Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 265/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 lutego 2024 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu z dnia 3 marca 2023 r. nr SKO 4103/222/2023 w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu na rzecz skarżącego D. S. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 6 września 2022 r. (nr MOPS/2s4010/000021/22 organ pierwszej instancji ustalił D. S. wysokość opłaty za pobyt ojca (C. S.) w domu Pomocy Społecznej w J. w kwocie 1.260,23 zł miesięcznie od dnia 1 września 2022 r.

Na skutek wniesionego przez stronę odwołania od tej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy kodeks postępowania cywilnego oraz na podstawie art. 60, art. 61 i art. 64 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej: u.p.s.), decyzją z dnia 7 listopada 2022 r. (nr SKO 4103/545/2022) uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji zwrócił uwagę na to, że w trakcie wszczętego postępowania w sprawie ustalenia stronie odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, strona złożyła wniosek w sprawie zwolnienia jej z tej odpłatności, który nie został rozpatrzony przez organ pierwszej instancji orzekający w sprawie ustalenia stronie odpłatności za pobyt ojca w DPS-ie. SKO zwróciło uwagę na aktualne brzmienie art. 64 u.p.s. i wskazało, że w świetle znowelizowanego art. 64 u.p.s. osoba ustawowo obowiązana do wnoszenia opłaty, ale jeszcze nie wnosząca opłaty (tak jak ma to miejsce w przypadku strony) może zwrócić się o zwolnienie, zanim opłata zostanie naliczona. Wskazując na powyższe SKO orzekło, że organ pierwszej instancji w postępowaniu w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej powinien rozpatrzyć wniosek strony o zwolnienie z ponoszenia tej opłaty.

Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2022 r. organ pierwszej instancji zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia stronie opłaty za pobyt w DPS-ie, natomiast procedował w sprawie złożonego przez stronę wniosku o zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia tego rodzaju odpłatności. W tym zakresie ustalił, że występując o zwolnienie z odpłatności strona wskazywała na 30-letni brak kontaktu z ojcem, który nie łożył na utrzymanie wnioskodawcy jak ten był nastolatkiem (matka opiekowała się stroną i braćmi) i nadużywał alkoholu. W treści wniosku strona wskazała nadto, że jest osobą niepełnosprawną, choruje na sarkoidozę płucną.

W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze stroną w dniu 14 grudnia 2022 r. ustalono, że prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, mogącą podejmować zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Strona jest zatrudniona na stanowisku konserwatora w Specjalistycznym Szpitalu im. [...] w W. na podstawie umowy o pracę (w wymiarze 1 etatu). Dochód strony wynosi 3.727,66 zł. Do stałych miesięcznych wydatków strona zaliczyła: opłatę za gaz (42,37 zł), opłatę za czynsz (300 zł), opłatę za energię elektryczną (308,88 zł), spłatę rat (500 zł), opłatę za telewizję (94 zł). Oświadczyła nadto, że ponosi koszty związane z zakupem leków i leczeniem w wysokości 150 zł.

Organ pierwszej instancji ustalił, że miesięczny koszt utrzymania pensjonariusza w DPS-ie w J. wynosi 5.062,07 zł. Mieszkaniec tego domu ponosi odpłatność w wysokości 70% dochodu, tj. w kwocie 884,69 zł. Z uwagi na to, że kwota ta nie pokrywa pełnej odpłatności za pobyt w DPS-ie, po stronie obowiązanych powstaje obowiązek partycypowania w kosztach pobytu pensjonariusza stosownie do art. 60 ust. 1 u.p.s. Wskazał, że strona jest jedną z osób zobowiązanych do alimentacji C. S. (druga osobą zobowiązaną jest G. S.). Przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. wprowadza kryterium dochodowe warunkujące zarówno obowiązek, jak i jego rozmiar. Zgodnie z ustawą, opłatę za pobyt w DPS-ie z kręgu zobowiązanych będą ponosić wyłącznie osoby samotnie gospodarujące lub w rodzinie, jeżeli dochód ich odpowiednio przekracza 300% kryterium osoby samotnie gospodarującej (776 zł) lub osoby w rodzinie (600 zł). Jak dalej argumentował organ, dochód strony w wysokości 3.727,66 zł pozwala na obciążenie jej odpłatnością za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Z uwagi na tę ocenę, organ pierwszej instancji dokonał następnie oceny wystąpienia przesłanki zwolnienia strony z tej opłaty z uwagi na niepełnosprawność i chorobę oraz z uwagi na brak więzi z ojcem.

