Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 519/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3,  art. 6 i  art. 9
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mariola Kowalska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, sędzia WSA Izabela Ostrowska, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Ciszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2017 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2017 r. znak [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

VII SA/Wa 519/17

Uzasadnienie

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z [...] marca 2016 r. nr [...], działając na podstawie art. 3 pkt. 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt. 1 lit. b, c, g, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 2 i art. 139 ust. 1 ustawy z dn. 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568; z 2004 r. Nr 96, poz. 959), wpisał do rejestru zabytków województwa [...] pod numerem rejestru [...] zabytek nieruchomy: dawny zespól zabudowy folwarcznej (zabudowa gospodarcza, dawny dom rządcy ob. budynek mieszkalny nr [...]) wraz z podwórzem gospodarczym w miejscowości [...], gm. [...] , pow. [...]. W skład zespołu wchodzą: budynek stodoły - nr ewidencyjny [...], budynek stodoły z oborą - nr ewidencyjny [...], budynek stajni z magazynem i wozownią - nr ewidencyjny [...], dom rządcy ob. budynek mieszkalny. Ochroną prawną objęto również aleję lipową w osi wjazdu podwórza gospodarczego zlokalizowaną na dz. nr [...], w granicach nieruchomości gruntowych nr [...] (część działki) i [...] obręb ewidencyjny [...] [...], gm. [...]. Na mapie ewidencyjnej w skali 1:1000 stanowiącej integralny załącznik do decyzji granica wpisu do rejestru zabytków podwórza gospodarczego została wkreślona kolorem czerwonym, zabudowa folwarczna wpisana do rejestru zabytków została wkreślona kolorem zielonym, aleja lipowa wpisana do rejestru zabytków nienaniesiona geodezyjnie.

W uzasadnieniu organ podał, że postępowanie administracyjne w sprawie wpisania do rejestru zabytków zespołu zabudowy folwarcznej wraz z podwórzem gospodarczym położonej na dz. nr [...], [...]w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...]zostało wszczęte w dniu [...] czerwca 2012 r.

W dniu [...] stycznia 2016 r. przed wydaniem decyzji przeprowadzono ponowne oględziny przedmiotowego zespołu z udziałem zainteresowanych stron postępowania. Z oględzin sporządzono protokół oraz sporządzono aktualną dokumentację fotograficzną. Przedstawiciel właściciela nieruchomości w protokole z oględzin wniósł uwagę, iż właściciel zabudowy i terenu podtrzymuje swoje stanowisko z lat ubiegłych i zwraca się z prośbą do konserwatora o nie wpisywanie obiektu do rejestru zabytków.

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] po analizie akt sprawy i materiału dowodowego, w oparciu o materiały źródłowe, kartę ewidencyjną zespołu folwarcznego w [...], karty ewidencyjne zabytku architektury i budownictwa budynków: stodoły, stodoły z oborą, stajni z magazynem autorstwa H. Klundera z 1991 r., ewidencję ogólną dendrologiczno- techniczną parku pałacowego zlokalizowanego w [...] autorstwa H. Greckiego z 1985 r., "Opinię na temat wartości zabytkowych i zasadności wpisu do rejestru zabytków zespołu zabudowy folwarcznej wraz z podwórzem położonej na dz. nr [...], [...]w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...]" opracowaną przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy [...] z 2013r., opinię dotyczącą zasadności wpisu zabudowy folwarcznej wraz z podwórzem gospodarczym na dz. nr [...],[...]w miejscowości [...], gm. [...] opracowaną przez Biuro Dokumentacji Zabytków w [...] z 2013r., opinię Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno- Spożywczego w [...] dotyczącą oceny wartości zabytkowej zespołu folwarcznego w [...] oraz zasadności wpisu do rejestru zabytków autorstwa prof. dr hab. J.S. oraz M. z 2015 r., oraz po przeprowadzonych oględzinach uznał, że do objęcia formą ochrony konserwatorskiej jaką jest wpis do rejestru zabytków, ze względu na zachowane wartości zabytkowe (zachowana oryginalna bryła, zachowany oryginalny materiał budowlany i konstrukcyjny, zachowane elementy pierwotnego wyposażenia, zachowane artystyczne wykończenie elewacji dekoracyjnie opracowanym detalem architektonicznym), zachowane pierwotne ukształtowanie, kwalifikuje się:

-dawny zespół zabudowy folwarcznej, w skład którego wchodzą: budynek stodoły nr [...], budynek stodoły z oborą nr [...], budynek stajni z magazynem i wozownią nr [...], dawny dom rządcy ob. budynek mieszkalny(numeracja zabudowy pofolwarcznej zgodnie z załączoną mapą ewidencyjną w skali 1:1000),

-podwórze gospodarcze które zachowało czytelną, pierwotną XIX-wieczną kompozycję przestrzenną odzwierciedlającą poszczególne fazy rozwoju założenia, oraz -wytyczona w osi wjazdu i osi widokowej na dwór aleja lipowa, z potrójnym szpalerem po stronie południowej podwórza gospodarczego.

