Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 374/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska,, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi Z. N., A. C., A. O., J. C., J. C., K. C., M. B., M. C. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Wojewoda Śląski, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy. z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "k.p.a."), w związku z art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 i art. 136 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 1990., dalej: "u.g.n.") po rozpatrzeniu odwołania A.C., K. C., M.C., J.C., J.C., Z.N., A.O i M.B. (skarżący) od decyzji Starosty [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] r., nr [...] o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w M., wywłaszczonej jako działki 1. i 2. o łącznej powierzchni 29000 m2 , utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z [...] r., nr [...] Prezydent Miasta B. wywłaszczył na rzecz Państwa nieruchomość położoną w M., oznaczoną jako działki 1. i 3. o łącznej powierzchni 29000 m2, zapisaną

w księdze wieczystej [...], stanowiącą własność J. i A. C. oraz ustalił na ich rzecz odszkodowanie z tego tytułu w kwocie 295.232,00 zł. Decyzja wydana została na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64) na wniosek Wojewódzkiego Związku Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych w B.. Zgodnie z uzasadnieniem decyzji ww. nieruchomość niezbędna była pod budowę fermy tuczu brojlerów dla "A" w M..

Zgodnie ze zgromadzoną w aktach sprawy dokumentacją geodezyjną, dotyczącą zmian gruntowych wywłaszczonej nieruchomości, ww. decyzja z [...] r. zawiera oczywistą omyłkę pisarską polegającą na wskazaniu, że wywłaszczeniu podlegała działka 3., a winno być 2..

Aktem notarialnym rep. [...] z [...] r. Skarb Państwa (reprezentowany przez Naczelnika Gminy J.) sprzedał "A" w M. działki 1. i 2.. Wpisu nabycia dokonano w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w B. w dniu [...] r. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że działki 1. i 2. ulegały zmianom gruntowym (podziałom i scaleniom) oraz kolejnym sprzedażom, w wyniku których stanowią obecnie działki: 4., 5.,6., 7. i 8., 9., 10. – będące aktualnie własnością osób fizycznych i spółki z o.o. .

Wnioskiem z 7 lipca 2020 r., uzupełnionym pismem z 5 sierpnia 2020 r., Z.N., w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A.C., K.C., M.C., J.C., J.C., A.O. i M.B, zwróciła się o zwrot nieruchomości położonej w M. o powierzchni 29000 m2, zapisanej w księdze wieczystej [...], stanowiącej własność J. i A. C., wywłaszczonej ww. decyzją z [...] r. Zainteresowana podniosła, że "A" w M. została zlikwidowana, natomiast wywłaszczona nieruchomość jest obecnie wykorzystywana przez prywatną spółkę na cele zarobkowe.

Decyzją z dnia [...]., znak [...] Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej (Starosta [...], organ I instancji) odmówił zwrotu ww. nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, że nieruchomość ta została sprzedana przed wejściem w życie u.g.n., tj. 1 stycznia 1998 r., więc roszczenie o jej zwrot nie przysługuje. Podniósł, że w takiej sytuacji nie było konieczności ustalania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Od decyzji tej, w ustawowo przewidzianym terminie, skarżący reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata, złożyli odwołanie, w którym zarzucili naruszenie:

- art. 7 k.p.a. - poprzez uchylenie się od obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nieustalenie chronologii zdarzeń związanych z własnością nieruchomości, tj. kolejnych i obecnych jej właścicieli; czy cel wywłaszczenia został osiągnięty;

- art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez uchylenie się od obowiązku wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

- art. 229 u.g.n. - poprzez przyjęcie, że sprzedaż nieruchomości "A" w M. była zbyciem na rzecz osoby trzeciej, o której mowa w tym przepisie, podczas gdy rolnicza spółdzielnia produkcyjna, jako element gospodarki państwowej nie może być uznana za osobę trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n.;

- art. 6 k.p.a. w związku z art. 229 i art. 136 ust. 3 u.g.n. oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji - poprzez przyjęcie, że w sytuacji zbycia nieruchomości przed dniem wejścia w życie u.g.n. zwrot nieruchomości nie przysługuje, podczas gdy taka interpretacja art. 229 u.g.n. narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji;

