Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 49/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez H. K. (dalej: wnioskodawczyni, zobowiązana, strona, skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 listopada 2015 r., na mocy której organ utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji z 17 sierpnia 2015 r. odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

H. K. pismem z dnia 14 września 2015 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu (dalej ZUS, Zakład) o umorzenie należności składkowych w łącznej kwocie 16.207,47 zł. Prośbę motywowała brakiem środków pozwalających na zapłatę zaległych zobowiązań, w związku z jej ciężką sytuacją zdrowotną, finansową i rodzinną. Podniosła, że uzyskany za 2014 r. dochód netto (po odliczeniu składek na ZUS) w kwocie 4.298 zł (358 zł miesięcznie) plasuje jej rodzinę na granicy ubóstwa. Zwłaszcza, że sytuacja i struktura rodziny jest skomplikowana. Wnioskodawczyni jest matką samotnie wychowującą dwoje dzieci ([...] i [...] lat), z czego jedno dziecko jest osobą niepełnosprawną, a drugie jest przewlekle chore. Nadto, wskutek splotu zdarzeń losowych ([...],[...],[...]) skarżąca utraciła płynność finansową i musiała zlikwidować prowadzoną działalność gospodarczą w formie [...] ([...]). W efekcie narastającego zadłużenia i w związku z kryzysem skarżąca zaprzestała regulowania zobowiązań względem ZUS. Przy czym, jak zaznaczyła, do czerwca 2013 r. pomimo trudności regulowała zobowiązania wobec ZUS terminowo. Do wniosku dołączono szereg dokumentów, m. in.: dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia skarżącej i stanu zdrowia jej córek wraz z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności starszej córki, dokumenty dot. strat i odszkodowań w wyniku [...], dokumenty potwierdzające fakt [...], dowody związane z likwidacją [...], deklaracje PIT 36 za lata 2012-2014, kserokopie umów kredytowych i pożyczek, decyzje w przedmiocie przyznanych świadczeń rodzinnych, oświadczenie o stałych wydatkach, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej.

Decyzją z dnia 17 sierpnia 2015 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, w związku z art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121 ze zm. - dalej powołanej jako: u.s.u.s.), Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 16.207,47 zł, w tym:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od 02.2014 r. do 05.2015 r. w łącznej kwocie 11.313,31 zł, w tym z tytułu składek - 10.749,31 zł i odsetek za zwłokę liczonych na dzień 18.06.2015r. w kwocie 564,00 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 04.2014 r. do 05.2015 r. w łącznej kwocie 4.003,65 zł, w tym z tytułu składek - 3.830,65 zł oraz odsetek za zwłokę naliczonych na 18.06.2015 r. w wysokości 173,00 zł,

- na Fundusz Pracy za okres od 02.2014 r. do 05.2015 r. z tytułu składek w kwocie 890,51 zł.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że skarżąca od 07.04.2000 r. prowadziła działalność gospodarczą, będąc z tego tytułu płatnikiem składek, jednakże nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., zalegając z zapłatą należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za ww. okresy rozliczeniowe.

Dokonując oceny sytuacji skarżącej organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek określonych w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., która skutkowałaby stwierdzeniem całkowitej nieściągalności. Wskazał, że ponieważ do przedmiotowego zadłużenia nie wdrożono dotychczas postępowania egzekucyjnego, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Jednocześnie zebrany materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że w przypadku skarżącej brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Nadto, jak wynikało z oświadczenia skarżącej posiada ona samochód [...] (rok produkcji 2010) i [...] (rok produkcji 2000), dom o powierzchni [...] m2, położony w [...] (KW nr [...]), dom (współwłasność w ½ części) o powierzchni [...] m2 położony w [...] (KW nr [...]).

Sytuację skarżącej oceniono również przez pryzmat przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z którego wynika, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić również w uzasadnionych przypadkach, nawet pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - dalej jako: Rozporządzenie). Zgodnie z tym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ przedstawił zebrany w tym zakresie materiał dowodowy, z którego wynikało, że skarżąca ma trudną sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną. Z informacji podanych we wniosku, potwierdzonych załączonymi dokumentami, wynikało, że w maju 2010 r. miała miejsce [...] i [...] jej domu. Z kolei w czerwcu 2010 r. skarżąca uległa [...], z którego skutkami zdrowotnymi zmaga się do dziś. Następnie, w czerwcu 2013 r. w jej [...] dokonano [...],[...]. Sytuacja ta zaważyła na płatnościach składek ZUS, z uwagi na brak środków obrotowych. Wnioskodawczyni aktualnie osiąga dochód jedynie z prowadzonej jednoosobowej działalności [...] oraz [...]. Jest matką samotnie wychowującą dwie córki, [...]-letnią J. K. i [...]-letnią A. K. Starsza córka została zaliczona do osób niepełnosprawnych od dnia 01.10.2002 r. Poradnia [...] w [...] w dniu 06.07.2011 r. orzekła o potrzebie jej kształcenia specjalnego w szkole ponadgimnazjalnej. Natomiast młodsza córka jest osobą przewlekle chorą, co potwierdza znajdujące się w aktach zaświadczenie lekarskie. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej, córka J. K. za II semestr szkolny 2014/2015 skorzystała z jednorazowego stypendium na dokształcanie się w kwocie 1.000 zł wypłaconego przez PFRON, natomiast córka A. K. w II semestrze szkolnym 2014/2015 korzystała ze stypendium szkolnego w wysokości 310 zł. Skarżąca przedstawiła też materiał dowodowy, z którego wynikało, że jej stan zdrowia wymaga leczenia, po przebytym [...].

