Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 384/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Nadzór budowlany
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 81c ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1202
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Wojciech Mazur (spr.), Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, Sędzia NSA (del.) Jerzy Stankowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Bernadetta Pręgowska, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 1463/19 w sprawie ze skargi M. H. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 września 2019 r. nr 723/2019 znak: WOB.7722.112.2019.ACIE w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olkuszu nr 54/2019 z dnia 26 kwietnia 2019 r., 2) zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz następców prawnych M. H.: B. K., J. S., K. S. i P. S. kwoty po 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym wyrokiem z 30 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 1463/19 oddalił skargę M. H.(dalej: "skarżąca") na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie (dalej: "WINB") z 25 września 2019 r., nr 723/2019 w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.

W piśmie z 31 stycznia 2019 r. skarżąca poinformowała Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. (dalej: "PINB"), że od wykonania prac rozbiórkowych przy ul. (...) w W. zauważyła pęknięcie ścian w należącym do niej budynku przy ul. (...) w W..

Przeprowadzone 19 marca 2019 r. oględziny ściany południowej ww. budynku wykazały, że ściana ta w pomieszczeniu sklepu wykazuje liczne pęknięcia pomiędzy ścianą i stropem oraz spękania ukośne na zachodniej ścianie sklepu.

W równolegle prowadzonym postępowaniu, organ nadzoru budowlanego decyzją z 21 marca 2019 r., nr 25/2019, na podstawie art. 68 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r., poz.1202 ze zm.), nakazał skarżącej "w trybie natychmiastowym" wyłączyć z użytkowania przedmiotowy budynek. Decyzji tej został nadany rygor natychmiastowej wykonalności.

Przeprowadzonych 22 marca 2019 r. oględziny potwierdziły istnienie stanu zagrożenia w budynku przy ul. (...) w W.. Ustalono, że obecny stan budynku grozi katastrofą budowlaną ze względu na płytkie posadowienia południowej ściany budynku nr [...] i obniżony poziom sąsiedniej działki. Na to zagrożenie wskazują pojawiające się rysy i rozwarstwienia na styku ścian poprzecznych i stropów.

A. M. przedłożył zdjęcia ściany południowej budynku przy ul. (...), wykonane z działki nr [...] w W.. Zdjęcia zostały dołączone do notatki służbowej z 11 kwietnia 2019 r.

PINB postanowieniem z 26 kwietnia 2019 r., na podstawie art. 81c ust. 2 w zw. z art. 66 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r., poz.1202 ze zm.):

- w punkcie I nałożył na skarżącą - właścicielkę budynku mieszkalno-usługowego położonego na działce nr [...] w W., obowiązek sporządzenia i przedłożenia ekspertyzy technicznej zawierającej ocenę stanu technicznego budynku mieszkalno-usługowego zlokalizowanego na działce, przy ul. (...), ze szczególnym uwzględnieniem jego ściany południowej; organ wskazał, że w przypadku ewentualnych nieprawidłowości ekspertyza winna zawierać roboty niezbędne do wykonania w celu doprowadzenia inwestycji do stanu zgodnego z obowiązującymi przepisami;

- w punkcie II nałożył na M. B. i A. M. - wspólników spółki cywilnej X M. B. i A. M. z siedzibą w W. właścicieli działki nr [...] w W., obowiązek sporządzenia i przedłożenia ekspertyzy technicznej zawierającej: 1. wyniki pomiaru pionowości ściany południowej budynku mieszkalno-usługowego położonego na działce nr [...] w W., która była jednocześnie ścianą północną budynku [...] na działce [...]; 2. precyzyjny i jednoznaczny opis sposobu zabezpieczenia ściany południowej budynku mieszkalno-usługowego położonego na działce nr [...] w W. wraz ze szczegółową częścią graficzną, opisową i obliczeniową, w szczególności z występowaniem koniecznych do wykonania robót zabezpieczających; 3. ocenę prawidłowości wykonania robót budowlanych polegających na rozbiórce — na podstawie decyzji PINB w Olkuszu z 23 września 2015 r., nr 218/2015 budynku [...] wraz z przyległymi obiektami gospodarczymi, zlokalizowanymi w W., przy ul. (...) na działce nr [...]; 4. ocenę wpływu wykonanych robót rozbiórkowych na stan techniczny budynku mieszkalno-usługowego położonego na działkę nr [...] w W..

Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie.

WINB postanowieniem z 25 września 2019 r., nr 723/2019, uchylił postanowienie organu I instancji w całości i na podstawie art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego nałożył na skarżącą obowiązek sporządzenia i przedłożenia ekspertyzy technicznej zawierającej ocenę stanu technicznego przedmiotowego budynku ze szczególnym uwzględnieniem jego ściany południowej; w przypadku ewentualnych nieprawidłowości ekspertyza winna zawierać roboty niezbędne do wykonania w celu doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z obowiązującymi przepisami.

W ocenie organu odwoławczego przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że budynek przy ul. (...) w W. jest w nieprawidłowym stanie technicznym. Konieczne jest dalsze postępowanie celem ustalenia jakie działania należy podjąć, gdyż budynek nadal bowiem grozi zawaleniem. Z zebranego materiału dowodowego w tym dokumentacji fotograficznej wynika, że nie zostały wykonane odpowiednie roboty zabezpieczające przy ścianie budynku przy ul. (...) w W. związane z rozbiórką budynku przy ul. (...). Z uwagi na fakt, że rozbiórka budynku przy ul. (...) w W. odbywała się ok. 2015 r. istnieją uzasadnione wątpliwości czy roboty budowlane na nieruchomości przy ul. (...) w W. są jedyną przyczyną spękań przy (...). Na stan obiektu niekorzystny wpływ może mieć także usytuowanie przy ruchliwej ulicy i drgania na skutek przejeżdżających ulicą ciężkich samochodów. Uzasadnione wątpliwości budzi także czy przedmiotowy obiekt nadaje się do remontu oraz jakie można podjąć działania w celu doprowadzenia go do odpowiedniego stanu.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że wadliwe było skierowanie obowiązku przedłożenia stosownych ocen przez M. B. i A. M.. Osobą zobowiązaną do wykonania oceny stanu technicznego budynku przy (...) w W. powinna być skarżąca, gdyż jako właściciel posiada do niego dostęp.

Końcowo organ wyjaśnił, że bez znaczenia dla zasadności wydania postanowienia w trybie art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego pozostaje także, że uszkodzenia przedmiotowego budynku mieszkalnego nie powstały z winy skarżącej, ale w wyniku działania właścicieli nieruchomości sąsiedniej. W przypadku wydania postanowienia dowodowego na podstawie art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego nie jest istotna kwestia zawinienia ani związek przyczynowy pomiędzy działaniami podmiotów, na które ten obowiązek jest nakładany a wystąpieniem stanów faktycznych stanowiących przesłankę jego wydania, takie stany mogą wystąpić z przyczyn leżących po stronie osób trzecich lub z powodu siły wyższej.

Skarżąca na powyższe postanowienie złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

W uzasadnieniu skarżąca wywodziła, że na początkowym etapie prac rozbiórkowych prowadzonych na działce nr [...] w październiku 2015 r. stwierdziła uszkodzenia ściany południowej budynku gospodarczego na działce nr [...] w postaci dwóch dużych otworów - zrobionych przez koparkę. Poinformowała o tym zdarzeniu PINB w Olkuszu pismami z 27 października 2015 r. oraz 5 listopada 2015 r., prosząc o dokonanie inspekcji na miejscu oraz wstrzymanie prac rozbiórkowych, grożących dalszą dewastacją wspólnej ściany budynków, w celu uniknięcia zagrożenia powstania katastrofy budowlanej budynku zlokalizowanego przy ul. (...). Okazało się, że w wyniku kontynuowania prac rozbiórkowych bez należytej staranności doprowadzono do znacznego osłabienia wytrzymałości południowej ściany budynku nr [...]. W wyniku tej interwencji inwestor zamurował powstałe dwa otwory, a PINB uznał wysuwane roszczenia za bezzasadne, wskutek usunięcia tej szkody przez inwestora. Organ nie ustosunkował się do dalszych wniosków.