W stosunku do pozostałej zabudowy folwarcznej - [...] części działki nr [...]oraz budynek nr 1 położony na dz. nr [...]w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...] (numery ewidencyjne zgodnie z mapą ewidencyjną w skali 1:1000 stanowiącą załącznik do niniejszej decyzji) wydana została decyzja odmawiająca wpisu do rejestru zabytków przedmiotowych budynków i części działki nr 1[...] (decyzja nr [...]z dnia [...].03.2016 r., znak [...] o odmowie wpisu do rejestru zabytków w stosunku do wyżej wymienionych budynków i części działki nr [...]).

Organ podkreślił, że dawny majątek w [...] (dwór rozbudowany o skrzydło pałacowe, park, folwark) stanowi założenie przestrzenne o czytelnej pierwotnej kompozycji, ze wszystkimi elementami składowymi historycznej struktury. Zespół dworsko- pałacowo -parkowy wpisany został do rejestru zabytków odrębną decyzją administracyjną Zespół zabudowy folwarcznej z podwórzem gospodarczym jest przedmiotem tego postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków. Zespół dworsko-pałacowo- parkowy powstał XVIII-XIX w. (dwór z końca XVIII w. rozbudowany został o reprezentacyjne skrzydło pałacowe w końcu XIX w., park założony został na początku XIX w. Na przestrzeni XIX/XX w. powstał zespół zabudowy folwarcznej. Zespół zabudowy folwarcznej obecnie stanowi własność [...] spółki z o.o. z siedzibą w [...]. Zespół zabudowy folwarcznej będący przedmiotem wpisu do rejestru zabytków zlokalizowany jest w północnej części wsi, sąsiaduje bezpośrednio z zachowaną zabudową rezydencjonalną dworu, skrzydła pałacowego i parku.

Zachowane budynki stodoły i stodoły z oborą /nr [...] i [...]/ zlokalizowane są w zachodniej ścianie urbanistycznej podwórza gospodarczego. Powstały w zbliżonym czasie, budynek nr [...] powstał w 1855 r., budynek nr [...] w 1861 r. Daty budowy umieszczone są w szczytach budynków w formie dekoracyjnego detalu architektonicznego. Są to obiekty murowane z kamieni ciosanych nieregularnie o wątku poligonalnym (ściany zachodnie i wschodnie), ściany północna i południowa murowane z cegły pełnej. Z cegły wykonany został również detal architektoniczny typu obramienia otworów drzwiowych, okiennych, wietrzników i gzymsy. Budynki zbudowano na planie wydłużonych prostokątów o prostej zwartej bryle zwieńczone dachami dwuspadowymi o dużym kącie nachylenia połaci dachowych. Częściowo podpiwniczone. W pomieszczeniach piwnicznych zachowane są ceglane sklepienia typu żaglastego, wsparte na dwóch rzędach słupów i przyporach przyściennych. W budynku nr [...] w części obory zachowany jest również ceglany strop odcinkowy wsparty na dwóch rzędach słupów metalowych podtrzymujących podciągi o kształcie dwuetowników. Z pierwotnej konstrukcji obiektów zachowane są także drewniane konstrukcje więźb dachowych. Elewacje obu budynków są nietynkowane, wykończone bogatym ceglanym detalem architektonicznym. Detal architektoniczny pełniący funkcję konstrukcyjną równocześnie tworzy dekorację elewacji. Są to elementy typu: zwieńczenia otworów okiennych w formie łuków odcinkowych, wietrzniki szczelinowe ujęte w blendy okienne zwieńczone łukiem odcinkowym analogicznie jak otwory okienne, akcentowanie otworów drzwiowych / wrót/ poprzez zastosowanie niewielkiego pseudoryzalitu, wieńczący gzyms okapowy występujący przed lico muru tworzący formę arkadek, składający się z kilku warstw cegieł, zwieńczenie naroży ścian i szczytów dekoracyjnie opracowanymi sterczynami bądź spięcie naroży ścian pilastrami zwieńczonymi dekoracyjnymi sterczynami, zwieńczenie otworów okiennych piwnicznych łukami odcinkowymi, zastosowanie blend okiennych ujętych w pary, zwieńczonych łukami rozporowymi o zaakcentowanych końcach zwornicy, zastosowanie wąskich niewielkich blend okiennych tworzących formę przypominającą triforium, zastosowanie gzymsów działowych w obrębie szczytów przede wszystkim w celach dekoracyjnych(pasy gzymsu kostkowego występującego przed lico muru), dekoracyjne rozety w formie sześcioramiennych gwiazd, umieszczenie datownika ułożonego z ułamków kamiennych z datą budowy budynków / 1855 r. w budynku nr [...], 1861 w budynku nr [...]/. Kamienne elewacje (północna i południowa) dekorowane dodatkowo poprzez zastosowanie czterech poziomych pasów cegieł ceramicznych, tworzących warstwy na elewacjach.

