Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1523/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Główny Geodeta Kraju
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24 ust. 2 i ust. 2a
journal: Dz.U. 2021 poz 1990
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
article: §  36, §  37, §  38, §  39, § 54
journal: Dz.U. 2021 poz 1390
law: Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Karina Gniewek – Berezowska /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant sekretarz sądowy Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia 18 lipca 2023 r. nr GK-II.7221.53.2023 w przedmiocie odmowy aktualizacji danych ewidencji gruntów i budynków I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia 29 maja 2023 r. nr G.660.2.1.2023; II. zasądza od Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie na rzecz skarżącego S. L. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie (dalej: "PWINGiK", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z 18 lipca 2023 r., nr GK-II.7221.53.2023 w przedmiocie odmowy aktualizacji danych ewidencji gruntów i budynków.

W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1990 ze zm.; dalej: "p.g.i.k.").

Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów ustalono następujący stan faktyczny sprawy: w dniu [...] marca 2017 r. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego został przyjęty operat techniczny nr [...], sporządzony przez T. S. "pomiar kontrolny działki [...] do sprostowania powierzchni".

Następnie w dniu [...] marca 2017 r. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego został przyjęty operat techniczny nr [...] sporządzony przez T. S. "podział działki nr [...]".

Wobec powyższego, Starosta [...] (dalej: "Organ I instancji", "Starosta") w drodze czynności materialno-technicznych na podstawie ww. operatów wprowadził zmiany danych ewidencyjnych m.in. w zakresie działki nr [...].

W dalszej kolejności S. L. (dalej: "Skarżący") pismem z 22 stycznia 2022 r. zwrócił się z wnioskiem o sprostowanie błędnego przebiegu granicy pomiędzy jego działką nr [...], a działką nr [...], położoną w obrębie [...], gmina [...]. W złożonym wniosku Skarżący wskazał, że błędny przebieg granicy został wprowadzony na podstawie dokumentacji geodezyjnej opracowanej przez T. S. w związku z podziałem działki nr [...] (nr zgłoszenia [...]. Skarżący zaznaczył również, że zawiadomieniem z 2 stycznia 2017 r. został poinformowany o czynnościach przyjęcia przebiegu granic działki nr [...] z działką nr [...], z którego wywnioskował, że granice zostaną przyjęte zgodnie z istniejącymi mapami ewidencji gruntów i nie będą zmienione. Skarżący wskazał także, że w wyniku prac T. S. została zmieniona granica jego działki oraz zmniejszona została jej powierzchnia o ok. 18 arów. Ponadto podkreślił, że nie zgadza się na obecny przebieg granicy jego działki z działką sąsiednią i żąda przywrócenia poprzedniego przebiegu granicy[pic]

Następnie pismem z 9 lutego 2023 r. Skarżący zwrócił się do Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie o interwencję w związku z odmową sprostowania przez Starostę nieprawidłowości w zakresie wykazania w ewidencji gruntów i budynków błędnego przebiegu granicy działki nr [...] z działkami sąsiednimi nr [...] i nr [...]. Pismo to zostało przekazane zgodnie z właściwością do Starosty [...] z zaleceniem rozstrzygnięcia sprawy zainicjowanej wnioskiem Skarżącego o zmianę danych ewidencyjnych, zgodnie z art. 24 p.g.i.k. Starosta prowadząc przedmiotowe postępowanie zgromadził dokumentację znajdującą się w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym w zakresie przedmiotowych granic i poddał ją analizie.

Następnie zawiadomił strony o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań. Z prawa tego skorzystali: B. S., J. P. oraz Skarżący.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Starosta decyzją z 29 maja 2023 r. nr G.660.2.1.2023 odmówił aktualizacji danych ewidencji gruntów i budynków w zakresie przebiegu granicy pomiędzy działką oznaczoną nr [...], a działkami sąsiednimi oznaczonymi nr [...], nr [...] oraz nr [...] i nr [...] położonymi na obszarze obrębu ewidencyjnego [...], jednostka ewidencyjna [...].

Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji oraz o wycofanie wprowadzonych, z naruszeniem prawa, zmian w bazie danych ewidencyjnych gruntów i budynków przez Starostę [...] na wniosek właścicielek działki [...] na podstawie dokumentacji geodezyjnej z podziału działki [...] (numer operatu geodezyjnego: [...]) wykonanego przez firmę U.

Po rozpatrzeniu odwołania, Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie, opisaną na wstępie decyzją z 18 lipca 2023 r., nr GK-II.7221.53.2023 utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy na wstępie wskazał, że Starosta [...] przeprowadził postępowanie administracyjne na wniosek S. L., zgodnie z którym konieczność aktualizacji ewidencji gruntów i budynków miała wynikać z błędnego określenia danych dotyczących przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...] a działką nr [...], przez geodetę T. S. w operacie technicznym nr [...] dotyczącym podziału działki nr [...].

Organ II instancji wyjaśnił, że w latach 1967-1968 zostały przeprowadzone prace geodezyjne związane z założeniem ewidencji gruntów wsi M. operat nr [...]. W wyniku tego opracowania została założona mapa ewidencji gruntów wykonana na podkładzie fotogrametrycznym z 1965 r. z wykorzystaniem mapy katastralnej w skali 1:2880 z podziałem parcelowym, jako materiału pomocniczego (poglądowego). Z treści sprawozdania technicznego tego operatu wynika, że "pomiar stanu władania i użytków nieodfotografowanych" dokonano na gruncie przy pomocy taśmy stalowej przez rzutowanie na linie pomiarowe lub domiary prostokątne w oparciu o punkty identyfikowane.

Mapę ewidencyjną w skali 1:2000 opracowano w latach 1967-1968 (operat nr [...] bez dokonania ustalania przebiegu granic działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] na gruncie, co zaznaczył Starosta w zaskarżonej decyzji.

W aktach sprawy znajdują się materiały archiwalne z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, tj.: kopia zarysu pomiarowego w skali 1:2000 z uwidocznionym podziałem działki nr [...], czy też stanowiące część składową operatu nr [...], jak również kopie mapy ewidencyjnej w skali 1:2000 z operatu nr [...] z zestawieniem działek zajętych pod drogę oraz działek do nich przyległych. Podczas ww. prac geodezyjnych nie dokonywano ustalania przebiegu granic przedmiotowych działek.

W oparciu o stan ewidencyjny przedstawiony na ww. mapie wydawane były akty własności ziemi, stosownie do przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.), zgodnie z którymi stan posiadania rolników oraz powierzchnię nieruchomości określało się według danych zawartych w ewidencji gruntów z uwzględnieniem zmian w stanie samoistnego posiadania, które nastąpiły przed dniem wejścia w życie tej ustawy (art. 12 ust. 7 ww. ustawy). Na działkę nr [...] został wydany akt własności ziemi z [...] listopada 1974 r. nr [...], natomiast na działkę nr [...] został wydany akt własności ziemi z [...] listopada 1974 r. nr [...].