Analizując przesłanki do zwolnienia strony z obowiązku uiszczenia opłat za pobyt ojca w DPS-ie w kontekście potrzeb i wyższych nakładów finansowych związanych ze stanem zdrowia wnioskodawcy organ pierwszej instancji stwierdził, że niepełnosprawność strony nie ogranicza jej w możliwości zarobkowania. Nadto, strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków związanych z niepełnosprawnością. (Strona nie udokumentowała wydatków związanych z leczeniem, nie przedstawiła dowodów zakupu leków. Przedstawiła jedynie dokument potwierdzający występowanie choroby. Podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym w dniu 12 stycznia 2023 r. strona oświadczyła, że nie posiada bieżących faktur i rachunków za wykupione leki i prywatne wizyty lekarskie). Jak skonstatował organ, sam fakt występowania choroby i niepełnosprawności nie stanowi wystarczającej podstawy do zwolnienia strony z odpłatności.

Organ nie stwierdził również podstaw do zwolnienia strony z odpłatności z uwagi na podnoszone przez nią kwestie rodzinne (brak relacji z ojcem i niewywiązywanie się przez niego z obowiązków rodzica, alkoholizm). W tym kontekście organ podniósł, że w dniu 20 grudnia 2023 r. skierowano do strony wezwanie do przedstawienia - w terminie 7 dni – dokumentów potwierdzających naruszenie przez ojca obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem strony. Wezwanie to strona odebrała w dniu 27 grudnia 2023 r. i nie przedstawiła wspomnianych dokumentów. Jak argumentował, zgodnie z ustawą, przesłanką fakultatywnego zwolnienia z odpłatności jest wykazanie przez osobę ubiegającą się o zwolnienie, w szczególności na podstawie dokumentów, rażącego naruszenia przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał tych faktów, zaś organ nie ma możliwości dokonywania w tym zakresie samodzielnych ustaleń dowodowych.

Kierując się przedstawioną argumentacją, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 12 stycznia 2023 r. (nr MOPS/000091/2023), wydaną na podstawie art. 59, art. 60, art. 61 i art. 64 u.p.s. odmówił stronie zwolnienia za pobyt ojca w DPS-ie w J.

Wnosząc odwołanie od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

- art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 103 ust. 2 tej ustawy poprzez wydanie decyzji w oparciu o jedynie dochody skarżącego, z pominięciem jego możliwości majątkowych oraz sytuacji zdrowotnej, nadto, błędne ustalenie ilości osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz ojca;

- art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia sytuacji dochodowej wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty.

W rozwinięciu tych zarzutów strona podniosła, że w treści art. 64 u.p.s. ustawodawca przewidział możliwość zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS-ie. W przypadku skrzącego zachodzą dwie z wymienionych w tym przepisie przesłanek. Po pierwsze, strona jest osobą niepełnosprawną, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Posiada II grupę inwalidzką, choruje na sarkoidozę, jest po przebytym zabiegu usunięcia śledziony i węzła chłonnego. Mimo swojego stanu zdrowia, wnioskodawca wykonuje pracę zarobkową (która odbywa się w warunkach chronionych), do czego jest zmuszony na skutek swojej trudnej sytuacji materialnej i braku osób, które mogłyby wesprzeć stronę w utrzymaniu. Wnioskodawca podkreślił, że jest osobą samotną i utrzymuje się z własnych dochodów, które pozwalają mu na samodzielne utrzymanie w zakresie podstawowych potrzeb, ale bez cech zbytku. W ramach comiesięcznych wydatków wnioskodawca wskazał na takie wydatki jak: czynsz (300 zł), prąd (300 zł), lekarstwa (150 zł), dojazdy do pracy (70 zł), wyżywienie (900 zł), telefon (50 zł), abonament telewizyjny (90 zł), gaz (40 zł), plan spłaty (po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej) 500 zł, środki higieny i czystości (100 zł), odzież i obuwie (200 zł).