Zachowany budynek domu rządcy, ob. budynek mieszkalny , wybudowany na przełomie XIX/XX w. z pierwotnym przeznaczeniem dla pracowników najemnych folwarku (funkcja mieszkalna zachowana), zlokalizowany jest we wschodniej ścianie urbanistycznej podwórza gospodarczego zorientowany na osi północ- południe. Budynek murowany z cegły ceramicznej (wysoki cokół z nieregularnie ciosanych kamieni) założony na planie wydłużonego prostokąta, podpiwniczony, jednokondygnacyjny z użytkowym poddaszem /funkcja mieszkalna i strych/, zwieńczony dachem dwuspadowym. W elewacji zachodniej i wschodniej facjaty zwieńczone dachami dwuspadowymi. Elewacje ceglane, nietynkowane z dekoracyjnym detalem architektonicznym wykonanym w cegle. Detal architektoniczny typu: zwieńczenie prostokątnych otworów okiennych łukami odcinkowymi, dekorowane dodatkowo gzymsami nadokiennymi w formie łuku nadwieszonego (analogiczny element zastosowano nad otworami drzwiowymi), ceglany gzyms cokołowy wykonany na płask, gzymsy wykonane z cegieł ustawionych rębem na skos tworząc tzw. gzymsy zębate, dzielące parter budynku od poddasza, wieńczący (podokapowy) oraz w obrębie facjat obiegający kontur trójkątnych szczytów wraz z ich podstawą. W budynku z elementów pierwotnego wyposażenia zachowały się: konstrukcja więźby dachowej, belkowe stropy drewniane oddzielające parter od poddasza, ceglane sklepienia kolebkowe w pomieszczeniach piwnicy, drewniana stolarka okienna, stolarka drzwiowa wewnętrzna i zewnętrzna (drzwi zewnętrzne w elewacji południowej), ceglana posadzka w pomieszczeniu korytarza w części północno- zachodniej budynku.

Zachowany budynek stajni z magazynem /nr [...]/ wybudowany najprawdopodobniej w II poł. XIX w. zlokalizowany jest w środku podwórza gospodarczego przy głównej wewnętrznej drodze dziedzińca gospodarczego po jej północnej stronie, zorientowany na osi wschód- zachód. Jest to obiekt murowany z kamieni ciosanych nieregularnie o wątku poligonalnym (ściany północna i południowa), z cegły wykonany został detal architektoniczny typu obramienia otworów drzwiowych, okiennych, gzymsy a przede wszystkim pseudoryzalit w elewacji południowej. Ściany wschodnia i zachodnia zbudowane z cegły ceramicznej pełnej w tym, elewacja wschodnia została wtórnie otynkowana. Budynek zbudowany na planie wydłużonego prostokąta o zwartej bryle z pseudoryzalitem od strony południowej, zwieńczony dachem dwuspadowym o dużym kącie nachylenia połaci dachowych, pseudoryzalit zwieńczony szczytem schodkowym. Budynek niepodpiwniczony, jednokondygnacyjny z dwupoziomowym poddaszem. Z elementów pierwotnej konstrukcji w budynku zachowana jest również drewniana, jętkowo-stolcowa dwupoziomowa więźba dachowa, ceglane stropy odcinkowe przesklepione na belkach drewnianych w pomieszczeniu stajni oraz magazynu na poziomie parteru, ceglane stropy odcinkowe wsparte na dwóch rzędach metalowych słupów na I kondygnacji poddasza, drewniane, snycersko opracowane boksy dla koni w pomieszczeniu stajni , drewniane dwuskrzydłowe wrota opierzone deskami poziomymi na zakładkę. Elewacja budynku nietynkowana, wykończona bogatym ceglanym detalem architektonicznym, pełniącym funkcję konstrukcyjną równocześnie tworząc dekorację elewacji, w tym: zwieńczenia otworów okiennych w formie łuków odcinkowych, dodatkowo zdobione prostym gzymsem nad okiennym, gzymsy cokołowy, gzyms działowy oddzielający parter od poddasza oraz gzyms wieńczący, naroża budynku od strony wschodniej zaakcentowane są pilastrami zwieńczonymi dekoracyjnie opracowanymi sterczynami. Na szczególną uwagę, w ocenie organu, zasługiwał ryzalit pozorny w elewacji południowej, opatrzony w otwory okienne i wrota zamknięte łukiem odcinkowym zwieńczony wysokim schodkowym szczytem, każdy stopień szczytu z niewielkim dwuspadowym daszkiem, płaszczyzna stopni z pionowymi otworami szczelinowymi.

Bezpośrednio do budynku stajni z magazynem przylega budynek dawnej wozowni / nr [...]/ wybudowany również najprawdopodobniej w II poł. XIX w., zbudowany jest na planie zbliżonym do kwadratu i zwieńczony dachem dwuspadowym o płaskim kącie nachylenia połaci dachowych. Konstrukcja budowy budynku i dekoracji elewacji z zastosowaniem ceglanego detalu architektonicznego jest analogiczna jak w budynku stajni z magazynem. Z zachowanych elementów oryginalnej konstrukcji wskazano konstrukcję drewnianej więźby dachowej. Jest to konstrukcja więźby otwartej, wieszarowej o trzech wieszakach, środkowy wieszak mocowany do płatwi kalenicowej połączony jest zastrzałami z wieszakami bocznymi przez które przechodzi pozioma belka oparta na ścianach zewnętrznych. Elementy konstrukcyjne belek (wieszaków) zostały dekoracyjnie, snycersko opracowane.

