Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 248/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: 54,  art. 8 par. 1 pkt 15 i  par. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Asesor WSA Dominik Dymitruk po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 14 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Fundacji R.we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 25 maja 2023 r. Nr 0201-IEE2.7192.27.2023.2.IW w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Psie Pole z dnia 31 marca 2023 r. Nr 0226-SEE.7113.76.2023.2.KW; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Fundacji R. we W. (dalej: strona, skarżąca, zobowiązana) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ II instancji/ organ odwoławczy) z dnia 25 maja 2023 r. nr 0201-iEE2.7192.27.2023.2.IW utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław Psie-Pole (dalej: NUS, organ I instancji) z dnia 31 marca 2023 r. nr 0226-SEE.7113.76.2023.2.KW w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Z akt sprawy wynika, że NUS prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] z dnia 2 lutego 2023 r., wystawionego przez Zarząd Województwa Świętokrzyskiego, obejmującego zaległość z tytułu niezwróconych, wykorzystanych z naruszeniem procedur, środków przeznaczonych na realizację projektów finansowanych z udziałem środków europejskich. NUS zawiadomieniem nr [...] z dnia 3 lutego 2023 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w S. Bank [...] S.A. (zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono stronie dnia 21 lutego 2023 r.)

24 lutego 2023 r. strona złożyła skargę na dokonaną czynność egzekucyjną wskazując na naruszenie art. 8 § 1 pkt 15 i § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez zajęcie kont utworzonych do obsługi projektów unijnych lub dotacji celowych z budżetu państwa. Wniosła strona o uchylenie zajęcia egzekucyjnego i o zwrot niesłusznie pobranej kwoty w wysokości 92 224,05 zł. W skardze strona wskazała na rachunki bankowe i umowy dotyczące projektów unijnych.

NUS postanowieniem z dnia 31 marca 2023 r. oddalił skargę na czynność egzekucyjną. Argumentował NUS, że to bank, jako dłużnik zajętej wierzytelności, podejmuje decyzję, które z rachunków bankowych obejmuje przedmiotowym zajęciem i to bank a nie organ egzekucyjny posiada wiedzę na temat źródeł pochodzenia środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym zobowiązanego. A zatem to bank jako dłużnik zajętej wierzytelności podejmuje decyzje, czy przekazuje konkretne środki pieniężne na realizację zajęcia egzekucyjnego. Natomiast NUS działając w oparciu o przepisy u.p.e.a. nigdy nie kieruje egzekucji do majątku, który z mocy ustawy, jej nie podlega. Według NUS w sprawi Bank w piśmie z dnia 15 lutego 2023r. wskazał, że organowi egzekucyjnemu przekazano środki pieniężne, które podlegały egzekucji, natomiast pozostałe środki znajdujące się na rachunkach nie podlegają egzekucji.

W wyniku wniesionego zażalenia DIAS zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia powołując się na przepisy u.p.e.a. – art. 54, art. 1a pkt 12 lit. a, art. 80, art. 67 § 2 - stwierdził, że czynność zajęcia rachunku bankowego była zgodna z prawem. Nie stwierdził również naruszenia art. 8 § 1 pkt 15 i § 1 u.p.e.a. Zdaniem DIAS to do banku należy ocena, czy prowadzi rachunek zobowiązanego, na którym znajdują się środki, które mogą lub nie mogą być przedmiotem egzekucji i na banku ciąży odpowiedzialność prawidłowej realizacji zajęcia. Natomiast organ egzekucyjny nie ma możliwości kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z uwagi na ograniczenie określone w art. 71a u.p.e.a. Dalej DIAS wskazał, że strona posiada w Banku [...] rachunków bankowych z czego [...] z nich to wyodrębnione rachunki utworzone do obsługi poszczególnych projektów unijnych lub dotacji celowych z budżetu państwa. Na tych [...] rachunkach znajdują się środki niepodlegające egzekucji, pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U z 2022, poz. 1634 i zm., dalej: ufp)). Zaznaczyła DIAS, że wskutek dokonanej czynności nie żądano zajęcia rachunków, na których znajdują się środki niepodlegające egzekucji. Bank przekazał na konto organu egzekucyjnego kwotę w wysokości 92 224,05 zł z rachunku bankowego nr [...], na którym oprócz środków przeznaczonych na obsługę i realizację projektów znajdują się środki pochodzące z innych źródeł. Zatem to bank jako dłużnik zajętej wierzytelności, podjął decyzję o przekazaniu konkretnych środków na realizację zajęcia egzekucyjnego w kwocie 92 224,05 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) skarżąca zakwestionowała stanowisko organu. Wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie:

