zależnym jest osoba władająca rzeczą jak m.in. najemca. Osoba władająca rzeczą jak najemca jest jej posiadaczem zależnym. Można zatem stwierdzić, że każdy najemca będzie co do zasady posiadaczem zależnym najmowanej rzeczy.

W omawianym przepisie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. rzeczą taką, znajdująca się w posiadaniu zależnym , która władanie jest podstawa orzeczenia kary jest lokal.

Z racji, że pojęcie "lokalu" nie zostało zdefiniowane w u.g.h., dla prawidłowego odkodowania znaczenia użytego w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h pojęcia "lokal", należy sięgnąć zarówno do leksykalnego znaczenia tego słowa, jak również uwzględnić znaczenie, jakie zostało nadane mu przez ustawodawcę w innych niż u.g.h. aktach normatywnych. Słowo "lokal" w języku potocznym oznacza tyle co "mieszkanie lub inne pomieszczenie użytkowe" (definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego, PWN). Jeżeli chodzi o regulacje normatywne, to definicję "lokalu" zawiera art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1234 ze zm.), zgodnie z którym przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; natomiast nie jest w rozumieniu tej ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Z kolei w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2019 r. poz. 737 ze zm.) przewidziano, że samodzielny lokal mieszkalny to wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne. Natomiast zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019 r., poz. 1065) przez lokal użytkowy rozumie się jedno pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, wydzielone stałymi przegrodami budowlanymi, niebędące mieszkaniem, pomieszczeniem technicznym albo pomieszczeniem gospodarczym. Pojęciem "lokalu" ustawodawca posługuje się także, choć nie definiując go, w przepisach K.c. w regulacji dotyczącej najmu lokali mieszkalnych i lokali o innym przeznaczeniu (art. 680–692 K.c.). W doktrynie wskazuje się, iż lokalami w znaczeniu K.c. są także inne pomieszczenia. Są nimi wszelkie przestrzenie wydzielone ścianami w obiekcie budowlanym, przy czym obiekt ten nie musi być trwale z gruntem związany (np. lokalem może być pomieszczenie w kiosku czy baraku umieszczonym na gruncie). Lokalem wedle Kodeksu cywilnego może być też pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, np. znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych (Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2017 r.).

Reasumując, z powyższego wynika, że ustawodawca nie wprowadził jednolitej definicji "lokalu". Niemniej, mając na względzie zarówno leksykalne znaczenie tego słowa, jak również przywołane definicje legalne, można wskazać takie cechy, które pozwolą odkodować jego znaczenie. W ocenie Sądu pojęcie lokalu oznacza pomieszczenie, które zostało w wyraźny sposób wydzielone za pomocą stałych przegród (ścian), przeznaczone jednocześnie do pobytu osób w celach mieszkalnych lub związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Przepis art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. wskazuje, że co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz samoistny lokalu, chyba że wykaże on, iż lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku odpowiedzialność zostaje "przeniesiona" na posiadacza zależnego lokalu. Z literalnego brzmienia przepisu wynika przy tym, że dla "zwolnienia" posiadacza samoistnego z odpowiedzialności na podstawie przywołanej regulacji konieczne jest, aby przedmiotem posiadania zależnego przez podmiot trzeci był lokal, nie zaś jego część (np. określona w m2 powierzchnia części lokalu). Przeniesienie posiadania do części lokalu (rozumianego jako część powierzchni lokalu) nie będzie skutkowało "przesunięciem" ciężaru odpowiedzialności na posiadaczy zależnych tej niewyodrębnionej w osobny lokal części powierzchni lokalu (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2020 r, sygn. akt II GSK 749/20, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy również zauważyć, że używając pojęcia "lokal", ustawodawca dookreślił w przepisach u.g.h., że przepisy te dotyczą "lokalu, w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa". A zatem lokal, o jakim mowa w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest ww. działalność gospodarcza w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania. Zależny posiadacz lokalu w takiej sytuacji nie traci posiadania "lokalu", w którym prowadzona jest działalność gospodarcza. Zgodnie bowiem z art. 336 K.c., posiadanie jest "władaniem rzeczą", a takie władanie przejawia się w podejmowaniu czynności wskazujących na to, że posiadacz traktuje rzecz (lokal) jako pozostającą w jego sferze swobodnej dyspozycji.