W ocenie organu wyżej przedstawione i opisane obiekty stanowią zabudowę, która posiada cechy obiektów zabytkowych. Posiadają zachowaną oryginalną bryłę, materiał budowlany i konstrukcyjny, bogaty detal architektoniczny elewacji, który stanowi znaczący element dla odbioru estetycznego tych obiektów, elementy pierwotnego wyposażenia jak: więźby dachowe, stropy, sklepienia, stolarkę okienną, drzwiową, boksy dla koni, posadzkę. Są materialnym świadkiem zachowanej oryginalnej substancji o wartościach zabytkowych. Dlatego też ochronie konserwatorskiej winna podlegać zarówno historyczna bryła, forma dachu, kompozycja elewacji z detalem architektonicznym, wykrój otworów okiennych i drzwiowych, oraz kształt, konstrukcja, materiał budowlany z jakiego została wykonana zarówno zabudowa jak i wewnętrzne elementy konstrukcyjne: więźb dachowych, sklepień, stropów, stolarki okiennej, drzwiowej, boksów dla koni, posadzki.

Historyczny zespół folwarczny składa się z dwóch podwórzy, rozmieszczonych po obu stronach drogi wiejskiej. Podwórze wschodnie (przy dworze, podlegające wpisowi do rejestru zabytków niniejszą decyzją) tworzy dwa wnętrza architektoniczno — przestrzenne, ukształtowane w formie czworoboków, o kompozycji geometrycznej — zamkniętej. Część południowa (starsza) ma klasyczny układ przestrzenny, w kształcie wydłużonego prostokąta (organizowanego w osi dworu). W części przy-dworskiej ulokowane są niewielkie budynki gospodarcze (m.in. stajnia koni wyjazdowych), w części środkowej wielofunkcyjne budynki inwentarskie i zaplecza technicznego, zaś od strony drogi wiejskiej podwórze zamykają dwie, wielkokubaturowe stodoły - z wjazdem wyznaczonym przez kamienne odboje. W koncu XIX w. nastąpiła rozbudowa podwórza wschodniego w kierunku północnym, które ukształtowano również w formie prostokąta (organizowanego w osi domu zarządcy), z zabudową inwentarską (obory, chlewnie, owczarnia) oraz gorzelnią z płatkarnią. Na froncie tej części podwórza, przy drodze wiejskiej, ustawiona była brama wjazdowa, ujęta dwoma (ozdobnie opracowanymi) filarami ceglanymi z kamiennymi odbojami. W części południowej podwórza wschodniego, w osi wjazdu (i osi widokowej na dwór), wytyczona została aleja lipowa, z potrójnym szpalerem po stronie południowej. Z historycznej zabudowy podwórza ubyły pojedyncze obiekty posadowione w bezpośrednim sąsiedztwie dworu, przez co wykształciła się szeroka ekspozycja rezydencji z parkiem. W rejonie nieistniejącego budynku po płd.—zachodniej stronie dworu (na terenie działki [...]) wybudowano współczesny parterowy pawilon biurowy (barak) oraz wprowadzono nowe zadrzewienia, skutecznie przesłaniające oś kompozycyjno- widokową. W rejonie dawnego dworu, pałacu i współcześnie wzniesionego pawilonu biurowego wprowadzono liczne wygrodzenia, wykonane we współczesnych technologiach. Podwórze gospodarcze — mimo pojedynczych ubytków zabudowy oraz wtórnego zagospodarowania budynkiem współczesnym – pawilonem (barakiem) zachowało czytelną, pierwotną, historyczną, XIX- wieczną kompozycję przestrzenną, która odzwierciedla poszczególne fazy rozwoju przedmiotowego założenia.

Z opinii na temat wartości zabytkowych i zasadności wpisu do rejestru zabytków zespołu zabudowy folwarcznej wraz z podwórzem gospodarczym położonej na dz. nr [...], [...]w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...] opracowanych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy [...] z 2013r., Biuro Dokumentacji Zabytków w [...] z 2013r., Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w [...] autorstwa prof. dr hab. J. S. oraz M. A. z 2015 r. wynika, że obiekt ten posiada bezsprzeczne walory zabytkowe.

Zgodnie z opinią autorstwa prof. dr hab. J.S. oraz M. A. "....zespół pałacowo-folwarczny w [...] (mimo częściowej dewastacji) należy uznać za wybitną realizację architektoniczną zarówno w odniesieniu do budynku pałacu o bardzo ciekawej architekturze, jak i całej koncepcji założenia urbanistycznego oraz zespołu budynków folwarcznych posiadających bezsprzeczne walory zabytkowe, wskazujących na zaangażowanie wybitnego architekta. Wczesne lata powstania (1855-1861), stan zachowania (w tym również elewacji) oraz wyposażenie wnętra (stajnia) w pełni odpowiadają wymaganiom kwalifikującym wpisanie tych budynków do rejestru zabytków, zespół ten należy do cennych założeń w skali regionu...". Autorzy szczególnie zwrócili uwagę na wnętrze dawnej stajni z ceramiczną posadzką, boksami dla koni oraz interesującym belkowym stropem, gdzie wypełnienie wykonane zostało w formie odcinkowych elementów wykonanych z cegły. Tego rodzaju rozwiązania lekkich stropów nad stajniami są niezwykle rzadkie i z najbliższych znanych przykładów autorzy wskazali stajnie w zespole pałacowym w [...] , pochodzącą z ok. 1860 r. zaprojektowaną przez wybitnego [...] architekta R.L. dla rodziny B..