W rejestrze gruntów wsi M. operat nr [...], sporządzonym po przeprowadzeniu uwłaszczeń gospodarstw rolnych na podstawie ustawy uwłaszczeniowej, działka nr [...] została wpisana jako LsV o powierzchni 2,45 ha. Natomiast działka nr [...] została wpisana jako LsV o powierzchni 0,70 ha.

Skarżący aktem notarialnym z [...] lipca 2007 r. Rep. [...] nabył nieruchomość składającą się z działek nr [...] i nr [...] w M. o łącznej powierzchni 8.700 m².

W 2015 r. na terenie obrębu [...] została przeprowadzona modernizacja ewidencji gruntów i budynków, której operat wpisano do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] grudnia 2015 r. pod numerem [...]. Ze znajdujących się w aktach sprawy kopii protokołów ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych wynika, że w dniu 28 sierpnia 2015 r. przebieg granic działek nr [...] i [...] został ustalony "zgodnie z analizą map jednostkowych PZGiK oraz orzeczeń sądowych". W czynnościach ustalenia przebiegu granic nie brali udziału właściciele i współwłaściciele działek nr [...], nr [...]. W trakcie przeprowadzonej modernizacji punktom granicznym nr [...], leżącym na linii granicznej pomiędzy działkami nr [...] nadano atrybuty: źródło danych o położeniu punktu granicznego ZRD-3 (geodezyjne pomiary fotogrametryczne punktów granicznych, których położenie zostało poprzednio ustalone w sposób określony w rozporządzeniu, a także pomiary fotogrametryczne znaków granicznych uwidocznionych na zdjęciach lotniczych lub na ortofotomapie). Błąd położenia punktów granicznych nr [...] i nr [...] określono BPP-2 (0.11-0.30), co zostało zobrazowane na zrzucie ekranu z programu EWMAPA zawierającym informacje o wskazanych punktach granicznych.

PWINGIK wyjaśnił również, że w zaskarżonej decyzji Starosta zawarł informacje o dokonanej w ramach oceny materiału dowodowego, ponownej analizy w zakresie przebiegu granicy pomiędzy [pic]działkami nr [...] i nr [...], z której wynika, że w trakcie jej ustalenia podczas prac modernizacyjnych nie zbadano położenia znaków i śladów granicznych. Natomiast z analizy materiałów źródłowych tego operatu wynika, że mapa ewidencyjna po uwłaszczeniach w skali 1:2000 (operat nr [...]) nie została wykorzystana. W ocenie Organu odwoławczego, Starosta w zaskarżonej decyzji słusznie zauważył, że rodzi wątpliwość czy punkty graniczne nr [...] zostały jednoznacznie zidentyfikowane w terenie na podstawie zdjęć terenów leśnych, obraz tych zdjęć został przedstawiony na szkicach nr 22 i nr 28 stanowiących integralną część protokołu ustalenia przebiegu granic.

W 2017 r. geodeta uprawniony – T. S. - sporządził dokumentacje geodezyjne nr [...], jedną dotyczącą pomiaru kontrolnego działki [...] do sprostowania powierzchni oraz drugą dotyczącą podziału działki nr [...]. Dokumentacje te zostały wykonane w związku z podziałem działki leśnej nr [...] w celu zniesienia współwłasności na podstawie art. 92 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 2147 z późn. zm.), obowiązującej w 2017 r.

Pismem z 2 stycznia 2017 r. Skarżący został zawiadomiony o czynnościach przyjęcia przebiegu granicy działki nr [...] w związku z jej podziałem i został poinformowany o dniu, godzinie i miejscu rozpoczęcia czynności związanych z ustaleniem granicy działki nr [...] oraz został poinformowany, że nieusprawiedliwione niestawiennictwo stron nie wstrzymuje czynności geodety.

Z dokumentów stanowiących część składową operatu nr [...], tj. protokołu z ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych w kolumnie Lp. 3 wynika, że przebieg granicy pomiędzy działką nr [...], a działką nr [...] został ustalony według zgodnego wskazania ówczesnych współwłaścicieli działki nr [...], tj. W. O. oraz J. P., które w protokole złożyły podpisy pod oświadczeniem, że granica została ustalona według ich zgodnych wskazań. Natomiast Skarżący pomimo prawidłowego zawiadomienia nie brał udziału w ustaleniu granicy działki nr [...] z działką nr [...]. W kolumnie "sposób ustalenia przebiegu granic" została zapisana adnotacja "Granicę ustalono według graniczników betonowych istniejących biegnącą następnie na sosnę znaczoną farbą".

Zdaniem Organu II instancji nie ulega wątpliwości, że przebieg ustalonej linii granicznej uległ znaczącej zmianie w stosunku do poprzedniego stanu wykazanego na mapie ewidencyjnej - punkty graniczne zostały "przesunięte" w kierunku wschodnim, co zostało wykazane na szkicu polowym do protokołu ustalenia i przyjęcia granic oraz w wykazie zmian gruntowych.

Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że w dniu [...] marca 2017 r. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr [...] (identyfikator ewidencyjny materiału zasobu nr [...]) przyjęta została dokumentacja geodezyjna dotycząca pomiaru kontrolnego działki nr [...] do sprostowania powierzchni, zawierająca wykaz zmian gruntowych dla działki nr [...] i działek sąsiednich nr [...]. Zgodnie z tym wykazem działka nr [...] o powierzchni 0,6063 ha (stan ewidencyjny) zmieniła powierzchnię na 0,4297 ha (stan ewidencyjny nowy) i została ujawniona w księdze wieczystej nr [...].

Z kolei w dniu [...] marca 2017 r. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego został przyjęty operat techniczny nr [...] z podziału działki nr [...]. W celu dokonania podziału działki nr [...] wykonawca wykorzystał dane z zasobu oraz ustalone granice podczas pomiaru kontrolnego działki nr [...] do sprostowania powierzchni operat nr [...] (identyfikator ewidencyjny materiału zasobu nr [...]). W oparciu o zebrany materiał wykonawca sporządził mapę z projektem podziału nieruchomości, działki nr [...]. Zgodnie z wykazem działka oznaczona nr [...] o powierzchni 2,3542 ha podzieliła się na działkę nr [...] o powierzchni 1,4871 ha oraz działkę nr [...] o powierzchni 0,8671 ha. Podział działki nr [...] został ujawniony w księdze wieczystej nr [...].

Zgodnie z art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h p.g.i.k. (w obowiązującym wówczas brzmieniu) dokonano aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie wniosku oraz wskazanej w nim dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Po dokonaniu aktualizacji organ przesłał do Skarżącego zawiadomienie z 15 marca 2023 r. o zmianie w danych ewidencji gruntów i budynków dla działki nr [...], na które zainteresowany nie wniósł pisemnego zastrzeżenia.

PWINGIK wyjaśnił ponadto, że w dniu [...] czerwca 2017 r. aktem notarialnym Rep. [...] współwłaścicielki działek nr [...] i nr [...], tj. W. O. oraz J. P. dokonały zniesienia współwłasności, działkę nr [...] o powierzchni 1,4871 ha na wyłączną własność nabyła J. P., natomiast działkę nr [...] o powierzchni 0,8671 ha na wyłączną własność nabyła W. O. Umowy zniesienia współwłasności zostały ujawnione w księgach wieczystych [...] dla działki nr [...] oraz [...] dla działki nr [...].