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że to skarżąca była posiadaczem zależnym lokalu – barze o nazwie "[...]" przy ul. [...] w [...], w którym znajdowały się dwa niezarejestrowany automaty do gry. Jak ustalono na podstawie zebranych materiałów dowodowych i wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji P. P. w dniu 26.02.2019 r. zawarła ze [...] w [...] (wynajmujący) umowę nr [...] o najem lokalu użytkowego. Z treści tej umowy wynika, że z dniem 1.03.2019 r. wynajmująca Spółdzielnia oddała najemcy lokal w najem z przeznaczeniem na prowadzenie działalności gastronomicznej. Oznacza to, że samoistny posiadacz, jak była Spółdzielnia Mieszkaniowa w [...] oddała w posiadanie zależne przedmiotowy lokal P. P.. Ta zaś następnie w dniu 8.04.2019 r. zawarła umowę najmu lokalu użytkowego z [...] s.r.o. z s. w [...] (dalej: [...] s.r.o.). Wyjaśniła przy tym w trakcie czynności kontrolnych (21.10.2019 r.), że umowę na najem części lokalu podpisała w kwietniu i od tego czasu w lokalu stoją automaty. Dodała, że już raz Służba Celno-Skarbowa automaty zabrała, lecz firma [...] po kilku dniach wstawiła nowe.

Jak wyjaśniły organy, załączona do akt dokumentacja fotograficzna potwierdza, że powierzchnia 4 m2, na której posadowione zostały ww. automaty do gier nie stanowiła odrębności lokalowej wyłączonej z powierzchni prowadzonego przez stronę baru, ponieważ nie były ustawione w odrębnym, niezależnym i autonomicznym pomieszczeniu zarządzanym przez inny podmiot, a w korytarzu służącym do przemieszczania się pomiędzy poszczególnymi częściami lokalu na tyłach baru. Na tyłach baru znajduje się również pomieszczenie magazynowe, do którego wyłączny dostęp ma strona.

Sąd nie podziela zarzutu skarżącej polegającego na naruszeniu przez organ art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca jako posiadacz zależny spornego lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier podlega odpowiedzialności administracyjnej, w sytuacji gdy – jak wskazuje skarżąca – przedmiotowe urządzenia znajdowały się części lokalu przekazanej na podstawie umowy w posiadanie zależne spółce [...] s.r.o.. Podobnie, rzecz się ma z zarzutem strony skarżącej naruszenia przez organ art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. poprzez zaniechanie rozpatrzenia całości materiału dowodowego skutkujące uznaniem, że to skarżąca ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. Zdaniem skarżącej żaden przepis nie wymaga, aby przedmiotem oddania w posiadanie zależne był wyłącznie wyodrębniony, samodzielny lokal. Praktyka zaś obrotu gospodarczego umożliwia oddawanie w posiadanie zależne części lokali, czemu nie sprzeciwiają się przepisy prawa cywilnego ani administracyjnego. Skarżąca wskazuje, że zawierając umowę z podmiotem trzecim dot. najmu części lokalu wyzbyła się władztwa nad tą częścią lokalu, zaniechała na tej powierzchni prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z tym – wedle skarżącej - organ naruszając art. 187 § 1 O.p., dokonał selektywnej analizy umów najmu i nie poczynił ustaleń w zakresie faktycznego władztwa nad powierzchnią wynajętą przez skarżącą spółce [...] s.r.o.