1) art. 8 § 1 pkt 15 i § 1a u.p.e.a. poprzez uznanie, że zajęcie środków niepodlegających egzekucji i przekazanie ich wierzycielowi było prawidłowe;

2) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 775 ze zm., dalej: kpa) w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, gdy istniały podstawy do jego uchylenia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała stanowisko organu o braku odpowiedzialności za prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej. Wskazała, że skarga na czynność egzekucyjną powinna gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji, wobec czego organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia jej praw w ramach tego środka, stwierdzając że to wyłącznie bank ma świadomość pochodzenia wpływających na rachunek środków i to na nim spoczywa obowiązek oceny, czy środki podlegają wyłączeniu spod egzekucji i związana z tym odpowiedzialność.

W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem sporu jest zasadność oddalenia skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu rachunku bankowego.

Według strony ww. czynność została dokonana z naruszeniem art. 8 § 1 pkt 15 i § 1a u.p.e.a., tj., bez uwzględnienia kwot niepodlegających egzekucji – środków pochodzących z programów finansowanych z udziałem środków unijnych i budżetu państwa.

Według organu to do banku należy ocena, czy na rachunku zobowiązanego znajdują się środki podlegające egzekucji i na banku ciąży odpowiedzialność prawidłowej realizacji zajęcia. Natomiast organ egzekucyjny nie ma możliwości kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z uwagi na ograniczenie określone w art. 71a u.p.e.a.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia stwierdził, że naruszają one prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia.

Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarżąca Wskazała, że w sprawie czynność zajęcia podanych rachunków bankowych nastąpiła z naruszeniem wyłączenia określonych środków spod egzekucji – art. 8 § 1 pkt 15 i § 1a u.p.e.a.

Z art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. wynika, że zawiadomienie o zajęciu środków na rachunku bankowym oznacza, iż z chwilą wpływu świadczenia do właściwego oddziału banku, powstaje obowiązek banku wstrzymania wypłat środków pieniężnych z zajętego rachunku do wysokości zajętej wierzytelności, a zajętą kwotę bank powinien bezzwłocznie przekazać organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności, chyba że zaistnieją przeszkody w dokonaniu wypłat, wówczas bank musi o nich poinformować organ egzekucyjny w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Przeszkodami mogą być m.in. przechowywanie na nim kwot niepodlegających egzekucji administracyjnej.

Art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. stanowi, że nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, wypłacone w formie zaliczki, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone. A § 1a, W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 15, egzekucji nie podlegają również sumy już wypłacone oraz środki trwałe, wartości niematerialne i prawne powstałe w ramach realizacji projektu, na który były przeznaczone środki pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, przez okres jego realizacji wskazany w umowie o dofinansowanie projektu.

Sąd nie podziela stanowiska DIAS, że organ egzekucyjny nie jest zobowiązany do weryfikacji prawidłowości dokonanego zajęcia rachunku bankowego co do zajęcia środków niepodlegających egzekucji.