Zakład ustalił, że strona ponosi stałe miesięczne wydatki na: utrzymanie domu w wysokości 553 zł, wykup leków, rehabilitacja (dwóch osób), badania wizyty lekarskie, dojazdy na masaże - 1.231,00 zł, dojazd do szkoły, koszt zakupu materiałów edukacyjnych, telefon - 471,00 zł. Ponadto skarżąca posiada zobowiązania prywatne (wg stanu na dzień 12.06.2015 r.) w kwocie 13.521,86 zł (w tym: podatek od nieruchomości, odpady, woda, kredyt pobrany w [...]) oraz zobowiązania firmowe: wobec Budżetu Państwa w wysokości - 16.819,52 zł, zobowiązania krótkoterminowe w kwocie 4.865,92 zł, kredyty firmowe - na kwotę 122.012,68 zł.

Z informacji udzielonych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wynikało, że H. K., otrzymuje:

- na dziecko J. K., zasiłek rodzinny w wysokości 115 zł miesięcznie, dodatek z tytułu samotnego wychowywania w wys. 170 zł miesięcznie, dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 80 zł, dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania w wysokości 50 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł,

- na dziecko A. K., zasiłek rodzinny w wysokości 115 zł miesięcznie, dodatek z tytułu samotnego wychowywania w wys. 170 zł, dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania w wysokości 50 zł.

W wyniku analizy przedstawionych okoliczności organ doszedł do wniosku, że sytuacja zobowiązanej nie wypełnia przesłanki ubóstwa. Wskazał, że zobowiązana dysponuje majątkiem ruchomym, jak i nieruchomym, który może stanowić zabezpieczenie istniejącego długu. Podkreślił przy tym, że trudności finansowe zobowiązanej, nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności i podkreślił uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu..

W kwestii przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 pkt 2 Rozporządzenia organ wyjaśnił, że pojęcie klęski żywiołowej należy definiować jako katastrofy naturalne, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu o dużych rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach. Nadzwyczajnym zdarzeniem natomiast jest zdarzenie wywołane przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć, np. gwałtowne uszkodzenie lub zniszczenie obiektu lub urządzeń technicznych powodujące trwałą utratę możliwości ich użytkowania. Zdaniem organu, skarżąca nie wykazała, iż zdarzenia takie wystąpiły w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej i miały negatywny wpływ na jej prowadzenie. Z informacji przedstawionych we wniosku wynikało wprawdzie, że w maju 2010 r. miało miejsce [...] domu skarżącej, co stanowiło podstawę przyznania jej zasiłku celowego w kwocie 200 zł, jednak zdaniem organu zdarzenie to nie doprowadziło do sytuacji, w której opłacenie należności z tytułu składek skutkowałoby koniecznością likwidacji przedsiębiorstwa.

Oceniając ustalone okoliczności faktyczne pod kątem przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała, by przepis ten miał zastosowanie w sprawie. Zważył, że wprawdzie przedstawiona przez stronę dokumentacja potwierdza zły stan jej zdrowia i choroby dzieci, niemniej jednak nie uniemożliwiło to prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 2000 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podtrzymała argumentację, że opłacenie należnych składek pozbawi jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreśliła, że przez wiele lat prowadzenia przez nią działalności regularnie i terminowo opłacała wszystkie należności składkowe i podatkowe, zasilając budżet Państwa znacznymi kwotami. Wskazała, że dotąd nigdy nie korzystała z pomocy Państwa dla przedsiębiorców, jednak w obecnej trudnej sytuacji zmuszona jest zwrócić się o pomoc de minimis, w celu uniknięcia destabilizacji jej przedsiębiorstwa i utrzymania miejsc pracy. Zdaniem skarżącej, pozytywne rozpatrzenie jej wniosku nie dotyczy jedynie jej własnego interesu lecz również leży w interesie publicznym, gdyż od utrzymania prowadzonej działalności zależy przyszłość dochodów zarówno jej samej jak i Budżetu oraz ZUS. Nieuwzględnienie jej prośby pociągnęłoby natomiast zbyt ciężkie skutki, gdyż wiązałoby się z zastosowaniem egzekucji, co prowadziłoby do destabilizacji firmy i pozbawienia jej rodziny domu. Skarżąca ponownie opisała swą trudną sytuację życiową, związaną z samotnym wychowywaniem chorych dzieci i prowadzeniem w tych warunkach działalności gospodarczej, pogłębioną dodatkowo niekorzystnymi zdarzeniami losowymi.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 listopada 2015 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2013 r., poz. 267 –dalej w skrócie K.p.a.) i art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Rozpatrując ponownie zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy podzielił ocenę organu I instancji, że w przypadku skarżącej nie został spełniony żaden z enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s przypadków stanowiących o całkowitej nieściągalności. Wyjaśnił, że w stosunku do zadłużenia za okres 02/2014 do 05/2015 Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu nie wdrożył i nie prowadzi wobec zobowiązanej postępowania egzekucyjnego. Ma to związek z faktem, że na mocy umowy z 3 września 2015 r. między skarżącą a Zakładem część zadłużenia (za okres od 03/2015 do 10/2014r.) zostało objętych układem ratalnym, w związku z czym wierzyciel zobowiązał się do m.in. nie wszczynania (...) postępowań egzekucyjnych przez okres obowiązywania umowy w stosunku do należności z tytułu składek objętych niniejszą umową. Organ zgodził się z wnioskiem, że w przypadku skarżącej nie można mówić o braku majątku, z którego można egzekwować należności, skoro jest ona właścicielką i odpowiednio współwłaścicielką nieruchomości opisanych w KW [...] oraz KW [...]. Ponadto zobowiązana w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga dochody. Jak bowiem wynikało z załączonego do wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy wydruku z księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia 2015 r. do lipca 2015 r. dochód wyrósł 10.603,00zł (tj. średniomiesięcznie ok. 1.514,70 zł brutto).