Dodał, że pozostałe środki są przeznaczane na przypadające okresowo wizyty lekarskie, badania, dojazdy do lekarzy, naprawy w zajmowanym mieszkaniu, a także inne wydatki o charakterze wpadkowym

Po drugie, za zasadnością zwolnienia przemawia, zdaniem strony, kwestia relacji rodzinnych i sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej przez ojca. W tym kontekście wnioskodawca powtórzył, że ojciec strony nie łożył na jej utrzymanie w czasie kiedy był do tego zobowiązany. Strona była utrzymywana i wychowywana jedynie przez matkę. Zaakcentował, że z ojcem nie utrzymuje kontaktu od około 30 lat.

W treści odwołania wnioskodawca zarzucił nadto, że w zaskarżonej decyzji błędnie wskazano, że wnioskodawca jest jedną z dwóch osób zobowiązanych do alimentacji, podczas gdy C. S. posiadał troje zstępnych, tj. stronę, G. S. i R. S. Wyraził także stanowisko, że w sytuacji, gdy w sprawie występują zstępni, którzy mogą być potencjalnie zostać obciążeni kosztami opłaty za pobyt pensjonariusza w DPS-ie to organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia takiej opłaty.

Decyzją z dnia 3 marca 2023 r. (nr SKO 4103/222/2023), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego i art. 60-61 i art. 64 u.p.s. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W treści tej decyzji SKO odwołało się do art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i podniosło, że przy uwzględnieniu dochodu strony w wysokości 3.727,66 zł, kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 2.328 zł, a więc organ pierwszej instancji może obciążyć stronę opłatą za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości do 1.399,66 zł.

Analizując wystąpienie przesłanek do zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS-ie organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że w sprawie nie występują przesłanki obligatoryjnego zwolnienia strony z tej opłaty.

Rozważając wystąpienie przesłanek fakultatywnego zwolnienia strony z odpłatności z uwagi na podnoszone przez nią okoliczności, organ nie znalazł podstaw do takiego zwolnienia strony. Wskazał, że przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. swoim zakresem przedmiotowym nie obejmuje stanu wzajemnych relacji rodzinnych czy więzów emocjonalnych. Ustawodawca, pod pojęciem okoliczności uzasadniających zwolnienie z odpłatności rozumie bowiem głównie okoliczności dotyczące sytuacji ekonomicznej. Do relacji rodzinnych nawiązują natomiast punkty – 5,6 i 7 art. 64 u.p.s. Przepisy te stanowią, że można zwolnić osobę zobowiązaną od ponoszenia opłat, jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu bądź osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przestawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. W nawiązaniu do tych unormowań SKO zauważyło, że nie są to zdarzenia podlegające ocenie organów administracji publicznej, zaś wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów potwierdzających naruszenie przez ojca obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem wnioskodawcy.

Zdaniem organu drugiej instancji, w sprawie brak jest również podstaw do

zwolnienia strony z odpłatności z uwagi na sytuację ekonomiczną. Jak argumentował, strona posiada wprawdzie orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ale pracując otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie stanowiące pięciokrotność kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z odwołaniem, miesięczne wydatki strony kształtują się na poziomie 2.700 zł. W ocenie SKO, od wysokości wydatków zadeklarowanej w odwołaniu należało odliczyć kwotę 650 zł , albowiem z załączonego przez stronę zawiadomienia Sądu z dnia 23 września 2021 r. wynika, że ostatnia rata wynikająca z prowadzonego postępowania upadłościowego podlega spłacie, zgodnie z harmonogramem, do dnia 30 października 2022 r., a strona nie przedstawiła rachunków za zakup leków i prywatne wizyty lekarskie. W rezultacie, organ drugiej instancji zaakceptował wydatki strony na poziomie kwoty 2.050 zł. Konstatując stwierdził, że przy dochodach strony w kwocie 3.727,66 zł i wydatkach w kwocie 2.050 zł brak jest podstaw do całkowitego zwolnienia strony z ponoszenie odpłatności za pobyt ojca w DPS-ie.

