Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 668/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 14, art. 24 ust. 1 i 9 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 818
law: Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 - t.j.
article: art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ust. 1, art. 60, art. 67 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1270
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 21 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2024 roku sprawy ze skargi Spółdzielni [...] w [...] na decyzję Zarządu Województwa z dnia 13 lipca 2023r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty do zwrotu w ramach umowy o dofinansowanie projektu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zarządu Województwa z dnia 15 grudnia 2022 r. nr [...]; II. zasądza od Zarządu Województwa na rzecz strony skarżącej kwotę 10.817,00 (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 13 lipca 2023 r. nr [...] Zarząd Województwa, po ponownym rozpatrzeniu sprawy rozpoznanej decyzją z 15 grudnia 2022 r. (ww nr) określającej do zwrotu przez Spółdzielnię Socjalną "[...]" z siedzibą w [...] (dalej: strona, spółdzielnia, skarżąca, beneficjent) kwotę w wys. 385.000 zł wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych:

- dla kwoty 8.000 zł od 18.03.2020 r. do dnia dokonania zwrotu włącznie,

- dla kwoty 200.000 zł od 9.12.2020 r. do dnia dokonania zwrotu włącznie,

- dla kwoty 177.000 zł od 16.06.2021 r. do dnia dokonania zwrotu włącznie,

tytułem zwrotu dofinansowania otrzymanego w ramach środków przekazanych umową z 15.01.2020 r. o dofinansowanie projektu pn. "Znasz, mówisz, rozumiesz", współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach W. Regionalnego Programu Operacyjnego na l. 2014-2020 (WRPO), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Spółdzielnia Socjalna "[...]" wniosła o dofinansowanie projektu w konkursie nr [...] dla Działania 8.2 Uczenie się przez całe życie, Osi Priorytetowej 8 Edukacja WRPO, przyczyniające się do podniesienia kompetencji osób znajdujących się w trudnej sytuacji na rynku pracy z powodu niskich kompetencji technologii informacyjno-komunikacyjnej i językowych. Zgodnie z wnioskiem grupę docelową stanowiły 432 osoby dorosłe w wieku aktywności zawodowej (18 l. i więcej), zgłaszające z własnej inicjatywy potrzebę podniesienia kompetencji, zamieszkujące, uczące się lub pracujące na obszarze woj. wlkp. Celem projektu było podniesienie kwalifikacji w zakresie j. ang. lub niem. 303 osób ww. kategorii osób poprzez organizację szkoleń językowych, na poziomie dostosowanym do indywidualnych potrzeb uczestnika, zakończonych egzaminem zewnętrznym certyfikującym nabyte kwalifikacje zg. z Europejskim Systemem Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ) – 120h/os. W wyniku realizacji projektu min. 70% uczestników miało nabyć kwalifikacje językowe z j. ang. lub niem. Cel projektu miał zostać osiągnięty poprzez realizację 2 zadań: zad. 1. – szkolenie z j. ang. i niem. zgodnie z ESOKJ – zadanie rozliczane stawką jednostkową, zad. 2. – szkolenie z j. ang. i niem. – działania nieobjęte stawką jednostkową (tj. koszt zakupu podręczników językowych na potrzeby szkoleń, koszt egzaminu zewnętrznego).

Strona założyła w projekcie organizację szkoleń językowych składających się z 2 modułów szkoleniowych, łącznie 120 h/os., zakończonych egzaminem ESOKJ.

Zarząd Woj. [...] jako Instytucja Zarządzająca WRPO na l. 2014-2020 (IZ WPRO/organ) zawarł 15.01.2020 r. ze stroną umowę o dofinansowanie projektu. Okres realizacji projektu określono od 1.11.2019 r. do 30.06.2021 r. Łączna wartość wydatków kwalifikowanych projektu wynosiła 1.003.864,32 zł: dofinansowanie w kw. 903.477,88 zł, z czego ze środków europejskich - 853.284,67 zł (85% wydatków kwalif.) a z dotacji celowej - 50.193,21 zł (nie więcej niż 5% wyd. kwalif.) oraz wkład własny -100.386,44 zł (nie mniej niż 10% wyd. kwalif.).

Projekt realizowano na podstawie wniosków o zaliczkę, o refundację, rozliczających zaliczkę i sprawozdawczych od nr [...] do nr [...] z: 28.02.2020 r., 20.04.2020 r., 14.07.2020 r., 3.09.2020 r., 3.11.2020 r., 9.03.2021 r., 14.01.2021r., 12.04.2021 r., 14.06.2021 r., 12.08.2021 r., 28.10.2021 r. Strona na podstawie zatwierdzonych wniosków otrzymała dofinansowanie w formie zaliczek oraz refundacji poniesionych wydatków w łącznej kwocie 385.000 zł.

Wniosek złożony 3.11.2020 r. nr [...] za okres 1.09.-31.10.2020 r. był niepoprawny i wymagał uzupełnienia o brakujące zaświadczenia o ukończeniu szkolenia i zestawienie tabelaryczne dot. frekwencji w szkoleniu uczestników. Strona 8.01.2021 r. przesłała organowi listę uczestników gr. 7 (12 os.) i 8 (12 os.), potwierdzenia odbioru podręczników i materiałów szkol. przez uczestników oraz zaświadczenia ukończenia szkolenia z j. niem. przez uczestników dla gr. 7 (z 3.09.2020 r. w wymiarze 60/120 h w okresie 27.07.-3.09.2020 r. i z 15.10.2020 r. – wymiarze 120/120 h w okresie 27.07.-15.10.2020 r.) i dla gr. 8 (z 4.09.2020 r. w wymiarze 60/120 h w okresie 28.07-4.09.2020 r. i z 16.10.2020 r. w wymiarze 120/120 h w okresie 28.07-16.10.2020 r.).

Organ 25.02.2021 r. wezwał stronę do poprawy wniosku [...] wskazując zwłaszcza na konieczność przesłania listy obecności osób z ich podpisami potwierdzającymi udział w szkoleniu i egzaminie oraz potwierdzające odbiór zaświadczeń ze szkoleń. Strona 15.04.2021 r. złożyła wyjaśnienia dot. wniosku o płatność za okres 1.09-31.10.2020 r., zawierając informację o zakończeniu zajęć gr. 7 i 8 (nr [...]) oraz rozliczenie stawek jednostkowych – potwierdzenie przelewów na rachunek strony, w tym potwierdzenie przelewu z 29.10.2020 r. na kw. 17.576,40 zł opisane jako zapłata za 24 os. z gr. 7 i 8 za 120 h j. niemiecki, gr. 7 - 12 osób: 12x732,35 zł=8788,20, gr. 8 – 12 osób: 12x732,35 zł=8788,20 – łącznie 17.576,40 zł. Strona 21.04.2021 r. przesłała organowi potwierdzenia odbioru zaświadczeń po 60 h i 120 z gr. 7 i 8 oraz listy obecności obu grup uczestników. Przesłała też korektę zestawienia obecności uczestników z gr. 7 i 8.

Organ 30.04.2021 r. wezwał stronę do wyjaśnień dot. nieścisłości pomiędzy listami obecności, zaświadczeniami o ukończeniu szkolenia i zestawieniem obecności gr. 7 i 8. W odpowiedzi z 4.05.2020 r. strona podała, że w zestawieniu obecności uczestników błędnie wykazano 7 uczestników, którzy nie ukończyli II modułu szkolenia. Zaświadczenia wystawione tym osobom zwrócono stronie.

Organ 9.06.2021 r. poinformował stronę, że poprawiony wniosek ([...]) został zatwierdzony i wobec wyjaśnień strony za niekwalifikowalne uznano wydatki w kw. 5.126,45 zł (7 stawek jednostkowych x 732,35 zł dot. K. K., E. M., M. L., M. S., G. W., P. K., M. M.).

