Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 437/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Marcin Małek, WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Ewelina Jankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 maja 2024 r. nr UP - 305/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 maja 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ("organ", "Prezes ZUS"), po rozpatrzeniu wniosku J. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 marca 2024 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności po zmarłym M. G.. Z decyzji organu pierwszej instancji wynika, że objęte decyzją należności wynoszą 74 300 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że spadkodawca M. G. prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowi opłacania składek. Na jego koncie, jako płatnika składek, powstały zaległości, ponieważ nie wywiązywał się z tego obowiązku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 13 grudnia 2023 r. przeniósł na skarżącą i jej córkę Panią i córkę M. G.1 jako spadkobierczynie solidarną odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym 19 grudnia 2019 r. M. G.. Decyzja ta jest prawomocna od 23 stycznia 2024 r.

Organ wskazał, że17 stycznia 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 22 marca 2024 r. odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

– nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497), dalej "u.s.u.s."

– skarżąca nie wykazała zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej .gospodarstwa domowego;

– skarżąca nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

– skarżąca nie wykazała, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiłyby ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy organ ponownie rozpatrzył sytuację rodzinną, materialną i zdrowotną skarżącej.

Według oświadczenia skarżącej z 17 stycznia 2024 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje zarobkowo, jest wdową, nie otrzymuje świadczeń emerytalno-rentowych i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i świadczeń z Urzędu Pracy, korzysta z innych form pomocy (świadczenie 800+), prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z 17-letnią córką M. G.1, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu opłat eksploatacyjnych -1.500,00 zł, kosztów leczenia -150,00 zł oraz innych -180,00 zł,

- posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytów w wysokości 2.239,00 zł, które spłaca w ratach po 223,90 zł miesięcznie,

- jest współwłaścicielką w ˝ części domu nr [...] oraz gospodarstwa rolnego w W. , gm. T., objętych księgą wieczystą nr [...],

- jest właścicielką innej nieruchomości (pola) pod adresem M. , gm. T.,

posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości 16.000,00 zł,

- posiada samochód marki Peugeot 308 z 2010 r.,

- posiada sprzęt RTV/AGD o łącznej wartości 2.600,00 zł,

- nie posiada wierzytelności,

- choruje na nadczynność tarczycy i depresję,

- od września 2022 r. córka uczęszcza do liceum ogólnokształcącego oddalonego od domu o 30 km i wydaje miesięcznie 180,00 zł na same dojazdy, bez uwzględnienia książek, wyprawki i składek szkolnych.

Rozpatrując sprawę organ skorzystał także z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich postawie organ ustalił, że:

- od 13 kwietnia 2024 r. skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczeń w ZUS jako zleceniobiorca z kodem zawodu 243390, który obejmuje pozostałych specjalistów do spraw sprzedaży z wyłączeniem technologii informacyjno-komunikacyjnych (organ nie ma wiedzy o wysokości dochodów uzyskiwanych z tego tytułu);

- postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek po zmarłym mężu nie zostało dotychczas wdrożone, a okres ich dochodzenia na podstawie art. 24 ust. 5d u.s.u.s. jeszcze nie upłynął;

- skarżąca jest właścicielką samochodu osobowego marki Peugeot 308 z 2010 r. o wartości rynkowej 22.000,00 zł, tj. pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego - zgodnie z obwieszczeniem Ministra Finansów z dnia 9 sierpnia 2023 r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej w art. 41 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa na rok 2024 (M. P. z 2023 r., poz. 844) wysokość kwoty, o której mowa w art. 41 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, na rok 2024 wynosi 17.800,00 zł;

- skarżąca jest właścicielką gruntów ornych o powierzchni 2,35 ha w miejscowości M.; działy III i IV księgi prowadzonej dla tej nieruchomości są wolne od wpisów;

- skarżąca jest współwłaścicielką w 1/12 części nieruchomości niezabudowanej składającej się z czterech działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 19 189 m2 w G. , objętej księgą wieczystą wolną od wpisów hipotecznych;

- skarżąca we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej ze zmarłym M. G. była właścicielką gruntów rolnych zabudowanych o powierzchni 1,74 ha w miejscowości W. , objętej księgą wieczystą; w dziale IV księgi tej wpisano hipoteki przymusowe na rzecz ZUS.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy: . '

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 381 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm.);

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki: nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, •

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przytoczone powyżej przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ skarżąca nie prowadziła działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, ale została na nią przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania po zmarłym mężu;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, dlatego że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności po zmarłym nie zostało dotychczas wdrożone, a skarżąca posiada majątek ruchomy i nieruchomy podlegający egzekucji.

