Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 447/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 105
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 234 ust.1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
article: art. 134 par.2, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Gaida po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skargi sp. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu na rzecz sp. A. kwotę 780 zł (siedemset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że decyzją z 7 lipca 2021 r. Burmistrz Miasta Iława (dalej: organ, organ I instancji) nakazał firmie A. sp. z.o.o. (dalej Skarżąca; Spółka) wykonanie na terenie działki nr ewid. [...], obręb [...] w I., wzdłuż ogrodzenia od strony ul. W., przesłony filtracyjnej, posadowionej 2 m poniżej powierzchni terenu oraz 0,5 m powyżej terenu oraz ustalił termin wykonania przesłony filtracyjnej - do 8 miesięcy od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna. Zasięg i lokalizację przesłony filtracyjnej przedstawiono na rysunku będącym integralną częścią decyzji.

Od decyzji odwołanie wywiodła Spółka. Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej SKO; Kolegium) utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Burmistrz Miasta Iława z 7 lipca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, w wyniku rozpoznania skargi od powyższej decyzji wyrokiem z 9 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 437/22 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji;

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z 5 grudnia 2022 r. Burmistrz Miasta Iława, umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie naruszenia stosunków wodnych przez spółkę A. sp. z o.o. - właściciela działki o numerze geodezyjnym [...] w obrębie nr [...] w I.

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w związku z wyrokiem Sądu Administracyjnego w Olsztynie sygn. akt II SA/OI 437/22 z dnia 9 sierpnia 2022r. (dalej wyrok z 9 sierpnia 2022 r.), ponownie przeanalizował zgromadzony materiał dowodowy, zbadał zarzuty skargi oraz opinie biegłego. Organ wskazał, że, w chwili ponownego orzekania w sprawie, niemożliwe jest pełne i jednoznaczne ustalenie okoliczności faktycznych sprawy oraz mierzalnych szkód spowodowanych na gruntach sąsiednich, między innymi z uwagi na to, że spółka poczyniła prace mające na celu uregulowanie gospodarki wodno-ściekowej. Organ zaznaczył, że ponowna analiza zgromadzonego materiału dowodowego wykazała, że na podstawie opinii biegłego oraz jego stanowiska zawartego w piśmie z 6 sierpnia 2021r., nie można jednoznacznie i bezsprzecznie potwierdzić naruszenia stosunków wodnych przez spółkę oraz wskazać bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego działań spółki z zalewaniem sąsiednich gruntów. Ponowna analiza zgromadzonego materiału dowodowego wykazała że niemożliwe jest jednoznaczne wskazanie przyczyny zalewania drogi przy ul. W. oraz bezsprzeczne wskazanie spółki jako wyłącznego sprawcy naruszenia stosunków wodnych z uwagi na wpływ wielu czynników w tym naturalnych. Organ wskazał, że w trakcie postępowania administracyjnego spółka wykonała szereg inwestycji mających na celu uporządkowanie gospodarki wodno - ściekowej, które prawdopodobnie mogły przyczynić się do poprawy warunków wodno-ściekowych, a od dnia wszczęcia przedmiotowego postępowania nie miała miejsca sytuacja polegająca na zalewaniu drogi powiatowej oraz przelewaniu się ścieków poza obszar zakładu.

Mając na uwadze powyższe organ I instancji wskazał, że ewentualne naruszenie stosunków wodnych nie miało charakteru ciągłego, zamierzonego i zawinionego. W związku z powyższym organ uznał, że nie można jednoznacznie stwierdzić naruszenia stosunków wodnych przez ww. spółkę. Ponadto ta zmodernizowała podczyszczalnię m.in. poprzez podwyższenie ścian bocznych zbiornika, oczyszczono oraz uszczelniono zbiornik wód zawracanych, a także zainstalowano rury drenażowe włączone do instalacji ściekowej zakładu. Organ I instancji stwierdził, że w związku z powyższym, nie można jednoznacznie stwierdzić, czy szkody, które powstały w 2020/2021 roku były przyczyną naruszenia stosunków wodnych. Na powyższą sytuację miało wpływ wiele czynników m.in. silna antropopresja na przedmiotowy teren oraz niekorzystne warunki geologiczne utrudniające infiltrację (występowanie piasków gliniastych oraz gliny piaszczystej). Drogi, którymi mogłyby przedostawać się ścieki do Zalewiska M. zostały zablokowane - zabetonowano przepust wód opadowych z drogi powiatowej oraz trwale zamknięto rurociąg napowietrzny. Organ zaznaczył, że ww. inwestycje poczynione przez spółkę w pewnym stopniu uniemożliwiają niekontrolowane przedostawanie się ścieków na grunt sąsiedni. Powyższe działania mogą pozwolić na awaryjne przechwycenie wód zawracanych na terenie zakładu. W ocenie organu ponowne wykonanie ekspertyzy biegłego w zakresie stosunków wodnych czy hydrogeologii nie wniosłoby istotnych i nowych wniosków, które miałyby wpływ na inne rozstrzygnięcie.