Strona 16.08.2021 r. wniosła o wydłużenie okresu realizacji projektu do 31.12.2021 r. z powodu trudności związanych z pandemią COVID-19, ograniczone możliwości organizowania zajęć stacjonarnych i małe zainteresowanie zajęciami online. Organ 17.09.2021 r. nie wyraził zgody na wydłużenie okresu jego realizacji.

Organ w okresie 29-30.09.2021 r. przeprowadził kontrolę projektu polegającą na rozmowach telefonicznych z losowo wybraną grupą 36 uczestników z gr. 7, 8 i 14. Powzięto wątpliwości co do 27 uczestników projektu w zakresie udzielonego wsparcia w stosunku do założeń wynikających z wniosku o dofinansowanie. Osoby te zaprzeczały udziałowi w szkoleniu, odmawiały rozmowy, podawały sprzeczne i mało wiarygodne informacje lub pomimo wielokrotnych prób nie odbierały telefonu, czy nr przypisany w formularzu nie istniał. Dlatego organ 7.10.2021 r. wysłał pisma do ww. 27 osób z prośbą o potwierdzenie uczestnictwa w szkoleniach i potwierdzenie autentyczności list obecności i złożonych podpisów. Z grupy tej 10 osób nie odebrało korespondencji lub nie udzieliło odpowiedzi, 8 osób potwierdziło udział w projekcie i autentyczność podpisów, 7 osób zaprzeczyło udziałowi, a co do 2 osób – osoby trzecie wskazały na brak ich udziały w projekcie. Organ opisał ww. stan.

Pismem z 5.11.2021 r. organ poinformował stronę o zatwierdzeniu złożonego 14.01.2021 r. wniosku ([...]) za okres 1.11-31.12.2020r. (wn. rozliczający pobraną zaliczkę, sprawozdawczy) i uznaniu za niekwalifikowaną wydatków tego wniosku. Wyjaśniono, że osoby, pomimo braku faktycznego udziału w szkoleniach, zostały wykazane przez stronę w składanych do wniosków o płatność – Formularzach Monitorowania Uczestników Projektu, co świadczy o złożeniu i posłużeniu się fałszywymi oświadczeniami oraz podrobionymi, przerobionymi lub zawierającymi nieprawdę dokumentami, w celu uzyskania dofinansowania w ramach umowy, w tym uznania za kwalifikowalne wydatków ponoszonych w ramach projektu. Organ uznał, że strona dopuściła się rażących nieprawidłowości, w tym finansowych, w szczególności wykorzystała przekazane środki na cel inny niż określony w projekcie lub niezgodnie z umową. Dlatego organ uznał za nieprawidłowość całość wydatków wykazanych w zatwierdzonym wniosku nr [...] i zatwierdzonym wniosku [...], tj. kwotę kosztów bezpośrednich w wys. 159.524,35 zł oraz kwotę kosztów pośrednich w wys. 31.904,87 zł – łącznie 191.429,22 zł. Jednocześnie organ zatwierdził wnioski nr [...] za okres 1.11-31.12.2020 r., [...] za okres 1.01-31.03.2021r., [...] za okres 1.04-31.05.2021r., [...] za okres 1.06-31.07.2021r., [...] za okres 1.08-28.09.2021 r., uznając za niekwalifikowane wszystkie wydatki w nich wykazane w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami.

Strona 15.11.2021 r. wniosła zastrzeżenia podnosząc, że organ zatwierdził 197 stawek jedn. we wniosku [...] i nie kwestionował autentyczności dokumentów oraz faktu odbycia szkoleń przez uczestników projektu. Organ poddał kontroli gr. 14 uczestników, która nie była objęta żadnym wnioskiem o płatność, co świadczy o nierzetelności kontroli. Nadto stwierdzone przez organ nieprawidłowości nie zostały poparte żadnymi dowodami, a strona nie miała możliwości poznania nazwisk osób, które nie potwierdziły udziału w szkoleniach, co jest sprzeczne z zasadą udzielania informacji oraz z. udostępniania dokumentów. Strona wskazała na 7 uczestników, którzy zrezygnowali z udziału w szkoleniach, a wydatki poniesione z tego tytułu strona uznała za niekwalifikowalne. Strona zarzuciła, że weryfikacja uczestników poprzez korespondencję e-mailową i telefonicznie nie może stanowić dowodu, gdyż nie pozwala na ustalenie tożsamości osoby, z którą jest prowadzona. Strona dodała, że jest w posiadaniu wszystkich dokumentów dot. gr. 7 i 8 świadczących o przystąpieniu do egzaminu. Wskazano również, że projekt finansowany był m.in. ze środków własnych wiceprezesa zarządu spółdzielni, który przekazał na rachunek strony kwotę w łącznej wys. 203.686,62 zł. Środków tak z zaliczek od organu, jak i własnych nie wydatkowano na inny niż określony w projekcie cel, bądź niezgodnie z umową. Podkreślono trudną sytuację strony i działanie nieukierunkowane na zysk.

Organ w piśmie z 6.12.2021 r. podtrzymał swoje stanowisko. Następnie 29.12.2021 r. wezwał stronę na podstawie § 13 umowy i art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz.1270 ze zm., dalej: u.f.p.) do zwrotu otrzymanych w ramach projektu środków w łącznej wys. 385.000 zł wraz z odsetkami. Strona nie dokonała zwrotu środków. IZ WRPO pismem z 1.02.2022 r. na podstawie § 26 ust. 1 pkt 1 i 2 umowy rozwiązała umowę w trybie natychmiastowym, o czym zawiadomiono stronę 21.02.2022 r.

Strona 28.02.2022 r. wezwała organ do zapłaty 223.479,79 zł jako różnicę pomiędzy kwotą wydatkowaną a kwotą otrzymaną w związku z umową. Organ odmówił zapłaty.

Organ pismem z 28.07.2022 r. zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu kwoty w wys. 385.000 zł wraz z odsetkami, informując zgodnie z art. 10 § 1 i art. 73 § ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1200 ze zm., dalej: K.p.a.) o możliwości czynnego udziału w postępowaniu i prawie wglądu do akt.

W wyniku przeprowadzenia postępowania decyzją z 15 grudnia 2022 r. Zarząd Województwa określił do zwrotu przez stronę kwotę w wys. 385.000 zł wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych: dla kwoty 8.000 zł od 18.03.2020r. do dnia dokonania zwrotu włącznie, dla kwoty 200.000 zł od 9.12.2020r. do dnia dokonania zwrotu włącznie, dla kwoty 177.000 zł od 16.06.2021r. do dnia dokonania zwrotu włącznie.

Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądając uchylenia ww. decyzji oraz umorzenia postępowania. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów. Podniosła, że zarzuty organu sprowadzają się do 4 kwestii: niedoinformowania przez stronę organu o rezygnacji uczestników projektu z udziału w szkoleniach, pojawienia się na listach obecności, potwierdzeniach odbioru zaświadczeń i materiałów szkoleniowych podpisów osób, które "wprost zaprzeczyły udziału w szkoleniu", wystawienia zaświadczeń osobom, których strona nie szkoliła i zakupu podręczników dla osób z gr. 14, których jak twierdzi organ strona nie szkoliła.

Strona podniosła, że jedyną osobą spośród 9 wskazanych w decyzji, która formalnie zrezygnowała z udziału w szkoleniu i poinformowała o tym stronę 6.12.2020r. był A. S.. Uczynił to w związku z zatrudnieniem od 29.11.2020 r. Strona nie zgadza się z tezą organu o braku poinformowania o rezygnacji tego uczestnika z udziału w szkoleniach. Wskazała, że nie mogła poinformować organu o rezygnacji innych osób, bowiem nie poinformowały one strony o tym aż do czasu ujawnienia ich niesumienności w uczestnictwie w zajęciach.