- art. 8 k.p.a. - poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów państwa. Biorąc pod uwagę powyższe pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji w całości.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda Śląski zaskarżoną decyzją utrzymał decyzję organu I instancji w mocy wskazując, że Starosta [...] prawidłowo ustalił, iż w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 229 u.g.n.. Skarb Państwa sprzedał bowiem przedmiotową nieruchomość "A" w M. aktem notarialnym rep. [...] z [...] r. Wpisu nabycia dokonano w księdze wieczystej [...] w dniu [...] r. Zatem z dniem sprzedaży nieruchomość ta weszła do obrotu cywilnoprawnego, który uniemożliwia jej zwrot, niezależnie od wystąpienia przesłanek zbędności. Podkreślił, że nie można się zgodzić z zarzutem skarżących, iż Spółdzielnia nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. Osobą trzecią według tego przepisu, której sprzedano nieruchomość jest bowiem każda osoba fizyczna, a także każda osoba prawna, niebędąca Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego

Zdaniem Wojewody Śląskiego została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 229 u.g.n. i nie było konieczności ustalania w niniejszej sprawie, czy cel wywłaszczenia został osiągnięty, a zatem zarzut w tym zakresie uznał za bezzasadny. Nie było również konieczności ustalania w niniejszej sprawie chronologii zdarzeń związanych z własnością nieruchomości, tj. kolejnych i obecnych jej właścicieli.

W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi. Ustalenie przez organ administracji istnienia przesłanki z art. 229 u.g.n. powoduje brak możliwości merytorycznego orzekania o zwrocie nieruchomości. Oznacza to, że załatwienie takiej sprawy powinno nastąpić w formie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, bez konieczności ustalania obecnych właścicieli nieruchomości. Mimo, że Starosta [...] wydał decyzję o odmowie zwrotu Wojewoda Śląski uznał, że nie ma potrzeby jej uchylania w celu orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania, gdyż skutek obydwu tych rozstrzygnięć pozostaje ten sam, tj. brak możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto nie jest prawdą, że organ nie ustalił obecnych właścicieli nieruchomości. W aktach sprawy znajdują się wyciągi z rejestru gruntów nieruchomości powstałych z działek 1. i 2., w których podane są dane obecnych ich właścicieli i prowadzonych do nich ksiąg wieczystych. Dokumenty te były udostępnione skarżącym przed wydaniem decyzji. Zatem zarzut w tym zakresie uznał również za bezzasadny.

W ocenie Wojewody Śląskiego nie potwierdził się również zarzut naruszenia

art. 107 § 3 k.p.a. Podstawą prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia jest art. 229 u.g.n., zatem jego uzasadnienie powinno zawierać przede wszystkim informacje, że przed dniem wejścia w życie u.g.n. zawnioskowana nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Dokładne informacje w tym zakresie znajdują się w uzasadnieniu decyzji, a w aktach sprawy są dokumenty, które to potwierdzają.

Nie mógł odnieść także skutku zarzut, że art. 229 u.g.n. jest sprzeczny z Konstytucją, gdyż przepis ten obowiązuje, więc organy mają obowiązek stosować go. Wojewoda Śląski podkreślił, że nie może rozstrzygać o konstytucyjności przepisów, jedynym organem w tym zakresie jest Trybunał Konstytucyjny.

Mając powyższe na uwadze Wojewoda nie stwierdził także naruszenia art. 8 k.p.a., gdyż kontrolowane postępowanie nie zostało przeprowadzone w sposób podważający zaufanie do organów państwa.