Od decyzji tej odwołanie wniósł pełnomocnik A. sp. z o.o. W odwołaniu zawarł wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta Iława z dnia 5 grudnia 2022r. umarzającej w całości postępowanie administracyjne, wskazując na przesłankę zawartą w art. 156 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania administracyjnego to jest wydanie decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Wyjaśnił, że w sprawie wszczętej z urzędu 18 lutego 2021 r. organ wydał decyzję 7 lipca 2021 r., utrzymaną w mocy przez Kolegium decyzją z [...]r. Obie te decyzje zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2022r. sygn. akt II SA/OI 437/22.

Kolegium działając na podstawie art. 63 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) wezwało pełnomocnika do złożenia wyjaśnienia, czy pismo z dnia 21 grudnia 2022r. zatytułowane "Odwołanie", w treści którego zawarty został wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta Iława z 5 grudnia 2022r. 2022 umarzającej w całości postępowanie administracyjne w sprawie naruszenia stosunków wodnych przez spółkę, właściciela działki o numerze geodezyjnym [...] w obrębie nr [...] w I. stanowi odwołanie od wymienionej decyzji czy też wniosek o stwierdzenie jej nieważności. Wezwanie skarżący otrzymał w dniu 23 lutego 2023r. i nie udzielił odpowiedzi. Wobec braku odpowiedzi Kolegium uznało pismo skarżącego z dnia 21 grudnia 2022r. za odwołanie.

Decyzją z [...] r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że bezspornym jest w sprawie, że decyzją z [...]r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Iława z 7 lipca 2021 r. nakazującą firmie A. sp. z o.o. wykonanie na terenie działki nr ewid. [...], obręb [...] w I., wzdłuż ogrodzenia od strony ul. W., utworzenie przesłony filtracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2022r. sygn. akt II SA/OI 437/22 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...]r. oraz utrzymaną przez Kolegium w mocy decyzję organu I instancji.

Sąd uznał, że w sprawie konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Uchylenie przez Sąd decyzji Burmistrza Miasta Iława z dnia 7 lipca 2021 r. oraz decyzji Kolegium z dnia [...]r. oznaczało, że sprawa dotycząca naruszenia stosunków wodnych wszczęta przez Burmistrza Miasta Iława nie została zakończona żadną decyzją. Kolegium zaznaczyło, że uwzględnienie przez sąd skargi na decyzję organu II instancji oraz uchylenie decyzji organu I instancji powoduje, że sprawa "wraca" do organu I instancji, który będzie musiał jeszcze raz ją rozpatrzyć. Zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania administracyjnego następuje tylko w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie przepis ten nie miał zastosowania.

Dalej Kolegium wskazało, że stosownie do art. 234 ust. 1 Prawa Wodnego właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Kolegium, mając na uwadze powyższe wywiodło, że przesłankami poniesienia przez właściciela gruntu odpowiedzialności administracyjnej za zmianę stosunków wodnych na gruncie w świetle art. 234 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego jest stwierdzenie:

1) zmiany stanu wody na gruncie oraz

2) szkodliwego oddziaływania takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie.

W nawiązaniu do powyższego Kolegium wyjaśniło, że zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich zgodnie z art. 234 ust. 2 Prawa wodnego. W myśl art. 234 ust. 3 Prawa Wodnego - jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności

Kolegium wskazało wreszcie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 9 sierpnia 2022r. sygn. akt II SA/OI 437/22 wskazał, że "w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest zatem ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich". Tak więc zastosowanie art. 234 ust. 3 Prawa Wodnego wymaga bezspornego ustalenia, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Kolegium wskazało, że Organ I instancji stosując się do powyższych wytycznych umorzył postępowanie, wskazując, że nie można jednoznacznie stwierdzić naruszenia stosunków wodnych przez spółkę.