Wskazano, że stawki jednostkowe naliczano za I moduł (60h) i II moduł (kolejne 60h) – całe szkolenie obejmowało 120h. Zgodnie z zał. 1 do umowy strona wnioskowała o dofinansowanie w oparciu o stawki jednostkowe. Wnioski o płatność nr [...] w stawkach jednostkowych strona skorygowała co do 7 osób za II moduł szkolenia, bowiem w maju 2021 r. 7 osób nie przystąpiło do egzaminu, a kontakt z nimi był utrudniony. Strona powzięła wątpliwości co do tych osób i uznała wydatki za nie za niekwalifikowalne. Zważywszy, że na podstawie listy obecności wylicza się stawki jednostkowe, to przedstawienie listy obecności z gr. 14 nie odnosi się do rozliczenia książek. Zostają one bowiem zakupione jeszcze przed szkolenie, a funkcjonowanie grupy zawieszono i nie wznowiono, a zatem o niekwalifikowaności można było zdecydować na koniec realizacji projektu. Wydatków zaś od wniosku nr [...] nie zweryfikowano, a strona na realizację projektu wyłożyła własne środki w wys. 232.479,79 zł, które nie zostały zrefundowane. Strona zgodziła się z organem, że wydatki za 7 osób z gr. 7 i 8 oraz za gr. 14 to wydatki niekwalifikowalne. Nadto strona podważyła ustalenia organu co do uczestników projektu – M. L., M. S., M. M., P. K. i M. B.. Dodała, że K. K., E. M., G. W., własnoręcznymi podpisami poświadczyli udział w szkoleniu, a podpisy na listach obecności pochodzą od tych osób. Wycofanie się tych osób ze złożonych oświadczeń świadczy o ich niewiarygodności i winno dać asumpt do badań pisma, a nie wypowiadania umowy. Odnośnie zakwestionowanych 7 osób z gr. 7 strona wskazała, że grupa ta zakończyła moduł I szkolenia 3.09.2020 r. i zaświadczenia przekazano bezpośrednio wykonawcy – Fundacji, a następnie organowi na podstawie list obecności. Jednakowo postąpiono przy module II, który zakończył się 15.10.2020 r., co doprowadziło do błędu, a który po jego wykryciu został skorygowany, a organ o tym 4.05.2021 r. poinformowany. Jednakowo postąpiono w przypadku osób z gr. 8 odnośnie P.K. i M.M.. Podkreślono, że żadna z osób, które otrzymały zaświadczenia o odbytym szkoleniu nie oświadczyły wcześniej stronie braku woli dalszego uczestnictwa w projekcie. Wystawiając zatem zaświadczenia strona opierała się na listach uczestników, a nie listach obecności. Odnośnie zakupu podręczników strona podała, że nie były one finansowane ze środków publicznych, lecz ze środków własnych tj. pożyczki na realizację projektu, a kwoty tej stronie nie zrefundowano. Strona podważyła, jakoby posługiwała się fałszywymi oświadczeniami lub podrobionymi, przerobionymi lub stwierdzającymi nieprawdę dokumentami w celu uzyskania dofinansowania, w tym uznania za kwalifikowalne wydatków. Zaprzeczyła również, by dopuściła się rażących nieprawidłowości, wskazując, że nie wystąpiły przesłanki rozwiązania umowy. Podniosła, że zleciła wykonanie umowy podmiotowi, który dopuścił się nieprawidłowości; dostrzegając zaś jego błędy niezwłocznie dokonała korekty, czego nie uwzględniono.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (jak wskazano na wstępie) organ powołał się na przepisy art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 818 ze zm., dalej: ustawa wdrożeniowa) oraz art. 125 ust. 1 rozporządzenia PEiR (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (...) [Dz.U.EU.L. z 2013 r. poz. 347 s. 320 z 20.12.2013 r., dalej: rozporządzenie ogólne lub rozporządzenie 1303/2013] ustanawiające zasadę odpowiedzialności instytucji zarządzającej za zarządzanie programem operacyjnym zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami. Wskazano na obowiązek IZ zapobiegania nieprawidłowościom, w tym nadużyciom finansowym (art. 72 lit. h rozp. 1303/2013), zdefiniowanym w Wytycznych w zakresie sposobu korygowania i odzyskiwania nieprawidłowości wydatków oraz zgłaszania nieprawidłowości w ramach programów operacyjnych polityki spójności na lata 2014-2020 (dalej: Wytyczne do korygowania). Organ wskazał, że podstawę określenia zwrotu dofinansowania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ust. 1 u.f.p., tj. wykorzystanie środków europejskich z naruszenie procedur rozumianych szeroko, co uzasadnione jest szczególnymi regułami ostrożności przy dysponowaniu środkami publicznymi. Stosownie do art. 52 i art. 206 ust. 2 pkt 8 u.f.p. podstawą do żądania zwrotu środków przez IZ są postanowienia umowy o dofinansowanie projektu zawartej z beneficjentem.

Podkreślono, że zgodnie z zał. nr 8.21 do Regulaminu Konkursu szkolenia były rozliczane stawkami jednostkowymi, a organizacja szkoleń miała obejmować moduły 60 h (lub ich wielokrotność), a nauka miała przebiegać w grupach liczących do 12 osób. Beneficjent powinien udokumentować wykonanie liczby usług objętych stawką jedn., które wykazuje we wniosku o płatność. Dokumentami tymi mogły być np. zaświadczenia o ukończeniu kursu lub dokument potw. zdobycie przez uczestnika określonego poziomu biegłości językowej. Organ podkreślił, że zgodnie z § 5a umowy beneficjent rozlicza w ramach Projektu stawkami jedn. koszty szkoleń językowych prowadzonych zgodnie z ESOKJ i (...) zobowiązuje się potwierdzić wykonanie wskaźników określone we wniosku zaświadczeniami o ukończeniu szkolenia (real. zg. z ESOKJ) wydanymi w procesie walidacji. Zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 2 umowy jeżeli na podstawie wniosków o płatność lub przeprowadzenia czynności kontrolnych zostanie stwierdzone, że dofinansowanie jest wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., środki podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 i 2 umowy IZ może rozwiązać umowę w trybie natychmiastowym w przypadku, gdy beneficjent lub partnerzy dopuścił/li się nieprawidłowości, w tym finansowych w szczególności (...) złożył lub posłużył się fałszywym oświadczeniem lub podrobionymi, przerobionymi lub stwierdzającymi nieprawdę dokumentami w celu uzyskania dofinansowania w ramach umowy. Beneficjent jest zaś – stosownie do § 28 ust. 1 umowy – zobowiązany do zwrotu całości otrzymanego dofinansowania wraz z odsetkami w przypadku rozwiązania umowy.

Zdaniem organu strona dopuściła się naruszenia procedur, które stanowią nieprawidłowości. Organ przywołał działania podejmowane przez stronę w związku z wnioskiem o płatność [...] za okres 1.09-31.10.2020 r. dotyczący gr. 7 i 8 uczestników projektu, podkreślając, że strona dla wszystkich osób z tychże grup (po 12 w każdej wym. z imienia i nazwiska) wykazała zestawienia obecności, potwierdzenia odbioru podręczników i materiałów szkoleniowych oraz zaświadczenia ukończenia szkolenia z j. niem. Wskazano, że zaświadczenia o ukończeniu szkolenia miały istotne znaczenie dla możliwości rozliczenia przez beneficjenta udzielonej zaliczki i zatrzymania dofinansowania. Zgodnie bowiem z regulaminem konkursy i umową koszty szkoleń w ramach projektu były rozliczane stawkami jedn. Beneficjent był więc zobowiązany osiągnąć odpowiadające im wskaźniki określone we wniosku o dofinansowanie i zobowiązał się potwierdzić ich wykonanie zaświadczeniami o ukończeniu szkolenia wydanymi przezeń w procesie walidacji. Wystawiając zaś zaświadczenia w IX i X 2020 r. strona potwierdziła, że wszyscy uczestnicy projektu z gr. 7 i 8 ukończyli oba moduły szkolenia i przystąpili do egzaminu. Zaświadczenia przekazano organowi 4.01.2021 r. Nadto strona 15.04.2021 r. przekazała organowi kolejne wyjaśnienia i dokumenty zawierające informację o zakończeniu zajęć przez gr. 7 i 8 w okresie rozliczeniowym oraz "rozliczenie stawek jednostkowych" - potwierdzenie przelewów dokonanych z rachunku bankowego projektu, w tym z 29.10.2020 r. na kw. 17.576,40 zł opisane jako "zapłata za 24 osoby z grupy VII i VIII za 120 godz. j. niemiecki Grupa VII 12 osób 12 x 732,35 zł = 8788,20 Grupa VIII 12 osób 12 [x] 732,32 [łącznie] 17.576,40".