Niewątpliwie skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny i stanowi tylko uzupełnienie innych środków zaskarżenia, przewidzianych w u.p.e.a., ale jej konstrukcja normatywna wskazuje na stosunkowo szeroki zakres zastosowania, zwłaszcza, gdy chodzi o różnorakie czynności natury faktycznej. Jej przedmiotem jest wyłącznie ocena prawidłowości, a więc zgodności z prawem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny, a jej celem jest zapewnienie praworządności postępowania egzekucyjnego w każdym jego aspekcie. Znaczenie tej instytucji prawnej dla porządku prawnego jest tym bardziej doniosłe, że postępowanie egzekucyjne ze swej istoty przynosi szczególnie dotkliwą, władczą ingerencję aparatu państwowego w sferę własności i prywatności obywatela. Interes prawny wnoszącego taką skargę może dotyczyć uchylenia zakwestionowanej czynności, ale może także obejmować samo stwierdzenie, że określoną czynność podjęto niezgodnie z prawem. Zauważyć trzeba, że eliminowanie sprzecznych z prawem czynności organu egzekucyjnego leży także w interesie społecznym, skoro w myśl art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. Skarga na czynność egzekucyjną powinna gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej. Organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka. Celem skargi na czynności egzekucyjne jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej na skutek wskazania przez wnoszącego tę skargę przedmiotu zaskarżenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej. (por. wyrok NSA z dnia 19 września 2023 r., sygn. akt III FSK 2367/21, dostępny w bazie orzeczeń sądów administracyjnych, dalej: CBOSA)

Słuszna jest argumentacja strony, że skarga na czynność egzekucyjną powinna gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej, wobec czego organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka, stwierdzając, że to wyłącznie bank ma świadomość pochodzenia wpływających na rachunek środków pieniężnych, a zatem to wyłącznie na nim spoczywa obowiązek oceny, czy środki pieniężne podlegają wyłączeniu spod egzekucji i związana z tym odpowiedzialność.

W ocenie Sądu w sytuacji zajęcia rachunku bankowego przez organ egzekucyjny i podnoszonej przez stronę argumentacji, że zastosowany środek egzekucyjny jest niedopuszczalny, ponieważ narusza ustawę z uwagi na wyłączenie danych środków na podstawie art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., obowiązkiem organu egzekucyjnego jest wyjaśnienie w sposób niebudzący wątpliwości, czy wskazywane środki faktycznie nie podlegają egzekucji. Przyjęcie stanowiska organu o braku obowiązku sprawdzenia przez organ egzekucyjny prawidłowości zajęcia danych środków oznaczałoby, że w sytuacji zajęcia środków niepodlegających egzekucji, strona - dłużnik nie miałaby możliwości skutecznego zakwestionowania tej czynności, pomimo że zajęcie środków nastąpiłoby z naruszeniem ustawy.

W sprawie organ pominął wyjaśnienia strony dotyczące pochodzenia środków znajdujących się na zajętych rachunkach bankowych i nie zweryfikował jej twierdzeń oraz przedłożonych dokumentów. Organ poprzestał wyłącznie na informacji udzielonej przez Bank. Takie działanie organu, w ocenie Sądu narusza wymogi wynikające z k.p.a. – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 2 w zw. z art. 126.

Obowiązkiem organu – dla ustalenia charakteru środków - jest wyjaśnienie na podstawie okoliczności faktycznych i przy pomocy banku i strony, czy zajęte środki podlegają wyłączeniu na podstawie art. 8 § 1 pkt 15 i § 1a u.p.e.a.

Wbrew twierdzeniom organu na przeszkodzie w dokonaniu powyższej weryfikacji nie stoi art. 71a u.p.e.a. Wyłączenie kontroli banków jako dłużnika zajętej wierzytelności nie skutkuje, tak jak tego chce organ tym, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną organ jest zwolniony z obowiązku sprawdzenia, czy na rachunku bankowym nie zostały zajęte środki wyłączone spod egzekucji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ dokona ustalenia, czy w stanie faktycznym sprawy egzekucja została przeprowadzona z uwzględnieniem wyłączenia z art. 8 § 1 pkt 15 i § 1a u.p.e.a.

Z tych względów, stwierdzając, że naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające jej postanowienia organu I instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Skarga rozpoznana została przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a.