Po ustaleniu, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ rozpatrzył sprawę dokonując ustaleń istotnych w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r.; Nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ co do okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ustalił, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia.

Wskazał, że wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W toku postępowania skarżąca nie powoływała się na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, ale poinformowała, że od wielu lat choruje na nadczynność tarczycy, od roku na depresję i stany lękowe. Skarżąca złożyła kartę informacyjną ze szpitala, z której wynika , że od 23 kwietnia do 9 maja 2023 r. przebywała na Oddziale Psychiatrycznym z rozpoznaniem zaburzeń adaptacyjnych i tyreotoksykozy (nadmiar hormonów tarczycy). Została wypisana z zaleceniem regularnych wizyt lekarskich i przyjmowania leków, korzystania z grup wsparcia w razie pogorszenia nastroju, zdrowej diety, unikania nadmiernego stresu oraz powrotu do codziennej aktywności i obowiązków domowych..

Organ stwierdził, że opisane wyżej okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej nie wskazują, że skarżąca jest niepełnosprawna lub trwale niezdolna do pracy i że jest całkowite wykluczona z aktywności zarobkowej z powodów zdrowotnych. Jest aktywna zawodowo jako zleceniobiorca i uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego.

Organ wskazał, że analizując możliwość umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały.

Ograniczone możliwości płatnicze skarżącej, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ wskazał, że skarżąca od 13 kwietnia 2024 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń w ZUS jako zleceniobiorca. Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca jest ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Skarżąca jest wdową i prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z 17-letnią córką - M. G.1. W rozmowie telefonicznej z pracownikiem ZUS skarżąca poinformowała, że uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości mniejszej niż 3 000,00 zł netto. Zaciągając 3 czerwca 2023 r. kredyt w Santander Consumer Bank SA w umowie skarżąca oświadczyła, że osiąga podstawowy dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 2 800,00 zł miesięcznie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca Pani świadczenie wychowawcze na córkę w wysokości 800,00 zł miesięcznie.

Według organu wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. W przypadku skarżącej miesięczny budżet jej gospodarstwa domowego jest wyższy niż poziom minimum socjalnego określony w kwietniu 2024 r. na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 2.950,02 zł w IV kwartale 2023 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego.

Odnosząc się do wskazanej przez skarżącą kwoty 1830 zł jako stałych miesięcznych wydatków organ ustalił, że wskazana kwota nie uwzględnia podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp.

Według organu okoliczność, że skarżąca nie korzysta z żadnych form pomocy socjalnej skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku, prowadzi do logicznego wniosku, że niezbędne potrzeby życiowe rodziny skarżącej są zaspokojone bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych. Udzielenie wsparcia ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym.

Organ wskazując na kredyt w wysokości 2.239,00 zł, spłacany po 223,90 zł miesięcznie, stwierdził, że posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

Organ ustalił także, że skarżąca posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości 16 000,00 zł oraz jest właścicielką samochodu osobowego marki Peugeot 308 z 2010 r. - według ustaleń organu o wartości rynkowej 22.000,00 zł. Ponadto skarżąca dysponuje opisanym wcześniej majątkiem nieruchomym.

Według organu natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek w okolicznościach niniejszej sprawy byłoby działaniem przedwczesnym i sprzecznym z interesem publicznym. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków wyjątkowych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Organ wskazał także na możliwość rozłożenia należności na raty, co umożliwia uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu, a także:

- nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi - od składek, które rozłożono na raty ZUS zobowiązany jest do każdej raty naliczyć opłatę prolongacyjną wynoszącą połowę odsetek za zwłokę,

- ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z ich przymusowego dochodzenia (w okresie obowiązywania umowy ratalnej organ nie wszczyna postępowań egzekucyjnych, a wszczęte ulegają zawieszeniu z mocy prawa).

Podsumowując organ wskazał, że nie znalazł podstaw do umorzenia należności także na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu nie zachodzą okoliczności wymienione § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. W związku z tym organ utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS z dnia 22 marca 2024 r. Z uzasadnienia skargi wynika, że zdaniem skarżącej organ nieprawidłowo nie uwzględnił, że dysponowanie majątkiem przez skarżącą nie oznacza, że możliwe jest przeznaczenie go na spłatę zadłużenia. W szczególności dotyczy to nieruchomości, w której zamieszkuje z córką oraz samochodu. Dochody, które skarżąca uzyskuje przeznaczone są na bieżące utrzymanie rodziny.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli, jak stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie skarga nie mogła być uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia prawa.

Podstawą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są przepisy art. 28 ust. 1 – 3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, przewidującego wyjątek od zasady. Wyjątek ten polega na tym, że pomimo braku całkowitej nieściągalności składek możliwe jest ich umorzenie w uzasadnionych przypadkach, przy czym taka możliwość dotyczy tylko składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.

Według art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postepowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak wcześniej już wyjaśniono, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenie w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analiza wskazanych przepisów pozwala stwierdzić, że wprawdzie ustawodawca nie zdefiniował bliżej w ustawie uzasadnionych przypadków dających podstawę do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jednak skorzystał z konstrukcji upoważnienia ustawowego zobowiązującego właściwego ministra do określenia w rozporządzeniu, w ramach szczegółowych zasad umarzania składek, także przesłanek uzasadniających umorzenie. Oznacza to w gruncie rzeczy delegację ustawową do zdefiniowania uzasadnionych przypadków, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazuje, że takie uzasadnione przypadki dające podstawę do umarzania składek zachodzą wówczas, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. We wskazanym przepisie przykładowo wymieniono takie sytuacje, o których mowa wyżej, w tym przypadek, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz przypadek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jednak użycie sformułowania w "szczególności" wskazuje, że nie jest to zamknięty katalog sytuacji, które można uznać za spełniające przesłankę umorzenia składek opisaną w § 3 ust. 1 rozporządzenia in principio, a przechodząc na grunt ogólnego sformułowania z art. 28 ust. 3a ustawy - przesłankę uzasadnionego przypadku.

Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma, a ściślej rzecz biorąc, może mieć charakter uznaniowy, a więc do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy wówczas wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to zarówno sytuacji kiedy podstawą umorzenia jest art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s.(całkowita nieściągalność składek), jak i art. 28 ust. 1 i 3a ustawy (uzasadniony przypadek przy braku nieściągalności). Oznacza to, że nawet ustalenie, że zachodzą przesłanki umorzenia opisane we wskazanych przepisach, nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia zaległości. Organ ma wówczas możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza jednak, że decyzja Zakładu może być dowolna. Organ rozstrzygnięcie powinien uzasadnić, wskazując w szczególności jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia składek, mimo ustalenia, że przesłanki konieczne dla umorzenia, określone w przepisach ustawy zostały spełnione.

W przypadku uznaniowego charakteru decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1 - 3a u.s.u.s. w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się celowości takich decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia składek w zakresie przesłanek koniecznych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz – co do uznaniowości - czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Z uzasadnienia wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań wynikać powinno dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony.

Jednak jak wcześniej wspomniano decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jedynie może mieć charakter uznaniowy, co oznacza, że nie zawsze ma taki charakter. Jest tak dlatego, ponieważ uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do uznaniowości w podejmowaniu decyzji o umorzeniu składek lub odmowie umorzenia realizuje się dopiero po prawidłowym ustaleniu, że zachodzą przesłanki do umorzenia przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 albo w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Do podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, czyli do możliwości wyboru określonego rozstrzygnięcia, dochodzi dopiero po uprzednim ustaleniu, że w sprawie zaistniała przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności składek lub przesłanka uzasadnionego przypadku zdefiniowanego w rozporządzeniu jako sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Można stwierdzić, że wystąpienie opisanych przesłanek jest konieczne dla podjęcia decyzji o umorzeniu składek, ale niewystarczające, bowiem w takiej sytuacji ostateczna decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego.

W związku z powyższym należy wskazać, że ustalając samo istnienie lub brak przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2 - 3a ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może działać w ramach uznania administracyjnego, ponieważ kwestia ustalenia czy zachodzą ściśle sprecyzowane okoliczności decydujące o całkowitej nieściągalności składek (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) oraz czy występuje sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia), to nie jest kwestia wyboru między różnymi możliwościami, lecz kwestia jednoznacznych ustaleń faktycznych i prawidłowych jednoznacznych wniosków wynikających z tych ustaleń.

Jeżeli ustalenia faktyczne prowadzą do wniosku, że nie są spełnione omawiane przesłanki umorzenia składek, to wówczas Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma możliwości działania w ramach uznania administracyjnego i wyboru konsekwencji prawnych. Może wówczas tylko odmówić umorzenia. Decyzja wydana w takiej sytuacji faktycznej i prawnej ma charakter decyzji związanej.

Natomiast wykazanie istnienia którejkolwiek z wymienionych przesłanek, choć pozwala Zakładowi na zastosowanie tej ulgi, to jednak do tego nie zobowiązuje. Dopiero i jedynie po ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2–3a u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję o umorzeniu albo o odmowie umorzenia należności z tytułu składek działa w ramach uznania administracyjnego.

W rozpoznawanej ustalone przez organ okoliczności faktyczne spowodowały, że decyzja o odmowie umorzenia składek nie miała charakteru uznaniowego lecz była decyzją związaną i była podjęta po prawidłowym ustaleniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że nie występuje żadna z przesłanek koniecznych do umorzenia należności.

W szczególności nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 oznaczające całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek. Jak prawidłowo zauważył organ przypadki wymienione ww. wyżej przepisie stanowią zamknięty katalog sytuacji, które definiują całkowitą nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Nie było kwestionowane w sprawie prawidłowe ustalenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. z przyczyn szczegółowo omówionych przez organ w zaskarżonej decyzji (str. 6 decyzji).

Prawidłowe jest również ustalenie organu, że brak jest okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby stwierdzenie, że podstawą umorzenia należności może być przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczący przesłanki uzasadnionego przypadku. Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W szczególności ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W sprawie skarżąca nie wskazywała na sytuację opisaną w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia).

Prawidłowe jest również ustalenie, że sytuacja zdrowotna skarżącej oraz członków jej rodziny nie daje podstawy do twierdzenia, że uzasadnione byłoby zastosowanie przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skarżąca nie wskazywała na koniczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Natomiast choroby skarżącej (zaburzenia adaptacyjnych i nadmiar hormonów tarczycy) nie pozbawiają jej możliwości osiągania w dłuższym okresie dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ustalonych przez organ okolicznościach faktycznych nie można stwierdzić, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Należy przy tym zaznaczyć, że oceniając stosowania tego przepisu nie można patrzeć jedynie na skutki opłacenia jednorazowo dużej należności. Należy również uwzględnić że w praktyce należność może być spłacana w długimi okresie , np. w razie rozłożenia jej na raty.

Z tego punktu widzenia istotne jest nie tylko bieżące osiąganie dochodów np. z wynagrodzenia za pracę lub w innych okolicznościach ale także sytuacja majątkowa, możliwość osiągania dochodów z majątku i zaciągania kredytów. Jak prawidłowo wskazał organ trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały.

Z ustaleń organu wynika, że skarżąca potencjalnie może osiągać dochody obciążone składkami (jest zgłoszona do ubezpieczeń w ZUS jako zleceniobiorca). Jest także ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co wskazuje na wykonywanie przez nią działalności rolniczej. Skarżąca informowała pracownika ZUS, że uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości mniejszej niż 3 000,00 zł netto. Zaciągając kredyt w Banku w umowie skarżąca oświadczyła, że osiąga podstawowy dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 2 800,00 zł miesięcznie. Uzyskuje także świadczenie na małoletnią uczącą na córkę w wysokości 800,00 zł miesięcznie.

Osiągane dochody pozwalają na bieżące utrzymanie, biorąc pod uwagę ponoszenie stałych miesięcznych wydatków w wysokości 1830 zł miesięcznie a także ponoszenie wydatków na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp.

Skarżąca nie korzysta z żadnych form pomocy socjalnej skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku, co jak słusznie stwierdził organ, prowadzi do wniosku, że niezbędne potrzeby życiowe rodziny skarżącej są zaspokojone bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych.

Nie było także kwestionowane ustalenie organu, że skarżąca posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości 16 000,00 zł oraz jest właścicielką samochodu osobowego marki Peugeot 308 z 2010 r. - według ustaleń organu o wartości rynkowej 22.000,00 zł.

Ponadto skarżąca ma prawa do majątku nieruchomego, z którego może osiągać dochody. Z akt sprawy wynika że skarżąca tak czyni uzyskując dochody z gospodarstwa rolnego. Jest współwłaścicielką w ˝ części nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym a także gospodarstwa rolnego w W. o powierzchni 1,74 ha, właścicielką innej nieruchomości (gruntów ornych) o powierzchni 2,35 ha w M. , współwłaścicielką w 1/12 części nieruchomości niezabudowanej łącznej powierzchni 19 189 m2 w G.,

W tych okolicznościach prawidłowe jest ustalenie, że skarżąca nie wykazała zachodzą okoliczności wskazujące, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodziną i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny.

Biorąc pod uwagę omówione okoliczności Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia prawa.

Zwrócić też należy uwagę, że treść zaskarżonej decyzji i wyroku nie dotyczy skuteczności ewentualnego wniosku skarżącej o rozłożenie zaległości na raty, o czym wspomina organ na str. 12 decyzji.

Dodać też należy że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie dotyczy wyłącznie zaskarżonej decyzji adresowanej tylko do skarżącej.

Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.