Zgodnie z opinią sporządzoną przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, Oddział Terenowy w [...] autorstwa mgr W. W., mgr M. S.,,....zespół folwarczny zachował historyczną kompozycję przestrzenna, która odzwierciedla poszczególne fazy rozwoju majątku szlacheckiego, związanego (od k. XVIII w. do 1939 r.) z rodziną von W.. Wartości zabytkowe posiadają obie:(północna i południowa) część podwórza, wschodniego, zakomponowane odpowiednio w osiach dworu i rządcówki. tworząc jednorodne stylowo wnętrza architektoniczne, złożone z kamienno-ceglanych i ceglanych budynków gospodarczych i mieszkalnych. Czytelne są osie kompozycyjne obu wnętrz, a szczególną wartość posiada oś widokowa, zaakcentowaną aleją lipową oraz (obecnie gorzej czytelnymi) ciągami komunikacyjnymi. Jednocześnie należy wskazać, ze budynek biurowy na działce [...] jest obiektem wtórnym, współczesnym i silnie dewaloryzującym zespół zabytkowy, kwalifikującym się do usunięcia, nie posiada żadnych wartości zabytkowych. Jednak teren działki [...] należy do historycznego założenia i nie powinien być wyłączony spod ochrony konserwatorskiej. Wtórne wydzielenie tego terenu byłoby bardzo niekorzystne z punktu widzenia konserwatorskiego...".

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] zauważył też, że zgodnie z art. 6. 1 .ust. 1 lit. b, c, ustawy o ochronie i opiece nad zabytkami, ochronie i opiece podlegają, w szczególności zespoły budowlane w tym zabytki nieruchome będące dziełem architektury i budownictwa bez względu na stan zachowania. Ponadto przy ocenie zasadności wpisu do rejestru zabytków wzięto pod uwagę zmiany wynikające z przeprowadzonych prac modernizacyjnych w okresie po II wojnie światowej i wskazano do wpisu do rejestru zabytków tylko te obiekty , które w całości mają zachowaną oryginalną substancję zabytkową, które nie uległy przekształceniom.

W ocenie [...]WKZ w [...] analiza materiału dowodowego sprawy oraz w oparciu o wyżej cytowane materiały źródłowe i przeprowadzone oględziny wskazuje i udowadnia, iż dawny zespół zabudowy folwarcznej, w skład którego wchodzą: budynek stodoły nr [...], budynek stodoły z oborą nr [...], budynek stajni z magazynem i wozownią nr [...], budynek mieszkalny (numeracja zabudowy pofolwarcznej zgodnie z załączoną mapą ewidencyjną w skali 1:1000) oraz podwórze gospodarcze wraz z aleją lipową położone w granicy części dz. nr [...] oraz działki nr [...]w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...], posiadają walory zabytkowe, gdyż w całości mają zachowaną oryginalną substancję zabytkową oraz spełniają wymogi definicji legalnej zabytku zgodnie z art. 3 pkt. 1 i 2 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, c, g ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Posiadają wszystkie wyżej cytowane wartości - historyczne, artystyczne oraz naukowe, które predysponują przedmiotowy obiekt do objęcia ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków. Są świadkami historii, zachowanymi przykładami architektury folwarcznej, miejsce przedstawiające i upamiętniające działalność przemysłową, rolną i życie wybitnego rodu szlacheckiego W., zamieszkujących [...] od okresu średniowiecza do XX w., właścicieli majątku w [...] (wartość historyczna). Z architektonicznego punktu widzenia przedmiotowe obiekty prezentują wybitną realizację architektoniczną, zachowane w pierwotnej formie(oryginalne bryły z bogatym dekoracyjnym detalem architektonicznym, zachowane wyżej wymienione historyczne elementy konstrukcyjne i pierwotnego wyposażenia typu: konstrukcje więźb dachowych, sklepienia i stropy, stolarka okienna i drzwiowa, boksy dla koni, posadzka itd.) posiadają wartość artystyczną. Zabudowa ta stanowi równocześnie doskonały przykład przemian, jakie dokonywały się w kształtowaniu przestrzeni na przełomie XIX/XX w. oraz jest cennym źródłem naukowym, pod względem genezy formy, rozwiązań artystycznych i technologicznych(przedmiotowy zespół zabudowy stanowi jeden z niewielu przykładów architektury folwarcznej (gospodarczej) o tak bogatym wystroju architektonicznym, kompleksowym zachowaniu konstrukcji i materiału budowlanego z jakiego zabudowa pierwotnie została wykonana, zachowanym na terenie obecnego województwa [...]). Wartości zabytkowe (historyczną, artystyczną, naukową) posiadają obie:(północna i południowa) część podwórza, wschodniego, zakomponowane odpowiednio w osiach dworu i rządcówki, tworząc jednorodne stylowo wnętrza architektoniczne, złożone z kamienno - ceglanych i ceglanych budynków gospodarczych i mieszkalnych. Czytelne są osie kompozycyjne obu wnętrz, a szczególną wartość posiada oś widokowa, zaakcentowaną aleją lipową. Zabudowa folwarczna wraz z podwórzem gospodarczym posiada wartość naukową, gdyż jest również cennym przykładem historii i rozwoju majątków szlacheckich, statusu ich właścicieli, zarządców w kontekście rozwoju gospodarki na terenach dawnego [...]. Może stanowić znaczące źródło do prowadzenia naukowych i dydaktycznych badań w tym temacie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł [...] Sp. Z o.o. w [...]