Następnie aktem notarialnym - umową darowizny z [...] sierpnia 2021 r. Rep. [...] W. O. darowała działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,9602 ha swojej córce – B. S. Na podstawie ww. aktu notarialnego w księdze wieczystej nr [...] wpisano w dniu 21 marca 2022 r. B. S. w miejsce W. O.

Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego przyjętego kryterium ustalenia przedmiotowej granicy, Organ odwoławczy stwierdził, że nie można przyznać racji Organowi I instancji, że ww. ustalenie nastąpiło na podstawie ostatniego spokojnego stanu posiadania, gdyż nie wynika to z dokumentów zawartych w operacie nr [...]. Organ II instancji uznał, że w ramach ustaleń podjętych przez wykonawcę w dniu 28 stycznia 2017 r., przebieg przedmiotowej granicy został ustalony według kryterium wynikającego z § 39 ust. 3 rozporządzenia e.g.i.b. - a więc po zbadaniu położenia znaków i śladów granicznych oraz przeprowadzeniu analizy wszelkich dostępnych dokumentów, zawierających informacje mające znaczenie w tym zakresie, [pic] w tym oświadczeń zainteresowanych podmiotów i świadków.

Organ II instancji podał, że określenie przebiegu granicy według kryteriów wynikających z § 39 ust. 1 - 3 rozporządzenia e.g.i.b. jest w istocie czynnością materialno-techniczną, która w żaden sposób nie ogranicza zainteresowanym realizacji roszczeń cywilnoprawnych. Ponadto sporządzony w trybie § 39 rozporządzenia e.g.i.b. protokół ustalenia przebiegu granic działek do celów ewidencji gruntów i budynków nie ma charakteru protokołu granicznego sporządzonego w postępowaniu o rozgraniczenie nieruchomości. Składane do protokołu przed geodetą oświadczenia nie nadają przebiegowi granic ewidencyjnych charakteru granic prawnych i nie ograniczają możliwości późniejszego rozstrzygnięcia sporu o zasięg prawa własności. Zatem w niniejszej sprawie sam fakt, że przebieg granic działki nr [...] (a co za tym idzie jej powierzchnia), jest inny, niż oczekiwałby tego Skarżący, nie wskazuje automatycznie na wadliwość wykonanej dokumentacji geodezyjnej, czy też ogólniej na wadliwość prowadzenia ewidencji gruntów i budynków.

Niemniej jednak w przedmiotowej sprawie wystąpił spór graniczny, o czym świadczy chociażby protokół z rozprawy administracyjnej spisany w dniu 4 kwietnia 2023 r. oraz z wyjaśnienia i uwagi wniesione przez strony postępowania. Z treści protokołu wynika, że zdaniem J. P. geodeta podczas podziału działki nr [...] wskazał właściwie granicę zgodnie ze stanem spokojnego użytkowania, co potwierdziła podpisem złożonym do protokołu z ustalenia granicy sporządzonym w dniu 28 stycznia 2017 r. Z kolei B. S. wskazała, że granica wykazana przez geodetę w trakcie podziału działki nr [...] jest właściwa, a ww. nie zgadza się na zmianę. Natomiast Skarżący zaznaczył, że nie akceptuje przebiegu granicy ustalonej w trakcie podziału działki nr [...] i wnioskuje o przywrócenie granicy z założenia ewidencji gruntów z 1968 r. Ponadto wskazał m.in., że poprzedni właściciel działki [...] stwierdził, że właściciele działki nr [...] wkopali słupki betonowe według własnych ustaleń.

Spór graniczny został również uwidoczniony w spisanych protokołach z okazanych dowodów i materiałów w sprawie. Wówczas B. S. (właścicielka działki nr [...]) zaznaczyła, że granica wykazana w trakcie podziału działki nr [...] jest właściwa i nie zgadza się na jej zmianę, a tym bardziej na utratę części działki, której jest właścicielką na podstawie prawomocnego dokumentu, tj. aktu notarialnego. J. P. (właścicielka działki nr [...]), po zapoznaniu się z aktami sprawy zaznaczyła, że wykazana granica w trakcie podziału działki nr [...] jest właściwa i nie zgadza się na jej zmianę. Według ww. właściciel działki nr [...] brakującej powierzchni powinien szukać w działce sąsiada z drugiej strony. Z kolei Skarżący, będący właścicielem działki nr [...] zażądał wykazania przebiegu granicy działki nr [...] według stanu z 1968 r., tj. z czasu założenia ewidencji gruntów. Stwierdził również, że posiada wiedzę, że słupki betonowe usytuowane na przedmiotowej granicy zostały zakopane 29-31 lat temu.

Zdaniem Organu odwoławczego spór w przedmiotowej sprawie dotyczy w istocie granic nieruchomości, które mogą i powinny być rozstrzygane w postępowaniach rozgraniczeniowych lub w cywilnych postępowaniach procesowych lub nieprocesowych przed sądem powszechnym. Takie stanowisko znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym od wielu lat.

W ocenie PWINGIK w niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualne dane ewidencyjne w zakresie przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...] a działkami nr [...] są błędne, tj. sprzeczne z dostępną organowi dokumentacją geodezyjną. Dane te stanowią bowiem odzwierciedlenie danych geodezyjno-kartograficznych przyjętych do państwowego zasobu w wyniku podziału działki nr [...] na podstawie dokumentacji geodezyjnej nr [...]. Natomiast Skarżący nie zaoferował żadnego dokumentu, który zgodnie z przepisami prawa mógłby stać się podstawą do aktualizacji danych ewidencyjnych w żądanym zakresie.

Analiza pism składanych przez Skarżącego w toku postępowania organów obu instancji wskazuje, że jego żądania dotyczą w istocie działań geodezyjnych i prawnych z zakresu zmiany stosunków własnościowych, gdyż nie zgadza się on z wynikającym z materiałów zasobu (operat nr [...]) przebiegiem granicy działki nr [...]. Jeżeli więc Skarżący kwestionuje przebieg granic swojej działki z działkami sąsiednimi nr [...] i nr [...] to należy przeprowadzić postępowanie rozgraniczeniowe. Postępowanie takie prowadzi właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta), natomiast Organem II instancji jest sąd powszechny. Ewidencja gruntów i budynków jest jedynie zbiorem informacji o gruntach i budynkach, w którym rejestruje się stany prawne ustalone w innym trybie i przez inne organy. Rolą ewidencji i prowadzących ją organów nie jest rozstrzyganie sporów własnościowych, a więc dotyczących kwestii komu przysługuje prawo własności, jaki jest jego zasięg lub jakie są jego ograniczenia. Natomiast ustalenie zasięgu praw na gruncie nie leży w kompetencjach organu ewidencyjnego, gdyż nie jest on uprawniony do rozstrzygania tego rodzaju kwestii, lecz jedynie do zbadania, czy na podstawie dostępnych dokumentów zasadne jest dokonanie aktualizacji istniejących wpisów.