Na marginesie organ drugiej instancji wskazał, iż rację ma strona że nie jest jedyną osobą obowiązaną do ponoszenia opłaty, z tego względu organ pierwszej instancji wydając decyzję w sprawie ustalenia odpłatności obciążającej stronę powinien równolegle przeprowadzić postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia opłaty G. S. oraz zstępnych zmarłego R. S. i ustalić, jaka część opłaty przypada na każdego zobowiązanego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła decyzji SKO naruszenie:

- art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji "w zasadzie jedynie w oparciu o dochody skarżącego", z pominięciem jego możliwości majątkowych oraz sytuacji zdrowotnej, nadto błędne ustalenie ilości osób zobowiązanych do alimentacji;

- art. 62 ust. 2 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie pomimo długotrwałej choroby skarżącego, co uzasadniałoby zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu ojca w DPS-ie w J., co stanowi naruszenie słusznego interesu skarżącego;

- art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy oraz dokonanie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do zaniechania wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia sytuacji dochodowej wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty.

W związku z tymi zarzutami strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek z innych powodów aniżeli podniesione w skardze.

Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja SKO w Wałbrzychu z dnia 3 marca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie zwolnienia strony z odpłatności za pobyt ojca w DPS-ie w J., o co skarżący wystąpił w powołaniu na przesłanki z art. 64 u.p.s.

W ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy, orzekanie przez organy obu instancji o zasadności tego wniosku należy uznać za przedwczesne, albowiem procedowanie w zakresie tego wniosku, zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji, nastąpiło w warunkach, gdy w obrocie prawnym nie było jeszcze decyzji o ustaleniu stronie odpłatności za pobyt ojca w DPS-ie.

Jak wynika z akt sprawy, pierwotnie wydana decyzja (z dnia 6 września 2022 r.) na mocy której ustalono stronie odpłatność za pobyt ojca w DPS-ie w J. od 1 kwietnia 2022 r. w kwocie 1.260,23 zł została – w następstwie decyzji SKO w Wałbrzychu z dnia 7 listopada 2022 r. – uchylona w całości a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. Istotne są przy tym podniesione przez SKO motywy wydania decyzji kasacyjnej w sprawie, a mianowicie, jak wynika z treści decyzji SKO, i co znajduje potwierdzenie także w aktach sprawy, w trakcie wszczętego postępowania w sprawie ustalenia stronie odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, strona złożyła wniosek w sprawie zwolnienia jej z tej odpłatności, który nie został rozpatrzony przez organ pierwszej instancji orzekający w sprawie ustalenia stronie odpłatności za pobyt ojca w DPS-ie. SKO zwróciło uwagę na aktualne brzmienie art. 64 u.p.s. i wskazało, że w świetle znowelizowanego art. 64 u.p.s. osoba ustawowo obowiązana do wnoszenia opłaty, ale jeszcze nie wnosząca opłaty (tak jak ma to miejsce w przypadku strony) może zwrócić się o zwolnienie, zanim opłata zostanie naliczona. Wskazując na powyższe SKO orzekło, że organ pierwszej instancji w postępowaniu w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej powinien rozpatrzyć wniosek strony o zwolnienie z ponoszenia tej opłaty.

Dla przejrzystości dalszych rozważań należy wyjaśnić, że na skutek nowelizacji ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca z dniem 4 października 2029 r. nadał nowe brzmienie art. 64 u.p.s. Brzmienie art. 64 u.p.s. zostało zmienione przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690). W myśl tego przepisu w brzmieniu po nowelizacji, a przy tym, aktualnym na dzień orzekania przez organ pierwszej instancji w sprawie, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Z punktu widzenia dokonanej zmiany legislacyjnej treści art. 64 u.p.s.a, ale także i procesowych uprawnień skarżącego w sprawie, istotne znaczenie ma użyte w treści art. 64 u.p.s. sformułowanie: "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek".

Objęcie powołanym przepisem zarówno osób wnoszących opłatę, jak również obowiązanych do jej wnoszenia oznacza możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem odpłatności, o ile strona złoży w tym zakresie wniosek na tym etapie postępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w warszawie z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 783/23).