W ocenie Sadu ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Organy orzekające ustaliły, że w stanie na dzień kontroli tj. 21.10.2019 r. strona pomimo wynajęcia 4 m2 powierzchni prowadzonego [...] w [...], w celu wstawienia tam 2 automatów do gier, nie przestała być posiadaczem zależnym całego lokalu, w którym nadal prowadziła działalność gospodarczą (gastronomiczną), a w którym zainstalowano niezarejestroane automaty do gier [...] bez nr. Organy I i II instancji w oparciu o umowę najmu przestrzeni 4m2 zawartej przez skarżącą ze spółką [...] s.r.o., protokół oględzin lokalu i złożone przez stronę wyjaśnienia w dniu kontroli ustaliły, że skarżąca w wynajmowanym lokalu prowadziła bar "[...]", podnajmując jedynie małą czterometrowa przestrzeń w korytarzu lokalu czeskiej spółce. Owa przestrzeń – jak ustalono – nie była w żaden sposób wyodrębniona, a w całym lokalu strona prowadziła zarerejestrowaną w CEiIDG od 20.02.2019 r. działalność gospodarczą w zakresie "Restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne, przygotowywanie i podawanie napojów, pozostała sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach". Powyższe potwierdziła strona w swych wyjaśnieniach. Dodatkowo strona dodała, że nikogo nie zatrudnia, a jedynie czasem, mniej więcej raz w tygodniu przez 2 godziny, w sytuacjach awaryjnych, pomaga jej mama V.P. oraz koleżanka N. G., lecz osoby te nie mają nic wspólnego z wynajętą powierzchnią i z automatami. Powyższe oznacza, że skarżąca na skutek zawarcia umowy najmu z [...] s.r.o. nie utraciła władztwa nad lokalem. Nie można zatem uznać, że posiadaczem zależnym lokalu jest podmiot wynajmujący jedynie 4 m2 powierzchni tego lokalu. Posiadaczem lokalu w tym czasie była skarżąca, której posiadanie wynikało z zawartej umowy najmu ze [...] w [...]. Jej władztwo w ramach posiadania zależnego dotyczyło całego lokalu, a nie tylko jego części. Świadczy o tym, że to skarżąca osobiście (jedynie czasami korzystając z pomocy mamy lub koleżanki – jak zeznała) prowadziła lokal gastronomiczny. Trudno wobec tego zgodzić się ze skarżącą, że to inny podmiot samodzielnie władał "lokalem". Z załączonej dokumentacji fotograficznej wynika, co podkreślał organ, że sporne urządzenia do gier stały w ogólnodostępnym dla klientów miejscu pod ścianą i nie były w żaden sposób wydzielone, oddzielone trwałymi ścianami od części gastronomicznej, z której korzystali klienci lokalu. Korzystanie z tych 4m2 wynajętej powierzchni wiązało się zatem z koniecznością korzystania z części gastronomicznej, tym samym ta część lokalu nie posiadała cech samodzielności (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 749/20, publ.: jak wyżej).

Należy dodać, że w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16 (publ.: j.w.) podkreślono, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Ponadto w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że omawiana sankcja administracyjna może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie, co znajduje swoje uzasadnienie w potrzebie uwzględniania szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", motywowanej tak przedmiotem i istotą regulowanych u.g.h. postępowań w sprawach nałożenia kary pieniężnej, jak i koniecznością zapewnienia realnego charakteru systemu kontroli oraz skuteczności przewidzianych przez ustawodawcę sankcji.

Jakkolwiek u.g.h. w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie nie definiuje pojęcia "urządzającego gry" o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3, to jednak posługuje się nim w wielu przepisach, które umożliwiają określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. Na ich podstawie, przy uwzględnieniu potrzeby szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", w pełni zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Powyższe rozumienie słowa "urządzanie" potwierdza definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić – urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować [jakąś imprezę], jakieś przedsięwzięcie itp", "zapewnić komuś dobre warunki" (por. https://sjp.pwn.pl/sjp/urzadzic;2533410.html.). Zatem "urządzanie" to wedle słownikowego rozumienia również "stwarzanie komuś odpowiednich warunków", co w rozpoznawanej sprawie należy odnieść do tworzenia warunków do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a to poprzez udostępnienie miejsca ich urządzania i tym samym udostępniania samych gier na automatach poza kasynem gry.