Zdaniem organu wynika z tego, że strona poniosła w 2020 r. wydatki ze środków projektu na sfinansowanie szkolenia uczestników z gr. 7 i 8. Następnie z dokumentów przedłożonych przez stronę organowi 12.04.2021 r. (potwierdzeń odbioru zaświadczeń po 60h i po 120h i z gr. 7 i 8, listy obecności gr. 7 i 8) wynika, że informacje dot. uczestników projektu były sprzeczne z tym, co wcześniej strona oświadczyła. Z list obecności i potwierdzeń odbioru zaświadczeń wynika, że na wszystkie osoby, którym wydano zaświadczenia ukończenia szkolenia i za szkolenie których strona poniosła wydatki, brały udział w szkoleniu w ramach modułu II. Wątpliwości organu nie budzi, że K.K., E.M., M.L., M. S., G.W., [...], [...] nie podpisali potwierdzenia odbioru zaświadczeń po 120 h i list obecności w ramach modułu II. Strona w piśmie z 4.05.2021 r. przyznała zaś, że osoby te błędnie zostały wykazane w zestawieniu obecności uczestników i nie ukończyły modułu II szkolenia. Strona podała, że "wystawione zaświadczenia zostały zwrócone do siedziby Spółdzielni".

Strona w momencie wystawiania zaświadczeń ukończenia szkolenia powinna była ustalić, którzy uczestnicy brali w nim udział. Wystawienie zaświadczeń osobom, które w nim nie brały udziału, a następnie przekazanie ich organowi w celu rozliczenia stawek jedn. i zatrzymanie dofinansowania stanowi naruszenie procedur – umowy. Strona bądź zaniechała ustalenia faktycznego składu szkolonej grupy, bądź mimo świadomości, iż osoby te nie brały udziału w szkoleniu, wystawiła zaświadczenia i przekazała je organowi. Powyższe wypełnia definicje nieprawidłowości, gdyż strona swym zaniechaniem lub działaniem naruszyła prawo unijne lub prawo krajowe dotyczące stosowania prawa unijnego (umowę). Spowodowało to szkodę w budżecie UE, gdyż środki unijne zostały przekazane na sfinansowanie szkoleń osób, które nie brały w nich udziału.

Strona dopiero w IV 2021 r. przekazała organowi korektę zestawienia obecności uczestników z gr. 7 i 8, a następnie w piśmie z 4.05.2021 r. poinformowała, że 7 uczestników błędnie wykazano w zestawieniu obecności i nie ukończyło II modułu szkolenia. Nie wyjaśniono jednak, kto zwrócił zaświadczenia do siedziby Spółdzielni.

W wyniku kontroli, na podstawie rozmów telefonicznych i złożonych dokumentów ustalono, że [...], [...], i [...] – uczestniczki gr. 7 uzyskały zaświadczenia z 3.09.2020 r. o ukończeniu szkolenia z j. niem. na poz. A1 w wymiarze 60/120h. W rozmowach tel. dwukrotnie wskazały, że zrezygnowały z udziału w projekcie (karty kontroli tel.). Organ dostrzegł, że akta zawierają złożone przez stronę oświadczenia ww. osób z 16.11.2021 r. o uczestnictwie w szkoleniu językowym. Wziął jednak pod uwagę, że osoby te spójnie zaprzeczyły udziałowi w projekcie oraz stwierdziły, że nie podpisywały list obecności, a oświadczenia z 16.11.2021 r. zostały dokonane na skutek błędu. Również wykonawca szkoleń – [...] w oświadczeniu z 26.11.2021 r. wskazał, że osoby te nie brały udziału w szkoleniu, załączając rezygnacje z kursu j. niem. tych osób z 4.08.2020 r. Oznacza to, że [...], [...], i [...] zrezygnowały ze szkolenia w trakcie trwania modułu I. Nie brały więc udziału w I i II module szkolenia i nie mogły przystąpić do egzaminu. Nie powinny otrzymać zaświadczeń ani z modułu I, ani z II. Strona zaś zaświadczenia wystawiła.

M. B. uczestnik gr. 14 szkolenia podpisał się na 14 listach obecności (28.09-23.10.2020 r.), a zatem wziął udział w 56 h zajęć. W rozmowie tel. z pracownikiem organu (29.09.2021 r.) podał, że nie brał udziału w szkoleniu. W emailu z 12.10.2021 r. podał, że podpisy na listach obecności należą do niego, lecz zostały wymuszone w zamian za udział i wynagrodzenie w innym projekcie. Podał, że nie brał udziału w zajęciach, które nie odbyły się z nieznanych mu przyczyn.

Z kolei M. M. (gr. 8) według zaświadczenia strony z 4.09.2020r. ukończył I moduł szkolenia i przystąpił do egzaminu. Jego podpisy widnieją na części list obecności i liście potwierdzającej odbiór podręczników i materiałów szkol. oraz na liście odbioru zaświadczenia o ukończeniu szkolenia. Nie udało się nawiązać z nim kontaktu telefonicznego (nr tel. [...] i [...] takie same). W jego imieniu skontaktowała się telefonicznie z organem w dniu 12.10.2021 r. żona – J. M. podając, że zajęcia się nie odbyły, a jej mąż nie podpisywał list obecności, ale podpisy na listach obecności przesłanych przez organ są podpisami jej męża (notatka służb. i email z 13.10.2021 r.).

P. K. (gr. 8) wg zaświadczenia z 4.09.2020 r. ukończył szkolenie na poz. A1 z j. niem. w wymiarze 60/120h i przystąpił do egzaminu. Jego podpisy widnieją na części list obecności, na liście potw. odbiór podręczników i materiałów szkol. oraz na liście odbioru zaświadczenia o ukończeniu szkolenia. W jego imieniu wypowiedziała się telefonicznie jego siostra - J. M. wskazując, że zajęcia nie odbyły się, P. K. nie podpisywał list obecności, ale podpisy na tych listach przesłanych przez organ są jego podpisami 9notatka służb. i email z 13.10.2021 r.).

A. S. (gr. 14) podpisał się na 14 listach obecności (28.09-23.10.2020r.), co świadczy o udziale w 56h zajęć. Telefonicznie podał, że 2 razy wziął udział w zajęciach i zrezygnował (IX 2020 r.).

Ustalono również, że M. S. (gr. 7) uzyskała zaświadczenie strony z 3.09.2020 r. o ukończeniu szkolenia z j. niem. na poz. A1 w wym. 60/120h i przystąpieniu do egzaminu. Jej podpisy widnieją na listach obecności, liście potwierdzającej odbiór materiałów szkol. i na liście odbioru zaświadczenia. W dniu 29.09.2021 r. odmówiła jednak rozmowy z pracownikiem organu. W odpowiedzi na skierowane do niej pismo skontaktowała się (tel.) jej sąsiadka J. M. podając, że zajęcia się nie odbyły, a M. S. nie podpisywała list obecności, bowiem złożyła rezygnację z udziału w projekcie. W piśmie z 25.10.2021r. M.S. oświadczyła, że nie brała udziału w szkoleniu, a złożone na listach obecności podpisy do niej nie należą.