Skarżąca podkreśliła, że przez cały okres od roku 1947 do czasu rozpoczęcia prac rozbiórkowych budynku [...]w budynku przy ul. (...), nie było żadnych śladów dewastacji, pomimo dużego ruchu samochodowego na ulicy (...). Dewastacja budynku rozpoczęła się dopiero z chwilą rozpoczęcia prac rozbiórkowych i trwa nieprzerwanie do dnia dzisiejszego.

W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, powołanym na wstępie zaskarżonym wyrokiem, oddalił powyższą skargę skarżącej.

W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, iż określając podmiot zobowiązany nie można tracić z pola widzenia, że art. 81c Prawa budowlanego ma charakter ogólny i procesowy, dlatego też powinien być stosowany w związku z odpowiednimi przepisami szczegółowymi ustawy Prawo budowlane. W niniejszej sprawie postępowanie prowadzone jest na podstawie art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego. Ustawodawca obowiązek utrzymywania obiektu w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz we właściwym stanie technicznym i estetycznym nałożył na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Jakkolwiek krąg podmiotów w art. 81c ust. 1 został określony nieco szerzej niż w art. 66, to nałożenie obowiązku przewidzianego tym przepisem na inne osoby niż właściciel i zarządca uzasadnione może być tylko wyjątkowymi okolicznościami, np. jeśli strona nie ma żadnego udziału w powstałych uszkodzeniach, które są efektem działania innych osób. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie pozwala jednak na kategoryczne stwierdzenie, że winę za zły stan techniczny ponoszą wyłącznie właściciele sąsiedniej nieruchomości, którzy przeprowadzili w 2015 r. roboty budowlane polegające na rozbiórce obiektów budowlanych zlokalizowanych na działce [...] w Wolbromiu. Jak sama skarżąca przyznała w skardze, uszkodzenia w postaci pęknięć zostały przez nią zauważone dopiero w styczniu 2019 r., podczas gdy roboty były prowadzone w 2015 r. I chociaż nie można – na obecnym etapie postępowania – wykluczyć, że roboty te przyczyniły się do pogorszenia stanu technicznego budynku, to jednak nie ulega wątpliwości, że przedmiotowy budynek jest budynkiem starym (w skardze wskazano, że został wybudowany w roku 1947), ma zbyt niskie fundamenty, co w powiązaniu z umiejscowieniem bezpośrednio przy ruchliwej drodze publicznej mogło powodować przeciążenia i pęknięcia. W opinii z maja 2019 r. przedłożonej przez M. B. i A. M. w wykonaniu postanowienia organu I instancji sporządzonej przez J. J. – inżyniera budownictwa w specjalności konstrukcje budowalne i inżynierskie jest wręcz mowa o braku fundamentów, wskazuje się również na brak wieńca na poziomie stropu nad parterem oraz niewłaściwe odprowadzanie wód opadowych. Z opinii tej wynika także, że ściana południowa budynku nie stanowi północnej ściany [...]. Jest to ściana budynku nr [...] mieszcząca się w całości na działce nr [...], do której przybudowano budynek poczty.

Jednocześnie za trafne Sąd uznał stwierdzenie wojewódzkiego organu nadzoru budowlanego, iż wadliwe było nałożenie przez organ I instancji obowiązku przedłożenia oceny prawidłowości wykonania robót budowlanych polegających na rozbiórce obiektów budowlanych na działce przy ul. (...) w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego dotyczącym stanu technicznego budynku nr [...] przy ul. (...). W związku z tym, że celem art. 66 jest zapewnienie właściwego, bezpiecznego stanu technicznego istniejących obiektów budowlanych oraz użytkowania ich w sposób niezagrażający wskazanym dobrom chronionym, organ nadzoru budowlanego nie bada przyczyn, które doprowadziły do tego, że obiekt jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia, a także nie bada, kto ponosi odpowiedzialność za ten stan. O zastosowaniu nakazu nie decyduje również stopień zawinienia właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego w powstaniu przesłanek obligujących organ nadzoru budowlanego do działania.