W okolicznościach stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, który nie został skutecznie zakwestionowany przez skarżącą, organy zasadnie przyjęły, że skarżąca była urządzającym gry na spornych automatach w powyższym znaczeniu. Urządzanie przez nią gier polegało to na tym, że udostępniając (najmując) spółce [...] s.r.o. na podstawie umowy najmu z 8 kwietnia 2019 r. część lokalu, w którym prowadziła własną działalność gospodarczą jako posiadacz zależny, w celu m.in. ulokowania i zainstalowania w nim automatów do gier o niskich wygranych, udostępniała je tym samym grającym. Taki był jeden z celów podejmowanego przez nią działania, zwłaszcza że posiadany przez skarżącą lokal jako bar był ogólnodostępny. O powyższym świadczy również korelacja czasowa pomiędzy wynajęciem lokalu przez skarżącą (26.02.2019 r.), a podnajęciem jego niewielkiej części spółce z [...] celem usytuowania i uruchomienia automatów do gier (8.04.2019 r.). Skarżąca więc stwarzała techniczne i organizacyjne warunki umożliwiające sprawne i niezakłócone funkcjonowanie urządzeń do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Sąd zwraca nadto uwagę, że już uprzednio – jak zeznała skarżąca - podobnego typu automaty zostały zatrzymane przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej, a zatem P. P. mogła mieć świadomość co do charakteru tej działalności (k. 33 akt adm.).

W tych okolicznościach ustalenia organów co do skarżącej jako podmiotu zobligowanego do zapłaty kary administracyjnej są prawidłowe.

Wątpliwości Sądu nie budzi również ustalony przez organy orzekające charakter gier, a tym samym rodzaj automatów do gier. Przeprowadzony w sprawie eksperyment procesowy w dniu kontroli na obu zatrzymanych automatach typu [...] pozwolił ustalić, że gry na przedmiotowych urządzeniach wypełniały definicje gier na automatach, o których mowa w art. 2 ust. 3 i ust. 4 u.g.h. Urządzenia oferowały gry o charakterze losowym w celach komercyjnych. Czynności kontrolne przeprowadzone w drodze eksperymentu tj. gry kontrolnej wykazały, że na automatach istnieje możliwość uzyskania wygranych rzeczowych w postaci punktów, za które można kontynuować dalszą grę bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze lub wygranych pieniężnych wypłacanych bezpośrednio przez automat. trafnie wywiódł organ, że przebieg gier kontrolnych dowodzi, że gry na spornych urządzeniach zawierają element losowości a wynik końcowy nie jest zależny od umiejętności i sprawności grającego. Jak ustalono, oferowane gry [...] zawierały wirtualny układ 4 bębnów wylosowany przez urządzenie charakterystyczny dla gier hazardowych, pod którymi to w polach "Kredyt", "Wygrana", "Stawka" określone były punkty. Grę można było rozpocząć tylko po zasileniu urządzenia monetami lub banknotami. Plansza regulaminu urządzenia [...] opisująca konkurs [...] jako sprawdzian wiedzy ogólnej w różnych dziedzinach była możliwa do pominięcia, albowiem pod regulaminem znajdowały się pola "Nie zgadzam się Wyjście" oraz "Zgadzam się Start", a po naciśnięciu przycisku "Key" na górnym ekranie plansza "[...] Regulamin" znika, a na górnym ekranie wyświetla się informacja o błędnych odpowiedziach, czas na odpowiedź oraz informacja o poprawnych odpowiedziach, poniżej pytanie [...] z możliwością wyboru jednej z dwóch odpowiedzi, co było możliwe do pominięcia (górny ekran) i uruchomienie gry na dolnym ekranie (przyciskiem "Key"), gdzie symbole zatrzymywały się samoczynnie, bez udziału gracza. Z powyższego wynika, że gracz nie miał wpływu na końcowe ustawienie symboli na wirtualnych bębnach, a zatem na wynik gry. Wygrana była możliwa w formie rzeczowej w postaci punktów pozwalających prowadzić kolejne gry bądź w formie wypłaty monet. Zważywszy więc, że w przeciętnych warunkach gry wygrana na obu automatach determinowana była przez element losowości (tj. nie zależy od zręczności gracza) prawidłowo organy uznały, że gry te mają charakter losowy i podlegają przepisom u.g.h.