W dalszej kolejności organ dokonał oceny przesłanek do zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia. Rozpatrując przesłankę opisaną w punkcie 1 tego przepisu przedstawił zebrany w tym zakresie materiał dowodowy, wskazując na dochody i zobowiązania skarżącej. Po stronie pasywów przyjął zobowiązania skarżącej wobec budżetu państwa, banków i kontrahentów w łącznej kwocie 138.693,51 zł oraz wykazane przez skarżącą wydatki na bieżące utrzymanie związane z utrzymaniem mieszkania (m.in. energia, woda, opał, podatek od nieruchomości) w wysokości 553,00zł; leczeniem i rehabilitacją - 1.231,00 zł; kosztami dojazdu do szkół i kosztami edukacji - 471,00 zł. Do aktywów zaliczył natomiast posiadane przez skarżącą nieruchomości, jej dochody z prowadzonej działalności w kwocie 1.514;70 zł brutto oraz przyznane świadczenia na dzieci w formie zasiłków rodzinnych i różnego rodzaju dodatków, które, poza jednorazowymi wypłatami z tyt. rozpoczęcia szkoły, kształtowały się na poziomie 750 zł miesięcznie.

Uwzględniając fakt, iż zobowiązana samotnie wychowuje dwie uczące się córki, a jednocześnie obydwie córki wymagają stałego leczenia oraz dodatkowo rehabilitacji (starsza córka) organ stwierdził, że aktualna sytuacja rodziny finansowo-materialna jest trudna. Podkreślił jednak, że z uwagi na uzyskiwany dochód w wys. 1514,70 zł brutto, rodzina skarżącej nie kwalifikuje się do świadczeń z pomocy społecznej, gdyż dochód ten przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (w kwocie 456 zł), określone w art. 8 ust 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2013 r. poz. 182 ze zm.). Zważył także, ze na utratę płynności finansowej rodziny negatywny wpływ mają zaciągane zobowiązania prywatne, kilkukrotnie przewyższające należności względem ZUS, mimo iż rodzina posiada ograniczone środki finansowe na ich spłatę. Brak jest zatem podstaw, aby zrezygnować z należności publicznych z tytułu składek m.in. na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenia zdrowotne na rzecz spłaty kredytów i pożyczek bankowych. Zdaniem organu, wnioskodawca nie może oczekiwać, iż fakt osiągania ograniczonych dochodów będzie skutkować odstąpieniem od egzekwowania obowiązku uregulowania nieopłaconych w terminie składek.

Organ nie dopatrzył się również przesłanki określonej w pkt 2 § 3 Rozporządzenia. Odnosząc się do powołanych przez stronę we wniosku zdarzeń w postaci [...] i [...], organ nie kwestionując negatywnego wpływu tych zdarzeń na stan zdrowia zobowiązanej, stan finansowo-majątkowy, sytuację bytową rodziny i na prowadzoną działalność gospodarczą, zauważył, że w chwili ich wystąpienia skarżąca terminowo opłacała należne składki i nie posiada zadłużenia za ten okres. Ponadto, po wystąpieniu tych okoliczności skarżąca w dalszym ciągu prowadziła działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu dochody. Nawiązując natomiast do faktu [...] i strat finansowych poniesionych w wyniku tego zdarzenia, wskazał, że zdarzeniem losowym nie jest sytuacja spowodowana zaniedbaniem, co też zostało zawarte w postanowieniu o umorzeniu dochodzenia z dnia 17.10.2013 r. Podsumowując ten wątek sprawy organ stwierdził, że chociaż zebrany materiał dowodowy potwierdza, iż opisane powyżej zdarzenia wystąpiły w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej, brak jest jednak dowodów, iż zdarzenia te miały bezpośredni wpływ na powstanie zadłużenia w roku 2014 oraz 2015.