Zgodnie z ustaleniami organu M. L. (gr. 7) uzyskał od strony 3.09.2020 r. zaświadczeni o ukończeniu szkolenia z j. niem. poz. A1 w wym. 60/120h i przystąpieniu do egzaminu. Podpisał on listy obecności, listę potw. odbiór materiałów szkol. i listę odbioru zaświadczenia o ukończeniu szkolenia. W rozmowie tel. 29.09.2021 r. poinformował organ, że zrezygnował ze szkolenia, a w piśmie z 25.10.2021 r. podał, że nie brał udziału w szkoleniu, a złożone podpisy nie należą do niego.

Organ wskazał również, że podpisy K. G. (gr. 14) widnieją na 14 listach obecności (28.09-23.10.2020 r.) i świadczą o udziale w 56h zajęć. Podczas rozmowy tel. z pracownikiem organu (30.09.2021 r.) podała zaś, że nie brała udziału w zajęciach, nie podpisywała list obecności i nie otrzymała podręczników.

Reasumując organ stwierdził, że wobec 10 osób uzyskano informacje o braku udziału w szkoleniu, 6 osób pisemnie zaprzeczyło udziałowi, pomimo, iż strona przedstawiła osoby te jako uczestników projektu i otrzymała na ich przeszkolenie dofinansowanie. Nadto 9 osób nie odebrało korespondencji lub nie udzieliło odpowiedzi organowi, co uniemożliwia potwierdzenie ich kwalifikowalności. Łącznie stanowiło to 19 z 27 osób, do których organ skierował pisma mające potwierdzić udział w projekcie.

Organ zwrócił uwagę, że strona nie poinformowała go o rezygnacji przez uczestników z udziału w szkoleniach. Co do części uczestników stronę poinformował organ, a strona wiele miesięcy po zakończeniu szkolenia gr. 7 i 8 i w związku z kontrolą poinformowała o fakcie rezygnacji części uczestników ze szkolenia. Nie ulega też wątpliwości, że na listach obecności organ stwierdził istnienie podpisów osób, które wprost zaprzeczyły udziałowi w projekcie, a strona wystawiła zaświadczenia uczestnictwa w szkoleniu osobom, które w nim nie uczestniczyły.

Organ mając na uwadze wagę nieprawidłowości, w szczególności, iż strona przedstawiała w celu zatrzymania dofinansowania i uzyskania kolejnych transz dokumenty i oświadczenia, które stwierdzały nieprawdę, były nieścisłe lub niekompletne, stwierdza, że mają one charakter rażący i stały się podstawą żądania całości przekazanego stronie dofinansowania. Strona nie dokonała zwrotu. W związku z tym na podstawie § 26 ust. 1 pkt 1 i 2 umowy rozwiązano ze stroną umowę w trybie natychmiastowym. Na skutek tego beneficjent przestał być podmiotem uprawnionym do otrzymywania dofinansowania, a więc stracił status beneficjenta WRPO.

Zdaniem organu działania strony stanowią kwalifikowalną postać nieprawidłowości, tj. nadużycia finansowego, gdyż strona w celu zatrzymania dofinansowania wykorzystała lub przedstawiła potwierdzające nieprawdę, nieścisłe lub niekompletne oświadczenia i dokumenty. Działanie to miało charakter umyślny, gdyż strona jako wyłącznie odpowiedzialna za realizację projektu miała obowiązek dochowania należytej staranności dokumentacji przekazywanej do IZ WRPO. Poprzez zaniechanie swoich obowiązków co najmniej godziła się, że do organu przekaże fałszywe, nieścisłe lub niekompletne oświadczenia lub dokumenty. Okoliczności te mogą stanowi przestępstwo i w związku z tym organ zawiadomił 6.06.2023 r. Komendę Wojewódzką Policji w P. o możliwości popełnienia przestępstwa przez osoby reprezentujące beneficjenta.

O rażącym charakterze nieprawidłowości świadczy również fakt, że strona nie kwestionowała podstaw rozwiązania umowy w drodze powództwa cywilnego. Przedkładając nierzetelne dokumenty strona dopuściła się naruszenia prawa, procedur i nadużycia finansowego. Nadto nieprawidłowości polegały na niezgodnym z prawem przetwarzaniu danych osobowych, co także stanowi naruszenie prawa i postanowień umowy, a w konsekwencji naruszenie procedur.

Organ nie zgodził się ze stroną, że jedyną osobą, która formalnie zrezygnowała ze szkolenia był A. S.. Inne osoby zaprzeczyły udziałowi w projekcie, przy czym co do 3 osób (K. K., [...], i [...] w aktach znajdują się ich pisemne z 4.08.2020 r. rezygnacje z udziału w projekcie. Z kolei A. S. wykazywany był przez stronę w Formularzu Monitorowania Uczestników, a strona podała, że poinformowała organ o fakcie jego rezygnacji 28.04.2021 r. i to w związku z wezwaniem do przekazania organowi dokumentów do kontroli, mimo, że formalną rezygnację otrzymała najpóźniej 6.12.2020 r. Organ nie zgodził się z twierdzeniem, że strona nie mogła poinformować organu o rezygnacji innych osób, jakoby z tego powodu, że osoby te oświadczeń takich stronie nie złożyły, aż do czasu ujawnienia tego przez organ. Rzekomi uczestnicy szkolenia w IX i X 2020 r. nie przystąpili do egzaminu, a strona przyznała, że 7 osób faktycznie nie ukończyło szkolenia w ramach modułu II i nie przystąpiło do egzaminu. Działania strony zostały podjęte wiele miesięcy po wystąpieniu nieprawidłowości były związane z prowadzoną weryfikacją wniosków o płatność.

W ocenie organu następcze próby korygowania wydatków w kolejnych wnioskach o płatność (za okres 1.01-31.03.2021 r.) nie miały wpływu na wystąpienie nieprawidłowości i obowiązek zwrotu dofinansowania. Te zaś wnioski o płatności zostały przez organ rozpatrzone, jednak z uwagi na stwierdzone przez organ nieprawidłowości wydatki nie zostały uznane za kwalifikowalne, a zastrzeżenia strony nie zostały uwzględnione.

Odnosząc się do okoliczności zlecenie wykonania umowy odrębnemu podmiotowi, który dopuścił się nieprawidłowości, a strona dostrzegając błędy niezwłocznie je skorygowała, organ stwierdził, że strona próbuje przerzucić odpowiedzialność z tego tytułu na wykonawcę. To beneficjent odpowiada zaś za prawidłową realizację projektu i ponosi konsekwencje nieprawidłowości. W przypadku zastrzeżeń do działań wykonawcy, beneficjent ma możliwość dochodzenia swoich praw na drodze cywilnoprawnej.

Organ wskazał, że w wyjaśnieniach z 15.04.2021 r. strona nie poinformowała o dokonanych 31.03.2021 r. korektach (faktura korygująca nr [...] do dok. [...]). Strona rozliczała stawki jedn. dla gr. 7 i 8 w całości.

Reasumując organ uznał, że strona nie wyjaśniła, w jaki sposób na złożonych przez nią dokumentach znalazły się podpisy osób, które zaprzeczyły udziałowi w szkoleniu. Nie wyjaśniła również, dlaczego wystawiła zaświadczenia o ukończeniu kursu osobom, których nie szkoliła.