Końcowo Organ odwoławczy wskazał, że rozpatrując wniosek Skarżącego należy stwierdzić, że dokonanie zmian w operacie ewidencyjnym możliwe jest poprzez udokumentowanie przez osobę zainteresowaną rozbieżności pomiędzy danymi wynikającymi z ewidencji gruntów i budynków, a danymi wynikającymi z przedłożonych dokumentów. Jednakże w przedmiotowej sprawie Skarżący nie załączył do swojego wniosku stosownych dokumentów umożliwiających wprowadzenie wnioskowanych zmian w operacie ewidencyjnym, zatem jego wniosek nie może zostać zrealizowany.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł S. L., zaskarżając ww. decyzję PWINGIK w całości.

W złożonej skardze Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a mianowicie błędne przyjęcie, że granica pomiędzy nieruchomościami winna przebiegać w linii łamanej, podczas gdy z dokumentacji geodezyjnej, map i innych źródeł granica pomiędzy nieruchomościami jest w linii prostej oraz błędne przyjęcie, że granica była bezsporna i przebieg został ustalony ze stronami podczas gdy Skarżący nie był obecny przy tych czynnościach, gdyż był niewłaściwie zawiadomiony;

2. art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności nie wyjaśnienie i nie odniesienie się do wszystkich zarzutów, które zostały zawarte w skardze;

3. art. 24 ust. 2b pkt 2 p.g.i.k., poprzez rozgraniczenie nieruchomości - ustalenie przebiegu granic i naniesienie zmian w ewidencji bez uprzednio wydanej decyzji, podczas gdy taki obowiązek wynikał z obowiązującego prawa;

4. § 39 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, poprzez ustalenie granic niezgodnie z prawem, nie uwzględniając poprzednich dokumentów będących w zasobie geodezyjnym i zmianę granic bez uprzedniej weryfikacji dokumentów a jedynie oparcie się na wskazaniach stron i bez udziału Skarżącego.

Wobec tak sformułowanych zarzutów Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...], o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety w celu ustalenia przebiegu granicy na działkach zgodnie z obowiązującym prawem, tj. na podstawie dokumentacji geodezyjnej przed pomiarami dokonanymi przez T. S. oraz o wstrzymanie wykonania decyzji i wycofanie wprowadzonych z naruszeniem prawa zmian w bazie danych ewidencji gruntów i budynków przez Starostę na wniosek właścicielki działki [...] na podstawie dokumentacji geodezyjnej z podziału działki nr [...].

W odpowiedzi na skargę PWINGiK wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 13 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 1523/23 tut. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 30 stycznia 2024 r. Skarżący oświadczył, że popiera wniesioną skargę i wskazał, że zawiadomienie o podziale wysłane zostało na adres w C., pod którym zamieszkuje matka. Matka jest osobą starszą, nie przekazała informacji o podziale działki stąd Skarżący nie uczestniczył w czynnościach. O tym, że dokonano podziału sąsiedniej działki i przy okazji zmieniono granice, dowiedział się kilka albo kilkanaście miesięcy później. Informacje o podziale i zmianie granicy Skarżący uzyskał po otrzymaniu prawidłowo zaadresowanego zawiadomienia, przy czym było to już po uprawomocnieniu się sprawy. Skarżący wskazał również, że wystąpił prywatnie o rozgraniczenie, na dowód czego okazał zgłoszenie prac geodezyjnych z 29 grudnia 2022 r., a także protokół ustalenia przebiegu granic ewidencyjnych sporządzony 20 czerwca 2023 r. przez uprawnionego geodetę. Do protokołu dołączona jest mapa i wykaz zmian danych ewidencyjnych. Skarżący podał, że dokumenty te przekazane zostały do "geodezji". Termin przyjęcia tych dokumentów przez "geodezję" upływa z dniem 2 lutego 2024 r.

Skarżący podniósł również, że kontaktował się z wykonawcą podziału, który jest kwestionowany i ten telefonicznie poinformował, że nie był osobiście na gruncie, a czynności wykonywała inna nieuprawniona osoba – S. Ł.

Podczas rozprawy tut. Sąd, działając na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") odmówił uwzględnienia wniosku o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego geodety w celu ustalenia przebiegu granicy na działkach zgodnie z obowiązującym prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca aktualizacji danych ewidencji gruntów i budynków w zakresie przebiegu granicy pomiędzy działką oznaczoną nr [...], a działkami sąsiednimi oznaczonymi nr [...] oraz [...] i [...] położonymi na obszarze obrębu ewidencyjnego [...], jednostka ewidencyjna [...]. Do ostatniej zmiany zapisów w tym zakresie doszło na podstawie podziału działki [...], dokonanego w 2017 r. Na skutek tej zmiany uległy przesunięciu dotychczasowe granice dziełek i uległa również znacznemu zmniejszeniu powierzchnia ewidencyjna działki Skarżącego nr [...].

Skarżący nie zgadza się z dokonanymi w wyniku tego podziału zapisami ewidencji gruntów, żąda powrotu do wcześniejszych zapisów, które jego zdaniem były niezmienne od założenia ewidencji, wskazywały na prosty przebieg granicy pomiędzy działkami [...] i [...]. Podział działki [...] doprowadził do nieuzasadnionego przesunięcia granicy ewidencyjnej i w efekcie zmniejszenia powierzchni jego działki o około 18 arów.

Z kolei Organy stoją na stanowisku, że ewidencja gruntów nie rozstrzyga sporów o własność jest jedynie rejestrem danych opartym na podstawie określonych aktów prawnych. Nie tworzy i nie znosi prawa, a jedynie rejestruje określone dane. W związku z tym, że podział działki [...] został przeprowadzony geodezyjnie, sporządzono z niego operat, który został wpisany do zasobu nie było podstaw do odmowy wpisania wynikających z niego zmian, które następnie stały się podstawą wpisu do KW. Nie można zdaniem Organów aktualizować ewidencji gruntów i budynków w oparciu o dokumenty archiwalne, czego domaga się Skarżący.

W sporze tym Sąd przyznaje rację Skarżącemu.

Nie ulega wątpliwościom, że obowiązkiem organów ewidencyjnych jest zachowanie ewidencji w stanie aktualności. Informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu bądź na wniosek ( art. 24 ust. 2 P.g. i k.).

ust. 2a.

Informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji:

1) z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z:

a) przepisów prawa,

b) dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4,

c) materiałów zasobu,

d) wykrycia błędnych informacji;

2) na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.

Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno -technicznej

1) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie:

a) przepisów prawa,

b) wpisów w księgach wieczystych,

c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu,

d) ostatecznych decyzji administracyjnych,

e) aktów notarialnych,

ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych,

f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,

g) wpisów w innych rejestrach publicznych,

h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b ( art. 24 ust. 2b P.g.ik.);

2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach.