Rozpatrując sytuację skarżącej z punktu widzenia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt organ wskazał, że brak jest dowodów potwierdzających, by stan zdrowia samej skarżącej uniemożliwiał jej prowadzenie dalszej działalności gospodarczej. Zobowiązana nie przedstawiła dowodu, iż ze względu na stan zdrowia orzeczono całkowitą lub częściową niezdolności do kontynuowania działalności gospodarczej lub ewentualnego podjęcia zatrudnienia. Natomiast uwzględniona przez Zakład dokumentacja medyczna potwierdza wprawdzie, iż zobowiązana ze względu na stwierdzone schorzenia oraz komplikacje związane z [...] wymaga leczenia i zażywania środków farmakologicznych, jednakże Zakład jako wierzyciel nie może uznać, iż stwierdzone schorzenia całkowicie lub częściowo uniemożliwiają dalszą aktywność zawodową.

Odnośnie okoliczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny organ zaznaczył, że przedstawiony przez stronę materiał dowodowy potwierdza, iż starsza córka J. K. została zaliczona do osób niepełnosprawnych (orzeczenie z dnia [...]) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznym ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Następnie zgodnie o orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] ze względu na stan zdrowia córka J. K. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem, iż niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa. Natomiast młodsza córka A. K. w wyniku stwierdzonego schorzenia przewlekle choruje i wymaga stałego leczenia. W związku z powyższym organ przyznał, że konieczność sprawowania opieki nad chorym dzieckiem oraz dzieckiem niepełnosprawnym może w pewnym stopniu ograniczać zobowiązanej możliwości uzyskiwania zwiększonego dochodu. Podkreślił jednak, że mimo tych okoliczności zobowiązana do chwili obecnej nie zrezygnowała z prowadzonej działalności gospodarczej na rzecz sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Zaznaczył przy tym, że aktualnie niepełnosprawna córka J. K. jest pełnoletnia ([...] lat), uczęszcza do szkoły i nie zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto w przedstawionym orzeczeniu o niepełnosprawności z dnia [...] wskazano, iż ze względu na stwierdzoną niepełnosprawność J. K. może podjąć odpowiednie zatrudnienie ze wskazaniem stanowiska przystosowanego.

Końcowo organ argumentował, że przeszkodę do uwzględnienia wniosku stanowi również publicznoprawny charakter należności i negatywne skutki zaniechania bieżącego ich opłacania dla całego systemu ubezpieczeń społecznych. Zwłaszcza, iż osoby biorące na siebie ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej muszą być świadome związanych z nią praw i obowiązków. Wskazał, że w analizowanym przypadku z jednej składki na ubezpieczenie zdrowotne korzystają trzy osoby. Ze względu na stwierdzone schorzenia u wszystkich członków rodziny zachodzi konieczność częstego korzystania z usług bezpłatnej służby zdrowia, zarówno w formie przeprowadzenia różnego rodzaju badań, rehabilitacji, jak również zakupu leków (np. częściowo refundowanych). Zważono również, że skarżąca przystąpiła do spłaty zadłużenia z tytułu składek za zatrudnionych pracowników na podstawie umowy z dnia 03.09.2015 r. (umową objęto należności za okres od marca do października 2014 r.) oraz przystąpiła do terminowego opłacania składek począwszy od lipca 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zwrócono też uwagę na możliwość dochodzenia zaległości na drodze postępowania egzekucyjnego oraz zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomościach będących własnością lub współwłasnością strony.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca, podnosząc zarzuty naruszenia art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i stwierdzenie, że nie mogą one być wykonane.

Uzasadniając skargę zarzuciła, że organy rentowe wadliwie oceniły jej aktualną sytuację finansowo-materialną. Wskazała, że całkowicie błędne, bo oparte na nieaktualnym wskaźniku kryterium dochodowego, jest twierdzenie organu, że jej rodzina nie kwalifikuje się do świadczeń z pomocy społecznej. Podniosła, że jej rodzina znajduje się pod opieką Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], będąc zaklasyfikowana dla pomocy dla rodzin z dzieckiem niepełnosprawnym. Jednocześnie skarżąca zarzuciła, że organy ustalając uzyskiwany miesięczny dochód, przyjęły jego wysokość bez odliczenia należności publicznoprawnych (składek na ubezpieczenia) co zniekształciło trafność oceny o jej możliwościach płatniczych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując całość dotychczasowej argumentacji. Dodatkowo przyznał, że w zaskarżonej decyzji błędnie przyjęto kwotę kryterium dochodowego w wysokości 456,00 zł, gdyż w dacie wydawania decyzji obowiązywała od dnia 1.10.2015 r. kwota kryterium dochodowego w wysokości 514,00 zł. Podkreślił przy tym jednak, że fakt zwiększenia kwoty kryterium dochodowego nie spowodował objęcia wsparciem skarżącej i jej rodziny ze środków pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej jako: [p.p.s.a.] wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie przy tym z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które spowodowało konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 listopada 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję ZUS z 17 sierpnia 2015 r. odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od lutego 2014 r. do maja 2015 r. w łącznej kwocie 16.207,47 zł.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia.

W art. 28 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (co przewiduje ust. 2 i 3 tego przepisu) lub na szczególnych warunkach, określonych w ww. rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a), w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do tej ostatniej kategorii podmiotów zalicza się skarżąca, co uzasadniało rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek także na tej drugiej podstawie prawnej.