W skardze na powyższą decyzję Spółdzielnia Socjalna [...] zarzuciła organowi naruszenie:

I. przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 78 § 1 w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych i tym samym nierozpoznanie istoty sprawy przejawiające się tym, że organ:

a) bezpodstawnie uznał za fałszywe oświadczenia o uczestnictwie w szkoleniu [...], [...], i [...] przedłożone przez stronę,

b) nie uwzględnił 250 oświadczeń uczestników szkoleń z 293 uczestników wysłanych organowi, potwierdzających udział w szkoleniach,

c) nie rozpatrzył i nie odniósł się do wniosku o płatność nr [...], co pozwoliłoby stwierdzić, że strona wskazała osoby, które nie ukończyły szkolenia i za które strona nie domagała się wypłaty dofinansowania, co było niezgodne z Wytycznymi w zakresie kwalifikowalności wydatków;

d) nie odniósł się do pisma z 13.10.2023 r. dotyczącego wniosku o płatność nr [...], gdzie strona wyjaśniła, że nie posługiwała się dokumentami podrobionymi lub przerobionymi, a dokumenty przedłożone poprawiono, korygując wydatki i rezygnując z dotacji w części,

2) art. 80 K.p.a. poprzez wydanie decyzji bez uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego wskutek wyciągnięcia nielogicznych wniosków przejawiających się tym:

a) organ oparł się na części zeznań 10 świadków, pomijając wyjaśnienia strony,

b) nie uwzględnił faktu, że omyłkowo wystawione zaświadczenia uczestnictwa zwrócono na adres strony i nie były przez nią wykorzystywane,

c) bezpodstawnie uznał, że w sytuacji nieodebrania przez 9 osób korespondencji lub nieudzielania odpowiedzi na pisma organu (gr. 7, 8, 14) nie można potwierdzić faktu, że uczestniczyli oni w szkoleniach; w inny niebudzący sposób powinno się to ustalić,

3) art. 80 K.p.a. w zw. z § 26 ust. 1 pkt 1 i 2 umowy poprzez nieprawidłowe uznanie, że zaszły przesłanki do natychmiastowego wypowiedzenia umowy w sytuacji, gdy strona nie dopuściła się rażących nieprawidłowości finansowych,

4) art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyczeprujące uzasadnienie decyzji i niewskazanie przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodom wym. w pkt 1 lit. a-d skargi;

II. przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 1 ust. 1 lit. a Konwencji w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich z 26 lipca 1995 r. (Dz. U. z 2009 r. poz. 208, poz. 1603 ze zm., dalej: Konwencja) poprzez błędne uznanie, że strona przez umyślne działanie lub zaniechanie przedstawiła fałszywe, nieścisłe lub niekompletne oświadczenia lub dokumenty w celu sprzeniewierzenia lub bezprawnego zatrzymania środków oraz, że strona niewłaściwie wykorzystała środki dofinansowania do celów innych niż te, na które zostały pierwotnie przyznane,

2. art. 207 ust. 10 u.f.p. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy decyzję wydano pomimo tego, że strona dokonała zwrotu części kwestionowanych środków uznanych za niekwalifikowalne przed wydanie decyzji,

3. art. 207 ust. 1 w zw. z art. 184 ust. 1 u.f.p. z powodu braku przesłanek zwrotu całej kwoty dofinansowania i w konsekwencji dowolne przyjęcie, że skarżąca w celu zatrzymania dofinansowania wykorzystała lub przedstawiła potwierdzające nieprawdę, nieścisłe lub niekompletne oświadczenia, działając umyślnie w celu zatrzymania kwot dofinansowania.

Strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, względnie – uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz umorzenie postępowania, a także zasądzenie od organu kosztów postępowania. Skarżąca wniosła również o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie uiszczenia wpisu od skargi.

W odpowiedzi Zarząd Województwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargę należało uwzględnić z powodu naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z akt sprawy wynika, że wszczęcie przedmiotowego postępowania administracyjnego było konsekwencją stwierdzenia przez organ nieprawidłowości w realizowanym przez skarżącą projekcie. Wystąpienie nieprawidłowości było okolicznością w sprawie bezsporną, skoro - po zasygnalizowaniu ich przez IZ WRPO beneficjentowi - przejawiło się dokonaniem 12.04.2021 r. korekty zestawienia obecności uczestników gr. 7 i 8, a następnie złożonymi 4.05.2021 r. wyjaśnieniami, iż 7 uczestników projektu pn. "Znasz, mówisz, rozumiesz", tj. [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] błędnie zostało wykazanych w zestawieniu obecności uczestników projektu i nie ukończyło II modułu szkolenia językowego. W rezultacie tego organ 9.06.2021 r. poinformował skarżącą, że poprawiony wniosek o płatność (skorygowany przez IZ WRPO) został zatwierdzony., a wobec wyjaśnień z 4.05.2021 r. organ uznał za niekwalifikowane wydatki w kwocie 5.126,45 zł (7 stawek jednostkowych x 732,35 zł dotyczące ww. osób).

W istocie spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy istniały podstawy do obarczenia strony jako beneficjenta projektu obowiązkiem zwrotu całości wypłaconego stronie dofinansowania w kwocie łącznej 385.00 zł wraz z odsetkami, tj. innymi słowy, czy organ w sposób wszechstronny, wyczerpujący i rzetelny zbadał i rozważył, że faktycznie uprawniony jest do wydania takiego rozstrzygnięcia. Sąd uznał, że organ takiej ocenie nie sprostał.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o zwrocie środków dofinansowania jako wykorzystanych niezgodnie z procedurami w ramach umowy o dofinansowanie projektu stanowią przepisy art. 24 ustawy wdrożeniowej. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, stwierdzenie wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej albo nieprawidłowości systemowej, zwanych dalej "nieprawidłowościami", powoduje powstanie obowiązku podjęcia przez właściwą instytucję odpowiednich działań, o których mowa w ust. 9 lub 11. Jest to podstawa do podjęcia działania przez odpowiednią instytucję zarządzającą albo pośredniczącą w sytuacji, gdy przy wykorzystywaniu środków unijnych dojdzie do powstania nieprawidłowości.

Zważywszy, że w niniejszej sprawie doszło do zatwierdzenia wniosku o płatność nr [...] (zatwierdzony 9.06.2021 r.) zastosowanie znajduje przepis art. 24 ust. 9 pkt 2 ustawy wdrożeniowej, zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej w uprzednio zatwierdzonym wniosku o płatność - właściwa instytucja nakłada korektę finansową oraz wszczyna procedurę odzyskiwania od beneficjenta kwoty współfinansowania UE w wysokości odpowiadającej wartości korekty finansowej, zgodnie z art. ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (...).

Dodać należy, że przepis art. 2 pkt 14 ustawy wdrożeniowej definiuje pojęcie "nieprawidłowości indywidualnej" jako nieprawidłowość, o której mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013. Ten zaś przepis stanowi, że nieprawidłowość to każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Zatem samo naruszenie procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu UE nie oznacza automatycznie obowiązku stosowania korekt i zwrotu środków unijnych. Trzeba bowiem ocenić skutki tego naruszenia dla budżetu UE. Środki unijne podlegają zatem zwrotowi tylko wówczas gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie stanowi "nieprawidłowość" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 - co oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego.

Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Przepis art. 184 ust. 1 u.f.p. stanowi, że wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to podziela, że dokonując interpretacji pojęcia "innych procedur obowiązujących przy ich wykorzystaniu", o którym mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p., należy uwzględnić zarówno potoczne znaczenie wyrazu "procedura", jak i sposób uregulowania w prawie krajowym wdrażania programów operacyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 września 2023 r., sygn. akt I GSK 1283/22, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Inne procedury, o których mowa w art. 184 ust. 1 pkt 2 u.f.p. to także procedury określone w umowie między beneficjentem a instytucją zarządzającą projektem (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt I GSK 173/19, publ.: jak wyżej). Dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu" rozumie się nie tylko normy proceduralne, lecz także i inne regulacje wynikające z prawa ustrojowego, czy prawa materialnego. Wyrażenie to obejmuje swym zakresem również wytyczne do poszczególnych programów wydawane przez właściwego ministra do spraw rozwoju regionalnego. Z kolei w umowach o dofinansowanie projektów ze środków europejskich umieszczane są postanowienia obligujące beneficjentów do przestrzegania tych wytycznych, na co wprost wskazuje art. 206 ust. 2 pkt 4a u.f.p. I choć wytyczne posiadają odmienny charakter prawny od ustaw i rozporządzeń, nie stanowią bowiem źródeł prawa powszechnie obowiązującego w świetle art. 87 Konstytucji RP, to należy je zaliczyć do przepisów (procedur) obowiązujących przy wykorzystaniu środków z budżetu UE, które w głównej mierze kierowane są do podmiotów zaangażowanych w realizację określonego programu, w szczególności do jego beneficjentów (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Po 72/24, publ: j.w.).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ocena organu co do obowiązku zwrotu całości, czy jedynie części dofinansowania nie uwzględniła ujętej w obowiązujących dla przedmiotowego projektu Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków – reguły proporcjonalności (8.8. Wytycznych, s. 141 i n.). Według pkt 2 na etapie rozliczenia końcowego wniosku o płatność kwalifikowalność wydatków w projekcie oceniana jest w odniesieniu do stopnia osiągnięcia założeń merytorycznych określonych we wniosku o dofinansowanie projektu, co jest określane jako "reguła proporcjonalności". Założenia merytoryczne projektu, o których mowa w pkt 2, mierzone są poprzez wskaźniki produktu i rezultatu bezpośredniego, określone we wniosku o dofinansowanie projektu (pkt 3). Zgodnie z regułą proporcjonalności, w przypadku nieosiągnięcia założeń merytorycznych projektu właściwa instytucja będąca stroną umowy może uznać za niekwalifikowalne wszystkie wydatki lub odpowiednią część wydatków dotychczas rozliczonych w ramach projektu (pkt 4). Właściwa instytucja będąca stroną umowy podejmuje decyzję o:

a) odstąpieniu od rozliczenia projektu zgodnie z regułą proporcjonalności w przypadku wystąpienia siły wyższej,

b) obniżeniu wysokości albo odstąpieniu od żądania zwrotu wydatków niekwalifikowalnych z tytułu reguły proporcjonalności, jeśli beneficjent o to wnioskuje i należycie uzasadni przyczyny nieosiągnięcia założeń, w szczególności wykaże swoje starania zmierzające do osiągnięcia założeń projektu.

W ocenie Sądu organ orzekający w niniejszej sprawie, zobowiązując stronę do zwrotu całości wypłaconego dofinansowania w kwocie 385.000 zł wraz z odsetkami, wziął pod uwagę li tylko przesłanki określone w § 26 ust. 1 pkt 1 i 2 umowy świadczące, że beneficjent dopuścił się rażących nieprawidłowości, w tym finansowych, polegających na posłużeniu się fałszywym oświadczeniem lub podrobionymi, przerobionymi lub stwierdzającymi nieprawdę dokumentami w celu uzyskania dofinansowania w ramach niniejszej umowy. Okoliczności te Sąd wyczerpująco przedstawił w sprawozdawczej części uzasadnienia i brak jest potrzeby ich ponawiania. Wystarczy wskazać, że organ przyjął, iż działania strony stanowią kwalifikowalną postać nieprawidłowości, tj. nadużycia finansowego, gdyż:

- strona w celu zatrzymania dofinansowania wykorzystała lub przedstawiła potwierdzające nieprawdę, nieścisłe lub niekompletne oświadczenia i dokumenty, a działanie to miało charakter umyślny - strona jako wyłącznie odpowiedzialna za realizację projektu miała obowiązek dochowania należytej staranności dokumentacji przekazywanej do IZ WRPO;

- strona nie kwestionowała podstaw rozwiązania umowy w drodze powództwa cywilnego,

- w konsekwencji powyższych uchybień strona niezgodnie z prawem przetwarzała dane osobowe, co także stanowi naruszenie prawa i postanowień umowy, a w konsekwencji naruszenie procedur.

Przypomnieć należy, iż skoro w sprawie mamy do czynienia z należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, o których mowa w art. 60 pkt 6 u.f.p., na mocy art. 67 u.f.p., w zakresie nieuregulowany tą ustawa organ zobowiązany był stosować przepisy K.p.a. Miał zatem obowiązek – kierując się zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.) - podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w szczególności w ramach postępowania wyjaśniającego zobowiązany był rozpatrzyć cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy okoliczność dopuszczenia się rażących nieprawidłowości w rozumieniu § 26 ust. 1 umowy została udowodniona (art. 80 K.p.a.).

Sąd pragnie zwrócić uwagę, że organ pominął okoliczności prawne i faktyczne, które mogły - choć Sąd tego nie przesądza - istotny wpływ na wynik sprawy.

Po pierwsze organ w żadnym razie nie uwzględnił okoliczności, że realizacja przedmiotowej umowy obejmującej przeszkolenie z j. niemieckiego lub angielskiego 432 osób w wieku aktywności zawodowej, zgłaszających z własnej inicjatywy potrzebę podniesienia kompetencji, zamieszkujących, uczących się lub pracujących na obszarze woj. wlkp., przypadła na okres od 1 listopada 2019 r. do 30 czerwca 2021 r., tj. w przeważającej mierze na okres pandemii COVID-19. Przypomnieć należy, że ogłoszenie w kraju stanu zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 nastąpiło w połowie marca 2020 r.

W kontekście powyższego należy wskazać, że skarżąca już 16.03.2020 r. poinformowała organ, że zważywszy, iż wsparcie kierowane jest bezpośrednio do osób, z uwagi na ryzyko zachorowań na wirus SARS-CoV-2, nie jest w stanie rozpocząć wsparcia zgodnie z zatwierdzonym harmonogramem działań. Zwróciła uwagę na wystąpienie siły wyższej – zagrożenia epidemiologicznego. Następnie w dniu 14 sierpnia 2020 r. poinformowała organ, że w związku z panującą epidemią COVID-19 nie udało się jej zrealizować wszystkich wcześniej zaplanowanych działań, a co za tym idzie nie była w stanie wydatkować w całości wszystkich środków dofinansowania w wyznaczonym terminie. Zaznaczyła, że bez kolejnej transzy środków nie jest możliwa dalsza realizacja projektu. W tym celu zwróciła się o zaakceptowanie nowego harmonogramu w celu umożliwienia dalszej realizacji projektu. Ów harmonogram został zaakceptowany przez organ (pismo z 24.08.2020r.).

W świetle powyższego wskazać należy, że ustawodawca już dnia 3 kwietnia 2020 r. przyjął ustawę o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych w związku z wystąpieniem COVID-19 w 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 694 ze zm.). W przepisie art. 5 ust. 1 tej ustawy przyjęto, że w przypadku gdy nieprawidłowość indywidualna jest bezpośrednim skutkiem wystąpienia COVID-19, a beneficjent wykaże, że pomimo dochowania należytej staranności nie był w stanie zapobiec wystąpieniu tej nieprawidłowości, korygowanie wydatków następuje przez pomniejszenie wydatków ujętych w deklaracji wydatków oraz we wniosku o płatność, przekazywanych do Komisji Europejskiej, o kwotę odpowiadającą oszacowanej wartości korekty finansowej wynikającej z tej nieprawidłowości. W takim przypadku, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy przepisów art. 207 u.f.p. nie stosuje się. Tymczasem, pomimo, iż strona sygnalizowała organowi trudności w realizacji projektu, powyższe regulacje pozostały całkowicie poza zainteresowaniem (oceną) organu orzekającego w niniejszej sprawie.

Sąd zwraca również uwagę, że przepis art. 12 ust. 1 ww. ustawy przewidywał, że w przypadku gdy na skutek wystąpienia COVID-19 realizacja postanowień umowy o dofinansowanie projektu albo decyzji o dofinansowaniu projektu w zakresie wynikającym z zatwierdzonych kryteriów wyboru projektów jest niemożliwa lub znacznie utrudniona, odpowiednio umowa albo decyzja mogą zostać zmienione na uzasadniony wniosek beneficjenta.