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy, na podstawie analizy akt sprawy, stwierdził, że decyzja nr [...][...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] marca 2016 r. jest zasadna pod względem merytorycznym i nie narusza przepisów prawa.

Powołując się na treść art. 3 pkt 1 i 2 i art. 9 ust. 1 ustawy ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, oraz materiał dowodowy, na który składa się:

-karta ewidencyjna zespołu folwarcznego w [...], opracowana przez H. K. w 1991 r.;

-protokół oględzin zabytku przeprowadzonych w dniu [...].06.2012 r.;

-opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT w [...] na temat wartości zabytkowych i zasadności wpisu do rejestru zabytków zespołu zabudowy folwarcznej wraz z podwórzem, położnej na działce nr [...]i [...] miejscowości [...], wykonana w lutym 2013 r.;

-opinia Biura Dokumentacji Zabytków dotycząca zasadności wpisu zabudowy folwarcznej waz z podwórzem gospodarczym na dz. nr [...]i [...] w miejscowości [...], opracowana w kwietniu 2013 r.;

-opinia prof. dr. hab. J.S. oraz mgr inż. M.A. dotycząca wartości zabytkowej zespołu folwarcznego w [...] oraz zasadności wpisu do rejestru zabytków, wykonana w maju 2015 r.;

-protokół oględzin zabytku, przeprowadzonych w dniu [...].01.2016 r.

organ uznał, że materiały te są wystarczające do stwierdzenia, że dawny zespół zabudowy folwarcznej waz z podwórzem gospodarczym w miejscowości [...], posiada wartości artystyczne, historyczne i naukowe, uzasadniające wpisanie go do rejestru zabytków Ponadto, organ odwoławczy stwierdził, że okoliczności dotyczące stanu technicznego obiektów budowlanych z zespołu w [...] były rozważane przez organ pierwszej instancji, a dane na ten temat aktualizowane podczas oględzin w 2016 r. W wyniku ustaleń poczynionych na podstawie całokształtu materiału dowodowego [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków odstąpił od objęcia ochroną części zabudowy gospodarczej tego zespołu (najsilniej zdegradowanej i przekształconej), co znalazło odzwierciedlenie w decyzji nr [...] z [...] marca 2016 r. Tym samym organ ograniczył zakres ochrony konserwatorskiej do obszaru oraz obiektów, których stan zachowania rokuje skuteczność tej ochrony.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...].

W skardze zarzucono decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

-art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych czynności, które umożliwiłyby dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy w poszanowaniu interesu społecznego oraz słusznego interesu strony postępowania administracyjnego,

-art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia wszystkich wątpliwych okoliczności sprawy oraz rozstrzygnięcie tych wątpliwości na niekorzyść strony postępowania, podczas gdy ważny interes społeczny nie stał na przeszkodzie rozstrzygnięcia wątpliwych okoliczności na korzyść strony,

-art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedopełnienie przez organ obowiązku zebrania i kompleksowego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego,

art. 80 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów oraz ocenę występujących w sprawie okoliczności wyłącznie przez pryzmat subiektywnego uznania organu oraz wydanie decyzji na postawie domniemanej okoliczności faktycznej, której istnienie nie znajduje oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym,

Zarzucono również naruszenie prawa materialnego tj.:

- art. 3 pkt 1 i 2 oraz art. 9 ust 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, iż zlokalizowane na działce nr [...], położonej w miejscowości [...] nieruchomości: budynek stodoły (nr ewid.), budynek stodoły z oborą (nr ewid. [...]), budynek stajni z magazynem i wozownią (nr ewid. [...]) oraz dom rządcy a także aleja lipowa znajdująca się w osi wjazdu podwórza gospodarczego, spełniają wymogi definicji legalnej zabytku oraz podlegają wpisowi do Rejestru Zabytków.

Wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i przyznanie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w toku postępowania brał czynny udział. Skarżący nie zgadzając się z koniecznością dokonania wpisu do Rejestru Zabytków, wskazywał, że przedmiotowe zabudowania pozbawione są walorów zabytkowych przede wszystkim z uwagi na ich degradację oraz zły stan techniczny, w jakim obecnie się znajdują. W szczególności Skarżący wskazywał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie odzwierciedla złej kondycji technicznej, w jakiej znajdują się objęte decyzją zabudowania. Podnosił także, że nie nadają się one do używania oraz podkreślał negatywnie ekonomicznie konsekwencje związane z dokonaniem wpisu przedmiotowych zabudowań do Rejestru Zabytków.

Skarżący podkreślił, ze stanowisko Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyrażone w zaskarżonej decyzji nie ma oparcia w zebranym w sprawie materialne dowodowym i jako nieuzasadnione nie zasługuje na uwzględnienie. W jego ocenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ poprzestał na wskazaniu, iż wartość zabytkowa spornej nieruchomości nie budzi żadnej wątpliwości z uwagi na to, że [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w sposób niebudzący wątpliwości ustalił i wykazał tę wartość. W decyzji Ministra brak jednak jakichkolwiek odniesień do posiadania przez poszczególne elementy zabudowy folwarcznej oraz podwórza gospodarczego walorów zabytkowych. Skarżący wskazuje, że takie ustalenie organu, zostało powzięte z naruszeniem art. 7 k.p.a., gdyż nie zostało ono poparte, żadnym środkiem dowodowym.