Skargę od powyższej decyzji wywiodła spółka, zarzucając Kolegium naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie skutkowało błędnym uznaniem przez Organ, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w dyspozycji normy art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. 2017 poz. 1566 z późn. zm., dalej: PrWod), a w szczególności:

- brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie stanu wód na działce [...], jak również na działkach sąsiednich, w okresie poprzedzającym domniemane naruszenie stosunków wodnych, a w konsekwencji nieustalenie przesłanki konstytuującej możliwość zastosowana art. 234 PrWod,

- brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie działań podjętych przez Skarżącą, a które mogły spowodować zmianę stosunków wodnych, a których katalog zamknięty zawarty jest w art. 234 ust. 1 pkt. 1) i 2) PrWod, a w konsekwencji nieustalenie przesłanki konstytuującej możliwość zastosowania art. 234 PrWod,

- brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie szkody wyrządzonej gruntom sąsiednim domniemaną zmianą stosunków wodnych, a w konsekwencji nieustalenie przesłanki konstytuującej możliwość zastosowania art. 234 PrWod,

Spółka w motywach skargi wywiodła, że decyzje Burmistrza Miasta Iławy jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu powtarzają błędy wskazane w wyroku WSA w Olsztynie z 9 sierpnia 2022r. W postępowaniu przed Kolegium, jak i przed organem I instancji, de facto nie przeprowadzono postępowania dowodowego, co naruszało przepisy postępowania, i miało wpływ na rozstrzygnięcie. Przede wszystkim nie ustalono stanu wód na przestrzeni czasu. Organ w zaskarżonej decyzji wprost odmówił wiarygodności dokumentowi pt.: "Studium Wykonalności Projektu - Poprawa systemu gospodarowania wodami opadowymi na terenie miasta Iławy", choć dokument ten został przygotowany nie na zlecenie Skarżącej, lecz Miasta Iława i następnie był podstawą przeprowadzenia procesu inwestycyjnego. W dokumencie tym wskazuje się wprost, że przyczyną zalewania jezdni ul. W. jest zły stan techniczny urządzeń wodnych zalewiska M. Mając na uwadze powyższe Spółka podkreśliła, że w obrocie prawnym nie może ostać się decyzja wskazuje na możliwą odpowiedzialność Skarżącej za naruszenie stosunków wodnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W wyrokowanej sprawie dla rozpatrzenia skargi istotne znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 9 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 437/22. W tym zakresie wskazać należy, że zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem ponownego rozpoznania przez ten sąd oraz organ administracji publicznej, będą one obowiązane podporządkować się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w uzasadnieniu poprzednio wydanego wyroku, jeżeli nie zostanie on uchylony, nie ulegnie istotnej zmianie stan faktyczny sprawy lub zmianie nie ulegną przepisy prawa. W wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10 (wyrok jak i inne orzeczenia przywoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych - CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Kontrola legalności przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji, wydanej w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., sprowadza się, zatem w głównej mierze do oceny, czy organy podporządkowały się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w poprzednim wyroku, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowowydanej decyzji.

Między oceną prawną a wskazaniami, co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organu administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r. I GSK 2395/05). Wskazania stanowią konsekwencję oceny prawnej przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi. Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia i wytyczenie kierunku działalności organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. (Komentarz do p.p.s.a. pod red. prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2013, str. 593).

Podkreślenia wymaga, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych. Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji (bądź innego aktu czy czynności) do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Jednocześnie, w orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że naruszenie przez organy administracyjne zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji (bądź innego aktu czy czynności) (por. T. Woś (w:) H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., I FSK 506/05; CBOSA).

We wskazanym wyroku z 9 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 437/22 Sąd wskazał, że "w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody." Sąd w sposób jednoznaczny wskazał zatem na braki postępowania wyjaśniającego i konieczność jego uzupełnienia.

W realiach niniejszej sprawy, nie ulega wątpliwości, że organy ponownie rozpoznając sprawę naruszyły art. 153 p.p.s.a. bowiem nie uwzględniły zaleceń sądu zawartych w wyroku z 9 sierpnia 2022 r. Organy nie tylko nie uzupełniły materiału dowodowego w sprawie, ale powtórna ocena już zgromadzonego materiału dowodowego nie została poparta spójną i wyczerpującą argumentacją.