Skarżąca na powyższy wyrok złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której wniosła o jego uchylenie w całości oraz uchylenie ww. postanowienia z 25 września 2019 r. Ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Jednocześnie zwróciła się o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

przepisów prawa materialnego, tj.:

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 81c ust. 1 i 2 Prawa budowlanego, przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż ekspertyzę dotyczącą przedmiotowego budynku powinien sporządzić jego właściciel, a nie właściciel i inwestor prowadzący roboty budowlane na działce sąsiedniej,

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 66 Prawa budowlanego, przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż ten przepis ma zastosowanie w niniejszym postępowaniu i tym samym brak uchylenia zaskarżonego postanowienia,

przepisów postępowania, w sytuacji, gdy uchybienie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przez brak ustalenia, iż wyłączną winę za obecny stan techniczny budynku położonego w W. przy ul. (...) ponoszą właściciele sąsiedniej nieruchomości i tym samym brak uchylenia zaskarżonego postanowienia,

art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a., wobec niedostrzeżenia przez Sąd I instancji, iż postanowienie organu II instancji jest nie do zaakceptowania w państwie prawa i narusza zasadę zaufania oraz przekonywania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – M. B. wniósł o jej oddalenie, jak również zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego.

Zdaniem uczestnika postępowania nałożenie obowiązku w trybie art. 81c Prawa budowlanego na inny podmiot niż właściciela obiektu budowlanego, którego stanu ekspertyza miałaby dotyczyć, byłoby możliwe w przypadkach ewidentnych i oczywistych - to jest gdy np. inwestor prowadzi prace budowlane na działce A, w toku tych prać dochodzi do zawalenia się części budowanego obiektu, która uszkadza budynek na działce B, stanowiący własność innej osoby niż inwestor. W takich sytuacjach raczej nie powinno być wątpliwości co do tego, iż obowiązek sporządzenia ekspertyzy co do stanu technicznego budynku uszkodzonego powinien zostać nałożony na inwestora, jako uczestnika procesu budowlanego. Jednakże w niniejszej sprawie istnieje szereg okoliczności, które nie pozwalają przesądzić, czy to przeprowadzona w 2015 r. rozbiórka części budynku sąsiedniego przy ul. (...) w W. - spowodowały aktualny stan budynku przy ul. (...).

14 listopada 2023 r. wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo informujące, iż 12 lutego 2012 r. skarżąca zmarła. Jednocześnie wskazano, że na postawie aktu dziedziczenia spadkobiercami skarżącej są następujące osoby: B. K., J. S., K. S., P. S..

W piśmie z 29 stycznia 2024 r. następcy prawni skarżącej oświadczyli, że popierają skargę kasacyjną.

J. S. – następca prawny skarżącej, w piśmie procesowym z 8 lutego 2024 r. wskazał, że po 2015 r., brak było robót nastawionych na zabezpieczenie ściany wspólnej przedmiotowego budynku z budynkiem, który został częściowo rozebrany.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w granicach wyznaczonych zarzutami skargi kasacyjnej.

Istotą niniejszego postępowania oraz argumentacji zawartej w zarzutach skargi kasacyjnej jest ustalenie zasadności nałożenia na skarżącą obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej należącego do niej budynku. W ocenie skarżącej obowiązek ten winien zostać nałożony na właścicieli nieruchomości sąsiedniej z uwagi, iż to oni są odpowiedzialni za obecny stan budynku przy ul. (...) w W..

Wskazać należy, że nałożony na skarżącą obowiązek przedstawienia ekspertyzy technicznej należącego do niej budynku został wydany na podstawie art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego. Zgodnie z tym przepisem organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego, w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych, a także stanu technicznego obiektu budowlanego, mogą nałożyć, w drodze postanowienia, na osoby, o których mowa w ust. 1, obowiązek dostarczenia w określonym terminie odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz. Koszty ocen i ekspertyz ponosi osoba zobowiązana do ich dostarczenia.

Jak wynika z treści powyższego przepisu, organ może skorzystać z uprawnień określonych w art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego jedynie w razie spełnienia przesłanki ustawowej, tj. uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych, a także stanu technicznego obiektu budowlanego. Pracownicy organów nadzoru budowlanego powinni, co do zasady, samodzielnie dokonywać ustaleń w przedmiocie stanu technicznego. Jeśli w wyniku tych ustaleń stwierdzone zostanie, że obiekt budowlany jest w nienależytym stanie technicznym, mogą również samodzielnie określać, jakie czynności należy przedsięwziąć w celu doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu umożliwiającego jego bezpieczne użytkowanie. Przepis art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego powinien być stosowany wówczas, gdy wiedza pracowników organu nadzoru budowlanego nie jest wystarczająca do samodzielnego poczynienia ustaleń faktycznych niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 29 listopada 2019 r., II OSK 2877/18).