Skarżąca zaś pismem z 16 sierpnia 2021 r. zwróciła się z prośbą do organu o przedłużenie realizacji projektu, który miał zakończyć się 28.09.2021 r., do 31.12.2021 r. We wniosku tym wskazała na trudności w realizacji projektu spowodowane kolejnymi falami pandemii SARS-CoV-2, które wpływały na możliwość organizacji zajęć w formie stacjonarnej i małe zainteresowanie uczestnictwem w zajęciach w formie on-line. Strona zwróciła uwagę, że przedłużenie okresu realizacji projektu o 90 dni na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy okazało się niewystarczające. Wniosek w trybie art. ww. ustawy skarżąca ponowiła pismem z 27.08.2021 r.

Sąd zwraca uwagę, że i ta okoliczność została pominięta przez organ przy ocenie, czy w sprawie winno się zastosować art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., a jeśli tak, czy należało zobowiązywać stronę do zwrotu całości wypłaconego dofinansowania.

Sąd zwraca również uwagę, że IZ WRPO w żadnym razie nie uwzględniło stopnia osiągnięcia założeń merytorycznych określonych we wniosku o dofinansowanie projektu. Wykazując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w jaki sposób doszło do nieprawidłowości dotyczących łącznie 10 osób z gr. 7 i 8 14 (K. K., E. M., [...], M.B., M. M., P. K., A. S., M. S., M. L. i K. G. – s. 32-35 decyzji) organ nie wziął pod uwagę, co do jakiej liczbę uczestników, pomimo pandemii COVID-19, udało się skarżącej projekt zrealizować. Nadmienić należy tylko, że celem projektu było podniesienie kwalifikacji w zakresie j. ang. lub niem. 303 osób ww. kategorii osób poprzez organizację szkoleń językowych, na poziomie dostosowanym do indywidualnych potrzeb uczestnika, zakończonych egzaminem zewnętrznym certyfikującym nabyte kwalifikacje zg. z Europejskim Systemem Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ) – 120h/os. W wyniku realizacji projektu min. 70% uczestników miało nabyć kwalifikacje językowe z j. angielskiego lub niemieckiego. Strona zaś w piśmie z 9.09.2021 r., a więc przed zakończeniem realizacji projektu i przed wypowiedzeniem umowy, wskazywała organowi, że przeszkolonych zostało 263 osoby z 22 grup, a do przeszkolenia pozostaje jeszcze 13 grup, z czego udało się przeprowadzić rekrutację uczestników do 6 grup, a do rekrutowania pozostało 7 grup. Strona licząc na przedłużenie przez organ terminu zakończenia projektu, zapewniała, że do 31.12.2021 r. zostanie przeszkolonych 168 osób z 14 grup. Organ zobowiązany był zatem - zgodnie z regułą proporcjonalności wyjaśnić, w jakim zakresie skarżąca projekt zrealizowała w stosunki do liczby i charakteru stwierdzonych nieprawidłowości.

W kontekście niewyrażenia przez IZ WPRO zgody na przedłużenie terminu realizacji projektu i następnie wszczęciu kontroli (od 28.09.2021 r.) stwierdzić należy, że obowiązkiem organu było wyjaśnienie dlaczego jego zdaniem nie istniały podstawy do podjęcia decyzji o odstąpieniu od rozliczenia projektu zgodnie z regułą proporcjonalności w przypadku wystąpienia siły wyższej, względnie – o odstąpieniu od żądania zwrotu wydatków niekwalifikowalnych z tytułu reguły proporcjonalności, jeśli beneficjent o to wnioskuje i należycie uzasadni przyczyny nieosiągnięcia założeń, w szczególności wykaże swoje starania zmierzające do osiągnięcia założeń projektu (por. ww. Wytyczne). Powyższe jest tym bardziej relewantne dla rozstrzygnięcia sprawy, że skarżąca pismem z 28.102.201 r. wnosiła o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków niekwalifikowanych z tytułu reguły proporcjonalności. I w tym zakresie organ się nie wypowiedział.

Narusza również powyższą regułę i czyni niekonsekwentnym (logicznie niespójnym) stanowisko IZ WRPO, który z jednej strony w okresie realizacji projektu, nawet w wyniku stwierdzonych nieprawidłowości, po korekcie wniosku przez beneficjenta, zatwierdza wniosek o płatność nr [...] (pismo z 9.06.2021 r.), a następnie, nie wyraża zgody na wydłużenie okresu realizacji projektu, podejmuje czynności kontrolne (od 28.09.2021 r.), czego rezultatem jest rozwiązanie umowy (pismo z 1.02.2022 r.), następnie wszczęcie przedmiotowego postępowania i wydanie decyzji zwrotowych.

Odnosząc się zaś do podnoszonych przez stronę zarzutów skargi (tak procesowych, jak i dot. naruszenia przepisów prawa materialnego) Sąd wyjaśnia, że zmierzają one do wykazania braku umyślności w działaniu lub zaniechaniu strony w posłużeniu się dokumentami potwierdzającymi uczestnictwo ww. 10 osób w pełnym cyklu szkoleniowym (I i II moduły – po 60h każdy, zakończone egzaminem). Sąd o tyle nie może zarzutów tych podzielić, że to strona na gruncie umowy o dofinansowanie zobowiązana była do realizacji projektu zgodnie z wnioskiem, osiągnięcia wskaźników produktu i rezultatu, weryfikacji spełnienia przez uczestnika kryteriów kwalifikowalności uprawniających do udziału w projekcie oraz zapewnienia, że zrealizowane dzięki wsparciu EFS szkolenia zakończą się programem formalnej oceny i walidacji oraz będą dawać możliwość uzyskania certyfikatu (§ 4 ust. 1 umowy). Ponadto, zgodnie z § 10 ust. 4 pkt 2 umowy beneficjent zobowiązał się do przedkładania wraz z każdym wnioskiem o płatność informacji o wszystkich uczestnikach projektu. To zatem na stronie spoczywał obowiązek bieżącej kontroli tak wykonawców umowy, jak i kontrolowania przebiegu szkoleń pod względem przedmiotowym, jak i podmiotowym. Poza kognicją Sądu rozpoznającego niniejsza sprawę pozostaje kwestia oceny, czy istniały przesłanki do rozwiązania umowy o dofinansowanie.

Reasumując, w rozpatrywanej sprawie nie dokonano oceny charakteru i wagi nieprawidłowości. Wykazane przez Sąd uchybienia uniemożliwiają zbadanie prawidłowości zajętego przez organ stanowiska co do konieczności zwrotu całości dofinansowania. Przywołanie jedynie zapisów umowy nie wyjaśnia wszystkich istotnych okoliczności związanych z żądaniem takiego zwrotu, jego zasadnością, wagą i charakterem. Organ nie uzasadnił należycie swoich decyzji ograniczając się do ogólnikowych twierdzeń. Rozwiązanie zaś umowy jest jednym z elementów stanu faktycznego, rodzącym jedynie skutki cywilnoprawne w zakresie wzajemnych rozliczeń stron umowy i nie przesądza o konieczności orzeczenia zwrotu środków. Przepisy u.f.p. nie uzależniają wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu środków, jak też wydania decyzji w tym przedmiocie od rozwiązania umowy o dofinansowanie. W sprawie sądowoadministracyjnej takiej jak niniejsza ocenie podlega to, czy zaistniały podstawy do wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 207 ust. 1 u.f.p., ale na gruncie indywidualnego charakteru rozpoznawanej sprawy (por. wyrok NSA z 8 marca 2024 r., sygn. akt I GSK 228/23, publ. j.w.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien podjąć stosowne czynności wyjaśniające, zmierzające do rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego, uwzględniając przy tym ocenę prawną i poszczególne wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. W przypadku zaś wydania decyzji sporządzi jej uzasadnienie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a.

Z uwagi na powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. lit. c) P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I. wyroku.

W przedmiocie kosztów postępowania (punkt II wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), uwzględniając wartość przedmiotu sprawy (385.000 zł) i pochodne od tegoż koszty zastępstwa procesowego (10.800 zł) oraz koszty uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).