Organ I instancji wskazał m.in. że "Biegły we wnioskach końcowych swej opinii stwierdza w sposób jednoznaczny, że w wyniku nieuporządkowanej gospodarki wodno-ściekowej, na dz. [...] oraz zmiany natężenia przepływu wód nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie i przelewanie się wód ze zbiornika wody zawracanej na obszar wokół zbiornika i przepływ w kierunku terenów niżej położonych sąsiednich, tj. dz. [...] (pas drogi powiatowej), na których tworzą się podtopienia, będące szkodami spowodowanymi zmianą stosunków wodnych na gruncie właściciela działki [...]. Uzupełnienie opinii przez biegłego w piśmie z dnia 06.08.2021r., w części zmienia znaczenie pierwotnej opinii, co uniemożliwia organowi I instancji jednoznaczne rozstrzygnięcie sprawy co do meritum." Powyższy wniosek jest nieuprawniony. Zgodnie z ostatnim akapitem opinii z 6 sierpnia 2021 r. "Brak jest szczelniej bariery pozwalającej na zagospodarowanie wód powstających na terenie zakładu w ramach działki [...] z negatywnym skutkiem dla działki sąsiedniej tj. [...] (ul. W.). Fakt ten wskazuje na bezpośredni związek przyczynowo skutkowy naruszenia art. 234 ust. 1 Prawo wodne, który zabrania właścicielowi gruntu odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. W związku z powyższym, zgodnie z art. art. 234 ust. 3, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności."

Postawiona przez organ I instancji teza jest nieuprawniona. Wskazana wyżej konkluzja biegłego nie stoi w sprzeczności z jego poprzednim stanowiskiem, a co najwyżej je niuansuje. Żaden z organów nie dokonał w poprzednio prowadzonym postepowaniu zestawienia i oceny obu stanowisk biegłego. Z tego względu Sąd w wyroku z 9 sierpnia 2022 r. wskazał, że Kolegium nie odniosło się do skutków jakie dla interpretacji pierwotnej opinii biegłego niesie jego stanowisko z 6 sierpnia 2021 r. Organ nie dokonały oceny tych skutków a jedynie wskazały, na sprzeczność obu stanowisk, nie wyjaśniając na czym w istocie ona polega. Organ zaś, nawet jeśli przyjął (w ponowienie prowadzonym postępowaniu), że oba stanowiska biegłego stoją ze sobą w sprzeczności, nie próbował w żaden sposób wyjaśnić tej kwestii. Organ nie zwrócił się do biegłego o wyjaśnienie lub uzupełnienie jego stanowiska.

Organ I instancji w ponownie prowadzonym postepowaniu nie uzupełnił w istocie materiału dowodowego. Nie przeprowadzono bowiem istotnych czynności dowodowych. Trudno zatem stwierdzić by zrealizowana zostało zalecenie sądu w zakresie jednoznacznego ustalenia kto i kiedy dokonał zmiany stosunków wodnych na gruncie, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich. Organ I instancji wskazał natomiast wprost, że "Ponowne wykonanie ekspertyzy biegłego w zakresie stosunków wodnych czy hydrogeologii nie wniosłoby istotnych i nowych wniosków, które miałyby wpływ na inne rozstrzygnięcie tut. organu." (s. 12 uzasadnienia decyzji organu I instancji). Przyjęte a priori stanowisko dotyczące nieprzydatności pozyskania opinii uzupełniającej biegłego lub jego wyjaśnień w zakresie stanowiska z 6 sierpnia 2021 r. stoi w jaskrawej sprzeczności z wytycznymi sądu. Organ formułując tak jednoznaczną opinię - nie popartą żadną argumentacją -zanegował w istocie potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego i pozyskania źródła sprzyjającego wyjaśnieniu okoliczności prawnokształtnych w sprawie.