2c. Odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Wyjaśnienia wymaga, że postępowanie z zakresu aktualizacji danych ewidencyjnych jest rodzajem administracyjnego postępowania rejestrowego i w związku z powyższym wykazuje daleko idącą specyfikę, która nie upoważnia organów administracji geodezyjno-kartograficznej do samodzielnego ustalania stanu prawnego nieruchomości lub danych podlegających ujawieniu w ewidencji. Organy te są jedynie uprawnione i zobowiązane do deklaratoryjnej rejestracji zmian w zakresie danych ewidencyjnych, które wynikają z przedłożonych lub uzyskanych z urzędu dokumentów, o których mowa w § 29 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. W ramach postępowania aktualizacyjnego nie ma prawnej możliwości dokonywania ustaleń, które wykraczałyby poza treść dokumentów urzędowych będących podstawą wpisów ewidencyjnych albo które modyfikowałyby treść tych dokumentów. Ewidencja gruntów i budynków jako rejestr publiczny ma bowiem charakter wtórny i deklaratoryjny względem treści zawartych w tego rodzaju dokumentach publicznych (np. orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, decyzji administracyjnych, przyjętych do zasobu i poddanych weryfikacji dokumentów geodezyjno-kartograficznych). Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1133/22, to i wszystkie powołane sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych i polega na zastąpieniu dotychczasowych zapisów ewidencyjnych nowymi, lub na ich zmodyfikowaniu, przy czym konieczność dokonania zmiany, lub tej modyfikacji powinna być udokumentowana. Egib jest tylko zbiorem informacji odzwierciedlających aktualny stan prawny danej nieruchomości. Nie rozstrzyga sporów o prawa do gruntów, ani żadnych kwestii związanych z ustaleniem tytułu własności. Poprzez żądanie wprowadzenia zmian w operacie ewidencyjnym nie można dochodzić, ani też udowadniać praw właścicielskich. Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że nie kształtują one nowego stanu prawnego, jedynie potwierdzają stan prawny wynikający z dokumentów.

Organy powołując się na tą zasadę dokonały w ocenie Sądu ustaleń pozostających z nią w sprzeczności.

Jak wynika ze zgromadzonych przez Organy dokumentów, ewidencja gruntów dla obrębu [...] została założona na podstawie dekretu z 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków. W latach 1967-1968 zostały przeprowadzone prace geodezyjne związane z założeniem ewidencji gruntów wsi M., z których sporządzono operat nr [...]. Została założona mapa ewidencji gruntów wykonana na podkładzie fotofragmentarycznym z 1965 r. z wykorzystaniem mapy katastralnej w skali 1:2880 z podziałem parcelowym, jako materiału pomocniczego ( Pkt II ppkt 5 sprawozdania technicznego). W wyniku prac polowych skartowano na cjanotypach w skali 1:2000 łącznie na 12 arkuszach, następnie wykreślono i wykonano 12 matryc w podziale obrębowo sekcyjnym. Wykorzystano materiały z sąsiednich obrębów celem ustalenia przebiegu granic ( pkt V Prace kameralne).

W latach 1967-1968 opracowano mapę 1:2000, która przedstawiała identyczny przebieg granicy pomiędzy działkami [...] i [...] ( [...]), jak w mapie z założenia ewidencji.

W 1973 r. na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu gospodarstw rolnych dokonano kompleksowego uregulowania własności nieruchomości na podstawie danych z opracowania geodezyjnego oznaczonego numerem [...] ( dokonano przejścia z systemu parcelowego na działki ewidencyjne). Powierzchnie działek zostały obliczone graficznie z dokładnością 1 ara ( uzasadnienie decyzji Organu I instancji).

W rejestrze gruntów wsi M. ( [...]) sporządzonym po przeprowadzeniu uwłaszczeń gospodarstw rolnych na podstawie ustawy uwłaszczeniowej, działka [...] została wpisano jako Ls o powierzchni 0,70 ha. Taka powierzchnia działki figurowała do czasu przeprowadzenia w 2015 r. modernizacji ( wypis z ewidencji gruntów na datę 28 lutego 2015 r.)

W trakcie prowadzonych na przestrzeni lat prac związanych z realizacją drogi, przebiegającej między innymi przez działki [...] i [...], nie dokonywano zmian w zakresie przebiegu spornej granicy ( operat [...]).

W 2015 r. została przeprowadzona modernizacja ewidencji gruntów. Jak wynika ze sprawozdania technicznego do jej przeprowadzenia wykorzystano dokumenty z wcześniejszych prac geodezyjnych znajdujące się w zasobach Starostwa Powiatowego w [...]. Przeprowadzono weryfikację konturów użytków gruntowych za pomocą ortofotomapy oraz w drodze wywiadu terenowego dla ustalenia zasięgów i właściwego oznaczenia rodzajów użytków gruntowych. Do wywiadu terenowego użyto wydruku numerycznej mapy ewidencji gruntów i użytków. Zmieniono granice gruntów zabudowanych i zurbanizowanych, według tego jakie elementy powinny zawierać zgodnie z rozporządzeniem egib z 2001 r. Dostosowano rodzaj użytku gruntowego do funkcji jaką pełnią znajdujące się na nim budynki. Zmiany wykazano na mapach wywiadu terenowego. Współrzędne załamań konturów pozyskano za pomocą pomiarów kartometrycznych wykonanych na ortofotomapie. Z protokołu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych wynika, że przebieg granicy pomiędzy działką [...] a działkami: [...] został ustalony [...] sierpnia 2015 r. zgodnie z analizą map jednostkowych PZGiK oraz orzeczeń sądowych, przy czym w czynnościach z ustalenia przebiegu granic nie brali udziału prawidłowo zawiadomieni Skarżący, jak również współwłaścicielki działki [...]. Przebieg granicy został zobrazowany na dołączonych do akt szkicach nr 22 i 28.

Obraz przedstawionych na nich map jest bardzo podobny do tego jakie przedstawiały poprzednie mapy. Powierzchnia działki [...] zmieniła się niewiele w stosunku do tego jaka zmiana nastąpiła po podziale działki [...]. Z wypisu z ewidencji gruntów na dzień 28 lutego 2016 r. dołączonej przez Skarżącego wynika, że powierzchnia po modernizacji wynosiła 0,6063 ha ( przed 70 ha).

Z dokumentów dołączonych do operatu modernizacyjnego z 2015 r. – analiza materiałów źródłowych wynika, że wśród materiałów branych pod uwagę przy sporządzaniu dokumentacji nie wzięto pod uwagę operatu [...] ( operat pouwłaszczeniowy).

Punktom granicznym [...] i [...] ( wierzchołki granicy z działką [...]) nadano atrybut ZRD – 3 źródło danych o położeniu punktu granicznego ( geodezyjne pomiary fotogrametryczne punktów granicznych, których położenie zostało poprzednio ustalone w sposób określony w rozporządzeniu, także pomiary fotogrametryczne znaków granicznych uwidocznionych na zdjęciach lotniczych lub na ortofotomapie).

