Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 306/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b; art. 17 ust. 11;
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 33 § 1 pkt 2;
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kosowska Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. R. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] 2024 r. nr [...] Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej J. R., utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Puławach z dnia [...] 2024 r. nr [...] w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. w dniu [...] 2023 r. wystawił w stosunku do J. R. tytuł wykonawczy [...], obejmujący obowiązek poddania małoletniego syna skarżącej O. O. (ur. [...] 2016 r.) brakującym szczepieniom ochronnym przeciwko: odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis.

W toku postępowania egzekucyjnego pismem z dnia 15 listopada 2023 r., skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie powyższego tytułu wykonawczego.

Postanowieniem z dnia [...] 2024 r. organ pierwszej instancji uznał zarzuty skarżącej za nieuzasadnione.

Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa, u O. O. urodzonego [...] 2016 r. brakujące szczepienia ochronne to:

- IV dawka szczepienia podstawowego przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, które powinno być wykonane w 16-18 miesiącu życia,

- III dawka szczepienia podstawowego przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), które powinno być wykonane w 16-18 miesiącu życia,

- I dawka szczepienia podstawowego przeciwko odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce, która powinna być wykonana w 13-15 miesiącu życia,

- dawka przypominająca szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, które powinno być wykonane do ukończenia 6 roku życia,

- dawka przypominająca szczepienia przeciwko odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce, które powinno być wykonane do ukończenia 6 roku życia.

Termin wykonania tych szczepień upłynął, w związku z powyższym stały się wymagalne. Zobowiązana do chwili obecnej nie poddała swojego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz nie przedstawiła Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi w Puławach zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego przeciwskazania do wykonania szczepień ochronnych lub zaświadczenia o ewentualnym odroczeniu lub zwolnieniu z obowiązku wykonania szczepień ochronnych u dziecka, wymienionych w tytule wykonawczym z dnia [...] 2023 r.

W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącą zażalenia, postanowieniem z dnia 7 marca 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924, dalej także jako "ustawa").

Organ odwoławczy wskazał, że informację o braku wykonania szczepień ochronnych u O. O. P. Inspektor Sanitarny otrzymał od lekarza z podmiotu leczniczego – Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...], który przesyłając formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych (pierwszy z dnia [...] r.), poinformował, że u dziecka brak jest przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych, jak również stwierdził upływ terminu do ich wykonania.

Strona była informowana o konieczności wykonania wskazanego obowiązku pismem Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Puławach z dnia 20 maja 2022 r. Z uwagi na nieskuteczność skierowanego do strony pisma, wierzyciel wydał w dniu 6 września 2022 r. upomnienie, w którym wezwał stronę do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, to jest poddania syna O. O. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Przesyłka została dwukrotnie awizowana, a następnie zwrócona wierzycielowi w dniu 26 września 2022 r., a więc zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. upomnienie zostało skutecznie doręczone.

Organ odwoławczy podniósł jednocześnie, że zgodnie z pkt II wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 zakwestionowane nim przepisy tracą moc po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia. Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej wyraźnie wskazując, iż jest to niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych. Konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2172). Tym samym wyżej wymienione przepisy zachowały moc obowiązującą do dnia 1 października 2023 r., to jest do chwili wejścia w życie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r.,poz. 2077). Aktualnie obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym nadal wynika wprost z przepisów prawa.

Organ zauważył, że podstawa prawna egzekwowania obowiązku zawarta w części B pkt 1 tytułu wykonawczego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nigdy nie została zakwestionowana bądź zmieniona. Natomiast wymagalność obowiązku została doprecyzowana w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień ochronnych.

Organ wskazał, że zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, u O. O., urodzonego [...] 2016 r., brakujące szczepienia ochronne to szczepienia przeciwko:

- błonicy, tężcowi i krztuścowi,

- ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),

- odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce.