Przypadki, po spełnieniu których Zakład ma możliwość (a zatem nie obowiązek) umorzenia zaległych składek w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, zostały taksatywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Natomiast możliwość umorzenia tych składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W myśl jego § 3 ust. 1, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego (na co wskazuje posłużenie się, w obydwu ww. unormowaniach, formułą "Zakład może umorzyć"). Zatem prawodawca, pozostawiając organom administracji uznanie w omawianej kwestii, wprowadził w omawianym tu zakresie swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy zgodzić się należy z organem, że wobec skarżącej nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ustalenia w tym zakresie organ oparł na niebudzących zastrzeżeń dokumentach i oświadczeniach, z których wynikało, że skarżąca posiada majątek pozwalający na zaspokojenie wierzytelności organu. Skarżąca jest bowiem właścicielką domu położonego w [...] o pow. [...] m2, (KW nr [...]) i współwłaścicielką domu w [...] o pow. [...] m2 (KW nr [...]), a także dysponuje dochodem z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie można zatem mówić o spełnieniu przesłanki opisanej w pkt 3) art. 28 ust. 3 u.s.u.s., skoro, mimo zaprzestania prowadzenia przez skarżącą działalności [...] (likwidacji [...]) istnieje majątek, z którego można egzekwować należności, a mianowicie prawo własności i współwłasności opisanych nieruchomości, które mogą stanowić przedmiot skutecznego zaspokojenia należności ZUS. Wobec istnienia tego rodzaju majątku brak było podstaw do uznania przesłanki całkowitej nieściągalności za spełnioną. Nadto, skoro wobec skarżącej nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, na obecnym etapie rozstrzygania sprawy organ nie mógł też uznać za spełnioną przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 omawianej ustawy. Ponieważ zobowiązana żyje, nie zgłaszała wniosku o ogłoszenie upadłości i nie było prowadzone wobec niej postępowanie likwidacyjne, z przyczyn oczywistych nie wystąpiły też przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a i 4b u.s.u.s.

O ile trafne okazały się wywody organu co do braku podstaw do stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności, to nie można uznać za prawidłową oceny o braku podstaw do zastosowania w sprawie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj. umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie po przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego doszedł do wniosku, że w skarżonej decyzji organ w sposób niepełny i niewystarczający rozpatrzył okoliczności sprawy z punktu widzenia spełnienia przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia.

Oceniając w tym zakresie legalność zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, że z treści rozstrzygnięcia nie wynika w sposób jasny i klarowny, czy organ uznał, że w przypadku skarżącej przesłanka określona w § 3 ust 1 pkt 1 Rozporządzenia znajduje zastosowanie. Dokonując subsumcji ustalonego stanu faktycznego do normy zawartej w omawianym przepisie, Zakład przyznał wprawdzie, że obecna sytuacja materialno-finansowa rodziny skarżącej jest trudna, jednak wniosek ten przeciwstawił okolicznościom wskazującym na niezasadność udzielenia ulgi. Zwrócił w tej mierze uwagę na to, że po pierwsze dochód uzyskiwany przez skarżącą z działalności gospodarczej nie kwalifikuje jej rodziny do świadczeń z pomocy społecznej, po drugie, że wobec licznych zobowiązań cywilno-prawnych jakie ciążą na skarżącej, brak jest podstaw by zrezygnować z należności publicznych z tytułu składek na rzecz spłaty kredytów i pożyczek bankowych. W konkluzji organ stwierdził, że nie można oczekiwać od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, aby wniosek o umorzenie rozpatrywany był pod kątem wsparcia socjalnego i rezygnacji z należnych wierzytelności, podkreślając przy tym, iż problemy związane z brakiem dochodów lub osiąganiem ograniczonych dochodów nie mogą być automatyczną przesłanką do umorzenia należności publiczno-prawnych.

W ocenie Sądu, na podstawie tak skonstruowanego wywodu organu odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie sposób wyciągnąć wniosku, jakie konkretnie stanowisko zajął organ, tj. czy uznał że hipoteza omawianego przepisu obejmuje swym zakresem ustalony stan faktyczny, czy przeciwnie. Mimo bowiem ustaleń o trudnej sytuacji finansowo-bytowej rodziny skarżącej, organ uchylił się od jednoznacznej oceny, czy w jego przekonaniu opłata należności z tytułu składek pozbawiłaby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Takie niejasne stanowisko organu ma natomiast istotne znaczenie dla kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia. Dopiero bowiem w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Jeśli zatem organ dochodzi do przekonania i daje temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dana przesłanka umorzenia nie została spełniona, uznanie administracyjne nie ma zastosowania. Tylko w przypadku ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust 3 u.s.u.s. lub w § 3 Rozporządzenia organ winien rozważyć - na zasadzie uznania - czy podjąć decyzję pozytywną lub negatywną dla wnioskodawcy, a przeciwnym razie obowiązany jest szczegółowo podać przyczyny uzasadniające, w jego ocenie, niespełnienie żadnej przesłanki. W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji wymogów tych nie spełnia, naruszając przez to art. 107 § 3 K.p.a., stosownie do którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 K.p.a. powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.

Niezależnie od powyższych uchybień stwierdzić należy, iż organ nie wyjaśnił rzetelnie, czy sytuacja materialna skarżącej pozwala jej na spłacanie zaległych składek z tytułu ubezpieczenia bez uszczerbku dla egzystencji. Podkreślić należy, że organ orzekający podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 K.p.a., wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Aby jednak takie wyważenie było możliwe i aby organ mógł stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległych składek, konieczna jest ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy z uwzględnieniem jego dochodu i wydatków i ustalenie, że opłacenie składek nie pozbawiłoby go i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (vide: wyrok NSA z 5 sierpnia 2015 r., sygn. II GSK 193/14). Jak wskazuje się w tym zakresie w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ prowadząc postępowanie o umorzenie składek obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest ona w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29.02.2012 r. III SA/Po 33/12).

Lektura uzasadnienia skarżonej decyzji dowodzi, że takich ustaleń organ nie dokonał, co skutkuje stwierdzeniem o istotnej wadliwości rozstrzygnięcia, w stopniu powodującym konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie organ zebrał wprawdzie materiał dowodowy, lecz dokonał jego niepełnej analizy w celu ustalenia, czy sytuacja materialna skarżącej pozwala na opłacenie zaległych składek. Organ nie przedstawił bowiem jasnej oceny wynikającej z porównania ustalonych dochodów skarżącej z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.514,70 zł brutto miesięcznie, wysokości kosztów bieżącego utrzymania jej rodziny i posiadanych przez skarżącą zobowiązań, z realną możliwością uregulowania, w oparciu o te dochody, istniejącego już zadłużenia wobec Zakładu wynoszącego kwotę 16.207,47 zł. Nie ulega przy tym wątpliwości, że skonfrontowanie stanu dochodów w rodzinie skarżącej, z wysokością zadeklarowanych przez nią i przyjętych przez organ wydatków, jednoznacznie wskazuje na brak jakichkolwiek środków na pokrycie zadłużenia wobec ZUS, gdyż dochód w całości jest przeznaczany na wydatki związane z codzienną egzystencją, rehabilitacją i leczeniem. To natomiast prowadzi do oczywistego wniosku, że spłata zadłużenia wiązałaby się z ryzykiem powstania ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny.

Należy przy tym zauważyć, że dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącej organ, na podstawie zapisów przedłożonej przez stronę księgi przychodów i rozchodów, przyjął, że aktualnie łączny dochód rodziny skarżącej z przeznaczeniem na utrzymanie trzyosobowej rodziny kształtuje się na poziomie 1.514,70 zł brutto. Tymczasem, jak słusznie podnosi skarżąca, przyjęta przez organ wartość dochodu brutto nie uwzględnia ponoszonych obowiązkowo obciążeń publicznoprawnych, co powoduje, że przeprowadzona na podstawie tak ustalonego kryterium dochodowego analiza możliwości spłaty zadłużenia przez skarżącą pozostaje oderwana od realiów. Podkreślenia wymaga, że przy ocenie, czy opłacenie składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych organy rentowe niewątpliwie obowiązane są do ustalenia realnych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Oznacza to konieczność ustalenia środków finansowych pozostających miesięcznie w faktycznej dyspozycji wnioskodawcy, czyli po potrąceniu obciążeń z tytułu podatku dochodowego i składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, o ile zostały one faktycznie odprowadzone (dochód netto). Zaniechanie ustaleń w tym zakresie świadczy o wadliwości przeprowadzonej przez organ kontroli sytuacji majątkowej skarżącej.

W ocenie Sądu, nietrafna jest również argumentacja Zakładu co do okoliczności mających jego zdaniem wykluczać możliwość umorzenia na podstawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Przede wszystkim nie można zaaprobować stwierdzenia organu, że rodzina skarżącej nie spełnia przesłanek uprawniających do korzystania ze świadczeń określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2013. 182 ze zm. - dalej u.p.s.), albowiem dochód przypadający na jednego członka w rodzinie przekracza próg kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy (według organu: 456 zł na osobę).

Po pierwsze, jak przyznał Zakład w odpowiedzi na skargę, w rozstrzygnięciu przyjęto nieaktualną, zaniżoną kwotę kryterium dochodowego, gdyż w dacie wydania decyzji obowiązywała już wyższa kwota tego wskaźnika, wynosząca dla osoby w rodzinie 514 zł, stosownie do § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058). Uwzględniając zatem aktualną kwotę tego kryterium nie może budzić wątpliwości, że rodzina skarżącej osiąga dochody poniżej ustalonego progu ubóstwa (514 zł x 3 osoby = 1.542 zł) i to nawet w zestawieniu z przyjętą przez organ, zawyżoną kwotą brutto dochodu (1.514,70 zł). Istotne jest przy tym, że definicję dochodu i czynniki mające wpływ na jego wysokość wobec osób prowadzących działalność gospodarczą zawarto w art. 8 ust 5 pkt 1 u.p.s., z którego to przepisu jednoznacznie wynika, że do ustaleń spełnienia warunków kryterium dochodowego, przyjmuje się kwoty netto, tj. bez obciążeń z tytułu podatku dochodowego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne.

Po wtóre, nie można zgodzić się z sugestią organu, wyrażoną w odpowiedzi na skargę, że opisana wyżej pomyłka w kwocie kryterium dochodowego nie miała istotnego znaczenia, skoro fakt zwiększenia kwoty tego kryterium nie spowodował objęcia wsparciem skarżącej i jej rodziny ze środków pomocy społecznej. Przede wszystkim należy zauważyć, że z punktu widzenia przedmiotu sprawy, w której wydana została zaskarżona decyzja, zasadnicze znaczenie ma nie tyle okoliczność, czy strona korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, co sytuacja finansowa strony, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia. Nie ulega zatem wątpliwości, że pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, musi być zawsze przedmiotem oceny wpływającej na wynik sprawy. Celowi temu służy omawiane kryterium dochodowe, uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, gdyż stanowi ono punkt odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku wnioskodawcy zagraża jego egzystencji. Poza sporem pozostaje przy tym okoliczność, że skarżąca korzysta ze świadczeń z zabezpieczenia społecznego na podstawie ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U z 2015 r., poz. 114), otrzymując wsparcie w formie zasiłków rodzinnych i różnego rodzaju dodatków. Pomoc ta wyłącza co prawda możliwość przyznania zasiłku stałego, uregulowanego w ustawie o pomocy społecznej (zgodnie z art. 37 ust. 4 u.p.s.), jednak nie wyklucza innych świadczeń z pomocy społecznej (zasiłków celowych i okresowych). Ponadto, niezależnie od tego z jakich form pomocy Państwa skarżąca korzysta, nie zmienia to oceny, że status materialny rodziny plasuje ją na granicy ubóstwa, która to okoliczność winna być szczegółowo rozważona w toku ponownego rozpoznania sprawy przez organ.

W tym kontekście wskazać należy na wyrażony w wyroku WSA w Gdańsku z 4 marca 2014 r., I SA/Gd 119/14 i podzielany przez Sąd rozpoznający tę sprawę pogląd, że "zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji, ogłaszanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych." Taka też analiza, wraz ze szczegółowym odniesieniem się do tych kryteriów, winna również zostać przeprowadzona przez Zakład w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy. Warto w tym miejscu przywołać także ugruntowany już w orzecznictwie pogląd, podzielany także przez tut. Sąd, że sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez skarżącego pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocowych państwa nie jest zgodna z interesem publicznym (zob. wyrok NSA z 02.12.2010 r. o sygn. akt II GSK 1036/09).

W ocenie Sądu, nietrafne okazały się również wywody organu, że skoro skarżąca posiada zobowiązania cywilno-prawne kilkukrotnie przekraczające zobowiązania względem ZUS i nie przedstawiła przy tym żadnych informacji aby podmioty udzielające kredytów rezygnowały ze swoich wierzytelności, to brak jest przesłanek, aby Zakład zrezygnował z należności publicznych z tytułu składek na rzecz spłaty kredytów i pożyczek bankowych. Należy zauważyć, że w treści skarżonej decyzji brak jest jakichkolwiek ustaleń, czy owe zobowiązania cywilnoprawne są przez skarżącą w jakikolwiek sposób regulowane, wobec czego sugestie organu, że zapłata zobowiązań prywatnych skarżącej odbywałaby się z pokrzywdzeniem wierzytelności ZUS są w tej sytuacji co najmniej przedwczesne. Tut. Sąd podziela wprawdzie pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 11.03.2014 r. o sygn. V SA/Wa 2198/13, że "sytuacja, gdy osoba deklaruje znajdowanie się w trudnej sytuacji finansowej, a sukcesywnie spłaca swoje zobowiązania wobec innych podmiotów, prowadzi do wniosku, że osoba ta powinna także uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.", należy jednak zauważyć, że stanowisko to może mieć odniesienie tylko wówczas, gdy z poczynionych ustaleń wynika, że zobowiązany reguluje swe zobowiązania prywatne kosztem publicznoprawnych. Natomiast w sytuacji, jaka ma miejsce w sprawie niniejszej, gdy organ ograniczył się jedynie do wskazania hipotetycznego zagrożenia regulowania przez skarżącą zobowiązań prywatnych przed zaległymi składkami, powoływanie się na wyrażony powyżej pogląd nie jest uprawnione.

Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że organ nie wykonał nałożonego nań obowiązku wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy. Przeprowadzona przez niego ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego musi więc być uznana za dowolną, a przez to nie mogła ona doprowadzić do prawidłowych ustaleń faktycznych i w dalszej kolejności stać się podstawą prawidłowej subsumcji pod analizowaną normę prawną. Tak przeprowadzone postępowanie nie daje odpowiedzi na pytanie, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz oceny możliwości ich zaspokojenia w przypadku, gdyby doszło do opłacenia przez nią należności z tytułu składek. Nieprzeprowadzenie gruntownej analizy materiału dowodowego wskazuje na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym wniosek organu o niespełnieniu przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia uznać należy za przedwczesny.

Podzielić natomiast należy ocenę Zakładu w zakresie niewystąpienia w sprawie pozostałych przesłanek z § 3 ust. 1 Rozporządzenia. W kontrolowanej sprawie słusznie zdaniem Sądu przyjęto, że nie wystąpiła przesłanka poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Prawidłowo organ wywiódł, że przedstawione we wniosku przez skarżącą klęski naturalne i zdarzenia losowe ([...],[...] i [...]) nie prowadziły do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, z której skarżąca nadal uzyskuje dochody. Nadto brak jest jednoznacznych dowodów, że zdarzenia te miały bezpośredni wpływ na powstanie zadłużenia, objętego wnioskiem o umorzenie. Za trafną uznać też należy dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego pod kątem spełnienia przesłanki z § 3 ust 1 pkt 3 Rozporządzenia. Zdaniem Sądu, organ słusznie ocenił, że stan zdrowia skarżącej, mimo schorzeń i komplikacji po przebytym [...], nie wyklucza jej dalszej aktywności zawodowej. W tym zakresie nie przedłożono żadnych dokumentów świadczących o tym, że skarżąca z uwagi na stan zdrowia ubiega się o ustalenie stopnia niepełnosprawności, czy też wypłatę świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy. Nie doszło zatem do wymaganego omawianym przepisem pozbawienia zobowiązanej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodzić się należy również z organem, że chociaż w przypadku skarżącej występuje konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym dzieckiem oraz dzieckiem niepełnosprawnym, to okoliczność ta nie stanowi wystarczającej przesłanki do udzielenia ulgi, skoro skarżąca z racji sprawowania tej opieki nie zrezygnowała z prowadzenia działalności, z której uzyskuje dochody. Trafnie też organ zauważa, że w załączonym do akt orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] córkę J. K. zaliczono do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i wskazano, że nie ma konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak wynikało z ustaleń organu, aktualnie niepełnosprawna córka J. K. jest pełnoletnia ([...] lat), uczęszcza do szkoły i nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki w codziennej egzystencji. Należy zatem zauważyć, że znajdujące się w aktach dowody, w szczególności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności starszej córki, wydane na przestrzeni lat [...], prowadzą do wniosku, że o ile w latach wcześniejszych konieczność sprawowania opieki nad chorymi dziećmi mogła skarżącej znacząco utrudniać jej aktywność zawodową (chociaż jak podkreśla organ, mimo tych czynników skarżąca od 2000 r. nie zrezygnowała z prowadzenia działalności), o tyle obecnie sprawowanie opieki nad córkami nie powinno wywierać już tak negatywnego wpływu na prowadzenie działalności, skoro obie córki są już pełnoletnie a starsza nie wymaga już stałej, całodobowej opieki w funkcjonowaniu. Tym samym trafna jest ocena organu, że przesłanki wskazane w tym przepisie nie zostały przez skarżącą wykazane, w związku z czym brak było podstaw prawnych do umorzenia składek w oparciu o to kryterium. Niewątpliwie jednak, co też należy podkreślić, stan zdrowia skarżącej i jej córek wymaga ponoszenia dodatkowych wydatków, związanych z zakupem lekarstw, kosztami wizyt i konsultacji lekarskich czy rehabilitacji. Okoliczność ta winna być również wzięta pod uwagę organu, z tym jednak zastrzeżeniem, że organ oceni ten czynnik jako mający wpływ na sytuację materialną skarżącej, tj. w zakresie ponownego rozpoznania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia.

Końcowo rację należy przyznać skarżącej, że sugestie organu odnośnie możliwości podjęcia pracy przez niepełnosprawną córkę skarżącej nie zostały niczym szerzej umotywowane, w związku z czym należy je uznać za nieuzasadnione. Formułując to twierdzenie organ powołał się wyłącznie na zapis orzeczenia o niepełnosprawności z [...], w którym stwierdzono zdolność zainteresowanej do wykonywania zatrudnienia tylko w warunkach pracy chronionej. Zaniechał jednak jakichkolwiek własnych ustaleń co do ofert na rynku pracy dla osób niepełnosprawnych i dostępności w okolicach miejsca zamieszkania skarżącej zakładów pracy chronionej. Nie wiadomo zatem, na czym organ opiera swe pozytywne prognozy co do możliwości zatrudnienia J. K. Podkreślenia wymaga, że zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2006 r. III SA/Wa 2937/06, LEX nr 306925).

Reasumując, decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne i wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności składkowych, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane. Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie, może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 K.p.a.), przy czym wnioski wyciągnięte przez organ rozstrzygający nie mogą być dowolne, a tym bardziej oderwane od realiów danej sprawy. Zdaniem Sądu, powyższe przepisy zostały naruszone, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd nie neguje prawa organu do wydania decyzji negatywnej, nawet w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia, w oparciu o uznanie administracyjne. Taka możliwość nie zwalnia jednak organu od obowiązku poczynienia prawidłowych ustaleń w zakresie wystąpienia bądź niewystąpienia tych przesłanek, i dopiero na tej podstawie rozważenia zasadności umorzenia bądź nieumorzenia należności składkowych.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi rzetelną analizę sytuacji skarżącej, pod kątem spełnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia, z uwzględnieniem uwag Sądu odnoszących się do tej kwestii. Powyższe musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ, poza wyjaśnieniem podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa będzie obowiązany odnieść się do wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów i dokonać ich pełnej analizy z punktu widzenia materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia.

Mając na względzie przedstawioną powyżej ocenę Sąd uwzględnił skargę jako uzasadnioną, uznając jednocześnie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a.