Za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia przez DIAS art. 122 w zw. z art. 200a O.p. poprzez nieprzeprowadzenia rozprawy w postępowaniu odwoławczym, przy niewydaniu postanowienia w tym zakresie, w sytuacji gdy – jak wskazuje skarżąca – było to niezbędne celem przesłuchania w charakterze świadka P. P. na okoliczność władania częścią lokalu w dniu 21.10.2019 r. Po pierwsze Sąd zauważa, że DIAS postanowieniami z 23 lutego 2024 r. odmówił przeprowadzenia żądnych przez stronę dowodów, w tym rozprawy . Ponadto należy wyjaśnić, że przepisy O.p. określające zasady gromadzenia i przeprowadzania dowodów oraz ich oceny mają zapewniać zgodność ustaleń faktycznych z prawdą (art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 O.p.). Organy mają zatem obowiązek podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, dokonując na jego podstawie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona.

Podejmowanie przez organy kroków zmierzających do ustalenia okoliczności związanych z urządzaniem gier na automatach wbrew u.g.h. należy uznać za postępowanie wypełniające przesłanki z art. 122 O.p. Przepis ten stanowi o działaniach niezbędnych, a wynikający z art. 122 i art. 187 § 1 O.p. obowiązek organów gromadzenia materiału dowodowego nie jest nieograniczony i bezwzględny. Obciąża on organy jedynie do momentu uzyskania pewności co do stanu faktycznego. Zgodnie z art. 187 § 1 O.p., to organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, będąc dodatkowo zobowiązanym do dopuszczenia wszystkich dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 181 § 1 O.p.), o ile jest to niezbędne w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 122 o.p.). Organ podatkowy ponosi więc odpowiedzialność za przebieg i rezultat postępowania dowodowego, także w tym sensie, że według własnego uznania podejmuje decyzje w zakresie dopuszczenia jednych dowodów, a pominięcia innych dowodów, przy czym nie może dokonywać tego arbitralnie, mając obowiązek działać zgodnie z wyżej opisanymi zasadami postępowania (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2021 r., sygn. I GSK 560/18, publ.: j.w.).

W ocenie Sądu organy obu instancji wywiązały się z tych obowiązków w trakcie prowadzonego postępowania, czemu dały wyraz w wyczerpujących uzasadnieniach wydanych decyzji. Zgromadzony zaś materiał dowodowy pozwalał na poczynienie ustaleń faktycznych, stąd zarzut co do jego niekompletności jest niezasadny.

W pełni uprawnione było posłużenie się przez organy orzekające w zakresie kluczowych ustaleń faktycznych co do charakteru zatrzymanych automatów i urządzanych na nich grach dowodem z eksperymentu procesowego na zatrzymanych w sprawie konkretnych automatach.