W istocie organ I instancji wskazał – a stanowiska tego nie zanegowało Kolegium – że same trudności w pozyskaniu dowodów, ewentualnie ich przeprowadzeniu stanowią przesłankę bezprzedmiotowości postępowania. Tymczasem, przyjęta przez orzekające organy aprioryczna niecelowość przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, w szczególności uzupełnienie opinii (względnie jej wyjaśnienie) nie sanowi o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 k.p.a. Przywołany przepis kładzie jednak akcent nie na przeszkodę w prowadzeniu postępowania, lecz na bezprzedmiotowość, czyli brak przedmiotu postępowania administracyjnego. Poglądy na istotę umorzenia postępowania administracyjnego są zatem uwarunkowane przez stanowisko wobec samego przedmiotu postępowania administracyjnego. W piśmiennictwie na ogół przyjmuje się, że przedmiotem ogólnego postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1k.p.a. Prowadzi to do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym wypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem. Zatem z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. W piśmiennictwie dzieli się te przyczyny na podmiotowe i przedmiotowe, te zaś na spowodowane "faktami naturalnymi" lub zdarzeniami prawnymi (J. Borkowski [w:] Komentarz, 1996, s. 462), co jednakże nie ma większego znaczenia dla interpretacji komentowanego przepisu (por. wyrok NSA w Łodzi z 18.04.1995 r., SA/Łd 2424/94, ONSA 1996/2, poz. 80, w którym przyjęto, że: "Z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 k.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy"). Istota bezprzedmiotowości postępowania polega na tym, że nastąpiło takie zdarzenie prawne lub faktyczne, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej (wyrok NSA z 10.05.2012 r., II GSK 467/11, LEX nr 1219036).

W niniejszej sprawie przedmiotem postepowania jest stan wód na działce nr ewid. [...], obręb [...] w I. i jego szkodliwy wpływ na działkę będącą pasem drogowym ul. W. Dopóki stan owego szkodliwego oddziaływania będzie trwał, dopóty nie będziemy mieli z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 234 Prawa wodnego. Tymczasem przyjmując bezprzedmiotowość postępowania organ I instancji nie wyjaśnił w sposób przekonujący (chociażby minimalnym stopniu), że uzupełnienie materiału dowodowego napotyka na trudności obiektywne. Organ przyjął, że skoro nieruchomości objęte postępowaniem poddane zostały zmianom to ustalenie stosunków wodnych i ich ewentualnych zmian w przeszłości nie jest możliwe. Organ zanegował przy tym potrzebę zwrócenia się w tej materii do osoby dysponującej wiedzą specjalistyczną. Trudno zaakceptować takie stanowisko w świetle zaleceń sądu sformułowanych w wyroku z 9 sierpnia 2022 r. Podkreślić przy tym należy, że sam fakt, że pozyskanie niezbędnych dla wyjaśnienia sprawy dowodów napotyka na trudności nie jest przesłanką odstąpienia od prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Wskazać należy w tym kontekście, że zgodnie z brzmieniem art. 81a § 1 k.p.a jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Domniemanie interpretacyjne zastosować można zatem dopiero gdy powstają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego (organ nie wskazał by stosował powyższy przepis). Organ jest zatem, co do zasady, zobligowany do podejmowania możliwych i racjonalnych działań zmierzających do wyjaśniania okoliczności faktycznych sprawy. W realiach rozpoznawanej sprawy organ I instancji nie wykazał by uzupełnienie materiału dowodowego napotykało na obiektywne przeszkody. Zaprezentował jedynie swoją opinię, że pozyskanie stanowiska biegłego nie jest celowe.

W zakresie działań Kolegium wskazać należy, ze to swoje rozważania ograniczyło w istocie (po lakonicznym przedstawieni stanu faktycznego sprawy) do omówienia przesłanek bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W dalszej kolejności kolegium stwierdziło, że stan faktyczny sprawy spełnia kryteria bezprzedmiotowości, zatem decyzja organu I instancji o umorzeniu postępowania była prawidłowa. Stanowisko Kolegium nie pozwała stwierdzić by to zbadało sprawę w sposób wyczerpujący, co więcej jego lakoniczność utrudnia wręcz dokonanie jego oceny przez sąd.

Z powyższych względów zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji należało uchylić. Rozstrzygniecie to nie stoi przy tym w sprzeczności z art. 134 § 2 p.p.s.a., czyli z zakazem orzekania na niekorzyść (zakaz reformationis in peius), ma bowiem charakter ściśle formalny. A w takiej sytuacji sąd nie może z całą pewnością ustalić, czy jego ocena prawna pogorszy w przyszłości sytuację prawną skarżącego. Na marginesie tylko, dodać należy, że rozstrzygniecie Sądu jest zgodne z wolą skarżącego wprost sformułowaną w skardze. Jedynie przyczyny uchylenia decyzji są odmienne od tych postulowanych przez skarżącego. Sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

W przedmiocie kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.