Niezależnie od powyższego Wojewoda Śląski stwierdził także, że wniosek skarżących o zwrot nieruchomości został złożony po terminie określonym w art. 136 ust. 7 u.g.n. Prawidłowo zatem jego zdaniem Z.N. wskazała we wniosku, że termin ten upłynął 7 lipca 2020 r. W myśl z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek zainteresowanych został doręczony do Starosty [...] w dniu [...] r., zatem z uchybieniem ww. terminu. Okoliczność ta jest również podstawą do odmowy wszczęcia postępowania w zakresie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję Wojewody Śląskiego, skarżący, reprezentowani jak dotychczas przez pełnomocnika w zasadzie podtrzymali wszystkie zarzuty zawarte w odwołaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu kosztów postepowania według norm przepisanych. Dodatkowo zarzucono naruszenie art. 136 ust. 7 u.g.n. w związku z art. 61 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że określony w art. 136 ust. 7 u.g.n. termin jest terminem, w którym organowi powinien zostać doręczony wniosek o zwrot nieruchomości, podczas gdy zdaniem skarżących jest to termin, w którym strona powinna taki wniosek złożyć, tj. np. wysłać pocztą, w konsekwencji czego nie jest uprawnione w niniejszej sprawie utożsamianie przez organ pojęcia złożenia wniosku z pojęciem wszczęcia postepowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie, która odbyła się w dniu 8 lipca 2021 r., pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę i zawarte w niej wnioski i twierdzenia. Zaakcentował, że organ odwoławczy rozpoznając odwołanie nie rozwinął kwestii związanych ze stosowaniem art. 229 u.g.n w świetle przepisów Konstytucji RP, do czego zobowiązywały go m.in. zasady dobrych praktyk organów administracji.

Pełnomocnik organu administracji podtrzymał argumentacje zawartą w odpowiedzi na skargę, wskazując, że interpretacja i stosowanie art. 229 u.g.n. w razie

spełnienia określonych w nim przesłanek nie budzi wątpliwości interpretacyjnych ani konstytucyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a."). W myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Śląskiego utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] o odmowie zwrotu skarżącym nieruchomości położonej w M., wywłaszczonej jako działki 1. i 2., o łącznej powierzchni 29000 m2 .

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm., dalej "u.g.n."), w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 maja 2019 r., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. W myśl art. 136 ust. 3a u.g.n. w przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części. Wedle art. 137 ust. 1. u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Powołane przepisy stanowią determinantę prawną zaskarżonej decyzji, aczkolwiek jej istotnym uzupełnieniem jest orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), w wyniku którego art. 137 ust. 1 pkt 2 utracił moc z dniem 24 marca 2014 r. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Na tyle powyższych przepisów wyraźnie rysują się trzy przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości: nabycie tejże nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze wywłaszczenia, wystąpienie o zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu – niemniej jednak w niniejszej sprawie nie tyle one, ile kwestia stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości i jego wpływu na dopuszczalność zwrotu wysuwa się na plan pierwszy.

Kwestia dopuszczalności orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości pomimo to, że nie pozostaje ona we władaniu Skarbu Państwa ani we władaniu jednostki samorządu terytorialnego – wymagała zatem rozważenia w pierwszej kolejności; jej rozstrzygnięcie warunkuje potrzebę badania innych okoliczności potencjalnie relewantnych z punktu widzenia wchodzących w rachubę norm materialnych.

Sąd w tej mierze podziela stanowisko i argumentację zaprezentowaną w niniejszej sprawie przez organy.

W sprawie nie jest sporne, że zarówno w dacie złożenia wniosku o zwrot jak i w dacie orzekania przez organy obu instancji ani jednostka samorządu terytorialnego ani też Skarb Państwa nie dysponowały tytułem prawnorzeczowym do objętych wnioskiem o zwrot, nabytych przez Skarb Państwa w trybie wywłaszczeniowym, działek o nr działki 1. i 2. (według oznaczenia w dacie nabycia jej własności przez Skarb Państwa w [...] r.).

Aktem notarialnym z dnia [...] r. Skarb Państwa sprzedał "A" w M. ("A") wskazane działki. Prawo własności działek zostało przy tym ujawnione na rzecz "A" w księdze wieczystej [...] w dniu [...] r. Mając powyższe ustalenia na uwadze należy zatem stwierdzić, iż nieruchomość objęta roszczeniem o zwrot pozostawała w dniu wejścia w życie u.g.n. własnością osoby trzeciej w rozumieniu przepisu art. 229, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Okoliczności tej nie można pominąć rozważając kwestię zwrotu nieruchomości. Podważa to zatem w ogóle sens badania jaki był cel wywłaszczenia i czy został on zrealizowany, albowiem do zwrotu i tak nie może dojść.

W świetle utrwalonego orzecznictwa, żądanie zwrotu przedmiotowej nieruchomości nie mogło być zatem uwzględnione już chociażby z tego powodu.

Należy w tym miejscu przywołać uchwałę z 13 kwietnia 2015 r. składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I OPS 3/14), w której NSA stwierdził, że: "jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n., podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n." W uzasadnieniu tej uchwały NSA przychylił się do stanowiska, że sama okoliczność braku władania nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wyklucza możliwość pozytywnego załatwienia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jak wskazał NSA "roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna (...)"