Z akt wynika, że Naczelnik WUCS w P. zarządzeniem z 28.10.2019 r. udostępnił Działowi Postępowania Podatkowego WUCS z akt postępowania przygotowawczego o sygn. RKS [...] materiały z kontroli przeprowadzonej 21.10.2019 r. w przedmiotowym lokalu obejmujące nast. dokumenty: protokół eksperymentu procesowego, protokół przeszukania, protokół oględzin i urządzeń elektronicznych (kopertę z płytą DVD) oraz protokół przesłuchania świadka, celem wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało zaś wszczęte postanowieniem NWUCS z 13.02.2023 r.

Co istotne, poza ogólną zasadą wynikającą z art. 180 O.p., że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, przepis art. 181 O.p. precyzuje, że dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności m.in. materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe. Z takim zaś materiałami mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Przedmiotową kontrolę, jak wynika ze wspomnianych wyżej protokołów, przeprowadzono na podstawie odpowiednich przepisów K.p.k. oraz K.k.s. (powołanych przy poszczególnych czynnościach w dokumentujących je protokołach), w ramach postępowania przygotowawczego w sprawie o przestępstwo karno-skarbowe. Przepis art. 114b K.k.s. określa, że w razie uzasadnionej potrzeby akta sprawy można udostępnić, wydać z nich odpisy lub kopie także organom prowadzącym kontrolę podatkową, kontrolę celno-skarbową, postępowanie podatkowe, celne lub administracyjne, w zakresie niezbędnym do prawidłowego przeprowadzenia tej kontroli lub tego postępowania. Uprawnione było więc, aby NWUCS udostępnił do innego postępowania (administracyjnego) dowody zebrane w toku postępowania przygotowawczego o przestępstwo skarbowe. Przepis art. 181 O.p. upoważniał zaś ten organ do uczynienia dowodami w postępowaniu administracyjnym w sprawie wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. materiały zgromadzone w postępowaniu w sprawie o przestępstwo skarbowe. Przepis ten znajdował zastosowanie w oparciu o przepis art. 91 u.g.h., który stanowi, że do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy O.p.

Reasumując powyższe stwierdzić należy, że przepisy art. 114b K.k.s., jak i art. 181 O.p. umożliwiały organowi I instancji uznanie za dowody w postępowaniu administracyjnym w sprawie wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. materiałów zgromadzonych w postępowaniu w sprawie o przestępstwo skarbowe. Takie działanie było nie tylko zgodne z prawem, lecz i racjonalne i wystarczające do podjęcia ustaleń kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd pragnie wyjaśnić, że w postępowaniu podatkowym (i odpowiednio administracyjnym) nie obowiązuje zasada bezpośredniości, a stan faktyczny może zostać ustalony na podstawie dowodów przeprowadzonych przez inny organ (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2009 r., sygn. I FSK 1916/07). W konsekwencji, korzystanie z tak uzyskanych dowodów samo w sobie nie narusza zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym, ani też nie może naruszać jakichkolwiek innych przepisów O.p. Twierdzenie przeciwne jest wadliwe chociażby z punktu widzenia zasady racjonalności prawodawcy i wewnętrznej niesprzeczności prawa. Organy miały więc prawo do tego, by w niniejszym postępowaniu oprzeć się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania karno-skarbowego. W takiej sytuacji bowiem zasada czynnego udziału strony w postępowaniu jest realizowana poprzez zaznajomienie strony z tymi dowodami i umożliwienie jej wypowiedzenia się w ich zakresie, co uczyniono w niniejszej sprawie/

W rezultacie Sąd stwierdza, że przeprowadzona przez organ odwoławczy ocena zebranych dowodów jest logiczna i z uwagi na wyczerpujące uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie nosi cech dowolności (art. 191 O.p.).

Prawidłowe jest zatem ustalenie, że sporne automaty odpowiadają swymi cechami regulacjom art. 2 ust. 3-5 u.g.h., dokonane m. in. na podstawie wyników eksperymentu procesowego, a więc rozegranych przez funkcjonariuszy kontroli celno-skarbowej gier kontrolnych, rozegranych na każdym z kwestionowanych urządzeń.