Termin wykonania tych szczepień upłynął, w związku z powyższym stały się one wymagalne. Natomiast strona nie przedstawiła żadnego dokumentu poświadczającego wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych bądź też dokumentu świadczącego o występowaniu długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania. Z analizy dokumentacji zgromadzonej w niniejszej sprawie wynika, że syn skarżącej O. O. powinien otrzymać obowiązkowe szczepienia ochronne w zakresie chorób wskazanych tytułem wykonawczym. Na dzień zgłoszenia zarzutów z dnia 15 listopada 2023 r. obowiązek wynikał bezpośrednio z przepisów prawa.

Organ podkreślił, że strona błędnie wywodzi określenie wymagalności obowiązku na podstawie Programu Szczepień Ochronnych, który został zakwestionowany jako źródło prawa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19. W zaskarżonym zażaleniem postanowieniu wierzyciel wyjaśnił przesłanki dające podstawę do uznania obowiązku za wymagalny na podstawie aktualnie obowiązującego stanu prawnego. Sam obowiązek szczepień ochronnych wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nigdy nie został zakwestionowany ani zmieniony, w związku z czym prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest zasadne. Wierzyciel zgodnie z prawem określił obowiązek podlegający egzekucji oraz jego wymagalność.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skardze na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego J. R. zarzuciła:

- wyjście poza zakres zaskarżenia przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego i rozpoznanie postanowienia Powiatowego Inspektora Sanitarnego w zakresie zarzutu niespełnienia tytułu wykonawczego, podczas gdy w przedmiotowym zakresie postanowienie wierzyciela nie było zaskarżone, a zatem stało się ono prawomocne;

- naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r.;

- naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

- naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm., dalej "u.p.e.a"). w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,

- naruszenie art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

- naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Ponadto strona wniosła o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami, dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Ewentualnie strona wniosła o zwrócenie się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Wskazując, że przedstawione zagadnienia mają charakter prejudycjalny, skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

Powołując się na wyżej przytoczone zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił wniosek skarżącej o zawieszenie postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu.

Przedmiot skargi wniesionej w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2023 r., utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Puławach oddalające zarzuty J. R. - O. w sprawie egzekucji administracyjnej w związku z uchylaniem się przez skarżącą od obowiązku poddania małoletniego syna O. O., ur. [...] 2016 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają między innymi obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.

Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym oddala zarzut, uznaje zarzut w całości lub w części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.

W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącej zostało wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu [...] 2023 r. przez wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Puławach. Tytuł wykonawczy został wystawiony w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Podstawę wydania tytułu wykonawczego stanowiło niedopełnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającego na poddaniu małoletniego syna skarżącej O. O. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca była informowana o konieczności wykonania wskazanego obowiązku pismem z dnia 20 maja 2022 r. Z uwagi na nieskuteczność tej informacji, wierzyciel wystosował w dniu 6 września 2022 r. upomnienie, w którym wezwał skarżącą do wykonania obowiązku. Następnie wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy i wystąpił do właściwego organu o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w toku którego skarżąca pismem z dnia 15 listopada 2023 r. wniosła zarzuty, o jakich mowa w art. 33 u.p.e.a.

W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko organów obu instancji o braku podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej.

W związku z podniesionymi w skardze zarzutami w pierwszym rzędzie wskazać należy, że zgodnie przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, stanowiącym podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).

W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną z dniem 1 października 2023 r., ministrowi właściwemu do spraw zdrowia udzielona została delegacja ustawowa do określenia w drodze rozporządzenia między innymi: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).

W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 z późn. zm.). Rozporządzenie to zostało uchylone z dniem 1 października 2023 r. Przepis § 5 tego rozporządzenia stanowił, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Zgodnie zaś z ostatnio wymienionym przepisem Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2023 r., rozporządzenie, do wydania którego upoważniony został minister właściwy do spraw zdrowia, określa także schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a).

Aktualnie obowiązuje wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), które weszło w życie z dniem 1 października 2023 r.

W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.

Z powyższego wynika, że obowiązek wykonania określonych szczepień ochronnych u syna skarżącej nadal istnieje i w dacie wniesienia zarzutów oraz wydania postanowień organów obu instancji znajdował oparcie w przepisach ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.

Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia.

Zgodnie z aktualnie obowiązującym rozporządzeniem, brakujące szczepienia ochronne u O. O. to:

- IV dawka szczepienia podstawowego przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, które powinno być wykonane w 16-18 miesiącu życia,

- III dawka szczepienia podstawowego przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), które powinno być wykonane w 16-18 miesiącu życia,

- I dawka szczepienia podstawowego przeciwko odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce, która powinna być wykonana w 13-15 miesiącu życia,

- dawka przypominająca szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, które powinno być wykonane do ukończenia 6 roku życia,

- dawka przypominająca szczepienia przeciwko odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce, które powinno być wykonane do ukończenia 6 roku życia.

Wskazane wyżej szczepienia i terminy poszczególnych dawek zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia (pkt 1, 5, 6, 7, 9, 10, 11).

Jak wskazano już wyżej, w rozporządzeniu określone zostały grupy osób, które ze względu na wiek lub inne okoliczności, obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Do grup tych należą, między innymi: dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi (pkt 2); od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) (pkt 4), od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce (pkt 5).

W świetle przywołanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka skarżącej szczepieniom ochronnym nadal istnieje i jest wymagalny mimo, że tytuł wykonawczy w stosunku do skarżącej został wydany przez dniem 1 października 2023 r.

Jednocześnie trzeba wskazać, że wyrokiem z 9 maja 2023 r. (opublikowanym w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r., poz. 909) Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19 orzekł w pkt I, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku nie zakwestionował samego obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym (pkt 5 uzasadnienia prawnego wyroku). Wprawdzie Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to zauważył jednak, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia. Jednocześnie w pkt II wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Trybunał zdecydował się na określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, w celu zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Wymaga przy tym podkreślenia, że w okolicznościach niniejszej sprawy powszechnie obowiązujące przepisy prawa aktualne w dacie wniesienia zarzutów oraz wydania postanowień organu pierwszej jak i drugiej instancji wskazują na istnienie obowiązku poddania syna skarżącej szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym. Organy obu instancji dokonały analizy przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, którego załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień ochronnych i zasadnie wywiodły wynikający z tych przepisów obowiązek i wymagalność poddania dziecka szczepieniom w zakresie poszczególnych dawek.

W odniesieniu do zarzutów strony należy jeszcze raz wskazać, że obowiązek szczepień wynika z ustawowych regulacji, w jego realizacja odbywa się według obowiązującego rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym załącznika nr 1. Obowiązek ten wywodzi się zatem z przepisów powszechnie obowiązujących. Zgodnie bowiem z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.

Zarzuty skargi odnoszą się do poprzednich regulacji prawnych, które wprawdzie obowiązywały w dniu wystawienia przedmiotowego tytułu wykonawczego i związane były z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 81/19, jednakże w dacie wniesienia zarzutów oraz w dacie orzekania przez organy obu instancji obowiązywało już rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych z 2023 r. i przepisy tego rozporządzenia stanowiły podstawę oceny organów co do niezasadności zarzutów zobowiązanej.

Ponownie trzeba zaznaczyć, że szczepienia wymienione w tytule wykonawczym i terminy ich wykonania zostały wykazane w rozporządzeniu z dnia 27 września 2023 r. oraz w załączniku nr 1 do tego rozporządzenia. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w związku ze zmianą stanu prawnego organy winny rozpatrywać wniesione zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym w świetle przepisów nowego rozporządzenia (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 1140/23). W okolicznościach niniejszej sprawy organy rozważyły kwestię wymagalności szczepień właśnie w kontekście przepisów nowego rozporządzenia. Organy trafnie wywiodły, że obowiązek poddania dziecka wymienionym w tytule wykonawczym szczepieniom ochronnym nadal istnieje i jest wymagalny. Należy zwrócić uwagę, że syn skarżącej nie ukończył wieku 19 lat, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach § 3 ust. 1 pkt 2, 4 i 5 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. W związku z tym wymienione w tych punktach szczepienia mają niewątpliwie charakter obowiązkowy. Zgodnie z § 3 ust. 2 powołanego rozporządzenia, schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Jak przedstawiono to szczegółowo w uzasadnieniu postanowienia organu pierwszej instancji, zgodnie z obowiązującymi, a opisanymi w załączniku nr 1 do rozporządzenia schematami szczepień wymienionych w tytule wykonawczym, terminy ich wykonania w przypadku dziecka skarżącej minęły. W związku z tym zasadnym jest stwierdzenie przez organy wymagalności szczepień.

W rezultacie jako niezasadne należało uznać zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego. W szczególności organy obu instancji nie wywodziły wymagalności określonych dawek poszczególnych szczepień objętych tytułem wykonawczym z Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, co zarzuca skarżąca, ale trafnie oparły się na przepisach aktualnie obowiązującego rozporządzenia, stanowiącego akt prawa powszechnie obowiązującego. Wbrew zarzutom skarżącej, organy w ramach podstawy prawnej obowiązku jednoznacznie wskazały ustawę oraz aktualnie obowiązujące rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości ustalona rzez organy w toku postępowania okoliczność, że w przypadku syna skarżącej O. O., urodzonego w dniu [...] 2016 r., terminy podania poszczególnych dawek szczepionek wymienionych w tytule wykonawczym już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. W tej sytuacji stwierdzić należy, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom stał się wymagalny.

Trzeba jednocześnie zauważyć, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, którego celem jest stwierdzenie, czy w danym indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, wymaganym realizacją w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta.

Trzeba zauważyć, że w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego ani jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień u jej syna. Natomiast tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody, które wykluczają wykonanie szczepienia. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone tylko przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r.).

W świetle powyższego brak podstaw do kwestionowania istnienia oraz wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a także stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu. Uznać zatem należy, że w okolicznościach sprawy wystąpienie przez wierzyciela do organu właściwego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego było uzasadnione. Z akt sprawy nie wynika, by w przypadku syna skarżącej stwierdzone zostały przeszkody do wykonania szczepienia. Zgodnie z dokumentami zawartymi w aktach administracyjnych, formularze zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych zostały wystawione przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w dniu [...] r. i w dniu [...] r. Z formularzy wynika, że lekarz nie stwierdził przeciwwskazań do poddania syna skarżącej szczepieniom. Jednocześnie przed rozstrzygnięciem w przedmiocie zarzutów wierzyciel zwracał się do podmiotu leczniczego, do którego zapisane było dziecko, o udzielenie informacji na temat stanu zaszczepienia O. O.. Lekarz Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...] w odpowiedzi z dnia [...] r. informował organ pierwszej instancji, że syn skarżącej nadal nie został poddany obowiązkowym szczepieniom ochronnym, jednocześnie wskazując na brak informacji na temat przeciwwskazań do szczepienia dziecka.

W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że syn skarżącej nie był zaszczepiony mimo braku przeciwwskazań do szczepienia stwierdzonych przez lekarza. Obowiązek skarżącej poddania małoletniego szczepieniom ochronnym istnieje, pozostaje wymagalny, natomiast nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Powołane powyżej regulacje przewidują obowiązek szczepienia z mocy prawa, a tym samym nie ma podstaw do przyjęcia nieistnienia obowiązku, jak i braku wymagalności obowiązku. Zarzuty skargi w tym przedmiocie są bezzasadne. Niewykonanie obowiązku stanowi natomiast podstawę do wszczęcia egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego. Wystawienie tytułu wykonawczego oraz wszczęcie i prowadzenie egzekucji miało zatem uzasadnione podstawy. Natomiast podniesione zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej były niezasadne.