Skarżący wskazał, że ustalony w sprawie stan faktyczny oraz decyzja oparte były przede wszystkim, na sporządzonej jeszcze w 2013 r. przez Narodowego Instytutu Dziedzictwa opinii dotyczącej wartości zabytkowych nieruchomości będących przedmiotem decyzji. Wskazał, że na kwalifikację spornych nieruchomości, jako zabytków podlegających wpisowi do Rejestru Zabytków ma wpływ ich stan w szczególności stopień ich degradacji oraz ich przekształcenie. Decyzja [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków określa stan techniczny tych nieruchomości, jako dobry na tyle, że celowe jest objęcie ich ochroną poprzez dokonanie wpisu do Rejestru Zabytków. Sama jednak opinia Narodowego Instytut Dziedzictwa zawiera sprzeczności dotyczące stanu technicznego tych nieruchomości. I tak z jednej strony opinia ta wskazuje na zły stan techniczny poszczególnych, objętych ochroną nieruchomości. Autorzy opinii sami niejednoznacznie oceniają stan techniczny budynku zwanego w opinii domem rządcy. Opinia w swojej treści wprost wskazuje na widoczne ugięcia połaci oraz usterki opierzeń tego budynku, które powodują nieszczelności oraz zacieki, zarówno na elewacji jak i wewnątrz budynku. Z przedmiotowej opinii wynika, że dach objętego ochroną budynku stajni z wozownią pokryty jest eternitem, który również z pewnością nie potwierdza walorów zabytkowych tego obiektu. Przy ocenie walorów zabytkowych budynków Narodowego Instytutu Dziedzictwa nie wziął pod uwagę wszystkich modernizacji dokonanych już po II wojnie światowej w tych budynkach, w szczególności tego, że budynek stajni z wozownią uległ znacznej modernizacji polegającej na dobudowaniu do elewacji przybudówki, która - jak wskazywano w ekspertyzie Narodowego Instytutu Dziedzictwa - pozbawiona jest jakichkolwiek walorów zabytkowych. Ponadto wszystkie objęte decyzją nieruchomości znajdują się w złym stanie technicznym, co znalazło także odzwierciedlenie w treści opinii i powinno mieć wpływ na ocenę walorów zabytkowych tych obiektów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 z późn. zm.), zabytkiem nieruchomym jest nieruchomość, jej cześć lub zespół nieruchomości będących dziełem człowieka lub związanych z jego działalnością i stanowiących świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ochronie i opiece podlegają bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome będące w szczególności dziełami architektury i budownictwa.

Z wykładni literalnej tego przepisu wynika, że zły stan zachowania obiektu zabytkowego (np. stan techniczny budynku) nie uniemożliwia objęcia go ochroną, jeżeli spełnia on przesłanki z art. 3 pkt 1 ustawy.

W przedmiotowej sprawie uznanie, że obiekt spełnia kryteria zabytku, nastąpiło po przeprowadzeniu oględzin, w dniu [...] marca 2012 r., [...] czerwca 2012 r. oraz [...] stycznia 2016 r. W aktach sprawy znajdują się płyty CD zawierające materiał dowodowy z powyższych oględzin.

Nadto organ dysponował materiałem dowodowym w postaci: karty ewidencyjnej zespołu folwarcznego w [...], opracowaną przez H. K. w 1991r., protokołem oględzin zabytku przeprowadzonych w dniu [...] czerwca 2012 r., protokołem oględzin zabytku, przeprowadzonych w dniu [...] stycznia 2016 r. oraz trzema opiniami, w tym opinią Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT w [...]na temat wartości zabytkowych i zasadności wpisu do rejestru zabytków zespołu zabudowy folwarcznej wraz z podwórzem, położnej na działce nr [...]i [...] miejscowości [...], wykonaną w lutym 2013 r., opinią Biura Dokumentacji Zabytków dotyczącą zasadności wpisu zabudowy folwarcznej waz z podwórzem gospodarczym na dz. nr [...]i [...] w miejscowości [...], opracowana w kwietniu 2013 r. oraz opinią prof. dr. hab. J. S. oraz mgr inż. M.A. dotyczącą wartości zabytkowej zespołu folwarcznego w [...] oraz zasadności wpisu do rejestru zabytków, wykonana w maju 2015 r.;

Materiały te w ocenie Sądu są wystarczające do stwierdzenia, że dawny zespół zabudowy folwarcznej waz z podwórzem gospodarczym w miejscowości [...], posiada wartości artystyczne, historyczne i naukowe.

Zdaniem Sądu z dokumentów tych wynikało, iż zakwalifikowanie dawnego zespołu zabudowy folwarcznej w miejscowości [...] obejmującego zabudowę gospodarczą i dawny do rządcy w [...] jako zabytku w rozumieniu przepisów ustawy, zostało dokonane prawidłowo i jako wynik rzetelnej oceny organów powołanych do ochrony i opieki nad zabytkami.