W dniu [....] stycznia 2016 r. w Dzienniku Urzędowym Województwa Podkarpackiego Starosta ogłosił, że projekt operatu opisowo – kartograficznego stał się operatem ewidencji gruntów i budynków.

W 2017 r., w celu zniesienia współwłasności działki leśnej [...] na podstawie art. 92 u.g.n. w 2017 r. uprawniony geodeta T. S. sporządził dokumentację geodezyjną [...], jedną dotyczącą "pomiaru kontrolnego działki [...] do sprostowania powierzchni" oraz drugą dotyczącą "podziału działki nr [...]".

Jak wynika z protokołu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych granica pomiędzy działkami [...] i [...] została ustalona wg istniejących graniczników betonowych, biegnących następnie na sosnę zaznaczoną farbą, według zgodnych wskazań obecnych W. O. oraz J. P. Przebieg linii granicznych przedstawiono na mapie, sporządzono następnie wykaz współrzędnych oraz wykaz powierzchni działek nie tylko nowotworzonych, ale również ościennych. W wyniku dokonanych prac doszło do przesunięcia granicy ewidencyjnej pomiędzy działką [...] ( po podziale działki [...] i [...]), a należącą do Skarżącego działką [...] w kierunku wschodnim, w stronę działki Skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do zmiany powierzchni ewidencyjnej działki [...] z 0,6063 ha na 0,4297 ha.

Analizując te dokumenty Organ I instancji stwierdził, że doszło do ustalenia przebiegu granicy na podstawie stanu spokojnego posiadania, a także że występowały rozbieżności pomiędzy danymi zawartymi w ewidencji gruntów i budynków wykazanych po modernizacji, a stanem użytkowania na gruncie.

Stanowisko to skorygował Organ II instancji przecząc temu, że ustalenie granicy mogło nastąpić na podstawie spokojnego posiadania, wskazał, że granica została ustalona po zbadaniu położenia znaków i śladów granicznych oraz przeprowadzeniu analizy wszelkich dostępnych dokumentów, zawierających informacje mające znaczenie w tym zakresie, w tym oświadczeń zainteresowanych podmiotów i świadków.

Jednocześnie Organy obu instancji zakwestionowały ustalenia modernizacji z 2015 r. pod wątpliwość poddając ustalone punkty graniczne. Podniesiono po pierwsze, że pomimo nadania im atrybutu ZRD ( źródło danych o położeniu) nie zbadano położenia znaków i śladów granicznych, po drugie, że z analizy materiałów źródłowych wynikało, że nie wykorzystano mapy z uwłaszczenia.

Pozwoliło to Organom na przyjęcie prawidłowości prac geodezyjnych przeprowadzonych w 2017 r. z pominięciem prac geodezyjnych przy modernizacji w 2015 r.

Operat z podziału został wpisany do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] marca 2017 r. pod nr [...].

Dodatkowo Organ II instancji wskazał, że powstałe w wyniku podziału działki stały się przedmiotem obrotu i wpisu do KW.

Sąd nie zgadza się z oceną prawidłowości dokonanego podziału i nie ma przy tym znaczenia fakt obrotu nieruchomościami już po dokonanym podziale i wpis do KW. Rękojmia wiary ksiąg wieczystych dotyczy wyłącznie działu I, a nie powierzchni działki by móc z tych wypisów czynić zarzut związania zapisami KW.

Wpis w dziale I-0 księgi wieczystej nie jest objęty rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm., uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 1994 r. III CZP 15/94 ). Dane dotyczące nieruchomości takie, jak: położenie, obszar (powierzchnia), konfiguracja działki, etc. nie stanowią danych, które w razie niezgodności z rzeczywistością powodowałyby niezgodność ze stanem prawnym nieruchomości, gdyż stanu takiego nie tworzą. Tego rodzaju niezgodność podlega sprostowaniu przed sądem powszechnym. ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OSK 533/07 ).

Zgodzić należy z kolei z tym, że zmiany zapisów ewidencji gruntów w oparciu o zasadę aktualności nakazują co do zasady uwzględniać kolejne zmiany celem zachowania tej aktualności, a nie cofać się do zapisów archiwalnych. Dzieje się tak, pod warunkiem prawidłowości dokonanych zapisów. Jak wynika bowiem z art. 24 ust. 2a pkt d p.g.ik. aktualizacji podlegają również dane na skutek wykrycia błędnych informacji. W takiej sytuacji Organ ma prawo do wyeliminowania błędów cofając się do zapisów wcześniejszych.

Tymczasem takiej cechy nie można w ocenie Sądu przypisać zapisom ewidencji gruntów dokonanych po podziale działki nr [...], dokonanej zatwierdzonym przez Starostę operatem technicznym wpisanym do zasobu pod nr [...]. Jedynie w drodze wyjaśnienia należy wskazać, że zgodnie z art. 92 u.g.n. do podziału nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach miejscowych na cele rolne i leśne, a w przypadku braku planu miejscowego do nieruchomości wykorzystywanych na cele rolne i leśne nie stosuje się przepisów u.g.n. zawartych w rozdziale dotyczącym podziału nieruchomości. Z wypisu z ewidencji gruntów wynika, że działka [...] ma przeznaczenie leśne. Stąd też brak decyzji zatwierdzającej podział. Zastępuje to zatwierdzenie operatu przez Starostę. Wyjaśnienie to Sąd uznał za konieczne w związku z podnoszonymi przez Skarżącego zarzutami dotyczącymi braku wydania decyzji o podziale nieruchomości.

Zgodnie z obowiązującym w trakcie podziału rozporządzeniem egib z 2001 r.:

§ 36 Przebieg granic działek ewidencyjnych wykazuje się w ewidencji na podstawie dokumentacji geodezyjnej, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, sporządzonej:

1) w postępowaniu rozgraniczeniowym;

2) w celu podziału nieruchomości;

3) w postępowaniu scaleniowym i wymiany gruntów;

4) w postępowaniu dotyczącym scalenia i podziału nieruchomości;

5) na potrzeby postępowania sądowego lub administracyjnego, a następnie wykorzystanej do wydania prawomocnego orzeczenia sądowego lub ostatecznej decyzji administracyjnej;

6) przy zakładaniu, na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, katastru nieruchomości i ewidencji gruntów i budynków;

7) przez Straż Graniczną, jeżeli dokumentacja ta określa przebieg granic państwa z dokładnością odpowiednią dla ewidencji;

8) w wyniku geodezyjnego pomiaru sytuacyjnego istniejących lub wznowionych znaków granicznych albo wyznaczonych punktów granicznych.

§ 37.

1. Jeżeli brak jest dokumentacji wymienionej w § 36 lub jeżeli zawarte w niej dane nie są wiarygodne, dane dotyczące przebiegu granic działek ewidencyjnych pozyskuje się w wyniku geodezyjnych pomiarów terenowych lub geodezyjnych pomiarów fotogrametrycznych poprzedzonych ustaleniem przebiegu tych granic.