Takie stanowisko zajął także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 3497/15 stwierdzając, iż fakt pozostawania działki stanowiącej własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu uniemożliwia zwrot takiej działki, bez względu na przesłankę jej zbędności, o której mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. Podważa to zatem w ogóle sens badania jaki był cel wywłaszczenia i czy został on zrealizowany, albowiem do zwrotu i tak nie może dojść. Sąd podkreślił, iż prawo użytkowania wieczystego w odniesieniu do osób trzecich korzysta z takiej samej ochrony jak prawo własności (por. art. 233 kodeksu cywilnego). Zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, jaką niewątpliwie jest "A" przesądza zatem o niemożności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i czyni zbędną potrzebę prowadzenia postępowania wyjaśniającego co do realizacji celu wywłaszczenia. Skutkiem wpisu prawa wieczystego użytkowania i prawa własności na rzecz osób trzecich jest objęcie tego wpisu domniemaniem wynikającym z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm.), iż prawo jawne z księgi wieczystej wpisane jest zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym i tym domniemaniem związany jest organ rozstrzygający sprawę o zwrot nieruchomości. Decyzja o zwrocie nieruchomości wydana w tej sytuacji godziłaby w porządek prawny i byłaby w dniu jej wydania trwale niewykonalna, co skutkowałoby stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a

Zasadnie zatem przyjęły organy orzekające że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub Gmina już tą nieruchomością nie władają, która to sytuacja w niniejszej sprawie niewątpliwie ma miejsce.

Nawet ewentualne niezrealizowanie celu wywłaszczenia nie oznacza, iż prawo własności nieruchomości podmiotu, który nabył ją, nie podlega ochronie, o której mowa w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Prawo własności "nowego" właściciela pozostaje w kolizji z prawem do zwrotu nieruchomości wywłaszczonego właściciela. Rozwiązanie tej kolizji należy do sądu powszechnego, z uwzględnieniem zasady państwa prawa i sprawiedliwości społecznej oraz zasady stabilności stosunków prawnych.

W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że ochrona prawa własności innych podmiotów stanowi przeszkodę do orzeczenia o zwrocie nieruchomości. Sąd podziela zatem stanowisko zaprezentowane m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2017 r., I OSK 3497/15.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, nie było potrzeby badania innych okoliczności warunkujących ewentualny zwrot nieruchomości, w szczególności przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. (I OSK 1153/17, CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że: "Niezależnie (...) od tego, jakie postępowanie dowodowe przeprowadziły organy, a mianowicie czy dokonały uprzedniego zbadania celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, to i tak, w przypadku zbycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, lub obciążenia jej prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich nie jest możliwe wydanie decyzji pozytywnej o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. W tej sytuacji nie sposób nakładać na organy obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, a co za tym idzie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Są to (...) okoliczności pozbawione znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy, a jednocześnie nie stanowią prejudykatu dla rozstrzygnięć podejmowanych przez sądy powszechne w postępowaniu odszkodowawczym".

Powyższe rozważania w istocie zawierają już odniesienie się do zarzutów skargi, które Sąd uznał za niezasadne.

Zdaniem Sądu również słuszne jest stanowisko organu odwoławczego, że wniosek o zwrot nieruchomości został złożony po terminie określonym w art. 136 ust. 7 u.g.n. Nie jest przedmiotem sporu, że termin ten upłynął 7 lipca 2020 r. W myśl z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek skarżących został doręczony do Starosty [...] w dniu 9 lipca 2020 r., zatem z uchybieniem terminu, co jest podstawą do odmowy wszczęcia postępowania w zakresie zwrotu nieruchomości Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych przez skarżących (w tym art. 229 w związku z 136 ust. 3 oraz art. 31 ust.3 Konstytucji RP). Zdaniem Sądu, nie doszło również do naruszenia prawa procesowego zwłaszcza, iż nie można przyjąć, aby w niniejszym postępowaniu miały być wyjaśniane kwestie zmian gruntowych na działkach objętych wnioskiem o zwrot, ich kolejnych sprzedaży, bądź też ustalanie czy cel wywłaszczenia został osiągnięty.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.