Innymi słowy, skutkiem dokonanej nowelizacji, ustawodawca dopuścił możliwość orzekania o zwolnieniu z odpłatności za pobyt pensjonariusza w DPS-ie w ramach prowadzonego postępowania o ustalenia tej odpłatności. Wypracowane na tle poprzedniego stanu prawnego orzecznictwo dopuszczało możliwość rozpatrywania wniosku o zwolnienie od odpłatności za pobyt pensjonariusza w DPS-ie dopiero po uostatecznieniu się decyzji o ustaleniu odpłatności wnioskodawcy za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w warszawie z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 816/23 oraz z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 785/23 i powołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych).

W ocenie Sądu, organ pierwszej instancji (co bezkrytycznie zaakceptowało SKO utrzymując tę decyzję w mocy) błędnie zrozumiał zalecenia SKO pomieszczone w decyzji kasacyjnej tego organu z dnia 7 listopada 2022 r. oraz błędnie zrozumiał przedstawioną w tej decyzji wykładnię art. 64 u.p.s. w brzmieniu po nowelizacji.

W świetle znowelizowanego przepisu art. 64 u.p.s. organ pierwszej instancji uprawniony (a zarazem zobowiązany był) do rozpoznania złożonego przez stronę wniosku o zwolnienie w jednej decyzji, w której orzekłby jednocześnie o ustaleniu stronie wysokości odpłatności za pobyt ojca w DPS-ie. Z tej pespektywy, oczywiście błędne było wydanie przez organ pierwszej instancji postanowienia o zawieszeniu wszczętego postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w DPS-ie w J. C. S. (postanowienie Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 27 grudnia 2022 r. nr MOPS/004489/2022).

W ocenie Sądu, co znajduje potwierdzenie także w orzecznictwie sądowym, znowelizowana treść art. 64 u.p.s. nie zmienia generalnej zasady, w myśl której, procedowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z odpłatności musi zostać poprzedzone ustaleniem tej odpłatności osobie, która występuje z wnioskiem o zwolnienie. O czym była już mowa, skutkiem wprowadzonej nowelizacji art. 64 u.p.s. jest natomiast możliwość orzekania w przedmiocie wniosku o zwolnienie w ramach postępowania prowadzonego w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt pensjonariusza w DPS-ie. Na skutek nowelizacji art. 64 u.p.s. nastąpiło zatem odejście od dotychczasowej praktyki orzeczniczej, że postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności oraz postępowanie w sprawie zwolnienia z tej odpłatności to dwa różne postępowania, które powinny zostać zakończone odrębnymi decyzjami, przy czym decyzja w przedmiocie zwolnienia może być wydana dopiero po uostatecznieniu się decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej.

Mając na uwadze, że w sprawie na dzień orzekania przez organ pierwszej instancji nie została wydana decyzja o ustaleniu stronie odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, jako przedwczesne jaki się rozpoznanie przez ten organ (co błędnie zaakceptował organ drugiej w instancji w zaskarżonej decyzji) złożonego przez stronę wniosku o zwolnienie jej z odpłatności za pobyt ojca w DPSI-w J.

Kwestia oceny zasadności samego wniosku musi być zatem przedmiotem ponownego rozpoznania organu, najpewniej już po wydaniu (skoro postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2023 r. zostało podjęte postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności zawieszone w dniu 27 grudnia 2022 r.) decyzji w sprawie ustalenia stronie odpłatności za pobyt C. S. w DPS-ie w J.

Z uwagi na procesową przedwczesność orzekania przez organy w sprawie złożonego przez stronę wniosku o zwolnienie z odpłatności z pobyt ojca w domu pomocy społecznej, kwestia oceny zasadności samego wniosku nie może na tym etapie stanowić przedmiotu oceny Sądu. Z tych względów poza rozważaniami Sądu na tym etapie sprawy muszą pozostać zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa procesowego ukierunkowanych na wykazanie błędnego ustalenia przez organy kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty wskazać trzeba, że tego rodzaju zarzuty mogą być przez stronę podnoszone w odwołaniu od decyzji ustalającej opłatę za pobyt ojca w DPS-iew J., jakkolwiek w tym miejscu Sąd nie wypowiada się o ich zasadności.

Z tych względów, działając na podstawie art. 141 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) i art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego (punkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.