2. Ustalenie przebiegu granic działek ewidencyjnych, w tym położenia wyznaczających je punktów granicznych, może nastąpić w oparciu o zobrazowania lotnicze, satelitarne lub ortofotomapę, jeżeli te zobrazowania lub ortofotomapa charakteryzują się rozdzielczością zapewniającą wizualizację szczegółów sytuacyjnych, które mogą mieć znaczenie przy ustaleniu przebiegu tych granic.

§ 38. 1. O czynnościach podjętych w celu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych wykonawca zawiadamia wszystkich właścicieli oraz użytkowników wieczystych tych działek, a także osoby władające tymi działkami na zasadach samoistnego posiadania.

2. Zawiadomienie o czynnościach podjętych w celu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych oprócz danych adresowych podmiotu, do którego jest ono kierowane, powinno zawierać następujące informacje:

1) dzień, godzinę i miejsce rozpoczęcia tych czynności;

2) oznaczenia i ewentualne dane adresowe działek ewidencyjnych, których będą dotyczyć te czynności, a także numery ksiąg wieczystych, jeżeli księgi takie są prowadzone dla tych działek;

3) pouczenie o konieczności posiadania dokumentu umożliwiającego ustalenie tożsamości osoby deklarującej swój udział w tych czynnościach oraz o tym, że udział w tych czynnościach leży w interesie podmiotu i że nieusprawiedliwione niewzięcie w nich udziału nie będzie stanowić przeszkody do ich przeprowadzenia.

3. Zawiadomienia o czynnościach podjętych w celu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych doręcza się podmiotom, o których mowa w ust. 1, za zwrotnym poświadczeniem odbioru lub za pokwitowaniem, nie później niż 7 dni przed wyznaczonym terminem.

4. W przypadku gdy właściciele, użytkownicy wieczyści oraz władający, o których mowa w ust. 1, nie są znani lub nie jest znane ich miejsce zamieszkania, na wniosek wykonawcy starosta zamieszcza na stronach internetowych Biuletynu Informacji Publicznej oraz na tablicy ogłoszeń starostwa powiatowego przez okres co najmniej 14 dni informacje, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3, z tym że ostatni dzień tego okresu powinien nastąpić nie później niż 8 dni przed wyznaczonym terminem rozpoczęcia czynności podjętych w celu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych.

§ 39

1. Ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych, w tym położenia wyznaczających je punktów granicznych, dokonuje wykonawca na podstawie zgodnych wskazań właścicieli lub użytkowników wieczystych tych działek albo osób władających tymi działkami na zasadach samoistnego posiadania, potwierdzonych ich zgodnym oświadczeniem złożonym do protokołu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych.

2. W przypadku gdy właściwe podmioty nie złożą do protokołu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych zgodnego oświadczenia, o którym mowa w ust. 1, przebieg granic działek ewidencyjnych, w tym położenie wyznaczających je punktów granicznych, ustala wykonawca według ostatniego spokojnego stanu posiadania, jeżeli ten stan posiadania nie jest sprzeczny z informacjami zawartymi w dostępnych dokumentach określających stan prawny gruntów w granicach tych działek.

3. W przypadku gdy spokojnego stanu posiadania, o którym mowa w ust. 2, nie można stwierdzić lub jest on sprzeczny z informacjami zawartymi w dostępnych dokumentach określających stan prawny gruntów, przebieg granic działek ewidencyjnych obejmujących te grunty, w tym położenie wyznaczających te granice punktów granicznych, ustala wykonawca po zbadaniu położenia znaków i śladów granicznych oraz przeprowadzeniu analizy wszelkich dostępnych dokumentów, zawierających informacje mające znaczenie w tym zakresie, w tym oświadczeń zainteresowanych podmiotów i świadków.

4. Ustalane punkty graniczne wykonawca oznacza na gruncie w sposób umożliwiający ich pomiar. Trwała stabilizacja tych punktów może nastąpić wyłącznie z inicjatywy i na koszt zainteresowanych i może dotyczyć wyłącznie punktów ustalonych w oparciu o zgodne oświadczenie, o którym mowa w ust. 1.

5. Wyniki ustaleń przebiegu granic działek ewidencyjnych wykonawca utrwala w protokole, którego wzór z przykładowymi wpisami zawiera załącznik nr 3 do rozporządzenia.

6. Integralną częścią protokołu ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych są szkice graniczne, sporządzone przez wykonawcę, które zawierają:

1) adres położenia działek, których granice są ustalane;

2) usytuowanie punktów granicznych w stosunku do szczegółów terenowych położonych na ustalanych granicach lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie, takich jak budynki, ogrodzenia, słupy oraz miedze, przedstawione w sposób graficzny i doprecyzowane opisem lub danymi określającymi odległości tych punktów do szczegółów terenowych;

3) numery działek ewidencyjnych;

4) podpisy osób biorących udział w czynnościach podjętych w celu ustalenia przebiegu granic lub adnotację wykonawcy o odmowie złożenia podpisu;

5) podpis osoby, która sporządziła szkic graniczny.

7. W przypadku gdy ustalenie przebiegu granic działek ewidencyjnych odbywa się na podstawie zobrazowań lotniczych, satelitarnych lub ortofotomapy, informacje i podpisy, o których mowa w ust. 6, są treścią kopii tych zobrazowań lub ortofotomapy.

8. Informacje o spornych odcinkach granic działek ewidencyjnych ujawnia się w bazie danych ewidencyjnych oraz na wyrysach z mapy ewidencyjnej.

Jak wynika z akt w 2017 r. dokonano nie tylko podziału działki [...] ale również dokonano przeprowadzenia granic. W związku z czym do tych czynności miały również zastosowanie powołane przepisy, które regulują kolejność czynności przy dokonywaniu wyznaczenia granic. Operat techniczny z tych czynności został włączony do zasobu.

Z powołanych przepisów wynika, że w pierwszej kolejności należy wziąć pod uwagę dokumentację geodezyjną, przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, sporządzoną przy zakładaniu, na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, katastru nieruchomości i ewidencji gruntów i budynków, dopiero w następnej kolejności ustalenie przebiegu granicy odbywa się w oparciu o ustalenia stanu spokojnego posiadania i wreszcie w oparciu o widoczne znaki i ślady oraz przeprowadzeniu analizy wszelkich dostępnych dokumentów, zawierających informacje mające znaczenie w tym zakresie, w tym oświadczeń zainteresowanych podmiotów i świadków.

Wątpliwości Sądu w związku z powyższym budzi przyjęcie przez Organu obu instancji ustalenie przebiegu granicy wyłącznie w oparciu o znaki graniczne znajdujące się na gruncie, bez analizy poprzedniej dokumentacji dotyczącej modernizacji ewidencji gruntów, z którą te ustalenia pozostają w całkowitej sprzeczności.

Rację ma Skarżący wskazując, że trudna do zrozumienia jest sytuacja, w której przez lata granice jego działki przebiegały w ten sam sposób i dopiero w wyniku podziału działki sąsiedniej dokonywana jest tak znacząca zmiana, związana zarówno ze zmianą granicy, jak i powierzchni ewidencyjnej.

Stanowiska Organów nie może tłumaczyć usterkowanie sporządzonej modernizacji poprzez wytknięcie błędów polegających na nie uwzględnieniu przy jej sporządzaniu mapy uwłaszczeniowej i ustalenie punktów granicznych w oparciu o analizę znaków do której, jak wskazują Organy nie doszło i przyznanie tym samym jednej i wiążącej mocy ustaleniom przebiegu granic dokonanych w ramach podziału działki [...]. Modernizacja została przeprowadzona, sporządzony wówczas projekt stał się operatem, a w jej ramach zostały ustalone granice działek, w tym między innymi działki [...] i [...]. Wyznaczały ją punkty graniczne [...] i [...].

W sytuacji, gdy Organy powzięły wątpliwości co do stwierdzonych w niej okoliczności mogły zwrócić się o ich wyjaśnienie do wykonawcy modernizacji. Ponadto poddanie w wątpliwość operatu modernizacyjnego, nie wykluczało możliwości odniesienia się do pozostałych istniejących operatów w tym operatu uwłaszczeniowego, którego nieuwzględnienie Organy zarzucały.

W świetle powyższego musi budzić wątpliwości ustalenie przebiegu granicy w oparciu o znaki graniczne w sytuacji, gdy przez tak wiele lat nie dokonywano w oparciu o nie takich ustaleń, nie powoływano się na nie, a jak wynika z ustaleń organów i co Organy wprost wskazują nie dokonywania ustalenia przebiegu granicy.

Na podstawie § 54 poprzednio obowiązującego rozporządzenia egib Starosta dokonuje weryfikacji zgodności danych ewidencyjnych z treścią dokumentów źródłowych stanowiących podstawę wpisu do ewidencji, jak również treści mapy ze stanem faktycznym. Starosta zarządza sprawdzenie wszystkich danych ewidencyjnych obrębu, jeżeli w wyniku weryfikacji, o której mowa w ust. 2, wyjdą na jaw istotne nieprawidłowości w prowadzeniu ewidencji. Niezgodności stwierdzone w wyniku weryfikacji, o której mowa w ust. 1, podlegają usunięciu w drodze modernizacji ewidencji lub jej aktualizacji na podstawie posiadanych przez organ dokumentów, danych zawartych w dostępnych rejestrach publicznych oraz dokumentacji geodezyjnej, sporządzonej na zamówienie zainteresowanych podmiotów lub w drodze zamówienia publicznego, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Do takiej wersyfikacji na przestrzeni lat nie doszło.

Nie może w ocenie Sądu zastąpić go pomiar kontrolny powierzchni działki [...] w ramach dokonywanego podziału tej działki i zmiany jakie nastąpiły w dalszej kolejności.

Ponadto nie może być również tak, że w wyniku podziału działki dochodzi do zmiany granic działek sąsiadujących.

Wyjęcie bowiem tego rodzaju nieruchomości spod działania rozdziału dotyczącego podziału nieruchomości ustawy o u.g.n. nie pozwala na dokonywanie podziału nieruchomości bez zachowania jakichkolwiek zasad.

Zwrócić należy uwagę, że na podstawie §6 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 2004 r. w serwie sposobu i trybu dokonywania poddziałów nieruchomości ( Dz.U. Nr 268, poz. 2663) wydanego na podstawie art. 100 u.g.n.

1. Do opracowania mapy z projektem podziału nieruchomości, o której mowa w art. 97 ust. 1a pkt 8, przyjęcie granic nieruchomości podlegającej podziałowi następuje w wyniku badania:

1) księgi wieczystej nieruchomości podlegającej podziałowi oraz innych dokumentów określających stan prawny nieruchomości;

2) danych wykazanych w katastrze nieruchomości.

2. W przypadku stwierdzenia niezgodności danych, o których mowa w ust. 1 pkt 2, z danymi wykazanymi w dokumentach, o których mowa w ust. 1 pkt 1, granice nieruchomości podlegającej podziałowi przyjmuje się na podstawie danych wykazanych w dokumentach, o których mowa w ust. 1 pkt 1.

3. W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, granice nieruchomości podlegającej podziałowi przyjmuje się na podstawie danych, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

4. W przypadku, o którym mowa w ust. 3, o czynnościach przyjęcia granic zawiadamia się właściciela bądź użytkownika wieczystego nieruchomości podlegającej podziałowi oraz właścicieli bądź użytkowników wieczystych nieruchomości sąsiadujących z nieruchomością podlegającą podziałowi, a w przypadku braku danych o tych osobach - osoby władające tymi nieruchomościami.

5. Do zawiadomień, o których mowa w ust. 4, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zawiadomień w postępowaniu o rozgraniczenie nieruchomości.

Na podstawie tych przepisów zewnętrzne granice działki ustala się wyłącznie na podstawie określonych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 61/23 wskazał, że przepis ten nie zezwala na uwzględnienie w trakcie ustalania zewnętrznych granic dzielonej nieruchomości wieloletniego użytkowania. Przepis § 6 określa bowiem dwa źródła danych, które stanowią podstawę przyjęcia granic. Po pierwsze jest to księga wieczysta nieruchomości podlegającej podziałowi oraz inne dokumenty określające stan prawny nieruchomości oraz po drugie dane wykazane w katastrze nieruchomości. W świetle powyższego nie można było przy dokonywaniu podziału działki ustalać zewnętrznych jej granic w oparciu o znaki graniczne, których położenie pozostawało w sprzeczności z wyżej wymienionymi dokumentami.

W ocenie Sądu nie ma jakichkolwiek podstaw do tego by te zasady nie miały obowiązywać w przypadku podziału działki wykorzystywanej jako działko leśna.

W świetle powyższego Sąd stwierdza, że doszło do nieuzasadnionego przesunięcia granicy ewidencyjnej, co uzasadnia wątpliwości Skarżącego. Nieprawidłowości te nie dotyczą przy tym zasięgu własności. Przedstawione okoliczności wskazują na błędne zapisy znajdujące się w ewidencji gruntów, które powinny zostać przez Organ wyeliminowane. Twierdzenie przez Organy, że sprawa dotyczy sporu o własność i kierowanie Skarżącego na drogę postępowania cywilnego, w sytuacji gdy w wyniku zapisów ewidencyjnych dokonano nieuzasadnionej zmiany powierzchni działki jest całkowicie nieuprawnione.

Nie zmienia również powyższego fakt, że zmienione w wyniku podziału i ustalenia granic zapisy zostały uwzględnione w przekształceniach własnościowych. Należy bowiem pamiętać, że zapisy KW nie korzystają z domniemania prawdziwości jeśli chodzi o powierzchnię działki.

Oddalając podczas rozprawy sądowo administracyjnej wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego Sąd działał na podstawie powołanego art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem: Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dowód z opinii biegłego nie jest dowodem z dokumentu i w oczywisty sposób przekracza zakres dopuszczalnego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zarówno w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i we wszystkich polskich procedurach prawnych dowód z opinii biegłego jest innym - odrębnym dowodem od dowodu z dokumentów.

Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jak również decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 p.p.s.a.