W niniejszej sprawie przesłanka co do możliwości zastosowania ww. przepisu została spełniona. Zły stan przedmiotowego budynku potwierdzają ustalenia dokonane na podstawie oględzin przeprowadzonych 19 marca 2019 r. oraz 22 marca 2019 r. Jak wynika z protokołów z ww. czynności na przedmiotowym budynku znajdują się liczne pęknięcia ścian, zwłaszcza od strony południowej, ściany południowej budynku są także zbyt płytko posadowione. Stan ten bezpośrednio grozi katastrofą budowlaną. Zaznaczyć przy tym należy, że decyzją z 21 marca 2019 r., znak: NB.7356.6.2.2019 budynek został wyłączony w trybie natychmiastowym z użytkowania. Zasadnie zatem Sąd I instancji stwierdził, że w tej sytuacji sporządzenie ekspertyzy technicznej jest uzasadnione i konieczne. Pozwoli bowiem na rozstrzygnięcie co do dalszych losów budynku, czy możliwe i celowe jest wykonanie robót budowlanych, które pozwolą na jego funkcjonowanie czy też stan degradacji budynku jest tak duży, że zasadne będzie orzeczenie nakazu rozbiórki.

Stosownie zaś do art. 81c ust. 1 Prawa budowlanego wykonania obowiązku można żądać odpowiednio od uczestników procesu budowlanego, właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego. Uczestnikami procesu budowlanego są: inwestor, inspektor nadzoru inwestorskiego, projektant oraz kierownik budowy lub robót budowlanych (art. 17 Prawa budowlanego).

Jak słusznie wskazał Sąd I instancji ustalając adresata wykonania obowiązku należy mieć na uwadze, że art. 81c Prawa budowlanego ma charakter jedynie ogólny i procesowy. Tym samym powinien być on stosowany w związku z odpowiednimi przepisami szczegółowymi ustawy Prawo budowlane. W niniejszej sprawie postępowanie prowadzone jest na podstawie art. 66 ust. 1 ustawy Prawo budowlane. Ustawodawca obowiązek utrzymywania obiektu w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz we właściwym stanie technicznym i estetycznym w art 61 i nast. nałożył na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Jakkolwiek zatem krąg podmiotów w art. 81c ust. 1 został określony nieco szerzej niż w art. 66, to należy stwierdzić, że nałożenie obowiązku przewidzianego tym przepisem na inne osoby niż właściciel i zarządca uzasadnione może być tylko wyjątkowymi okolicznościami.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że obowiązek, o którym mowa w art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego, może zostać nałożony także na inwestora, prowadzącego roboty na sąsiedniej działce. Obciążenie takim obowiązkiem inwestora robót na działkach sąsiednich jest uzasadnione, ponieważ nałożenie tego obowiązku na osoby, które w żaden sposób nie przyczyniły się do powstania uszkodzeń w obiekcie, uznać należałoby za uchybiające zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a. Jeśli strona nie ma żadnego udziału w powstałych uszkodzeniach, które są efektem działania innych osób, a jedynie sygnalizuje organowi taką sytuację, to trudno obciążać ją obowiązkiem wykonania ekspertyzy (por. wyroki NSA z: 10 czerwca 2020 r., II OSK 3886/19; 12 marca 2020 r., II OSK 3894/19; 6 lipca 2012 r., II OSK 681/11).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uwzględniając, iż sporny obowiązek może także być nałożony na inwestora prowadzącego roboty na sąsiedniej działce, uznać należy, że postanowienie nakładające obowiązek przedłożenia ekspertyzy na skarżącą nie zostało poprzedzone należytym wyjaśnieniem, czy na jego stan techniczny miały wpływ działania właścicieli nieruchomości sąsiedniej. W niniejszej sprawie całkowicie pominięto fakt, że kwestie związane ze złym stanem przedmiotowego budynku zostały zgłoszone w konsekwencji dokonania rozbiórki budynku przy ul. (...) w W.. Podczas prowadzenia tych prac doszło bowiem – na co wskazała skarżąca - do uszkodzenia ściany południowej budynku skarżącej (ściany, do której dostawiony był rozebrany budynek przy ul. (...)). Ze zdjęć znajdujących się w aktach sprawy wynika, że w trakcie prac rozbiórkowych doprowadzono do powstania w ścianie południowej w budynku skarżącej dwóch otworów o znacznej wielkości, które następnie zostały zamurowane. Okoliczność ta niewątpliwie mogła mieć znaczący wpływ na pogarszanie się jego stanu technicznego. Pomimo doprowadzenia przez wykonawcę robót rozbiórkowych do naruszenia południowej ściany budynku skarżącej, organy nie odniosły się do tej okoliczności. Miało też to o tyle znaczenie, iż liczne pęknięcia ścian, znajdują się od strony południowej budynku, a zatem od strony prowadzenia rozbiórki sąsiadującego z nim budynku. Przy czym także nałożony na skarżącą obowiązek przedłożenia ekspertyzy technicznej dot. oceny stanu technicznego przedmiotowego budynku, zawiera wskazanie, że ekspertyza winna szczególne uwzględniać jego ścianę południową. Ponadto, jak zostało wskazane w uzasadnieniu postanowienia WINB, budynek skarżącej ma płytko posadowione fundamenty, a tym samym naruszenie jednej ze ścian mogło mieć znaczący wpływ na jego konstrukcję. Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje także okoliczność, iż ze znajdującej się w aktach sprawy ekspertyzy technicznej z maja 2015 r., wynika, iż roboty budowlane winny być wykonane ręcznie, sposobem gospodarczym, zgodnie ze sztuką budowlaną. Skoro w niniejszej sprawie doszło do uszkodzenia ściany przy rozbiórce, uznać należy, że przy prowadzeniu prac budowlanych nie uwzględniono zaleceń zawartych w ww. ekspertyzie.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że czynności podjęte przez organy w toku postępowania administracyjnego jak i zebrany w niniejszej sprawie materiał były niewystarczające do wydania postanowienia. Takie działania organów stanowią zaś o naruszeniu art. 7, art. 77 k.p.a. Doprowadziły bowiem do niewłaściwego, a co najmniej przedwczesnego, zastosowania art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego w odniesieniu do skarżącej. Wprawdzie organ I instancji dostrzegł zasadność nałożenia obowiązku także na właścicieli działki sąsiednich i inwestorów prac rozbiórkowych na stan techniczny przedmiotowego budynku, jednakże zauważyć należy, że jednocześnie nałożył na skarżącą obowiązek sporządzenia i przedłożenia ekspertyzy technicznej. Tymczasem dopiero przyjęcie przez organy, że na stan przedmiotowego budynku nie miały wpływu prace rozbiórkowe na działce sąsiedniej, bądź też wykazanie, że brak jest obecnie możliwości dokonania w tym zakresie ustaleń, będzie uprawniało organ do zastosowania środków przewidzianych w art. 81c ust. 2 Prawa budowalnego w stosunku do następców prawnych skarżącej. Jak już bowiem wskazano powyżej, jeśli strona nie ma żadnego udziału w powstałych uszkodzeniach, które są efektem działania innych osób, a jedynie sygnalizuje organowi taką sytuację, to trudno obciążać ją obowiązkiem wykonania ekspertyzy. Zaznaczenia przy tym wymaga, że właściciele nieruchomości sąsiedniej nie mogą zasłaniać się jedynie usytuowaniem przedmiotowego budynku przy ruchliwej ulicy. W tym zakresie należy mieć bowiem na uwadze, że zastrzeżenia co do jego stanu technicznego zaistniały dopiero po dokonaniu powyższej rozbiórki.

Kierując się powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną. Stwierdzając, że zachodzi podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku, a jednocześnie uznając, iż istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. , w następstwie uchylenia wyroku Sądu I instancji rozpoznał skargę skarżącej i uchylił zaskarżone postanowienia oraz poprzedzające go postanowienie organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy nadzoru budowlanego uwzględnią ocenę prawną i wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w niniejszej sprawie.

O kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.