W działaniu organów Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno jeśli chodzi o ustalenie stanu faktycznego, jak i jego ocenę. Organy orzekające wyjaśniły motywy rozstrzygnięcia, a przytoczona argumentacja jest wystarczająca do jego podjęcia. Tym samym nieusprawiedliwione są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania w zakresie nieprzeprowadzenia rozprawy administracyjnej (art. 200a O.p.), kompletności materiału dowodowego, prawidłowości jego gromadzenia i jego oceny oraz ujęcia tej oceny w uzasadnieniu, którą Sąd uznał za odpowiadającą prawu i dopuszczalną, a której to oceny skarżąca nie podważyła. Organy rzetelnie zebrały wystarczający materiał dowodowy, dokonały jego wnikliwej analizy, akcentując jego wzajemną koherentność i wykazały przesłanki zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 3i ust. 4 pkt 3 u.g.h. W szczególności rzetelnie i wyczerpująco wykazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesłanki ustalenia losowego charakteru gier prowadzonych na spornych urządzeniach, okoliczności urządzania gier bez koncesji lub bez zezwolenia, a także tego, że skarżąca jako posiadacz zależy była urządzającym gry na automatach.

Sąd uznał również, że DIAS prawidłowo odmówił zastosowania w sprawie przepisów art. 189a i n. K.p.a. przez ich pominięcie. Z uzasadnienia odwołania nie wynikało bowiem, który z i na jakiej podstawie faktycznej którykolwiek z przepisów Działu IV k.p.a. winien być zastosowany w sprawie. Przyjmując nawet - inaczej niż uczynił to organ - że brak oceny organów podatkowych w tym zakresie (badania podstaw do odstąpienia od wymierzenia kary) nie mogło stanowić naruszenie przepisów postępowania wpływające na wynik sprawy, zważyć należy, że art. 189f K.p.a. ma charakter regulacji o charakterze wyjątkowym i znajduje zastosowanie tylko w szczególnych okolicznościach faktycznych. Stanowi on, że organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli: 1) waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa lub 2) za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, pomimo tego, że organy nie dokonały oceny wskazanych w tym przepisie przesłanek, oczywistym jest, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by ziściły się przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej wobec skarżącej. W przypadku podmiotów, na które nakładana jest kara pieniężna na podstawie art. 89 u.g.h. nie można w ocenie Sądu mówić o znikomej wadze naruszenia prawa. Zważywszy na charakter działalności hazardowej oraz przyjęte przez ustawodawcę zasady organizacji gier, w tym wprowadzone zakazy i ograniczenia w zakresie urządzania gier hazardowych, które służyć mają ochronie dóbr prawnych, w szczególności ochronie społeczeństwa i obywateli przed negatywnymi skutkami uzależnienia od hazardu, naruszenie przepisów u.g.h. nie może być uznane za naruszenie prawa znikomej wagi. Nadto strona nie wykazała, by zaprzestała naruszania prawa w tym zakresie. W trakcie kontroli w dniu 21.10.2019 r. podała zaś, że już uprzednio (3-4 tygodnie wcześniej) lokal był kontrolowany przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej i wówczas dowiedziała się, że prawdopodobnym jest, że automaty są nielegalne. Nadto wskazała, że aktualnie poważnie zastanawia się nad wypowiedzeniem zawartej umowy na najem powierzchni. W toku zakończonego postępowania nie potwierdziła zaś żadnym dowodem, że omawianego naruszenia zaprzestała.

Z kolei przepis art. 189d K.p.a. ustanawiający dyrektywy wymiaru administracyjnej kary pieniężnej o tyle nie mógł w niniejszej sprawie znaleźć zastosowania, że przepis szczególny tej regulacji – art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h. nie pozostawia organom swobody co do wymiaru kary, określając, że w zakresie, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3 wynosi ona 100.000 zł od każdego automatu.

Reasumując, Sąd uznając skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.