Syn skarżącej podlega obowiązkowi szczepień ochronnych przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym. Opiekę nad małoletnim synem O. O. sprawuje między innymi skarżąca, jako matka dziecka. Na skarżącej spoczywa więc wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1 tego artykułu. Treść tego obowiązku została stwierdzona w tytule wykonawczym. Obowiązek wynika zaś z mocy prawa w postaci przepisów powszechnie obowiązujących.

Całkowicie bezzasadny jest zarzut wyjścia przez organ odwoławczy poza zakres zaskarżenia przez rozpoznanie zarzutu niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych przepisami prawa, gdyż taki zarzut nie był formułowany przez skarżącą i nie był rozważany w postanowieniach organów obu instancji.

W świetle treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Organ w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśnił stan faktyczny oraz ocenił zebrane dowody. Wyniki ustaleń przedstawił w uzasadnieniu wydanego postanowienia, odnosząc się do kwestii charakteru szczepień ochronnych. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo też wskazano i zinterpretowano aktualnie obowiązujące przepisy prawa, z których wynika wymagalność obowiązku podania dziecku szczepionek.

Nie doszło także do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. W ocenie Sądu, chroniona Konstytucją wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że - jak stanowi art. 95 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń oraz chorób zakaźnych u ludzi, i równocześnie, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska, o czym stanowi art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15). Nadto, jak już wyżej wskazano, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 389/16).

Wskazać również należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Wskazano, iż ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił również, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała. Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 Konwencji (por. K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., nr 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

W obowiązującym stanie prawnym nieuprawnione są również zarzuty dotyczące braku rejestru powikłań oraz braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe osób, u których wystąpiły powikłania. Przepisy art. 17a i następne ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi normują bowiem przesłanki przyznania i wysokość świadczenia kompensacyjnego oraz działanie odpowiedniego funduszu. Zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy, w przypadku gdy w wyniku szczepienia ochronnego, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 4 pkt 2, art. 17 ust. 10 albo art. 46 ust. 4 pkt 7, u osoby, u której zostało przeprowadzone to szczepienie, wystąpiły w ciągu 5 lat od dnia podania szczepionki albo szczepionek działania niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego, o której mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne, w wyniku których: 1) osoba ta wymagała hospitalizacji przez okres nie krótszy niż 14 dni albo 2) u osoby tej wystąpił wstrząs anafilaktyczny powodujący konieczność obserwacji w szpitalnym oddziale ratunkowym lub izbie przyjęć albo hospitalizacji przez okres krótszy niż 14 dni - osobie tej przysługuje świadczenie kompensacyjne wypłacane z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, zwanego dalej "Funduszem". Fundusz jest państwowym funduszem celowym tworzonym w celu wypłacania świadczeń kompensacyjnych. Dysponentem Funduszu jest Rzecznik Praw Pacjenta (art. 17b ust. 1-2 ustawy). Z kolei przepis art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy przewiduje, że właściwy państwowy inspektor sanitarny prowadzi rejestr zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych.

Szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Wymaga podkreślenia, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do podania szczepionki dziecku decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania lub inne względy sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie.

Trzeba również wskazać, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza także niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r. poz. 1876 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Informacja, o której mowa w art. 9 dotyczy stanu zdrowia pacjenta. Pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy mają prawo do uzyskania od osoby wykonującej zawód medyczny przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu, w zakresie udzielanych przez tę osobę świadczeń zdrowotnych oraz zgodnie z posiadanymi przez nią uprawnieniami. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 15 ustawy o prawach pacjenta przepisy dotyczące zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych stosuje się, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Taką odrębną ustawą jest między innymi ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na obowiązkowe szczepienie ochronne, wręcz odmiennie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13, z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13, z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542).

W związku z powyższym Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z pytaniami prawnymi o treści wskazanej w skardze. W konsekwencji Sąd nie uwzględnił zawartego w skardze wniosku o zawieszenie postępowania.

Prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają także rozważania strony na temat dobrowolności szczepień w innych państwach. Obowiązek szczepień ochronnych w Polsce jest uregulowany prawnie, co oznacza, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako "p.p.s.a.) Sąd oddalił skargę.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu – sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).