Wojewódzki Konserwator Zabytków w uzasadnieniu swej decyzji w sposób niezwykle szczegółowy wskazał, jakie cechy obiektu wziął pod uwagę dokonując oceny o zasadności wpisu zespołu do rejestru zabytków.

W szczególności podkreślono walory historyczne obiektów, wynikające po pierwsze z daty ich powstania w XIX wieku. Wskazano na dobrze zachowany przykład architektury folwarcznej typowy dla regionu, przedstawiający działalność przemysłową, rolną i życie wybitnego rodu, zamieszkującego [...] od okresu średniowiecza do XX w., właścicieli majątku w [...] (wartość historyczna).

Z opinii znajdujących się w aktach sprawy wynika, że przedmiotowe obiekty stanowią przykład wybitnej realizacji zespołu budynków gospodarczych, w których w znacznej części zostały zachowane oryginalne detale architektoniczne z epoki, zachowane zostały historyczne elementy konstrukcyjne i pierwotne wyposażenie typu: konstrukcje więźb dachowych, sklepienia i stropy, stolarka okienna i drzwiowa, boksy dla koni, posadzka o dużej wartości artystycznej.

Nie można się zatem zgodzić się z zarzutem, iż organ bezpodstawnie uznał, że obiekt stanowi zabytek w sytuacji, gdy jego rzeczywisty stan takiego wniosku nie uzasadnia. Organy wyczerpujące uzasadniły dlaczego, obiekt powinien być wpisany do rejestru zabytków.

Należy podkreślić, że organy ochrony zabytków są władne i kompetentne samodzielnie do dokonywania oceny obiektu pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych i naukowych. W tej sprawie, organy w obszernych uzasadnieniach swoich decyzji wykazały w sposób przekonujący wartość historyczną i artystyczną obiektu. A nadto wartość naukową, jako świadectwo istnienia założenia dworsko-folwarcznego w [...]. Wyjaśniły i uzasadniły przyczyny dokonania wpisu do rejestru zabytków przedmiotowego obiektu. W sprawie organy posiłkowały się również opiniami osób mających specjalistyczną wiedzę w tej dziedzinie. Opinie te, w zasadzie jednobrzmiąco, potwierdzały stanowisko organów w tym zakresie. Materiał fotograficzny (na płytach CD) zgromadzony w sprawie dowodzi zdaniem Sądu prawidłowości tej oceny.

Tym samym, Sąd nie stwierdza, aby przy wydaniu zaskarżonej decyzji nastąpiło naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutów skargi, sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, 8 77 § 1 i art. 80 § 1 K.p.a. Cały materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony, znany był organowi również stan techniczny obiektu czego dowodzą oględziny dokonane przez organ w styczniu 2016 roku, a zatem na dwa miesiące przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji. Niepodzielenie stanowiska skarżącego co do braku możliwości wpisu obiektów do rejestru zabytków nie dowodzi tego, że organ nie zebrał wyczerpująco materiału dowodowego. Skarżący w skardze nie wskazywał innych okoliczności faktycznych, poza stanem technicznym, wymagających uzupełnienia czy też nie zebranych przez organ. Co do stanu technicznego obiektu, przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, o czym wcześniej wspomniano, nie uzależnia wpisu do rejestru od stanu technicznego obiektu.

Podkreślenia wymaga, że to czy dany dowód zostanie przeprowadzony zależy od oceny przydatności dowodu dla wyjaśnienia okoliczności sprawy. Szeroki zakres środków dowodowych możliwych do zastosowania w sprawie na podstawie art. 75 k.p.a. nie powoduje konieczności ich przeprowadzania jeśli dana okoliczność została wyjaśniona. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego Sąd uznał, że brak było konieczności zasięgania opinii kolejnych biegłych w postępowaniu dotyczącym wpisu do rejestru zabytków. Organy ochrony zabytków są władne do dokonywania oceny obiektu pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych i naukowych. Opinie biegłych , jak w tej sprawie, jedynie potwierdzają stanowisko organu. Jak wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny, do rejestru zabytków może być wpisany przez wojewódzkiego konserwatora zabytków konkretny obiekt bez potrzeby zasięgania specjalistycznej opinii (tak np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1512/11; z dnia 12 lutego 2002 r., sygn. akt I SA 1704/00).

Zgromadzony w rozpatrywanej sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia i nie wymagał uzupełnienia.

Nie zostały naruszone również przepisy art. 3 pkt 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Skarżący nie wykazał, że organy dokonały błędnej oceny wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, w szczególności poprzez przedstawienie innych opinii osób posiadających odpowiednią wiedzę w tej dziedzinie.

Należy podkreślić, że decyzja organu ochrony konserwatorskiej podjęta w zakresie wpisu do rejestru zabytków jest decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego. Z uzasadnienia wydanych decyzji wynika, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu organy ochrony konserwatorskiej przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami k.p.a., zaś uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Zarówno organ odwoławczy, jak i organ I instancji wykazały w sposób przekonujący w obszernych uzasadnieniach swoich decyzji wartość historyczną i artystyczną tego obiektu, jak również istotne znaczenie tego obiektu, dla zachowania historycznej tożsamości.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji